Wikipedia ffwiki https://ff.wikipedia.org/wiki/Hello_ja%C9%93%C9%93orgo MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Template:Documentation 10 3520 180395 135850 2026-08-01T07:38:56Z For2jss 15040 Replaced content with "{{#invoke:documentation|main|_content={{ {{#invoke:documentation|contentTitle}}}}}}<noinclude> <!-- Add categories to the /doc subpage --> </noinclude>" 180395 wikitext text/x-wiki {{#invoke:documentation|main|_content={{ {{#invoke:documentation|contentTitle}}}}}}<noinclude> <!-- Add categories to the /doc subpage --> </noinclude> ii1kftoonz87mztj4siz1yhyqeg6agm 180396 180395 2026-08-01T07:39:19Z For2jss 15040 180396 wikitext text/x-wiki <div class="template-documentation"><!-- These are the literal class definitions in common.css: /* For template documentation */ .template-documentation { clear: both; margin: 1em 0 0 0; border: 1px solid #aaa; background-color: #ecfcf4; padding: 5px; } -->{{#ifeq:{{{heading|μ}}}|<!--**DEFINED BUT EMPTY**--> |<!--**NOTHING**--> |<div style="padding-bottom:3px; border-bottom: 1px solid #aaa; margin-bottom:1ex">{{#ifeq:{{{content|μ}}}|μ |<span class="editsection plainlinks" id="doc_editlinks">{{#ifexist: {{{1|{{Documentation/docname}}}}} |<!--** /doc EXISTS** -->[[{{fullurl:{{{1|{{Documentation/docname}}}}}|action=edit}} edit]] [{{purge|purge}}] |<!--**/doc DOESN'T EXIST**-->[[{{fullurl:{{{1|{{Documentation/docname }}}}}|action=edit&preload=Template:Documentation/preload}} create]] }}</span> }} <span style="{{#if:{{{heading-style|}}}|{{{heading-style}}}|{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{ns:template}}|font-weight: bold; font-size: 125%|font-size: 150%}}}}">{{#if:{{{heading|}}}|{{{heading}}}|{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{ns:template}}|[[Image:Template-info.svg|50px|link=]] Template documentation|Documentation}}}}</span></div> }}<!-- --><div id="template_doc_page_transcluded" class="dablink plainlinks"><!-- -->{{#ifexist: {{{1|{{Documentation/docname}}}}} |<!--**/doc EXISTS**-->This [[Wikipedia:Template documentation|documentation]] is [[Wikipedia:Transclusion|transcluded]] from [[{{{1|{{Documentation/docname}}}}}]]. <small style="font-style: normal">([{{fullurl:{{{1|{{Documentation/docname}}}}}|action=edit}} edit] &#124; [{{fullurl:{{{1|{{Documentation/docname}}}}}|action=history}} history])</small><br /> }}<!-- -->{{#switch: {{SUBPAGENAME}} |sandbox|testcases=<!--**DO NOT SHOW THESE LINKS ON THE SANDBOX/TESTCASES PAGES**--> |#default= {{#switch: {{SUBJECTSPACE}} |{{ns:template}} |{{ns:user}}= {{#ifexist: {{FULLPAGENAME}}/sandbox |This template has a [[/sandbox|sandbox]] <small style="font-style: normal">([{{fullurl:{{ #rel2abs: /sandbox }}|action=edit}} edit])</small> <!-- -->{{#ifexist: {{FULLPAGENAME}}/testcases |and [[/testcases|testcases]] <small style="font-style: normal">([{{fullurl:{{ #rel2abs: /testcases }}|action=edit}} edit])</small>}} for editors to experiment. |{{#ifexist: {{FULLPAGENAME}}/testcases |This template has [[/testcases|testcases]] <small style="font-style: normal">([{{fullurl:{{ #rel2abs: /testcases }}|action=edit}} edit])</small> for editors to experiment.}} }}}}}} </div> {{#if:{{{content|}}}|{{{content}}}|{{#ifexist:{{{1|{{Documentation/docname}}}}} | {{ {{{1|{{Documentation/docname}}}}} }} }}}} <div style="clear: both;"></div> </div><noinclude> {{pp-template|small=yes}} <!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --> </noinclude> 77u1w38c0ufyyeoysa15erx2z7o3d14 Muhammadu Buhari 0 4186 180351 180274 2026-07-31T14:53:48Z MOIBARDE 10068 add references 180351 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Muhammadu Buhari''' (HeɗtoR 17 Duujal 1942 – 13 Juko 2025) ko seneraal [[Naajeeriya]] e siyaasaajo laamɗo leydi [[Naajeeriya]]<ref>* {{cite web|last=Smith|first=David|title=Muhammadu Buhari: reformed dictator returns to power in democratic Nigeria|website=[[The Guardian]]|date=31 March 2015|url=https://www.theguardian.com/world/2015/mar/31/muhammadu-buhari-military-dictator-nigeria-new-democratic-president|access-date=27 March 2025|archive-date=5 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305153611/https://www.theguardian.com/world/2015/mar/31/muhammadu-buhari-military-dictator-nigeria-new-democratic-president|url-status=live}} * {{cite news|url=https://www.ft.com/content/0919978c-dd91-4037-a6d7-ff11e8f2f5d8|last=Pilling|first=David|date=14 July 2025|title=Muhammadu Buhari, former Nigerian president, 1942-2025|newspaper=Financial Times|archive-date=15 July 2025|access-date=18 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250715234953/https://www.ft.com/content/0919978c-dd91-4037-a6d7-ff11e8f2f5d8|url-status=live}} * {{cite news|url=https://apnews.com/article/nigeria-buhari-death-legacy-president-ac665f4782ec981654a35a33544f2711|last=Adetayo|first=Ope|title=Here's how Nigerians remember Buhari, who ruled both as a dictator and a democrat|newspaper=Associated Press|date=14 July 2025}} * {{cite news|url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2025/07/14/muhammadu-buhari-failed-to-build-a-better-nigeria-twice|title=Muhammadu Buhari failed to build a better Nigeria, twice|newspaper=The Economist|date=14 July 2025|archive-date=16 July 2025|access-date=18 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250716143608/https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2025/07/14/muhammadu-buhari-failed-to-build-a-better-nigeria-twice|url-status=live}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-uQWEQAAQBAJ&dq=info:YKdBQVGR310J:scholar.google.com/&pg=PA1|last=Ogbonda|first=Chris Wolumati|year=2023|chapter=Nigerian Press Under Buhari Military Autocracy and Civil Democracy|title=Military-Media Relations in Post-Colonial Nigeria: Clashes, Ethics, and Prospects|publisher=Ethics International Press|page=2|isbn=978-1-80441-248-0}} * {{cite book|url=https://brill.com/display/book/9789004430013/BP000027.xml|last=Bergstresser|first=Heinrich|year=2020|chapter=Nigeria|title=Africa Yearbook Volume 16: Politics, Economy and Society South of the Sahara in 2019|page=148|doi=10.1163/9789004430013_017|isbn=978-90-04-43001-3}}</ref> gila 1983 haa 1985, caggal ɗuum o woni hooreejo leydi [[Naajeeriya]] cuɓaaɗo e dow demokaraasi gila 2015-2023.<ref>{{Cite web|date=15 June 2025|title=Muhammadu Buhari|url=https://www.britannica.com/biography/Muhammadu-Buhari|access-date=21 June 2025|website=Britannica|archive-date=18 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190218031931/https://www.britannica.com/biography/Muhammadu-Buhari|url-status=live}}</ref>. Buhari nasti sooje'en lesdi [[Naajeeriya]] ngam haɓugo nder konu lesdi [[Naajeeriya]], hiddeko o yahra yeeso nder laamuuji sooja'en ɓaawo man. Buhari heɓi innde cemmbiɗnde wakkati laamu [[Shehu Shagari]] ngam ardungal sooje'en maako nder konu Chad e Nigeria. Buhari laati ardiiɗo ɓaawo kuudetaa lesdi Naajeeriya nder hitaande 1983, ko laarani lesdi [[Naajeeriya]] ɗiɗaɓre. Hay so tawii wonaa hooreejo fedde nde, Buhari wonti hooreejo laamu konu e nder yontaaji caɗeele faggudu luggiɗɗe e njulaagu yaajngu. E wiyde makko, ŋakkeende njuɓɓudi faggudu e ŋakkeende nehdi e les njiimaandi siwil, Buhari ƴettii laawol tiiɗngol e cemmbinngol laamu, e teeŋtinde nehdi, haɓaade fenaande, e moƴƴitingol faggudu rewrude e ko anndiraa hare luulndiinde nehdi (WAI). Sifaa politik doolnuɗo mo o sosi oo, ina wiyee Buharism. Haa ragare, laamu Buhari cemmbiɗɗum e dabareeji faggudu cemmbiɗɗi, waɗi ɓesdaari welwelo nder konu. Ñalnde 27 ut 1985, o liɓaa e kuudetaa laamɗo e gardagol Seneraal [[Ibraahiima Babangida]]. Buhari suɓaama hooreejo lesdi [[Naajeeriya]] dow laylaytol e ballal lanyol yimɓe lesdi [[Naajeeriya]] fuu (ANPP) nder hitaande 2003 e 2007, nden boo dow laylaytol Kongres ngam waylaare yeeso (CPC) nder hitaande 2011.<ref>{{Cite news|date=12 December 2016|title=The frustrations of Buhari from 2003 to 2011|url=https://www.vanguardngr.com/2016/12/the-frustrations-of-buhari-from-2003-to-2011/|location=Lagos, Nigeria|access-date=1 October 2021|newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]|archive-date=1 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001112806/https://www.vanguardngr.com/2016/12/the-frustrations-of-buhari-from-2003-to-2011/|url-status=live}}</ref> E [[lewru]] Duujal 2014, o yalti e kanndidaa hooreejo leydi<ref>{{Cite news|date=1 April 2015|title=Nigeria election: Muhammadu Buhari wins presidency|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-32139858|access-date=23 September 2021|archive-date=10 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211110022117/https://www.bbc.com/news/world-africa-32139858|url-status=live}}</ref> lannda ''All Progressives Congress'' ngam suɓaade hooreejo leydi 2015.<ref>{{Cite news|date=31 March 2015|title=Buhari in historic election win, emerges Nigeria's President-elect|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/180374-buhari-in-historic-election-win-emerges-nigerias-president-elect.html|access-date=1 October 2021|archive-date=1 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001113036/https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/180374-buhari-in-historic-election-win-emerges-nigerias-president-elect.html|url-status=live|newspaper=[[Premium Times]]}}</ref> Buhari heɓi nasaraaku suɓol ngol, o fooli hooreejo lesdi jooɗiiɗo lesdi man.<ref>{{Cite web|title=Muhammadu Buhari|url=https://themuslim500.com/profiles/muhammadu-buhari/|access-date=11 December 2022|website=The Muslim 500|date=27 May 2018|archive-date=11 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221211151550/https://themuslim500.com/profiles/muhammadu-buhari/|url-status=live}}</ref> Ko ngol woni go’o ko e nder daartol leydi [[Naajeeriya|Najeriya]], hooreejo leydi ndii ina waasa suɓaade hooreejo leydi ndii. O huniima ñalnde 29 [[lewru]] mbooy hitaande 2015. E lewru feebariyee hitaande 2019, Buhari suɓaama kadi, o fooli ƴaañoowo makko ɓurɗo ɓadaade, gonnooɗo cukko hooreejo leydi [[Atiku Abubakar]], ko ina tolnoo e miliyoŋaaji tati woote.<ref>{{Cite news|url=https://punchng.com/breaking-inec-declares-buhari-winner-of-2019-presidential-election/|title=UPDATED: Buhari wins second term|newspaper=[[The Punch]]|date=27 February 2019|access-date=30 August 2019|archive-date=6 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190906151856/https://punchng.com/breaking-inec-declares-buhari-winner-of-2019-presidential-election/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|author1=Stephanie Busari|author2=Aanu Adeoye|title=Nigeria's President Muhammadu Buhari reelected, but opponent rejects results|url=https://www.cnn.com/2019/02/26/africa/buhari-wins-nigeria-electionintl/index.html|access-date=1 October 2021|website=CNN|date=27 February 2019|archive-date=1 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001113245/https://www.cnn.com/2019/02/26/africa/buhari-wins-nigeria-election-intl/index.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=27 February 2019|title=Nigeria's Buhari wins re-election, rival pursues fraud claim|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-nigeria-election-idUSKCN1QG11U|access-date=3 June 2023|archive-date=3 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230603151754/https://www.reuters.com/article/us-nigeria-election-idUSKCN1QG11U|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|last=Okere|first=Alexander|date=13 July 2025|title=Former President Buhari Dies At 82|url=https://www.channelstv.com/2025/07/13/former-president-buhari-dies-at-82/|access-date=13 July 2025|website=Channels Television}}</ref> ==Nguurndam gadano== Muhammadu Buhari jibinaa ko ñalnde 17 Duujal hitaande 1942, to [[Daura]], hannde woni to diiwaan [[Katsina]], leydi [[Naajeeriya|Najeriya]].<ref name="auto">{{cite web|last=Zuber|first=David|title=Muhammadu Buhari (1942– )|website=BlackPast.org|date=19 April 2022|url=https://www.blackpast.org/global-african-history/people-global-african-history/muhammadu-buhari-1942/|access-date=28 March 2025}}</ref><ref>{{cite web|last=Smith|first=David|title=Muhammadu Buhari: reformed dictator returns to power in democratic Nigeria|website=[[The Guardian]]|date=31 March 2015|url=https://www.theguardian.com/world/2015/mar/31/muhammadu-buhari-military-dictator-nigeria-new-democratic-president|access-date=27 March 2025|archive-date=5 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305153611/https://www.theguardian.com/world/2015/mar/31/muhammadu-buhari-military-dictator-nigeria-new-democratic-president|url-status=live}}</ref> Ko kanko woni ɓiɗɗo Mallam Hardo Adamu, mawɗo fulɓe ummoriiɗo Dumurkul to Mai'Adua e Zulaihat, jogiiɗo iwdi Hausa e Kanuri.<ref name="auto2">{{cite web|last=Zuber|first=David|title=Muhammadu Buhari (1942– )|website=BlackPast.org|date=19 April 2022|url=https://www.blackpast.org/global-african-history/people-global-african-history/muhammadu-buhari-1942/|access-date=28 March 2025}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Paden|first=John N.|url=https://books.google.com/books?id=83c8nQAACAAJ|title=Muhammadu Buhari: The Challenges of Leadership in Nigeria|date=2016|publisher=Huda Huda Publishing Company|isbn=978-978-951-423-6|pages=3–10|archive-date=21 January 2025|access-date=11 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121080618/https://books.google.com/books?id=83c8nQAACAAJ|url-status=live}}</ref> O inniraa ko ganndo [[Lislaamu|lislaam]] mo teeminannde jeenayaɓere, hono [[Muhammadu al-Bukhari]].<ref>{{Cite news|last1=Kperogi|first1=Farooq|title=Buhari's surname not his father's name; how he dumped it|url=https://pmnewsnigeria.com/2021/08/15/buharis-surname-not-his-fathers-name-how-he-dumped-it/|location=Lagos, Nigeria|newspaper=[[P.M. News]]|access-date=8 December 2021}}</ref> Mawniiko Buhari, Yuusuf, ko mawɗo, o sosi gure keewɗe e nder Daura, ina heen Dumurkul.<ref name=":42">{{Cite book|last=Paden|first=John N.|url=https://books.google.com/books?id=83c8nQAACAAJ|title=Muhammadu Buhari: The Challenges of Leadership in Nigeria|date=2016|publisher=Huda Huda Publishing Company|isbn=978-978-951-423-6|pages=3–10|archive-date=21 January 2025|access-date=11 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121080618/https://books.google.com/books?id=83c8nQAACAAJ|url-status=live}}</ref> Baaba Buhari maayi nde o mari duuɓi 4, Waziri Alhassan, ɓii Amiir Daura, Muusa dan Nuhu (laami: 1904-1911),<ref>{{Cite book|author=M. G. Smith|author-link=M. G. Smith|url=https://archive.org/details/the-affairs-of-daura/page/326/mode/2up?q=Waziri|title=The Affairs Of Daura|date=1978|pages=327}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Kirk-Greene|first1=A. H. M.|url=https://archive.org/details/emiratesofnorthe0000ahmk/mode/2up?view=theater|title=The Emirates of Northern Nigeria: A Preliminary Survey of Their Historical Traditions|last2=Hogben|first2=S. J.|date=1 January 1966|publisher=Oxford University Press|others=Internet Archive|pages=155}}</ref> wonti gardiiɗo Zulaihat e ɓiɓɓe mum njeegomo, hawtaade e Buhari.<ref name=":43">{{Cite book|last=Paden|first=John N.|url=https://books.google.com/books?id=83c8nQAACAAJ|title=Muhammadu Buhari: The Challenges of Leadership in Nigeria|date=2016|publisher=Huda Huda Publishing Company|isbn=978-978-951-423-6|pages=3–10|archive-date=21 January 2025|access-date=11 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121080618/https://books.google.com/books?id=83c8nQAACAAJ|url-status=live}}</ref> Buhari janngi janngirde Qur’aana, ton o walliti nder ngurka jawdi. O heɓi jaŋde makko leslesre to Daura e Mai'Adua, o heɓi heen seedantaagal makko e hitaande 1953. O naatnaa e duɗal hakkundeewal Katsina (caggal ɗuum o wayli innde makko e duɗal hakkundeewal diiwaan Katsina), ɗo o heɓi jaŋde makko hakkundeere tuggi 1956 haa 1961. E nder dumunna makko jeegom, o woniino hooreejo galle e capboy. E hitaande 1960, o rokkaama bursi e juuɗe Elder Dempster Lines ngam njillu makko e nder leydi Angalteer e nder dumunna daɓɓo.<ref name=":44">{{Cite book|last=Paden|first=John N.|url=https://books.google.com/books?id=83c8nQAACAAJ|title=Muhammadu Buhari: The Challenges of Leadership in Nigeria|date=2016|publisher=Huda Huda Publishing Company|isbn=978-978-951-423-6|pages=3–10|archive-date=21 January 2025|access-date=11 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121080618/https://books.google.com/books?id=83c8nQAACAAJ|url-status=live}}</ref> Buhari yiɗiino jokkude jaŋde safaara ngam wonde doktoor; cuɓal tan e oon sahaa ko janngude Farmasi to duɗal jaaɓi haaɗtirde [[Naajeeriya]] to Zaria, ɗum noon ina ƴetta duuɓi keewɗi. [[Mamm daura|Mamman Daura]], ɓiyiiko gorko, wasiyii mo yo o naata e konu leydi [[Naajeeriya|Najeriya]], o jannga toon jaŋde toownde.<ref name=":45">{{Cite book|last=Paden|first=John N.|url=https://books.google.com/books?id=83c8nQAACAAJ|title=Muhammadu Buhari: The Challenges of Leadership in Nigeria|date=2016|publisher=Huda Huda Publishing Company|isbn=978-978-951-423-6|pages=3–10|archive-date=21 January 2025|access-date=11 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121080618/https://books.google.com/books?id=83c8nQAACAAJ|url-status=live}}</ref> == Golle konu == E hitaande 1962, nde o heɓi duuɓi 19, Buhari jeyaa ko e sukaaɓe 70 cuɓaaɓe ngam naatde e duɗal jaaɓi haaɗtirde konu leydi [[Naajeeriya|Najeriya]] (NMTC).<ref>{{cite book|last=Obotetukudo|first=Solomon|title=The Inaugural Addresses and Ascension Speeches of Nigerian Elected and Non-elected presidents and prime minister from 1960–2010|publisher=University Press of America|year=2011|page=90}}</ref><ref name=":46">{{Cite book|last=Paden|first=John N.|url=https://books.google.com/books?id=83c8nQAACAAJ|title=Muhammadu Buhari: The Challenges of Leadership in Nigeria|date=2016|publisher=Huda Huda Publishing Company|isbn=978-978-951-423-6|pages=3–10|archive-date=21 January 2025|access-date=11 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121080618/https://books.google.com/books?id=83c8nQAACAAJ|url-status=live}}</ref> E [[lewru]] feebariyee 1964, NMTC ɓeydaama e nder suudu sarɗiiji leydi [[Naajeeriya]], ɓe innitiraa ɗum Akademi Defense [[Naajeeriya]]. Tuggi hitaande 1962 haa 1963, Buhari janngi ofiseeji haa janngirde ofiseeji Mons haa Aldershot, lesdi Angalteer.<ref>{{Cite web|date=2020|title=President Muhammadu Buhari|url=https://statehouse.gov.ng/people-old/president-muhammadu-buhari/|access-date=7 May 2025|website=The State house abuja|archive-date=8 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250408085905/https://statehouse.gov.ng/people-old/president-muhammadu-buhari/|url-status=live}}</ref> E [[lewru]] Yarkomaa 1963, tawi omo yahra e duu6i 20, o yamiraa lietnaa ɗiɗaɓo, o toɗɗaa kadi hooreejo peloton e bataliyoŋ ɗiɗaɓo konu koyɗe to [[Abeokuta]], leydi Nijeer, o naati e kursus komanndaaji peloton to duɗal jaaɓi haaɗtirde heblo konu Nijeer, to [[Kaduna]], to diiwaan [[Kaduna]], tuggi [[lewru]] noowammbar193111 1964, o jokki e yahde to duɗal jaaɓi haaɗtirde konu to Borden, to leydi Angalteer.<ref name="Businessday NG 2015">{{Cite news|title=General Muhammadu Buhari: The dawn of a new era|newspaper=[[BusinessDay (Nigeria)|BusinessDay]]|date=31 May 2015|url=https://businessday.ng/bd-lunch/article/general-muhammadu-buhari-the-dawn-of-a-new-era/|location=Lagos, Nigeria|access-date=7 June 2023|archive-date=7 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230607070429/https://businessday.ng/bd-lunch/article/general-muhammadu-buhari-the-dawn-of-a-new-era/|url-status=live}}</ref> Tuggi 1965 haa 1967, Buhari woniino hooreejo bataliyoŋ ɗiɗmo konu koyɗe, o toɗɗaa kadi brigade major e sekteer ɗiɗaɓo, ''division'' infanterie gadano (abriil 1967 haa sulyee 1967). Caggal kuudetaa leydi [[Naajeeriya]] e hitaande 1966, warnoo hooreejo leydi [[Naajeeriya]] [[Ahmadu Bello]], Buhari, e wondude e ofiseeji goɗɗi ummoriiɗi Fuɗnaange [[Naajeeriya]], tawtoraama kuudetaa mbo leydi [[Naajeeriya]] waɗi e lewru juko, ngu riiwti Seneraal [[Aguiyi Ironsi]], lomtii ɗum Seneraal [[Yakubu Gowon]].<ref>{{Cite news|title=Prominent Nigerians who share birthday month with President Buhari|url=https://guardian.ng/news/birthdays-6/|location=Lagos, Nigeria|access-date=17 September 2023|newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]|date=18 December 2022|language=en-US}}</ref> === Hare nder leydi Naajeeriya === Winndannde mawnde: Hare nder leydi [[Naajeeriya|Najeriya]] Buhari halfinaama e Division 1 e les njiimaandi Lietnaa Kolonel [[Mohammed Shuwa]].<ref>{{Cite news|title=Prominent Nigerians who share birthday month with President Buhari|url=https://guardian.ng/news/birthdays-6/|location=Lagos, Nigeria|access-date=17 September 2023|newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]|date=18 December 2022|language=en-US}}</ref> Diɗɗal ngal ummiima [[Kaduna]] haa [[Makurɗi|Makurdi]] e fuɗɗoode wolde hakkunde leyɗeele [[Naajeeriya]]. Diɗɗal 1 ngal feccii ko e sekteeruuji e bataliyoŋaaji, Shuwa ina wallita e komanndaaji sekteeruuji Martin Adamu e Sule Apollo, caggal ɗuum lomtii ɗum ko [[Teofilus Danjuma]].{{Sfn|Momoh|2000|p=343}} O adii wonde ko Adjutant e Komandaa Kompañi e nder bataliyoŋ 2, Infanterie Secteur Second de la ''Division'' 1e. Bataliyoŋ 2 oo ina jeyaa e diwanuuji tawtoraaɗi golle gadane wolde ndee : ɓe puɗɗii ko Gakem sara Afikpo, ɓe njahi feewde Ogoja, e ballal fedde artillerie Gado Nasko.{{sfn|Momoh|2000|p=69}} Ɓe njottii ɓe nanngi Ogoja, e anniya yahrude yeeso rewrude e banngeeji ɗii haa [[Enugu]], laamorgo leydi ndii.{{sfn|Momoh|2000|p=339}}O woniino Komandaajo bataliyoŋ 2 e nder dumunna juutɗo, o ardii bataliyoŋ oo haa Afikpo ngam hawrude e Komando Marine 3ɓo, o yahra yeeso feewde [[Enugu]] rewrude e Nkalagu e Abakaliki. Kono hade makko yahde [[Enugu]], o artiraa to [[Nsukka]], o woniino Biraam Major e Biraam 3ɓo, e gardagol Joshua Gin, caggal ɗuum Isa Bukar lomtii mo.{{sfn|Momoh|2000|p=340}} Buhari jooɗi bee sooja'en lesdi [[Naajeeriya]] lebbi seɗɗa nde sooja'en lesdi [[Naajeeriya]] fuɗɗi waɗugo dabareeji ɗi ɓe janngi diga konu arande'en. E nokkuuji yahrude yeeso ko yaawi, peeje kese ɗee ko jogaade e jogaade laabi jokkondiral e huutoraade gure nanngaaɗe ngam heblude ngam heblude soldateeɓe kesi adduɓe e nokkuuji konu to [[Abeokuta]] e Zaria.{{sfn|Momoh|2000|p=340}} E hitaande 1968, o artiraa e Sektora 4, ina wiyee kadi sektoraa Awka, kañum halfinaa ƴettude nanngugol [[Onitsha]] ummoraade e ''Division'' 2. Golle sektoraa oo ko e nder diiwaan Awka-Abagana-[[Onitsha]], ko ɗum huunde himmunde e doole Biafran sabu ko kañum woni nokku mawɗo ɗo nguura heɓetee. Ko e nder sekteer oo fedde Buhari heɓi caɗeele keewɗe ngam etaade reende laawol nguura ngol murtuɓe ɓee njogori reende e [[maayo Oji]] e [[Abagana]].{{sfn|Momoh|2000|p=340}} === Caggal wolde nde === Tuggude hitaande 1970 haa 1971, Buhari woniino Birigad Major/Komandant, Birigad 31 Infanterie. Ndeen o wonii balloowo seneraal, gardiiɗo diɗɗal gadanal konu koyɗe, tuggi 1971 haa 1972. O naati kadi to duɗal jaaɓi haaɗtirde konu, to kanton Wellington, to leydi Indiya, e hitaande 1973.<ref name="Quartz">{{cite news|author=Siddhartha Mitter|date=28 October 2015|title=India can rival China in Nigeria, by being exactly what China is not: Open and free|work=Quartz|url=http://qz.com/534257/india-can-rival-china-in-nigeria-by-being-exactly-what-china-is-not-open-and-free/|access-date=1 November 2015|archive-date=1 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151101070327/http://qz.com/534257/india-can-rival-china-in-nigeria-by-being-exactly-what-china-is-not-open-and-free/|url-status=live}}</ref> Tuggi hitaande 1974 haa 1975 Buhari woni hooreejo kuugal yahdu e yahdu haa suudu konu lesdi [[Naajeeriya]].<ref>{{cite book|author=Solomon Williams Obotetukudo|title=The Inaugural Addresses and Ascension Speeches of Nigerian Elected and Non-Elected Presidents and Prime Minister, 1960–2010|publisher=University Press of America|year=2010|pages=91–92}}</ref> E nder kuudetaa konu e hitaande 1975, Lietnaa Kolonel Buhari ina jeyaa e fedde ofiseeji gaddanɗi Seneraal [[Murtala Muhammed|Murtala Mohammed]] laamu. Caggal ɗuum o toɗɗaa guwerneer diiwaan Fuɗnaange-rewo<ref>{{Cite web|url=https://thecommonwealth.org/our-member-countries/nigeria/constitution-politics|title=Nigeria : Constitution and politics|work=The Commonwealth|access-date=5 January 2020|archive-date=11 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190911145142/http://www.thecommonwealth.org/our-member-countries/nigeria/constitution-politics|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mouau.edu.ng/index.php/node/134|title=PRESIDENT MUHAMMADU BUHARI (GCFR) &#124; Michael Okpara University of Agriculture, Umudike|access-date=5 January 2020|archive-date=13 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613054012/https://www.mouau.edu.ng/index.php/node/134|url-status=live}}</ref> tuggi 1 ut 1975 haa 3 feebariyee 1976, ngam ƴeewtaade ɓamtaare renndo, faggudu e politik e nder diiwaan hee. Ñalnde 3 feebariyee 1976, Dowla Fuɗnaange-rewo feccii e dowlaaji tati [[Bauchi]], [[Borno]] e [[Gongola]].<ref>{{cite web|url=http://www.nigeriaroute.com/state-structure.php|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160603080911/http://nigeriaroute.com/state-structure.php|archive-date=3 June 2016|title=Nigeriaroute.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200612192532/http://www.nigeriaroute.com/state-structure.php|date=12 June 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.pulse.ng/news/local/nigerian-states-this-is-how-the-36-states-were-created/mdtnq3e|title=This is how the 36 states were created|date=23 October 2017|access-date=5 January 2020|archive-date=12 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612192656/https://www.pulse.ng/news/local/nigerian-states-this-is-how-the-36-states-were-created/mdtnq3e|url-status=live|newspaper=[[Pulse Nigeria]]}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Alapiki|first1=Henry E|date=2005|title=State Creation in Nigeria: Failed Approaches to National Integration and Local Autonomy|journal=African Studies Review|volume=48|issue=3|pages=49–65|doi=10.1353/arw.2006.0003|jstor=20065139|s2cid=146571948}}</ref> Buhari nden laati Gomnaajo arandeejo lesdi Borno diga 3 [[lewru]] feebariyee 1976 haa 15 mars 1976.<ref>{{Citation|title=Matthews, Norman Derek, (19 March 1922–21 July 1976), Governor of Montserrat, since 1974|date=1 December 2007|url=http://dx.doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u157278|work=Who Was Who|access-date=17 September 2023|publisher=Oxford University Press|doi=10.1093/ww/9780199540884.013.u157278|url-access=subscription}}</ref> E [[lewru]] marse 1976, caggal kuudetaa militeer en 1976, baɗnooɗo warngo Seneraal [[Murtala Muhammed|Murtala Mohammed]], cukko makko Seneraal [[Olusegun Obasanjo]] wonti hooreejo konu leydi ndii, toɗɗii Kolonel Buhari yo won komisariyaajo fedde toppitiinde ko fayti e petroŋ e Natur). E hitaande 1977, nde fedde petroŋ leydi [[Naajeeriya]] sosaa, Buhari toɗɗaama hooreejo fedde nde, nde o woni hooreejo fedde nde haa hitaande 1978.<ref>{{cite web|url=http://www.nnpcgroup.com/NNPCBusiness/Businessinformation/OilGasinNigeria/IndustryHistory.aspx|title=History of the Nigerian Petroleum Industry|publisher=Nigerian National Petroleum Company|access-date=13 August 2015|archive-date=12 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150912082300/http://www.nnpcgroup.com/NNPCBusiness/BusinessInformation/OilGasinNigeria/IndustryHistory.aspx|url-status=live}}</ref> E nder laamu makko Komisariyaa Fedde Ngenndiije Dentuɗe ngam petroŋ e jawdi, laamu nguu waɗii heen ngalu mum ngam waɗde heen tuubakooɓe e gollorɗe desorɗe petroŋ. Laamu nguu mahii fotde 21 nokku ɗo petroŋ woni ɗoo e nder leydi ndii kala, gila [[Lagos]] haa [[Maiduguri]], gila [[Calabar]] haa Gusau ; njuɓɓudi ndii mahii lowre tuugnorgal jokkondirnde e terminal Bonny e refineeri Port Harcourt e depooji ɗii. Kadi, njuɓɓudi ndii siifondirii e mahngo refineeri to [[Kaduna]] e tuugnorgal petroŋ jokkondirngal e nokku petroŋ Escravos e refineeri [[Warri]] e refineeri [[Kaduna]] potɗo waɗeede oo.<ref>"Nigeria's Oil Production on Increase." ''Afro-American'' (1893–1988): 16. 16 December 1978.</ref> E nder laamu makko Komisinaajo Fedde nde ko feewti e petroŋ e jawdi leydi ndii, ina wiyee wonde 2,8 miliyaar dolaar [[Amerik]] ina ŋakki e konte fedde petroŋ leydi [[Naajeeriya]] (NNPC) to Banki Midlands to leydi Angalteer. Seneraal Ibrahiima Babangida caggal mum ina tuuma Buhari wonde ko kañum waɗi ndee fenaande.<ref>{{cite web|date=17 June 2013|title=IBB Hits Buhari Harder: Over N2.8Billion Was Stolen By Buhari and Seen In His UK Bank|url=http://www.brimtime.com/2013/06/ibb-hits-buhari-harder-over-28billion.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150119183407/http://www.brimtime.com/2013/06/ibb-hits-buhari-harder-over-28billion.html|archive-date=19 January 2015|website=brimtime.com}}</ref><ref>{{cite book|last1=Uko|first1=Ndaeyo|title=Romancing the Gun: The Press as Promoter of Military Rule|date=December 2003|publisher=Africa World Press|isbn=978-1-59221-189-0|page=90|quote=Buhari's Decree 4, which led to his overthrow, was seen by Nigerians as an attempt to prevent the press from digging into a scandal which he was supposed to have known something about: the mysterious disappearance of the huge sum of N2.8 billion from the NNPC while it was under his supervision.}}</ref><ref>{{cite book|last1=Frynas|first1=Jedrzej Georg|url=https://books.google.com/books?id=0W8-vc7AlFAC&q=nnpc+buhari+2.8+billion&pg=PA41|title=Oil in Nigeria (Politics and Economics in Africa)|date=1 April 2000|publisher=Lit Verlag|isbn=978-3-8258-3921-5|page=41|quote=This followed evidence from a US accountancy firm that some 2.8 billion Naira (roughly US $4 billion) had not been accounted for by the bank records of the NNPC. The Irikife Tribunal, which investigated the matter, even failed to summon Generals Buhari and Obsanjo who were responsible for supervising the NNPC and controlled oil sales during the period in question.|access-date=19 January 2015}}</ref> Kono e nder joofnirde ñaawirde yeeyde petroŋ nde ñaawoowo Ayo Irikefe ardii ngam yuurnitaade tuumeede 2,8 miliyaar dolaar (2,8 miliyaar dolaar) e konte NNPC, ñaawirdu nduu yiytaani goonga e tuumeeji ɗii hay so tawii noon teskiima won ŋakkeende e konte NNPC.<ref>{{cite journal|last1=Zabadi|first1=Istifanus|last2=Sampson|first2=Isaac|date=2009|title=Modalities for Coordinating Nigeria's Anti-Corruption Strategies|url=https://www.academia.edu/415860|url-status=live|journal=Constructive Engagement|volume=1|issue=1|archive-url=https://web.archive.org/web/20211204194406/https://www.academia.edu/415860|archive-date=4 December 2021|access-date=5 December 2017}}</ref> Tuggi 1978 haa 1979, o woniino Sekereteer konu to Gardiiɗo konu, o woniino tergal e Diiso Toowngo Konu gila 1978 haa 1979. Tuggi 1979 haa 1980, e darnde kolonel Penn, Buhari (klaas 1980 to Army Warsy US to Warlisle Dowlaaji, e dañde dipolomaaji master e jaŋde strateeji.<ref>{{cite web|author=Muhammed Kabir Hassan|date=31 December 2014|title=Nigeria: The Mess 'Full Literates' Have Put Us All In!|url=http://allafrica.com/stories/201501020034.html|work=AllAfrica|access-date=2 January 2015|archive-date=2 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150102144609/http://allafrica.com/stories/201501020034.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=22 December 2014|title=A Rejoinder To 'Semi-Illiterate' PDP Secretary Prof. Wale Oladipo By Dr. M.K. Hassan|url=http://saharareporters.com/2014/12/22/rejoinder-semi-illiterate-pdp-secretary-prof-wale-oladipo-dr-mk-hassan|location=New York City, United States|access-date=2 January 2015|archive-date=2 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150102155050/http://saharareporters.com/2014/12/22/rejoinder-semi-illiterate-pdp-secretary-prof-wale-oladipo-dr-mk-hassan|url-status=live|newspaper=[[Sahara Reporters]]}}</ref> So tawii porogaraam jooɗiiɗo e nder duɗal jaaɓi haaɗtirde ngal timmiima, duumotooɗo lebbi sappo e porogaraam jaŋde toownde, duuɓi ɗiɗi, duɗal jaaɓi haaɗtirde konu Amerik (USAWC) rokkata ofiseeji mum dipolomaaji master e nder jaŋde strateeji.<ref>{{Cite news|date=17 January 2015|title=Buhari: From cradle to candidate|url=https://thenationonlineng.net/buhari-cradle-candidate/|location=Lagos, Nigeria|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250714235237/https://thenationonlineng.net/buhari-cradle-candidate/|archive-date=14 July 2025|access-date=19 June 2025|newspaper=[[The Nation (Nigeria)|The Nation]]|language=en-US}}</ref> E hitaande 1983, nde konu Caad yani e leydi [[Naajeeriya]] e nder diiwaan Borno, Buhari huutoriima konu ngu o ardii nguu ngam riiwtude ɓe e nder leydi ndi, ɓe tacci e nder leydi Caad hay so tawii yamiroore hooreejo leydi ndi hono Shagari rokki ɓe yo ɓe ngurto.<ref name="Ayoade22">{{Cite book|last=Akinsanya|first=Adeoye A.|url=https://books.google.com/books?id=WUySAAAAQBAJ&q=buhari+1983+chad&pg=PA272|title=An Introduction to Political Science in Nigeria|publisher=John Adebunmi Ayoade|year=2013|isbn=978-0-7618-5743-3|page=272}}</ref> Ndeeɗoo haala konu Caad 1983 addani ko ina ɓura 100 neɗɗo maayde e "nanngaaɓe e wolde".<ref name="Ayoade222">{{Cite book|last=Akinsanya|first=Adeoye A.|url=https://books.google.com/books?id=WUySAAAAQBAJ&q=buhari+1983+chad&pg=PA272|title=An Introduction to Political Science in Nigeria|publisher=John Adebunmi Ayoade|year=2013|isbn=978-0-7618-5743-3|page=272}}</ref> '''Komandaaji divisions jogaaɗi nder konu leydi Naajeeriya''': Ofisee mawɗo gardinooɗo diɗɗal 4ɓo : lewru ut 1980 – lewru lewru mbooy 1981<ref>[http://newtelegraphonline.com/buhari-man-of-history/]{{dead link|date=November 2016}}</ref> Ofisee mawɗo gardinooɗo, diɗɗal 2ɓal konu koyɗe mekaniseeji : lewru Yarkomaa 1981 – lewru Oktoobar 1981<ref>[https://web.archive.org/web/20150723011300/http://www.thesourceng.com/RaceApril132015.htm The Source Magazine Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150723011300/http://www.thesourceng.com/RaceApril132015.htm|date=23 July 2015}}. Thesourceng.com. Retrieved on 4 November 2016.</ref> Ofisee mawɗo gardinooɗo diɗɗal 3ɓo: Oktoobar 1981 – Desammbar 1983 === Kuudetaa laamu hitaande 1983 === Winndannde mawnde: Kuudetaa laamu Nijeer 1983 Major-General Buhari jeyaa ko e ardiiɓe kuudetaa konu e lewru Duujal 1983, liɓɗo laamu leydi [[Naajeeriya]] ɗiɗaɓuru. E sahaa nde kuudetaa oo waɗi, Buhari ko Ofisee Seneral (GOC), ''Division'' Armé tataɓo Jos.<ref>Matthews, Martin P. ''Nigeria: current issues and historical background.'' p. 121.</ref> E njuɓɓudi kuudetaa oo, Tunde Idiagbon toɗɗaa hooreejo konu (de facto No. 2 e nder njuɓɓudi laamu). Kuudetaa oo timminii laamu [[Naajeeriya]] ɗiɗaɓuru ngu juutaani, wakkati demokaraasi lanndaaji keewɗi ummitini e hitaande 1979, caggal duuɓi 13 laamu konu.<ref>{{Cite news|title=No to another Republic of Nigerian Army!|url=https://guardian.ng/opinion/no-to-another-republic-of-nigerian-army/|location=Lagos, Nigeria|access-date=17 September 2023|newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]|date=3 September 2023|language=en-US}}</ref> E wiyde jaaynde wiyeteende ''The New York Times'', ofiseeji ƴettuɗi laamu ɗii mbiyi « demokaraasi mo alaa ko bonnata ɓuri bonde e demokaraasi mo alaa ko woni e mum ». Buhari hollitii wonde militeer en keɓii laamu nguu, o ñaawii laamu siwil nguu, o darnii laamu ngu, o dartinii doosɗe leydi ndii ko yaawi. Dalillaaji goɗɗi ɗi kuudetaa oo waɗi ko ngam feewnude ŋakkeende faggudu e nder leydi [[Naajeeriya|Najeriya]]. E nder jaaynde militeer en adannde caggal kuudetaa, [[Sani Abacha]] jokkondirii ‘ardorde nde alaa ko waawi, nde alaa ɗo haaɗi’{{sfn|Graf|1988|p=149}} e ŋakkeende faggudu huuɓtodinnde. E nder konngol Buhari ngol o waɗi ñalnde hitaande hesere, kanko ne o siftinii ko fayti e njuɓɓudi mbonndi e nder leydi ɗiɗaɓiri kono kadi ko kañum woni sabaabu ŋakkeende jikkuuji e nder renndo.{{sfn|Graf|1988|p=149}} == Hooreejo leydi (1983 haa 1985) == === Koolkisagol laamu === Sifaa ardungal sooja’en kesum—joyaɓal nder [[Naajeeriya]] diga ndimu—ina nanndi bee laamu sooja’en cakkitiingu, laamu [[Obasanjo]]/[[Yaradua]]. Laamu kesu nguu sosi Diiso Toowngo Konu, Diiso doosɗe Fedde nde e Diiso Dowlaaji.{{sfn|Graf|1988|p=150}} Limre ministeeruuji ɗii ustaama haa 18, tawi njuɓɓudi ndii waɗii golle ustude golle hakkunde mawɓe sarwiis siwil e polis. Nde woppi 17 binnditagol duumingol e won e ofiseeji mawɗi polis e laana ndiwoowa. Yanti heen, njuɓɓudi konu kesiri ndii yaltinii sariyaaji kesi ngam yettaade faandaare mum. Ɗeeɗoo sariyaaji ina njeyaa heen kuulal jowitiingal e wuyɓe e balɗe (Kuule keertiiɗe) ngam ñaawde geɗe wuyɓe balɗe, e kuulal kisal dowla (detention de personne), rokki mbaawka militeer en ngam nanngude yimɓe tuumanooɓe bonnude kisal dowla walla saabaade caɗeele faggudu{{sfn|Graf|1988|p=153}}. Dekereeji goɗɗi ina njeyaa heen Komisariyaa Sarwisaaji Siwil e Dekereeji Ñaawooɓe, ko ɗum woni tuugnorgal sariya e njuɓɓudi ngam waɗde purge e nder sarwisaaji laamu.{{sfn|Graf|1988|p=153}} E fawaade e kuulal 2 ngal hitaande 1984, kisal leydi ndii e hooreejo leydi ndii ndokkaama mbaawka nanngude, tawa alaa ko ñaawirtee, yimɓe ɓe nganndu-ɗaa ko kañum en ngoni baasal kisal leydi ndii, fotde lebbi tati.<ref>{{cite web|url=http://www.refworld.org/docid/3ae6ab5d3c.html|title=Nigeria: Repeal of Decree 2|date=1 October 1998|website=refworld.org|access-date=19 January 2015|archive-date=20 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150120114352/http://www.refworld.org/docid/3ae6ab5d3c.html|url-status=live}}</ref> Seppooji e seppooji yimɓe ndartinaama, hukuuma kisal lesdi [[Naajeeriya]], hukuuma kisal lesdi [[Naajeeriya]] (NSO) hokkaama bawɗe ɗe meeɗaay waɗugo. NSO waɗii darnde mawnde e haɓaade luulndaare renndo, e hulɓinde, e ustude e uddude yimɓe ɓe mbonni haɗde seppooji. Haa lewru Oktoobar 1984, fotde 200 000 golloowo laamu ndartinaama.<ref>{{cite web|url=http://naijapolitica.com/2014/12/04/the-untold-tales-of-gen-buhari-a-must-read/|title=THE UNTOLD TALES OF GEN. BUHARI&nbsp;... [a must read]|date=4 December 2014|website=Naija Politica|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150120004503/http://naijapolitica.com/2014/12/04/the-untold-tales-of-gen-buhari-a-must-read/|archive-date=20 January 2015}}</ref> Buhari waɗii hare dow nafooje cemmbiɗɗe. E nder lebbi 20 ko o hooreejo leydi, fotde 500 politik, ardiiɓe e jom en jawɗeele en ngoppitaa sabu fenaande e nder laamu makko.<ref name="autogenerated422">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12890807|title=Nigeria's Muhammadu Buhari in profile|date=17 April 2011|work=BBC News|access-date=20 April 2011|archive-date=20 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110420211645/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12890807|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.africa.upenn.edu/Urgent_Action/apic_52396.html|title=Nigeria: Human Rights Watch Africa|date=10 May 1996|website=africa.upenn.eu|access-date=19 January 2015|archive-date=15 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150315211922/http://www.africa.upenn.edu/Urgent_Action/apic_52396.html|url-status=live}}</ref> Nanngaaɓe ɓee njaltinaama caggal nde ɓe njaltini kaalis laamu nguu, ɓe njaɓi heen sarɗiiji. Laamu nguu kadi fawi e kasoo ñiŋooɓe ɗum, haa arti noon e [[Fela kuti|Fela Kuti]].<ref name="amnesty2">{{cite web|url=http://static.amnesty.org/ai50/fela_kuti_en.pdf|title=Fela Kuti, PoC, Nigeria|date=2010|website=amnesty.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150404020006/http://static.amnesty.org/ai50/fela_kuti_en.pdf|archive-date=4 April 2015|quote=On numerous occasions he was detained and harassed by the authorities}}</ref> O nanngaa ko ñalnde 4 suwee 1984 to laana ndiwoowa nde o woni e yahde njillu to [[Amerik]]. Fedde ''Amnesty International'' hollitii wonde tuume ɗe o tuumanoo ko e yaltinde kaalis leydi ngoɗndi ko "fewre". Huutoraade mbaawkaaji jaajɗi ɗi kuulal 2 rokki ɗum, laamu nguu ñaawii Fela duuɓi joy kasoo. O woppitaa caggal lebbi 18,<ref name="amnesty22">{{cite web|url=http://static.amnesty.org/ai50/fela_kuti_en.pdf|title=Fela Kuti, PoC, Nigeria|date=2010|website=amnesty.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150404020006/http://static.amnesty.org/ai50/fela_kuti_en.pdf|archive-date=4 April 2015|quote=On numerous occasions he was detained and harassed by the authorities}}</ref> nde laamu Buhari yani. Haala Dikko laati wakkati feere feere nder laamu sooja'en Buhari. [[Umaru Dikko]], gonnooɗo jaagorgal ko feewti e yah-ngartaa e laamu siwil ɓennungu nguu, hono Shagari, dognoowo leydi ndii ko juuti caggal kuudetaa, o tuumaama ko o ƴattoowo miliyaaruuji 1 dolaar njoɓdi petroŋ. E ballal neɗɗo tuumaaɗo wonde golloowo Mossad, NSO rewi e makko haa Londres, ɗo operateer en ummoriiɓe Niiseer e Israayiil ndartini mo, mbari mo. Ɓe mbaɗi mo e nder saak plastik, caggal ɗuum ɓe cuuɗii e nder saak ina winndaa heen « Bagaas Diplomatique ». Faandaare ndeeɗoo golle sirlu ko neldude Dikko to leydi Nijeer e nder laana ndiwoowa Boeing 707, ka alaa ko woni e mum, ngam ñaaweede sabu mum ƴattaade. Feere nde ko ofiseeji laamorgo leydi Angalteer ndartini ɗum.<ref>{{cite web|last=Alex|first=Last|date=12 November 2012|title=The foiled Nigerian kidnap plot|url=https://www.bbc.com/news/magazine-20211380|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181124114330/https://www.bbc.com/news/magazine-20211380|archive-date=24 November 2018|access-date=21 July 2018|website=bbc.co.uk}}</ref> Laamu Buhari ina wondi e caɗeele jowitiiɗe e baasal 53 valiseeji ɗi anndaaka ko woni e mum en.<ref>{{cite web|date=20 October 2014|title=S-H-O-C-K-I-N-G!!! 5 starnge things you never knew about Buhari – By Nzeribe Enz|url=http://www.transparentnigeria.com/news_entries/9088/S-H-O-C-K-I-N-G-5-starnge-things-you-never-knew-about-Buhari-%E2%80%93-By-Nzeribe-Enz|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150119204253/http://www.transparentnigeria.com/news_entries/9088/S-H-O-C-K-I-N-G-5-starnge-things-you-never-knew-about-Buhari-%E2%80%93-By-Nzeribe-Enz|archive-date=19 January 2015|website=transparentnigeria.com|publisher=Nzeribe Enz}}</ref> Valiseeji ɗii ko Emir Gwandu, ɓiyiiko wonnoo aide-de-camp Buhari, nawnoo ɗi, ɗi laɓɓinaama e doosɗe ñalnde 10 lewru nduu hitaande 1984 tawa ɗi ƴeewndaaka e nder diwgol makko gartugol ummoraade Arabi Sawdit.<ref>{{Cite journal|last=Ogbondah|first=Chris|date=1991|title=Origins and Interpretation of Nigerian Press Laws|url=http://archive.lib.msu.edu/DMC/African%20Journals/pdfs/africa%20media%20review/vol5no2/jamr005002006.pdf|journal=Africa Media Review|access-date=19 January 2015|archive-date=24 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121224033156/http://archive.lib.msu.edu/DMC/African%20Journals/pdfs/africa%20media%20review/vol5no2/jamr005002006.pdf|url-status=live}}</ref> E hitaande 1984, Buhari yaltini kuulal 4, kuulal reentaade tuumeede fenaande,<ref>{{Cite journal|last=Ogbondah|first=Chris|date=1991|title=Origins and Interpretation of Nigerian Press Laws|url=http://archive.lib.msu.edu/DMC/African%20Journals/pdfs/africa%20media%20review/vol5no2/jamr005002006.pdf|journal=Africa Media Review|access-date=19 January 2015|archive-date=24 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121224033156/http://archive.lib.msu.edu/DMC/African%20Journals/pdfs/africa%20media%20review/vol5no2/jamr005002006.pdf|url-status=live}}</ref> sariya jaayndeeji doolnuɗi. Taƴre 1 sariya oo hollitii wonde "Kala neɗɗo bayyinoowo e kala mbaadi, so tawii ko binndol walla ko wonaa ɗum, kala mesaas, haala, ciimtol walla haala [...] tawa ko fenaande e nder kala huunde teeŋtunde walla tawa ina addana laamu militeeruuji fedde ndee walla laamu dowla walla golloowo laamu gusense off this shaputilll walla disputilll Dekere".<ref>{{Cite news|url=http://www.nationalnetworkonline.com/vol10n40/nondisclosure.html|location=Port Harcourt, Nigeria|title=My Stance On 'Non Disclosure' Remains Unshakable – Tunde Thompson|date=9 October 2013|newspaper=[[National Network (newspaper)|National Network]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150120114257/http://www.nationalnetworkonline.com/vol10n40/nondisclosure.html|archive-date=20 January 2015}}</ref> Sariya oo hollitii kadi wonde jaayndiyankooɓe e bayyinooɓe tooñooɓe ɓee maa ñaawe e ñaawirde militeer udditiinde, nde ñaawirdu nduu foti wonde joofnirde, tawa ñaawirdu nduu ina waawi ñaaweede e kala ñaawirde, tawa kadi ko ñaawirdu nduu foti yoɓeede ko famɗi fof 10 000 naira, e ñaawoore kasoo fotde duuɓi ɗiɗi.<ref>{{Cite news|title=CCT Chairman Advocates Return of Decree 2 to punish Journalists|date=7 June 2016|url=https://www.vanguardngr.com/2016/06/cct-chairman-advocates-return-decree-2-punish-journalists/|location=Lagos, Nigeria|access-date=17 September 2023|archive-date=13 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013075701/https://www.vanguardngr.com/2016/06/cct-chairman-advocates-return-decree-2-punish-journalists/|url-status=live|newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}</ref> === Faggudu === Winndannde mawnde: Buharism Ngam moƴƴitinugo faggudu, bana hooreejo lesdi, Buhari fuɗɗi nyiɓugo laabi rento-siyaasa e faggudu lesdi, bee gooŋgaaji ngonka faggudu [[Naajeeriya]] cemmbiɗɗum.<ref name="upa">{{cite book|author1=Nwachuku, Levi Akalazu|author2=G. N. Uzoigwe|title=Troubled Journey: Nigeria Since the Civil War|publisher=University Press of America|year=2004|page=192}}</ref> Mahngo ngoo ina waɗi ittude walla taƴde ko ɓuri heewde e ngalu ngenndi, momtude walla ittude haa laaɓa cer, njulaagu e nder renndo ngenndi, waylude ko ɓuri heewde e golle laamu, fayde e golle hoore mum. Buhari kadi hirjinii njulaagu lomto import tuugiiɗo e huutoraade geɗe nokkuuje.<ref name="upa2">{{cite book|author1=Nwachuku, Levi Akalazu|author2=G. N. Uzoigwe|title=Troubled Journey: Nigeria Since the Civil War|publisher=University Press of America|year=2004|page=192}}</ref> Kono noon, tiiɗtinde naatgol leydi ndii addani ustude kaɓirɗe ngam gollorɗe addani gollorɗe keewɗe golloraade ko famɗi fof,{{sfn|Graf|1988|p=162}} ustude gollotooɓe e nder won e nokkuuji uddugol gollorɗe.<ref name="autogenerated4222">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12890807|title=Nigeria's Muhammadu Buhari in profile|date=17 April 2011|work=BBC News|access-date=20 April 2011|archive-date=20 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110420211645/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12890807|url-status=live}}</ref> Buhari taƴi jokkondiral mum e fedde nde wonaa laamuyankoore (FMI), nde fedde nde ɗaɓɓiri laamu nguu yo ustoy ceede naira fotde 60%. Kono noon, peeje ɗe Buhari ummini e hoore mum ɗee, ina tiiɗi no feewi, walla ko ɓuri ɗum, ko FMI ɗaɓɓi koo.<ref>{{cite book|last1=Vreeland|first1=James Raymond|title=The International Monetary Fund: Politics of Conditional Lending|date=19 December 2006|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-37463-7|page=60|quote=Buhari proved his independence by pushing through economic austerity so severe it went beyond what many advised – all the while he refused IMF assistance.}}</ref><ref>{{cite book|last1=Mathews|first1=Martin P.|title=Nigeria: Current Issues and Historical Background|date=1 May 2002|publisher=[[Nova Science Publishers, Inc.]]|isbn=978-1-59033-316-7|page=122|url=https://books.google.com/books?id=hTs6GpM4zDMC&q=buhari+imf&pg=PA122|access-date=19 January 2015|archive-date=3 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210103155730/https://books.google.com/books?id=hTs6GpM4zDMC&q=buhari+imf&pg=PA122|url-status=live}}</ref> Ñalnde 7 lewru Mbooy hitaande 1984, Buhari hollitii bidsee leydi ndii e hitaande 1984. Bidjet oo ari ko e peeje timmuɗe : Haɗde ko juuti ƴettude gollotooɓe e nder sekteer laamu fedde nde Ɓeydude njoɓɗeele riiwa Haltinde eɓɓaaɗe kapitaal Haɗde laamuuji dowlaaji ñamlude 15% taƴaama e bidsee Shagari mo hitaande 1983 Reentaade njoɓɗeele naatgol Ustugol ŋakkeende njoɓdi e taƴde naatgol Nde rokki kadi teddungal e naatgol kaɓirɗe e geɗe baɗaaɗe ngam ndema e njulaagu. Peeje faggudu goɗɗe ɗe Buhari ƴetti, ko wayi no njulaagu, waylude kaalis, ustude coggu geɗe e golle. Politik makko faggudu dañaani mo laawɗingol jamaanu sabu ɓeydagol coodguuli geɗe nguura e huutoraade doole konu ngam jokkude ustude politikaaji keewɗi tuumaaɗi e ɓeydagol coggu nguura.[68] === Mobbooji renndo mawɗi === Winndannde mawnde: Hare ngam haɓaade ŋakkeende nehdi Ina jeyaa e ko ɓuri duumaade e laamu Buhari, ko wolde ngam haɓaade majjere (WAI). Fuɗɗaama ñalnde 20 marse 1984, politik oo etinooma ƴellitde ŋakkeende nehdi renndo e jojjanɗe renndo leydi Najeriya. Naajeeriya'en ɓe ɗon mari haaje, ɓe ɗon mari haaje waɗugo laylaytol laaɓngol haa nokkuuje mootaaji, les gite sooje'en marɓe fijirde. Gollotooɓe laamu[69] ɓe mbaawaano hollirde waktuuji mum en e golle, ɓe cemmbinaama, ɓe ndokkaama "diwgol paabi". Bonanndeeji tokoosi ina njogii ñaawoore juutnde, yeru, kala almuudo mo duuɓi mum njahrata e 17 nanngaaɗo ina fooɗa ekkol, ina heɓa duuɓi 21 kasoo. Bonanndeeji ɓurɗi teeŋtude ko wayi no fenaande e ustude ina mbaawi addude ñaawoore warngo.[70] Laamu Buhari waɗii kuule tati ngam wiɗtude njulaagu e ƴellitde kaalis leydi ngoɗndi. Dekere banke (Freezing of Accounts) mo hitaande 1984, rokki laamu militeer fedde ndee mbaawka ustude konte bankeeji yimɓe tuumaaɓe waɗde fenaande. Kuulal ƴettugol jawdi laamu (Tribunal militaire spécial) ina rokki laamu nguu yamiroore ƴeewtaade jawdi liggotooɓe laamu jokkondirɓe e njulaagu, sosde ñaawirde konu ngam ñaawde ɓeeɗoo yimɓe. Dekeree jowitiingal e mbayliigu (Anti-Sabotage) hollitii kuuge wonande tooñooɓe sariyaaji mbayliigu caggal leydi.[71] Decree 20 dow limngal laanaaji ndiyam e njulaagu dorog ko yeru goɗɗo dow laawol Buhari tiiɗngol ngam haɓugo bee aybeeji.[72] Kuulal 3 (2) (K) hollitii wonde "kala neɗɗo mo alaa baawɗe sariya, ina huutoroo, ina yeeyda, ina ɓuuɓna walla ina foofa ñawu nguu, tawa ina fawee kuulal 6 (3) (K) tooñannge, tawa ina waawi faweede kuugal warngo e dow fenaande." E nder haala Bernard Ogedengebe, Dekere oo huutoraama ko caggal.[73] O waraama hay so tawii e sahaa nde o nanngaa ndee, bonannde ndee yamiraani ñaawoore warngo, kono o waɗiino ñaawoore lebbi jeegom kasoo.[73] E nder haala goɗɗa mawka e lewru abriil 1985, Naajeeriyankooɓe njeegomo ñaawaama warngo e dow yamiroore wootere : Sidikatu Tairi, Sola Oguntayo, Oladele Omosebi, Lasunkanmi Awolola, Jimi Adebayo e Gladys Iyamah.[74] E hitaande 1985, sabu ŋakkeende faggudu e ɓeydagol bonanndeeji, laamu Buhari udditi keeri (udditaama gila e lewru abriil 1984) hakkunde Benin, Niiseer, Caad e Kameruun ngam yaawnude riiwtude 700 000 koɗdiiɗo e gollotooɓe e nder leydi ndi tawa ko e laawol[7]. Buhari hannde ina anndaa e ooɗoo kiris; wonno hay heege to fuɗnaange leydi Nijeer nde inniraa "El Buhari".[76] Laamu makko heɓi ñiŋooje keewɗe, haa arti noon e Wole Soyinka, keɓɗo njeenaari Nobel gadano to leydi Najeriya, mo winndi e hitaande 2007, winndannde ina wiyee "Bonanndeeji Buhari"[77], nde o tuumi Buhari wonde ina ƴeewa bonanndeeji keewɗi e sahaa nde o woni laamɗo konu. Ko adii wooteeji mawɗi 2015, Buhari jaabtii ƴamɗe maako dow jojjanɗe aadee, o wi'i to o suɓaama, o tokka laawol, nden boo woodi laawol heɓugo kiitaaji ngam yimɓe Naajeeriya fuu e teddungal jojjanɗe aadee Naajeeriya'en.[78] === Kuuɓal laamu hitaande 1985 === Winndannde mawnde: Kuudetaa laamu Nijeer 1985 E lewru ut 1985, Seneraal Buhari fooli laamu e nder kuudetaa mo Seneraal Ibrahim Babangida e woɗɓe terɗe fedde toppitiinde konu laamu (SMC) ardii.[79] Babangida waddi ɗuuɗɓe nder yimɓe ɓurduɓe ƴamɗe Buhari nder laamu maako, hawtaade e miñiiko Fela Kuti, Olikoye Ransome-Kuti, doktoor ardinooɗo seppo Buhari ngam salaade ustaare kuuɗe cellal. Ndeen Buhari ina jokki e nder wuro Benin haa hitaande 1988.[80] == Ko adii laamu (1985-2015) == === Nanngugol === Buhari waɗi duuɓi tati e nder kasoo e nder suudu tokoosru gardiiɗo e nder wuro Benin.[81] O heɓi teleeji kollitooji laabi ɗiɗi e terɗe galle makko ina njaɓa yillaade mo e dow yamiroore Babangida.[82] === Nguurndam siwil en === E lewru desaambar 1988, caggal maayde yumma makko o woppitaa, o arti e hoɗorde makko to Daura. Nde o woni e kasoo ndee, ko banndiraaɓe makko njuɓɓinta ngesa makko. O seerti e debbo makko gadano e hitaande 1988, o resi Aisha Halilu.[1] To Katsina, o wonti hooreejo arano fedde Katsina nde sosaa ngam semmbinde ƴellitaare renndo e faggudu e nder diiwaan Katsina.[83] Buhari laati hooreejo hukuumaaji pamari (PTF), hukuumaaji ɗi laamu Seneraal Sani Abacha sosi, ɗi ɗon hokka ceede ko hewti ceede ko ɓesdaari ceede petroleum, ngam jokkugo kuuɗe ɓamtaare nder lesdi ndi'i. Rajo 1998 nder New African manti PTF e les Buhari ngam laaɓal maako, o wi'i ɗum "taariiha nasaraaku" ko seɗɗa.[84] Nde Buhari woni hooreejo fedde pétroleum trust Fund (PTF), ƴamooɓe lefol ngol ina naamnoo wonde PTF ina rokka 20% e jawdi mum e militeer en, tawi ɓe kulii wonde ɗum waawataa limteede e ngalu nguu.[84][85] O limti nder hitaande 2001 o wi'i, "Mi ɗon jokki hollugo nder peewal e nder am, darnde am timmunde ngam hukuumaaji pamari ɗi ɗon ƴaɓɓoo nder lesdi Naajeeriya fuu", nden o ɓesdi wi'ugo: "To Allah yiɗi, min ɗon haɗa agitaasiyoŋ ngam huuwugo kuugal sharia nder leydi ndi'i fuu."[86][87] allegations Islamist he had8ni. Ñalnde 6 lewru Yarkomaa 2015, Buhari wiyi: "Sabu ɓe mbaawaa ƴattaade binndanɗe amen, ɓe tuuma kam e fenaande e jingoism leñol; ɓe tuuma kam e fenaande e fundamentalism diine. Ngam ɓe mbaawaa ƴattaade binndanɗe amen, ɓe tuuma min e fenaande e noddude fitinaaji wooteeji – nde min njooɗii tan ko e ne peaad State Shari’a.”[89] E hitaande 2012, innde Buhari naati nder doggol yimɓe ɓe Boko Haram hooli ngam ɓe ndarna hakkunde fedde nde e laamu lesdi.[90] Kono Buhari saliima no feewi, salii waɗde hakkunde laamu nguu e Boko Haram. E hitaande 2013, Muhammadu Buhari waɗi haalaaji ɗuuɗɗi, nde o ƴami laamu lesdi ndi'i ngam o darna wartugo yimɓe Boko Haram, nden o wi'i ummaatoore hukuumaaji rento ɗon mari haaje ɗuuɗal hukuumaaji lesdi Naajeeriya haa lesdi Naajeeriya. Buhari hollitii[91] wonde "ko woni sabaabu ngonka kisal e nder leydi ndi ko golle jom en jawɗeele en [...] Hooreejo leydi Nijeer fuɗɗii ɗum fof".[92] O naamndii kadi ko fayti e njuɓɓudi keeriindi ndi ina jeyaa heen fotde 500 miliyoŋ dolaar hitaande kala yoɓeteendi e 30 000 militeer e nder porogaraam yaafuya gila 2013[93] e laamu fedde ndee, o mettini heen no feewi nde terɗe Boko Haram mbaraa, galleeji mum en mbonni. === Kampaañuuji e woote hooreleydaagu === '''Woote hooreleydaagu 2003''' E hitaande 2003, Buhari suɓaama ngam suɓugo hooreejo lesdi[94] bana kanndidaajo lanyol yimɓe lesdi Naajeeriya fuu (ANPP). O fooli hooreejo leydi ndi, hono Olusẹgun Ọbasanjọ, ko ɓuri miliyoŋaaji 11 woote.[95] === Woote hooreleydaagu 2007 === Ñalnde 18 lewru Duujal hitaande 2006, Buhari suɓaama ngam won'de kanndidaa kawral e lannda yimɓe Naajeeriya fuu. Ko ɓuri heewde e luulndiiɓe makko e wooteeji abriil 2007 ko kanndidaa PDP laamu nguu, hono Umaru Yar'Adua, ummoriiɗo e diiwaan Katsina gooto. Buhari hoosi 18% nder wooteeji ɗi Yar'Adua heɓi 70%, ammaa Buhari sali ɗi'i limngal.[96] Caggal nde Yar'Adua heɓi laamu, o noddi laamu ngootaagu ngenndi ngam addude terɗe luulndo mettuɗe. ANPP naati e laamu nguu e toɗɗagol hooreejo mum ngenndiijo ngam wonde tergal e kabine Yar'Adua, kono Buhari ñiŋii ngal nanondiral.[97] === Woote hooreleydaagu 2011 === E lewru marse 2010, Buhari yalti lannda ANPP, o naati e lannda Kongres ngam Waylo-waylo (CPC), lannda mo o walli sosde. O wiyi o wallitoriima sosde CPC "hono feere ngam haɓaade luural cemmbinngal, etikaaji e miijooji e nder lannda am gonnooɗo ANPP".[98] Buhari woni kanndidaajo hooreejo lesdi CPC nder suɓol 2011, o ɗon nodda ardiiɗo lesdi Goodluck Jonathan mo lanyol lesdi Naajeeriya (PDP), Mallam Nuhu Ribadu mo lanyol lesdi Naajeeriya (ACN), e Ibraahiima Shekarau mo lanyol ANPP. Ko kamɓe ngoni ɓurɓe waawde haɓaade e nder kanndidaaji 20.[99] Buhari waɗi kampaañ mum e dow laylaytol haɓaade fenaande, o fotnoo ko ittude reentaare immunity e dow ardiiɓe laamu. O hokki kadi ballal ngam tabitinki kiitaaji sharia nder jihaaji woyla lesdi Naajeeriya, ko adii ɗum ko ɗum addani mo caɗeele politik hakkunde suɓooɓe Kirista'en nder fombina leydi ndi'i.[55] Suɓol ngol waɗii fitinaaji mawɗi hakkunde diinaaji, ɗi 800 neɗɗo maayi e nder leydi ndi, nde tawnoo wallidiiɓe Buhari njani e gure Kerecee’en e nder diiwaan caka leydi ndi.[100] Fitinaaji balɗe tati ɗii, ko huunde nde Buhari haali ko ina ɓuuɓna.[100] Ko wonaa jamirooje ummoraade e Human Rights Watch, ñaawoowo woote ɗee "ina jeyaa e ɓurɗe nuunɗude e daartol leydi Najeriya", Buhari wiyi wonde woote ɗee ina ŋakki, o jeertinii[100] wonde "so ko waɗi e hitaande 2011 ina foti waɗde kadi e hitaande 2015, e dow moƴƴere Alla, baboon fof maa won dogdu e ƴiiƴam". Buhari heddii ko "jaambaaro leñol" wonande won e yimɓe ngam salaade fenaande.[103] O heɓi 12 214 853 woote, o woni ɗiɗaɓo caggal Jonathan, mo heɓi 22 495 187 woote, o anndinaama o heɓi.[104] === Woote hooreleydaagu 2015 === Winndannde mawnde: Suɓol mawngol leydi Najeriya 2015 Buhari dogginaama nder suɓol hooreejo lesdi nder hitaande 2015 bana kanndidaajo lanyol Kongres. Platform makko mahiraa ko e natal makko no haɓantooɗo fenaande tiiɗnde e innde makko nde fenaande e nuunɗal, kono o wiyi o ƴeewtataa ardiiɓe fenaande ɓennuɓe, o rokkataa ardiiɓe wujjuɓe e fenaande ɓennunde so ɓe tuubnii.[105] E nder doggol wooteeji 2015, kampaañ Jonathan ɗaɓɓiri yo Buhari woppu wooteeji ɗii, o wiyi o mbo rewi e doosɗe leydi ndii.[106] E wiyde winndannde teskinnde ndee, ngam waawde suɓaade hooreejo leydi, neɗɗo ina foti « jaŋngude ko famɗi fof tolno seedantaagal Duɗal walla ko nanndi heen ». Buhari waawaano hokkude hay hujja gooto, o wiyi o majjini koppiiji dipolomaaji makko asliiji nde galle makko yani caggal nde o fooli laamu e hitaande 1985.[107] E lewru mee 2014, caggal nde sukaaɓe rewɓe janngooɓe Chibok mbaraa, Buhari ñiŋii no feewi fitinaaji Boko Haram. O "eeri Naajeeriya'en ngam ɓe ndarna diina, siyaasaaku e kala senngooji goɗɗi ngam ɓe ɗon ƴama fitinaaji ɗi o wi'i ɗi ɗon ƴama yimɓe ɓe ngalaa hakkiilo, ɓe ɗon ƴama juulɓe".[108] E lewru juko hitaande 2014, Buhari daɗii e bommbooji ɗi Boko Haram waɗi e nguurndam mum to Kaduna ; 82 neɗɗo mbaraama heen.[109] E lewru Duujal hitaande 2014, Buhari fodani ɓesdugo kisal nder leydi Naajeeriya to o suɓaama hooreejo lesdi.[110] Caggal ngolɗoo bayyinaango, jaɓgol Buhari ɓeydiima no feewi, ko ɓuri heewde ko sabu Jonathan ina nanndi e waasde waawde haɓaade Boko Haram. Buhari waɗi kisal nder leydi e momtude fedde nde, ko huunde e geɗe teeŋtuɗe e nder kampaañ makko. E lewru Yarkomaa 2015, fedde wiyeteende "Mouvement pour l'émancipation du delta du Niger" (MEND) jaɓi Buhari.[111] E lewru feebariyee 2015, hooreejo leydi Naajeeriya ɓooyɗo, hono Olusegun Obasanjo, yalti e lannda PDP, o jaɓi Buhari.[112] Ñalnde 31 mars, Jonathan noddi Buhari ngam jaɓde e jaarnaade mo e suɓagol makko hooreejo leydi.[113] Buhari hunnaama ñalnde 29 lewru Mbooy hitaande 2015 e nder kewu ngu ko famɗi fof 23 hooreejo leydi e laamu tawtoraama.[114] === Udditgol ɗiɗaɓol === Inauguration ɗiɗaɓo Buhari bana hooreejo lesdi Naajeeriya 15ɓo, e hooreejo lesdi 4ɓo nder lesdi Naajeeriya nayaɓre waɗii nyande Alarba, 29 May 2019, ɓaawo suɓol hooreejo lesdi Naajeeriya 2019 e maande fuɗɗam manndaa ɗiɗaɓo e ragare duuɓi nayi ɗi Muhammadu Buhari vijo hooreejo lesdi e Ye11. Ko ngol woni go’o ko ngol woni go’o ko hooreejo leydi Najeriya, e 6ɓo e nder leydi Najeriya.[116][117] Juulde hunnde laamu nguu waɗi ko to nokku biyeteeɗo Eagle Square to Abuja, laamorgo leydi ndii. Ardiiɗo kiitaaji joonde diidaaɗi lesdi Tanko Muhammad waɗi hunnde hooreejo lesdi Buhari e cukko hooreejo lesdi Yemi Osinbajo. Haala udditgol aadaaji ka waɗaaka.[117] == Hooreejo leydi (2015-2023) == Kabaruuji goɗɗi: Hooreejo leydi Muhammadu Buhari === Ngaska === Wasiya'en Buhari mawɓe ɗon mari: ɓiɗɗo mawniiko'en Mamman Daura, jom filu Ismaila Isa Funtua, ardiiɗo siyaasaaku Baba Gana Kingibe, Abba Kyari hooreejo kuuɗe hooreejo lesdi; e gila e daawal cakkitiingal manndaa makko gadano, Boss Mustapha Sekereteer laamu Fedde nde.[120] Doole kabine makko cooyngal caggal nde o heɓi laamu ɗiɗaɓuru, Buhari hollitii ɓural makko e terɗe kabine ɗaɓɓooɓe batuuji walla diisnondiral ngam ardude e ɗeen ɗaɓɓaande rewrude e hooreejo gollordu walla rewrude e binndoowo laamu.[120] Gila e Republique nayaɓere, golle jaagorɗe ina ɗaɓɓi e sariya wonde ina njogii mbaadi etno-demokaraasi fedde nde, tawa ina waɗi jaagorde lomto kala dowla fedde nde. Gagga mum ko batte miijooji politik ko huunde himmunde e toɗɗagol jaagorɗe ngam wonde ardiiɓe lanndaaji nokkuuji ɗi ngalaa jotondiral ngam heɓde golle kabine.[120] Nominaasiyoŋ nder kabine Buhari ɗon mari bawɗe dow ɗi'i miijooji siyaasaaku e boo ɓadaaki hooreejo lesdi e kabine maako nder.[120] E lewru ut 2019, hooreejo leydi ndi innitiri kabine mum ko ɓuri heewde e terɗe worɓe tawi duuɓi mum en ko 60, tawi ko gollotooɓe politik walla ɓadtiiɓe hooreejo leydi ndi ɓuri heewde heen.[121] Kabinee oo ina waɗi guwerneeruuji ɗiɗo alɗuɓe ummoriiɓe to Delta Niger, Timipre Sylva e Godswill Akpabio ɓe ngonnoo ko e fuɗɗoode lannda luulndo PDP e jaagorɗe sappo e nayo keɓtinaaɗe ɗe won heen ñaawooɓe mbiyata ko ɓe mbaɗaani golle moƴƴe walla ɓe njokkondirii e hooreejo leydi ɓennuɗo bonɗo]1. === Jam baandu === E lewru mee 2016, Buhari woppii njillu mum balɗe ɗiɗi to Lagos ngam udditde eɓɓooji e nder diiwaan hee kono o lomtii ɗum ko cukko hooreejo leydi ndii, hono Yemi Osinbajo, caggal nde o holliti "ñawu noppi" ngu tuumaama ko ñawu Ménière.[122] Ñalnde 6 lewru nduu, Buhari yahi leydi Angalteer ngam ɗaɓɓude safaara.[123][124] Ɗum waɗi balɗe seeɗa caggal nde kaaldiiɗo hooreejo leydi ndii, hono Femi Adesina, wiyi wonde Buhari ina "fotnoo fiɗtaandu" e "hale e ɓernde", ɗum noon ko mettere mawnde e ñiŋooje ummoraade e annduɓe politik e almudɓe mum.[125][126][127] E lewru feebariyee 2017, caggal ko siforaa ko "ƴeewndo safaara kuuɓtodinngo" to leydi Angalteer,[128] Buhari ɗaɓɓiri parlemaa yo ɓeydu balɗe safaara mum ngam faddaade njeñtudi ƴeewndo.[129] Biro makko rokkaani heen humpitooji goɗɗi ko fayti e ngonka cellal makko, walla ñalngu ngu o foti artude.[130] Ñalnde 8 lewru feebariyee, hooreejo leydi Buhari e hoore mum siifondiri ɓataake feewde e hooreejo leydi Naajeeriya ngam jeertinde ɗum ɓeydugol balɗe makko hitaande kala, o acci cukko hooreejo leydi makko e dow ballal.[131][132][133] Ɓaawo o wala balɗe 51 haa laamu, Ardiido Buhari hooti lesdi Naajeeriya. O ari ko e laana ndiwoowa Kaduna subaka ñalnde 10 marse.[134][135][136] Hay so tawii humpitooji ina pamɗi e nder dumunna mo o woni to Londres, o naatnaa e fotooje ñalnde 9 marse omo hawra e diine ɓurɗo mawnude e nder dental Angalteer, hono Arɗo diineeji Canterbury biyeteeɗo Justin Welby.[137][138] Cukko hooreejo leydi ndi, Yemi Osibanjo, woni hooreejo leydi ndi, tawi hooreejo leydi ndi ina jokki e cellal mum to Abuja.[139] Hooreejo leydi ndii ina ŋakki e jeewte mawɗe e nder laamuuji e nder renndo, ko ina wona lebbi ɗiɗi tan caggal nde o arti e laamu ummoraade Angalteer. E nder haala cakkitiika kaa, o tawtoraaka batu Diisnondiral Fedde Ngenndiije Dentuɗe (FEC), kewu ñalngu golloowo yuɓɓinaangu to Eagle Square to Abuja ñalnde 15 mee 2017.[140][141][142] Miijooji ko faati e cellal hooreejo leydi ndii ina cirƴa e nder renndo ngo e nder balɗe garooje caggal nde hooreejo leydi ndii Buhari yiɗi "gollaade e galle".[143] Woɓɓe nder yimɓe mawɓe lesdi Naajeeriya ɗon ƴama hooreejo lesdi man ngam o hoosa balɗe juutɗe ngam nyawdugo,[144][145] ɓe ɗon holla o ɗon mari bawɗe waɗugo limngal yimɓe nder asaweeje ɗiɗi.[146][147] Hooreejo leydi Buhari kadi ummii leydi Naajeeriya ngam ƴeewde cellal mum to London ñalnde 7 lewru Mbooy hitaande 2017.[148] Hooreejo leydi Buhari warti lesdi Naajeeriya diga siwtaare maako haa lesdi Biritaniya balɗe 104 ɓaawo o dilli, nyande 19 lewru Ogost 2017.[149][150] Ñalnde 8 lewru nduu, Buhari ummiima leydi Naajeeriya fayde London ngam ƴeewndaade cellal mum, nde o arti e USA ; e o arti ñalnde alet 11 lewru mbooy hitaande 2018.[151] === Faggudu === Buhari wonnoo ko suɓngo welngo wonande Naajeeriyankooɓe heewɓe sabu jikku mo o yi’ata mo bonnataa.[152] Nde Buhari heɓi laamu, mo meeɗiino mooftude ballal mum e wooteeji tati ɓennuɗi ɗii, o leeltinii hollirde anniya makko ngam safrude caɗeele ɗe o haali e nder kampaañ makko. Pellital fuɗɗoraade ajendaaji makko politik nder leydi hono innde ardiiɓe kabine ƴetti lebbi jeegom,[152] tawi noon ƴettugol bidsee 2016 e 2017 ina leeltini sabu hareeji nder leydi. E hitaande arandeere nde Buhari ardi, Naajeeriya heɓi ustaare coggu ngu, ɗum waɗi ustaare faggudu.[153] Ngam heɓugo ceede ngam ustugo soynde ceede ngam heɓugo ceede ngam ɓesdugo budget kapitaal, Buhari yahi haa lesɗe 20 ngam ɗaɓɓitugo ceede.[154] Ndeen noon, dokkal bidsee yaajde ngam wallitde gollorɗe ɗee, artiraa e ñalngu goɗɗo.[155] E hitaande adannde laamu nguu, Naira, kaalis leydi Najeriya, ustii e nder luumo ɓaleejo, ɗum addani luural hakkunde njulaagu laamu nguu e njulaagu ɓaleejo.[156] Ko ɗum waɗi ŋakkeende kaalis leydi ndii, yanii e njulaagu keewngu haa arti noon e yeeyooɓe petroŋ. Kono noon, luural hakkunde tolnooji laamu e tolnooji luumo ɓaleejo udditii fartaŋŋe wonande yimɓe jokkondirɓe no feewi ngam waɗde arbitraas, waɗde ko ina ƴattoo natal hooreejo leydi ndii ngam haɓaade fenaande.[157] E lewru mee 2016, laamu nguu hollitii ɓeydagol coggu pompe petroŋ laawɗuɗo ngam ustude ŋakkeende kaalis sabu ŋakkeende kaalis caggal leydi.[158] E hitaande 2016, faggudu leydi ndii ustiima fotde 1,6% e hitaande 2017, ɓeydagol faggudu leydi ndii ina ɗaminaa maa won ko famɗi. Laamu Buhari gadano e laamu nguu hawri ko e ustaare coggu petroŋ nannduɗo e laamu makko ɗiɗaɓuru kono laamu makko hollirtaa darnde tiiɗnde ngam feewnude jolɗe laamu.[157] Bidjet 2018 hollitii politik fiskaal yaajɗo e kaalis baɗaaɗo e eɓɓooji njuɓɓudi ko wayi no laabi strateeji, ponte e jolngooji.[159] Gila ɓeydagol faggudu ummoraade e ustaare 2016, ƴellitaare leelnde ina addana leydi ndii caggal hoɗdiiɓe mum heewɓe e duunde he e ɓeydagol PIB. Toɓɓe ŋakkeende golle ina keddii e toowde e kala golle ngam ɓeydude ngalu ngu wonaa petroŋ moƴƴaani tawa ngalu laamu nguu ina waɗi heen geɗal mawngal e bidsee mum hitaande kala ko yowitii e ñamaale sarwisaaji.[160] Buhari e ballal hooreejo Banki Cakaari fuɗɗi dabareeji ngam ɓesdugo kuuɗe ndemri bee nanta lobbingo bankiiji feere-feere ngam hokkugo ceede ko hewti ceede lesdi ndi'i e limngal laamu ngam nastinugo kuuje nyamdu ɗe ndema nder lesdi ndi'i. E manndaa makko ɗiɗaɓo, jaagorde bidsee, Udo Udoma e jaagorgal njulaagu, Enemalah, kamɓe ɗiɗo fof ɓe njiɗi ko rimɗinde, ɓe ngartiraaka.[120] Laamu nguu jokki e golloraade mbayliigu nguu e nder manndaa ɗiɗaɓo laamu nguu hay so tawii noon ko ƴaañooɓe ɓee mbiyata ko mbayliigu nguu ina waawi waɗde ko ina wona arbitrage abuses e round-tripping e juuɗe cronies laamu nguu.[160] === Wellitaare renndo === E hitaande 2016, Buhari udditi porogaram ngenndiijo ngam wallitde renndo, porogaraam ngenndiijo ngam wellitaare renndo.[161] Porogaram oo sosaa ko ngam waawde feccude jawdi ndii e nder renndo ngo, tawa ina jeyaa heen sukaaɓe, sukaaɓe, e rewɓe. Wonno ko porogaraamuuji nay baɗɗi faayiida ngam haɓaade baasal, ŋakkeende golle e wallitde ɓeydude ƴellitaare faggudu:[162] Taskaram N-Power hokki sukaaɓe Naajeeriya'en janngirde kuuɗe e janngirde, nden boo hokki ɓe ceede lewru fuu ko yotti 30,000 Naira Naajeeriya (83.33 Dollars Amerika). Npower ko taskaramji limngal rento ɗi hooreejo lesdi Muhammadu Buhari fuɗɗi nyande 8 lewru Juko hitaande 2016 ngam ɓesdugo kuuɗe sukaaɓe. Eɓɓaande ndee sosaa ko e mbaadi kuuɓtodinndi e porogaraam ngenndiijo (Investissement Social Social) ngam ustude heblo keɓgol karallaagal e mahngo mbaawkaaji e nder naftortooɓe. Porogaraam (Conditional Cash Transfer Program) (CCTP) ina wallita no feewi e ɓurɓe waasde, e rokkude kaalis wonande ɓeen wonɓe e fedde ɓurnde famɗude ngalu, wallitde ustude baasal, moƴƴinde nguura e jogaade hoore mum, e wallitde ƴellitaare e ɓeydude ñaamde.[163] Porogaraam gollordu e doole laamu (GEEP) ko porogaram gollordu njulaagu (micro-lending) jowitiingu e remooɓe, yeeyooɓe tokosɓe e rewɓe luumooji tawa ina njogii fotde. Ndee ɗoo taskaram hokki nyamaande nde walaa ceede ngam heɓugo nafuuda, walliti ngam ustugo ceede fuɗɗam kuuɗe filu nder lesdi Naajeeriya. Porogaraamuuji ɗii ko : Moni njulaagu, Moni luumo e Moni remoowo. Porogaraam ngenndiijo ñamri duɗe (NHGSF) etinooma ɓeydude binnditagol duɗe ɗee e rokkude sukaaɓe duɗe ɗee ñaamdu tawa ko e njoɓdi, haa teeŋti noon e wonɓe e diiwanuuji baasal e ɗi ngalaa nguura. Porogaraam oo golliima e remooɓe nokkuuji ɗii, fawaade e semmbinde rewɓe e nder coodguuli, mahde renndo ngoo e jokkude ƴellitaare faggudu gila e ndema haa e taabal. Ko adii fof, porogaraam oo ina yuɓɓinee gila e biro cukko hooreejo leydi ndii, hono Yemi Osinbajo, haa hitaande 2019, nde porogaraam oo artiraa e ministeer keso oo, ko feewti e neɗɗankaagal, njuɓɓudi musiiba e ƴellitaare renndo, e gardagol Sadiya Umar Farouq. E nder konngol makko ñalnde jeytaare leydi ndii e hitaande 2019, hooreejo leydi ndii hollitii wonde dille ɗee ina poti waɗde porogaraamuuji ɗii e nder juɓɓule.[164] === Haɓde e fenaande === Winndannde mawnde: Hare Buhari ngam haɓaade fenaande Nafoore balmi nde 2 miliyaar dolaar feeñninaama ɓaawo ciimtol cakkitiingol goomu wiɗitaaki Buhari dow sooduki balmi les laamu Goodluck Jonathan. Ciimtol goomu nguu hollitii njoɓdi ɓeydaandi e bidsee ko ina tolnoo e miliyaaruuji N643,8 e ɓeydagol njoɓdi fotde miliyaaruuji 2,2 dolaar e nder feccere kaalis leydi ngoɗndi e les njiimaandi Goodluck Jonathan. Wiɗtooji gadani kollitii wonde fotde miliyaaruuji ɗiɗi dolaar ina waawi yoɓeede ngam soodde kaɓirɗe ngam haɓaade fedde Boko Haram to leydi Najeriya. Ciimtol wiɗto ngol hollitii wonde fotde miliyaaruuji 2,2 dolaar ina yoɓaa e biro jaagorgal ko feewti e kisal ngenndiwal e nder soodgol kaɓirɗe ngam haɓaade njiyaagu, kono ɗum yoɓaaka e faandaare nde kaalis oo yoɓaa. Wiɗtooji dow ngal nanondiral ngal rewaani laawol, waɗii nannguki Sambo Dasuki, gonnooɗo jaagorgal ko feewti e kisal leydi ndii, caggal ɗuum o siftini yimɓe mawɓe Naajeeriya wonɓe e nanondiral ngal. Ɓeen limtaaɓe e nanngaaɓe ina jeyaa heen Raymond Dokpesi, hooreejo fedde DAAR Communications Plc, Attahiru Bafarawa, gonnooɗo guwerneer diiwaan Sokoto, e Bashir Yuguda, gonnooɗo jaagorgal leydi ndii, hono Alex, Azubuike Ihejirika, hooreejo konu Air Chief Nunasude, Attahiru the Nunasude Badeh e politikaaji keewɗi goɗɗi cifaama.[165] Ñalnde 21 lewru Duujal hitaande 2016, ministeer kaalis laamu nguu hollitii wonde ina jogori waɗde politik njulaagu nguu, tawi njoɓdi mum ko 2,5%–5%.[166] Faandaare ndee wonnoo ko heɓde humpitooji walla humpitooji jowitiiɗi e : ŋakkeende kuule kaalis, ŋakkeende njuɓɓudi kaalis e jawdi laamu, ŋakkeende kaalis, fenaande, e gujjugol.[167] E lewru suwee 2016, hooreejo leydi Buhari naati e ƴattooje mawɗe caggal nde ciimtol jaaynde tawi omo huutoroo konngol ngol o huutorii ngol, e nder udditgol kampaañ ngam ƴellitde ngenndi ndii, tawi ina wiyee « Waylo fuɗɗotoo ko e am ». Haala kaa caggal mum tawaama ina ittaa e haala gonnooɗo hooreejo leydi Amerik e hitaande 2009, hono Barak Obama.[168][169] Hooreejo leydi ndi caggal mum yaafnii, o wiyi wonde fenaande ndee ko "gollotooɓe ɓurɓe yaawde" ngaddi ɗum, "ɓeen waɗɓe heen ɓee" maa ñaawee.[170][171] Kono, yontere wootere caggal ɗuum, cukko hooreejo e nder suudu sarɗiiji jokkondirɗo e haala kaa, artiraa e golle mum, hooreejo leydi ndi hollitii wonde o ƴettii peeje ngam haɗde ɗum waɗde ko wayi nii, e huutoraade kuutorɗe dijital ngam yiytude fenaande.[172] E lewru mee 2018, Komitiiru Faggudu e Kaalis (EFCC), fedde haɓantoonde njulaagu e nder leydi Najeriya, hollitii wonde 603 neɗɗo Naajeeriya ñaawaama sabu njulaagu gila Buhari heɓi laamu e hitaande 2015.[173] EFCC anndini kadi ko adii fof e nder daartol leydi Naajeeriya, ñaawooɓe e mawɓe konu ina heen mawɓe sarwisaaji retireede ina ñaawee sabu fenaande.[173] Ñaawooje ɗe keɓii nafoore kadi ko hooreejo EFCC mo Buhari, hono Ibrahim Magu.[173] E laamu Buhari, hooreejo kiitaaji lesdi Naajeeriya Walter Onnoghen, kiitaama haa kiitaaji lesdi Naajeeriya nyande 18 lewru Abriil 2019, ngam bayyinki jawdi fenaande.[174] E lewru Duujal hitaande 2019, Mohammed Bello Adoke, gonnooɗo Jaagorgal Fedde Ngenndiije Dentuɗe, artiraa leydi Najeriya ngam ñaaweede sabu tuumeede fenaande.[175] Kono e lewru Yarkomaa 2020, fedde wiyeteende Transparency International ina rokka leydi Najeriya haa jooni golle seeɗa e nder limto mum ko fayti e njulaagu.[176][177] E lewru Siilo hitaande 2020, Ibrahim Magu hooreejo EFCC nanngaama e juuɗe Departemaa Kuuɓal Dowla (DSS) ngam bonnude ciimtol kisal ko faati e golle makko no laamu Buhari ardii haɓaade fenaande e tuumeede ŋakkeende ngalu. Caggal ɗuum lomtii mo ko Mohammed Umar. E lewru Duujal 2020, Gonnooɗo hooreejo fedde toppitiinde ko fayti e pension, Abdulrasheed Maina, nanngaaɗo to leydi Nijeer koɗdiindi caggal nde o diwi kaalis, o feeñii e ñaawirde Abuja ngam tuumaade ko 12 fenaande e fenaande kaalis.[182] Ali Ndume, senateer lomtotooɗo Borno Sud, nanngaama caggal nde o diwi kaalis kadi.[183] === Geɗe kisal === === Delta Niiseer === Naajeeriya woni leydi ɗiɗaɓiri ɓurndi heewde petroŋ e nder Afrik, petroŋ oo ɓuri heewde ko e diiwaan Nijeer Delta e nder leydi ndii. Duuɓi peewnugol nebam ina njogii batte bonɗe e ndema e liɗɗi rewrude e ɓuuɓri nebam.[184] Laamu nguu fuɗɗiima eɓɓoore ngam wallitde laɓɓinde Ogoniland tawi guwerneeruuji goɗɗi e nder diiwaan hee ina njiɗi setup nannduɗo e oo. HYPREP fuɗɗii ko e hitaande 2005 kono ina leeli fuɗɗaade golle moƴƴitingol to Ogoniland.[184] Ɗum fof e wayde noon, ina woodi haa jooni njanguuji taƴondirɗi e nokkuuji petroŋ ɗi pelle bayɗe no Niger Delta Avengers mbaɗata. Ɗum battinii no feewi e peewnugol petroŋ addani taƴgol njeeyguuji e ngalu laamu.[185] Avengers ina mbaɗa hare ngam ɓeydaade heɓde ndimaagu faggudu e politik.[186] === Juulɓe Shi’a en === Movement islamique lesdi Naajeeriya mo Sheek Ibraahiima Zakzaky ardii, woni gooto nder hukuumaaji lesdi ndi'i ɗi julɓe Shi'a'en ardii. Yimɓe julɓe Naajeeriya ɓuri ɗuuɗugo ko Sunni'en ammaa Shia'en ɗon mari ɗuuɗal nder yimɓe ɗuuɗɓe.[187] Caggal nde dillere nde tuumaama warde hooreejo konu Tukur Buratai e lewru Duujal 2015, base Zakzaky yani e bommbooji, waɗi teemedde maayɓe tawi Zakzaky nanngaama.[187] Zakzaky nanngaama fotde duuɓi jeegom, so wonaa e yahdu safaara balɗe tati to leydi Indiya, haa o woppitaa, o woppitaa e lewru sulyee 2021.[188] === Seernooɓe Biafra === Ƴeew kadi: Ngenndiyaŋkaagal Igbo, Biafra, e fitinaaji e nder Fuɗnaange-rewo leydi Najeriya Fedde seerndiinde, Yimɓe Ɓiɓɓe leydi Biafra e ardorde Nnamdi Kanu wonti fedde mawnde e hitaande 2015 ngam wallitde jeytaare ngam leñol Biafra ceertungol.[187] Republique Biafra mo seerti e mum sosaa ko juuti e nder wolde hakkunde leyɗeele Najeriya. E lewru Oktoobar 2015, Kanu nanngaa ngam tuumeede janfa, nanngugol makko rewi heen ko seppooji ngam salaade nanngugol makko e nder diiwanuuji keewɗi to Fuɗnaange-rewo.[187] Kanu ɓaawo man diwi bail, o doggi haa lesdi feere ngam wallugo ardungal fitinaaji lesɗi haa Fombina-Fuunaange lesdi Naajeeriya ko adi o nannga Interpol, o wartira lesdi Naajeeriya.[189] Buhari yamiri warngo terɗe IPOB ɗe ngalaa kaɓirɗe[190] === Bokko haram === Binndanɗe mawɗe: Bokko Haram e fitinaaji Bokko Haram Gila 2015, hare luulndiinde tuugnorgal ƴettii mbaadi kesiri. E nder heen pelle ɗee peccii e fedde Boko Haram aadaaji nde Abubakar Shekau ardii e Dowla Islaamiyankeejo e nder diiwaan Afrik hirnaange mo Abu Musab al-Barnawi ardii.[191] Pelle goɗɗe ɗe Al Kaydaa walli e nder Magreb lislaam ko wayi no Ansaru, ɗe riiwaa e Mali sabu Operation Serval mo Farayse ardii, peeñii, ngollodii e Boko Haram hay so tawii ko kamɓe ngoni luulndiiɓe ɗum.[192] Ɗuum ɓuri wonde ko e haajuuji, sibu pelle ɗiɗi ɗee mbaawaano riisde leefɗinde koye mum en e haɓde hakkunde mum en.[193] E lewru feebariyee 2020, ko ina tolnoo e teemedde ɗiɗi e capanɗe joyi tergal Ansaru mbaraama e nder njillu polis to Birnin Gwari.[194] E lewru Oktoobar 2016, laamu nguu haaldii e fedde ownooɓe wiyeteende Boko Haram, nde heɓi yoɓde sukaaɓe rewɓe 21 Chibok.[195] Haa lewru Duujal 2016, laamu nguu heɓti ko heewi e leyɗeele ɗe Boko Haram joginoo ko adii ɗuum, caggal nde ɓe keɓi ladde Sambisa, Buhari hollitii wonde Boko Haram foolii e karallaagal. Fitinaaji ɗii ngummii fotde miliyoŋaaji ɗiɗi neɗɗo e nder galleeji mum en e heɓtude gure ɗee hannde ina addana en caɗeele neɗɗankaagal to bannge cellal, jaŋde e ñamri.[196] Ñalnde 6 lewru Mbooy hitaande 2017, laamu Buhari heɓi kadi yoɓde 82 e nder 276 sukaaɓe rewɓe nanngaaɓe e hitaande 2014, ngam waylude ardiiɓe Boko Haram joy.[197] Ñalnde 7 lewru Mbooy hitaande 2017, hooreejo leydi Buhari hawri e sukaaɓe rewɓe Chibok 82 woppitaaɓe, hade mum yahde London, leydi Angalteer, ngam safrude ñawu ngu o anndaaka.[198] Shekau wari hoore mum caggal nde fedde makko taarnaa e luulndiiɓe ISWAP e lewru mee 2021. E nder lebbi garooji ɗii, teemedde teemedde ownooɓe "tuubuɓe" ndokki hoore mum en e laamu nguu, heewɓe e maɓɓe ina mbiya ko lolluɓe e Shekau.[199] === Fitinaaji duroowo–demoowo === Winndannde mawnde: Feere hakkunde durooɓe e remooɓe e nder leydi Najeriya Ƴeew kadi: Feereeji renndo e nder leydi Najeriya e warngooji keewɗi e nder Fombina Kaduna Diiwaan Middle Belt leydi Naajeeriya ina wondi e caɗeele hakkunde remooɓe e durooɓe jawdi, pelle ɗiɗi ina njiɗi heɓde leydi ndema ngam remde walla remde e heɓde ndiyam.[187] Tiiɗnaare e siyaasaaku fitinaaji dow senndindirki leƴƴi e diinaaji ɓeydii wakkati laamu Buhari nde wakkati fitinaaji ɗon ɗon ɗon ɗon nder nokkuuje feere feere nder Fombina Naajeeriya.[187] Fotde 300 siwil en mbaraama e nder wuro wonngo e nder diiwaan Benue, Middle-Belt leydi ndi e fotde 40 siwil en mbaraama to Enugu to Fuɗnaange-rewo leydi Najeriya.[187] Fitinaaji ɗii njibinii ko ina tolnoo e 250 000 wuro[200] egguɓe e gure ɗe peewnaaka no feewi ngam haɓaade naatgol egguɓe. Feere hakkunde remooɓe ɓe ko ɓuri heewde e maɓɓe ko Kerecee’en e durooɓe ɓe ɓuri heewde ko juulɓe, waɗii jokkere enɗam hakkunde diineeji ɗi, ɗum wallitaani nde hooreejo leydi ndii neldi konu ngam ittude militeeruuji leƴƴi Kerecee’en, tawi noon ñaawooɓe ɓee ina mbaɗa tuumeede jaabawol makko ɓuuɓngol feewde e durooɓe jawdi jogiiɓe kaɓirɗe.[200] Tiɗnaare njuɓɓudi ndii ngam safrude luural ngal addani ɗum waɗde feere ngam waylude jawdi ngam ƴellitde jawdi e deeƴnude diiwaan Middle Belt.[200] E hitaande 2017, RUGA, ko firo Rural Grazing Area kono kadi ko konngol firti koɗki e ɗemngal Fulani, ko feere ƴettaande ummoraade e miijooji peeje waylo-waylo.[200] RUGA ina foti seerndude nokkuuji durngooji ngam durooɓe nde ɓe ngummotoo fuɗnaange ; kono dowlaaji Fuɗnaange keewɗi njaɓaani kala keɓgol leydi tawa ko e dow yamiroore RUGA, peeje ɗee dartinaama.[200] === Banndiraaɓe to Fuɗnaange Naajeeriya === Ƴeew kadi: Hare bandiiji Nijeer Gila hitaande 2015, laamu Buhari heɓi caɗeele e ɓeydagol golle jowitiiɗe e bandiiji e nder Fuɗnaange Naajeeriya.[201] Laawol mawngol Abuja-Kaduna inniraama "laawol mawngol kidnagol", sabu bonanndeeji keewɗi ɗi bandiiji mbaɗata.[202] E lewru feebariyee 2020, fedde mawɓe woylaare, fedde renndo-politik, wiyi wonde laamu nguu ina ŋakkiraa Naajeeriyankooɓe to bannge kisal.[203] Haa lewru juko 2021, fotde 45 neɗɗo e ñalawma gooto ina nanngee, ko ɓuri heewde e maɓɓe ko bandiiji ngam yoɓde njoɓdi.[204] Banndiraaɓe woɗɓe ina njokki e wujjude jawdi, gelooɗi, e jawdi goɗɗi, won heen pelle njani e gure fof e nokkuuji ɓurɗi yaajde. Banndiraaɓe ɓee ngaddi kulol gollondiral hakkunde banndiraaɓe e ownooɓe Fuɗnaange-rewo e ɗeen kulol tabitinaama e lewru ut 2021 nde sarwiis immigration leydi Najeriya holliti wonde pelle mawɗe bandiraaɓe Zamfara ina njaha to diiwaan Borno ngam janngude e Boko Haram.[205] === Geɗe ngenndiije === == Politik Ruga == Winndannde mawnde: Politik Ruga Laamu Buhari nastini politik Ruga (politik koɗki aadee) luulndiingo, fawaade e safrude luural hakkunde durooɓe Fulɓe hoɗɓe e remooɓe jooɗiiɓe. Politik oo, mo jooni dartinaama, maa "softu renndooji reserved ɗo durooɓe nguurdata, ndema, ndema jawdi mum en, mbaɗa kosam e waɗde golle goɗɗe jowitiiɗe e njulaagu jawdi tawa ɓe ngonaa e yahrude yeeso ngam yiylaade nokkuuji ɗo na’i maɓɓe nguurata."[206] === Ina wiyee ko militeeruuji === Buhari fotti bee ƴamol ɗuuɗngol nder laamu. E hitaande 2019 laamu makko naati e ñiŋooje mawɗe sabu ko o waɗiri[207] Sowore, daraniiɗo renndo Amerik, e nder ñaawoore makko, hay so tawii ñaawirdu nduu rokkii mo kaalis.[208] Ndee ɗoo feere noon ɓuri ñiŋeede, ko kanko Sowore o wiyi wonde Buhari bonnii nokku makko civic.[209] E lewru Duujal 2019, jaaynde Naajeeriya wiyeteende Punch hollitii wonde gila jooni ɓe mbiyata laamu Buhari ko "laamu"[210], caggal ɗuum ɓe mbiyata ɗum ko "Seneraal Buhari"[210] sabu laamu makko nannduɗo e konu nguu ina woɗɗi demokaraasi. Ɓe cemmbini wonde ko o ‘diktatoor militeer’,[211] ko ɗum huunde nde jaɓɓaama no feewi e nder laylayti renndo.[212] === Ñawu COVID-19 === Winndannde mawnde: Ñawu COVID-19 e nder leydi Nijeer Ƴeew kadi: Jaabawol laamu Najeriya e ñawu COVID-19 Caggal nde rafi COVID-19 fuɗɗii e nder leydi Najeriya, Buhari sosi fedde toppitiinde ko fayti e rafi o e nder leydi ndi.[213] Ñalnde 23 lewru marse, mawɗo gollordu Buhari, Abba Kyari, ƴeewtaama ina wonndi e rafi COVID-19, ɗum addani yimɓe hulde wonde Buhari ina waawi heɓde rafi o, caggal ɗuum hollitaama wonde Buhari ina wondi e rafi o.[214] Ñalnde 30 lewru mars, Buhari anndinii udditgol wurooji mawɗi Abuja, Lagos e Ogun fotde jonte ɗiɗi.[215] Ñalnde 14 oktoobar, goomu hooreejo leydi ndii e COVID-19 jeertinii wonde ina waawi arde e mbaydi ɗiɗmiri "so tawii kuule e porotokolle ɗee ɗooftaaka no feewi".[216] === Joofnude seppooji SARS === Winndannde mawnde: Jokkude SARS E lewru Oktoobar 2020, seppooji ngam haɓaade polis'en tuumaɓe waɗde bonanndeeji polis'en keertiiɗi e polis Naajeeriya, polis'en keertiiɗi haɓaade wuyɓe (SARS) puɗɗiima to Lagos e gure mawɗe goɗɗe. Diɗɗal End SARS ngal alaa ardorde cakkitiinde ko ɓuri kawral tokosal yuɓɓinngal seppooji gadani ɗii, ina nanndi e diɗɗal Occupy Nigeria ngal 2012.[217] Ñalnde 12 lewru nduu, ñalawma gooto caggal nde seppooɓe ɓee kolliti ɗaɓɓaande mum en, Buhari hollitii fusde SARS, fodani ɗum "mbayliigu polis yaajngu".[218] Gila nde leydi Naajeeriya heɓi ndimu mum e hitaande 1960, Polis leydi Naajeeriya woni ko e yeeso ngam haɓaade bonanndeeji yuɓɓinaaɗi e nder leydi Naajeeriya e nder balɗe cakkitiiɗe ɗee, ko wayi no bandiiji, kulhuli, njulaagu dorog, fenaande e njulaagu nguu ina toɗɗii no feewi mbaawkaaji gollooɓe mum,[219] ina ɗaccita nokku ɗo terɗe SARS mbaɗata extrajudi ki02. Ñalnde 13 lewru nduu, Mohammed Adamu, gardiiɗo polis, habri sosde fedde hesere wiyeteende kaɓirɗe e taktikuuji keertiiɗi (SWAT) ngam ƴettude golle SARS.[221] Ndee feere weltinaani ko ɓuri heewde e seppooɓe ɓee, ɓe cikkatnoo ko waylude no feewi njuɓɓudi polis.[222] Ñalnde 14 lewru nduu, seppooji ɗii njokki, ko famɗi fof sappo e seppooɓe mbaraama, e hareeji bonɗi mbaɗi hakkunde seppooɓe yiɗɓe SARS e seppooɓe yiɗɓe SARS e Brigade Garde Presidentielle elite naati e nder laamorgo fedde ndee.[223] Ñalnde 12 lewru nduu hitaande 2021, Buhari yamiri yo terɗe polis Naajeeriya e konu Naajeeriya, ngam haɗde seppooji baɗaaɗi ngam haɓaade laamu. Laamu nguu wiyi ko ngam haɗde ŋakkeende sariya e deeƴre wonnde e seppooji EndSARS lewru Oktoobar 2020.[224] === Haɗeede Twitter === Caggal nde Buhari waɗi winndannde e Twitter ina hulɓina fitinaaji dow yimɓe Biafra to fombina-fuɗnaange leydi Naajeeriya ñalnde 5 lewru nduu hitaande 2021, Twitter momti haala makko ka, sibu ko kañum bonnata sarɗiiji golle mum. Caggal ɗuum seeɗa, laamu leydi Najeriya haɗi Twitter yaltude leydi ndii fof.[225] Ɓe itti haɗugo man nyande 13 lewru Yarkomaa 2022, ɓaawo ɓe mbi'i Twitter jaɓi winnditugo kuuɗe maako haa lesdi Naajeeriya e yoɓugo ceede.[226] === Politik caggal leydi === Ƴeew kadi: Doggol ɗanle hooreejo leydi hakkunde leyɗeele ɗe Muhammadu Buhari waɗi Buhari siftinii ƴamol konu Myanmar e polis'en dow juulɓe Rohingya'en dow laɓɓinki lenyol, nden o jeertini dow musiiba bana warhoore Ruwannda.[227] E nder njillu makko to Almaañ, e darnde makko e sara hooreejo leydi Almaañ, hono Angela Merkel,[228] Buhari wiyi kadi "mi anndaa hol lannda debbo am jeyaa, kono o jeyaa ko e cuuɗi am e suudu am e suudu woɗndu nduu" [229] caggal nde debbo makko adii wasiyaade mo yo o ɓeydu ardorde makko[22]. Buhari woni hooreejo leydi gadano noddirde nanondiral winnderewal ngam haɗde fitinaaji rewɓe e sukaaɓe rewɓe.[230] == Caggal laamu (2023-2025) == Buhari hokki laamu bee jam haa lomto maako Bola Tinubu nyande 29 lewru Mayru 2023, wakkati 10 subaka (WAT) haa juulde udditgol laamu haa Eagle Square, lesdi laamorde lesdi ndi'i. O ummi jooɗorde laamu haa Abuja law ɓaawo juulde hokkugo laamu e nder aadaaji ardiiɓe lesɗe e hooreeɓe lesdi ɓennuɗi o warti haa lesdi maako Katsina to o jaɓɓaama bee mawɓe lesdi e aadaaji ko adii o ɗon no hokka joonde maako haa ngesa maako e jooɗorde saare maako haa Daura.[231] E nder ko yiytaa e nder ñaawoore nde ɓe mbaɗi e dow gonnooɗo guwerneer Banki Naajeeriya, Godwin Emefiele, Boss Mustapha, mawɗo jaagorɗe laamu Buhari, seedtii wonde tato tuumaaɓe ina tuuma wujjude miliyoŋaaji 6,2 dolaar (£4,9 miliyoŋ) e banke mawɗo leydi Naajeeriya, e huutoraade signature of32d Buhari. === Wade === E nder yontereeji ko adii maayde makko, Buhari, mo ɓurnoo heewde ko ruttaade e nguurndam renndo caggal nde o yalti e laamu e hitaande 2023, yahiino to London ngam safrude. O woni ko e toppitaade to opitaal leydi Angalteer sabu ko siforaa ko rafi juutɗo. E nder laamu makko, o ƴettiino leppi safaara keewɗi juutɗi to London, ɗum jibini ñiŋooje nder leydi e kulhuli ko fayti e laaɓal.[233] Buhari maayi ko e nder suudu safrirdu to Londres ko ina wona waktu 16ɓo e feccere kikiiɗe (15w30h UTC),[234] ñalnde 13 lewru juko hitaande 2025.[235] O waɗi duuɓi 82. Ñalnde 14 lewru juko, cukko hooreejo leydi ndii, hono Kashim Shettima, arii London ngam hawritde e debbo Buhari e sukaaɓe mum, tawi omo ardii delegaasiyoŋ ardiiɓe leydi Najeriya, ɓe ndaranii wartirde heddiiɓe makko to leydi Najeriya.[238][239] Ubbirde ndee leeltinii ñalnde wootere caggal nde o jokkondiri e ɓesngu makko.[240][241] Goomu ngu George Akume ardii nguu udditaa ngam waɗde wirwirnde Buhari "wirngo leydi ndii fof".[242] Ñalnde 15 lewru juko hitaande 2025, heddiiɓe e Buhari, ɓe ndarnanoo e lefol leydi Najeriya, neldaama to leydi Najeriya e nder laana ndiwoowa hooreejo leydi Najeriya, ɓe njottii laana ndiwoowa Umaru Musa Yar’adua to Katsina.[242][243][244] Ñalnde heen kadi, heddiiɓe e makko mbaraa e galle makko to Daura, to diiwaan Katsina[245] e dow sarɗiiji lislaam.[246] O rokkaama wirwirnde laamu e wirwirnde laamu e teleeji[247][248][249] tawi kadi ko ardiiɓe leydi e laamuuji jooni e wonnooɓe e laamu ummoriiɓe Gine Bisaawo e Niiseer tawtoraama.[250] === Teddungal === Caggal maayde Buhari, hooreejo leydi Naajeeriya, Bola Tinubu, siftinii wonde lefol makko ngol ina duumoo, ina maantini e laawol demokaraasi Naajeeriya, o bayyini balɗe jeeɗiɗi e sunaare, tawi ko bannge ngenndi ndii yamiri yo o waɗte e feccere mast balɗe jeeɗiɗi gila 13 lewru juko.[251][252] Tinubu yamiri cukko hooreejo leydi Kashim Shettima yo yah lesdi Biritaniya ngam yahdugo bee ɓanndu Buhari haa lesdi Naajeeriya ngam o wirna.[239] == Nguurndam neɗɗo == E hitaande 1971, Buhaari resi Safinatu Buhaari (jinaaɗo mum ko Yuusuf). Ɓe ndañi ɓiɓɓe njoyo gooto.[253] E hitaande 1988, ɓe ceerti. Ñalnde 14 lewru bowte hitaande 2006, Safinatu sankii ko e caɗeele jabet. E lewru Noowammbar 2012, ɓiɗɗo Buhari debbo gadano maayi e rafi ƴiiƴam, balɗe ɗiɗi caggal nde o dañi ɓiɗɗo to opitaal to Kaduna.[254] E lewru Duujal hitaande 1989, Buhari resi Aisha Buhari (jinaaɗo Halilu). Ɓe ndañi kadi ɓiɓɓe njoyo gooto.[255] Ɓiɗɗo maɓɓe Yuusuf resi Zahra Nasir Bayero, ɓiɗɗo Emir Nasiru Ado Bayero, e lewru ut 2021.[256] E hitaande 2015, Buhari hollitii 150 000 dolaar Amerik kaalis ; ko jiidaa e cuuɗi joy e cuuɗi ɗiɗi loope kam e gese, ngesa leɗɗe e ranwiiji 270 jawdi, 25 baali, pucci joy e colli ceertuɗi, geɗe e nder feddeeji tati, nokkuuji ɗiɗi ɗi ƴellitaaki, e otooji ɗiɗi ɗi o soodi e ngalu makko.[257] == Teddungal == === Teddungal ngenndiwal === Naajeeriya: Komanda mawɗo fedde nde (GCFR) (1983) === Teddungal caggal leydi === Benin: Kuraana mawɗo e nder leydi Benin (2015)[258] Gine Ekuwatoor: Koolaaɗo kuuɓal yamiroore jeytaare (2016)[259] Gine Bisaawo: Heɓɗo njeenaari Amilkar Kabral (8 desaambar 2022)[260] Liberiya: Kordon mawɗo fedde pioneer en Liberiya (27 sulyee 2019)[261][262] Nijeer: Kuraana mawɗo mo Ordo ngenndiijo Niiseer (17 mars 2021)[263] Portigaal: Koolaaɗo kuuɓal laamɗo Henri (30 suwee 2022)[264] Senegaal: Kurus mawɗo mo Ordo ngenndiijo Lion (7 sulyee 2022)[265] Serbi: Kalaas ɗiɗmo e yamiroore leydi Serbi (2016)[266] === Tiitooɗe aadaaji === E hitaande 2017, kawtal laamɓe aadaaji fuɗnaange-rewo teddinii hooreejo leydi Buhari e tiitooɗe laamɗo Enyioma I mo Ebonyi e Ochioha I mo Igboland.[267] E sahaa nde o woni e laamu, hooreejo leydi ndii ina joginoo tiitoonde, hono Ogbuagu I mo Igboland, e nder laamu leydi Najeriya.[268] Caggal mum o rokkaama kadi goɗɗo, hono Ikeogu I mo Igboland, e hitaande rewtunde ndee.[269][270] == Ƴeew kadi == Doggol yimɓe Hausa en Doggol ardiiɓe lesɗe Naajeeriya Doggol yimɓe Naajeeriya == Himobe == [[Catégorie: Yimɓe]] [[Catégorie: Pelaajo Naajeeriya]] [[Catégorie: Naajeeriya]] [[Catégorie: Pelaajo Katsina]] [[Catégorie: Fulfulde]] 6k5qkzlwxruhkis1tbwws8yxi63ygjk 180352 180351 2026-07-31T15:50:28Z MOIBARDE 10068 add image , links and references 180352 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Muhammadu Buhari''' (HeɗtoR 17 Duujal 1942 – 13 Juko 2025) ko seneraal [[Naajeeriya]] e siyaasaajo laamɗo leydi [[Naajeeriya]]<ref>* {{cite web|last=Smith|first=David|title=Muhammadu Buhari: reformed dictator returns to power in democratic Nigeria|website=[[The Guardian]]|date=31 March 2015|url=https://www.theguardian.com/world/2015/mar/31/muhammadu-buhari-military-dictator-nigeria-new-democratic-president|access-date=27 March 2025|archive-date=5 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305153611/https://www.theguardian.com/world/2015/mar/31/muhammadu-buhari-military-dictator-nigeria-new-democratic-president|url-status=live}} * {{cite news|url=https://www.ft.com/content/0919978c-dd91-4037-a6d7-ff11e8f2f5d8|last=Pilling|first=David|date=14 July 2025|title=Muhammadu Buhari, former Nigerian president, 1942-2025|newspaper=Financial Times|archive-date=15 July 2025|access-date=18 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250715234953/https://www.ft.com/content/0919978c-dd91-4037-a6d7-ff11e8f2f5d8|url-status=live}} * {{cite news|url=https://apnews.com/article/nigeria-buhari-death-legacy-president-ac665f4782ec981654a35a33544f2711|last=Adetayo|first=Ope|title=Here's how Nigerians remember Buhari, who ruled both as a dictator and a democrat|newspaper=Associated Press|date=14 July 2025}} * {{cite news|url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2025/07/14/muhammadu-buhari-failed-to-build-a-better-nigeria-twice|title=Muhammadu Buhari failed to build a better Nigeria, twice|newspaper=The Economist|date=14 July 2025|archive-date=16 July 2025|access-date=18 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250716143608/https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2025/07/14/muhammadu-buhari-failed-to-build-a-better-nigeria-twice|url-status=live}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-uQWEQAAQBAJ&dq=info:YKdBQVGR310J:scholar.google.com/&pg=PA1|last=Ogbonda|first=Chris Wolumati|year=2023|chapter=Nigerian Press Under Buhari Military Autocracy and Civil Democracy|title=Military-Media Relations in Post-Colonial Nigeria: Clashes, Ethics, and Prospects|publisher=Ethics International Press|page=2|isbn=978-1-80441-248-0}} * {{cite book|url=https://brill.com/display/book/9789004430013/BP000027.xml|last=Bergstresser|first=Heinrich|year=2020|chapter=Nigeria|title=Africa Yearbook Volume 16: Politics, Economy and Society South of the Sahara in 2019|page=148|doi=10.1163/9789004430013_017|isbn=978-90-04-43001-3}}</ref> gila 1983 haa 1985, caggal ɗuum o woni hooreejo leydi [[Naajeeriya]] cuɓaaɗo e dow demokaraasi gila 2015-2023.<ref>{{Cite web|date=15 June 2025|title=Muhammadu Buhari|url=https://www.britannica.com/biography/Muhammadu-Buhari|access-date=21 June 2025|website=Britannica|archive-date=18 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190218031931/https://www.britannica.com/biography/Muhammadu-Buhari|url-status=live}}</ref>. Buhari nasti sooje'en lesdi [[Naajeeriya]] ngam haɓugo nder konu lesdi [[Naajeeriya]], hiddeko o yahra yeeso nder laamuuji sooja'en ɓaawo man. Buhari heɓi innde cemmbiɗnde wakkati laamu [[Shehu Shagari]] ngam ardungal sooje'en maako nder konu Chad e Nigeria. Buhari laati ardiiɗo ɓaawo kuudetaa lesdi Naajeeriya nder hitaande 1983, ko laarani lesdi [[Naajeeriya]] ɗiɗaɓre. Hay so tawii wonaa hooreejo fedde nde, Buhari wonti hooreejo laamu konu e nder yontaaji caɗeele faggudu luggiɗɗe e njulaagu yaajngu. E wiyde makko, ŋakkeende njuɓɓudi faggudu e ŋakkeende nehdi e les njiimaandi siwil, Buhari ƴettii laawol tiiɗngol e cemmbinngol laamu, e teeŋtinde nehdi, haɓaade fenaande, e moƴƴitingol faggudu rewrude e ko anndiraa hare luulndiinde nehdi (WAI). Sifaa politik doolnuɗo mo o sosi oo, ina wiyee Buharism. Haa ragare, laamu Buhari cemmbiɗɗum e dabareeji faggudu cemmbiɗɗi, waɗi ɓesdaari welwelo nder konu. Ñalnde 27 ut 1985, o liɓaa e kuudetaa laamɗo e gardagol Seneraal [[Ibraahiima Babangida]]. Buhari suɓaama hooreejo lesdi [[Naajeeriya]] dow laylaytol e ballal lanyol yimɓe lesdi [[Naajeeriya]] fuu (ANPP) nder hitaande 2003 e 2007, nden boo dow laylaytol Kongres ngam waylaare yeeso (CPC) nder hitaande 2011.<ref>{{Cite news|date=12 December 2016|title=The frustrations of Buhari from 2003 to 2011|url=https://www.vanguardngr.com/2016/12/the-frustrations-of-buhari-from-2003-to-2011/|location=Lagos, Nigeria|access-date=1 October 2021|newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]|archive-date=1 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001112806/https://www.vanguardngr.com/2016/12/the-frustrations-of-buhari-from-2003-to-2011/|url-status=live}}</ref> E [[lewru]] Duujal 2014, o yalti e kanndidaa hooreejo leydi<ref>{{Cite news|date=1 April 2015|title=Nigeria election: Muhammadu Buhari wins presidency|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-32139858|access-date=23 September 2021|archive-date=10 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211110022117/https://www.bbc.com/news/world-africa-32139858|url-status=live}}</ref> lannda ''All Progressives Congress'' ngam suɓaade hooreejo leydi 2015.<ref>{{Cite news|date=31 March 2015|title=Buhari in historic election win, emerges Nigeria's President-elect|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/180374-buhari-in-historic-election-win-emerges-nigerias-president-elect.html|access-date=1 October 2021|archive-date=1 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001113036/https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/180374-buhari-in-historic-election-win-emerges-nigerias-president-elect.html|url-status=live|newspaper=[[Premium Times]]}}</ref> Buhari heɓi nasaraaku suɓol ngol, o fooli hooreejo lesdi jooɗiiɗo lesdi man.<ref>{{Cite web|title=Muhammadu Buhari|url=https://themuslim500.com/profiles/muhammadu-buhari/|access-date=11 December 2022|website=The Muslim 500|date=27 May 2018|archive-date=11 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221211151550/https://themuslim500.com/profiles/muhammadu-buhari/|url-status=live}}</ref> Ko ngol woni go’o ko e nder daartol leydi [[Naajeeriya|Najeriya]], hooreejo leydi ndii ina waasa suɓaade hooreejo leydi ndii. O huniima ñalnde 29 [[lewru]] mbooy hitaande 2015. E lewru feebariyee hitaande 2019, Buhari suɓaama kadi, o fooli ƴaañoowo makko ɓurɗo ɓadaade, gonnooɗo cukko hooreejo leydi [[Atiku Abubakar]], ko ina tolnoo e miliyoŋaaji tati woote.<ref>{{Cite news|url=https://punchng.com/breaking-inec-declares-buhari-winner-of-2019-presidential-election/|title=UPDATED: Buhari wins second term|newspaper=[[The Punch]]|date=27 February 2019|access-date=30 August 2019|archive-date=6 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190906151856/https://punchng.com/breaking-inec-declares-buhari-winner-of-2019-presidential-election/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|author1=Stephanie Busari|author2=Aanu Adeoye|title=Nigeria's President Muhammadu Buhari reelected, but opponent rejects results|url=https://www.cnn.com/2019/02/26/africa/buhari-wins-nigeria-electionintl/index.html|access-date=1 October 2021|website=CNN|date=27 February 2019|archive-date=1 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001113245/https://www.cnn.com/2019/02/26/africa/buhari-wins-nigeria-election-intl/index.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=27 February 2019|title=Nigeria's Buhari wins re-election, rival pursues fraud claim|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-nigeria-election-idUSKCN1QG11U|access-date=3 June 2023|archive-date=3 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230603151754/https://www.reuters.com/article/us-nigeria-election-idUSKCN1QG11U|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|last=Okere|first=Alexander|date=13 July 2025|title=Former President Buhari Dies At 82|url=https://www.channelstv.com/2025/07/13/former-president-buhari-dies-at-82/|access-date=13 July 2025|website=Channels Television}}</ref> ==Nguurndam gadano== Muhammadu Buhari jibinaa ko ñalnde 17 Duujal hitaande 1942, to [[Daura]], hannde woni to diiwaan [[Katsina]], leydi [[Naajeeriya|Najeriya]].<ref name="auto">{{cite web|last=Zuber|first=David|title=Muhammadu Buhari (1942– )|website=BlackPast.org|date=19 April 2022|url=https://www.blackpast.org/global-african-history/people-global-african-history/muhammadu-buhari-1942/|access-date=28 March 2025}}</ref><ref>{{cite web|last=Smith|first=David|title=Muhammadu Buhari: reformed dictator returns to power in democratic Nigeria|website=[[The Guardian]]|date=31 March 2015|url=https://www.theguardian.com/world/2015/mar/31/muhammadu-buhari-military-dictator-nigeria-new-democratic-president|access-date=27 March 2025|archive-date=5 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305153611/https://www.theguardian.com/world/2015/mar/31/muhammadu-buhari-military-dictator-nigeria-new-democratic-president|url-status=live}}</ref> Ko kanko woni ɓiɗɗo Mallam Hardo Adamu, mawɗo fulɓe ummoriiɗo Dumurkul to Mai'Adua e Zulaihat, jogiiɗo iwdi Hausa e Kanuri.<ref name="auto2">{{cite web|last=Zuber|first=David|title=Muhammadu Buhari (1942– )|website=BlackPast.org|date=19 April 2022|url=https://www.blackpast.org/global-african-history/people-global-african-history/muhammadu-buhari-1942/|access-date=28 March 2025}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Paden|first=John N.|url=https://books.google.com/books?id=83c8nQAACAAJ|title=Muhammadu Buhari: The Challenges of Leadership in Nigeria|date=2016|publisher=Huda Huda Publishing Company|isbn=978-978-951-423-6|pages=3–10|archive-date=21 January 2025|access-date=11 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121080618/https://books.google.com/books?id=83c8nQAACAAJ|url-status=live}}</ref> O inniraa ko ganndo [[Lislaamu|lislaam]] mo teeminannde jeenayaɓere, hono [[Muhammadu al-Bukhari]].<ref>{{Cite news|last1=Kperogi|first1=Farooq|title=Buhari's surname not his father's name; how he dumped it|url=https://pmnewsnigeria.com/2021/08/15/buharis-surname-not-his-fathers-name-how-he-dumped-it/|location=Lagos, Nigeria|newspaper=[[P.M. News]]|access-date=8 December 2021}}</ref> Mawniiko Buhari, Yuusuf, ko mawɗo, o sosi gure keewɗe e nder Daura, ina heen Dumurkul.<ref name=":42">{{Cite book|last=Paden|first=John N.|url=https://books.google.com/books?id=83c8nQAACAAJ|title=Muhammadu Buhari: The Challenges of Leadership in Nigeria|date=2016|publisher=Huda Huda Publishing Company|isbn=978-978-951-423-6|pages=3–10|archive-date=21 January 2025|access-date=11 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121080618/https://books.google.com/books?id=83c8nQAACAAJ|url-status=live}}</ref> Baaba Buhari maayi nde o mari duuɓi 4, Waziri Alhassan, ɓii Amiir Daura, Muusa dan Nuhu (laami: 1904-1911),<ref>{{Cite book|author=M. G. Smith|author-link=M. G. Smith|url=https://archive.org/details/the-affairs-of-daura/page/326/mode/2up?q=Waziri|title=The Affairs Of Daura|date=1978|pages=327}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Kirk-Greene|first1=A. H. M.|url=https://archive.org/details/emiratesofnorthe0000ahmk/mode/2up?view=theater|title=The Emirates of Northern Nigeria: A Preliminary Survey of Their Historical Traditions|last2=Hogben|first2=S. J.|date=1 January 1966|publisher=Oxford University Press|others=Internet Archive|pages=155}}</ref> wonti gardiiɗo Zulaihat e ɓiɓɓe mum njeegomo, hawtaade e Buhari.<ref name=":43">{{Cite book|last=Paden|first=John N.|url=https://books.google.com/books?id=83c8nQAACAAJ|title=Muhammadu Buhari: The Challenges of Leadership in Nigeria|date=2016|publisher=Huda Huda Publishing Company|isbn=978-978-951-423-6|pages=3–10|archive-date=21 January 2025|access-date=11 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121080618/https://books.google.com/books?id=83c8nQAACAAJ|url-status=live}}</ref> Buhari janngi janngirde Qur’aana, ton o walliti nder ngurka jawdi. O heɓi jaŋde makko leslesre to Daura e Mai'Adua, o heɓi heen seedantaagal makko e hitaande 1953. O naatnaa e duɗal hakkundeewal Katsina (caggal ɗuum o wayli innde makko e duɗal hakkundeewal diiwaan Katsina), ɗo o heɓi jaŋde makko hakkundeere tuggi 1956 haa 1961. E nder dumunna makko jeegom, o woniino hooreejo galle e capboy. E hitaande 1960, o rokkaama bursi e juuɗe Elder Dempster Lines ngam njillu makko e nder leydi Angalteer e nder dumunna daɓɓo.<ref name=":44">{{Cite book|last=Paden|first=John N.|url=https://books.google.com/books?id=83c8nQAACAAJ|title=Muhammadu Buhari: The Challenges of Leadership in Nigeria|date=2016|publisher=Huda Huda Publishing Company|isbn=978-978-951-423-6|pages=3–10|archive-date=21 January 2025|access-date=11 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121080618/https://books.google.com/books?id=83c8nQAACAAJ|url-status=live}}</ref> Buhari yiɗiino jokkude jaŋde safaara ngam wonde doktoor; cuɓal tan e oon sahaa ko janngude Farmasi to duɗal jaaɓi haaɗtirde [[Naajeeriya]] to Zaria, ɗum noon ina ƴetta duuɓi keewɗi. [[Mamm daura|Mamman Daura]], ɓiyiiko gorko, wasiyii mo yo o naata e konu leydi [[Naajeeriya|Najeriya]], o jannga toon jaŋde toownde.<ref name=":45">{{Cite book|last=Paden|first=John N.|url=https://books.google.com/books?id=83c8nQAACAAJ|title=Muhammadu Buhari: The Challenges of Leadership in Nigeria|date=2016|publisher=Huda Huda Publishing Company|isbn=978-978-951-423-6|pages=3–10|archive-date=21 January 2025|access-date=11 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121080618/https://books.google.com/books?id=83c8nQAACAAJ|url-status=live}}</ref> == Golle konu == E hitaande 1962, nde o heɓi duuɓi 19, Buhari jeyaa ko e sukaaɓe 70 cuɓaaɓe ngam naatde e duɗal jaaɓi haaɗtirde konu leydi [[Naajeeriya|Najeriya]] (NMTC).<ref>{{cite book|last=Obotetukudo|first=Solomon|title=The Inaugural Addresses and Ascension Speeches of Nigerian Elected and Non-elected presidents and prime minister from 1960–2010|publisher=University Press of America|year=2011|page=90}}</ref><ref name=":46">{{Cite book|last=Paden|first=John N.|url=https://books.google.com/books?id=83c8nQAACAAJ|title=Muhammadu Buhari: The Challenges of Leadership in Nigeria|date=2016|publisher=Huda Huda Publishing Company|isbn=978-978-951-423-6|pages=3–10|archive-date=21 January 2025|access-date=11 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121080618/https://books.google.com/books?id=83c8nQAACAAJ|url-status=live}}</ref> E [[lewru]] feebariyee 1964, NMTC ɓeydaama e nder suudu sarɗiiji leydi [[Naajeeriya]], ɓe innitiraa ɗum Akademi Defense [[Naajeeriya]]. Tuggi hitaande 1962 haa 1963, Buhari janngi ofiseeji haa janngirde ofiseeji Mons haa Aldershot, lesdi Angalteer.<ref>{{Cite web|date=2020|title=President Muhammadu Buhari|url=https://statehouse.gov.ng/people-old/president-muhammadu-buhari/|access-date=7 May 2025|website=The State house abuja|archive-date=8 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250408085905/https://statehouse.gov.ng/people-old/president-muhammadu-buhari/|url-status=live}}</ref> E [[lewru]] Yarkomaa 1963, tawi omo yahra e duu6i 20, o yamiraa lietnaa ɗiɗaɓo, o toɗɗaa kadi hooreejo peloton e bataliyoŋ ɗiɗaɓo konu koyɗe to [[Abeokuta]], leydi Nijeer, o naati e kursus komanndaaji peloton to duɗal jaaɓi haaɗtirde heblo konu Nijeer, to [[Kaduna]], to diiwaan [[Kaduna]], tuggi [[lewru]] noowammbar193111 1964, o jokki e yahde to duɗal jaaɓi haaɗtirde konu to Borden, to leydi Angalteer.<ref name="Businessday NG 2015">{{Cite news|title=General Muhammadu Buhari: The dawn of a new era|newspaper=[[BusinessDay (Nigeria)|BusinessDay]]|date=31 May 2015|url=https://businessday.ng/bd-lunch/article/general-muhammadu-buhari-the-dawn-of-a-new-era/|location=Lagos, Nigeria|access-date=7 June 2023|archive-date=7 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230607070429/https://businessday.ng/bd-lunch/article/general-muhammadu-buhari-the-dawn-of-a-new-era/|url-status=live}}</ref> Tuggi 1965 haa 1967, Buhari woniino hooreejo bataliyoŋ ɗiɗmo konu koyɗe, o toɗɗaa kadi brigade major e sekteer ɗiɗaɓo, ''division'' infanterie gadano (abriil 1967 haa sulyee 1967). Caggal kuudetaa leydi [[Naajeeriya]] e hitaande 1966, warnoo hooreejo leydi [[Naajeeriya]] [[Ahmadu Bello]], Buhari, e wondude e ofiseeji goɗɗi ummoriiɗi Fuɗnaange [[Naajeeriya]], tawtoraama kuudetaa mbo leydi [[Naajeeriya]] waɗi e lewru juko, ngu riiwti Seneraal [[Aguiyi Ironsi]], lomtii ɗum Seneraal [[Yakubu Gowon]].<ref>{{Cite news|title=Prominent Nigerians who share birthday month with President Buhari|url=https://guardian.ng/news/birthdays-6/|location=Lagos, Nigeria|access-date=17 September 2023|newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]|date=18 December 2022|language=en-US}}</ref> === Hare nder leydi Naajeeriya === Winndannde mawnde: Hare nder leydi [[Naajeeriya|Najeriya]] Buhari halfinaama e Division 1 e les njiimaandi Lietnaa Kolonel [[Mohammed Shuwa]].<ref>{{Cite news|title=Prominent Nigerians who share birthday month with President Buhari|url=https://guardian.ng/news/birthdays-6/|location=Lagos, Nigeria|access-date=17 September 2023|newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]|date=18 December 2022|language=en-US}}</ref> Diɗɗal ngal ummiima [[Kaduna]] haa [[Makurɗi|Makurdi]] e fuɗɗoode wolde hakkunde leyɗeele [[Naajeeriya]]. Diɗɗal 1 ngal feccii ko e sekteeruuji e bataliyoŋaaji, Shuwa ina wallita e komanndaaji sekteeruuji Martin Adamu e Sule Apollo, caggal ɗuum lomtii ɗum ko [[Teofilus Danjuma]].{{Sfn|Momoh|2000|p=343}} O adii wonde ko Adjutant e Komandaa Kompañi e nder bataliyoŋ 2, Infanterie Secteur Second de la ''Division'' 1e. Bataliyoŋ 2 oo ina jeyaa e diwanuuji tawtoraaɗi golle gadane wolde ndee : ɓe puɗɗii ko Gakem sara Afikpo, ɓe njahi feewde Ogoja, e ballal fedde artillerie Gado Nasko.{{sfn|Momoh|2000|p=69}} Ɓe njottii ɓe nanngi Ogoja, e anniya yahrude yeeso rewrude e banngeeji ɗii haa [[Enugu]], laamorgo leydi ndii.{{sfn|Momoh|2000|p=339}}O woniino Komandaajo bataliyoŋ 2 e nder dumunna juutɗo, o ardii bataliyoŋ oo haa Afikpo ngam hawrude e Komando Marine 3ɓo, o yahra yeeso feewde [[Enugu]] rewrude e Nkalagu e Abakaliki. Kono hade makko yahde [[Enugu]], o artiraa to [[Nsukka]], o woniino Biraam Major e Biraam 3ɓo, e gardagol Joshua Gin, caggal ɗuum Isa Bukar lomtii mo.{{sfn|Momoh|2000|p=340}} Buhari jooɗi bee sooja'en lesdi [[Naajeeriya]] lebbi seɗɗa nde sooja'en lesdi [[Naajeeriya]] fuɗɗi waɗugo dabareeji ɗi ɓe janngi diga konu arande'en. E nokkuuji yahrude yeeso ko yaawi, peeje kese ɗee ko jogaade e jogaade laabi jokkondiral e huutoraade gure nanngaaɗe ngam heblude ngam heblude soldateeɓe kesi adduɓe e nokkuuji konu to [[Abeokuta]] e Zaria.{{sfn|Momoh|2000|p=340}} E hitaande 1968, o artiraa e Sektora 4, ina wiyee kadi sektoraa Awka, kañum halfinaa ƴettude nanngugol [[Onitsha]] ummoraade e ''Division'' 2. Golle sektoraa oo ko e nder diiwaan Awka-Abagana-[[Onitsha]], ko ɗum huunde himmunde e doole Biafran sabu ko kañum woni nokku mawɗo ɗo nguura heɓetee. Ko e nder sekteer oo fedde Buhari heɓi caɗeele keewɗe ngam etaade reende laawol nguura ngol murtuɓe ɓee njogori reende e [[maayo Oji]] e [[Abagana]].{{sfn|Momoh|2000|p=340}} === Caggal wolde nde === Tuggude hitaande 1970 haa 1971, Buhari woniino Birigad Major/Komandant, Birigad 31 Infanterie. Ndeen o wonii balloowo seneraal, gardiiɗo diɗɗal gadanal konu koyɗe, tuggi 1971 haa 1972. O naati kadi to duɗal jaaɓi haaɗtirde konu, to kanton Wellington, to leydi Indiya, e hitaande 1973.<ref name="Quartz">{{cite news|author=Siddhartha Mitter|date=28 October 2015|title=India can rival China in Nigeria, by being exactly what China is not: Open and free|work=Quartz|url=http://qz.com/534257/india-can-rival-china-in-nigeria-by-being-exactly-what-china-is-not-open-and-free/|access-date=1 November 2015|archive-date=1 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151101070327/http://qz.com/534257/india-can-rival-china-in-nigeria-by-being-exactly-what-china-is-not-open-and-free/|url-status=live}}</ref> Tuggi hitaande 1974 haa 1975 Buhari woni hooreejo kuugal yahdu e yahdu haa suudu konu lesdi [[Naajeeriya]].<ref>{{cite book|author=Solomon Williams Obotetukudo|title=The Inaugural Addresses and Ascension Speeches of Nigerian Elected and Non-Elected Presidents and Prime Minister, 1960–2010|publisher=University Press of America|year=2010|pages=91–92}}</ref> E nder kuudetaa konu e hitaande 1975, Lietnaa Kolonel Buhari ina jeyaa e fedde ofiseeji gaddanɗi Seneraal [[Murtala Muhammed|Murtala Mohammed]] laamu. Caggal ɗuum o toɗɗaa guwerneer diiwaan Fuɗnaange-rewo<ref>{{Cite web|url=https://thecommonwealth.org/our-member-countries/nigeria/constitution-politics|title=Nigeria : Constitution and politics|work=The Commonwealth|access-date=5 January 2020|archive-date=11 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190911145142/http://www.thecommonwealth.org/our-member-countries/nigeria/constitution-politics|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mouau.edu.ng/index.php/node/134|title=PRESIDENT MUHAMMADU BUHARI (GCFR) &#124; Michael Okpara University of Agriculture, Umudike|access-date=5 January 2020|archive-date=13 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613054012/https://www.mouau.edu.ng/index.php/node/134|url-status=live}}</ref> tuggi 1 ut 1975 haa 3 feebariyee 1976, ngam ƴeewtaade ɓamtaare renndo, faggudu e politik e nder diiwaan hee. Ñalnde 3 feebariyee 1976, Dowla Fuɗnaange-rewo feccii e dowlaaji tati [[Bauchi]], [[Borno]] e [[Gongola]].<ref>{{cite web|url=http://www.nigeriaroute.com/state-structure.php|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160603080911/http://nigeriaroute.com/state-structure.php|archive-date=3 June 2016|title=Nigeriaroute.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200612192532/http://www.nigeriaroute.com/state-structure.php|date=12 June 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.pulse.ng/news/local/nigerian-states-this-is-how-the-36-states-were-created/mdtnq3e|title=This is how the 36 states were created|date=23 October 2017|access-date=5 January 2020|archive-date=12 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612192656/https://www.pulse.ng/news/local/nigerian-states-this-is-how-the-36-states-were-created/mdtnq3e|url-status=live|newspaper=[[Pulse Nigeria]]}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Alapiki|first1=Henry E|date=2005|title=State Creation in Nigeria: Failed Approaches to National Integration and Local Autonomy|journal=African Studies Review|volume=48|issue=3|pages=49–65|doi=10.1353/arw.2006.0003|jstor=20065139|s2cid=146571948}}</ref> Buhari nden laati Gomnaajo arandeejo lesdi Borno diga 3 [[lewru]] feebariyee 1976 haa 15 mars 1976.<ref>{{Citation|title=Matthews, Norman Derek, (19 March 1922–21 July 1976), Governor of Montserrat, since 1974|date=1 December 2007|url=http://dx.doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u157278|work=Who Was Who|access-date=17 September 2023|publisher=Oxford University Press|doi=10.1093/ww/9780199540884.013.u157278|url-access=subscription}}</ref> E [[lewru]] marse 1976, caggal kuudetaa militeer en 1976, baɗnooɗo warngo Seneraal [[Murtala Muhammed|Murtala Mohammed]], cukko makko Seneraal [[Olusegun Obasanjo]] wonti hooreejo konu leydi ndii, toɗɗii Kolonel Buhari yo won komisariyaajo fedde toppitiinde ko fayti e petroŋ e Natur). E hitaande 1977, nde fedde petroŋ leydi [[Naajeeriya]] sosaa, Buhari toɗɗaama hooreejo fedde nde, nde o woni hooreejo fedde nde haa hitaande 1978.<ref>{{cite web|url=http://www.nnpcgroup.com/NNPCBusiness/Businessinformation/OilGasinNigeria/IndustryHistory.aspx|title=History of the Nigerian Petroleum Industry|publisher=Nigerian National Petroleum Company|access-date=13 August 2015|archive-date=12 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150912082300/http://www.nnpcgroup.com/NNPCBusiness/BusinessInformation/OilGasinNigeria/IndustryHistory.aspx|url-status=live}}</ref> E nder laamu makko Komisariyaa Fedde Ngenndiije Dentuɗe ngam petroŋ e jawdi, laamu nguu waɗii heen ngalu mum ngam waɗde heen tuubakooɓe e gollorɗe desorɗe petroŋ. Laamu nguu mahii fotde 21 nokku ɗo petroŋ woni ɗoo e nder leydi ndii kala, gila [[Lagos]] haa [[Maiduguri]], gila [[Calabar]] haa Gusau ; njuɓɓudi ndii mahii lowre tuugnorgal jokkondirnde e terminal Bonny e refineeri Port Harcourt e depooji ɗii. Kadi, njuɓɓudi ndii siifondirii e mahngo refineeri to [[Kaduna]] e tuugnorgal petroŋ jokkondirngal e nokku petroŋ Escravos e refineeri [[Warri]] e refineeri [[Kaduna]] potɗo waɗeede oo.<ref>"Nigeria's Oil Production on Increase." ''Afro-American'' (1893–1988): 16. 16 December 1978.</ref> E nder laamu makko Komisinaajo Fedde nde ko feewti e petroŋ e jawdi leydi ndii, ina wiyee wonde 2,8 miliyaar dolaar [[Amerik]] ina ŋakki e konte fedde petroŋ leydi [[Naajeeriya]] (NNPC) to Banki Midlands to leydi Angalteer. Seneraal Ibrahiima Babangida caggal mum ina tuuma Buhari wonde ko kañum waɗi ndee fenaande.<ref>{{cite web|date=17 June 2013|title=IBB Hits Buhari Harder: Over N2.8Billion Was Stolen By Buhari and Seen In His UK Bank|url=http://www.brimtime.com/2013/06/ibb-hits-buhari-harder-over-28billion.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150119183407/http://www.brimtime.com/2013/06/ibb-hits-buhari-harder-over-28billion.html|archive-date=19 January 2015|website=brimtime.com}}</ref><ref>{{cite book|last1=Uko|first1=Ndaeyo|title=Romancing the Gun: The Press as Promoter of Military Rule|date=December 2003|publisher=Africa World Press|isbn=978-1-59221-189-0|page=90|quote=Buhari's Decree 4, which led to his overthrow, was seen by Nigerians as an attempt to prevent the press from digging into a scandal which he was supposed to have known something about: the mysterious disappearance of the huge sum of N2.8 billion from the NNPC while it was under his supervision.}}</ref><ref>{{cite book|last1=Frynas|first1=Jedrzej Georg|url=https://books.google.com/books?id=0W8-vc7AlFAC&q=nnpc+buhari+2.8+billion&pg=PA41|title=Oil in Nigeria (Politics and Economics in Africa)|date=1 April 2000|publisher=Lit Verlag|isbn=978-3-8258-3921-5|page=41|quote=This followed evidence from a US accountancy firm that some 2.8 billion Naira (roughly US $4 billion) had not been accounted for by the bank records of the NNPC. The Irikife Tribunal, which investigated the matter, even failed to summon Generals Buhari and Obsanjo who were responsible for supervising the NNPC and controlled oil sales during the period in question.|access-date=19 January 2015}}</ref> Kono e nder joofnirde ñaawirde yeeyde petroŋ nde ñaawoowo Ayo Irikefe ardii ngam yuurnitaade tuumeede 2,8 miliyaar dolaar (2,8 miliyaar dolaar) e konte NNPC, ñaawirdu nduu yiytaani goonga e tuumeeji ɗii hay so tawii noon teskiima won ŋakkeende e konte NNPC.<ref>{{cite journal|last1=Zabadi|first1=Istifanus|last2=Sampson|first2=Isaac|date=2009|title=Modalities for Coordinating Nigeria's Anti-Corruption Strategies|url=https://www.academia.edu/415860|url-status=live|journal=Constructive Engagement|volume=1|issue=1|archive-url=https://web.archive.org/web/20211204194406/https://www.academia.edu/415860|archive-date=4 December 2021|access-date=5 December 2017}}</ref> Tuggi 1978 haa 1979, o woniino Sekereteer konu to Gardiiɗo konu, o woniino tergal e Diiso Toowngo Konu gila 1978 haa 1979. Tuggi 1979 haa 1980, e darnde kolonel Penn, Buhari (klaas 1980 to Army Warsy US to Warlisle Dowlaaji, e dañde dipolomaaji master e jaŋde strateeji.<ref>{{cite web|author=Muhammed Kabir Hassan|date=31 December 2014|title=Nigeria: The Mess 'Full Literates' Have Put Us All In!|url=http://allafrica.com/stories/201501020034.html|work=AllAfrica|access-date=2 January 2015|archive-date=2 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150102144609/http://allafrica.com/stories/201501020034.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=22 December 2014|title=A Rejoinder To 'Semi-Illiterate' PDP Secretary Prof. Wale Oladipo By Dr. M.K. Hassan|url=http://saharareporters.com/2014/12/22/rejoinder-semi-illiterate-pdp-secretary-prof-wale-oladipo-dr-mk-hassan|location=New York City, United States|access-date=2 January 2015|archive-date=2 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150102155050/http://saharareporters.com/2014/12/22/rejoinder-semi-illiterate-pdp-secretary-prof-wale-oladipo-dr-mk-hassan|url-status=live|newspaper=[[Sahara Reporters]]}}</ref> So tawii porogaraam jooɗiiɗo e nder duɗal jaaɓi haaɗtirde ngal timmiima, duumotooɗo lebbi sappo e porogaraam jaŋde toownde, duuɓi ɗiɗi, duɗal jaaɓi haaɗtirde konu Amerik (USAWC) rokkata ofiseeji mum dipolomaaji master e nder jaŋde strateeji.<ref>{{Cite news|date=17 January 2015|title=Buhari: From cradle to candidate|url=https://thenationonlineng.net/buhari-cradle-candidate/|location=Lagos, Nigeria|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250714235237/https://thenationonlineng.net/buhari-cradle-candidate/|archive-date=14 July 2025|access-date=19 June 2025|newspaper=[[The Nation (Nigeria)|The Nation]]|language=en-US}}</ref> E hitaande 1983, nde konu Caad yani e leydi [[Naajeeriya]] e nder diiwaan Borno, Buhari huutoriima konu ngu o ardii nguu ngam riiwtude ɓe e nder leydi ndi, ɓe tacci e nder leydi Caad hay so tawii yamiroore hooreejo leydi ndi hono Shagari rokki ɓe yo ɓe ngurto.<ref name="Ayoade22">{{Cite book|last=Akinsanya|first=Adeoye A.|url=https://books.google.com/books?id=WUySAAAAQBAJ&q=buhari+1983+chad&pg=PA272|title=An Introduction to Political Science in Nigeria|publisher=John Adebunmi Ayoade|year=2013|isbn=978-0-7618-5743-3|page=272}}</ref> Ndeeɗoo haala konu Caad 1983 addani ko ina ɓura 100 neɗɗo maayde e "nanngaaɓe e wolde".<ref name="Ayoade222">{{Cite book|last=Akinsanya|first=Adeoye A.|url=https://books.google.com/books?id=WUySAAAAQBAJ&q=buhari+1983+chad&pg=PA272|title=An Introduction to Political Science in Nigeria|publisher=John Adebunmi Ayoade|year=2013|isbn=978-0-7618-5743-3|page=272}}</ref> '''Komandaaji divisions jogaaɗi nder konu leydi Naajeeriya''': Ofisee mawɗo gardinooɗo diɗɗal 4ɓo : lewru ut 1980 – lewru lewru mbooy 1981<ref>[http://newtelegraphonline.com/buhari-man-of-history/]{{dead link|date=November 2016}}</ref> Ofisee mawɗo gardinooɗo, diɗɗal 2ɓal konu koyɗe mekaniseeji : lewru Yarkomaa 1981 – lewru Oktoobar 1981<ref>[https://web.archive.org/web/20150723011300/http://www.thesourceng.com/RaceApril132015.htm The Source Magazine Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150723011300/http://www.thesourceng.com/RaceApril132015.htm|date=23 July 2015}}. Thesourceng.com. Retrieved on 4 November 2016.</ref> Ofisee mawɗo gardinooɗo diɗɗal 3ɓo: Oktoobar 1981 – Desammbar 1983 === Kuudetaa laamu hitaande 1983 === Winndannde mawnde: Kuudetaa laamu Nijeer 1983 Major-General Buhari jeyaa ko e ardiiɓe kuudetaa konu e lewru Duujal 1983, liɓɗo laamu leydi [[Naajeeriya]] ɗiɗaɓuru. E sahaa nde kuudetaa oo waɗi, Buhari ko Ofisee Seneral (GOC), ''Division'' Armé tataɓo Jos.<ref>Matthews, Martin P. ''Nigeria: current issues and historical background.'' p. 121.</ref> E njuɓɓudi kuudetaa oo, Tunde Idiagbon toɗɗaa hooreejo konu (de facto No. 2 e nder njuɓɓudi laamu). Kuudetaa oo timminii laamu [[Naajeeriya]] ɗiɗaɓuru ngu juutaani, wakkati demokaraasi lanndaaji keewɗi ummitini e hitaande 1979, caggal duuɓi 13 laamu konu.<ref>{{Cite news|title=No to another Republic of Nigerian Army!|url=https://guardian.ng/opinion/no-to-another-republic-of-nigerian-army/|location=Lagos, Nigeria|access-date=17 September 2023|newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]|date=3 September 2023|language=en-US}}</ref> E wiyde jaaynde wiyeteende ''The New York Times'', ofiseeji ƴettuɗi laamu ɗii mbiyi « demokaraasi mo alaa ko bonnata ɓuri bonde e demokaraasi mo alaa ko woni e mum ». Buhari hollitii wonde militeer en keɓii laamu nguu, o ñaawii laamu siwil nguu, o darnii laamu ngu, o dartinii doosɗe leydi ndii ko yaawi. Dalillaaji goɗɗi ɗi kuudetaa oo waɗi ko ngam feewnude ŋakkeende faggudu e nder leydi [[Naajeeriya|Najeriya]]. E nder jaaynde militeer en adannde caggal kuudetaa, [[Sani Abacha]] jokkondirii ‘ardorde nde alaa ko waawi, nde alaa ɗo haaɗi’{{sfn|Graf|1988|p=149}} e ŋakkeende faggudu huuɓtodinnde. E nder konngol Buhari ngol o waɗi ñalnde hitaande hesere, kanko ne o siftinii ko fayti e njuɓɓudi mbonndi e nder leydi ɗiɗaɓiri kono kadi ko kañum woni sabaabu ŋakkeende jikkuuji e nder renndo.{{sfn|Graf|1988|p=149}} == Hooreejo leydi (1983 haa 1985) == === Koolkisagol laamu === Sifaa ardungal sooja’en kesum—joyaɓal nder [[Naajeeriya]] diga ndimu—ina nanndi bee laamu sooja’en cakkitiingu, laamu [[Obasanjo]]/[[Yaradua]]. Laamu kesu nguu sosi Diiso Toowngo Konu, Diiso doosɗe Fedde nde e Diiso Dowlaaji.{{sfn|Graf|1988|p=150}} Limre ministeeruuji ɗii ustaama haa 18, tawi njuɓɓudi ndii waɗii golle ustude golle hakkunde mawɓe sarwiis siwil e polis. Nde woppi 17 binnditagol duumingol e won e ofiseeji mawɗi polis e laana ndiwoowa. Yanti heen, njuɓɓudi konu kesiri ndii yaltinii sariyaaji kesi ngam yettaade faandaare mum. Ɗeeɗoo sariyaaji ina njeyaa heen kuulal jowitiingal e wuyɓe e balɗe (Kuule keertiiɗe) ngam ñaawde geɗe wuyɓe balɗe, e kuulal kisal dowla (detention de personne), rokki mbaawka militeer en ngam nanngude yimɓe tuumanooɓe bonnude kisal dowla walla saabaade caɗeele faggudu{{sfn|Graf|1988|p=153}}. Dekereeji goɗɗi ina njeyaa heen Komisariyaa Sarwisaaji Siwil e Dekereeji Ñaawooɓe, ko ɗum woni tuugnorgal sariya e njuɓɓudi ngam waɗde purge e nder sarwisaaji laamu.{{sfn|Graf|1988|p=153}} E fawaade e kuulal 2 ngal hitaande 1984, kisal leydi ndii e hooreejo leydi ndii ndokkaama mbaawka nanngude, tawa alaa ko ñaawirtee, yimɓe ɓe nganndu-ɗaa ko kañum en ngoni baasal kisal leydi ndii, fotde lebbi tati.<ref>{{cite web|url=http://www.refworld.org/docid/3ae6ab5d3c.html|title=Nigeria: Repeal of Decree 2|date=1 October 1998|website=refworld.org|access-date=19 January 2015|archive-date=20 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150120114352/http://www.refworld.org/docid/3ae6ab5d3c.html|url-status=live}}</ref> Seppooji e seppooji yimɓe ndartinaama, hukuuma kisal lesdi [[Naajeeriya]], hukuuma kisal lesdi [[Naajeeriya]] (NSO) hokkaama bawɗe ɗe meeɗaay waɗugo. NSO waɗii darnde mawnde e haɓaade luulndaare renndo, e hulɓinde, e ustude e uddude yimɓe ɓe mbonni haɗde seppooji. Haa lewru Oktoobar 1984, fotde 200 000 golloowo laamu ndartinaama.<ref>{{cite web|url=http://naijapolitica.com/2014/12/04/the-untold-tales-of-gen-buhari-a-must-read/|title=THE UNTOLD TALES OF GEN. BUHARI&nbsp;... [a must read]|date=4 December 2014|website=Naija Politica|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150120004503/http://naijapolitica.com/2014/12/04/the-untold-tales-of-gen-buhari-a-must-read/|archive-date=20 January 2015}}</ref> Buhari waɗii hare dow nafooje cemmbiɗɗe. E nder lebbi 20 ko o hooreejo leydi, fotde 500 politik, ardiiɓe e jom en jawɗeele en ngoppitaa sabu fenaande e nder laamu makko.<ref name="autogenerated422">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12890807|title=Nigeria's Muhammadu Buhari in profile|date=17 April 2011|work=BBC News|access-date=20 April 2011|archive-date=20 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110420211645/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12890807|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.africa.upenn.edu/Urgent_Action/apic_52396.html|title=Nigeria: Human Rights Watch Africa|date=10 May 1996|website=africa.upenn.eu|access-date=19 January 2015|archive-date=15 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150315211922/http://www.africa.upenn.edu/Urgent_Action/apic_52396.html|url-status=live}}</ref> Nanngaaɓe ɓee njaltinaama caggal nde ɓe njaltini kaalis laamu nguu, ɓe njaɓi heen sarɗiiji. Laamu nguu kadi fawi e kasoo ñiŋooɓe ɗum, haa arti noon e [[Fela kuti|Fela Kuti]].<ref name="amnesty2">{{cite web|url=http://static.amnesty.org/ai50/fela_kuti_en.pdf|title=Fela Kuti, PoC, Nigeria|date=2010|website=amnesty.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150404020006/http://static.amnesty.org/ai50/fela_kuti_en.pdf|archive-date=4 April 2015|quote=On numerous occasions he was detained and harassed by the authorities}}</ref> O nanngaa ko ñalnde 4 suwee 1984 to laana ndiwoowa nde o woni e yahde njillu to [[Amerik]]. Fedde ''Amnesty International'' hollitii wonde tuume ɗe o tuumanoo ko e yaltinde kaalis leydi ngoɗndi ko "fewre". Huutoraade mbaawkaaji jaajɗi ɗi kuulal 2 rokki ɗum, laamu nguu ñaawii Fela duuɓi joy kasoo. O woppitaa caggal lebbi 18,<ref name="amnesty22">{{cite web|url=http://static.amnesty.org/ai50/fela_kuti_en.pdf|title=Fela Kuti, PoC, Nigeria|date=2010|website=amnesty.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150404020006/http://static.amnesty.org/ai50/fela_kuti_en.pdf|archive-date=4 April 2015|quote=On numerous occasions he was detained and harassed by the authorities}}</ref> nde laamu Buhari yani. Haala Dikko laati wakkati feere feere nder laamu sooja'en Buhari. [[Umaru Dikko]], gonnooɗo jaagorgal ko feewti e yah-ngartaa e laamu siwil ɓennungu nguu, hono Shagari, dognoowo leydi ndii ko juuti caggal kuudetaa, o tuumaama ko o ƴattoowo miliyaaruuji 1 dolaar njoɓdi petroŋ. E ballal neɗɗo tuumaaɗo wonde golloowo Mossad, NSO rewi e makko haa Londres, ɗo operateer en ummoriiɓe Niiseer e Israayiil ndartini mo, mbari mo. Ɓe mbaɗi mo e nder saak plastik, caggal ɗuum ɓe cuuɗii e nder saak ina winndaa heen « Bagaas Diplomatique ». Faandaare ndeeɗoo golle sirlu ko neldude Dikko to leydi Nijeer e nder laana ndiwoowa Boeing 707, ka alaa ko woni e mum, ngam ñaaweede sabu mum ƴattaade. Feere nde ko ofiseeji laamorgo leydi Angalteer ndartini ɗum.<ref>{{cite web|last=Alex|first=Last|date=12 November 2012|title=The foiled Nigerian kidnap plot|url=https://www.bbc.com/news/magazine-20211380|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181124114330/https://www.bbc.com/news/magazine-20211380|archive-date=24 November 2018|access-date=21 July 2018|website=bbc.co.uk}}</ref> Laamu Buhari ina wondi e caɗeele jowitiiɗe e baasal 53 valiseeji ɗi anndaaka ko woni e mum en.<ref>{{cite web|date=20 October 2014|title=S-H-O-C-K-I-N-G!!! 5 starnge things you never knew about Buhari – By Nzeribe Enz|url=http://www.transparentnigeria.com/news_entries/9088/S-H-O-C-K-I-N-G-5-starnge-things-you-never-knew-about-Buhari-%E2%80%93-By-Nzeribe-Enz|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150119204253/http://www.transparentnigeria.com/news_entries/9088/S-H-O-C-K-I-N-G-5-starnge-things-you-never-knew-about-Buhari-%E2%80%93-By-Nzeribe-Enz|archive-date=19 January 2015|website=transparentnigeria.com|publisher=Nzeribe Enz}}</ref> Valiseeji ɗii ko Emir Gwandu, ɓiyiiko wonnoo aide-de-camp Buhari, nawnoo ɗi, ɗi laɓɓinaama e doosɗe ñalnde 10 lewru nduu hitaande 1984 tawa ɗi ƴeewndaaka e nder diwgol makko gartugol ummoraade Arabi Sawdit.<ref>{{Cite journal|last=Ogbondah|first=Chris|date=1991|title=Origins and Interpretation of Nigerian Press Laws|url=http://archive.lib.msu.edu/DMC/African%20Journals/pdfs/africa%20media%20review/vol5no2/jamr005002006.pdf|journal=Africa Media Review|access-date=19 January 2015|archive-date=24 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121224033156/http://archive.lib.msu.edu/DMC/African%20Journals/pdfs/africa%20media%20review/vol5no2/jamr005002006.pdf|url-status=live}}</ref> E hitaande 1984, Buhari yaltini kuulal 4, kuulal reentaade tuumeede fenaande,<ref>{{Cite journal|last=Ogbondah|first=Chris|date=1991|title=Origins and Interpretation of Nigerian Press Laws|url=http://archive.lib.msu.edu/DMC/African%20Journals/pdfs/africa%20media%20review/vol5no2/jamr005002006.pdf|journal=Africa Media Review|access-date=19 January 2015|archive-date=24 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121224033156/http://archive.lib.msu.edu/DMC/African%20Journals/pdfs/africa%20media%20review/vol5no2/jamr005002006.pdf|url-status=live}}</ref> sariya jaayndeeji doolnuɗi. Taƴre 1 sariya oo hollitii wonde "Kala neɗɗo bayyinoowo e kala mbaadi, so tawii ko binndol walla ko wonaa ɗum, kala mesaas, haala, ciimtol walla haala [...] tawa ko fenaande e nder kala huunde teeŋtunde walla tawa ina addana laamu militeeruuji fedde ndee walla laamu dowla walla golloowo laamu gusense off this shaputilll walla disputilll Dekere".<ref>{{Cite news|url=http://www.nationalnetworkonline.com/vol10n40/nondisclosure.html|location=Port Harcourt, Nigeria|title=My Stance On 'Non Disclosure' Remains Unshakable – Tunde Thompson|date=9 October 2013|newspaper=[[National Network (newspaper)|National Network]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150120114257/http://www.nationalnetworkonline.com/vol10n40/nondisclosure.html|archive-date=20 January 2015}}</ref> Sariya oo hollitii kadi wonde jaayndiyankooɓe e bayyinooɓe tooñooɓe ɓee maa ñaawe e ñaawirde militeer udditiinde, nde ñaawirdu nduu foti wonde joofnirde, tawa ñaawirdu nduu ina waawi ñaaweede e kala ñaawirde, tawa kadi ko ñaawirdu nduu foti yoɓeede ko famɗi fof 10 000 naira, e ñaawoore kasoo fotde duuɓi ɗiɗi.<ref>{{Cite news|title=CCT Chairman Advocates Return of Decree 2 to punish Journalists|date=7 June 2016|url=https://www.vanguardngr.com/2016/06/cct-chairman-advocates-return-decree-2-punish-journalists/|location=Lagos, Nigeria|access-date=17 September 2023|archive-date=13 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013075701/https://www.vanguardngr.com/2016/06/cct-chairman-advocates-return-decree-2-punish-journalists/|url-status=live|newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}</ref> [[File:Nigerian Public Domain 144.jpg|thumb|Buhari e nder uniforme]] === Faggudu === Winndannde mawnde: Buharism Ngam moƴƴitinugo faggudu, bana hooreejo lesdi, Buhari fuɗɗi nyiɓugo laabi rento-siyaasa e faggudu lesdi, bee gooŋgaaji ngonka faggudu [[Naajeeriya]] cemmbiɗɗum.<ref name="upa">{{cite book|author1=Nwachuku, Levi Akalazu|author2=G. N. Uzoigwe|title=Troubled Journey: Nigeria Since the Civil War|publisher=University Press of America|year=2004|page=192}}</ref> Mahngo ngoo ina waɗi ittude walla taƴde ko ɓuri heewde e ngalu ngenndi, momtude walla ittude haa laaɓa cer, njulaagu e nder renndo ngenndi, waylude ko ɓuri heewde e golle laamu, fayde e golle hoore mum. Buhari kadi hirjinii njulaagu lomto import tuugiiɗo e huutoraade geɗe nokkuuje.<ref name="upa2">{{cite book|author1=Nwachuku, Levi Akalazu|author2=G. N. Uzoigwe|title=Troubled Journey: Nigeria Since the Civil War|publisher=University Press of America|year=2004|page=192}}</ref> Kono noon, tiiɗtinde naatgol leydi ndii addani ustude kaɓirɗe ngam gollorɗe addani gollorɗe keewɗe golloraade ko famɗi fof,{{sfn|Graf|1988|p=162}} ustude gollotooɓe e nder won e nokkuuji uddugol gollorɗe.<ref name="autogenerated4222">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12890807|title=Nigeria's Muhammadu Buhari in profile|date=17 April 2011|work=BBC News|access-date=20 April 2011|archive-date=20 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110420211645/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12890807|url-status=live}}</ref> Buhari taƴi jokkondiral mum e fedde nde wonaa laamuyankoore (FMI), nde fedde nde ɗaɓɓiri laamu nguu yo ustoy ceede naira fotde 60%. Kono noon, peeje ɗe Buhari ummini e hoore mum ɗee, ina tiiɗi no feewi, walla ko ɓuri ɗum, ko FMI ɗaɓɓi koo.<ref>{{cite book|last1=Vreeland|first1=James Raymond|title=The International Monetary Fund: Politics of Conditional Lending|date=19 December 2006|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-37463-7|page=60|quote=Buhari proved his independence by pushing through economic austerity so severe it went beyond what many advised – all the while he refused IMF assistance.}}</ref><ref>{{cite book|last1=Mathews|first1=Martin P.|title=Nigeria: Current Issues and Historical Background|date=1 May 2002|publisher=[[Nova Science Publishers, Inc.]]|isbn=978-1-59033-316-7|page=122|url=https://books.google.com/books?id=hTs6GpM4zDMC&q=buhari+imf&pg=PA122|access-date=19 January 2015|archive-date=3 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210103155730/https://books.google.com/books?id=hTs6GpM4zDMC&q=buhari+imf&pg=PA122|url-status=live}}</ref> Ñalnde 7 lewru Mbooy hitaande 1984, Buhari hollitii bidsee leydi ndii e hitaande 1984. Bidjet oo ari ko e peeje timmuɗe : Haɗde ko juuti ƴettude gollotooɓe e nder sekteer laamu fedde nde Ɓeydude njoɓɗeele riiwa Haltinde eɓɓaaɗe kapitaal Haɗde laamuuji dowlaaji ñamlude 15% taƴaama e bidsee Shagari mo hitaande 1983 Reentaade njoɓɗeele naatgol Ustugol ŋakkeende njoɓdi e taƴde naatgol Nde rokki kadi teddungal e naatgol kaɓirɗe e geɗe baɗaaɗe ngam ndema e njulaagu. Peeje faggudu goɗɗe ɗe Buhari ƴetti, ko wayi no njulaagu, waylude kaalis, ustude coggu geɗe e golle. Politik makko faggudu dañaani mo laawɗingol jamaanu sabu ɓeydagol coodguuli geɗe nguura e huutoraade doole konu ngam jokkude ustude politikaaji keewɗi tuumaaɗi e ɓeydagol coggu nguura.{{sfn|Graf|1988|p=164}} === Mobbooji renndo mawɗi === Winndannde mawnde: Hare ngam haɓaade ŋakkeende nehdi Ina jeyaa e ko ɓuri duumaade e laamu Buhari, ko wolde ngam haɓaade majjere (WAI). Fuɗɗaama ñalnde 20 marse 1984, politik oo etinooma ƴellitde ŋakkeende nehdi renndo e jojjanɗe renndo leydi [[Najeriya]]. [[Naajeeriya|Naajeeriya'en]] ɓe ɗon mari haaje, ɓe ɗon mari haaje waɗugo laylaytol laaɓngol haa nokkuuje mootaaji, les gite sooje'en marɓe fijirde. Gollotooɓe laamu<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12890807|title=Nigeria's Muhammadu Buhari in profile|date=11 December 2014|website=bbc.co.uk|access-date=21 July 2018|archive-date=13 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180813125916/https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12890807|url-status=live}}</ref> ɓe mbaawaano hollirde waktuuji mum en e golle, ɓe cemmbinaama, ɓe ndokkaama "diwgol paabi". Bonanndeeji tokoosi ina njogii ñaawoore juutnde, yeru, kala almuudo mo duuɓi mum njahrata e 17 nanngaaɗo ina fooɗa ekkol, ina heɓa duuɓi 21 kasoo. Bonanndeeji ɓurɗi teeŋtude ko wayi no fenaande e ustude ina mbaawi addude ñaawoore warngo.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1984/08/10/world/nigeria-s-discipline-campaign-not-sparing-the-rod.html|title=Nigeria's discipline campaign: Not sparing the rod|date=10 August 1984|work=The New York Times|author=Clifford D. May|access-date=11 February 2017|archive-date=9 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170609222757/http://www.nytimes.com/1984/08/10/world/nigeria-s-discipline-campaign-not-sparing-the-rod.html|url-status=live}}</ref> Laamu Buhari waɗii kuule tati ngam wiɗtude njulaagu e ƴellitde kaalis leydi ngoɗndi. Dekere banke (''Freezing of Accounts'') mo hitaande 1984, rokki laamu militeer fedde ndee mbaawka ustude konte bankeeji yimɓe tuumaaɓe waɗde fenaande. Kuulal ƴettugol jawdi laamu (''Tribunal'' militaire ''spécial'') ina rokki laamu nguu yamiroore ƴeewtaade jawdi liggotooɓe laamu jokkondirɓe e njulaagu, sosde ñaawirde konu ngam ñaawde ɓeeɗoo yimɓe. Dekeree jowitiingal e mbayliigu (''Anti-Sabotage'') hollitii kuuge wonande tooñooɓe sariyaaji mbayliigu caggal leydi.{{sfn|Graf|1988|p=154}} Decree 20 dow limngal laanaaji ndiyam e njulaagu dorog ko yeru goɗɗo dow laawol Buhari tiiɗngol ngam haɓugo bee aybeeji.<ref>{{cite web|url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-9485.html|title=Security and Anticrime Measures|date=June 1991|website=country-data.com|access-date=19 January 2015|archive-date=14 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150314231150/http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-9485.html|url-status=live}}</ref> Kuulal 3 (2) (K) hollitii wonde "kala neɗɗo mo alaa baawɗe sariya, ina huutoroo, ina yeeyda, ina ɓuuɓna walla ina foofa ñawu nguu, tawa ina fawee kuulal 6 (3) (K) tooñannge, tawa ina waawi faweede kuugal warngo e dow fenaande." E nder haala Bernard Ogedengebe, Dekere oo huutoraama ko caggal.<ref name="tdl22">{{Cite news|url=http://www.thisdaylive.com/articles/buhari-history-and-the-wilfully-blind/198756/|title=Buhari: History and the Wilfully Blind|date=10 January 2015|newspaper=[[This Day]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150113061304/http://www.thisdaylive.com/articles/buhari-history-and-the-wilfully-blind/198756/|archive-date=13 January 2015}}</ref> O waraama hay so tawii e sahaa nde o nanngaa ndee, bonannde ndee yamiraani ñaawoore warngo, kono o waɗiino ñaawoore lebbi jeegom kasoo.<ref name="tdl222">{{Cite news|url=http://www.thisdaylive.com/articles/buhari-history-and-the-wilfully-blind/198756/|title=Buhari: History and the Wilfully Blind|date=10 January 2015|newspaper=[[This Day]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150113061304/http://www.thisdaylive.com/articles/buhari-history-and-the-wilfully-blind/198756/|archive-date=13 January 2015}}</ref> E nder haala goɗɗa mawka e lewru abriil 1985, Naajeeriyankooɓe njeegomo ñaawaama warngo e dow yamiroore wootere : Sidikatu Tairi, Sola Oguntayo, Oladele Omosebi, Lasunkanmi Awolola, Jimi Adebayo e Gladys Iyamah.<ref>{{cite web|url=http://www.abiyamo.com/muhammadu-buhari-nigerias-strictest-leader/7/|title=Muhammadu Buhari, Nigeria's Strictest Leader|date=2 July 2013|website=abiyamo.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150120113947/http://www.abiyamo.com/muhammadu-buhari-nigerias-strictest-leader/7/|archive-date=20 January 2015}}</ref> E hitaande 1985, sabu ŋakkeende faggudu e ɓeydagol bonanndeeji, laamu Buhari udditi keeri (udditaama gila e lewru abriil 1984) hakkunde Benin, [[Niiser|Niiseer]], [[Caad]] e [[Kamerun|Kameruun]] ngam yaawnude riiwtude 700 000 koɗdiiɗo e gollotooɓe e nder leydi ndi tawa ko e laawol<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1985/05/05/world/expelled-foreigners-pouring-ved=0CHwQ6AEwDw#v=onepageout-of-nigeria-by-the-associated-press.html|title=Expelled foreigners pouring out of Nigeria By The Associated Press|date=5 May 1985|website=[[The New York Times]]}}</ref>. Buhari hannde ina anndaa e ooɗoo kiris; wonno hay heege to fuɗnaange leydi Nijeer nde inniraa "El Buhari".<ref>{{cite web|url=http://www.jeuneafrique.com/Article/ARTJAWEB20141211173541/|title=Présidentielle nigériane : Muhammadu Buhari affrontera Goodluck Jonathan|date=11 December 2014|website=jeuneafrique.com|access-date=19 January 2015|archive-date=4 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211204194311/https://www.jeuneafrique.com/37766/politique/pr-sidentielle-nig-riane-muhammadu-buhari-affrontera-goodluck-jonathan/|url-status=live}}</ref> Laamu makko heɓi ñiŋooje keewɗe, haa arti noon e [[Wole Soyinka]], keɓɗo njeenaari ''Nobel'' gadano to leydi [[Najeriya]], mo winndi e hitaande 2007, winndannde ina wiyee "Bonanndeeji Buhari"<ref>{{Cite news|url=http://saharareporters.com/2007/01/14/crimes-buhari-wole-soyinka|location=New York City, United States|title=The crimes of Buhari-Wole Soyinka|date=14 January 2007|newspaper=[[Sahara Reporters]]|access-date=19 January 2015|archive-date=20 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150120115130/http://saharareporters.com/2007/01/14/crimes-buhari-wole-soyinka|url-status=live}}</ref>, nde o tuumi Buhari wonde ina ƴeewa bonanndeeji keewɗi e sahaa nde o woni laamɗo konu. Ko adii wooteeji mawɗi 2015, Buhari jaabtii ƴamɗe maako dow jojjanɗe aadee, o wi'i to o suɓaama, o tokka laawol, nden boo woodi laawol heɓugo kiitaaji ngam yimɓe [[Naajeeriya]] fuu e teddungal jojjanɗe aadee [[Naajeeriya|Naajeeriya'en]].<ref>[https://web.archive.org/web/20160304195948/http://www.vanguardngr.com/2015/03/my-contract-with-nigeria-buhari/ My contract with Nigeria – Buhari]. vanguardngr.com (17 March 2015)</ref> === Kuuɓal laamu hitaande 1985 === Winndannde mawnde: Kuudetaa laamu Nijeer 1985 E lewru ut 1985, Seneraal Buhari fooli laamu e nder kuudetaa mo Seneraal [[Ibrahim Babangida]] e woɗɓe terɗe fedde toppitiinde konu laamu (SMC) ardii.<ref name="Muhammad Buhari2">{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/biography/Muhammadu-Buhari|title=Muhammadu Buhari|archive-url=https://web.archive.org/web/20190218031931/https://www.britannica.com/biography/Muhammadu-Buhari|archive-date=18 February 2019|access-date=8 February 2015|encyclopedia=Encyclopaedia Britannica}}</ref> Babangida waddi ɗuuɗɓe nder yimɓe ɓurduɓe ƴamɗe Buhari nder laamu maako, hawtaade e miñiiko [[Fela kuti|Fela Kuti]], [[Olikoye Ransome-Kuti]], doktoor ardinooɗo seppo Buhari ngam salaade ustaare kuuɗe cellal. Ndeen Buhari ina jokki e nder wuro Benin haa hitaande 1988.<ref name="Muhammad Buhari22">{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/biography/Muhammadu-Buhari|title=Muhammadu Buhari|archive-url=https://web.archive.org/web/20190218031931/https://www.britannica.com/biography/Muhammadu-Buhari|archive-date=18 February 2019|access-date=8 February 2015|encyclopedia=Encyclopaedia Britannica}}</ref> == Ko adii laamu (1985-2015) == === Nanngugol === Buhari waɗi duuɓi tati e nder kasoo e nder suudu tokoosru gardiiɗo e nder wuro Benin.<ref>{{Cite news|date=7 November 2016|title=Buhari: Most part of my detention was in a small bungalow in Benin|url=https://www.thecable.ng/buhari-part-detention-small-bungalow-benin|access-date=17 September 2023|newspaper=[[TheCable]]|language=en-US|archive-date=13 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013075655/https://www.thecable.ng/buhari-part-detention-small-bungalow-benin|url-status=live}}</ref> O heɓi teleeji kollitooji laabi ɗiɗi e terɗe galle makko ina njaɓa yillaade mo e dow yamiroore Babangida.<ref>{{Cite news|last=Nwachukwu|first=John Owen|date=16 May 2017|title=How Ibrahim Babaginda sent bags of money to Buhari – John Parden|url=https://dailypost.ng/2017/05/16/ibrahim-babaginda-sent-bags-money-buhari-john-parden/|location=Lagos, Nigeria|access-date=17 September 2023|newspaper=[[Daily Post (Nigeria)|Daily Post]]|language=en-US}}</ref> === Nguurndam siwil en === E [[lewru]] desaambar 1988, caggal maayde yumma makko o woppitaa, o arti e hoɗorde makko to [[Daura]]. Nde o woni e kasoo ndee, ko banndiraaɓe makko njuɓɓinta ngesa makko. O seerti e debbo makko gadano e hitaande 1988, o resi Aisha Halilu. To [[Katsina]], o wonti hooreejo arano fedde [[Katsína|Katsina]] nde sosaa ngam semmbinde ƴellitaare renndo e faggudu e nder diiwaan [[Katsína|Katsina]].<ref>{{Cite web|title=GidauniyarJihar Katsina {{!}} Katsina State|url=https://www.gidauniyarjiharkatsina.org/|access-date=16 July 2025|website=Gidauniya|language=en|archive-date=14 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240814195626/https://www.gidauniyarjiharkatsina.org/|url-status=live}}</ref> Buhari laati hooreejo hukuumaaji pamari (PTF), hukuumaaji ɗi laamu Seneraal [[Sani Abacha]] sosi, ɗi ɗon hokka ceede ko hewti ceede ko ɓesdaari ceede ''petroleum'', ngam jokkugo kuuɗe ɓamtaare nder lesdi ndi'i. Rajo 1998 nder ''New African'' manti PTF e les Buhari ngam laaɓal maako, o wi'i ɗum "taariiha nasaraaku" ko seɗɗa.<ref name="PTF">{{cite web|title=Development: PTF – shining in the gloom|url=http://www.africasia.com/archive/na/98_06/abcr0604.htm|date=June 1998|access-date=4 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120225841/http://www.africasia.com/archive/na/98_06/abcr0604.htm|archive-date=20 January 2012|url-status=dead}}</ref> Nde Buhari woni hooreejo fedde ''pétroleum trust Fund'' (PTF), ƴamooɓe lefol ngol ina naamnoo wonde PTF ina rokka 20% e jawdi mum e militeer en, tawi ɓe kulii wonde ɗum waawataa limteede e ngalu nguu.<ref name="PTF2">{{cite web|title=Development: PTF – shining in the gloom|url=http://www.africasia.com/archive/na/98_06/abcr0604.htm|date=June 1998|access-date=4 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120225841/http://www.africasia.com/archive/na/98_06/abcr0604.htm|archive-date=20 January 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=14 December 2014|title=The Buhari PTF Days: The Untold Story|url=http://pointblanknews.com/pbn/exclusive/buhari-ptf-days-untold-story/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200719145545/http://pointblanknews.com/pbn/exclusive/buhari-ptf-days-untold-story/|archive-date=19 July 2020|access-date=17 July 2020|website=Pointblank News|language=en-US}}</ref> O limti nder hitaande 2001 o wi'i, "Mi ɗon jokki hollugo nder peewal e nder am, darnde am timmunde ngam hukuumaaji pamari ɗi ɗon ƴaɓɓoo nder lesdi Naajeeriya fuu", nden o ɓesdi wi'ugo: "To Allah yiɗi, min ɗon haɗa agitaasiyoŋ ngam huuwugo kuugal sharia nder leydi ndi'i fuu."<ref>Akhaine, Saxone (27 August 2001) [http://m.allafrica.com/stories/200108270355.html Nigeria: Buhari Calls for Sharia in All States] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150123212623/http://m.allafrica.com/stories/200108270355.html/|date=23 January 2015}}</ref><ref>{{Cite news|date=24 December 2014|title=Insurgency and Buhari's call for full Sharia|url=http://www.vanguardngr.com/2014/12/insurgency-buharis-call-full-sharia/|location=Lagos, Nigeria|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150119192839/http://www.vanguardngr.com/2014/12/insurgency-buharis-call-full-sharia/|archive-date=19 January 2015|access-date=19 January 2015|newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}</ref> ''allegations Islamist'' he had8ni. Ñalnde 6 [[lewru]] Yarkomaa 2015, Buhari wiyi: "Sabu ɓe mbaawaa ƴattaade binndanɗe amen, ɓe tuuma kam e fenaande e jingoism leñol; ɓe tuuma kam e fenaande e ''fundamentalism'' diine. Ngam ɓe mbaawaa ƴattaade binndanɗe amen, ɓe tuuma min e fenaande e noddude fitinaaji wooteeji – nde min njooɗii tan ko e ne peaad ''State Shari’a''.”<ref>Iginla, Ademola (6 January 2015) [https://web.archive.org/web/20151003041632/http://www.osundefender.org/?p=204013%2F A Great Message: Gen Buhari Tweets From His Heart This Morning]. osundefender.org</ref> E hitaande 2012, innde Buhari naati nder doggol yimɓe ɓe [[Boko haram|Boko Haram]] hooli ngam ɓe ndarna hakkunde fedde nde e laamu lesdi.<ref>[http://www.vanguardngr.com/2012/11/boko-haram-names-buhari-5-others-as-mediators/ Boko Haram names Buhari, 5 others as mediators – Vanguard News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150119224236/http://www.vanguardngr.com/2012/11/boko-haram-names-buhari-5-others-as-mediators/|date=19 January 2015}}. Vanguardngr.com (1 November 2012). Retrieved on 4 November 2016.</ref> Kono Buhari saliima no feewi, salii waɗde hakkunde laamu nguu e [[Boko haram|Boko Haram]]. E hitaande 2013, Muhammadu Buhari waɗi haalaaji ɗuuɗɗi, nde o ƴami laamu lesdi ndi'i ngam o darna wartugo yimɓe [[Boko haram|Boko Haram]], nden o wi'i ummaatoore hukuumaaji rento ɗon mari haaje ɗuuɗal hukuumaaji lesdi [[Naajeeriya]] haa lesdi [[Naajeeriya]]. Buhari hollitii<ref name="pbk2">[http://pointblanknews.com/pbn/exclusive/stop-killing-boko-haram-members-buhari-tells-fg/ Stop Killing Boko Haram Members – Buhari Tells FG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150119223446/http://pointblanknews.com/pbn/exclusive/stop-killing-boko-haram-members-buhari-tells-fg/|date=19 January 2015}}. pointblanknews.com (2 June 2013)</ref> wonde "ko woni sabaabu ngonka kisal e nder leydi ndi ko golle jom en jawɗeele en [...] Hooreejo leydi Nijeer fuɗɗii ɗum fof".<ref>{{Cite news|date=13 December 2014|title=Why we're yet to crush Boko Haram – Jonathan|url=http://www.vanguardngr.com/2014/12/yet-crush-boko-haram-jonathan/|location=Lagos, Nigeria|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150119225925/http://www.vanguardngr.com/2014/12/yet-crush-boko-haram-jonathan/|archive-date=19 January 2015|access-date=19 January 2015|newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}</ref> O naamndii kadi ko fayti e njuɓɓudi keeriindi ndi ina jeyaa heen fotde 500 miliyoŋ dolaar hitaande kala yoɓeteendi e 30 000 militeer e nder porogaraam yaafuya gila 2013<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-22357597 Has Nigeria's Niger Delta managed to buy peace? – BBC News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181119113737/https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-22357597|date=19 November 2018}}. Bbc.co.uk (1 May 2013). Retrieved on 4 November 2016.</ref> e laamu fedde ndee, o mettini heen no feewi nde terɗe Boko Haram mbaraa, galleeji mum en mbonni. === Kampaañuuji e woote hooreleydaagu === '''Woote hooreleydaagu 2003''' E hitaande 2003, Buhari suɓaama ngam suɓugo hooreejo lesdi<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/6508055.stm|work=BBC News|title=Nigeria: Facts and figures|date=17 April 2007|access-date=24 June 2009|archive-date=1 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170901035339/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/6508055.stm|url-status=live}}</ref> bana kanndidaajo lanyol yimɓe lesdi [[Naajeeriya]] fuu (ANPP). O fooli hooreejo leydi ndi, hono [[Olusegun Obasanjo|Olusẹgun Ọbasanjọ]], ko ɓuri miliyoŋaaji 11 woote.<ref>{{Cite news|title=Buhari at 69: The leader Nigeria lacks|url=https://dailytrust.com/buhari-at-69-the-leader-nigeria-lacks/|access-date=17 September 2023|newspaper=[[Daily Trust]]|date=18 December 2011}}</ref> === Woote hooreleydaagu 2007 === Ñalnde 18 lewru Duujal hitaande 2006, Buhari suɓaama ngam won'de kanndidaa kawral e lannda yimɓe Naajeeriya fuu. Ko ɓuri heewde e luulndiiɓe makko e wooteeji abriil 2007 ko kanndidaa PDP laamu nguu, hono Umaru Yar'Adua, ummoriiɗo e diiwaan Katsina gooto. Buhari hoosi 18% nder wooteeji ɗi Yar'Adua heɓi 70%, ammaa Buhari sali ɗi'i limngal.[96] Caggal nde Yar'Adua heɓi laamu, o noddi laamu ngootaagu ngenndi ngam addude terɗe luulndo mettuɗe. ANPP naati e laamu nguu e toɗɗagol hooreejo mum ngenndiijo ngam wonde tergal e kabine Yar'Adua, kono Buhari ñiŋii ngal nanondiral.[97] === Woote hooreleydaagu 2011 === E lewru marse 2010, Buhari yalti lannda ANPP, o naati e lannda Kongres ngam Waylo-waylo (CPC), lannda mo o walli sosde. O wiyi o wallitoriima sosde CPC "hono feere ngam haɓaade luural cemmbinngal, etikaaji e miijooji e nder lannda am gonnooɗo ANPP".[98] Buhari woni kanndidaajo hooreejo lesdi CPC nder suɓol 2011, o ɗon nodda ardiiɗo lesdi Goodluck Jonathan mo lanyol lesdi Naajeeriya (PDP), Mallam Nuhu Ribadu mo lanyol lesdi Naajeeriya (ACN), e Ibraahiima Shekarau mo lanyol ANPP. Ko kamɓe ngoni ɓurɓe waawde haɓaade e nder kanndidaaji 20.[99] Buhari waɗi kampaañ mum e dow laylaytol haɓaade fenaande, o fotnoo ko ittude reentaare immunity e dow ardiiɓe laamu. O hokki kadi ballal ngam tabitinki kiitaaji sharia nder jihaaji woyla lesdi Naajeeriya, ko adii ɗum ko ɗum addani mo caɗeele politik hakkunde suɓooɓe Kirista'en nder fombina leydi ndi'i.[55] Suɓol ngol waɗii fitinaaji mawɗi hakkunde diinaaji, ɗi 800 neɗɗo maayi e nder leydi ndi, nde tawnoo wallidiiɓe Buhari njani e gure Kerecee’en e nder diiwaan caka leydi ndi.[100] Fitinaaji balɗe tati ɗii, ko huunde nde Buhari haali ko ina ɓuuɓna.[100] Ko wonaa jamirooje ummoraade e Human Rights Watch, ñaawoowo woote ɗee "ina jeyaa e ɓurɗe nuunɗude e daartol leydi Najeriya", Buhari wiyi wonde woote ɗee ina ŋakki, o jeertinii[100] wonde "so ko waɗi e hitaande 2011 ina foti waɗde kadi e hitaande 2015, e dow moƴƴere Alla, baboon fof maa won dogdu e ƴiiƴam". Buhari heddii ko "jaambaaro leñol" wonande won e yimɓe ngam salaade fenaande.[103] O heɓi 12 214 853 woote, o woni ɗiɗaɓo caggal Jonathan, mo heɓi 22 495 187 woote, o anndinaama o heɓi.[104] === Woote hooreleydaagu 2015 === Winndannde mawnde: Suɓol mawngol leydi Najeriya 2015 Buhari dogginaama nder suɓol hooreejo lesdi nder hitaande 2015 bana kanndidaajo lanyol Kongres. Platform makko mahiraa ko e natal makko no haɓantooɗo fenaande tiiɗnde e innde makko nde fenaande e nuunɗal, kono o wiyi o ƴeewtataa ardiiɓe fenaande ɓennuɓe, o rokkataa ardiiɓe wujjuɓe e fenaande ɓennunde so ɓe tuubnii.[105] E nder doggol wooteeji 2015, kampaañ Jonathan ɗaɓɓiri yo Buhari woppu wooteeji ɗii, o wiyi o mbo rewi e doosɗe leydi ndii.[106] E wiyde winndannde teskinnde ndee, ngam waawde suɓaade hooreejo leydi, neɗɗo ina foti « jaŋngude ko famɗi fof tolno seedantaagal Duɗal walla ko nanndi heen ». Buhari waawaano hokkude hay hujja gooto, o wiyi o majjini koppiiji dipolomaaji makko asliiji nde galle makko yani caggal nde o fooli laamu e hitaande 1985.[107] E lewru mee 2014, caggal nde sukaaɓe rewɓe janngooɓe Chibok mbaraa, Buhari ñiŋii no feewi fitinaaji Boko Haram. O "eeri Naajeeriya'en ngam ɓe ndarna diina, siyaasaaku e kala senngooji goɗɗi ngam ɓe ɗon ƴama fitinaaji ɗi o wi'i ɗi ɗon ƴama yimɓe ɓe ngalaa hakkiilo, ɓe ɗon ƴama juulɓe".[108] E lewru juko hitaande 2014, Buhari daɗii e bommbooji ɗi Boko Haram waɗi e nguurndam mum to Kaduna ; 82 neɗɗo mbaraama heen.[109] E lewru Duujal hitaande 2014, Buhari fodani ɓesdugo kisal nder leydi Naajeeriya to o suɓaama hooreejo lesdi.[110] Caggal ngolɗoo bayyinaango, jaɓgol Buhari ɓeydiima no feewi, ko ɓuri heewde ko sabu Jonathan ina nanndi e waasde waawde haɓaade Boko Haram. Buhari waɗi kisal nder leydi e momtude fedde nde, ko huunde e geɗe teeŋtuɗe e nder kampaañ makko. E lewru Yarkomaa 2015, fedde wiyeteende "Mouvement pour l'émancipation du delta du Niger" (MEND) jaɓi Buhari.[111] E lewru feebariyee 2015, hooreejo leydi Naajeeriya ɓooyɗo, hono Olusegun Obasanjo, yalti e lannda PDP, o jaɓi Buhari.[112] Ñalnde 31 mars, Jonathan noddi Buhari ngam jaɓde e jaarnaade mo e suɓagol makko hooreejo leydi.[113] Buhari hunnaama ñalnde 29 lewru Mbooy hitaande 2015 e nder kewu ngu ko famɗi fof 23 hooreejo leydi e laamu tawtoraama.[114] === Udditgol ɗiɗaɓol === Inauguration ɗiɗaɓo Buhari bana hooreejo lesdi Naajeeriya 15ɓo, e hooreejo lesdi 4ɓo nder lesdi Naajeeriya nayaɓre waɗii nyande Alarba, 29 May 2019, ɓaawo suɓol hooreejo lesdi Naajeeriya 2019 e maande fuɗɗam manndaa ɗiɗaɓo e ragare duuɓi nayi ɗi Muhammadu Buhari vijo hooreejo lesdi e Ye11. Ko ngol woni go’o ko ngol woni go’o ko hooreejo leydi Najeriya, e 6ɓo e nder leydi Najeriya.[116][117] Juulde hunnde laamu nguu waɗi ko to nokku biyeteeɗo Eagle Square to Abuja, laamorgo leydi ndii. Ardiiɗo kiitaaji joonde diidaaɗi lesdi Tanko Muhammad waɗi hunnde hooreejo lesdi Buhari e cukko hooreejo lesdi Yemi Osinbajo. Haala udditgol aadaaji ka waɗaaka.[117] == Hooreejo leydi (2015-2023) == Kabaruuji goɗɗi: Hooreejo leydi Muhammadu Buhari === Ngaska === Wasiya'en Buhari mawɓe ɗon mari: ɓiɗɗo mawniiko'en Mamman Daura, jom filu Ismaila Isa Funtua, ardiiɗo siyaasaaku Baba Gana Kingibe, Abba Kyari hooreejo kuuɗe hooreejo lesdi; e gila e daawal cakkitiingal manndaa makko gadano, Boss Mustapha Sekereteer laamu Fedde nde.[120] Doole kabine makko cooyngal caggal nde o heɓi laamu ɗiɗaɓuru, Buhari hollitii ɓural makko e terɗe kabine ɗaɓɓooɓe batuuji walla diisnondiral ngam ardude e ɗeen ɗaɓɓaande rewrude e hooreejo gollordu walla rewrude e binndoowo laamu.[120] Gila e Republique nayaɓere, golle jaagorɗe ina ɗaɓɓi e sariya wonde ina njogii mbaadi etno-demokaraasi fedde nde, tawa ina waɗi jaagorde lomto kala dowla fedde nde. Gagga mum ko batte miijooji politik ko huunde himmunde e toɗɗagol jaagorɗe ngam wonde ardiiɓe lanndaaji nokkuuji ɗi ngalaa jotondiral ngam heɓde golle kabine.[120] Nominaasiyoŋ nder kabine Buhari ɗon mari bawɗe dow ɗi'i miijooji siyaasaaku e boo ɓadaaki hooreejo lesdi e kabine maako nder.[120] E lewru ut 2019, hooreejo leydi ndi innitiri kabine mum ko ɓuri heewde e terɗe worɓe tawi duuɓi mum en ko 60, tawi ko gollotooɓe politik walla ɓadtiiɓe hooreejo leydi ndi ɓuri heewde heen.[121] Kabinee oo ina waɗi guwerneeruuji ɗiɗo alɗuɓe ummoriiɓe to Delta Niger, Timipre Sylva e Godswill Akpabio ɓe ngonnoo ko e fuɗɗoode lannda luulndo PDP e jaagorɗe sappo e nayo keɓtinaaɗe ɗe won heen ñaawooɓe mbiyata ko ɓe mbaɗaani golle moƴƴe walla ɓe njokkondirii e hooreejo leydi ɓennuɗo bonɗo]1. === Jam baandu === E lewru mee 2016, Buhari woppii njillu mum balɗe ɗiɗi to Lagos ngam udditde eɓɓooji e nder diiwaan hee kono o lomtii ɗum ko cukko hooreejo leydi ndii, hono Yemi Osinbajo, caggal nde o holliti "ñawu noppi" ngu tuumaama ko ñawu Ménière.[122] Ñalnde 6 lewru nduu, Buhari yahi leydi Angalteer ngam ɗaɓɓude safaara.[123][124] Ɗum waɗi balɗe seeɗa caggal nde kaaldiiɗo hooreejo leydi ndii, hono Femi Adesina, wiyi wonde Buhari ina "fotnoo fiɗtaandu" e "hale e ɓernde", ɗum noon ko mettere mawnde e ñiŋooje ummoraade e annduɓe politik e almudɓe mum.[125][126][127] E lewru feebariyee 2017, caggal ko siforaa ko "ƴeewndo safaara kuuɓtodinngo" to leydi Angalteer,[128] Buhari ɗaɓɓiri parlemaa yo ɓeydu balɗe safaara mum ngam faddaade njeñtudi ƴeewndo.[129] Biro makko rokkaani heen humpitooji goɗɗi ko fayti e ngonka cellal makko, walla ñalngu ngu o foti artude.[130] Ñalnde 8 lewru feebariyee, hooreejo leydi Buhari e hoore mum siifondiri ɓataake feewde e hooreejo leydi Naajeeriya ngam jeertinde ɗum ɓeydugol balɗe makko hitaande kala, o acci cukko hooreejo leydi makko e dow ballal.[131][132][133] Ɓaawo o wala balɗe 51 haa laamu, Ardiido Buhari hooti lesdi Naajeeriya. O ari ko e laana ndiwoowa Kaduna subaka ñalnde 10 marse.[134][135][136] Hay so tawii humpitooji ina pamɗi e nder dumunna mo o woni to Londres, o naatnaa e fotooje ñalnde 9 marse omo hawra e diine ɓurɗo mawnude e nder dental Angalteer, hono Arɗo diineeji Canterbury biyeteeɗo Justin Welby.[137][138] Cukko hooreejo leydi ndi, Yemi Osibanjo, woni hooreejo leydi ndi, tawi hooreejo leydi ndi ina jokki e cellal mum to Abuja.[139] Hooreejo leydi ndii ina ŋakki e jeewte mawɗe e nder laamuuji e nder renndo, ko ina wona lebbi ɗiɗi tan caggal nde o arti e laamu ummoraade Angalteer. E nder haala cakkitiika kaa, o tawtoraaka batu Diisnondiral Fedde Ngenndiije Dentuɗe (FEC), kewu ñalngu golloowo yuɓɓinaangu to Eagle Square to Abuja ñalnde 15 mee 2017.[140][141][142] Miijooji ko faati e cellal hooreejo leydi ndii ina cirƴa e nder renndo ngo e nder balɗe garooje caggal nde hooreejo leydi ndii Buhari yiɗi "gollaade e galle".[143] Woɓɓe nder yimɓe mawɓe lesdi Naajeeriya ɗon ƴama hooreejo lesdi man ngam o hoosa balɗe juutɗe ngam nyawdugo,[144][145] ɓe ɗon holla o ɗon mari bawɗe waɗugo limngal yimɓe nder asaweeje ɗiɗi.[146][147] Hooreejo leydi Buhari kadi ummii leydi Naajeeriya ngam ƴeewde cellal mum to London ñalnde 7 lewru Mbooy hitaande 2017.[148] Hooreejo leydi Buhari warti lesdi Naajeeriya diga siwtaare maako haa lesdi Biritaniya balɗe 104 ɓaawo o dilli, nyande 19 lewru Ogost 2017.[149][150] Ñalnde 8 lewru nduu, Buhari ummiima leydi Naajeeriya fayde London ngam ƴeewndaade cellal mum, nde o arti e USA ; e o arti ñalnde alet 11 lewru mbooy hitaande 2018.[151] === Faggudu === Buhari wonnoo ko suɓngo welngo wonande Naajeeriyankooɓe heewɓe sabu jikku mo o yi’ata mo bonnataa.[152] Nde Buhari heɓi laamu, mo meeɗiino mooftude ballal mum e wooteeji tati ɓennuɗi ɗii, o leeltinii hollirde anniya makko ngam safrude caɗeele ɗe o haali e nder kampaañ makko. Pellital fuɗɗoraade ajendaaji makko politik nder leydi hono innde ardiiɓe kabine ƴetti lebbi jeegom,[152] tawi noon ƴettugol bidsee 2016 e 2017 ina leeltini sabu hareeji nder leydi. E hitaande arandeere nde Buhari ardi, Naajeeriya heɓi ustaare coggu ngu, ɗum waɗi ustaare faggudu.[153] Ngam heɓugo ceede ngam ustugo soynde ceede ngam heɓugo ceede ngam ɓesdugo budget kapitaal, Buhari yahi haa lesɗe 20 ngam ɗaɓɓitugo ceede.[154] Ndeen noon, dokkal bidsee yaajde ngam wallitde gollorɗe ɗee, artiraa e ñalngu goɗɗo.[155] E hitaande adannde laamu nguu, Naira, kaalis leydi Najeriya, ustii e nder luumo ɓaleejo, ɗum addani luural hakkunde njulaagu laamu nguu e njulaagu ɓaleejo.[156] Ko ɗum waɗi ŋakkeende kaalis leydi ndii, yanii e njulaagu keewngu haa arti noon e yeeyooɓe petroŋ. Kono noon, luural hakkunde tolnooji laamu e tolnooji luumo ɓaleejo udditii fartaŋŋe wonande yimɓe jokkondirɓe no feewi ngam waɗde arbitraas, waɗde ko ina ƴattoo natal hooreejo leydi ndii ngam haɓaade fenaande.[157] E lewru mee 2016, laamu nguu hollitii ɓeydagol coggu pompe petroŋ laawɗuɗo ngam ustude ŋakkeende kaalis sabu ŋakkeende kaalis caggal leydi.[158] E hitaande 2016, faggudu leydi ndii ustiima fotde 1,6% e hitaande 2017, ɓeydagol faggudu leydi ndii ina ɗaminaa maa won ko famɗi. Laamu Buhari gadano e laamu nguu hawri ko e ustaare coggu petroŋ nannduɗo e laamu makko ɗiɗaɓuru kono laamu makko hollirtaa darnde tiiɗnde ngam feewnude jolɗe laamu.[157] Bidjet 2018 hollitii politik fiskaal yaajɗo e kaalis baɗaaɗo e eɓɓooji njuɓɓudi ko wayi no laabi strateeji, ponte e jolngooji.[159] Gila ɓeydagol faggudu ummoraade e ustaare 2016, ƴellitaare leelnde ina addana leydi ndii caggal hoɗdiiɓe mum heewɓe e duunde he e ɓeydagol PIB. Toɓɓe ŋakkeende golle ina keddii e toowde e kala golle ngam ɓeydude ngalu ngu wonaa petroŋ moƴƴaani tawa ngalu laamu nguu ina waɗi heen geɗal mawngal e bidsee mum hitaande kala ko yowitii e ñamaale sarwisaaji.[160] Buhari e ballal hooreejo Banki Cakaari fuɗɗi dabareeji ngam ɓesdugo kuuɗe ndemri bee nanta lobbingo bankiiji feere-feere ngam hokkugo ceede ko hewti ceede lesdi ndi'i e limngal laamu ngam nastinugo kuuje nyamdu ɗe ndema nder lesdi ndi'i. E manndaa makko ɗiɗaɓo, jaagorde bidsee, Udo Udoma e jaagorgal njulaagu, Enemalah, kamɓe ɗiɗo fof ɓe njiɗi ko rimɗinde, ɓe ngartiraaka.[120] Laamu nguu jokki e golloraade mbayliigu nguu e nder manndaa ɗiɗaɓo laamu nguu hay so tawii noon ko ƴaañooɓe ɓee mbiyata ko mbayliigu nguu ina waawi waɗde ko ina wona arbitrage abuses e round-tripping e juuɗe cronies laamu nguu.[160] === Wellitaare renndo === E hitaande 2016, Buhari udditi porogaram ngenndiijo ngam wallitde renndo, porogaraam ngenndiijo ngam wellitaare renndo.[161] Porogaram oo sosaa ko ngam waawde feccude jawdi ndii e nder renndo ngo, tawa ina jeyaa heen sukaaɓe, sukaaɓe, e rewɓe. Wonno ko porogaraamuuji nay baɗɗi faayiida ngam haɓaade baasal, ŋakkeende golle e wallitde ɓeydude ƴellitaare faggudu:[162] Taskaram N-Power hokki sukaaɓe Naajeeriya'en janngirde kuuɗe e janngirde, nden boo hokki ɓe ceede lewru fuu ko yotti 30,000 Naira Naajeeriya (83.33 Dollars Amerika). Npower ko taskaramji limngal rento ɗi hooreejo lesdi Muhammadu Buhari fuɗɗi nyande 8 lewru Juko hitaande 2016 ngam ɓesdugo kuuɗe sukaaɓe. Eɓɓaande ndee sosaa ko e mbaadi kuuɓtodinndi e porogaraam ngenndiijo (Investissement Social Social) ngam ustude heblo keɓgol karallaagal e mahngo mbaawkaaji e nder naftortooɓe. Porogaraam (Conditional Cash Transfer Program) (CCTP) ina wallita no feewi e ɓurɓe waasde, e rokkude kaalis wonande ɓeen wonɓe e fedde ɓurnde famɗude ngalu, wallitde ustude baasal, moƴƴinde nguura e jogaade hoore mum, e wallitde ƴellitaare e ɓeydude ñaamde.[163] Porogaraam gollordu e doole laamu (GEEP) ko porogaram gollordu njulaagu (micro-lending) jowitiingu e remooɓe, yeeyooɓe tokosɓe e rewɓe luumooji tawa ina njogii fotde. Ndee ɗoo taskaram hokki nyamaande nde walaa ceede ngam heɓugo nafuuda, walliti ngam ustugo ceede fuɗɗam kuuɗe filu nder lesdi Naajeeriya. Porogaraamuuji ɗii ko : Moni njulaagu, Moni luumo e Moni remoowo. Porogaraam ngenndiijo ñamri duɗe (NHGSF) etinooma ɓeydude binnditagol duɗe ɗee e rokkude sukaaɓe duɗe ɗee ñaamdu tawa ko e njoɓdi, haa teeŋti noon e wonɓe e diiwanuuji baasal e ɗi ngalaa nguura. Porogaraam oo golliima e remooɓe nokkuuji ɗii, fawaade e semmbinde rewɓe e nder coodguuli, mahde renndo ngoo e jokkude ƴellitaare faggudu gila e ndema haa e taabal. Ko adii fof, porogaraam oo ina yuɓɓinee gila e biro cukko hooreejo leydi ndii, hono Yemi Osinbajo, haa hitaande 2019, nde porogaraam oo artiraa e ministeer keso oo, ko feewti e neɗɗankaagal, njuɓɓudi musiiba e ƴellitaare renndo, e gardagol Sadiya Umar Farouq. E nder konngol makko ñalnde jeytaare leydi ndii e hitaande 2019, hooreejo leydi ndii hollitii wonde dille ɗee ina poti waɗde porogaraamuuji ɗii e nder juɓɓule.[164] === Haɓde e fenaande === Winndannde mawnde: Hare Buhari ngam haɓaade fenaande Nafoore balmi nde 2 miliyaar dolaar feeñninaama ɓaawo ciimtol cakkitiingol goomu wiɗitaaki Buhari dow sooduki balmi les laamu Goodluck Jonathan. Ciimtol goomu nguu hollitii njoɓdi ɓeydaandi e bidsee ko ina tolnoo e miliyaaruuji N643,8 e ɓeydagol njoɓdi fotde miliyaaruuji 2,2 dolaar e nder feccere kaalis leydi ngoɗndi e les njiimaandi Goodluck Jonathan. Wiɗtooji gadani kollitii wonde fotde miliyaaruuji ɗiɗi dolaar ina waawi yoɓeede ngam soodde kaɓirɗe ngam haɓaade fedde Boko Haram to leydi Najeriya. Ciimtol wiɗto ngol hollitii wonde fotde miliyaaruuji 2,2 dolaar ina yoɓaa e biro jaagorgal ko feewti e kisal ngenndiwal e nder soodgol kaɓirɗe ngam haɓaade njiyaagu, kono ɗum yoɓaaka e faandaare nde kaalis oo yoɓaa. Wiɗtooji dow ngal nanondiral ngal rewaani laawol, waɗii nannguki Sambo Dasuki, gonnooɗo jaagorgal ko feewti e kisal leydi ndii, caggal ɗuum o siftini yimɓe mawɓe Naajeeriya wonɓe e nanondiral ngal. Ɓeen limtaaɓe e nanngaaɓe ina jeyaa heen Raymond Dokpesi, hooreejo fedde DAAR Communications Plc, Attahiru Bafarawa, gonnooɗo guwerneer diiwaan Sokoto, e Bashir Yuguda, gonnooɗo jaagorgal leydi ndii, hono Alex, Azubuike Ihejirika, hooreejo konu Air Chief Nunasude, Attahiru the Nunasude Badeh e politikaaji keewɗi goɗɗi cifaama.[165] Ñalnde 21 lewru Duujal hitaande 2016, ministeer kaalis laamu nguu hollitii wonde ina jogori waɗde politik njulaagu nguu, tawi njoɓdi mum ko 2,5%–5%.[166] Faandaare ndee wonnoo ko heɓde humpitooji walla humpitooji jowitiiɗi e : ŋakkeende kuule kaalis, ŋakkeende njuɓɓudi kaalis e jawdi laamu, ŋakkeende kaalis, fenaande, e gujjugol.[167] E lewru suwee 2016, hooreejo leydi Buhari naati e ƴattooje mawɗe caggal nde ciimtol jaaynde tawi omo huutoroo konngol ngol o huutorii ngol, e nder udditgol kampaañ ngam ƴellitde ngenndi ndii, tawi ina wiyee « Waylo fuɗɗotoo ko e am ». Haala kaa caggal mum tawaama ina ittaa e haala gonnooɗo hooreejo leydi Amerik e hitaande 2009, hono Barak Obama.[168][169] Hooreejo leydi ndi caggal mum yaafnii, o wiyi wonde fenaande ndee ko "gollotooɓe ɓurɓe yaawde" ngaddi ɗum, "ɓeen waɗɓe heen ɓee" maa ñaawee.[170][171] Kono, yontere wootere caggal ɗuum, cukko hooreejo e nder suudu sarɗiiji jokkondirɗo e haala kaa, artiraa e golle mum, hooreejo leydi ndi hollitii wonde o ƴettii peeje ngam haɗde ɗum waɗde ko wayi nii, e huutoraade kuutorɗe dijital ngam yiytude fenaande.[172] E lewru mee 2018, Komitiiru Faggudu e Kaalis (EFCC), fedde haɓantoonde njulaagu e nder leydi Najeriya, hollitii wonde 603 neɗɗo Naajeeriya ñaawaama sabu njulaagu gila Buhari heɓi laamu e hitaande 2015.[173] EFCC anndini kadi ko adii fof e nder daartol leydi Naajeeriya, ñaawooɓe e mawɓe konu ina heen mawɓe sarwisaaji retireede ina ñaawee sabu fenaande.[173] Ñaawooje ɗe keɓii nafoore kadi ko hooreejo EFCC mo Buhari, hono Ibrahim Magu.[173] E laamu Buhari, hooreejo kiitaaji lesdi Naajeeriya Walter Onnoghen, kiitaama haa kiitaaji lesdi Naajeeriya nyande 18 lewru Abriil 2019, ngam bayyinki jawdi fenaande.[174] E lewru Duujal hitaande 2019, Mohammed Bello Adoke, gonnooɗo Jaagorgal Fedde Ngenndiije Dentuɗe, artiraa leydi Najeriya ngam ñaaweede sabu tuumeede fenaande.[175] Kono e lewru Yarkomaa 2020, fedde wiyeteende Transparency International ina rokka leydi Najeriya haa jooni golle seeɗa e nder limto mum ko fayti e njulaagu.[176][177] E lewru Siilo hitaande 2020, Ibrahim Magu hooreejo EFCC nanngaama e juuɗe Departemaa Kuuɓal Dowla (DSS) ngam bonnude ciimtol kisal ko faati e golle makko no laamu Buhari ardii haɓaade fenaande e tuumeede ŋakkeende ngalu. Caggal ɗuum lomtii mo ko Mohammed Umar. E lewru Duujal 2020, Gonnooɗo hooreejo fedde toppitiinde ko fayti e pension, Abdulrasheed Maina, nanngaaɗo to leydi Nijeer koɗdiindi caggal nde o diwi kaalis, o feeñii e ñaawirde Abuja ngam tuumaade ko 12 fenaande e fenaande kaalis.[182] Ali Ndume, senateer lomtotooɗo Borno Sud, nanngaama caggal nde o diwi kaalis kadi.[183] === Geɗe kisal === === Delta Niiseer === Naajeeriya woni leydi ɗiɗaɓiri ɓurndi heewde petroŋ e nder Afrik, petroŋ oo ɓuri heewde ko e diiwaan Nijeer Delta e nder leydi ndii. Duuɓi peewnugol nebam ina njogii batte bonɗe e ndema e liɗɗi rewrude e ɓuuɓri nebam.[184] Laamu nguu fuɗɗiima eɓɓoore ngam wallitde laɓɓinde Ogoniland tawi guwerneeruuji goɗɗi e nder diiwaan hee ina njiɗi setup nannduɗo e oo. HYPREP fuɗɗii ko e hitaande 2005 kono ina leeli fuɗɗaade golle moƴƴitingol to Ogoniland.[184] Ɗum fof e wayde noon, ina woodi haa jooni njanguuji taƴondirɗi e nokkuuji petroŋ ɗi pelle bayɗe no Niger Delta Avengers mbaɗata. Ɗum battinii no feewi e peewnugol petroŋ addani taƴgol njeeyguuji e ngalu laamu.[185] Avengers ina mbaɗa hare ngam ɓeydaade heɓde ndimaagu faggudu e politik.[186] === Juulɓe Shi’a en === Movement islamique lesdi Naajeeriya mo Sheek Ibraahiima Zakzaky ardii, woni gooto nder hukuumaaji lesdi ndi'i ɗi julɓe Shi'a'en ardii. Yimɓe julɓe Naajeeriya ɓuri ɗuuɗugo ko Sunni'en ammaa Shia'en ɗon mari ɗuuɗal nder yimɓe ɗuuɗɓe.[187] Caggal nde dillere nde tuumaama warde hooreejo konu Tukur Buratai e lewru Duujal 2015, base Zakzaky yani e bommbooji, waɗi teemedde maayɓe tawi Zakzaky nanngaama.[187] Zakzaky nanngaama fotde duuɓi jeegom, so wonaa e yahdu safaara balɗe tati to leydi Indiya, haa o woppitaa, o woppitaa e lewru sulyee 2021.[188] === Seernooɓe Biafra === Ƴeew kadi: Ngenndiyaŋkaagal Igbo, Biafra, e fitinaaji e nder Fuɗnaange-rewo leydi Najeriya Fedde seerndiinde, Yimɓe Ɓiɓɓe leydi Biafra e ardorde Nnamdi Kanu wonti fedde mawnde e hitaande 2015 ngam wallitde jeytaare ngam leñol Biafra ceertungol.[187] Republique Biafra mo seerti e mum sosaa ko juuti e nder wolde hakkunde leyɗeele Najeriya. E lewru Oktoobar 2015, Kanu nanngaa ngam tuumeede janfa, nanngugol makko rewi heen ko seppooji ngam salaade nanngugol makko e nder diiwanuuji keewɗi to Fuɗnaange-rewo.[187] Kanu ɓaawo man diwi bail, o doggi haa lesdi feere ngam wallugo ardungal fitinaaji lesɗi haa Fombina-Fuunaange lesdi Naajeeriya ko adi o nannga Interpol, o wartira lesdi Naajeeriya.[189] Buhari yamiri warngo terɗe IPOB ɗe ngalaa kaɓirɗe[190] === Bokko haram === Binndanɗe mawɗe: Bokko Haram e fitinaaji Bokko Haram Gila 2015, hare luulndiinde tuugnorgal ƴettii mbaadi kesiri. E nder heen pelle ɗee peccii e fedde Boko Haram aadaaji nde Abubakar Shekau ardii e Dowla Islaamiyankeejo e nder diiwaan Afrik hirnaange mo Abu Musab al-Barnawi ardii.[191] Pelle goɗɗe ɗe Al Kaydaa walli e nder Magreb lislaam ko wayi no Ansaru, ɗe riiwaa e Mali sabu Operation Serval mo Farayse ardii, peeñii, ngollodii e Boko Haram hay so tawii ko kamɓe ngoni luulndiiɓe ɗum.[192] Ɗuum ɓuri wonde ko e haajuuji, sibu pelle ɗiɗi ɗee mbaawaano riisde leefɗinde koye mum en e haɓde hakkunde mum en.[193] E lewru feebariyee 2020, ko ina tolnoo e teemedde ɗiɗi e capanɗe joyi tergal Ansaru mbaraama e nder njillu polis to Birnin Gwari.[194] E lewru Oktoobar 2016, laamu nguu haaldii e fedde ownooɓe wiyeteende Boko Haram, nde heɓi yoɓde sukaaɓe rewɓe 21 Chibok.[195] Haa lewru Duujal 2016, laamu nguu heɓti ko heewi e leyɗeele ɗe Boko Haram joginoo ko adii ɗuum, caggal nde ɓe keɓi ladde Sambisa, Buhari hollitii wonde Boko Haram foolii e karallaagal. Fitinaaji ɗii ngummii fotde miliyoŋaaji ɗiɗi neɗɗo e nder galleeji mum en e heɓtude gure ɗee hannde ina addana en caɗeele neɗɗankaagal to bannge cellal, jaŋde e ñamri.[196] Ñalnde 6 lewru Mbooy hitaande 2017, laamu Buhari heɓi kadi yoɓde 82 e nder 276 sukaaɓe rewɓe nanngaaɓe e hitaande 2014, ngam waylude ardiiɓe Boko Haram joy.[197] Ñalnde 7 lewru Mbooy hitaande 2017, hooreejo leydi Buhari hawri e sukaaɓe rewɓe Chibok 82 woppitaaɓe, hade mum yahde London, leydi Angalteer, ngam safrude ñawu ngu o anndaaka.[198] Shekau wari hoore mum caggal nde fedde makko taarnaa e luulndiiɓe ISWAP e lewru mee 2021. E nder lebbi garooji ɗii, teemedde teemedde ownooɓe "tuubuɓe" ndokki hoore mum en e laamu nguu, heewɓe e maɓɓe ina mbiya ko lolluɓe e Shekau.[199] === Fitinaaji duroowo–demoowo === Winndannde mawnde: Feere hakkunde durooɓe e remooɓe e nder leydi Najeriya Ƴeew kadi: Feereeji renndo e nder leydi Najeriya e warngooji keewɗi e nder Fombina Kaduna Diiwaan Middle Belt leydi Naajeeriya ina wondi e caɗeele hakkunde remooɓe e durooɓe jawdi, pelle ɗiɗi ina njiɗi heɓde leydi ndema ngam remde walla remde e heɓde ndiyam.[187] Tiiɗnaare e siyaasaaku fitinaaji dow senndindirki leƴƴi e diinaaji ɓeydii wakkati laamu Buhari nde wakkati fitinaaji ɗon ɗon ɗon ɗon nder nokkuuje feere feere nder Fombina Naajeeriya.[187] Fotde 300 siwil en mbaraama e nder wuro wonngo e nder diiwaan Benue, Middle-Belt leydi ndi e fotde 40 siwil en mbaraama to Enugu to Fuɗnaange-rewo leydi Najeriya.[187] Fitinaaji ɗii njibinii ko ina tolnoo e 250 000 wuro[200] egguɓe e gure ɗe peewnaaka no feewi ngam haɓaade naatgol egguɓe. Feere hakkunde remooɓe ɓe ko ɓuri heewde e maɓɓe ko Kerecee’en e durooɓe ɓe ɓuri heewde ko juulɓe, waɗii jokkere enɗam hakkunde diineeji ɗi, ɗum wallitaani nde hooreejo leydi ndii neldi konu ngam ittude militeeruuji leƴƴi Kerecee’en, tawi noon ñaawooɓe ɓee ina mbaɗa tuumeede jaabawol makko ɓuuɓngol feewde e durooɓe jawdi jogiiɓe kaɓirɗe.[200] Tiɗnaare njuɓɓudi ndii ngam safrude luural ngal addani ɗum waɗde feere ngam waylude jawdi ngam ƴellitde jawdi e deeƴnude diiwaan Middle Belt.[200] E hitaande 2017, RUGA, ko firo Rural Grazing Area kono kadi ko konngol firti koɗki e ɗemngal Fulani, ko feere ƴettaande ummoraade e miijooji peeje waylo-waylo.[200] RUGA ina foti seerndude nokkuuji durngooji ngam durooɓe nde ɓe ngummotoo fuɗnaange ; kono dowlaaji Fuɗnaange keewɗi njaɓaani kala keɓgol leydi tawa ko e dow yamiroore RUGA, peeje ɗee dartinaama.[200] === Banndiraaɓe to Fuɗnaange Naajeeriya === Ƴeew kadi: Hare bandiiji Nijeer Gila hitaande 2015, laamu Buhari heɓi caɗeele e ɓeydagol golle jowitiiɗe e bandiiji e nder Fuɗnaange Naajeeriya.[201] Laawol mawngol Abuja-Kaduna inniraama "laawol mawngol kidnagol", sabu bonanndeeji keewɗi ɗi bandiiji mbaɗata.[202] E lewru feebariyee 2020, fedde mawɓe woylaare, fedde renndo-politik, wiyi wonde laamu nguu ina ŋakkiraa Naajeeriyankooɓe to bannge kisal.[203] Haa lewru juko 2021, fotde 45 neɗɗo e ñalawma gooto ina nanngee, ko ɓuri heewde e maɓɓe ko bandiiji ngam yoɓde njoɓdi.[204] Banndiraaɓe woɗɓe ina njokki e wujjude jawdi, gelooɗi, e jawdi goɗɗi, won heen pelle njani e gure fof e nokkuuji ɓurɗi yaajde. Banndiraaɓe ɓee ngaddi kulol gollondiral hakkunde banndiraaɓe e ownooɓe Fuɗnaange-rewo e ɗeen kulol tabitinaama e lewru ut 2021 nde sarwiis immigration leydi Najeriya holliti wonde pelle mawɗe bandiraaɓe Zamfara ina njaha to diiwaan Borno ngam janngude e Boko Haram.[205] === Geɗe ngenndiije === == Politik Ruga == Winndannde mawnde: Politik Ruga Laamu Buhari nastini politik Ruga (politik koɗki aadee) luulndiingo, fawaade e safrude luural hakkunde durooɓe Fulɓe hoɗɓe e remooɓe jooɗiiɓe. Politik oo, mo jooni dartinaama, maa "softu renndooji reserved ɗo durooɓe nguurdata, ndema, ndema jawdi mum en, mbaɗa kosam e waɗde golle goɗɗe jowitiiɗe e njulaagu jawdi tawa ɓe ngonaa e yahrude yeeso ngam yiylaade nokkuuji ɗo na’i maɓɓe nguurata."[206] === Ina wiyee ko militeeruuji === Buhari fotti bee ƴamol ɗuuɗngol nder laamu. E hitaande 2019 laamu makko naati e ñiŋooje mawɗe sabu ko o waɗiri[207] Sowore, daraniiɗo renndo Amerik, e nder ñaawoore makko, hay so tawii ñaawirdu nduu rokkii mo kaalis.[208] Ndee ɗoo feere noon ɓuri ñiŋeede, ko kanko Sowore o wiyi wonde Buhari bonnii nokku makko civic.[209] E lewru Duujal 2019, jaaynde Naajeeriya wiyeteende Punch hollitii wonde gila jooni ɓe mbiyata laamu Buhari ko "laamu"[210], caggal ɗuum ɓe mbiyata ɗum ko "Seneraal Buhari"[210] sabu laamu makko nannduɗo e konu nguu ina woɗɗi demokaraasi. Ɓe cemmbini wonde ko o ‘diktatoor militeer’,[211] ko ɗum huunde nde jaɓɓaama no feewi e nder laylayti renndo.[212] === Ñawu COVID-19 === Winndannde mawnde: Ñawu COVID-19 e nder leydi Nijeer Ƴeew kadi: Jaabawol laamu Najeriya e ñawu COVID-19 Caggal nde rafi COVID-19 fuɗɗii e nder leydi Najeriya, Buhari sosi fedde toppitiinde ko fayti e rafi o e nder leydi ndi.[213] Ñalnde 23 lewru marse, mawɗo gollordu Buhari, Abba Kyari, ƴeewtaama ina wonndi e rafi COVID-19, ɗum addani yimɓe hulde wonde Buhari ina waawi heɓde rafi o, caggal ɗuum hollitaama wonde Buhari ina wondi e rafi o.[214] Ñalnde 30 lewru mars, Buhari anndinii udditgol wurooji mawɗi Abuja, Lagos e Ogun fotde jonte ɗiɗi.[215] Ñalnde 14 oktoobar, goomu hooreejo leydi ndii e COVID-19 jeertinii wonde ina waawi arde e mbaydi ɗiɗmiri "so tawii kuule e porotokolle ɗee ɗooftaaka no feewi".[216] === Joofnude seppooji SARS === Winndannde mawnde: Jokkude SARS E lewru Oktoobar 2020, seppooji ngam haɓaade polis'en tuumaɓe waɗde bonanndeeji polis'en keertiiɗi e polis Naajeeriya, polis'en keertiiɗi haɓaade wuyɓe (SARS) puɗɗiima to Lagos e gure mawɗe goɗɗe. Diɗɗal End SARS ngal alaa ardorde cakkitiinde ko ɓuri kawral tokosal yuɓɓinngal seppooji gadani ɗii, ina nanndi e diɗɗal Occupy Nigeria ngal 2012.[217] Ñalnde 12 lewru nduu, ñalawma gooto caggal nde seppooɓe ɓee kolliti ɗaɓɓaande mum en, Buhari hollitii fusde SARS, fodani ɗum "mbayliigu polis yaajngu".[218] Gila nde leydi Naajeeriya heɓi ndimu mum e hitaande 1960, Polis leydi Naajeeriya woni ko e yeeso ngam haɓaade bonanndeeji yuɓɓinaaɗi e nder leydi Naajeeriya e nder balɗe cakkitiiɗe ɗee, ko wayi no bandiiji, kulhuli, njulaagu dorog, fenaande e njulaagu nguu ina toɗɗii no feewi mbaawkaaji gollooɓe mum,[219] ina ɗaccita nokku ɗo terɗe SARS mbaɗata extrajudi ki02. Ñalnde 13 lewru nduu, Mohammed Adamu, gardiiɗo polis, habri sosde fedde hesere wiyeteende kaɓirɗe e taktikuuji keertiiɗi (SWAT) ngam ƴettude golle SARS.[221] Ndee feere weltinaani ko ɓuri heewde e seppooɓe ɓee, ɓe cikkatnoo ko waylude no feewi njuɓɓudi polis.[222] Ñalnde 14 lewru nduu, seppooji ɗii njokki, ko famɗi fof sappo e seppooɓe mbaraama, e hareeji bonɗi mbaɗi hakkunde seppooɓe yiɗɓe SARS e seppooɓe yiɗɓe SARS e Brigade Garde Presidentielle elite naati e nder laamorgo fedde ndee.[223] Ñalnde 12 lewru nduu hitaande 2021, Buhari yamiri yo terɗe polis Naajeeriya e konu Naajeeriya, ngam haɗde seppooji baɗaaɗi ngam haɓaade laamu. Laamu nguu wiyi ko ngam haɗde ŋakkeende sariya e deeƴre wonnde e seppooji EndSARS lewru Oktoobar 2020.[224] === Haɗeede Twitter === Caggal nde Buhari waɗi winndannde e Twitter ina hulɓina fitinaaji dow yimɓe Biafra to fombina-fuɗnaange leydi Naajeeriya ñalnde 5 lewru nduu hitaande 2021, Twitter momti haala makko ka, sibu ko kañum bonnata sarɗiiji golle mum. Caggal ɗuum seeɗa, laamu leydi Najeriya haɗi Twitter yaltude leydi ndii fof.[225] Ɓe itti haɗugo man nyande 13 lewru Yarkomaa 2022, ɓaawo ɓe mbi'i Twitter jaɓi winnditugo kuuɗe maako haa lesdi Naajeeriya e yoɓugo ceede.[226] === Politik caggal leydi === Ƴeew kadi: Doggol ɗanle hooreejo leydi hakkunde leyɗeele ɗe Muhammadu Buhari waɗi Buhari siftinii ƴamol konu Myanmar e polis'en dow juulɓe Rohingya'en dow laɓɓinki lenyol, nden o jeertini dow musiiba bana warhoore Ruwannda.[227] E nder njillu makko to Almaañ, e darnde makko e sara hooreejo leydi Almaañ, hono Angela Merkel,[228] Buhari wiyi kadi "mi anndaa hol lannda debbo am jeyaa, kono o jeyaa ko e cuuɗi am e suudu am e suudu woɗndu nduu" [229] caggal nde debbo makko adii wasiyaade mo yo o ɓeydu ardorde makko[22]. Buhari woni hooreejo leydi gadano noddirde nanondiral winnderewal ngam haɗde fitinaaji rewɓe e sukaaɓe rewɓe.[230] == Caggal laamu (2023-2025) == Buhari hokki laamu bee jam haa lomto maako Bola Tinubu nyande 29 lewru Mayru 2023, wakkati 10 subaka (WAT) haa juulde udditgol laamu haa Eagle Square, lesdi laamorde lesdi ndi'i. O ummi jooɗorde laamu haa Abuja law ɓaawo juulde hokkugo laamu e nder aadaaji ardiiɓe lesɗe e hooreeɓe lesdi ɓennuɗi o warti haa lesdi maako Katsina to o jaɓɓaama bee mawɓe lesdi e aadaaji ko adii o ɗon no hokka joonde maako haa ngesa maako e jooɗorde saare maako haa Daura.[231] E nder ko yiytaa e nder ñaawoore nde ɓe mbaɗi e dow gonnooɗo guwerneer Banki Naajeeriya, Godwin Emefiele, Boss Mustapha, mawɗo jaagorɗe laamu Buhari, seedtii wonde tato tuumaaɓe ina tuuma wujjude miliyoŋaaji 6,2 dolaar (£4,9 miliyoŋ) e banke mawɗo leydi Naajeeriya, e huutoraade signature of32d Buhari. === Wade === E nder yontereeji ko adii maayde makko, Buhari, mo ɓurnoo heewde ko ruttaade e nguurndam renndo caggal nde o yalti e laamu e hitaande 2023, yahiino to London ngam safrude. O woni ko e toppitaade to opitaal leydi Angalteer sabu ko siforaa ko rafi juutɗo. E nder laamu makko, o ƴettiino leppi safaara keewɗi juutɗi to London, ɗum jibini ñiŋooje nder leydi e kulhuli ko fayti e laaɓal.[233] Buhari maayi ko e nder suudu safrirdu to Londres ko ina wona waktu 16ɓo e feccere kikiiɗe (15w30h UTC),[234] ñalnde 13 lewru juko hitaande 2025.[235] O waɗi duuɓi 82. Ñalnde 14 lewru juko, cukko hooreejo leydi ndii, hono Kashim Shettima, arii London ngam hawritde e debbo Buhari e sukaaɓe mum, tawi omo ardii delegaasiyoŋ ardiiɓe leydi Najeriya, ɓe ndaranii wartirde heddiiɓe makko to leydi Najeriya.[238][239] Ubbirde ndee leeltinii ñalnde wootere caggal nde o jokkondiri e ɓesngu makko.[240][241] Goomu ngu George Akume ardii nguu udditaa ngam waɗde wirwirnde Buhari "wirngo leydi ndii fof".[242] Ñalnde 15 lewru juko hitaande 2025, heddiiɓe e Buhari, ɓe ndarnanoo e lefol leydi Najeriya, neldaama to leydi Najeriya e nder laana ndiwoowa hooreejo leydi Najeriya, ɓe njottii laana ndiwoowa Umaru Musa Yar’adua to Katsina.[242][243][244] Ñalnde heen kadi, heddiiɓe e makko mbaraa e galle makko to Daura, to diiwaan Katsina[245] e dow sarɗiiji lislaam.[246] O rokkaama wirwirnde laamu e wirwirnde laamu e teleeji[247][248][249] tawi kadi ko ardiiɓe leydi e laamuuji jooni e wonnooɓe e laamu ummoriiɓe Gine Bisaawo e Niiseer tawtoraama.[250] === Teddungal === Caggal maayde Buhari, hooreejo leydi Naajeeriya, Bola Tinubu, siftinii wonde lefol makko ngol ina duumoo, ina maantini e laawol demokaraasi Naajeeriya, o bayyini balɗe jeeɗiɗi e sunaare, tawi ko bannge ngenndi ndii yamiri yo o waɗte e feccere mast balɗe jeeɗiɗi gila 13 lewru juko.[251][252] Tinubu yamiri cukko hooreejo leydi Kashim Shettima yo yah lesdi Biritaniya ngam yahdugo bee ɓanndu Buhari haa lesdi Naajeeriya ngam o wirna.[239] == Nguurndam neɗɗo == E hitaande 1971, Buhaari resi Safinatu Buhaari (jinaaɗo mum ko Yuusuf). Ɓe ndañi ɓiɓɓe njoyo gooto.[253] E hitaande 1988, ɓe ceerti. Ñalnde 14 lewru bowte hitaande 2006, Safinatu sankii ko e caɗeele jabet. E lewru Noowammbar 2012, ɓiɗɗo Buhari debbo gadano maayi e rafi ƴiiƴam, balɗe ɗiɗi caggal nde o dañi ɓiɗɗo to opitaal to Kaduna.[254] E lewru Duujal hitaande 1989, Buhari resi Aisha Buhari (jinaaɗo Halilu). Ɓe ndañi kadi ɓiɓɓe njoyo gooto.[255] Ɓiɗɗo maɓɓe Yuusuf resi Zahra Nasir Bayero, ɓiɗɗo Emir Nasiru Ado Bayero, e lewru ut 2021.[256] E hitaande 2015, Buhari hollitii 150 000 dolaar Amerik kaalis ; ko jiidaa e cuuɗi joy e cuuɗi ɗiɗi loope kam e gese, ngesa leɗɗe e ranwiiji 270 jawdi, 25 baali, pucci joy e colli ceertuɗi, geɗe e nder feddeeji tati, nokkuuji ɗiɗi ɗi ƴellitaaki, e otooji ɗiɗi ɗi o soodi e ngalu makko.[257] == Teddungal == === Teddungal ngenndiwal === Naajeeriya: Komanda mawɗo fedde nde (GCFR) (1983) === Teddungal caggal leydi === Benin: Kuraana mawɗo e nder leydi Benin (2015)[258] Gine Ekuwatoor: Koolaaɗo kuuɓal yamiroore jeytaare (2016)[259] Gine Bisaawo: Heɓɗo njeenaari Amilkar Kabral (8 desaambar 2022)[260] Liberiya: Kordon mawɗo fedde pioneer en Liberiya (27 sulyee 2019)[261][262] Nijeer: Kuraana mawɗo mo Ordo ngenndiijo Niiseer (17 mars 2021)[263] Portigaal: Koolaaɗo kuuɓal laamɗo Henri (30 suwee 2022)[264] Senegaal: Kurus mawɗo mo Ordo ngenndiijo Lion (7 sulyee 2022)[265] Serbi: Kalaas ɗiɗmo e yamiroore leydi Serbi (2016)[266] === Tiitooɗe aadaaji === E hitaande 2017, kawtal laamɓe aadaaji fuɗnaange-rewo teddinii hooreejo leydi Buhari e tiitooɗe laamɗo Enyioma I mo Ebonyi e Ochioha I mo Igboland.[267] E sahaa nde o woni e laamu, hooreejo leydi ndii ina joginoo tiitoonde, hono Ogbuagu I mo Igboland, e nder laamu leydi Najeriya.[268] Caggal mum o rokkaama kadi goɗɗo, hono Ikeogu I mo Igboland, e hitaande rewtunde ndee.[269][270] == Ƴeew kadi == Doggol yimɓe Hausa en Doggol ardiiɓe lesɗe Naajeeriya Doggol yimɓe Naajeeriya == Himobe == [[Catégorie: Yimɓe]] [[Catégorie: Pelaajo Naajeeriya]] [[Catégorie: Naajeeriya]] [[Catégorie: Pelaajo Katsina]] [[Catégorie: Fulfulde]] 9oa4a1qqrwruu6slea70tm5yhfndkjy Ata Idung Afaha Ekid 0 7209 180372 108661 2026-07-31T16:16:55Z MOIBARDE 10068 Add links 180372 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Ata Idung Afaha''' ko wuro nder nokkuure laamu (hukuma pamarun) Eket nder diiwal [[Akwa Ibom]], leydi [[Naajeeriya]].<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eVBFAQAAQBAJ&q=Ata+Idung+Afaha+Ekid|title=Life in Southern Nigeria: The Magic, Beliefs and Customs of the Ibibio Tribe|last=Talbot|first=Percy Amaury|date=2013-10-08|publisher=Routledge|isbn=9781136968822|language=en}}</ref> == Firooji == <references responsive="1"></references> [[Category:Wuro]] [[Category:Gelle]] [[Category:Wuro nder Akwa Ibom]] [[Category:Stub]] 5595kx79uwqabs6jrdwzv1ye2za19p3 180382 180372 2026-07-31T16:26:17Z MOIBARDE 10068 180382 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Ata Idung Afaha Ekid | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = Village | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = <!-- {{Coord}} --> | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_footnotes = | coordinates_region = | subdivision_type = Country | subdivision_name = Nigeria | subdivision_type1 = State | subdivision_name1 = Akwa Ibom | subdivision_type2 = Local Government Area | subdivision_name2 = Eket | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} {{Databox}} '''Ata Idung Afaha''' ko wuro nder nokkuure laamu (hukuma pamarun) Eket nder diiwal [[Akwa Ibom]], leydi [[Naajeeriya]].<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eVBFAQAAQBAJ&q=Ata+Idung+Afaha+Ekid|title=Life in Southern Nigeria: The Magic, Beliefs and Customs of the Ibibio Tribe|last=Talbot|first=Percy Amaury|date=2013-10-08|publisher=Routledge|isbn=9781136968822|language=en}}</ref> == Firooji == <references responsive="1"></references> [[Category:Wuro]] [[Category:Gelle]] [[Category:Wuro nder Akwa Ibom]] [[Category:Stub]] 505h4gx5agbtq1t8mnpdumf6j8nx1en 180383 180382 2026-07-31T16:28:20Z MOIBARDE 10068 180383 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Ata Idung Afaha Ekid | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = Village | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = <!-- {{Coord}} --> | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_footnotes = | coordinates_region = | subdivision_type = Country | subdivision_name = Nigeria | subdivision_type1 = State | subdivision_name1 = Akwa Ibom | subdivision_type2 = Local Government Area | subdivision_name2 = Eket | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} '''Ata Idung Afaha''' ko wuro nder nokkuure laamu (hukuma pamarun) Eket nder diiwal [[Akwa Ibom]], leydi [[Naajeeriya]].<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eVBFAQAAQBAJ&q=Ata+Idung+Afaha+Ekid|title=Life in Southern Nigeria: The Magic, Beliefs and Customs of the Ibibio Tribe|last=Talbot|first=Percy Amaury|date=2013-10-08|publisher=Routledge|isbn=9781136968822|language=en}}</ref> == Firooji == <references responsive="1"></references> [[Category:Wuro]] [[Category:Gelle]] [[Category:Wuro nder Akwa Ibom]] [[Category:Stub]] bnia9c5xbi8jve6bmcofti1jkz1ldml Ede Urua 0 7211 180392 94682 2026-07-31T16:47:21Z MOIBARDE 10068 Add reference 180392 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Ede Urua''' ko wuro nder nokkuure laamu (hukuma pamarun) [[Eket]] nder [[Diiwal Akwa Ibom]] nder lesdi [[Naajeeriya]].<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JtAuAQAAIAAJ&q=Ede+Urua|title=Ndon Esit Urua, Eket|last=Umoetuk|first=Okon U.|date=2004-01-01|publisher=Robertou Communications|isbn=9789782832160|language=en}}</ref> Yimɓe Ede Urua ɓurna fuu ɓe ɗon kuuwa nder lamndol. == Firooji == <references responsive="1"></references> [[Category:Wuro nder Akwa Ibom]] [[Category:Wuro]] [[Category:Naajeeriya]] [[Category:Naajeeriya fuunangal]] [[Category:Stub]] qj386obzvxfh1ujrb1516cl3tetvxw5 180393 180392 2026-07-31T16:55:50Z MOIBARDE 10068 180393 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Ede Urua | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = Village | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = <!-- {{Coord}} --> | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_footnotes = | coordinates_region = | subdivision_type = Country | subdivision_name = Nigeria | subdivision_type1 = State | subdivision_name1 = Akwa Ibom | subdivision_type2 = Local Government Area | subdivision_name2 = Eket | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} {{Databox}} '''Ede Urua''' ko wuro nder nokkuure laamu (hukuma pamarun) [[Eket]] nder [[Diiwal Akwa Ibom]] nder lesdi [[Naajeeriya]].<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JtAuAQAAIAAJ&q=Ede+Urua|title=Ndon Esit Urua, Eket|last=Umoetuk|first=Okon U.|date=2004-01-01|publisher=Robertou Communications|isbn=9789782832160|language=en}}</ref> Yimɓe Ede Urua ɓurna fuu ɓe ɗon kuuwa nder lamndol. == Firooji == <references responsive="1"></references> [[Category:Wuro nder Akwa Ibom]] [[Category:Wuro]] [[Category:Naajeeriya]] [[Category:Naajeeriya fuunangal]] [[Category:Stub]] 8amqlhqe8hzvva6s9i8ik5vse8svpia 180394 180393 2026-07-31T16:56:30Z MOIBARDE 10068 180394 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Ede Urua | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = Village | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = <!-- {{Coord}} --> | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_footnotes = | coordinates_region = | subdivision_type = Country | subdivision_name = Nigeria | subdivision_type1 = State | subdivision_name1 = Akwa Ibom | subdivision_type2 = Local Government Area | subdivision_name2 = Eket | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} '''Ede Urua''' ko wuro nder nokkuure laamu (hukuma pamarun) [[Eket]] nder [[Diiwal Akwa Ibom]] nder lesdi [[Naajeeriya]].<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JtAuAQAAIAAJ&q=Ede+Urua|title=Ndon Esit Urua, Eket|last=Umoetuk|first=Okon U.|date=2004-01-01|publisher=Robertou Communications|isbn=9789782832160|language=en}}</ref> Yimɓe Ede Urua ɓurna fuu ɓe ɗon kuuwa nder lamndol. == Firooji == <references responsive="1"></references> [[Category:Wuro nder Akwa Ibom]] [[Category:Wuro]] [[Category:Naajeeriya]] [[Category:Naajeeriya fuunangal]] [[Category:Stub]] 9zhb769h1o3y70dxu2l03q2qvfvwbnn Eziuche Ubani 0 12534 180361 50981 2026-07-31T16:01:32Z Ilya Discuss 10103 180361 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Eziuche Chinwe Ubani // R(jibinaa ko 1 lewru Seeɗto hitaande 1964) ko siyaasayanke e jaayndiyanke Naajeeriya, jeyaaɗo e lannda yimɓe (PDP) jooɗiiɓe e diiwaan Obingwa/Osisioma/Ugwunagbo e nder diiwaan Abia. O suɓaama e hitaande 2007.[1] == Ɓawo == Eziuche Ubani jibinaa ko ñalnde 1 suwee 1964. O heɓi Bsc Sociology to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lagos e hitaande 1987. O woniino gardiiɗo jaaynde wiyeteende The Comet on Sunday, gardiiɗo jaaynde ThisDay e ñalnde alet e gardiiɗo jaaynde ThisDay.[1] O laati ardiiɗo hukuumaaji pamari haa Ghali Umar Na'Abba, hooreejo suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya.[2] E lewru Seeɗto 11 hitaande 2019 Fedde Taariindi Naajeeriya (NES) suɓii Rt. Hon Eziuche Ubani ngam naatde e fedde mum karallaagal.[3] == Golle galle == Caggal woote, Eziuche Ubani toɗɗaama e goomuuji ko faati e ngalu ndiyam, kuule & njulaagu, ministeer Delta Niger, jaayɗe/geɗe renndo, gollorɗe dokkooje e doosɗe e aksidaaji.[1] E lewru feebariyee 2008, caggal nde senaateer Nuhu Aliyu adii wiyde wonde won e terɗe Senaa ko fenaande, caggal ɗuum o ñaagii yaafuya, o woppi tuumeede, nde tawnoo ko kanko woni hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam jaayndeeji e jaayɗe, Eziuche Ubani wiyi wonde suudu nduu jaɓataa yaafuya oo, o noddi dow Aliyu ngam innde inɗe.[4] Nde o wolwanno bee hoore maako nder lewru Seeɗto 2008, Ubani wi'i woodi ɓillaaji timmuɗi nder Naajeeriya, nden hukuuma kan ɗon mari bawɗe ngam ummitinki system man.[5] E lewru ut 2009, nde o haaldata e ƴeewndo doosɗe leydi, Ubani wiyi "Wonaa nokku mo alaa ko woni e mum, haa arti noon e sosde dowla".[6] E lewru Seeɗto 2009, nde o woni hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam waylude weeyo, Eziuche Ubani wiyi wonde o ɓurii heen hulɓinaade ko laamu Naajeeriya waɗata koo, ko ɓuri ko woni e dow winndere ndee ko fayti e waylo-waylo weeyo, o jeertinii wonde Naajeeriya ina waawi heɓde musibbaaji keewɗi so tawii ko ɗum waɗaani ko yaawi.[7] E lewru oktoobar 2009, Eziuche Ubani wiyi wonde Niiseer waawaa jokkude fawaade e petroŋ sabu Amerik ina yiyloo geɗe goɗɗe ngam heɓde semmbe, Orop hirnaange ina waawi yeñtinde USA. O wiyi "... yontii nde ngoppaten fawaade e kaalis petroŋ so en njiɗii wonde seertuɓe".[8] Ubani ina resi Linda Arunma Ubani, ko o baawɗo golle sariya e nder njuɓɓudi mum. Kamɓe ɗiɗo fof ɓe keɓii ɓiɓɓe rewɓe ɗiɗo, hono Amarachi Estelle Ubani; Ugoma Samiyah Mariyam Ubani. == Tuugnorgal == # "''Hon. Ubani Eziuche Chinwe". Asaambele ngenndi Naajeeriya. Moƴƴinaama gila e asli mum ñalnde 16 lewru Yarkomaa 2009. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 Oktoobar 2009.'' # ''Uche Nworah (7 suwee 2005). "Eziuche Ubani E Guwerneer Orji Kalu Wasiyaaji Keewɗi". Laabi wuro Naajeeriya. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 oktoobar 2009.'' # ''maagi (2 oktoobar 2019). "Fedde taariindi leydi Nijeer ngam naatde e Rt. Hon Eziuche Ubani e nder fedde mum gollorde". Keɓtinaama ñalnde 24 noowammbar 2023.'' # ''Andere Oota (3 feebariyee 2008). "Luural NASS - Ko waɗi Nuhu Aliyu salii siftinde inɗe". Ardorde (Abuja). Ƴeewtaa ko ñalnde 9 oktoobar 2009.'' # ''"Niiseer ina ñawi — Ubani". Ñalawma ngenndi. 18 suwee 2008. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 oktoobar 2009. [jokkondiral maayngal].'' # ''Tordue Salem (27 ut 2009). "Mbele ndeeɗoo Asaambele ngenndi ina waawi waɗde sariyaaji ngam Fedde Ngenndiije Dentuɗe?". Annduɓe. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 oktoobar 2009.'' # ''Festus Owete (24 suwee 2009). "Reps ina woya darnde Naajeeriya dow waylaare weeyo". Tokki. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 21 sulyee 2011. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 oktoobar 2009.'' # ''ABIODDUN ADELAJA e ADEKUNLE ADESUJI. "Reps ƴetti alarm • Faggudu ɓurndu". Kabaaru Champion. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 18 lewru Yarkomaa 2013. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 Oktoobar 2009.'' lma0zly261fvrqyf3pzgrpjlwhjoubz 180362 180361 2026-07-31T16:03:47Z Ilya Discuss 10103 180362 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Eziuche Chinwe Ubani // R(jibinaa ko 1 lewru Seeɗto hitaande 1964) ko siyaasayanke e jaayndiyanke Naajeeriya, jeyaaɗo e lannda yimɓe (PDP) jooɗiiɓe e diiwaan Obingwa/Osisioma/Ugwunagbo e nder diiwaan Abia. O suɓaama e hitaande 2007. == Ɓawo == Eziuche Ubani jibinaa ko ñalnde 1 suwee 1964. O heɓi Bsc Sociology to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lagos e hitaande 1987. O woniino gardiiɗo jaaynde wiyeteende The Comet on Sunday, gardiiɗo jaaynde ThisDay e ñalnde alet e gardiiɗo jaaynde ThisDay. O laati ardiiɗo hukuumaaji pamari haa Ghali Umar Na'Abba, hooreejo suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya. E lewru Seeɗto 11 hitaande 2019 Fedde Taariindi Naajeeriya (NES) suɓii Rt. Hon Eziuche Ubani ngam naatde e fedde mum karallaagal. == Golle galle == Caggal woote, Eziuche Ubani toɗɗaama e goomuuji ko faati e ngalu ndiyam, kuule & njulaagu, ministeer Delta Niger, jaayɗe/geɗe renndo, gollorɗe dokkooje e doosɗe e aksidaaji. E lewru feebariyee 2008, caggal nde senaateer Nuhu Aliyu adii wiyde wonde won e terɗe Senaa ko fenaande, caggal ɗuum o ñaagii yaafuya, o woppi tuumeede, nde tawnoo ko kanko woni hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam jaayndeeji e jaayɗe, Eziuche Ubani wiyi wonde suudu nduu jaɓataa yaafuya oo, o noddi dow Aliyu ngam innde inɗe. Nde o wolwanno bee hoore maako nder lewru Seeɗto 2008, Ubani wi'i woodi ɓillaaji timmuɗi nder Naajeeriya, nden hukuuma kan ɗon mari bawɗe ngam ummitinki system man. E lewru ut 2009, nde o haaldata e ƴeewndo doosɗe leydi, Ubani wiyi "Wonaa nokku mo alaa ko woni e mum, haa arti noon e sosde dowla". E lewru Seeɗto 2009, nde o woni hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam waylude weeyo, Eziuche Ubani wiyi wonde o ɓurii heen hulɓinaade ko laamu Naajeeriya waɗata koo, ko ɓuri ko woni e dow winndere ndee ko fayti e waylo-waylo weeyo, o jeertinii wonde Naajeeriya ina waawi heɓde musibbaaji keewɗi so tawii ko ɗum waɗaani ko yaawi. E lewru oktoobar 2009, Eziuche Ubani wiyi wonde Niiseer waawaa jokkude fawaade e petroŋ sabu Amerik ina yiyloo geɗe goɗɗe ngam heɓde semmbe, Orop hirnaange ina waawi yeñtinde USA. O wiyi "... yontii nde ngoppaten fawaade e kaalis petroŋ so en njiɗii wonde seertuɓe". Ubani ina resi Linda Arunma Ubani, ko o baawɗo golle sariya e nder njuɓɓudi mum. Kamɓe ɗiɗo fof ɓe keɓii ɓiɓɓe rewɓe ɗiɗo, hono Amarachi Estelle Ubani; Ugoma Samiyah Mariyam Ubani. == Tuugnorgal == # "''Hon. Ubani Eziuche Chinwe". Asaambele ngenndi Naajeeriya. Moƴƴinaama gila e asli mum ñalnde 16 lewru Yarkomaa 2009. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 Oktoobar 2009.'' # ''Uche Nworah (7 suwee 2005). "Eziuche Ubani E Guwerneer Orji Kalu Wasiyaaji Keewɗi". Laabi wuro Naajeeriya. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 oktoobar 2009.'' # ''maagi (2 oktoobar 2019). "Fedde taariindi leydi Nijeer ngam naatde e Rt. Hon Eziuche Ubani e nder fedde mum gollorde". Keɓtinaama ñalnde 24 noowammbar 2023.'' # ''Andere Oota (3 feebariyee 2008). "Luural NASS - Ko waɗi Nuhu Aliyu salii siftinde inɗe". Ardorde (Abuja). Ƴeewtaa ko ñalnde 9 oktoobar 2009.'' # ''"Niiseer ina ñawi — Ubani". Ñalawma ngenndi. 18 suwee 2008. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 oktoobar 2009. [jokkondiral maayngal].'' # ''Tordue Salem (27 ut 2009). "Mbele ndeeɗoo Asaambele ngenndi ina waawi waɗde sariyaaji ngam Fedde Ngenndiije Dentuɗe?". Annduɓe. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 oktoobar 2009.'' # ''Festus Owete (24 suwee 2009). "Reps ina woya darnde Naajeeriya dow waylaare weeyo". Tokki. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 21 sulyee 2011. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 oktoobar 2009.'' # ''ABIODDUN ADELAJA e ADEKUNLE ADESUJI. "Reps ƴetti alarm • Faggudu ɓurndu". Kabaaru Champion. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 18 lewru Yarkomaa 2013. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 Oktoobar 2009.'' 3rjp9zhqxdo9rngp4k65u9qedawp5c3 180363 180362 2026-07-31T16:05:14Z Ilya Discuss 10103 180363 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Eziuche Chinwe Ubani // R(jibinaa ko 1 lewru Seeɗto hitaande 1964) ko siyaasayanke e jaayndiyanke Naajeeriya, jeyaaɗo e lannda yimɓe (PDP) jooɗiiɓe e diiwaan Obingwa/Osisioma/Ugwunagbo e nder diiwaan Abia. O suɓaama e hitaande 2007.<ref name="nassnig">{{cite web|url=http://www.nassnig.org/house/member.php?member=4|title=Hon. Ubani Eziuche Chinwe|publisher=National Assembly of Nigeria|accessdate=2009-10-09|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090116103835/http://www.nassnig.org/house/member.php?member=4|archivedate=16 January 2009}}</ref> == Ɓawo == Eziuche Ubani jibinaa ko ñalnde 1 suwee 1964. O heɓi Bsc Sociology to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lagos e hitaande 1987. O woniino gardiiɗo jaaynde wiyeteende The Comet on Sunday, gardiiɗo jaaynde ThisDay e ñalnde alet e gardiiɗo jaaynde ThisDay. O laati ardiiɗo hukuumaaji pamari haa Ghali Umar Na'Abba, hooreejo suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya. E lewru Seeɗto 11 hitaande 2019 Fedde Taariindi Naajeeriya (NES) suɓii Rt. Hon Eziuche Ubani ngam naatde e fedde mum karallaagal. == Golle galle == Caggal woote, Eziuche Ubani toɗɗaama e goomuuji ko faati e ngalu ndiyam, kuule & njulaagu, ministeer Delta Niger, jaayɗe/geɗe renndo, gollorɗe dokkooje e doosɗe e aksidaaji. E lewru feebariyee 2008, caggal nde senaateer Nuhu Aliyu adii wiyde wonde won e terɗe Senaa ko fenaande, caggal ɗuum o ñaagii yaafuya, o woppi tuumeede, nde tawnoo ko kanko woni hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam jaayndeeji e jaayɗe, Eziuche Ubani wiyi wonde suudu nduu jaɓataa yaafuya oo, o noddi dow Aliyu ngam innde inɗe. Nde o wolwanno bee hoore maako nder lewru Seeɗto 2008, Ubani wi'i woodi ɓillaaji timmuɗi nder Naajeeriya, nden hukuuma kan ɗon mari bawɗe ngam ummitinki system man. E lewru ut 2009, nde o haaldata e ƴeewndo doosɗe leydi, Ubani wiyi "Wonaa nokku mo alaa ko woni e mum, haa arti noon e sosde dowla". E lewru Seeɗto 2009, nde o woni hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam waylude weeyo, Eziuche Ubani wiyi wonde o ɓurii heen hulɓinaade ko laamu Naajeeriya waɗata koo, ko ɓuri ko woni e dow winndere ndee ko fayti e waylo-waylo weeyo, o jeertinii wonde Naajeeriya ina waawi heɓde musibbaaji keewɗi so tawii ko ɗum waɗaani ko yaawi. E lewru oktoobar 2009, Eziuche Ubani wiyi wonde Niiseer waawaa jokkude fawaade e petroŋ sabu Amerik ina yiyloo geɗe goɗɗe ngam heɓde semmbe, Orop hirnaange ina waawi yeñtinde USA. O wiyi "... yontii nde ngoppaten fawaade e kaalis petroŋ so en njiɗii wonde seertuɓe". Ubani ina resi Linda Arunma Ubani, ko o baawɗo golle sariya e nder njuɓɓudi mum. Kamɓe ɗiɗo fof ɓe keɓii ɓiɓɓe rewɓe ɗiɗo, hono Amarachi Estelle Ubani; Ugoma Samiyah Mariyam Ubani. == Tuugnorgal == # "''Hon. Ubani Eziuche Chinwe". Asaambele ngenndi Naajeeriya. Moƴƴinaama gila e asli mum ñalnde 16 lewru Yarkomaa 2009. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 Oktoobar 2009.'' # ''Uche Nworah (7 suwee 2005). "Eziuche Ubani E Guwerneer Orji Kalu Wasiyaaji Keewɗi". Laabi wuro Naajeeriya. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 oktoobar 2009.'' # ''maagi (2 oktoobar 2019). "Fedde taariindi leydi Nijeer ngam naatde e Rt. Hon Eziuche Ubani e nder fedde mum gollorde". Keɓtinaama ñalnde 24 noowammbar 2023.'' # ''Andere Oota (3 feebariyee 2008). "Luural NASS - Ko waɗi Nuhu Aliyu salii siftinde inɗe". Ardorde (Abuja). Ƴeewtaa ko ñalnde 9 oktoobar 2009.'' # ''"Niiseer ina ñawi — Ubani". Ñalawma ngenndi. 18 suwee 2008. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 oktoobar 2009. [jokkondiral maayngal].'' # ''Tordue Salem (27 ut 2009). "Mbele ndeeɗoo Asaambele ngenndi ina waawi waɗde sariyaaji ngam Fedde Ngenndiije Dentuɗe?". Annduɓe. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 oktoobar 2009.'' # ''Festus Owete (24 suwee 2009). "Reps ina woya darnde Naajeeriya dow waylaare weeyo". Tokki. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 21 sulyee 2011. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 oktoobar 2009.'' # ''ABIODDUN ADELAJA e ADEKUNLE ADESUJI. "Reps ƴetti alarm • Faggudu ɓurndu". Kabaaru Champion. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 18 lewru Yarkomaa 2013. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 Oktoobar 2009.'' 7k8czgb4pupihp0acis7znmv85ck4gj 180364 180363 2026-07-31T16:06:43Z Ilya Discuss 10103 180364 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Eziuche Chinwe Ubani // R(jibinaa ko 1 lewru Seeɗto hitaande 1964) ko siyaasayanke e jaayndiyanke Naajeeriya, jeyaaɗo e lannda yimɓe (PDP) jooɗiiɓe e diiwaan Obingwa/Osisioma/Ugwunagbo e nder diiwaan Abia. O suɓaama e hitaande 2007.<ref name="nassnig">{{cite web|url=http://www.nassnig.org/house/member.php?member=4|title=Hon. Ubani Eziuche Chinwe|publisher=National Assembly of Nigeria|accessdate=2009-10-09|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090116103835/http://www.nassnig.org/house/member.php?member=4|archivedate=16 January 2009}}</ref> == Ɓawo == Eziuche Ubani jibinaa ko ñalnde 1 suwee 1964. O heɓi Bsc Sociology to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lagos e hitaande 1987. O woniino gardiiɗo jaaynde wiyeteende The Comet on Sunday, gardiiɗo jaaynde ThisDay e ñalnde alet e gardiiɗo jaaynde ThisDay.<ref>{{Cite web|last=magic|date=2019-10-02|title=Nigerian Environmental Society to induct Rt. Hon Eziuche Ubani into its professional fellowship|url=https://www.magicfm.ng/nigerian-environmental-society-to-induct-rt-hon-eziuche-ubani-into-its-professional-fellowship/|access-date=2023-11-24|language=en-US}}</ref> O laati ardiiɗo hukuumaaji pamari haa Ghali Umar Na'Abba, hooreejo suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya. E lewru Seeɗto 11 hitaande 2019 Fedde Taariindi Naajeeriya (NES) suɓii Rt. Hon Eziuche Ubani ngam naatde e fedde mum karallaagal. == Golle galle == Caggal woote, Eziuche Ubani toɗɗaama e goomuuji ko faati e ngalu ndiyam, kuule & njulaagu, ministeer Delta Niger, jaayɗe/geɗe renndo, gollorɗe dokkooje e doosɗe e aksidaaji. E lewru feebariyee 2008, caggal nde senaateer Nuhu Aliyu adii wiyde wonde won e terɗe Senaa ko fenaande, caggal ɗuum o ñaagii yaafuya, o woppi tuumeede, nde tawnoo ko kanko woni hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam jaayndeeji e jaayɗe, Eziuche Ubani wiyi wonde suudu nduu jaɓataa yaafuya oo, o noddi dow Aliyu ngam innde inɗe. Nde o wolwanno bee hoore maako nder lewru Seeɗto 2008, Ubani wi'i woodi ɓillaaji timmuɗi nder Naajeeriya, nden hukuuma kan ɗon mari bawɗe ngam ummitinki system man. E lewru ut 2009, nde o haaldata e ƴeewndo doosɗe leydi, Ubani wiyi "Wonaa nokku mo alaa ko woni e mum, haa arti noon e sosde dowla". E lewru Seeɗto 2009, nde o woni hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam waylude weeyo, Eziuche Ubani wiyi wonde o ɓurii heen hulɓinaade ko laamu Naajeeriya waɗata koo, ko ɓuri ko woni e dow winndere ndee ko fayti e waylo-waylo weeyo, o jeertinii wonde Naajeeriya ina waawi heɓde musibbaaji keewɗi so tawii ko ɗum waɗaani ko yaawi. E lewru oktoobar 2009, Eziuche Ubani wiyi wonde Niiseer waawaa jokkude fawaade e petroŋ sabu Amerik ina yiyloo geɗe goɗɗe ngam heɓde semmbe, Orop hirnaange ina waawi yeñtinde USA. O wiyi "... yontii nde ngoppaten fawaade e kaalis petroŋ so en njiɗii wonde seertuɓe". Ubani ina resi Linda Arunma Ubani, ko o baawɗo golle sariya e nder njuɓɓudi mum. Kamɓe ɗiɗo fof ɓe keɓii ɓiɓɓe rewɓe ɗiɗo, hono Amarachi Estelle Ubani; Ugoma Samiyah Mariyam Ubani. == Tuugnorgal == # "''Hon. Ubani Eziuche Chinwe". Asaambele ngenndi Naajeeriya. Moƴƴinaama gila e asli mum ñalnde 16 lewru Yarkomaa 2009. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 Oktoobar 2009.'' # ''Uche Nworah (7 suwee 2005). "Eziuche Ubani E Guwerneer Orji Kalu Wasiyaaji Keewɗi". Laabi wuro Naajeeriya. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 oktoobar 2009.'' # ''maagi (2 oktoobar 2019). "Fedde taariindi leydi Nijeer ngam naatde e Rt. Hon Eziuche Ubani e nder fedde mum gollorde". Keɓtinaama ñalnde 24 noowammbar 2023.'' # ''Andere Oota (3 feebariyee 2008). "Luural NASS - Ko waɗi Nuhu Aliyu salii siftinde inɗe". Ardorde (Abuja). Ƴeewtaa ko ñalnde 9 oktoobar 2009.'' # ''"Niiseer ina ñawi — Ubani". Ñalawma ngenndi. 18 suwee 2008. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 oktoobar 2009. [jokkondiral maayngal].'' # ''Tordue Salem (27 ut 2009). "Mbele ndeeɗoo Asaambele ngenndi ina waawi waɗde sariyaaji ngam Fedde Ngenndiije Dentuɗe?". Annduɓe. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 oktoobar 2009.'' # ''Festus Owete (24 suwee 2009). "Reps ina woya darnde Naajeeriya dow waylaare weeyo". Tokki. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 21 sulyee 2011. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 oktoobar 2009.'' # ''ABIODDUN ADELAJA e ADEKUNLE ADESUJI. "Reps ƴetti alarm • Faggudu ɓurndu". Kabaaru Champion. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 18 lewru Yarkomaa 2013. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 Oktoobar 2009.'' gne26u3llc1eagcbor3k9o6he61s5tu 180365 180364 2026-07-31T16:08:35Z Ilya Discuss 10103 180365 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Eziuche Chinwe Ubani // R(jibinaa ko 1 lewru Seeɗto hitaande 1964) ko siyaasayanke e jaayndiyanke Naajeeriya, jeyaaɗo e lannda yimɓe (PDP) jooɗiiɓe e diiwaan Obingwa/Osisioma/Ugwunagbo e nder diiwaan Abia. O suɓaama e hitaande 2007.<ref name="nassnig">{{cite web|url=http://www.nassnig.org/house/member.php?member=4|title=Hon. Ubani Eziuche Chinwe|publisher=National Assembly of Nigeria|accessdate=2009-10-09|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090116103835/http://www.nassnig.org/house/member.php?member=4|archivedate=16 January 2009}}</ref> == Ɓawo == Eziuche Ubani jibinaa ko ñalnde 1 suwee 1964. O heɓi Bsc Sociology to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lagos e hitaande 1987. O woniino gardiiɗo jaaynde wiyeteende The Comet on Sunday, gardiiɗo jaaynde ThisDay e ñalnde alet e gardiiɗo jaaynde ThisDay.<ref>{{Cite web|last=magic|date=2019-10-02|title=Nigerian Environmental Society to induct Rt. Hon Eziuche Ubani into its professional fellowship|url=https://www.magicfm.ng/nigerian-environmental-society-to-induct-rt-hon-eziuche-ubani-into-its-professional-fellowship/|access-date=2023-11-24|language=en-US}}</ref> O laati ardiiɗo hukuumaaji pamari haa Ghali Umar Na'Abba, hooreejo suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya. E lewru Seeɗto 11 hitaande 2019 Fedde Taariindi Naajeeriya (NES) suɓii Rt. Hon Eziuche Ubani ngam naatde e fedde mum .<ref>{{cite web|url=http://allafrica.com/stories/200802040818.html|title=NASS Controversy - Why Nuhu Aliyu Refused to Mention Names|author=Andrew Oota|date=3 February 2008|publisher=Leadership (Abuja)|accessdate=2009-10-09}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ngrnationaldaily.com/37pol2.htm|title=Nigeria is sick — Ubani|publisher=National Daily|date=18 September 2008|accessdate=2009-10-09}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref><ref>{{cite web|url=http://allafrica.com/stories/200908280083.html|publisher=Vanguard|title=Can This National Assembly Legislate for True Federalism?|author=Tordue Salem|date=27 August 2009|accessdate=2009-10-09}}</ref> == Golle galle == Caggal woote, Eziuche Ubani toɗɗaama e goomuuji ko faati e ngalu ndiyam, kuule & njulaagu, ministeer Delta Niger, jaayɗe/geɗe renndo, gollorɗe dokkooje e doosɗe e aksidaaji. E lewru feebariyee 2008, caggal nde senaateer Nuhu Aliyu adii wiyde wonde won e terɗe Senaa ko fenaande, caggal ɗuum o ñaagii yaafuya, o woppi tuumeede, nde tawnoo ko kanko woni hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam jaayndeeji e jaayɗe, Eziuche Ubani wiyi wonde suudu nduu jaɓataa yaafuya oo, o noddi dow Aliyu ngam innde inɗe. Nde o wolwanno bee hoore maako nder lewru Seeɗto 2008, Ubani wi'i woodi ɓillaaji timmuɗi nder Naajeeriya, nden hukuuma kan ɗon mari bawɗe ngam ummitinki system man. E lewru ut 2009, nde o haaldata e ƴeewndo doosɗe leydi, Ubani wiyi "Wonaa nokku mo alaa ko woni e mum, haa arti noon e sosde dowla". E lewru Seeɗto 2009, nde o woni hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam waylude weeyo, Eziuche Ubani wiyi wonde o ɓurii heen hulɓinaade ko laamu Naajeeriya waɗata koo, ko ɓuri ko woni e dow winndere ndee ko fayti e waylo-waylo weeyo, o jeertinii wonde Naajeeriya ina waawi heɓde musibbaaji keewɗi so tawii ko ɗum waɗaani ko yaawi. E lewru oktoobar 2009, Eziuche Ubani wiyi wonde Niiseer waawaa jokkude fawaade e petroŋ sabu Amerik ina yiyloo geɗe goɗɗe ngam heɓde semmbe, Orop hirnaange ina waawi yeñtinde USA. O wiyi "... yontii nde ngoppaten fawaade e kaalis petroŋ so en njiɗii wonde seertuɓe". Ubani ina resi Linda Arunma Ubani, ko o baawɗo golle sariya e nder njuɓɓudi mum. Kamɓe ɗiɗo fof ɓe keɓii ɓiɓɓe rewɓe ɗiɗo, hono Amarachi Estelle Ubani; Ugoma Samiyah Mariyam Ubani. == Tuugnorgal == # "''Hon. Ubani Eziuche Chinwe". Asaambele ngenndi Naajeeriya. Moƴƴinaama gila e asli mum ñalnde 16 lewru Yarkomaa 2009. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 Oktoobar 2009.'' # ''Uche Nworah (7 suwee 2005). "Eziuche Ubani E Guwerneer Orji Kalu Wasiyaaji Keewɗi". Laabi wuro Naajeeriya. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 oktoobar 2009.'' # ''maagi (2 oktoobar 2019). "Fedde taariindi leydi Nijeer ngam naatde e Rt. Hon Eziuche Ubani e nder fedde mum gollorde". Keɓtinaama ñalnde 24 noowammbar 2023.'' # ''Andere Oota (3 feebariyee 2008). "Luural NASS - Ko waɗi Nuhu Aliyu salii siftinde inɗe". Ardorde (Abuja). Ƴeewtaa ko ñalnde 9 oktoobar 2009.'' # ''"Niiseer ina ñawi — Ubani". Ñalawma ngenndi. 18 suwee 2008. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 oktoobar 2009. [jokkondiral maayngal].'' # ''Tordue Salem (27 ut 2009). "Mbele ndeeɗoo Asaambele ngenndi ina waawi waɗde sariyaaji ngam Fedde Ngenndiije Dentuɗe?". Annduɓe. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 oktoobar 2009.'' # ''Festus Owete (24 suwee 2009). "Reps ina woya darnde Naajeeriya dow waylaare weeyo". Tokki. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 21 sulyee 2011. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 oktoobar 2009.'' # ''ABIODDUN ADELAJA e ADEKUNLE ADESUJI. "Reps ƴetti alarm • Faggudu ɓurndu". Kabaaru Champion. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 18 lewru Yarkomaa 2013. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 Oktoobar 2009.'' ay22jn6o7l60ppm37h2cosi90bp6tov 180366 180365 2026-07-31T16:09:06Z Ilya Discuss 10103 180366 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Eziuche Chinwe Ubani // R(jibinaa''' ko 1 lewru Seeɗto hitaande 1964) ko siyaasayanke e jaayndiyanke Naajeeriya, jeyaaɗo e lannda yimɓe (PDP) jooɗiiɓe e diiwaan Obingwa/Osisioma/Ugwunagbo e nder diiwaan Abia. O suɓaama e hitaande 2007.<ref name="nassnig">{{cite web|url=http://www.nassnig.org/house/member.php?member=4|title=Hon. Ubani Eziuche Chinwe|publisher=National Assembly of Nigeria|accessdate=2009-10-09|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090116103835/http://www.nassnig.org/house/member.php?member=4|archivedate=16 January 2009}}</ref> == Ɓawo == Eziuche Ubani jibinaa ko ñalnde 1 suwee 1964. O heɓi Bsc Sociology to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lagos e hitaande 1987. O woniino gardiiɗo jaaynde wiyeteende The Comet on Sunday, gardiiɗo jaaynde ThisDay e ñalnde alet e gardiiɗo jaaynde ThisDay.<ref>{{Cite web|last=magic|date=2019-10-02|title=Nigerian Environmental Society to induct Rt. Hon Eziuche Ubani into its professional fellowship|url=https://www.magicfm.ng/nigerian-environmental-society-to-induct-rt-hon-eziuche-ubani-into-its-professional-fellowship/|access-date=2023-11-24|language=en-US}}</ref> O laati ardiiɗo hukuumaaji pamari haa Ghali Umar Na'Abba, hooreejo suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya. E lewru Seeɗto 11 hitaande 2019 Fedde Taariindi Naajeeriya (NES) suɓii Rt. Hon Eziuche Ubani ngam naatde e fedde mum .<ref>{{cite web|url=http://allafrica.com/stories/200802040818.html|title=NASS Controversy - Why Nuhu Aliyu Refused to Mention Names|author=Andrew Oota|date=3 February 2008|publisher=Leadership (Abuja)|accessdate=2009-10-09}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ngrnationaldaily.com/37pol2.htm|title=Nigeria is sick — Ubani|publisher=National Daily|date=18 September 2008|accessdate=2009-10-09}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref><ref>{{cite web|url=http://allafrica.com/stories/200908280083.html|publisher=Vanguard|title=Can This National Assembly Legislate for True Federalism?|author=Tordue Salem|date=27 August 2009|accessdate=2009-10-09}}</ref> == Golle galle == Caggal woote, Eziuche Ubani toɗɗaama e goomuuji ko faati e ngalu ndiyam, kuule & njulaagu, ministeer Delta Niger, jaayɗe/geɗe renndo, gollorɗe dokkooje e doosɗe e aksidaaji. E lewru feebariyee 2008, caggal nde senaateer Nuhu Aliyu adii wiyde wonde won e terɗe Senaa ko fenaande, caggal ɗuum o ñaagii yaafuya, o woppi tuumeede, nde tawnoo ko kanko woni hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam jaayndeeji e jaayɗe, Eziuche Ubani wiyi wonde suudu nduu jaɓataa yaafuya oo, o noddi dow Aliyu ngam innde inɗe. Nde o wolwanno bee hoore maako nder lewru Seeɗto 2008, Ubani wi'i woodi ɓillaaji timmuɗi nder Naajeeriya, nden hukuuma kan ɗon mari bawɗe ngam ummitinki system man. E lewru ut 2009, nde o haaldata e ƴeewndo doosɗe leydi, Ubani wiyi "Wonaa nokku mo alaa ko woni e mum, haa arti noon e sosde dowla". E lewru Seeɗto 2009, nde o woni hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam waylude weeyo, Eziuche Ubani wiyi wonde o ɓurii heen hulɓinaade ko laamu Naajeeriya waɗata koo, ko ɓuri ko woni e dow winndere ndee ko fayti e waylo-waylo weeyo, o jeertinii wonde Naajeeriya ina waawi heɓde musibbaaji keewɗi so tawii ko ɗum waɗaani ko yaawi. E lewru oktoobar 2009, Eziuche Ubani wiyi wonde Niiseer waawaa jokkude fawaade e petroŋ sabu Amerik ina yiyloo geɗe goɗɗe ngam heɓde semmbe, Orop hirnaange ina waawi yeñtinde USA. O wiyi "... yontii nde ngoppaten fawaade e kaalis petroŋ so en njiɗii wonde seertuɓe". Ubani ina resi Linda Arunma Ubani, ko o baawɗo golle sariya e nder njuɓɓudi mum. Kamɓe ɗiɗo fof ɓe keɓii ɓiɓɓe rewɓe ɗiɗo, hono Amarachi Estelle Ubani; Ugoma Samiyah Mariyam Ubani. == Tuugnorgal == # "''Hon. Ubani Eziuche Chinwe". Asaambele ngenndi Naajeeriya. Moƴƴinaama gila e asli mum ñalnde 16 lewru Yarkomaa 2009. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 Oktoobar 2009.'' # ''Uche Nworah (7 suwee 2005). "Eziuche Ubani E Guwerneer Orji Kalu Wasiyaaji Keewɗi". Laabi wuro Naajeeriya. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 oktoobar 2009.'' # ''maagi (2 oktoobar 2019). "Fedde taariindi leydi Nijeer ngam naatde e Rt. Hon Eziuche Ubani e nder fedde mum gollorde". Keɓtinaama ñalnde 24 noowammbar 2023.'' # ''Andere Oota (3 feebariyee 2008). "Luural NASS - Ko waɗi Nuhu Aliyu salii siftinde inɗe". Ardorde (Abuja). Ƴeewtaa ko ñalnde 9 oktoobar 2009.'' # ''"Niiseer ina ñawi — Ubani". Ñalawma ngenndi. 18 suwee 2008. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 oktoobar 2009. [jokkondiral maayngal].'' # ''Tordue Salem (27 ut 2009). "Mbele ndeeɗoo Asaambele ngenndi ina waawi waɗde sariyaaji ngam Fedde Ngenndiije Dentuɗe?". Annduɓe. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 oktoobar 2009.'' # ''Festus Owete (24 suwee 2009). "Reps ina woya darnde Naajeeriya dow waylaare weeyo". Tokki. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 21 sulyee 2011. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 oktoobar 2009.'' # ''ABIODDUN ADELAJA e ADEKUNLE ADESUJI. "Reps ƴetti alarm • Faggudu ɓurndu". Kabaaru Champion. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 18 lewru Yarkomaa 2013. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 Oktoobar 2009.'' ee05kwoy0e43czqie2z7yiwf6kwh1sv Aminu Tambuwal 0 34338 180340 177294 2026-07-31T13:40:10Z Ilya Discuss 10103 180340 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Aminu Waziri TambuwalListenR''' (jibinaa ko 10 lewru Yarkomaa 1966) ko awokaajo e siyaasaajo Naajeeriya, o laati Senator haa Sokoto Sud gila 2023. O laati guwerneer lesdi Sokoto diga 2015 haa 2023 Wakiili'en Lesdi Naajeeriya diga 2011 haa 2015.<ref>{{cite news|date=31 January 2022|url=https://www.vanguardngr.com/2022/01/governor-tambuwal-joins-2023-race-formally-declares-for-presidency/|location=Lagos, Nigeria|title=Governor Tambuwal joins 2023 race, formally declares for presidency|last=Bankole|first=Idowu|access-date=20 September 2024|newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}</ref> Tambuwal wakilti diiwal lesdi Tambuwal/Kebbe lesdi Sokoto bana tergal teddungal nder suudu joonde diidaaɗi diga hitaande 2003 haa hitaande 2015. == Nguurndam e jaŋde puɗɗagol == Aminu Waziri Tambuwal jibinaa ko ñalnde 10 Yarkomaa 1966, e nder wuro Tambuwal e nder diiwaan Sokoto, e galle Faatimata e Waziri Tambuwal. O janngi duɗal leslesal Tambuwal, Tambuwal, diiwaan Sokoto, ɗo o heɓi seedantaagal makko gadanal e hitaande 1979 ; e duɗal jannginooɓe laamu, Dogon-Daji, ɗo o heɓi seedantaagal jannginooɓe tolno ɗiɗaɓo e hitaande 1984. Ndeen o yahii to duɗal jaaɓi haaɗtirde Usman Dan Fodio, Sokoto, ɗo o janngi sariya, o heɓi dipolom makko LLB (Hons) e hitaande 1991. O timmini jaŋde makko sariya doole hitaande wootere to duɗal sariya leydi Najeriya, Lagos, o heɓi BL makko, o noddiraa Bar e hitaande 1992.<ref name="nass">{{cite web|url=https://www.nass.gov.ng/nass2/portfolio/profile.php?id=hon.aminu.waziri|publisher=nass.gov.ng|title=National Assembly &#124; Federal Republic of Nigeria|access-date=5 December 2016}}</ref> Gaagaa jaŋde makko ngam heɓde seedantaagal sariya, o naatii e duɗe keewɗe caggal leydi, ina jeyaa heen : Master Class Regulatory Telecoms–Bath UK, 2004 ; Sariyaaji ngam sekteeruuji jokkondiral –BMIT, Johannesburg, Afrik worgo, 2004 ; Reglementaasiyoŋ njulaagu-UK, Biriksel, 2005 ; Duɗal jaaɓi-haaɗtirde Tulane – Binnditagol sariyaaji hakkunde leyɗeele, 2005 ; Duɗal jaaɓi haaɗtirde Stanford to bannge njulaagu – Semmbe e kaaldigal, 2008 e KSG Harvard – Njulaagu e nder faggudu luumo. == Golle politik == Tambuwal fuɗɗii janngude ɓoggi sariyaaji gila 1999 haa 2000, nde o woni balloowo keeriiɗo e geɗe sariyaaji to Senator Abdullahi Wali, hooreejo Senaa e oon sahaa. E hitaande 2003, o dañii ƴamɗe ngam suɓaade jooɗorde dipiteeji ngam wonde wakiliijo diiwaan Kebbe /Tambuwal, o suɓaama e nder suudu dipiteeji e dow laylaytol lannda leƴƴi Naajeeriya (ANPP). Lebbi seeɗa caggal wooteeji mawɗi 2007, o woppi lannda leƴƴi demokaraasi (DPP), o wondi e gonnooɗo guwerneer diiwaan Sokoto, Attahiru Bafarawa. Kono nde DPP salii tikketuuji ngartam e gonnooɗo depiteeji ANPP, Tambuwal ruttitii e ANPP, ɗo o dañi haa jooni ƴettude tikket ngam suɓaade. Kono kadi, nde kanndidaa guwerneer ANPP to diiwaan Sokoto e wooteeji 2007, Alhaji Aliyu Wamakko, duppi lannda ka ngam PDP, Tambuwal kadi tokki ɗum. Tambuwal ina joginoo birooji keewɗi e nder suudu nduu. E hitaande 2005, o wonti hooreejo suudu sarɗiiji (minorité) haa o woppi lannda PDP. Nde o artiraa e suudu sarɗiiji e hitaande 2007, o suɓaama kadi cukko hooreejo fedde nde. E wakkatiiji feere-feere, Tambuwal laati tergal nder goomuuji ɗuuɗɗi bana goomuuji suudu sarɗiiji dow kuuɗe & njulaagu, jokkirli, kiitaaji, hakkunde parlemaaji e jawdi ndiyam. O woniino kadi tergal e goomu ad hoc suudu sarɗiiji ngam ƴeewtaade doosɗe leydi, caggal nde ɓiɗɗo makko fav jibinaa Ibrahim Waziri mo woni kala ina joginoo safaara caggal nafoore makko. Ko kanko woni hooreejo goomu ad hoc ƴeewtotooɗo ciimtol goomu wiɗto laamu luulndiingo ngo Ndudi Elumelu ardii ; hooreejo, Goomu leslesu suudu sarɗiiji ngam kuulal ngam waylude sariya kuutoragol leydi, e hooreejo golloowo, Goomu suudu sarɗiiji dow doole. O woniino hooreejo delegaasiyoŋ Naajeeriya to Asamblee Parlemaa Afrik, Kariibi, Pasifik e Dental Orop (ACP-UE) e wonde cukko hooreejo, Goomu Faggudu ACP-UE, yuɓɓinaangu to Prague, Republique Cekoslowaki e lewru abriil 2009. Ñalnde 28 lewru Oktoobar hitaande 2014, Tambuwal ummiima e laamu PDP, fayi e luulndo APC, balɗe seeɗa caggal ɗuum, defte kisal makko ƴettaa e juuɗe Inspekteer Jeneraal Polis, ko ɗum huunde nde Naajeeriyankooɓe ñaawii wonde ko huunde barbareeje e nde wonaa demokaraasi Lummbinoowo sariya, Mr Olisa Agbakoba (SAN) ɗon mari miijo dow hukuumaaji polis'en ɗon mari haaje ittugo ballal Tambuwal ngam polis'en ɗon mari haaje firtugo e huuwugo sariya. Ñalnde 11 lewru abriil hitaande 2015, Tambuwal haɓaama e suɓngooji Guwerneer diiwaan Sokoto, o heɓi heen nafoore. O huccaa laamu ko ñalnde 29 mee 2015. Ñalnde 4 sulyee 2018, Tabuawal fusi Diiso Ngardiigu Dowla oo fof. Jaagorɗo leydi Amerik hono John Kerry ina ƴetta foto e Sultan Muhammadu Sa'ad Abubakar, e guwerneer Sokoto Aminu Waziri Tambuwai to galle Sultan to Sokoto, leydi Naajeeriya, ñalnde 23 lewru bowte hitaande 2016, hade jaagorgal leydi ndi waɗde batuuji e ardiiɓe diineeji ɓooyɗi. Ñalnde 1 ut 2018, Tambuwal ummii e lannda Demokaraasi Leƴƴi. Suɓol guwerneer lesdi Sokoto 9 mars 2019 e 22 mars 2019, suɓol ɓeydaari lesdi Sokoto, Tambuwal suɓaama dow laamu lesdi sokoto nde o heɓi 512,002 woote nden boo luutndiiɗo maako Mr. Aliyu mo All Progressive Congress heɓi woote 511,6. E lewru oktoobar 2018, Tambuwal hollitii wonde ina jogori daranaade hooreejo leydi, o wiyi kadi ina foti ɗaɓɓude jappeere ɓurnde toowde ngam « wuurtinde faggudu maayndu ». Bayyinaango maako wari saa'aaji seɗɗa ɓaawo hooreejo senateer, Bukola Saraki, nasti nder kawtal hooreejo lesdi PDP. Tambuwal jeyaa ko e doggol juutngol kanndidaaji 12 tawi heen 4 ko diiwaan makko to bannge worgo-fuɗnaange-rewo, ƴamatnooɗo PDP ngam suɓaade hooreejo leydi. Tambuwal ina yiɗaa e nder woote ɗee, o jeyaa ko e kanndidaaji nay ɓurɗi mawnude (Atiku Abubakar, Rabiu Kwankwaso e Bukola Saraki) ɗi yimɓe heewɓe cikkata maa keɓ yahdu e waylooji politik e nder kanndidaaji makko. Geɗe keewɗe ina heen duuɓi makko tokoosi e nder tawtoraaɓe, humpito politik, binnditagol makko ngol aldaa e paltoor ummoraade e ñaawoore fenaande, ɓeydi fartaŋŋe makko naatde e primaar. Annduɓe ɗonno wi'a to Tambuwal heɓi ticket PDP o laatoto ƴamɗe mawɗe ngam hooreejo lesdi Muhammad Buhari, juulɗo woylaare, mo ɗon mari haaje suɓol.<ref>{{cite news|title=icons: Aminu Waziri Tambuwal (Sokoto State Governor)|url=https://tribuneonlineng.com/icons-aminu-waziri-tambuwal-sokoto-state-governor/|date=8 February 2023|access-date=20 September 2024|newspaper=[[Nigerian Tribune]]}}</ref> Gomna Nyesom Wike mo lesdi Rivers woni ardiiɗo Tambuwal ngam suɓuki PDP. Woodi habaruuji dow ballal Governor Wike ngam Tambuwal ngam yidde maako o laata cukko hooreejo lesdi Tambuwal to o heɓi nominaasiyoŋ PDP. Kono won wullitaango aspirant en woɗɓe wonde Wike ina jogori huutoraade njeñtudi primaar ngam weltinde kanndidaa mum Tambuwal. Kulol maɓɓe ummorii ko e Wike jogaade doole keewɗe e Goomu Ngatamaare Ngenndiijo (NEC) lannda ka, nde tawnoo ko kanko tan toɗɗii hooreejo mum, hono Uche Secondus. Geɗe goɗɗe ɓeyduɗe kulol manipulaasiyoŋ primaar ko wonde Wike ko kañum ɓuri heewde kaalis e lannda kaa kadi primaar maa yuɓɓine e dowla makko ɗo o jogii doole keewɗe. Won e yiɗɓe wonde hooreejo leydi ɗaɓɓiri Goomu ngenndi gollordu lannda kaa yo ummo e Port Harcourt, waɗta ɗum e nokku mo alaa ko woni e mum, ɗo Wike jogoraani jogaade batte no feewi. Kono Wike wiyi ina hulɓina polarize lannda ka so tawii nokku kawgel ngel ina foti yaltude e Rivers State. Tambuwal woni ɗiɗaɓo e 693 woote depiteeji caggal Atiku Abubakar mo heɓi 1 532 woote e nder primaaruuji baɗaaɗi to wuro Port Harcourt ñalnde 6 oktoobar 2018. Bukola Saraki heɓi 317 e Rabiu Kwankwaso 158 woote. Tambuwal toɗɗaama hooreejo, goomu senaa ngam koɗki senaa 10ɓo ñalnde 8 ut 2023. == Tuumeede fenaande e bonanndeeji == Ñalnde 26 lewru Seeɗto hitaande 2015, Komiseer toppitiiɗo ko feewti e bonanndeeji faggudu e kaalis, luulndiima doole guwerneer diiwaan Sokoto, hono Aminu Tambuwal, ngam yaafnaade tuumaaɗo joy ina jeyaa heen komisariyaajo golloowo e nder kabine mum e gonnooɗo guwerneer diiwaan Sokoto Attahiru Bafarawa ngam fenaande 15 miliyaar naira. Ñalnde 2 lewru abriil 2022, Komisiyoŋ toppitiiɗo bonanndeeji faggudu e kaalis, EFCC hollitii wonde guwerneer Aminu Tambuwal loppitii 189 miliyaar ugiyya e nder duuɓi jeegom, o wayli konte laamu nguu e konte yimɓe jeyaaɓe e leydi ndii. EFCC hollitii wonde kaalis o diwtii e konte Abubakar Mohammed Barau, Abuubakar Bello Gandi, Buba S Sambo e woɗɓe. Ñalnde 18 lewru Seeɗto hitaande 2025 laamu diiwaan Sokoto hollitii wonde laamu Aminu Tambuwal hiisaaki 16,1 miliyaar ugiyya (16,1 miliyaar ugiyya) yeeyeteeɗo e sosiyetee Sokoto Investment. == Jaɓɓungal mawngal e nder golle Guwerneer == Ɗoon e ɗoon, Gomnaajo keso hunnaaɗo oo ƴetti golle ngam sankitaade laamu diiwaan Sokoto. O yiɗi ko yuɓɓinde golle e porotokolle laamu e heɓtude jawdi laamu majjundi e/walla wujjaandi tawa ina waɗi kaalis. O fuɗɗi kadi kuugal ngam ittugo kuugal laamu lesdi Sokoto dow kuuɗe jinneeji. Nde Aminu Waziri Tambuwal yotti jooɗorde guwerneer, o fotti e Dowla Sokoto mo njuɓɓudi mum ŋakki. Ko ɓuri miliyoŋaaji 1,1 sukaaɓe kollitaama ina njalti e duɗe, sukaaɓe ɓe ngalaa golle ina njillondiri e laabi, opitaaluuji ɗi ngonaa gollotooɗi e nokkuuji laamuuji ɗi njippiima no feewi, tawi noon gonnooɗo guwerneer oo e wondiiɓe mum ina ñammina njurum mum en e fenaande mum en. O ummii e nitty - gritty ngam sosde goomu gollordu ngam heɓtude jawdi laamu e kaalis majjuɗo e wujjaaɗo. Goomu ngu yimɓe ummoriiɓe e lanndaaji keewɗi ngoni. Goomu nguu waawii yiytude e heɓtude miliyaaruuji Naira to kaalis Dowla oo, mo Guwerneer oo waɗti golloraade ɗoon e ɗoon, e rewrude e mahngo njuɓɓudi casting ko wayi no Laabi, Standarduuji hakkunde leyɗeele, Duɗe, Ƴellitaare ndiyam, Ƴellitaare Opitaal e Sugriculter e Agriculter e Agriculter to, renndooji, e Sektoraaji goɗɗi gonɗi e Dowla.Rewtin'de Cellal Laamu Aminu Waziri Tambuwal nder jiha Sokoto fuɗɗi kampaniire mawnde ngam heɓugo ummaatoore ngam heɓuki njamu nder jiha kan. Njuɓɓudi makko fuɗɗorii ko e njuɓɓudi cellal. E nder duuɓi jowi gadani ɗii 250 nokkuuji cellal puɗɗiiɗi (Centre de la santé primaire) ko maa Mahi, Peewniraa, Ɓeydii e kaɓirɗe timmuɗe e nder renndooji Laddeeji ɗii e nder ɗeen duuɓi, njuɓɓudi Aminu Waziri Tambuwal mahii feewnitaama ɓeydiima e kaɓirɗe timmuɗe Opitaal Janngirde Jaaɓi-haaɗtirde Sokoto State, Kasarawa. E opitaal Premier to nokkuure laamu Tambuwal. O mahii kadi opitaal mawɗo e nder zoneeji tati senateeruuji E nokku ƴeewndo safaara e ƴeewndo safaara yahruɗo yeeso to Farufaru, nokku laamu Wamako. E nder eɓɓaande cellal Aminu Waziri Tambuwal, fotde teemedde jeegom (600) opereeji e ko ina tolnoo e 4000 ñawɓe woɗɓe mballitaama. == Rewolisiyoŋ e nder mahngo laabi == E nder duuɓi joweeɗiɗi ɗi o woni Gomnaajo lesdi Sokoto, Aminu Waziri Tambuwal mahii ko ɓuri kilooji 100, o timminii kadi golle mahngo laabi e fly overs ɓurɗi heewde e nder renndooji laddeeji e nokkuuji ndema . Laawol jokkingol peewnaangol Kasarawa 12 kiloomeeteer laawol otooji ɗiɗi e nder diiwaan laamu nokku Wamako. Pewnugol Two flyover mo maa miijo ngam ustude jolngo e nder wuro ngo. Gooto nder maɓɓe ɗon maha haa roundabout Dandima haa nokkuure laamu lesdi Sokoto woylaare, goɗɗo on ɗon maha haa Runjin Sambo haa nokkuure laamu lesdi Sokoto woylaare. Laamu Aminu Waziri Tambuwal waɗii laawol kilooji 50 jokkondirngol e renndooji tati Illela Huda, Gare e Gidan mata. == Laamu nguu e nder porogaraamuuji doole == Laamu Aminu Waziri Tambuwal e les njiimaandi Aminu Waziri Tambuwal Faggudu e Doole, udditii e dow laawol, Taskaramji Doole ɓurɗi yuumtude e Duumotooɗi e nder daartol diiwaan Sokoto. Wonnde e ɓiɓɓe porogaraamuuji ɗii ko porogaraamuuji jowitiiɗi e ƴellitaare duumotoonde (SDGs) e laamu diiwaan Sokoto naftorii ɗum ko ɓuri miliyaaruuji 5. Aminu Waziri Tambuwal seediima jaŋde sukaaɓe 1 700 worɓe e rewɓe ɓe laamu leydi ndi jannginii e heblude karallaagal. Feccere 100 Busuuji njulaagu e nder diiwaan hee 23 LGA, sosde dokkal mikroo 10 000 kala Debbo njulaagu tokooso e sosde peeje dokkal mikroo e 300 miliyoŋ, udditi 70 miliyoŋ keep Initiatives kala LGA ngam sukaaɓe e rewɓe, goɗɗum reservtisans loft ngam 50 miliyoŋ. == Ɓeydude Jaŋde == Ina faamni, Guwerneer ina teddini Jaŋde, Haa teeŋti e Jaŋde Sukaaɓe Rewɓe. O yi’i jaŋde sukaaɓe rewɓe ko hakke mo laamu leydi ndi foti yoɓde. Laamu Aminu Waziri Tambuwal ɓeydii ceede ɗe lesdi hokkata ngam jangirde. O sosi kadi fedde jaŋde sukaaɓe rewɓe nde daranii ko ɓeydude sukaaɓe rewɓe e nder duɗe tawa ina jokkondiri e jibnaaɓe mum en e renndooji mum en e nafoore jaŋde sukaaɓe rewɓe. Laamu Aminu Waziri Tambuwal hollitii wonde ina jokki e ƴellitde jaŋde leydi ndii e lewru Duujal 2015 . O Hesɗitinii kadi Duɗe e nder kala nokku laamu nokku. O mahii Duɗe ɗiɗi hakkundeeje e nder nokkuuji 23 laamu nokkuuji ɗii fof. O feewnitii 1500 duɗal leslesal e 180 duɗal hakkundeewal tokosal. Laamu Aminu Waziri Tambuwal ƴettii duɗal jaaɓi haaɗtirde Shehu Shagari to duɗal jaaɓi haaɗtirde jaŋde . Aminu Waziri Tambuwal sosi Duɗal Infirmiyee e Rewɓe e nokku laamu Kware. Haa jooni laamu maako waɗii ceede ɗuuɗɗe ngam jangirde, nden boo jaɓi yoɓugo ceede janngirde NECO e NABTEB ngam denndaangal 23000 janngooɓe SS3 nder duɗe mawɗe laamu nder jiha kan. == Demal == To bannge ndema, njuɓɓudi laamu Aminu Waziri Tambuwal kadi ina teeŋtini Demal e nder ajendaaji mum teeŋtuɗi. E nder duuvi joyi zi, nde soodi ko ina tolnoo e 10 000 ton njuvvudi ngam remooɓe diiwaan Sokoto. Laamu Aminu Waziri Tambuwal hokki remooɓe 120 tarakteer Massey Ferguson e nder 23 LGA. Dowla Sokoto e ballal Banke Adunaajo ina jogii doole 3500 neɗɗo, Sukaaɓe e Rewɓe e nder Agro - Processing ɓeydugol ƴellitaare e ballal ɓeydugol nguurndam (APPEALS). Laamu Aminu Waziri Tambuwal timminii eɓɓaande doole kisal (IPP) nde laamu nguu roni, tawa ina woni to Kalambaina. O mahi kadi Galle Gidan Salanke, Koldaa Demokaraasi, Wurno. Laamu Aminu Waziri Tambuwal heɓi ceede 4billion ɗe Banki lesdi Naajeeriya (CBN) heɓi ngam heɓuki 16,000 remooɓe maaro e tomate. Miliyoŋ maaro Dangote e nokkuure ɓuuɓnde ɓuuɓnde Marok to nokkuuji Kware e Kalambaina e nder diiwaan hee.Jam Gomnati lesdi Sokoto ɗon mari wakkati seɗɗa ngam tabitinki sektoru kisal nder hukuumaaji kisal ɗin ɗon hokka kisal bana ko laarani ummaatoore via. Ɗum addani Dowla Sokoto heɓde weeyo jam sabu kawral hakkunde denndaangal konuuli gonɗi e dowla oo. Sinerji maɓɓe ustii bonanndeeji baɗnooɗi ko adii ɗuum ko wayi no Kidnapping, Banditry, Wuyɓe Arm, e ko nanndi heen e bonanndeeji renndo. Laamu Aminu Waziri Tambuwal ɗon habda bee caɗeele kisal nder jiha kan bee sosde Komitiiru hukuumaaji pamari ɗin e hokkugo hukuumaaji kisal ko hewti ngam hokkugo ɓe kuuɗe kisal, mootaaji e ceede maɓɓe ngam ɓe laara welwelo maɓɓe. Aminu Waziri Tambuwal hokki ko ɓuri mootaaji 500 ngam hukuumaaji rento haa lesdi Sokoto. == Njeenaaje e njeenaari == Njeenaari Goomu Faggudu e Renndo Dental Afrik. Afrik ina rokka njeenaaje laamu. Njeenaari gorko ɓurɗo moƴƴude e hitaande 2019 mo Silverbird. Njeenaari ɓurndi moƴƴude e Banke Adunanke. Governor ɓurɗo moƴƴude e jaŋde e nder leydi Najeriya. Njeenaari guwerneer hitaande ndee. Doktoor tedduɗo e sariyaaji to duɗal jaaɓi haaɗtirde Usmaan Danfodio, Sokoto 2012. Doktoor tedduɗo e sariya ummoraade e duɗal jaaɓi haaɗtirde Achievers, Owo, diiwaan Ondo 2019. Doktoraa tedduɗo mo duɗal jaaɓi haaɗtirde ganndal e karallaagal leydi Enugu, Owo, leydi Ondo 2013. Doktoraa tedduɗo e njuɓɓudi laamu to duɗal jaaɓi haaɗtirde katolik Godfrey Okoye to Enugu. Njeenaari laamu diiwaan Sokoto 2012. Njeenaari la Fooyre 2013 nde Crans Montana forum ko faati e Afrik & Gollondiral Fuɗnaange-Fuɗnaange. == Teddungal E Tiitoonde == Mi kyar 1 Tiv. Osagie mo laamu Opoji to diiwaan Edo. Obong Ufam mo diiwaan Akwa-Ibom. Udonyi Oro mo Oron to diiwaan Akwa-Ibom. Bobagunwa mo diiwal ilawe ekiti. Aridunnu laamu Ijero diiwaan Ekiti. Ikeoha mo Obingwa, diiwaan Abia. Danmajen zuru kebbi dowla. Garkuwan lafiagi to diiwaan kwara. Maidawakin gashaka to diiwaan taraba. Matawallen sokoto. == Jokkondire karallaagal == E nder golle makko, Tambuwal ko tergal tiiɗngal no feewi e nder fedde awokaaji leydi Najeriya (NBA), e nder duuɓi. Tergal, Fedde Awokaaji Naajeeriya Jaagorɗo jokkondiral hakkunde yimɓe, fedde awokaaji leydi Najeriya (1996–1997) Tergal, Goomu ƴeewndo doosɗe leydi fedde awokaaji leydi Najeriya (1997–1998) Sekereteer Catal Sokoto, Fedde Awokaaji Naajeeriya (1997–1998) Balloowo hooreejo ceede lesdi haa kawtal awokaaji lesdi Naajeeriya (1998–2000) Balloowo arandeejo hooreejo leydi lesdi haa kawtal awokaaji lesdi Naajeeriya (2000–2002) Tergal, Fedde Benchers Naajeeriya Tergal, Fedde Adunaare Awokaaji Tergal, Fedde Awokaaji Amerik == Tuugnorgal == <references /> 77be7faa0oehm26f670w0weyoklxuvs Jerry Sonny Ugokwe 0 42459 180397 175961 2026-08-01T10:48:47Z Ilya Discuss 10103 180397 wikitext text/x-wiki  {{Databox}} '''Jerry Sonny Ugokwe''' ko ganndo dawrugol, ganndo to leydi Naajeeriya. Ko kanko woni porfeseer gadano e jaŋde laamu e sariyaaji. <ref>Nwafor (2023-06-16). "UNIZIK appoints Ugokwe as Professor of Governance, Legislative Studies". Vanguard. Lagos, Nigeria. Retrieved 2025-01-30.</ref> == Kugal == E lewru mee 2008, Jerry Sonny Ugokwe, e oon sahaa gardiiɗo leydi Nijeer to [[Ngenndiije Dentuɗe|Fedde Ngenndiije Dentuɗe]] to Vienne, rokki gardiiɗo UNOV, hono Antonio Maria Costa , kaayitaaji mum. Ugokwe toɗɗaa ko jannginoowo laamu e jaŋde sariya to duɗal jaaɓi haaɗtirde Nnamdi Azikiwe ñalnde 7 suwee 2023. == Caahu == O hokkaama njeenaari teddungal lesdi ndin diga laamu lesdi Naajeeriya nder lewru Mayru, 2023 ngam darnde maako nder ɓamtaare lesdi ndi'i haa nder siyaasaaku e nder jangirde. == Tuugnorgal == [[Category:Yimɓe wuurɓe]] b4gjzpu1c77b9qg307uuj5b6z8gv7jt 180398 180397 2026-08-01T10:49:47Z Ilya Discuss 10103 180398 wikitext text/x-wiki  {{Databox}} '''Jerry Sonny Ugokwe''' ko ganndo dawrugol, ganndo to leydi Naajeeriya. Ko kanko woni porfeseer gadano e jaŋde laamu e sariyaaji. <ref>Nwafor (2023-06-16). "UNIZIK appoints Ugokwe as Professor of Governance, Legislative Studies". Vanguard. Lagos, Nigeria. Retrieved 2025-01-30.</ref> == Kugal == E lewru mee 2008, Jerry Sonny Ugokwe, e oon sahaa gardiiɗo leydi Nijeer to [[Ngenndiije Dentuɗe|Fedde Ngenndiije Dentuɗe]] to Vienne, rokki gardiiɗo UNOV, hono Antonio Maria Costa , kaayitaaji mum. Ugokwe toɗɗaa ko jannginoowo laamu e jaŋde sariya to duɗal jaaɓi haaɗtirde Nnamdi Azikiwe ñalnde 7 suwee 2023.<ref>{{Cite web|title=New Permanent Representative of Nigeria Presents Credentials|url=https://unis.unvienna.org/unis/en/pressrels/2008/unisbio843.html|access-date=2025-05-29|website=United Nations : Information Service Vienna|language=en}}</ref> == Caahu == O hokkaama njeenaari teddungal lesdi ndin diga laamu lesdi Naajeeriya nder lewru Mayru, 2023 ngam darnde maako nder ɓamtaare lesdi ndi'i haa nder siyaasaaku e nder jangirde. == Tuugnorgal == [[Category:Yimɓe wuurɓe]] od8yue9oro0mspwiy2hfodbyv1i11tb 180399 180398 2026-08-01T10:50:53Z Ilya Discuss 10103 180399 wikitext text/x-wiki  {{Databox}} '''Jerry Sonny Ugokwe''' ko ganndo dawrugol, ganndo to leydi Naajeeriya. Ko kanko woni porfeseer gadano e jaŋde laamu e sariyaaji. <ref>Nwafor (2023-06-16). "UNIZIK appoints Ugokwe as Professor of Governance, Legislative Studies". Vanguard. Lagos, Nigeria. Retrieved 2025-01-30.</ref> == Kugal == E lewru mee 2008, Jerry Sonny Ugokwe, e oon sahaa gardiiɗo leydi Nijeer to [[Ngenndiije Dentuɗe|Fedde Ngenndiije Dentuɗe]] to Vienne, rokki gardiiɗo UNOV, hono Antonio Maria Costa , kaayitaaji mum..<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|last=|first=|date=2023-06-16|title=UNIZIK Appoints Ugokwe As Professor Of Governance, Legislative Studies|url=https://leadership.ng/unizik-appoints-ugokwe-as-professor-of-governance-legislative-studies/|access-date=2025-01-30|language=en-US|newspaper=[[Leadership (newspaper)|Leadership]]}}</ref> Ugokwe toɗɗaa ko jannginoowo laamu e jaŋde sariya to duɗal jaaɓi haaɗtirde Nnamdi Azikiwe ñalnde 7 suwee 2023.<ref>{{Cite web|title=New Permanent Representative of Nigeria Presents Credentials|url=https://unis.unvienna.org/unis/en/pressrels/2008/unisbio843.html|access-date=2025-05-29|website=United Nations : Information Service Vienna|language=en}}</ref> == Caahu == O hokkaama njeenaari teddungal lesdi ndin diga laamu lesdi Naajeeriya nder lewru Mayru, 2023 ngam darnde maako nder ɓamtaare lesdi ndi'i haa nder siyaasaaku e nder jangirde. == Tuugnorgal == [[Category:Yimɓe wuurɓe]] gehwkdckks901crxmkmm8gf7n0duoj9 180400 180399 2026-08-01T10:51:42Z Ilya Discuss 10103 180400 wikitext text/x-wiki  {{Databox}} '''Jerry Sonny Ugokwe''' ko ganndo dawrugol, ganndo to leydi Naajeeriya. Ko kanko woni porfeseer gadano e jaŋde laamu e sariyaaji. <ref>Nwafor (2023-06-16). "UNIZIK appoints Ugokwe as Professor of Governance, Legislative Studies". Vanguard. Lagos, Nigeria. Retrieved 2025-01-30.</ref> == Kugal == E lewru mee 2008, Jerry Sonny Ugokwe, e oon sahaa gardiiɗo leydi Nijeer to [[Ngenndiije Dentuɗe|Fedde Ngenndiije Dentuɗe]] to Vienne, rokki gardiiɗo UNOV, hono Antonio Maria Costa , kaayitaaji mum..<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|last=|first=|date=2023-06-16|title=UNIZIK Appoints Ugokwe As Professor Of Governance, Legislative Studies|url=https://leadership.ng/unizik-appoints-ugokwe-as-professor-of-governance-legislative-studies/|access-date=2025-01-30|language=en-US|newspaper=[[Leadership (newspaper)|Leadership]]}}</ref> Ugokwe toɗɗaa ko jannginoowo laamu e jaŋde sariya to duɗal jaaɓi haaɗtirde Nnamdi Azikiwe ñalnde 7 suwee 2023.<ref>{{Cite web|title=New Permanent Representative of Nigeria Presents Credentials|url=https://unis.unvienna.org/unis/en/pressrels/2008/unisbio843.html|access-date=2025-05-29|website=United Nations : Information Service Vienna|language=en}}</ref> == Caahu == O hokkaama njeenaari teddungal lesdi ndin diga laamu lesdi Naajeeriya nder lewru Mayru, 2023 ngam darnde maako nder ɓamtaare lesdi ndi'i haa nder siyaasaaku e nder jangirde.<ref>{{Cite news|last=Nation|first=The|date=2023-05-28|title=Full list of 2023 National Honours recipients|url=https://thenationonlineng.net/full-list-of-2023-national-honours-recipients/amp/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2025-01-30|newspaper=[[The Nation (Nigeria)|The Nation]]|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|title=FULL LIST: Special Nigeria National Honours Awards 2023|url=https://www.premiumtimesng.com/features-and-interviews/601334-full-list-special-nigeria-national-honours-awards-2023.html|access-date=2025-01-30|newspaper=[[Premium Times]]}}</ref> == Tuugnorgal == [[Category:Yimɓe wuurɓe]] 1ca0k0jccgxoozdm17u522rws7v3t77 Adamu Barde Tatsan 0 43349 180341 2026-07-31T13:41:40Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Adamu Barde Tatsan woni siyaasaajo lesdi Naajeeriya mo wakiiliijo lesdi Tsanyawa/Kunchi nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya diga 2003 haa 2007. O mari kuuɗe bana hooreejo laamu lesdi Naajeeriya (laabi ɗiɗi), ardiiɗo laamu lesdi Naajeeriya, e ardiiɗo lesdi Kano Demokaraasi Govern (PDP). Tuugnorgal" 180341 wikitext text/x-wiki Adamu Barde Tatsan woni siyaasaajo lesdi Naajeeriya mo wakiiliijo lesdi Tsanyawa/Kunchi nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya diga 2003 haa 2007. O mari kuuɗe bana hooreejo laamu lesdi Naajeeriya (laabi ɗiɗi), ardiiɗo laamu lesdi Naajeeriya, e ardiiɗo lesdi Kano Demokaraasi Govern (PDP). Tuugnorgal 0ax789rw1a1o58do4t33xhl5g98q3iv 180342 180341 2026-07-31T13:42:30Z Ilya Discuss 10103 180342 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Adamu Barde Tatsan woni siyaasaajo lesdi Naajeeriya mo wakiiliijo lesdi Tsanyawa/Kunchi nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya diga 2003 haa 2007. O mari kuuɗe bana hooreejo laamu lesdi Naajeeriya (laabi ɗiɗi), ardiiɗo laamu lesdi Naajeeriya, e ardiiɗo lesdi Kano Demokaraasi Govern (PDP). Tuugnorgal flz8xs3f7dggdms8ilny7nfx8xk1ivh 180343 180342 2026-07-31T13:45:14Z Ilya Discuss 10103 180343 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Adamu Barde Tatsan''' woni siyaasaajo lesdi Naajeeriya mo wakiiliijo lesdi Tsanyawa/Kunchi nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya diga 2003 haa 2007. O mari kuuɗe bana hooreejo laamu lesdi Naajeeriya (laabi ɗiɗi), ardiiɗo laamu lesdi Naajeeriya, e ardiiɗo lesdi Kano Demokaraasi Govern (PDP). == Tuugnorgal == jtab3jip9h1v91hboi56755exuczf5k 180344 180343 2026-07-31T13:46:43Z Ilya Discuss 10103 180344 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Adamu Barde Tatsan''' woni siyaasaajo lesdi Naajeeriya mo wakiiliijo lesdi Tsanyawa/Kunchi nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya diga 2003 haa 2007.<ref>{{Cite web|title=Citizen Science Nigeria|url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/adamu-barde|access-date=2025-01-08|website=Citizen Science Nigeria|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2007-10-20|title=House of Representatives Member {{!}} Honourable Adamu Barde Tatsan|url=http://nassnig.org/House/Personaldata/Kano/barde.htm|access-date=2025-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20071020133604/http://nassnig.org/House/Personaldata/Kano/barde.htm|archive-date=20 October 2007}}</ref> O mari kuuɗe bana hooreejo laamu lesdi Naajeeriya (laabi ɗiɗi), ardiiɗo laamu lesdi Naajeeriya, e ardiiɗo lesdi Kano Demokaraasi Govern (PDP). == Tuugnorgal == 6hntoir1xqvz4xhu18i35lmu1v9lplk Thaddeus Aina 0 43350 180345 2026-07-31T13:51:09Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Thaddeus Aina ko siyaasyanke Naajeeriya. O woni tergal wakiiliijo lesdi Ido/Osi/Moba/llejeme nder suudu joonde diidaaɗi lesdi. O ummorii ko e diiwaan Ekiti. O suɓaama e nder suudu sarɗiiji e wooteeji 2015 e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). O tuumaama, o tuumaama warngo e bannge Goke Olatunji. Tuugnorgal" 180345 wikitext text/x-wiki Thaddeus Aina ko siyaasyanke Naajeeriya. O woni tergal wakiiliijo lesdi Ido/Osi/Moba/llejeme nder suudu joonde diidaaɗi lesdi. O ummorii ko e diiwaan Ekiti. O suɓaama e nder suudu sarɗiiji e wooteeji 2015 e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). O tuumaama, o tuumaama warngo e bannge Goke Olatunji. Tuugnorgal 5rvviw4atfy8xwgq96u7uhfkgi7lirt 180346 180345 2026-07-31T13:52:20Z Ilya Discuss 10103 180346 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Thaddeus Aina ko siyaasyanke Naajeeriya. O woni tergal wakiiliijo lesdi Ido/Osi/Moba/llejeme nder suudu joonde diidaaɗi lesdi. O ummorii ko e diiwaan Ekiti. O suɓaama e nder suudu sarɗiiji e wooteeji 2015 e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). O tuumaama, o tuumaama warngo e bannge Goke Olatunji. Tuugnorgal k5bbjawcn1ofuww8trt02n1t0grl7r4 180347 180346 2026-07-31T13:54:03Z Ilya Discuss 10103 180347 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Thaddeus Aina''' ko siyaasyanke Naajeeriya. O woni tergal wakiiliijo lesdi Ido/Osi/Moba/llejeme nder suudu joonde diidaaɗi lesdi. O ummorii ko e diiwaan Ekiti. O suɓaama e nder suudu sarɗiiji e wooteeji 2015 e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). O tuumaama, o tuumaama warngo e bannge Goke Olatunji. == Tuugnorgal == b4lwlv2fmc3txys78bl9lzb98qo7w7k 180348 180347 2026-07-31T13:56:05Z Ilya Discuss 10103 180348 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Thaddeus Aina''' ko siyaasyanke Naajeeriya. O woni tergal wakiiliijo lesdi Ido/Osi/Moba/llejeme nder suudu joonde diidaaɗi lesdi. <nowiki><ref>{{Cite web |title=Citizen Science Nigeria |url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/thaddeus-aina |access-date=2025-01-08 |website=citizensciencenigeria.org |language=en}}</ref></nowiki> He was accused and charged with murder alongside Goke Olatunji.<nowiki><ref>{{Cite news |title=Fayose's ex-aide , Rep member arraigned for double murder – Punch Newspapers |date=28 March 2017 |url=https://punchng.com/fayoses-ex-aide-rep-member-arraigned-for-double-murdernan-h/?amp |access-date=2025-01-08 |language=en-US|newspaper=[[The Punch]]}}</ref></nowiki><nowiki><ref>{{Cite news |last=Ani |first=Emmanuel |date=2017-03-28 |title=Reps member's sickness stalls commencement of Omojola's murder case in Ekiti |url=https://dailypost.ng/2017/03/28/reps-members-sickness-stalls-commencement-omojolas-murder-case-ekiti/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=2025-01-08 |newspaper=[[Daily Post (Nigeria)|Daily Post]]|language=en-US}}</ref></nowiki> O ummorii ko e diiwaan Ekiti. O suɓaama e nder suudu sarɗiiji e wooteeji 2015 e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). O tuumaama, o tuumaama warngo e bannge Goke Olatunji. == Tuugnorgal == gg1csapdha0irzjgzc9g9wl2mfa4w70 180349 180348 2026-07-31T13:58:01Z Ilya Discuss 10103 180349 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Thaddeus Aina''' ko siyaasyanke Naajeeriya. O woni tergal wakiiliijo lesdi Ido/Osi/Moba/llejeme nder suudu joonde diidaaɗi lesdi. O ummorii ko e diiwaan Ekiti. O suɓaama e nder suudu sarɗiiji e wooteeji 2015 e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). O tuumaama, o tuumaama warngo e bannge Goke Olatunji. == Tuugnorgal == b4lwlv2fmc3txys78bl9lzb98qo7w7k 180350 180349 2026-07-31T14:01:42Z Ilya Discuss 10103 180350 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Thaddeus Aina''' ko siyaasyanke Naajeeriya. O woni tergal wakiiliijo lesdi Ido/Osi/Moba/llejeme nder suudu joonde diidaaɗi lesdi. O ummorii ko e diiwaan Ekiti. O suɓaama e nder suudu sarɗiiji e wooteeji 2015 e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP).<ref>{{Cite web|title=Citizen Science Nigeria|url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/thaddeus-aina|access-date=2025-01-08|website=citizensciencenigeria.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Fayose's ex-aide , Rep member arraigned for double murder – Punch Newspapers|date=28 March 2017|url=https://punchng.com/fayoses-ex-aide-rep-member-arraigned-for-double-murdernan-h/?amp|access-date=2025-01-08|language=en-US|newspaper=[[The Punch]]}}</ref><ref>{{Cite news|last=Ani|first=Emmanuel|date=2017-03-28|title=Reps member's sickness stalls commencement of Omojola's murder case in Ekiti|url=https://dailypost.ng/2017/03/28/reps-members-sickness-stalls-commencement-omojolas-murder-case-ekiti/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2025-01-08|newspaper=[[Daily Post (Nigeria)|Daily Post]]|language=en-US}}</ref> O tuumaama, o tuumaama warngo e bannge Goke Olatunji. == Tuugnorgal == jcxgii7ow6y1jkeyxavlptb9wmfx4jg Abdulra'uf Tukur 0 43351 180353 2026-07-31T15:50:35Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Abdulra'uf Tukur ko politikaajo leydi Najeriya jibinaa ko e lewru abriil 1961. O woniino wakiliijo e nder diiwaan Kaura e nder diiwaan 5ɓo e nder Asamblee ngenndiijo 5ɓo tuggi 1990 haa 2003, kadi tuggi 2003 haa 2007. O jeyaa ko e lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP) Duɗal jaaɓi haaɗtirde Bayero to Kano. Tuugnorgal" 180353 wikitext text/x-wiki Abdulra'uf Tukur ko politikaajo leydi Najeriya jibinaa ko e lewru abriil 1961. O woniino wakiliijo e nder diiwaan Kaura e nder diiwaan 5ɓo e nder Asamblee ngenndiijo 5ɓo tuggi 1990 haa 2003, kadi tuggi 2003 haa 2007. O jeyaa ko e lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP) Duɗal jaaɓi haaɗtirde Bayero to Kano. Tuugnorgal ln4eez08dmlg5enti2qq8et9i02n707 180354 180353 2026-07-31T15:51:02Z Ilya Discuss 10103 180354 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Abdulra'uf Tukur ko politikaajo leydi Najeriya jibinaa ko e lewru abriil 1961. O woniino wakiliijo e nder diiwaan Kaura e nder diiwaan 5ɓo e nder Asamblee ngenndiijo 5ɓo tuggi 1990 haa 2003, kadi tuggi 2003 haa 2007. O jeyaa ko e lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP) Duɗal jaaɓi haaɗtirde Bayero to Kano. Tuugnorgal a512u487lx4uz61v5wuo66dx4buv2yn 180355 180354 2026-07-31T15:52:05Z Ilya Discuss 10103 180355 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Abdulra'uf Tukur''' ko politikaajo leydi Najeriya jibinaa ko e lewru abriil 1961. O woniino wakiliijo e nder diiwaan Kaura e nder diiwaan 5ɓo e nder Asamblee ngenndiijo 5ɓo tuggi 1990 haa 2003, kadi tuggi 2003 haa 2007. O jeyaa ko e lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP) Duɗal jaaɓi haaɗtirde Bayero to Kano. == Tuugnorgal == biucqq5toh0azyugcsbl1yv0bnrff4b 180356 180355 2026-07-31T15:52:56Z Ilya Discuss 10103 180356 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Abdulra'uf Tukur''' ko politikaajo leydi Najeriya jibinaa ko e lewru abriil 1961. O woniino wakiliijo e nder diiwaan Kaura e nder diiwaan 5ɓo e nder Asamblee ngenndiijo 5ɓo tuggi 1990 haa 2003, kadi tuggi 2003 haa 2007. O jeyaa ko e lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP) Duɗal jaaɓi haaɗtirde Bayero to Kano.<ref>{{Cite web|title=Citizen Science Nigeria|url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/abdulrauf-tukur|access-date=2025-01-08|website=Citizen Science Nigeria|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2007-10-20|title=House of Representatives Member {{!}} Honourable Abdulra'uf Tukur|url=http://nassnig.org/House/Personaldata/Kaduna/tukur.htm|access-date=2025-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20071020133529/http://nassnig.org/House/Personaldata/Kaduna/tukur.htm|archive-date=20 October 2007}}</ref><ref>{{Cite web|date=2007-12-21|title=The House of Representatives, Federal Republic of Nigeria|url=http://www.nassnig.org/House/RepMembers2.htm|access-date=2025-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20071221092347/http://www.nassnig.org/House/RepMembers2.htm|archive-date=21 December 2007}}</ref> == Tuugnorgal == a7d7yg68idvqckz2ijd4ic7homr7oow Robert Tyough 0 43352 180357 2026-07-31T15:55:09Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Robert Aondona Tyough woni siyaasaajo lesdi Naajeeriya, o laati tergal wakiiliijo lesdi Kwande/Ushongo nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya. O jibinaa ko e hitaande 1971, o jeyaa ko e diiwaan Benue. O lomtii Iorember Wayo, o suɓaama e hitaande 2019 e nder Asaambele ngenndi e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). O fuɗɗii eɓɓaande ɓuuɓnude 120 boowal e nder diiwaanuuji makko. Tuugnorgal" 180357 wikitext text/x-wiki Robert Aondona Tyough woni siyaasaajo lesdi Naajeeriya, o laati tergal wakiiliijo lesdi Kwande/Ushongo nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya. O jibinaa ko e hitaande 1971, o jeyaa ko e diiwaan Benue. O lomtii Iorember Wayo, o suɓaama e hitaande 2019 e nder Asaambele ngenndi e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). O fuɗɗii eɓɓaande ɓuuɓnude 120 boowal e nder diiwaanuuji makko. Tuugnorgal 8fnyk48n4j4w5l2x197cc532go7j5to 180358 180357 2026-07-31T15:55:37Z Ilya Discuss 10103 180358 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Robert Aondona Tyough woni siyaasaajo lesdi Naajeeriya, o laati tergal wakiiliijo lesdi Kwande/Ushongo nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya. O jibinaa ko e hitaande 1971, o jeyaa ko e diiwaan Benue. O lomtii Iorember Wayo, o suɓaama e hitaande 2019 e nder Asaambele ngenndi e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). O fuɗɗii eɓɓaande ɓuuɓnude 120 boowal e nder diiwaanuuji makko. Tuugnorgal 4dbwbxmu7d7i94pvr67c8jesle9n81y 180359 180358 2026-07-31T15:57:20Z Ilya Discuss 10103 180359 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Robert Aondona Tyough''' woni siyaasaajo lesdi Naajeeriya, o laati tergal wakiiliijo lesdi Kwande/Ushongo nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya. O jibinaa ko e hitaande 1971, o jeyaa ko e diiwaan Benue. O lomtii Iorember Wayo, o suɓaama e hitaande 2019 e nder Asaambele ngenndi e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). O fuɗɗii eɓɓaande ɓuuɓnude 120 boowal e nder diiwaanuuji makko. == Tuugnorgal == m7e5b7g3cq875s4iu630a0fg1j2x72k 180360 180359 2026-07-31T15:59:08Z Ilya Discuss 10103 180360 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Robert Aondona Tyough''' woni siyaasaajo lesdi Naajeeriya, o laati tergal wakiiliijo lesdi Kwande/Ushongo nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya. O jibinaa ko e hitaande 1971, o jeyaa ko e diiwaan Benue..<ref>{{Cite web|title=Citizen Science Nigeria|url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/robert-aondona-tyough|access-date=2025-01-06|website=citizensciencenigeria.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Lawmakers - ConsTrack Track and Report on Governement Funded Projects in Nigeria|url=https://constrack.ng/lawmaker_details?id=63|access-date=2025-01-06|website=constrack.ng}}</ref> O lomtii Iorember Wayo, o suɓaama e hitaande 2019 e nder Asaambele ngenndi e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). O fuɗɗii eɓɓaande ɓuuɓnude 120 boowal e nder diiwaanuuji makko. == Tuugnorgal == lechpksdc0ayp21c9wk8w9w723wg2pz Bernard Udoh 0 43353 180367 2026-07-31T16:11:14Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Bernard Ambrose Udoh (jibinaa ko 16 oktoobar 1962) ko dawrugol leydi Najeriya, jeyaaɗo e diiwaan Akwa Ibom. O woniino tergal suudu sarɗiiji, o lomtii diiwaan fedde Ikot Abasi/Mkpat-Enin/Fuɗnaange Obolo gila 1999 haa 2003 e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). Lomtii mo ko Akpan Mikaa Umoh. Nguurndam e jaŋde puɗɗagol Bernard Ambrose Udoh jibinaa ko ñalnde 16 lewru nduu hitaande 1962. O heɓi dipolomaaji toowɗi (HND) to duɗal jaaɓi haaɗtirde Kaduna...." 180367 wikitext text/x-wiki Bernard Ambrose Udoh (jibinaa ko 16 oktoobar 1962) ko dawrugol leydi Najeriya, jeyaaɗo e diiwaan Akwa Ibom. O woniino tergal suudu sarɗiiji, o lomtii diiwaan fedde Ikot Abasi/Mkpat-Enin/Fuɗnaange Obolo gila 1999 haa 2003 e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). Lomtii mo ko Akpan Mikaa Umoh. Nguurndam e jaŋde puɗɗagol Bernard Ambrose Udoh jibinaa ko ñalnde 16 lewru nduu hitaande 1962. O heɓi dipolomaaji toowɗi (HND) to duɗal jaaɓi haaɗtirde Kaduna. Tuugnorgal p01jet4ib2qawjv4tvbfsy2tk2cgqao 180368 180367 2026-07-31T16:11:50Z Ilya Discuss 10103 180368 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Bernard Ambrose Udoh (jibinaa ko 16 oktoobar 1962) ko dawrugol leydi Najeriya, jeyaaɗo e diiwaan Akwa Ibom. O woniino tergal suudu sarɗiiji, o lomtii diiwaan fedde Ikot Abasi/Mkpat-Enin/Fuɗnaange Obolo gila 1999 haa 2003 e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). Lomtii mo ko Akpan Mikaa Umoh. Nguurndam e jaŋde puɗɗagol Bernard Ambrose Udoh jibinaa ko ñalnde 16 lewru nduu hitaande 1962. O heɓi dipolomaaji toowɗi (HND) to duɗal jaaɓi haaɗtirde Kaduna. Tuugnorgal 87772r0vr8y88d3lfmo4ly1rjvvzkd2 180369 180368 2026-07-31T16:13:16Z Ilya Discuss 10103 180369 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Bernard Ambrose Udoh''' (jibinaa ko 16 oktoobar 1962) ko dawrugol leydi Najeriya, jeyaaɗo e diiwaan Akwa Ibom. O woniino tergal suudu sarɗiiji, o lomtii diiwaan fedde Ikot Abasi/Mkpat-Enin/Fuɗnaange Obolo gila 1999 haa 2003 e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). Lomtii mo ko Akpan Mikaa Umoh. Nguurndam e jaŋde puɗɗagol Bernard Ambrose Udoh jibinaa ko ñalnde 16 lewru nduu hitaande 1962. O heɓi dipolomaaji toowɗi (HND) to duɗal jaaɓi haaɗtirde Kaduna. == Tuugnorgal == tbautu7mwmvdeix61togqwkorjjvuhh 180370 180369 2026-07-31T16:13:47Z Ilya Discuss 10103 180370 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Bernard Ambrose Udoh''' (jibinaa ko 16 oktoobar 1962) ko dawrugol leydi Najeriya, jeyaaɗo e diiwaan Akwa Ibom. O woniino tergal suudu sarɗiiji, o lomtii diiwaan fedde Ikot Abasi/Mkpat-Enin/Fuɗnaange Obolo gila 1999 haa 2003 e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). Lomtii mo ko Akpan Mikaa Umoh. == Nguurndam == e jaŋde puɗɗagol Bernard Ambrose Udoh jibinaa ko ñalnde 16 lewru nduu hitaande 1962. O heɓi dipolomaaji toowɗi (HND) to duɗal jaaɓi haaɗtirde Kaduna. == Tuugnorgal == 521v4na75nkt5n70o1ufygnh626ygk6 180371 180370 2026-07-31T16:15:09Z Ilya Discuss 10103 180371 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Bernard Ambrose Udoh''' (jibinaa ko 16 oktoobar 1962) ko dawrugol leydi Najeriya, jeyaaɗo e diiwaan Akwa Ibom. O woniino tergal suudu sarɗiiji, o lomtii diiwaan fedde Ikot Abasi/Mkpat-Enin/Fuɗnaange Obolo gila 1999 haa 2003 e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). Lomtii mo ko Akpan Mikaa Umoh. .<ref>{{Cite web|title=Citizen Science Nigeria|url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/patty-etete-ineme|access-date=2025-01-05|website=citizensciencenigeria.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Adeolu|date=2017-02-22|title=UDOH, Hon. Bernard Ambrose|url=https://blerf.org/index.php/biography/hon-bernard-ambrose-udoh-pdp/|access-date=2025-01-05|website=Biographical Legacy and Research Foundation|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2010-02-09|title=The Current Members of The Federal House of Representative from Akwa Ibom State|url=https://uruan4u.wordpress.com/the-current-members-of-the-federal-house-of-representative-from-akwa-ibom-state/|access-date=2025-01-05|website=Uruan Community|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=2017-09-28|title=Nothing To Show For Akwa Ibom’s Huge Revenue - Udoh {{!}} Independent Newspapers Nigeria|url=https://www.independent.ng/nothing-show-akwa-iboms-huge-revenue-udoh/|archive-url=https://web.archive.org/web/20190522051624/https://www.independent.ng/nothing-show-akwa-iboms-huge-revenue-udoh/|archive-date=2019-05-22|access-date=2025-07-20|work=Independent Newspapers Nigeria|language=en-GB|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|last=Nigeria|first=Aziza|date=2022-05-05|title=Akwa Ibom State Senatorial Zones History with Their Representatives.|url=https://www.aziza.com.ng/read/akwa-ibom-state-senatorial-zones/|access-date=2025-07-20|website=Aziza Goodnews|language=en-US}}</ref> == Early life and education == Bernard Ambrose Udoh was born on October 16, 1962. He received a Higher National Diploma (HND) from Kaduna Polytechnic.<ref>{{Cite web|title=House of Representatives Member {{!}} Honourable Benard Udon|url=http://nassnig.org/House/Personaldata/AkwaIbom/bernard.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071021064531/http://nassnig.org/House/Personaldata/AkwaIbom/bernard.htm|archive-date=2007-10-21|access-date=2025-07-20|website=nassnig.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=The House of Representatives, Federal Republic of Nigeria|url=http://www.nassnig.org/House/RepMembers.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071221092342/http://www.nassnig.org/House/RepMembers.htm|archive-date=2007-12-21|access-date=2025-07-20|website=www.nassnig.org}}</ref> == Nguurndam == e jaŋde puɗɗagol Bernard Ambrose Udoh jibinaa ko ñalnde 16 lewru nduu hitaande 1962. O heɓi dipolomaaji toowɗi (HND) to duɗal jaaɓi haaɗtirde Kaduna. == Tuugnorgal == ok8lx6w5516i7eqplm64hz9ckmbqriy Saviour Friday Udoh 0 43354 180373 2026-07-31T16:17:05Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Savior Friday Udoh listenR (jibinaa ko ñalnde 5 lewru juko hitaande 1957 to diiwaan Akwa Ibom, leydi Naajeeriya) ko depiteejo leydi Naajeeriya. Udoh suɓaama e Asaambele ngenndi e hitaande 2007. O jeyaa ko e lannda Demokaraasi Leƴƴi Je hoore Udoh ko jom suudu. Ko o golloowo e sariya. Tuugnorgal" 180373 wikitext text/x-wiki Savior Friday Udoh listenR (jibinaa ko ñalnde 5 lewru juko hitaande 1957 to diiwaan Akwa Ibom, leydi Naajeeriya) ko depiteejo leydi Naajeeriya. Udoh suɓaama e Asaambele ngenndi e hitaande 2007. O jeyaa ko e lannda Demokaraasi Leƴƴi Je hoore Udoh ko jom suudu. Ko o golloowo e sariya. Tuugnorgal i82yzywjvawuu9sbgr4v490qbgd1dqo 180374 180373 2026-07-31T16:17:35Z Ilya Discuss 10103 180374 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Savior Friday Udoh listenR (jibinaa ko ñalnde 5 lewru juko hitaande 1957 to diiwaan Akwa Ibom, leydi Naajeeriya) ko depiteejo leydi Naajeeriya. Udoh suɓaama e Asaambele ngenndi e hitaande 2007. O jeyaa ko e lannda Demokaraasi Leƴƴi Je hoore Udoh ko jom suudu. Ko o golloowo e sariya. Tuugnorgal hkhwar8ts9raobeu54dffetmvyhs50v 180375 180374 2026-07-31T16:19:02Z Ilya Discuss 10103 180375 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Savior Friday Udoh listenR''' (jibinaa ko ñalnde 5 lewru juko hitaande 1957 to diiwaan Akwa Ibom, leydi Naajeeriya) ko depiteejo leydi Naajeeriya. Udoh suɓaama e Asaambele ngenndi e hitaande 2007. O jeyaa ko e lannda Demokaraasi Leƴƴi Je hoore Udoh ko jom suudu. Ko o golloowo e sariya. == Tuugnorgal == iqhfz38p470rpilju0koej7td8aro8m 180376 180375 2026-07-31T16:20:14Z Ilya Discuss 10103 180376 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Savior Friday Udoh listenR''' (jibinaa ko ñalnde 5 lewru juko hitaande 1957 to diiwaan Akwa Ibom, leydi Naajeeriya) ko depiteejo leydi Naajeeriya.<ref>{{Cite web|url=http://allafrica.com/stories/201407100926.html|title=Nigeria: House Opens Investigation Into 'Failed' Cctv Project|work=[[Daily Trust]]|author1=Krishi, Musa Abdullahi|author2=Sule, Ibrahim Kabiru|date=July 10, 2014|accessdate=December 10, 2014}}</ref> Udoh suɓaama e Asaambele ngenndi e hitaande 2007. O jeyaa ko e lannda Demokaraasi Leƴƴi Je hoore Udoh ko jom suudu. Ko o golloowo e sariya. == Tuugnorgal == ixch050uw49r763z6esk8ix7tt6tz20 Francis Uduyok 0 43355 180377 2026-07-31T16:22:00Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Francis Charles Uduyok ko neɗɗo siyaasyanke mo leydi Najeriya woni les njiimaandi lannda PDP. O ɗon huuwa bana wakiiliijo lesdi Ikot Abasi/Mkpat Enin/Fuunaange Obolo nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya. E nder laamu makko e nder suudu sarɗiiji, Francis Uduyok ardii goomu fedde nde, tawi ko yimɓe jeegom, ƴeewndotoo ko yowitii e dokkal kuuɓtodinngal laawol Calabar–Itu–Ikot Ekpene. Goomu nguu tawi ko 21,9km tan e nder laawol 87km ngol peewnaa ngol, rokka..." 180377 wikitext text/x-wiki Francis Charles Uduyok ko neɗɗo siyaasyanke mo leydi Najeriya woni les njiimaandi lannda PDP. O ɗon huuwa bana wakiiliijo lesdi Ikot Abasi/Mkpat Enin/Fuunaange Obolo nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya. E nder laamu makko e nder suudu sarɗiiji, Francis Uduyok ardii goomu fedde nde, tawi ko yimɓe jeegom, ƴeewndotoo ko yowitii e dokkal kuuɓtodinngal laawol Calabar–Itu–Ikot Ekpene. Goomu nguu tawi ko 21,9km tan e nder laawol 87km ngol peewnaa ngol, rokkaama, tawi ko ₦54miliyaar, ko ɗum holliri wonde ko ɓuri heewde (65,1km) rokkaaka walla njoɓaaka no haanirta nii. Tuugnorgal k1qfqlijvcxp189t4sm1my38v7znvze 180378 180377 2026-07-31T16:22:34Z Ilya Discuss 10103 180378 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Francis Charles Uduyok ko neɗɗo siyaasyanke mo leydi Najeriya woni les njiimaandi lannda PDP. O ɗon huuwa bana wakiiliijo lesdi Ikot Abasi/Mkpat Enin/Fuunaange Obolo nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya. E nder laamu makko e nder suudu sarɗiiji, Francis Uduyok ardii goomu fedde nde, tawi ko yimɓe jeegom, ƴeewndotoo ko yowitii e dokkal kuuɓtodinngal laawol Calabar–Itu–Ikot Ekpene. Goomu nguu tawi ko 21,9km tan e nder laawol 87km ngol peewnaa ngol, rokkaama, tawi ko ₦54miliyaar, ko ɗum holliri wonde ko ɓuri heewde (65,1km) rokkaaka walla njoɓaaka no haanirta nii. Tuugnorgal 4tai9ty5gujgbdpsjfj4ux4b8hn0f16 180379 180378 2026-07-31T16:23:53Z Ilya Discuss 10103 180379 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Francis Charles Uduyok''' ko neɗɗo siyaasyanke mo leydi Najeriya woni les njiimaandi lannda PDP. O ɗon huuwa bana wakiiliijo lesdi Ikot Abasi/Mkpat Enin/Fuunaange Obolo nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya. E nder laamu makko e nder suudu sarɗiiji, Francis Uduyok ardii goomu fedde nde, tawi ko yimɓe jeegom, ƴeewndotoo ko yowitii e dokkal kuuɓtodinngal laawol Calabar–Itu–Ikot Ekpene. Goomu nguu tawi ko 21,9km tan e nder laawol 87km ngol peewnaa ngol, rokkaama, tawi ko ₦54miliyaar, ko ɗum holliri wonde ko ɓuri heewde (65,1km) rokkaaka walla njoɓaaka no haanirta nii. == Tuugnorgal == j81fjpb6nm0se9rn5r594rlau6nzjhn 180380 180379 2026-07-31T16:25:10Z Ilya Discuss 10103 180380 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Francis Charles Uduyok''' ko neɗɗo siyaasyanke mo leydi Najeriya woni les njiimaandi lannda PDP. O ɗon huuwa bana wakiiliijo lesdi Ikot Abasi/Mkpat Enin/Fuunaange Obolo nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya.<ref>{{Cite web|last=Osewezina|first=Williams|date=2016-09-28|title=Reps Reject Call For Re-introduction Of Toll Gates|url=https://www.channelstv.com/2016/09/28/reps-reject-call-for-re-introduction-of-toll-gates/|access-date=2025-01-06|website=Channels Television|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Citizen Science Nigeria|url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/francis-charles-uduyok|access-date=2025-01-06|website=citizensciencenigeria.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=undefined candidate data for 2023 - Stears Elections|url=https://www.stears.co/elections/candidates/francis-charles-uduyok/|access-date=2025-01-06|website=www.stears.co|archive-date=2025-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20250106111427/https://www.stears.co/elections/candidates/francis-charles-uduyok/|url-status=dead}}</ref> E nder laamu makko e nder suudu sarɗiiji, Francis Uduyok ardii goomu fedde nde, tawi ko yimɓe jeegom, ƴeewndotoo ko yowitii e dokkal kuuɓtodinngal laawol Calabar–Itu–Ikot Ekpene. Goomu nguu tawi ko 21,9km tan e nder laawol 87km ngol peewnaa ngol, rokkaama, tawi ko ₦54miliyaar, ko ɗum holliri wonde ko ɓuri heewde (65,1km) rokkaaka walla njoɓaaka no haanirta nii. == Tuugnorgal == effd7gfo6x4t960r3mo82ei71roin47 180381 180380 2026-07-31T16:26:04Z Ilya Discuss 10103 180381 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Francis Charles Uduyok''' ko neɗɗo siyaasyanke mo leydi Najeriya woni les njiimaandi lannda PDP. O ɗon huuwa bana wakiiliijo lesdi Ikot Abasi/Mkpat Enin/Fuunaange Obolo nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya.<ref>{{Cite web|last=Osewezina|first=Williams|date=2016-09-28|title=Reps Reject Call For Re-introduction Of Toll Gates|url=https://www.channelstv.com/2016/09/28/reps-reject-call-for-re-introduction-of-toll-gates/|access-date=2025-01-06|website=Channels Television|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Citizen Science Nigeria|url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/francis-charles-uduyok|access-date=2025-01-06|website=citizensciencenigeria.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=undefined candidate data for 2023 - Stears Elections|url=https://www.stears.co/elections/candidates/francis-charles-uduyok/|access-date=2025-01-06|website=www.stears.co|archive-date=2025-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20250106111427/https://www.stears.co/elections/candidates/francis-charles-uduyok/|url-status=dead}}</ref> E nder laamu makko e nder suudu sarɗiiji, Francis Uduyok ardii goomu fedde nde, tawi ko yimɓe jeegom, ƴeewndotoo ko yowitii e dokkal kuuɓtodinngal laawol Calabar–Itu–Ikot Ekpene. Goomu nguu tawi ko 21,9km tan e nder laawol 87km ngol peewnaa ngol, rokkaama, tawi ko ₦54miliyaar, ko ɗum holliri wonde ko ɓuri heewde (65,1km) rokkaaka walla njoɓaaka no haanirta nii.<ref>{{Cite web|last=Admin|date=2019-10-28|title=National Assembly Committee Visit Shows Calabar/Itu/Ikot Ekpene Road Contract Is A Lie!|url=https://calitown.com/national-assembly-committee-visit-shows-calabar-itu-ikot-ekpene-road-contract-is-a-lie/|access-date=2025-09-06|website=Calitown|language=en-US}}</ref> == Tuugnorgal == 7c4qazfw9dsbkwr59v9gmsp7enq9l60 Ikenga Ugochinyere 0 43356 180384 2026-07-31T16:28:34Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Ugochinyere Michael Ikeagwuonu ListenR, anndiraaɗo kadi Ikenga Ugochinyere, ko awokaa, siyaasaajo, e depiteejo leydi Najeriya. O wonii hannde tergal lomtotooɗo diiwaan fedde Ideato e nder suudu sarɗiiji. Nguurndam gadano Ikenga Ugochinyere jibinaa ko ñalnde 3 ut 1982. Golle politik E hitaande 2022, Ikenga Ugochinyere haɓaama e suudu sarɗiiji e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). O suɓaama ngam ardaade diiwaan fedde Ideato e nder suudu sarɗiiji hitaan..." 180384 wikitext text/x-wiki Ugochinyere Michael Ikeagwuonu ListenR, anndiraaɗo kadi Ikenga Ugochinyere, ko awokaa, siyaasaajo, e depiteejo leydi Najeriya. O wonii hannde tergal lomtotooɗo diiwaan fedde Ideato e nder suudu sarɗiiji. Nguurndam gadano Ikenga Ugochinyere jibinaa ko ñalnde 3 ut 1982. Golle politik E hitaande 2022, Ikenga Ugochinyere haɓaama e suudu sarɗiiji e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). O suɓaama ngam ardaade diiwaan fedde Ideato e nder suudu sarɗiiji hitaande 2023, o fooli luulndiiɓe makko ɓurɓe ɓadaade, hono Mr. Chigozie mo lannda Labour e Mr. Abazu Chika Benson mo Kongres All Progressive (APC). Caggal ɗuum o toɗɗaa hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam ƴellitde ngalu petroŋ e dowri. Caɗeele sariya e nafoore Ñalnde 10 lewru Seeɗto hitaande 2023, Ñaawirde Toownde (Tribunal) ƴaañooɓe wooteeji to suudu sarɗiiji leydi Imo, jooɗiiɗo to Mararraba, to diiwaan Nassarawa, wiyi wonde lannda Demokaraasi Yimɓe (PDP) suɓaaki no haanirta nii, Ikenga Ugochinyere, yamiri wooteeji ɓeydotooɗi hakkunde kanndidaaji Labor e Parti Kongres All Pro Pro. Nde tawnoo Ikenga Ugochinyere weltaaki e ndeeɗoo kuulal, o wullitii to Ñaawirde Toownde to Lagos, nde ñalnde 8 noowammbar 2023 jaɓi suɓagol makko, nde woppi ñaawoore leslesre ndee. Ñaawirde kuuge winndereere ndee wiyi wonde ɗaɓɓaande ndee ko huunde hade woote, teeŋtini wonde ñaawirdu nduu alaa mbaawka e geɗe hade woote. Darndeeji goɗɗi Ko adii darnde makko hannde, Ikenga Ugochinyere wonnoo ko balloowo keeriiɗo gonnooɗo hooreejo leydi Senaa, Senator Bukola Saraki, e wonnoo hooreejo fedde sukaaɓe leydi Naajeeriya. O woniino kadi jaagorgal ko feewti e kawral lanndaaji dawrugol (CUPP) to diiwaan Imo [laɓɓingol ina haani]. Tuugnorgal 1h7hd4j2cu7chygcaftydqa7erouoq2 180385 180384 2026-07-31T16:29:18Z Ilya Discuss 10103 180385 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Ugochinyere Michael Ikeagwuonu ListenR, anndiraaɗo kadi Ikenga Ugochinyere, ko awokaa, siyaasaajo, e depiteejo leydi Najeriya. O wonii hannde tergal lomtotooɗo diiwaan fedde Ideato e nder suudu sarɗiiji. Nguurndam gadano Ikenga Ugochinyere jibinaa ko ñalnde 3 ut 1982. Golle politik E hitaande 2022, Ikenga Ugochinyere haɓaama e suudu sarɗiiji e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). O suɓaama ngam ardaade diiwaan fedde Ideato e nder suudu sarɗiiji hitaande 2023, o fooli luulndiiɓe makko ɓurɓe ɓadaade, hono Mr. Chigozie mo lannda Labour e Mr. Abazu Chika Benson mo Kongres All Progressive (APC). Caggal ɗuum o toɗɗaa hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam ƴellitde ngalu petroŋ e dowri. Caɗeele sariya e nafoore Ñalnde 10 lewru Seeɗto hitaande 2023, Ñaawirde Toownde (Tribunal) ƴaañooɓe wooteeji to suudu sarɗiiji leydi Imo, jooɗiiɗo to Mararraba, to diiwaan Nassarawa, wiyi wonde lannda Demokaraasi Yimɓe (PDP) suɓaaki no haanirta nii, Ikenga Ugochinyere, yamiri wooteeji ɓeydotooɗi hakkunde kanndidaaji Labor e Parti Kongres All Pro Pro. Nde tawnoo Ikenga Ugochinyere weltaaki e ndeeɗoo kuulal, o wullitii to Ñaawirde Toownde to Lagos, nde ñalnde 8 noowammbar 2023 jaɓi suɓagol makko, nde woppi ñaawoore leslesre ndee. Ñaawirde kuuge winndereere ndee wiyi wonde ɗaɓɓaande ndee ko huunde hade woote, teeŋtini wonde ñaawirdu nduu alaa mbaawka e geɗe hade woote. Darndeeji goɗɗi Ko adii darnde makko hannde, Ikenga Ugochinyere wonnoo ko balloowo keeriiɗo gonnooɗo hooreejo leydi Senaa, Senator Bukola Saraki, e wonnoo hooreejo fedde sukaaɓe leydi Naajeeriya. O woniino kadi jaagorgal ko feewti e kawral lanndaaji dawrugol (CUPP) to diiwaan Imo [laɓɓingol ina haani]. Tuugnorgal hkz701c7gpt6f43rd9m0ge65w0p2r1g 180386 180385 2026-07-31T16:32:01Z Ilya Discuss 10103 180386 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Ugochinyere Michael Ikeagwuonu ListenR''', anndiraaɗo kadi Ikenga Ugochinyere, ko awokaa, siyaasaajo, e depiteejo leydi Najeriya. O wonii hannde tergal lomtotooɗo diiwaan fedde Ideato e nder suudu sarɗiiji. Nguurndam gadano Ikenga Ugochinyere jibinaa ko ñalnde 3 ut 1982. Golle politik E hitaande 2022, Ikenga Ugochinyere haɓaama e suudu sarɗiiji e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). O suɓaama ngam ardaade diiwaan fedde Ideato e nder suudu sarɗiiji hitaande 2023, o fooli luulndiiɓe makko ɓurɓe ɓadaade, hono Mr. Chigozie mo lannda Labour e Mr. Abazu Chika Benson mo Kongres All Progressive (APC). Caggal ɗuum o toɗɗaa hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam ƴellitde ngalu petroŋ e dowri. Caɗeele sariya e nafoore Ñalnde 10 lewru Seeɗto hitaande 2023, Ñaawirde Toownde (Tribunal) ƴaañooɓe wooteeji to suudu sarɗiiji leydi Imo, jooɗiiɗo to Mararraba, to diiwaan Nassarawa, wiyi wonde lannda Demokaraasi Yimɓe (PDP) suɓaaki no haanirta nii, Ikenga Ugochinyere, yamiri wooteeji ɓeydotooɗi hakkunde kanndidaaji Labor e Parti Kongres All Pro Pro. Nde tawnoo Ikenga Ugochinyere weltaaki e ndeeɗoo kuulal, o wullitii to Ñaawirde Toownde to Lagos, nde ñalnde 8 noowammbar 2023 jaɓi suɓagol makko, nde woppi ñaawoore leslesre ndee. Ñaawirde kuuge winndereere ndee wiyi wonde ɗaɓɓaande ndee ko huunde hade woote, teeŋtini wonde ñaawirdu nduu alaa mbaawka e geɗe hade woote. Darndeeji goɗɗi Ko adii darnde makko hannde, Ikenga Ugochinyere wonnoo ko balloowo keeriiɗo gonnooɗo hooreejo leydi Senaa, Senator Bukola Saraki, e wonnoo hooreejo fedde sukaaɓe leydi Naajeeriya. O woniino kadi jaagorgal ko feewti e kawral lanndaaji dawrugol (CUPP) to diiwaan Imo [laɓɓingol ina haani]. == Tuugnorgal == ool5juauze7b5x22b5arg9815okaeag 180387 180386 2026-07-31T16:33:23Z Ilya Discuss 10103 180387 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Ugochinyere Michael Ikeagwuonu ListenR''', anndiraaɗo kadi Ikenga Ugochinyere, ko awokaa, siyaasaajo, e depiteejo leydi Najeriya. O wonii hannde tergal lomtotooɗo diiwaan fedde Ideato e nder suudu sarɗiiji. == Nguurndam == gadano Ikenga Ugochinyere jibinaa ko ñalnde 3 ut 1982. == Golle politik == E hitaande 2022, Ikenga Ugochinyere haɓaama e suudu sarɗiiji e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). O suɓaama ngam ardaade diiwaan fedde Ideato e nder suudu sarɗiiji hitaande 2023, o fooli luulndiiɓe makko ɓurɓe ɓadaade, hono Mr. Chigozie mo lannda Labour e Mr. Abazu Chika Benson mo Kongres All Progressive (APC). Caggal ɗuum o toɗɗaa hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam ƴellitde ngalu petroŋ e dowri. Caɗeele sariya e nafoore Ñalnde 10 lewru Seeɗto hitaande 2023, Ñaawirde Toownde (Tribunal) ƴaañooɓe wooteeji to suudu sarɗiiji leydi Imo, jooɗiiɗo to Mararraba, to diiwaan Nassarawa, wiyi wonde lannda Demokaraasi Yimɓe (PDP) suɓaaki no haanirta nii, Ikenga Ugochinyere, yamiri wooteeji ɓeydotooɗi hakkunde kanndidaaji Labor e Parti Kongres All Pro Pro. Nde tawnoo Ikenga Ugochinyere weltaaki e ndeeɗoo kuulal, o wullitii to Ñaawirde Toownde to Lagos, nde ñalnde 8 noowammbar 2023 jaɓi suɓagol makko, nde woppi ñaawoore leslesre ndee. Ñaawirde kuuge winndereere ndee wiyi wonde ɗaɓɓaande ndee ko huunde hade woote, teeŋtini wonde ñaawirdu nduu alaa mbaawka e geɗe hade woote. Darndeeji goɗɗi Ko adii darnde makko hannde, Ikenga Ugochinyere wonnoo ko balloowo keeriiɗo gonnooɗo hooreejo leydi Senaa, Senator Bukola Saraki, e wonnoo hooreejo fedde sukaaɓe leydi Naajeeriya. O woniino kadi jaagorgal ko feewti e kawral lanndaaji dawrugol (CUPP) to diiwaan Imo [laɓɓingol ina haani]. == Tuugnorgal == 1hehtgcc7a0tmd8982ch9z6a23h4xdf 180388 180387 2026-07-31T16:35:12Z Ilya Discuss 10103 180388 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Ugochinyere Michael Ikeagwuonu ListenR''', anndiraaɗo kadi Ikenga Ugochinyere, ko awokaa, siyaasaajo, e depiteejo leydi Najeriya. O wonii hannde tergal lomtotooɗo diiwaan fedde Ideato e nder suudu sarɗiiji. == Nguurndam == gadano Ikenga Ugochinyere jibinaa ko ñalnde 3 ut 1982. == Golle politik == E hitaande 2022, Ikenga Ugochinyere haɓaama e suudu sarɗiiji e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP).<ref>{{Cite news|last=Akpolu|first=Angela Nkwo-|date=2023-02-27|title=Ugochinyere Wins Ideato North/South Constituency Seat In Imo|url=https://leadership.ng/ugochinyere-wins-ideato-north-south-constituency-seat-in-imo/|access-date=2023-11-08|language=en-US|newspaper=[[Leadership (newspaper)|Leadership]]}}</ref><ref>{{Cite news|last=Olaseinde|first=Lekan|date=2023-02-27|title=Reps contest: Ugochinyere wins, hails constituents, dedicates victory to late uncle|url=https://blueprint.ng/reps-contest-ugochinyere-wins-hails-constituents-dedicates-victory-to-late-uncle/|location=Abuja, Nigeria|access-date=2023-11-08|newspaper=[[Blueprint (newspaper)|Blueprint]]|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|title=INEC Declares CUPP Spokesperson Winner of Ideato Federal Constituency|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2023/02/26/inec-declares-cupp-spokesperson-winner-of-ideato-federal-constituency?amp=1|access-date=2023-11-08|newspaper=[[This Day]]}}</ref><ref>{{Cite news|title=Breaking: Court Of Appeal Affirms Ikenga Ugochinyere's Election As House Of Reps Member|url=https://saharareporters.com/2023/11/08/breaking-court-appeal-affirms-ikenga-ugochinyeres-election-house-reps-member|location=New York City, United States|access-date=2023-11-08|newspaper=[[Sahara Reporters]]}}</ref><ref>{{Cite web|title=Breaking: Court Of Appeal Affirms Ikenga Ugochinyere's Election As House Of Reps Member {{!}} Sahara Reporters|url=https://saharareporters.com/2023/11/08/breaking-court-appeal-affirms-ikenga-ugochinyeres-election-house-reps-member|access-date=2023-11-08|website=saharareporters.com}}</ref><ref name="auto">{{Cite news|last=Soyele|first=Olugbenga|date=2023-11-08|title=JUST-IN: Appeal Court Upholds Ugochinyere's Election As Reps Member For Ideato Constituency|url=https://leadership.ng/just-in-appeal-court-upholds-ugochinyeres-election-as-reps-member-for-ideato-constituency/|access-date=2023-11-08|language=en-US|newspaper=[[Leadership (newspaper)|Leadership]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=2023-11-08|title=Breaking: Appeal Court Reverses Sack Of Ugochinyere Imo - Journalist101.com|url=https://journalist101.com/2023/11/08/breaking-appeal-court-reverses-sack-of-ugochinyere-imo/|access-date=2023-11-08|website=journalist101.com|language=en-US}}</ref> O suɓaama ngam ardaade diiwaan fedde Ideato e nder suudu sarɗiiji hitaande 2023, o fooli luulndiiɓe makko ɓurɓe ɓadaade, hono Mr. Chigozie mo lannda Labour e Mr. Abazu Chika Benson mo Kongres All Progressive (APC). Caggal ɗuum o toɗɗaa hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam ƴellitde ngalu petroŋ e dowri. Caɗeele sariya e nafoore Ñalnde 10 lewru Seeɗto hitaande 2023, Ñaawirde Toownde (Tribunal) ƴaañooɓe wooteeji to suudu sarɗiiji leydi Imo, jooɗiiɗo to Mararraba, to diiwaan Nassarawa, wiyi wonde lannda Demokaraasi Yimɓe (PDP) suɓaaki no haanirta nii, Ikenga Ugochinyere, yamiri wooteeji ɓeydotooɗi hakkunde kanndidaaji Labor e Parti Kongres All Pro Pro. Nde tawnoo Ikenga Ugochinyere weltaaki e ndeeɗoo kuulal, o wullitii to Ñaawirde Toownde to Lagos, nde ñalnde 8 noowammbar 2023 jaɓi suɓagol makko, nde woppi ñaawoore leslesre ndee. Ñaawirde kuuge winndereere ndee wiyi wonde ɗaɓɓaande ndee ko huunde hade woote, teeŋtini wonde ñaawirdu nduu alaa mbaawka e geɗe hade woote. Darndeeji goɗɗi Ko adii darnde makko hannde, Ikenga Ugochinyere wonnoo ko balloowo keeriiɗo gonnooɗo hooreejo leydi Senaa, Senator Bukola Saraki, e wonnoo hooreejo fedde sukaaɓe leydi Naajeeriya. O woniino kadi jaagorgal ko feewti e kawral lanndaaji dawrugol (CUPP) to diiwaan Imo [laɓɓingol ina haani]. == Tuugnorgal == pz08wilaoqfsbid48rzqylmgjg0s39t 180389 180388 2026-07-31T16:35:59Z Ilya Discuss 10103 180389 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Ugochinyere Michael Ikeagwuonu ListenR''', anndiraaɗo kadi Ikenga Ugochinyere, ko awokaa, siyaasaajo, e depiteejo leydi Najeriya. O wonii hannde tergal lomtotooɗo diiwaan fedde Ideato e nder suudu sarɗiiji. == Nguurndam == gadano Ikenga Ugochinyere jibinaa ko ñalnde 3 ut 1982. == Golle politik == E hitaande 2022, Ikenga Ugochinyere haɓaama e suudu sarɗiiji e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP).<ref>{{Cite news|last=Akpolu|first=Angela Nkwo-|date=2023-02-27|title=Ugochinyere Wins Ideato North/South Constituency Seat In Imo|url=https://leadership.ng/ugochinyere-wins-ideato-north-south-constituency-seat-in-imo/|access-date=2023-11-08|language=en-US|newspaper=[[Leadership (newspaper)|Leadership]]}}</ref><ref>{{Cite news|last=Olaseinde|first=Lekan|date=2023-02-27|title=Reps contest: Ugochinyere wins, hails constituents, dedicates victory to late uncle|url=https://blueprint.ng/reps-contest-ugochinyere-wins-hails-constituents-dedicates-victory-to-late-uncle/|location=Abuja, Nigeria|access-date=2023-11-08|newspaper=[[Blueprint (newspaper)|Blueprint]]|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|title=INEC Declares CUPP Spokesperson Winner of Ideato Federal Constituency|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2023/02/26/inec-declares-cupp-spokesperson-winner-of-ideato-federal-constituency?amp=1|access-date=2023-11-08|newspaper=[[This Day]]}}</ref><ref>{{Cite news|title=Breaking: Court Of Appeal Affirms Ikenga Ugochinyere's Election As House Of Reps Member|url=https://saharareporters.com/2023/11/08/breaking-court-appeal-affirms-ikenga-ugochinyeres-election-house-reps-member|location=New York City, United States|access-date=2023-11-08|newspaper=[[Sahara Reporters]]}}</ref><ref>{{Cite web|title=Breaking: Court Of Appeal Affirms Ikenga Ugochinyere's Election As House Of Reps Member {{!}} Sahara Reporters|url=https://saharareporters.com/2023/11/08/breaking-court-appeal-affirms-ikenga-ugochinyeres-election-house-reps-member|access-date=2023-11-08|website=saharareporters.com}}</ref><ref name="auto">{{Cite news|last=Soyele|first=Olugbenga|date=2023-11-08|title=JUST-IN: Appeal Court Upholds Ugochinyere's Election As Reps Member For Ideato Constituency|url=https://leadership.ng/just-in-appeal-court-upholds-ugochinyeres-election-as-reps-member-for-ideato-constituency/|access-date=2023-11-08|language=en-US|newspaper=[[Leadership (newspaper)|Leadership]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=2023-11-08|title=Breaking: Appeal Court Reverses Sack Of Ugochinyere Imo - Journalist101.com|url=https://journalist101.com/2023/11/08/breaking-appeal-court-reverses-sack-of-ugochinyere-imo/|access-date=2023-11-08|website=journalist101.com|language=en-US}}</ref> O suɓaama ngam ardaade diiwaan fedde Ideato e nder suudu sarɗiiji hitaande 2023, o fooli luulndiiɓe makko ɓurɓe ɓadaade, hono Mr. Chigozie mo lannda Labour e Mr.<ref name="auto2" /><ref>{{Cite news|title=Obasanjo, Atiku, Saraki, Others Felicitate Ugochinyere at 40|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/08/03/obasanjo-atiku-saraki-others-felicitate-ugochinyere-at-40?amp=1|access-date=2023-11-08|newspaper=[[This Day]]}}</ref> Abazu Chika Benson mo Kongres All Progressive (APC). Caggal ɗuum o toɗɗaa hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam ƴellitde ngalu petroŋ e dowri. Caɗeele sariya e nafoore Ñalnde 10 lewru Seeɗto hitaande 2023, Ñaawirde Toownde (Tribunal) ƴaañooɓe wooteeji to suudu sarɗiiji leydi Imo, jooɗiiɗo to Mararraba, to diiwaan Nassarawa, wiyi wonde lannda Demokaraasi Yimɓe (PDP) suɓaaki no haanirta nii, Ikenga Ugochinyere, yamiri wooteeji ɓeydotooɗi hakkunde kanndidaaji Labor e Parti Kongres All Pro Pro. Nde tawnoo Ikenga Ugochinyere weltaaki e ndeeɗoo kuulal, o wullitii to Ñaawirde Toownde to Lagos, nde ñalnde 8 noowammbar 2023 jaɓi suɓagol makko, nde woppi ñaawoore leslesre ndee. Ñaawirde kuuge winndereere ndee wiyi wonde ɗaɓɓaande ndee ko huunde hade woote, teeŋtini wonde ñaawirdu nduu alaa mbaawka e geɗe hade woote. Darndeeji goɗɗi Ko adii darnde makko hannde, Ikenga Ugochinyere wonnoo ko balloowo keeriiɗo gonnooɗo hooreejo leydi Senaa, Senator Bukola Saraki, e wonnoo hooreejo fedde sukaaɓe leydi Naajeeriya. O woniino kadi jaagorgal ko feewti e kawral lanndaaji dawrugol (CUPP) to diiwaan Imo [laɓɓingol ina haani]. == Tuugnorgal == 9v75nt4r444mn5rlgq0avxhhapzde1n 180390 180389 2026-07-31T16:36:53Z Ilya Discuss 10103 180390 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Ugochinyere Michael Ikeagwuonu ListenR''', anndiraaɗo kadi Ikenga Ugochinyere, ko awokaa, siyaasaajo, e depiteejo leydi Najeriya. O wonii hannde tergal lomtotooɗo diiwaan fedde Ideato e nder suudu sarɗiiji. == Nguurndam == gadano Ikenga Ugochinyere jibinaa ko ñalnde 3 ut 1982. == Golle politik == E hitaande 2022, Ikenga Ugochinyere haɓaama e suudu sarɗiiji e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP).<ref>{{Cite news|last=Akpolu|first=Angela Nkwo-|date=2023-02-27|title=Ugochinyere Wins Ideato North/South Constituency Seat In Imo|url=https://leadership.ng/ugochinyere-wins-ideato-north-south-constituency-seat-in-imo/|access-date=2023-11-08|language=en-US|newspaper=[[Leadership (newspaper)|Leadership]]}}</ref><ref>{{Cite news|last=Olaseinde|first=Lekan|date=2023-02-27|title=Reps contest: Ugochinyere wins, hails constituents, dedicates victory to late uncle|url=https://blueprint.ng/reps-contest-ugochinyere-wins-hails-constituents-dedicates-victory-to-late-uncle/|location=Abuja, Nigeria|access-date=2023-11-08|newspaper=[[Blueprint (newspaper)|Blueprint]]|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|title=INEC Declares CUPP Spokesperson Winner of Ideato Federal Constituency|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2023/02/26/inec-declares-cupp-spokesperson-winner-of-ideato-federal-constituency?amp=1|access-date=2023-11-08|newspaper=[[This Day]]}}</ref><ref>{{Cite news|title=Breaking: Court Of Appeal Affirms Ikenga Ugochinyere's Election As House Of Reps Member|url=https://saharareporters.com/2023/11/08/breaking-court-appeal-affirms-ikenga-ugochinyeres-election-house-reps-member|location=New York City, United States|access-date=2023-11-08|newspaper=[[Sahara Reporters]]}}</ref><ref>{{Cite web|title=Breaking: Court Of Appeal Affirms Ikenga Ugochinyere's Election As House Of Reps Member {{!}} Sahara Reporters|url=https://saharareporters.com/2023/11/08/breaking-court-appeal-affirms-ikenga-ugochinyeres-election-house-reps-member|access-date=2023-11-08|website=saharareporters.com}}</ref><ref name="auto">{{Cite news|last=Soyele|first=Olugbenga|date=2023-11-08|title=JUST-IN: Appeal Court Upholds Ugochinyere's Election As Reps Member For Ideato Constituency|url=https://leadership.ng/just-in-appeal-court-upholds-ugochinyeres-election-as-reps-member-for-ideato-constituency/|access-date=2023-11-08|language=en-US|newspaper=[[Leadership (newspaper)|Leadership]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=2023-11-08|title=Breaking: Appeal Court Reverses Sack Of Ugochinyere Imo - Journalist101.com|url=https://journalist101.com/2023/11/08/breaking-appeal-court-reverses-sack-of-ugochinyere-imo/|access-date=2023-11-08|website=journalist101.com|language=en-US}}</ref> O suɓaama ngam ardaade diiwaan fedde Ideato e nder suudu sarɗiiji hitaande 2023, o fooli luulndiiɓe makko ɓurɓe ɓadaade, hono Mr. Chigozie mo lannda Labour e Mr.<ref name="auto2" /><ref>{{Cite news|title=Obasanjo, Atiku, Saraki, Others Felicitate Ugochinyere at 40|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/08/03/obasanjo-atiku-saraki-others-felicitate-ugochinyere-at-40?amp=1|access-date=2023-11-08|newspaper=[[This Day]]}}</ref> Abazu Chika Benson mo Kongres All Progressive (APC). Caggal ɗuum o toɗɗaa hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam ƴellitde ngalu petroŋ e dowri. Caɗeele sariya e nafoore Ñalnde 10 lewru Seeɗto hitaande 2023, Ñaawirde Toownde (Tribunal) ƴaañooɓe wooteeji to suudu sarɗiiji leydi Imo, jooɗiiɗo to Mararraba, to diiwaan Nassarawa, wiyi wonde lannda Demokaraasi Yimɓe (PDP) suɓaaki no haanirta nii, Ikenga Ugochinyere, yamiri wooteeji ɓeydotooɗi hakkunde kanndidaaji Labor e Parti Kongres All Pro Pro. Nde tawnoo Ikenga Ugochinyere weltaaki e ndeeɗoo kuulal, o wullitii to Ñaawirde Toownde to Lagos, nde ñalnde 8 noowammbar 2023 jaɓi suɓagol makko, nde woppi ñaawoore leslesre ndee..<ref>{{Cite news|last=Adedeji|first=Tunji|date=2023-02-26|title=Imo: INEC announces PDP's Ikenga Ugochinyere winner for Ideato federal seat|url=https://dailypost.ng/2023/02/26/imo-inec-announces-pdps-ikenga-ugochinyere-winner-for-ideato-federal-seat/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2023-11-08|newspaper=[[Daily Post (Nigeria)|Daily Post]]|language=en-US}}</ref> Ñaawirde kuuge winndereere ndee wiyi wonde ɗaɓɓaande ndee ko huunde hade woote, teeŋtini wonde ñaawirdu nduu alaa mbaawka e geɗe hade woote. Darndeeji goɗɗi Ko adii darnde makko hannde, Ikenga Ugochinyere wonnoo ko balloowo keeriiɗo gonnooɗo hooreejo leydi Senaa, Senator Bukola Saraki, e wonnoo hooreejo fedde sukaaɓe leydi Naajeeriya. O woniino kadi jaagorgal ko feewti e kawral lanndaaji dawrugol (CUPP) to diiwaan Imo [laɓɓingol ina haani]. == Tuugnorgal == 45ohqdta86eojxbwzqk9dovkm3lfjlj 180391 180390 2026-07-31T16:37:43Z Ilya Discuss 10103 180391 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Ugochinyere Michael Ikeagwuonu ListenR''', anndiraaɗo kadi Ikenga Ugochinyere, ko awokaa, siyaasaajo, e depiteejo leydi Najeriya. O wonii hannde tergal lomtotooɗo diiwaan fedde Ideato e nder suudu sarɗiiji. == Nguurndam == gadano Ikenga Ugochinyere jibinaa ko ñalnde 3 ut 1982. == Golle politik == E hitaande 2022, Ikenga Ugochinyere haɓaama e suudu sarɗiiji e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP).<ref>{{Cite news|last=Akpolu|first=Angela Nkwo-|date=2023-02-27|title=Ugochinyere Wins Ideato North/South Constituency Seat In Imo|url=https://leadership.ng/ugochinyere-wins-ideato-north-south-constituency-seat-in-imo/|access-date=2023-11-08|language=en-US|newspaper=[[Leadership (newspaper)|Leadership]]}}</ref><ref>{{Cite news|last=Olaseinde|first=Lekan|date=2023-02-27|title=Reps contest: Ugochinyere wins, hails constituents, dedicates victory to late uncle|url=https://blueprint.ng/reps-contest-ugochinyere-wins-hails-constituents-dedicates-victory-to-late-uncle/|location=Abuja, Nigeria|access-date=2023-11-08|newspaper=[[Blueprint (newspaper)|Blueprint]]|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|title=INEC Declares CUPP Spokesperson Winner of Ideato Federal Constituency|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2023/02/26/inec-declares-cupp-spokesperson-winner-of-ideato-federal-constituency?amp=1|access-date=2023-11-08|newspaper=[[This Day]]}}</ref><ref>{{Cite news|title=Breaking: Court Of Appeal Affirms Ikenga Ugochinyere's Election As House Of Reps Member|url=https://saharareporters.com/2023/11/08/breaking-court-appeal-affirms-ikenga-ugochinyeres-election-house-reps-member|location=New York City, United States|access-date=2023-11-08|newspaper=[[Sahara Reporters]]}}</ref><ref>{{Cite web|title=Breaking: Court Of Appeal Affirms Ikenga Ugochinyere's Election As House Of Reps Member {{!}} Sahara Reporters|url=https://saharareporters.com/2023/11/08/breaking-court-appeal-affirms-ikenga-ugochinyeres-election-house-reps-member|access-date=2023-11-08|website=saharareporters.com}}</ref><ref name="auto">{{Cite news|last=Soyele|first=Olugbenga|date=2023-11-08|title=JUST-IN: Appeal Court Upholds Ugochinyere's Election As Reps Member For Ideato Constituency|url=https://leadership.ng/just-in-appeal-court-upholds-ugochinyeres-election-as-reps-member-for-ideato-constituency/|access-date=2023-11-08|language=en-US|newspaper=[[Leadership (newspaper)|Leadership]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=2023-11-08|title=Breaking: Appeal Court Reverses Sack Of Ugochinyere Imo - Journalist101.com|url=https://journalist101.com/2023/11/08/breaking-appeal-court-reverses-sack-of-ugochinyere-imo/|access-date=2023-11-08|website=journalist101.com|language=en-US}}</ref> O suɓaama ngam ardaade diiwaan fedde Ideato e nder suudu sarɗiiji hitaande 2023, o fooli luulndiiɓe makko ɓurɓe ɓadaade, hono Mr. Chigozie mo lannda Labour e Mr.<ref name="auto2" /><ref>{{Cite news|title=Obasanjo, Atiku, Saraki, Others Felicitate Ugochinyere at 40|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/08/03/obasanjo-atiku-saraki-others-felicitate-ugochinyere-at-40?amp=1|access-date=2023-11-08|newspaper=[[This Day]]}}</ref> Abazu Chika Benson mo Kongres All Progressive (APC). Caggal ɗuum o toɗɗaa hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam ƴellitde ngalu petroŋ e dowri. Caɗeele sariya e nafoore Ñalnde 10 lewru Seeɗto hitaande 2023, Ñaawirde Toownde (Tribunal) ƴaañooɓe wooteeji to suudu sarɗiiji leydi Imo, jooɗiiɗo to Mararraba, to diiwaan Nassarawa, wiyi wonde lannda Demokaraasi Yimɓe (PDP) suɓaaki no haanirta nii, Ikenga Ugochinyere, yamiri wooteeji ɓeydotooɗi hakkunde kanndidaaji Labor e Parti Kongres All Pro Pro. Nde tawnoo Ikenga Ugochinyere weltaaki e ndeeɗoo kuulal, o wullitii to Ñaawirde Toownde to Lagos, nde ñalnde 8 noowammbar 2023 jaɓi suɓagol makko, nde woppi ñaawoore leslesre ndee..<ref>{{Cite news|last=Adedeji|first=Tunji|date=2023-02-26|title=Imo: INEC announces PDP's Ikenga Ugochinyere winner for Ideato federal seat|url=https://dailypost.ng/2023/02/26/imo-inec-announces-pdps-ikenga-ugochinyere-winner-for-ideato-federal-seat/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2023-11-08|newspaper=[[Daily Post (Nigeria)|Daily Post]]|language=en-US}}</ref> Ñaawirde kuuge winndereere ndee wiyi wonde ɗaɓɓaande ndee ko huunde hade woote, teeŋtini wonde ñaawirdu nduu alaa mbaawka e geɗe hade woote.<ref>{{Cite news|last=Opejobi|first=Seun|date=2023-11-08|title=Imo: Appeal Court affirms Ikenga Ugochinyere's victory, reverses sack|url=https://dailypost.ng/2023/11/08/imo-appeal-court-affirms-ikenga-ugochinyeres-victory-reverses-sack/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2023-11-08|newspaper=[[Daily Post (Nigeria)|Daily Post]]|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|title=Shock as Imo tribunal unseat Reps panel chief, Ikenga Ugochinyere|url=https://guardian.ng/news/shock-as-imo-tribunal-unseat-reps-panel-chief-ikenga-ugochinyere/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2023-11-08|newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]|language=en-US}}</ref> Darndeeji goɗɗi Ko adii darnde makko hannde, Ikenga Ugochinyere wonnoo ko balloowo keeriiɗo gonnooɗo hooreejo leydi Senaa, Senator Bukola Saraki, e wonnoo hooreejo fedde sukaaɓe leydi Naajeeriya. O woniino kadi jaagorgal ko feewti e kawral lanndaaji dawrugol (CUPP) to diiwaan Imo [laɓɓingol ina haani]. == Tuugnorgal == 12q8bp6c6gzgphb5p2txgr8u2qu2r89 Chukwuemeka Ujam 0 43357 180401 2026-08-01T10:55:48Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Chukwuemeka UjamListenR mni (jibinaa ko 6 mars 1974) ko politikaajo leydi Najeriya, kadi ko tergal cuɓaaɗo ngam lomtaade diiwaan Nkanu Fuɗnaange/Hirnaange leydi Enugu. O jeyaa ko e fedde wiyeteende APC. Nguurndam e jaŋde puɗɗagol Chukwuemeka Ujam mni jibinaa ko ñalnde 6 mars 1974, e nder galle mawɗo & Engr Mrs Nwafor Ujam. O fuɗɗi jaŋde makko hakkundeere to duɗal jaaɓi haaɗtirde laamu Enugu, o heɓi seedantaagal makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde mawngal e h..." 180401 wikitext text/x-wiki Chukwuemeka UjamListenR mni (jibinaa ko 6 mars 1974) ko politikaajo leydi Najeriya, kadi ko tergal cuɓaaɗo ngam lomtaade diiwaan Nkanu Fuɗnaange/Hirnaange leydi Enugu. O jeyaa ko e fedde wiyeteende APC. Nguurndam e jaŋde puɗɗagol Chukwuemeka Ujam mni jibinaa ko ñalnde 6 mars 1974, e nder galle mawɗo & Engr Mrs Nwafor Ujam. O fuɗɗi jaŋde makko hakkundeere to duɗal jaaɓi haaɗtirde laamu Enugu, o heɓi seedantaagal makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde mawngal e hitaande 1991. Nde o timmini jaŋde makko, o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Naajeeriya Nsukka ngam jaŋde makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde, o heɓi kadi seedantaagal makko Bachelor (B.Eng Hons) to duɗal jaaɓi haaɗtirde Electronics to London e hitaande 1999 Dipolom makko Master (M.Sc Hons) e Siistemji humpitooji e nder gollorɗe e hitaande 2001. Ndeen o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Kent, to Canterbury, ngam heɓde dipolom makko Doktoraa (PhD) e kisal Biometrik. Tuggi lewru feebariyee haa lewru desaambar 2022, o tawtoraama kursus mawɗo to duɗal jaaɓi haaɗtirde ngenndiwal jaŋde politik e peeje, to Kuru. O rokkaama darnde mni nde o timmini. Kugal Dr Ujam ina jogii humpito e karallaagal jokkondiral. O joginoo golle mawɗe keewɗe e nder juɓɓule keewɗe mawɗe to bannge telefoŋaaji e kisal leydi Angalteer kam e golle toowɗe e nder juɓɓule IT start up. Darnde nde o joginoo ina jeyaa heen : Arsitek karallaagal kisal to sarwiis polis Metropolitan, hooreejo, kuutorgal karallaagal to Serco Trusted Borders (eBorders), Ardiido njuɓɓudi karallaagal diisnondiral e karallaagal diisnondiral to Atos Origin Data UK e diisnondirɗo karallaagal mawɗo to sarwiis diisnondiral, SecurBT Global. Golle politik E hitaande 2011, Dr Chukwuemeka Ujam mni toɗɗaama ngam laamu lesdi Enugu les ardungal guwerneer Sullivan Chime. E nder laamu makko, o golliima e nder laabi laamu e sekteeruuji keertiiɗi ngam ƴellitde, ƴellitde e moƴƴinde njuɓɓudi Leydi ngam gollanaade yimɓe e njulaagu e nder Enugu no haanirta nii. O ustii kadi caɗeele njuɓɓudi e nder Ministeer Leyɗeele & Ƴellitaare wuro, Enugu e jaɓɓaade e sosde huutoraade Karallaagal kumpital e nder njuɓɓudi leydi. E hitaande 2015, Dr. Ujam laati tergal cuɓaaɗo ngam wakiiliijo lesdi Nkanu Fuunaange/ Hirnaange lesdi Enugu nder Asamblee lesdi 8. Ko kanko wonnoo cukko hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam jokkondiral. Nguurndam neɗɗo Hon Dr. Chukwuemeka Ujam mni ko noyelum ujam jom suudu mum. Ɓe njogii ko ɓiɓɓe rewɓe ɗiɗo e worɓe ɗiɗo. Tuugnorgal oneaoo9guhnj6u7fhjq45yr19nwheha 180402 180401 2026-08-01T10:57:29Z Ilya Discuss 10103 180402 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Chukwuemeka UjamListenR mni (jibinaa ko 6 mars 1974) ko politikaajo leydi Najeriya, kadi ko tergal cuɓaaɗo ngam lomtaade diiwaan Nkanu Fuɗnaange/Hirnaange leydi Enugu. O jeyaa ko e fedde wiyeteende APC. Nguurndam e jaŋde puɗɗagol Chukwuemeka Ujam mni jibinaa ko ñalnde 6 mars 1974, e nder galle mawɗo & Engr Mrs Nwafor Ujam. O fuɗɗi jaŋde makko hakkundeere to duɗal jaaɓi haaɗtirde laamu Enugu, o heɓi seedantaagal makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde mawngal e hitaande 1991. Nde o timmini jaŋde makko, o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Naajeeriya Nsukka ngam jaŋde makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde, o heɓi kadi seedantaagal makko Bachelor (B.Eng Hons) to duɗal jaaɓi haaɗtirde Electronics to London e hitaande 1999 Dipolom makko Master (M.Sc Hons) e Siistemji humpitooji e nder gollorɗe e hitaande 2001. Ndeen o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Kent, to Canterbury, ngam heɓde dipolom makko Doktoraa (PhD) e kisal Biometrik. Tuggi lewru feebariyee haa lewru desaambar 2022, o tawtoraama kursus mawɗo to duɗal jaaɓi haaɗtirde ngenndiwal jaŋde politik e peeje, to Kuru. O rokkaama darnde mni nde o timmini. Kugal Dr Ujam ina jogii humpito e karallaagal jokkondiral. O joginoo golle mawɗe keewɗe e nder juɓɓule keewɗe mawɗe to bannge telefoŋaaji e kisal leydi Angalteer kam e golle toowɗe e nder juɓɓule IT start up. Darnde nde o joginoo ina jeyaa heen : Arsitek karallaagal kisal to sarwiis polis Metropolitan, hooreejo, kuutorgal karallaagal to Serco Trusted Borders (eBorders), Ardiido njuɓɓudi karallaagal diisnondiral e karallaagal diisnondiral to Atos Origin Data UK e diisnondirɗo karallaagal mawɗo to sarwiis diisnondiral, SecurBT Global. Golle politik E hitaande 2011, Dr Chukwuemeka Ujam mni toɗɗaama ngam laamu lesdi Enugu les ardungal guwerneer Sullivan Chime. E nder laamu makko, o golliima e nder laabi laamu e sekteeruuji keertiiɗi ngam ƴellitde, ƴellitde e moƴƴinde njuɓɓudi Leydi ngam gollanaade yimɓe e njulaagu e nder Enugu no haanirta nii. O ustii kadi caɗeele njuɓɓudi e nder Ministeer Leyɗeele & Ƴellitaare wuro, Enugu e jaɓɓaade e sosde huutoraade Karallaagal kumpital e nder njuɓɓudi leydi. E hitaande 2015, Dr. Ujam laati tergal cuɓaaɗo ngam wakiiliijo lesdi Nkanu Fuunaange/ Hirnaange lesdi Enugu nder Asamblee lesdi 8. Ko kanko wonnoo cukko hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam jokkondiral. Nguurndam neɗɗo Hon Dr. Chukwuemeka Ujam mni ko noyelum ujam jom suudu mum. Ɓe njogii ko ɓiɓɓe rewɓe ɗiɗo e worɓe ɗiɗo. Tuugnorgal 016le6fwwetu4tmmmtrsfpe8la8f40p 180403 180402 2026-08-01T11:02:10Z Ilya Discuss 10103 180403 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Chukwuemeka UjamListenR mni (jibinaa ko 6 mars 1974) ko politikaajo leydi Najeriya, kadi ko tergal cuɓaaɗo ngam lomtaade diiwaan Nkanu Fuɗnaange/Hirnaange leydi Enugu. O jeyaa ko e fedde wiyeteende APC. == Nguurndam == e jaŋde puɗɗagol Chukwuemeka Ujam mni jibinaa ko ñalnde 6 mars 1974, e nder galle mawɗo & Engr Mrs Nwafor Ujam. O fuɗɗi jaŋde makko hakkundeere to duɗal jaaɓi haaɗtirde laamu Enugu, o heɓi seedantaagal makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde mawngal e hitaande 1991. Nde o timmini jaŋde makko, o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Naajeeriya Nsukka ngam jaŋde makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde, o heɓi kadi seedantaagal makko Bachelor (B.Eng Hons) to duɗal jaaɓi haaɗtirde Electronics to London e hitaande 1999 Dipolom makko Master (M.Sc Hons) e Siistemji humpitooji e nder gollorɗe e hitaande 2001. Ndeen o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Kent, to Canterbury, ngam heɓde dipolom makko Doktoraa (PhD) e kisal Biometrik. Tuggi lewru feebariyee haa lewru desaambar 2022, o tawtoraama kursus mawɗo to duɗal jaaɓi haaɗtirde ngenndiwal jaŋde politik e peeje, to Kuru. O rokkaama darnde mni nde o timmini. Kugal Dr Ujam ina jogii humpito e karallaagal jokkondiral. O joginoo golle mawɗe keewɗe e nder juɓɓule keewɗe mawɗe to bannge telefoŋaaji e kisal leydi Angalteer kam e golle toowɗe e nder juɓɓule IT start up. Darnde nde o joginoo ina jeyaa heen : Arsitek karallaagal kisal to sarwiis polis Metropolitan, hooreejo, kuutorgal karallaagal to Serco Trusted Borders (eBorders), Ardiido njuɓɓudi karallaagal diisnondiral e karallaagal diisnondiral to Atos Origin Data UK e diisnondirɗo karallaagal mawɗo to sarwiis diisnondiral, SecurBT Global. == Golle politik == E hitaande 2011, Dr Chukwuemeka Ujam mni toɗɗaama ngam laamu lesdi Enugu les ardungal guwerneer Sullivan Chime. E nder laamu makko, o golliima e nder laabi laamu e sekteeruuji keertiiɗi ngam ƴellitde, ƴellitde e moƴƴinde njuɓɓudi Leydi ngam gollanaade yimɓe e njulaagu e nder Enugu no haanirta nii. O ustii kadi caɗeele njuɓɓudi e nder Ministeer Leyɗeele & Ƴellitaare wuro, Enugu e jaɓɓaade e sosde huutoraade Karallaagal kumpital e nder njuɓɓudi leydi. E hitaande 2015, Dr. Ujam laati tergal cuɓaaɗo ngam wakiiliijo lesdi Nkanu Fuunaange/ Hirnaange lesdi Enugu nder Asamblee lesdi 8. Ko kanko wonnoo cukko hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam jokkondiral. == Nguurndam == neɗɗo Hon Dr. Chukwuemeka Ujam mni ko noyelum ujam jom suudu mum. Ɓe njogii ko ɓiɓɓe rewɓe ɗiɗo e worɓe ɗiɗo. == Tuugnorgal == qpcdj2pb1g6a67f1c87xz55lgrownkl 180404 180403 2026-08-01T11:02:37Z Ilya Discuss 10103 180404 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Chukwuemeka UjamListenR mni''' (jibinaa ko 6 mars 1974) ko politikaajo leydi Najeriya, kadi ko tergal cuɓaaɗo ngam lomtaade diiwaan Nkanu Fuɗnaange/Hirnaange leydi Enugu. O jeyaa ko e fedde wiyeteende APC. == Nguurndam == e jaŋde puɗɗagol Chukwuemeka Ujam mni jibinaa ko ñalnde 6 mars 1974, e nder galle mawɗo & Engr Mrs Nwafor Ujam. O fuɗɗi jaŋde makko hakkundeere to duɗal jaaɓi haaɗtirde laamu Enugu, o heɓi seedantaagal makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde mawngal e hitaande 1991. Nde o timmini jaŋde makko, o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Naajeeriya Nsukka ngam jaŋde makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde, o heɓi kadi seedantaagal makko Bachelor (B.Eng Hons) to duɗal jaaɓi haaɗtirde Electronics to London e hitaande 1999 Dipolom makko Master (M.Sc Hons) e Siistemji humpitooji e nder gollorɗe e hitaande 2001. Ndeen o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Kent, to Canterbury, ngam heɓde dipolom makko Doktoraa (PhD) e kisal Biometrik. Tuggi lewru feebariyee haa lewru desaambar 2022, o tawtoraama kursus mawɗo to duɗal jaaɓi haaɗtirde ngenndiwal jaŋde politik e peeje, to Kuru. O rokkaama darnde mni nde o timmini. Kugal Dr Ujam ina jogii humpito e karallaagal jokkondiral. O joginoo golle mawɗe keewɗe e nder juɓɓule keewɗe mawɗe to bannge telefoŋaaji e kisal leydi Angalteer kam e golle toowɗe e nder juɓɓule IT start up. Darnde nde o joginoo ina jeyaa heen : Arsitek karallaagal kisal to sarwiis polis Metropolitan, hooreejo, kuutorgal karallaagal to Serco Trusted Borders (eBorders), Ardiido njuɓɓudi karallaagal diisnondiral e karallaagal diisnondiral to Atos Origin Data UK e diisnondirɗo karallaagal mawɗo to sarwiis diisnondiral, SecurBT Global. == Golle politik == E hitaande 2011, Dr Chukwuemeka Ujam mni toɗɗaama ngam laamu lesdi Enugu les ardungal guwerneer Sullivan Chime. E nder laamu makko, o golliima e nder laabi laamu e sekteeruuji keertiiɗi ngam ƴellitde, ƴellitde e moƴƴinde njuɓɓudi Leydi ngam gollanaade yimɓe e njulaagu e nder Enugu no haanirta nii. O ustii kadi caɗeele njuɓɓudi e nder Ministeer Leyɗeele & Ƴellitaare wuro, Enugu e jaɓɓaade e sosde huutoraade Karallaagal kumpital e nder njuɓɓudi leydi. E hitaande 2015, Dr. Ujam laati tergal cuɓaaɗo ngam wakiiliijo lesdi Nkanu Fuunaange/ Hirnaange lesdi Enugu nder Asamblee lesdi 8. Ko kanko wonnoo cukko hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam jokkondiral. == Nguurndam == neɗɗo Hon Dr. Chukwuemeka Ujam mni ko noyelum ujam jom suudu mum. Ɓe njogii ko ɓiɓɓe rewɓe ɗiɗo e worɓe ɗiɗo. == Tuugnorgal == tse6v6b2d3ff2xru2xpkux01hj8k1mh 180405 180404 2026-08-01T11:04:04Z Ilya Discuss 10103 180405 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Chukwuemeka UjamListenR mni''' (jibinaa ko 6 mars 1974) ko politikaajo leydi Najeriya, kadi ko tergal cuɓaaɗo ngam lomtaade diiwaan Nkanu Fuɗnaange/Hirnaange leydi Enugu. O jeyaa ko e fedde wiyeteende APC.<ref>{{Cite web|url=http://nass.gov.ng/mp/profile/671|title=National Assembly {{!}} Federal Republic of Nigeria|last=Assembly|first=Nigerian National|website=nass.gov.ng|language=en|access-date=2018-01-03}}</ref><ref>{{Cite news|title=PDP House members will use their experience for robust legislations – Hon. Ujam|url=http://dailypost.ng/2015/11/08/pdp-house-members-will-use-their-experience-for-robust-legislations-hon-ujam/|location=Lagos, Nigeria|newspaper=[[Daily Post (Nigeria)|Daily Post]]|date=8 November 2015|accessdate=5 January 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://punchng.com/enugu-ex-rep-ujam-dumps-pdp-for-apc/|title=Enugu ex-Rep Ujam, dumps PDP for APC|date=23 February 2021|newspaper=[[The Punch]]}}</ref> == Nguurndam == e jaŋde puɗɗagol Chukwuemeka Ujam mni jibinaa ko ñalnde 6 mars 1974, e nder galle mawɗo & Engr Mrs Nwafor Ujam. O fuɗɗi jaŋde makko hakkundeere to duɗal jaaɓi haaɗtirde laamu Enugu, o heɓi seedantaagal makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde mawngal e hitaande 1991. Nde o timmini jaŋde makko, o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Naajeeriya Nsukka ngam jaŋde makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde, o heɓi kadi seedantaagal makko Bachelor (B.Eng Hons) to duɗal jaaɓi haaɗtirde Electronics to London e hitaande 1999 Dipolom makko Master (M.Sc Hons) e Siistemji humpitooji e nder gollorɗe e hitaande 2001. Ndeen o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Kent, to Canterbury, ngam heɓde dipolom makko Doktoraa (PhD) e kisal Biometrik. Tuggi lewru feebariyee haa lewru desaambar 2022, o tawtoraama kursus mawɗo to duɗal jaaɓi haaɗtirde ngenndiwal jaŋde politik e peeje, to Kuru. O rokkaama darnde mni nde o timmini. Kugal Dr Ujam ina jogii humpito e karallaagal jokkondiral. O joginoo golle mawɗe keewɗe e nder juɓɓule keewɗe mawɗe to bannge telefoŋaaji e kisal leydi Angalteer kam e golle toowɗe e nder juɓɓule IT start up. Darnde nde o joginoo ina jeyaa heen : Arsitek karallaagal kisal to sarwiis polis Metropolitan, hooreejo, kuutorgal karallaagal to Serco Trusted Borders (eBorders), Ardiido njuɓɓudi karallaagal diisnondiral e karallaagal diisnondiral to Atos Origin Data UK e diisnondirɗo karallaagal mawɗo to sarwiis diisnondiral, SecurBT Global. == Golle politik == E hitaande 2011, Dr Chukwuemeka Ujam mni toɗɗaama ngam laamu lesdi Enugu les ardungal guwerneer Sullivan Chime. E nder laamu makko, o golliima e nder laabi laamu e sekteeruuji keertiiɗi ngam ƴellitde, ƴellitde e moƴƴinde njuɓɓudi Leydi ngam gollanaade yimɓe e njulaagu e nder Enugu no haanirta nii. O ustii kadi caɗeele njuɓɓudi e nder Ministeer Leyɗeele & Ƴellitaare wuro, Enugu e jaɓɓaade e sosde huutoraade Karallaagal kumpital e nder njuɓɓudi leydi. E hitaande 2015, Dr. Ujam laati tergal cuɓaaɗo ngam wakiiliijo lesdi Nkanu Fuunaange/ Hirnaange lesdi Enugu nder Asamblee lesdi 8. Ko kanko wonnoo cukko hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam jokkondiral. == Nguurndam == neɗɗo Hon Dr. Chukwuemeka Ujam mni ko noyelum ujam jom suudu mum. Ɓe njogii ko ɓiɓɓe rewɓe ɗiɗo e worɓe ɗiɗo. == Tuugnorgal == mygwgtosmr80vyqmmba97cyrnsaavwe 180406 180405 2026-08-01T11:05:06Z Ilya Discuss 10103 180406 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Chukwuemeka UjamListenR mni''' (jibinaa ko 6 mars 1974) ko politikaajo leydi Najeriya, kadi ko tergal cuɓaaɗo ngam lomtaade diiwaan Nkanu Fuɗnaange/Hirnaange leydi Enugu. O jeyaa ko e fedde wiyeteende APC.<ref>{{Cite web|url=http://nass.gov.ng/mp/profile/671|title=National Assembly {{!}} Federal Republic of Nigeria|last=Assembly|first=Nigerian National|website=nass.gov.ng|language=en|access-date=2018-01-03}}</ref><ref>{{Cite news|title=PDP House members will use their experience for robust legislations – Hon. Ujam|url=http://dailypost.ng/2015/11/08/pdp-house-members-will-use-their-experience-for-robust-legislations-hon-ujam/|location=Lagos, Nigeria|newspaper=[[Daily Post (Nigeria)|Daily Post]]|date=8 November 2015|accessdate=5 January 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://punchng.com/enugu-ex-rep-ujam-dumps-pdp-for-apc/|title=Enugu ex-Rep Ujam, dumps PDP for APC|date=23 February 2021|newspaper=[[The Punch]]}}</ref> == Nguurndam == e jaŋde puɗɗagol Chukwuemeka Ujam mni jibinaa ko ñalnde 6 mars 1974, e nder galle mawɗo & Engr Mrs Nwafor Ujam. O fuɗɗi jaŋde makko hakkundeere to duɗal jaaɓi haaɗtirde laamu Enugu, o heɓi seedantaagal makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde mawngal e hitaande 1991.<ref>{{Cite web|url=http://www.nigerianbiography.com/2016/01/biography-of-chukwuemeka-ujam.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820055151/http://www.nigerianbiography.com/2016/01/biography-of-chukwuemeka-ujam.html|url-status=usurped|archive-date=August 20, 2016|title=Biography of Chukwuemeka Ujam|website=www.nigerianbiography.com|access-date=2018-01-03}}</ref> Nde o timmini jaŋde makko, o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Naajeeriya Nsukka ngam jaŋde makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde, o heɓi kadi seedantaagal makko Bachelor (B.Eng Hons) to duɗal jaaɓi haaɗtirde Electronics to London e hitaande 1999 Dipolom makko Master (M.Sc Hons) e Siistemji humpitooji e nder gollorɗe e hitaande 2001. Ndeen o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Kent, to Canterbury, ngam heɓde dipolom makko Doktoraa (PhD) e kisal Biometrik. Tuggi lewru feebariyee haa lewru desaambar 2022, o tawtoraama kursus mawɗo to duɗal jaaɓi haaɗtirde ngenndiwal jaŋde politik e peeje, to Kuru. O rokkaama darnde mni nde o timmini. Kugal Dr Ujam ina jogii humpito e karallaagal jokkondiral. O joginoo golle mawɗe keewɗe e nder juɓɓule keewɗe mawɗe to bannge telefoŋaaji e kisal leydi Angalteer kam e golle toowɗe e nder juɓɓule IT start up. Darnde nde o joginoo ina jeyaa heen : Arsitek karallaagal kisal to sarwiis polis Metropolitan, hooreejo, kuutorgal karallaagal to Serco Trusted Borders (eBorders), Ardiido njuɓɓudi karallaagal diisnondiral e karallaagal diisnondiral to Atos Origin Data UK e diisnondirɗo karallaagal mawɗo to sarwiis diisnondiral, SecurBT Global. == Golle politik == E hitaande 2011, Dr Chukwuemeka Ujam mni toɗɗaama ngam laamu lesdi Enugu les ardungal guwerneer Sullivan Chime. E nder laamu makko, o golliima e nder laabi laamu e sekteeruuji keertiiɗi ngam ƴellitde, ƴellitde e moƴƴinde njuɓɓudi Leydi ngam gollanaade yimɓe e njulaagu e nder Enugu no haanirta nii. O ustii kadi caɗeele njuɓɓudi e nder Ministeer Leyɗeele & Ƴellitaare wuro, Enugu e jaɓɓaade e sosde huutoraade Karallaagal kumpital e nder njuɓɓudi leydi. E hitaande 2015, Dr. Ujam laati tergal cuɓaaɗo ngam wakiiliijo lesdi Nkanu Fuunaange/ Hirnaange lesdi Enugu nder Asamblee lesdi 8. Ko kanko wonnoo cukko hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam jokkondiral. == Nguurndam == neɗɗo Hon Dr. Chukwuemeka Ujam mni ko noyelum ujam jom suudu mum. Ɓe njogii ko ɓiɓɓe rewɓe ɗiɗo e worɓe ɗiɗo. == Tuugnorgal == hwfilxvh0t8wbzleyd49z0ve8nsi7do 180407 180406 2026-08-01T11:06:08Z Ilya Discuss 10103 180407 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Chukwuemeka UjamListenR mni''' (jibinaa ko 6 mars 1974) ko politikaajo leydi Najeriya, kadi ko tergal cuɓaaɗo ngam lomtaade diiwaan Nkanu Fuɗnaange/Hirnaange leydi Enugu. O jeyaa ko e fedde wiyeteende APC.<ref>{{Cite web|url=http://nass.gov.ng/mp/profile/671|title=National Assembly {{!}} Federal Republic of Nigeria|last=Assembly|first=Nigerian National|website=nass.gov.ng|language=en|access-date=2018-01-03}}</ref><ref>{{Cite news|title=PDP House members will use their experience for robust legislations – Hon. Ujam|url=http://dailypost.ng/2015/11/08/pdp-house-members-will-use-their-experience-for-robust-legislations-hon-ujam/|location=Lagos, Nigeria|newspaper=[[Daily Post (Nigeria)|Daily Post]]|date=8 November 2015|accessdate=5 January 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://punchng.com/enugu-ex-rep-ujam-dumps-pdp-for-apc/|title=Enugu ex-Rep Ujam, dumps PDP for APC|date=23 February 2021|newspaper=[[The Punch]]}}</ref> == Nguurndam == e jaŋde puɗɗagol Chukwuemeka Ujam mni jibinaa ko ñalnde 6 mars 1974, e nder galle mawɗo & Engr Mrs Nwafor Ujam. O fuɗɗi jaŋde makko hakkundeere to duɗal jaaɓi haaɗtirde laamu Enugu, o heɓi seedantaagal makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde mawngal e hitaande 1991.<ref>{{Cite web|url=http://www.nigerianbiography.com/2016/01/biography-of-chukwuemeka-ujam.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820055151/http://www.nigerianbiography.com/2016/01/biography-of-chukwuemeka-ujam.html|url-status=usurped|archive-date=August 20, 2016|title=Biography of Chukwuemeka Ujam|website=www.nigerianbiography.com|access-date=2018-01-03}}</ref> Nde o timmini jaŋde makko, o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Naajeeriya Nsukka ngam jaŋde makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde, o heɓi kadi seedantaagal makko Bachelor (B.Eng Hons) to duɗal jaaɓi haaɗtirde Electronics to London e hitaande 1999 Dipolom makko Master (M.Sc Hons) e Siistemji humpitooji e nder gollorɗe e hitaande 2001..<ref>{{Cite web|url=http://emekaujam.org/about-hon-dr-chukwuemeka-ujam|title=About Hon. Dr. Chukwuemeka Ujam {{!}} Hon. Dr. Chukwuemeka Ujam|website=emekaujam.org|language=en|access-date=2018-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110114856/http://emekaujam.org/about-hon-dr-chukwuemeka-ujam|archive-date=2017-11-10|url-status=dead}}</ref> Ndeen o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Kent, to Canterbury, ngam heɓde dipolom makko Doktoraa (PhD) e kisal Biometrik. Tuggi lewru feebariyee haa lewru desaambar 2022, o tawtoraama kursus mawɗo to duɗal jaaɓi haaɗtirde ngenndiwal jaŋde politik e peeje, to Kuru. O rokkaama darnde mni nde o timmini. Kugal Dr Ujam ina jogii humpito e karallaagal jokkondiral. O joginoo golle mawɗe keewɗe e nder juɓɓule keewɗe mawɗe to bannge telefoŋaaji e kisal leydi Angalteer kam e golle toowɗe e nder juɓɓule IT start up. Darnde nde o joginoo ina jeyaa heen : Arsitek karallaagal kisal to sarwiis polis Metropolitan, hooreejo, kuutorgal karallaagal to Serco Trusted Borders (eBorders), Ardiido njuɓɓudi karallaagal diisnondiral e karallaagal diisnondiral to Atos Origin Data UK e diisnondirɗo karallaagal mawɗo to sarwiis diisnondiral, SecurBT Global. == Golle politik == E hitaande 2011, Dr Chukwuemeka Ujam mni toɗɗaama ngam laamu lesdi Enugu les ardungal guwerneer Sullivan Chime. E nder laamu makko, o golliima e nder laabi laamu e sekteeruuji keertiiɗi ngam ƴellitde, ƴellitde e moƴƴinde njuɓɓudi Leydi ngam gollanaade yimɓe e njulaagu e nder Enugu no haanirta nii. O ustii kadi caɗeele njuɓɓudi e nder Ministeer Leyɗeele & Ƴellitaare wuro, Enugu e jaɓɓaade e sosde huutoraade Karallaagal kumpital e nder njuɓɓudi leydi. E hitaande 2015, Dr. Ujam laati tergal cuɓaaɗo ngam wakiiliijo lesdi Nkanu Fuunaange/ Hirnaange lesdi Enugu nder Asamblee lesdi 8. Ko kanko wonnoo cukko hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam jokkondiral. == Nguurndam == neɗɗo Hon Dr. Chukwuemeka Ujam mni ko noyelum ujam jom suudu mum. Ɓe njogii ko ɓiɓɓe rewɓe ɗiɗo e worɓe ɗiɗo. == Tuugnorgal == eqcrhg46veh7uklggcaw044jzvb2g3q 180408 180407 2026-08-01T11:07:08Z Ilya Discuss 10103 180408 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Chukwuemeka UjamListenR mni''' (jibinaa ko 6 mars 1974) ko politikaajo leydi Najeriya, kadi ko tergal cuɓaaɗo ngam lomtaade diiwaan Nkanu Fuɗnaange/Hirnaange leydi Enugu. O jeyaa ko e fedde wiyeteende APC.<ref>{{Cite web|url=http://nass.gov.ng/mp/profile/671|title=National Assembly {{!}} Federal Republic of Nigeria|last=Assembly|first=Nigerian National|website=nass.gov.ng|language=en|access-date=2018-01-03}}</ref><ref>{{Cite news|title=PDP House members will use their experience for robust legislations – Hon. Ujam|url=http://dailypost.ng/2015/11/08/pdp-house-members-will-use-their-experience-for-robust-legislations-hon-ujam/|location=Lagos, Nigeria|newspaper=[[Daily Post (Nigeria)|Daily Post]]|date=8 November 2015|accessdate=5 January 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://punchng.com/enugu-ex-rep-ujam-dumps-pdp-for-apc/|title=Enugu ex-Rep Ujam, dumps PDP for APC|date=23 February 2021|newspaper=[[The Punch]]}}</ref> == Nguurndam == e jaŋde puɗɗagol Chukwuemeka Ujam mni jibinaa ko ñalnde 6 mars 1974, e nder galle mawɗo & Engr Mrs Nwafor Ujam. O fuɗɗi jaŋde makko hakkundeere to duɗal jaaɓi haaɗtirde laamu Enugu, o heɓi seedantaagal makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde mawngal e hitaande 1991.<ref>{{Cite web|url=http://www.nigerianbiography.com/2016/01/biography-of-chukwuemeka-ujam.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820055151/http://www.nigerianbiography.com/2016/01/biography-of-chukwuemeka-ujam.html|url-status=usurped|archive-date=August 20, 2016|title=Biography of Chukwuemeka Ujam|website=www.nigerianbiography.com|access-date=2018-01-03}}</ref> Nde o timmini jaŋde makko, o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Naajeeriya Nsukka ngam jaŋde makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde, o heɓi kadi seedantaagal makko Bachelor (B.Eng Hons) to duɗal jaaɓi haaɗtirde Electronics to London e hitaande 1999 Dipolom makko Master (M.Sc Hons) e Siistemji humpitooji e nder gollorɗe e hitaande 2001..<ref>{{Cite web|url=http://emekaujam.org/about-hon-dr-chukwuemeka-ujam|title=About Hon. Dr. Chukwuemeka Ujam {{!}} Hon. Dr. Chukwuemeka Ujam|website=emekaujam.org|language=en|access-date=2018-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110114856/http://emekaujam.org/about-hon-dr-chukwuemeka-ujam|archive-date=2017-11-10|url-status=dead}}</ref> Ndeen o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Kent, to Canterbury, ngam heɓde dipolom makko Doktoraa (PhD) e kisal Biometrik. Tuggi lewru feebariyee haa lewru desaambar 2022, o tawtoraama kursus mawɗo to duɗal jaaɓi haaɗtirde ngenndiwal jaŋde politik e peeje, to Kuru.<ref>{{Cite web|url=http://nass.gov.ng/mp/profile/671|title=National Assembly {{!}} Federal Republic of Nigeria|last=Assembly|first=Nigerian National|website=nass.gov.ng|language=en|access-date=2018-01-03}}</ref> O rokkaama darnde mni nde o timmini. Kugal Dr Ujam ina jogii humpito e karallaagal jokkondiral. O joginoo golle mawɗe keewɗe e nder juɓɓule keewɗe mawɗe to bannge telefoŋaaji e kisal leydi Angalteer kam e golle toowɗe e nder juɓɓule IT start up. Darnde nde o joginoo ina jeyaa heen : Arsitek karallaagal kisal to sarwiis polis Metropolitan, hooreejo, kuutorgal karallaagal to Serco Trusted Borders (eBorders), Ardiido njuɓɓudi karallaagal diisnondiral e karallaagal diisnondiral to Atos Origin Data UK e diisnondirɗo karallaagal mawɗo to sarwiis diisnondiral, SecurBT Global. == Golle politik == E hitaande 2011, Dr Chukwuemeka Ujam mni toɗɗaama ngam laamu lesdi Enugu les ardungal guwerneer Sullivan Chime. E nder laamu makko, o golliima e nder laabi laamu e sekteeruuji keertiiɗi ngam ƴellitde, ƴellitde e moƴƴinde njuɓɓudi Leydi ngam gollanaade yimɓe e njulaagu e nder Enugu no haanirta nii. O ustii kadi caɗeele njuɓɓudi e nder Ministeer Leyɗeele & Ƴellitaare wuro, Enugu e jaɓɓaade e sosde huutoraade Karallaagal kumpital e nder njuɓɓudi leydi. E hitaande 2015, Dr. Ujam laati tergal cuɓaaɗo ngam wakiiliijo lesdi Nkanu Fuunaange/ Hirnaange lesdi Enugu nder Asamblee lesdi 8. Ko kanko wonnoo cukko hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam jokkondiral. == Nguurndam == neɗɗo Hon Dr. Chukwuemeka Ujam mni ko noyelum ujam jom suudu mum. Ɓe njogii ko ɓiɓɓe rewɓe ɗiɗo e worɓe ɗiɗo. == Tuugnorgal == i0roga60nz9hai7plvg1jrnevgbp8c5 180409 180408 2026-08-01T11:08:04Z Ilya Discuss 10103 180409 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Chukwuemeka UjamListenR mni''' (jibinaa ko 6 mars 1974) ko politikaajo leydi Najeriya, kadi ko tergal cuɓaaɗo ngam lomtaade diiwaan Nkanu Fuɗnaange/Hirnaange leydi Enugu. O jeyaa ko e fedde wiyeteende APC.<ref>{{Cite web|url=http://nass.gov.ng/mp/profile/671|title=National Assembly {{!}} Federal Republic of Nigeria|last=Assembly|first=Nigerian National|website=nass.gov.ng|language=en|access-date=2018-01-03}}</ref><ref>{{Cite news|title=PDP House members will use their experience for robust legislations – Hon. Ujam|url=http://dailypost.ng/2015/11/08/pdp-house-members-will-use-their-experience-for-robust-legislations-hon-ujam/|location=Lagos, Nigeria|newspaper=[[Daily Post (Nigeria)|Daily Post]]|date=8 November 2015|accessdate=5 January 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://punchng.com/enugu-ex-rep-ujam-dumps-pdp-for-apc/|title=Enugu ex-Rep Ujam, dumps PDP for APC|date=23 February 2021|newspaper=[[The Punch]]}}</ref> == Nguurndam == e jaŋde puɗɗagol Chukwuemeka Ujam mni jibinaa ko ñalnde 6 mars 1974, e nder galle mawɗo & Engr Mrs Nwafor Ujam. O fuɗɗi jaŋde makko hakkundeere to duɗal jaaɓi haaɗtirde laamu Enugu, o heɓi seedantaagal makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde mawngal e hitaande 1991.<ref>{{Cite web|url=http://www.nigerianbiography.com/2016/01/biography-of-chukwuemeka-ujam.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820055151/http://www.nigerianbiography.com/2016/01/biography-of-chukwuemeka-ujam.html|url-status=usurped|archive-date=August 20, 2016|title=Biography of Chukwuemeka Ujam|website=www.nigerianbiography.com|access-date=2018-01-03}}</ref> Nde o timmini jaŋde makko, o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Naajeeriya Nsukka ngam jaŋde makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde, o heɓi kadi seedantaagal makko Bachelor (B.Eng Hons) to duɗal jaaɓi haaɗtirde Electronics to London e hitaande 1999 Dipolom makko Master (M.Sc Hons) e Siistemji humpitooji e nder gollorɗe e hitaande 2001..<ref>{{Cite web|url=http://emekaujam.org/about-hon-dr-chukwuemeka-ujam|title=About Hon. Dr. Chukwuemeka Ujam {{!}} Hon. Dr. Chukwuemeka Ujam|website=emekaujam.org|language=en|access-date=2018-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110114856/http://emekaujam.org/about-hon-dr-chukwuemeka-ujam|archive-date=2017-11-10|url-status=dead}}</ref> Ndeen o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Kent, to Canterbury, ngam heɓde dipolom makko Doktoraa (PhD) e kisal Biometrik. Tuggi lewru feebariyee haa lewru desaambar 2022, o tawtoraama kursus mawɗo to duɗal jaaɓi haaɗtirde ngenndiwal jaŋde politik e peeje, to Kuru.<ref>{{Cite web|url=http://nass.gov.ng/mp/profile/671|title=National Assembly {{!}} Federal Republic of Nigeria|last=Assembly|first=Nigerian National|website=nass.gov.ng|language=en|access-date=2018-01-03}}</ref> O rokkaama darnde mni nde o timmini. Kugal Dr Ujam ina jogii humpito e karallaagal jokkondiral. O joginoo golle mawɗe keewɗe e nder juɓɓule keewɗe mawɗe to bannge telefoŋaaji e kisal leydi Angalteer kam e golle toowɗe e nder juɓɓule IT start up.<ref>{{Cite web|url=http://nass.gov.ng/mp/profile/671|title=National Assembly {{!}} Federal Republic of Nigeria|last=Assembly|first=Nigerian National|website=nass.gov.ng|language=en|access-date=2018-01-03}}</ref> Darnde nde o joginoo ina jeyaa heen : Arsitek karallaagal kisal to sarwiis polis Metropolitan, hooreejo, kuutorgal karallaagal to Serco Trusted Borders (eBorders), Ardiido njuɓɓudi karallaagal diisnondiral e karallaagal diisnondiral to Atos Origin Data UK e diisnondirɗo karallaagal mawɗo to sarwiis diisnondiral, SecurBT Global. == Golle politik == E hitaande 2011, Dr Chukwuemeka Ujam mni toɗɗaama ngam laamu lesdi Enugu les ardungal guwerneer Sullivan Chime. E nder laamu makko, o golliima e nder laabi laamu e sekteeruuji keertiiɗi ngam ƴellitde, ƴellitde e moƴƴinde njuɓɓudi Leydi ngam gollanaade yimɓe e njulaagu e nder Enugu no haanirta nii. O ustii kadi caɗeele njuɓɓudi e nder Ministeer Leyɗeele & Ƴellitaare wuro, Enugu e jaɓɓaade e sosde huutoraade Karallaagal kumpital e nder njuɓɓudi leydi. E hitaande 2015, Dr. Ujam laati tergal cuɓaaɗo ngam wakiiliijo lesdi Nkanu Fuunaange/ Hirnaange lesdi Enugu nder Asamblee lesdi 8. Ko kanko wonnoo cukko hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam jokkondiral. == Nguurndam == neɗɗo Hon Dr. Chukwuemeka Ujam mni ko noyelum ujam jom suudu mum. Ɓe njogii ko ɓiɓɓe rewɓe ɗiɗo e worɓe ɗiɗo. == Tuugnorgal == ggydzfoz8mumoyquok1vb3hep5xzqsx 180410 180409 2026-08-01T11:09:07Z Ilya Discuss 10103 180410 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Chukwuemeka UjamListenR mni''' (jibinaa ko 6 mars 1974) ko politikaajo leydi Najeriya, kadi ko tergal cuɓaaɗo ngam lomtaade diiwaan Nkanu Fuɗnaange/Hirnaange leydi Enugu. O jeyaa ko e fedde wiyeteende APC.<ref>{{Cite web|url=http://nass.gov.ng/mp/profile/671|title=National Assembly {{!}} Federal Republic of Nigeria|last=Assembly|first=Nigerian National|website=nass.gov.ng|language=en|access-date=2018-01-03}}</ref><ref>{{Cite news|title=PDP House members will use their experience for robust legislations – Hon. Ujam|url=http://dailypost.ng/2015/11/08/pdp-house-members-will-use-their-experience-for-robust-legislations-hon-ujam/|location=Lagos, Nigeria|newspaper=[[Daily Post (Nigeria)|Daily Post]]|date=8 November 2015|accessdate=5 January 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://punchng.com/enugu-ex-rep-ujam-dumps-pdp-for-apc/|title=Enugu ex-Rep Ujam, dumps PDP for APC|date=23 February 2021|newspaper=[[The Punch]]}}</ref> == Nguurndam == e jaŋde puɗɗagol Chukwuemeka Ujam mni jibinaa ko ñalnde 6 mars 1974, e nder galle mawɗo & Engr Mrs Nwafor Ujam. O fuɗɗi jaŋde makko hakkundeere to duɗal jaaɓi haaɗtirde laamu Enugu, o heɓi seedantaagal makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde mawngal e hitaande 1991.<ref>{{Cite web|url=http://www.nigerianbiography.com/2016/01/biography-of-chukwuemeka-ujam.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820055151/http://www.nigerianbiography.com/2016/01/biography-of-chukwuemeka-ujam.html|url-status=usurped|archive-date=August 20, 2016|title=Biography of Chukwuemeka Ujam|website=www.nigerianbiography.com|access-date=2018-01-03}}</ref> Nde o timmini jaŋde makko, o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Naajeeriya Nsukka ngam jaŋde makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde, o heɓi kadi seedantaagal makko Bachelor (B.Eng Hons) to duɗal jaaɓi haaɗtirde Electronics to London e hitaande 1999 Dipolom makko Master (M.Sc Hons) e Siistemji humpitooji e nder gollorɗe e hitaande 2001..<ref>{{Cite web|url=http://emekaujam.org/about-hon-dr-chukwuemeka-ujam|title=About Hon. Dr. Chukwuemeka Ujam {{!}} Hon. Dr. Chukwuemeka Ujam|website=emekaujam.org|language=en|access-date=2018-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110114856/http://emekaujam.org/about-hon-dr-chukwuemeka-ujam|archive-date=2017-11-10|url-status=dead}}</ref> Ndeen o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Kent, to Canterbury, ngam heɓde dipolom makko Doktoraa (PhD) e kisal Biometrik. Tuggi lewru feebariyee haa lewru desaambar 2022, o tawtoraama kursus mawɗo to duɗal jaaɓi haaɗtirde ngenndiwal jaŋde politik e peeje, to Kuru.<ref>{{Cite web|url=http://nass.gov.ng/mp/profile/671|title=National Assembly {{!}} Federal Republic of Nigeria|last=Assembly|first=Nigerian National|website=nass.gov.ng|language=en|access-date=2018-01-03}}</ref> O rokkaama darnde mni nde o timmini. Kugal Dr Ujam ina jogii humpito e karallaagal jokkondiral. O joginoo golle mawɗe keewɗe e nder juɓɓule keewɗe mawɗe to bannge telefoŋaaji e kisal leydi Angalteer kam e golle toowɗe e nder juɓɓule IT start up.<ref>{{Cite web|url=http://nass.gov.ng/mp/profile/671|title=National Assembly {{!}} Federal Republic of Nigeria|last=Assembly|first=Nigerian National|website=nass.gov.ng|language=en|access-date=2018-01-03}}</ref> Darnde nde o joginoo ina jeyaa heen : Arsitek karallaagal kisal to sarwiis polis Metropolitan, hooreejo, kuutorgal karallaagal to Serco Trusted Borders (eBorders), Ardiido njuɓɓudi karallaagal diisnondiral e karallaagal diisnondiral to Atos Origin Data UK e diisnondirɗo karallaagal mawɗo to sarwiis diisnondiral, SecurBT Global.<ref>{{Cite web|url=http://emekaujam.org/about-hon-dr-chukwuemeka-ujam|title=About Hon. Dr. Chukwuemeka Ujam {{!}} Hon. Dr. Chukwuemeka Ujam|website=emekaujam.org|language=en|access-date=2018-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110114856/http://emekaujam.org/about-hon-dr-chukwuemeka-ujam|archive-date=2017-11-10|url-status=dead}}</ref> == Golle politik == E hitaande 2011, Dr Chukwuemeka Ujam mni toɗɗaama ngam laamu lesdi Enugu les ardungal guwerneer Sullivan Chime. E nder laamu makko, o golliima e nder laabi laamu e sekteeruuji keertiiɗi ngam ƴellitde, ƴellitde e moƴƴinde njuɓɓudi Leydi ngam gollanaade yimɓe e njulaagu e nder Enugu no haanirta nii. O ustii kadi caɗeele njuɓɓudi e nder Ministeer Leyɗeele & Ƴellitaare wuro, Enugu e jaɓɓaade e sosde huutoraade Karallaagal kumpital e nder njuɓɓudi leydi. E hitaande 2015, Dr. Ujam laati tergal cuɓaaɗo ngam wakiiliijo lesdi Nkanu Fuunaange/ Hirnaange lesdi Enugu nder Asamblee lesdi 8. Ko kanko wonnoo cukko hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam jokkondiral. == Nguurndam == neɗɗo Hon Dr. Chukwuemeka Ujam mni ko noyelum ujam jom suudu mum. Ɓe njogii ko ɓiɓɓe rewɓe ɗiɗo e worɓe ɗiɗo. == Tuugnorgal == o44sr4l1sm7k2uv1a11ybyn7y1xfaka Aniekan Uko 0 43358 180411 2026-08-01T11:12:56Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Aniekan Uko woni siyaasaajo lesdi Naajeeriya, o ɗon nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Akwa Ibom, o wakiiliijo lesdi Ibesikpo Asutan. O jeyaa ko e lannda Demokaraasi Leƴƴi. Omo anndiraa kadi Iboroakam. Baɗte e nguurndam puɗɗam Aniekan ko jeyaaɗo to Mbikpong Ikot Edim to nokku laamu Ibesikpo Asutan, to diiwaan Akwa Ibom. Golle politik Aniekan Uko laati hooreejo suudu joonde diidaaɗi lesdi Akwa Ibom diga lewru June 2015 haa lewru Duujal 2015. O suɓaama hooreejo suu..." 180411 wikitext text/x-wiki Aniekan Uko woni siyaasaajo lesdi Naajeeriya, o ɗon nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Akwa Ibom, o wakiiliijo lesdi Ibesikpo Asutan. O jeyaa ko e lannda Demokaraasi Leƴƴi. Omo anndiraa kadi Iboroakam. Baɗte e nguurndam puɗɗam Aniekan ko jeyaaɗo to Mbikpong Ikot Edim to nokku laamu Ibesikpo Asutan, to diiwaan Akwa Ibom. Golle politik Aniekan Uko laati hooreejo suudu joonde diidaaɗi lesdi Akwa Ibom diga lewru June 2015 haa lewru Duujal 2015. O suɓaama hooreejo suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i wakkati udditki suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i nder lewru Juko hitaande 2015. Duuɓi makko taƴaa ko e lewru desaambar 2015 nde Ñaawirde Toownde (Cour d’appel) woppi woote makko, ɗum addani mo ittude golle ɗee. Onofiok Luke suɓaama hooreejo keso suudu joonde diidaaɗi lesdi Akwa Ibom . E hitaande 2019, o jeyaa ko e goomu wellitaare e suɓagol, e nder hitaande wootere, o wondi e ballondiral e kuulal : Sariya ngam ittude bonanndeeji e nder nguurndam renndo e nder nguurndam renndo, haɗde kala ko ina wona bonanndeeji baɗeteeɗi e yimɓe e rokkude ndeenka ɓurka mawnude e peeje moƴƴe wonande warkoyeeɓe e jukkungo tooñooɓe e ngam geɗe jowitiiɗe e ad guven raishca for bi bonanndeeji goɗɗi bonɗi e nder diiwaan Akwa Ibom. O wonii hannde ko jaagorgal keeringal teddungal to Guwerneer, Umo Eno to bannge geɗe sariya. Filantropi e ƴellitaare renndo Aniekan ina anndaa e wallitde doosɗe mum rewrude e jaŋde, ballal njulaagu, e ƴellitaare renndo. Tiɗnaare makko moƴƴinii nguurndam heewɓe e nder Ibesikpo Asutan, o waɗii kadi tolno wakilaagu laaɓtungu. Anndinde/Njeenaari Aniekan Uko teddinaama ngam golle makko e nder depitee. O innitiraama ardiiɗo lesdi Naajeeriya ngam darnde maako nder sosde kuuɗe, wallugo lesdi maako, e semmbiɗinki yimɓe diga kawtal hukuumaaji lesdi Naajeeriya (PASAN) bee ballal Papyrus Magazine. O heɓi kadi njeenaari ndi ngam wonde ɓurɗo waawde golloraade parlemaa e nder leydi Najeriya, ngam anndude karallaagal makko e darnde makko e golle sariyaaji. Tuugnorgal forjknp7mnd5gbgo59lne96wawn8b9y 180412 180411 2026-08-01T11:13:32Z Ilya Discuss 10103 180412 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Aniekan Uko woni siyaasaajo lesdi Naajeeriya, o ɗon nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Akwa Ibom, o wakiiliijo lesdi Ibesikpo Asutan. O jeyaa ko e lannda Demokaraasi Leƴƴi. Omo anndiraa kadi Iboroakam. Baɗte e nguurndam puɗɗam Aniekan ko jeyaaɗo to Mbikpong Ikot Edim to nokku laamu Ibesikpo Asutan, to diiwaan Akwa Ibom. Golle politik Aniekan Uko laati hooreejo suudu joonde diidaaɗi lesdi Akwa Ibom diga lewru June 2015 haa lewru Duujal 2015. O suɓaama hooreejo suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i wakkati udditki suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i nder lewru Juko hitaande 2015. Duuɓi makko taƴaa ko e lewru desaambar 2015 nde Ñaawirde Toownde (Cour d’appel) woppi woote makko, ɗum addani mo ittude golle ɗee. Onofiok Luke suɓaama hooreejo keso suudu joonde diidaaɗi lesdi Akwa Ibom . E hitaande 2019, o jeyaa ko e goomu wellitaare e suɓagol, e nder hitaande wootere, o wondi e ballondiral e kuulal : Sariya ngam ittude bonanndeeji e nder nguurndam renndo e nder nguurndam renndo, haɗde kala ko ina wona bonanndeeji baɗeteeɗi e yimɓe e rokkude ndeenka ɓurka mawnude e peeje moƴƴe wonande warkoyeeɓe e jukkungo tooñooɓe e ngam geɗe jowitiiɗe e ad guven raishca for bi bonanndeeji goɗɗi bonɗi e nder diiwaan Akwa Ibom. O wonii hannde ko jaagorgal keeringal teddungal to Guwerneer, Umo Eno to bannge geɗe sariya. Filantropi e ƴellitaare renndo Aniekan ina anndaa e wallitde doosɗe mum rewrude e jaŋde, ballal njulaagu, e ƴellitaare renndo. Tiɗnaare makko moƴƴinii nguurndam heewɓe e nder Ibesikpo Asutan, o waɗii kadi tolno wakilaagu laaɓtungu. Anndinde/Njeenaari Aniekan Uko teddinaama ngam golle makko e nder depitee. O innitiraama ardiiɗo lesdi Naajeeriya ngam darnde maako nder sosde kuuɗe, wallugo lesdi maako, e semmbiɗinki yimɓe diga kawtal hukuumaaji lesdi Naajeeriya (PASAN) bee ballal Papyrus Magazine. O heɓi kadi njeenaari ndi ngam wonde ɓurɗo waawde golloraade parlemaa e nder leydi Najeriya, ngam anndude karallaagal makko e darnde makko e golle sariyaaji. Tuugnorgal h2j4q1a15wghh019vtp0g6xrssic4np 180413 180412 2026-08-01T11:15:42Z Ilya Discuss 10103 180413 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Aniekan Uko''' woni siyaasaajo lesdi Naajeeriya, o ɗon nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Akwa Ibom, o wakiiliijo lesdi Ibesikpo Asutan. O jeyaa ko e lannda Demokaraasi Leƴƴi. Omo anndiraa kadi Iboroakam. Baɗte e nguurndam puɗɗam Aniekan ko jeyaaɗo to Mbikpong Ikot Edim to nokku laamu Ibesikpo Asutan, to diiwaan Akwa Ibom. == Golle politik == Aniekan Uko laati hooreejo suudu joonde diidaaɗi lesdi Akwa Ibom diga lewru June 2015 haa lewru Duujal 2015. O suɓaama hooreejo suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i wakkati udditki suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i nder lewru Juko hitaande 2015. Duuɓi makko taƴaa ko e lewru desaambar 2015 nde Ñaawirde Toownde (Cour d’appel) woppi woote makko, ɗum addani mo ittude golle ɗee. Onofiok Luke suɓaama hooreejo keso suudu joonde diidaaɗi lesdi Akwa Ibom . E hitaande 2019, o jeyaa ko e goomu wellitaare e suɓagol, e nder hitaande wootere, o wondi e ballondiral e kuulal : Sariya ngam ittude bonanndeeji e nder nguurndam renndo e nder nguurndam renndo, haɗde kala ko ina wona bonanndeeji baɗeteeɗi e yimɓe e rokkude ndeenka ɓurka mawnude e peeje moƴƴe wonande warkoyeeɓe e jukkungo tooñooɓe e ngam geɗe jowitiiɗe e ad guven raishca for bi bonanndeeji goɗɗi bonɗi e nder diiwaan Akwa Ibom. O wonii hannde ko jaagorgal keeringal teddungal to Guwerneer, Umo Eno to bannge geɗe sariya. Filantropi e ƴellitaare renndo Aniekan ina anndaa e wallitde doosɗe mum rewrude e jaŋde, ballal njulaagu, e ƴellitaare renndo. Tiɗnaare makko moƴƴinii nguurndam heewɓe e nder Ibesikpo Asutan, o waɗii kadi tolno wakilaagu laaɓtungu. Anndinde/Njeenaari Aniekan Uko teddinaama ngam golle makko e nder depitee. O innitiraama ardiiɗo lesdi Naajeeriya ngam darnde maako nder sosde kuuɗe, wallugo lesdi maako, e semmbiɗinki yimɓe diga kawtal hukuumaaji lesdi Naajeeriya (PASAN) bee ballal Papyrus Magazine. O heɓi kadi njeenaari ndi ngam wonde ɓurɗo waawde golloraade parlemaa e nder leydi Najeriya, ngam anndude karallaagal makko e darnde makko e golle sariyaaji. == Tuugnorgal == df2bgqp30fldxl5nq2qm0nmwv171mor 180414 180413 2026-08-01T11:16:36Z Ilya Discuss 10103 180414 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Aniekan Uko''' woni siyaasaajo lesdi Naajeeriya, o ɗon nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Akwa Ibom, o wakiiliijo lesdi Ibesikpo Asutan.<ref>{{Cite web|title=Citizen Science Nigeria|url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/aniekan-uko|access-date=2024-12-21|website=citizensciencenigeria.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Ukpong|first=Cletus|date=November 27, 2019|title=Flouting of employment laws responsible for increased kidnapping in Akwa Ibom – Lawmaker|url=https://www.premiumtimesng.com/regional/south-south-regional/365469-flouting-of-employment-laws-responsible-for-increased-kidnapping-in-akwa-ibom-lawmaker.html|access-date=2024-12-21|newspaper=[[Premium Times]]}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|last=Affia|first=Emaido|date=2023-03-31|title=IBESIKPO ASUTAN COUNCIL CELEBRATES RT. HON ANIEKAN UKO, FOR EMERGING BEST LAWMAKER IN NIGERIA|url=https://news31.com.ng/2023/03/31/ibesikpo-lawmaker/|access-date=2024-12-21|website=News31|language=en-US}}</ref>.<ref name=":1" /> O jeyaa ko e lannda Demokaraasi Leƴƴi. Omo anndiraa kadi Iboroakam. Baɗte e nguurndam puɗɗam Aniekan ko jeyaaɗo to Mbikpong Ikot Edim to nokku laamu Ibesikpo Asutan, to diiwaan Akwa Ibom. == Golle politik == Aniekan Uko laati hooreejo suudu joonde diidaaɗi lesdi Akwa Ibom diga lewru June 2015 haa lewru Duujal 2015. O suɓaama hooreejo suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i wakkati udditki suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i nder lewru Juko hitaande 2015. Duuɓi makko taƴaa ko e lewru desaambar 2015 nde Ñaawirde Toownde (Cour d’appel) woppi woote makko, ɗum addani mo ittude golle ɗee. Onofiok Luke suɓaama hooreejo keso suudu joonde diidaaɗi lesdi Akwa Ibom . E hitaande 2019, o jeyaa ko e goomu wellitaare e suɓagol, e nder hitaande wootere, o wondi e ballondiral e kuulal : Sariya ngam ittude bonanndeeji e nder nguurndam renndo e nder nguurndam renndo, haɗde kala ko ina wona bonanndeeji baɗeteeɗi e yimɓe e rokkude ndeenka ɓurka mawnude e peeje moƴƴe wonande warkoyeeɓe e jukkungo tooñooɓe e ngam geɗe jowitiiɗe e ad guven raishca for bi bonanndeeji goɗɗi bonɗi e nder diiwaan Akwa Ibom. O wonii hannde ko jaagorgal keeringal teddungal to Guwerneer, Umo Eno to bannge geɗe sariya. Filantropi e ƴellitaare renndo Aniekan ina anndaa e wallitde doosɗe mum rewrude e jaŋde, ballal njulaagu, e ƴellitaare renndo. Tiɗnaare makko moƴƴinii nguurndam heewɓe e nder Ibesikpo Asutan, o waɗii kadi tolno wakilaagu laaɓtungu. Anndinde/Njeenaari Aniekan Uko teddinaama ngam golle makko e nder depitee. O innitiraama ardiiɗo lesdi Naajeeriya ngam darnde maako nder sosde kuuɗe, wallugo lesdi maako, e semmbiɗinki yimɓe diga kawtal hukuumaaji lesdi Naajeeriya (PASAN) bee ballal Papyrus Magazine. O heɓi kadi njeenaari ndi ngam wonde ɓurɗo waawde golloraade parlemaa e nder leydi Najeriya, ngam anndude karallaagal makko e darnde makko e golle sariyaaji. == Tuugnorgal == 9645bw7ubth3dlekftaunpqvbnrurlc 180415 180414 2026-08-01T11:17:24Z Ilya Discuss 10103 180415 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Aniekan Uko''' woni siyaasaajo lesdi Naajeeriya, o ɗon nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Akwa Ibom, o wakiiliijo lesdi Ibesikpo Asutan.<ref>{{Cite web|title=Citizen Science Nigeria|url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/aniekan-uko|access-date=2024-12-21|website=citizensciencenigeria.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Ukpong|first=Cletus|date=November 27, 2019|title=Flouting of employment laws responsible for increased kidnapping in Akwa Ibom – Lawmaker|url=https://www.premiumtimesng.com/regional/south-south-regional/365469-flouting-of-employment-laws-responsible-for-increased-kidnapping-in-akwa-ibom-lawmaker.html|access-date=2024-12-21|newspaper=[[Premium Times]]}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|last=Affia|first=Emaido|date=2023-03-31|title=IBESIKPO ASUTAN COUNCIL CELEBRATES RT. HON ANIEKAN UKO, FOR EMERGING BEST LAWMAKER IN NIGERIA|url=https://news31.com.ng/2023/03/31/ibesikpo-lawmaker/|access-date=2024-12-21|website=News31|language=en-US}}</ref>.<ref name=":1" /> O jeyaa ko e lannda Demokaraasi Leƴƴi. Omo anndiraa kadi Iboroakam. Baɗte e nguurndam puɗɗam Aniekan ko jeyaaɗo to Mbikpong Ikot Edim to nokku laamu Ibesikpo Asutan, to diiwaan Akwa Ibom. == Golle politik == Aniekan Uko laati hooreejo suudu joonde diidaaɗi lesdi Akwa Ibom diga lewru June 2015 haa lewru Duujal 2015.<ref>{{Cite news|last=Nwafor|date=2017-10-17|title=How A-Ibom Assembly produced 11 speakers in 25yrs, by Okon|url=https://www.vanguardngr.com/2017/10/ibom-assembly-produced-11-speakers-25yrs-okon/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2024-12-22|newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|last=NseAbasi|first=Nelson|date=July 3, 2015|title=Legislators celebrate Akwa Ibom musicians|url=https://newsghana.com.gh/legislators-celebrate-akwa-ibom-musicians/|access-date=|website=newsghana.com.gh|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Udonduak|first=Aniefiok|date=2015-09-12|title=DSS invasion of Akwa Ibom government house: Matters arising|url=https://businessday.ng/exclusives/article/dss-invasion-of-akwa-ibom-government-house-matters-arising/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2024-12-22|newspaper=[[BusinessDay (Nigeria)|BusinessDay]]|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|author=Chioma Onuegbu|date=2015-06-24|title=Fallout of key appointments unsettles Udom's Akwa Ibom|url=https://www.vanguardngr.com/2015/06/fallout-of-key-appointments-unsettles-udoms-akwa-ibom/#google_vignette|location=Lagos, Nigeria|access-date=2024-12-22|newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2015-07-10|title=Assembly dissolves LG councils in A/Ibom|url=https://nigerianecho.com.ng/assembly-dissolves-lg-councils-in-aibom/|access-date=2024-12-26|language=en-US}}</ref> O suɓaama hooreejo suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i wakkati udditki suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i nder lewru Juko hitaande 2015. Duuɓi makko taƴaa ko e lewru desaambar 2015 nde Ñaawirde Toownde (Cour d’appel) woppi woote makko, ɗum addani mo ittude golle ɗee. Onofiok Luke suɓaama hooreejo keso suudu joonde diidaaɗi lesdi Akwa Ibom . E hitaande 2019, o jeyaa ko e goomu wellitaare e suɓagol, e nder hitaande wootere, o wondi e ballondiral e kuulal : Sariya ngam ittude bonanndeeji e nder nguurndam renndo e nder nguurndam renndo, haɗde kala ko ina wona bonanndeeji baɗeteeɗi e yimɓe e rokkude ndeenka ɓurka mawnude e peeje moƴƴe wonande warkoyeeɓe e jukkungo tooñooɓe e ngam geɗe jowitiiɗe e ad guven raishca for bi bonanndeeji goɗɗi bonɗi e nder diiwaan Akwa Ibom. O wonii hannde ko jaagorgal keeringal teddungal to Guwerneer, Umo Eno to bannge geɗe sariya. Filantropi e ƴellitaare renndo Aniekan ina anndaa e wallitde doosɗe mum rewrude e jaŋde, ballal njulaagu, e ƴellitaare renndo. Tiɗnaare makko moƴƴinii nguurndam heewɓe e nder Ibesikpo Asutan, o waɗii kadi tolno wakilaagu laaɓtungu. Anndinde/Njeenaari Aniekan Uko teddinaama ngam golle makko e nder depitee. O innitiraama ardiiɗo lesdi Naajeeriya ngam darnde maako nder sosde kuuɗe, wallugo lesdi maako, e semmbiɗinki yimɓe diga kawtal hukuumaaji lesdi Naajeeriya (PASAN) bee ballal Papyrus Magazine. O heɓi kadi njeenaari ndi ngam wonde ɓurɗo waawde golloraade parlemaa e nder leydi Najeriya, ngam anndude karallaagal makko e darnde makko e golle sariyaaji. == Tuugnorgal == oghti94sg1mdhiixkk8rr2yqilq05ew 180416 180415 2026-08-01T11:18:22Z Ilya Discuss 10103 180416 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Aniekan Uko''' woni siyaasaajo lesdi Naajeeriya, o ɗon nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Akwa Ibom, o wakiiliijo lesdi Ibesikpo Asutan.<ref>{{Cite web|title=Citizen Science Nigeria|url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/aniekan-uko|access-date=2024-12-21|website=citizensciencenigeria.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Ukpong|first=Cletus|date=November 27, 2019|title=Flouting of employment laws responsible for increased kidnapping in Akwa Ibom – Lawmaker|url=https://www.premiumtimesng.com/regional/south-south-regional/365469-flouting-of-employment-laws-responsible-for-increased-kidnapping-in-akwa-ibom-lawmaker.html|access-date=2024-12-21|newspaper=[[Premium Times]]}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|last=Affia|first=Emaido|date=2023-03-31|title=IBESIKPO ASUTAN COUNCIL CELEBRATES RT. HON ANIEKAN UKO, FOR EMERGING BEST LAWMAKER IN NIGERIA|url=https://news31.com.ng/2023/03/31/ibesikpo-lawmaker/|access-date=2024-12-21|website=News31|language=en-US}}</ref>.<ref name=":1" /> O jeyaa ko e lannda Demokaraasi Leƴƴi. Omo anndiraa kadi Iboroakam. Baɗte e nguurndam puɗɗam Aniekan ko jeyaaɗo to Mbikpong Ikot Edim to nokku laamu Ibesikpo Asutan, to diiwaan Akwa Ibom. == Golle politik == Aniekan Uko laati hooreejo suudu joonde diidaaɗi lesdi Akwa Ibom diga lewru June 2015 haa lewru Duujal 2015.<ref>{{Cite news|last=Nwafor|date=2017-10-17|title=How A-Ibom Assembly produced 11 speakers in 25yrs, by Okon|url=https://www.vanguardngr.com/2017/10/ibom-assembly-produced-11-speakers-25yrs-okon/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2024-12-22|newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|last=NseAbasi|first=Nelson|date=July 3, 2015|title=Legislators celebrate Akwa Ibom musicians|url=https://newsghana.com.gh/legislators-celebrate-akwa-ibom-musicians/|access-date=|website=newsghana.com.gh|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Udonduak|first=Aniefiok|date=2015-09-12|title=DSS invasion of Akwa Ibom government house: Matters arising|url=https://businessday.ng/exclusives/article/dss-invasion-of-akwa-ibom-government-house-matters-arising/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2024-12-22|newspaper=[[BusinessDay (Nigeria)|BusinessDay]]|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|author=Chioma Onuegbu|date=2015-06-24|title=Fallout of key appointments unsettles Udom's Akwa Ibom|url=https://www.vanguardngr.com/2015/06/fallout-of-key-appointments-unsettles-udoms-akwa-ibom/#google_vignette|location=Lagos, Nigeria|access-date=2024-12-22|newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2015-07-10|title=Assembly dissolves LG councils in A/Ibom|url=https://nigerianecho.com.ng/assembly-dissolves-lg-councils-in-aibom/|access-date=2024-12-26|language=en-US}}</ref> O suɓaama hooreejo suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i wakkati udditki suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i nder lewru Juko hitaande 2015.<ref>{{Cite web|url=https://www.pressreader.com/nigeria/thisday/20151220/282312499027206|title=Aniekan Uko: A Speaker and His Dilemma|access-date=2024-12-22|via=PressReader}}</ref><ref>{{Cite web|last=Akintoye|first=K.|date=2015-12-21|title=Akwa Ibom House of Assembly Has A New Speaker|url=https://www.channelstv.com/2015/12/21/akwa-ibom-house-of-assembly-has-a-new-speaker/|access-date=2024-12-22|website=Channels Television|language=en}}</ref> Duuɓi makko taƴaa ko e lewru desaambar 2015 nde Ñaawirde Toownde (Cour d’appel) woppi woote makko, ɗum addani mo ittude golle ɗee. Onofiok Luke suɓaama hooreejo keso suudu joonde diidaaɗi lesdi Akwa Ibom . E hitaande 2019, o jeyaa ko e goomu wellitaare e suɓagol, e nder hitaande wootere, o wondi e ballondiral e kuulal : Sariya ngam ittude bonanndeeji e nder nguurndam renndo e nder nguurndam renndo, haɗde kala ko ina wona bonanndeeji baɗeteeɗi e yimɓe e rokkude ndeenka ɓurka mawnude e peeje moƴƴe wonande warkoyeeɓe e jukkungo tooñooɓe e ngam geɗe jowitiiɗe e ad guven raishca for bi bonanndeeji goɗɗi bonɗi e nder diiwaan Akwa Ibom. O wonii hannde ko jaagorgal keeringal teddungal to Guwerneer, Umo Eno to bannge geɗe sariya. Filantropi e ƴellitaare renndo Aniekan ina anndaa e wallitde doosɗe mum rewrude e jaŋde, ballal njulaagu, e ƴellitaare renndo. Tiɗnaare makko moƴƴinii nguurndam heewɓe e nder Ibesikpo Asutan, o waɗii kadi tolno wakilaagu laaɓtungu. Anndinde/Njeenaari Aniekan Uko teddinaama ngam golle makko e nder depitee. O innitiraama ardiiɗo lesdi Naajeeriya ngam darnde maako nder sosde kuuɗe, wallugo lesdi maako, e semmbiɗinki yimɓe diga kawtal hukuumaaji lesdi Naajeeriya (PASAN) bee ballal Papyrus Magazine. O heɓi kadi njeenaari ndi ngam wonde ɓurɗo waawde golloraade parlemaa e nder leydi Najeriya, ngam anndude karallaagal makko e darnde makko e golle sariyaaji. == Tuugnorgal == qcarlnqh5tpqaf5sspk6ey5zry3723a 180417 180416 2026-08-01T11:19:21Z Ilya Discuss 10103 180417 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Aniekan Uko''' woni siyaasaajo lesdi Naajeeriya, o ɗon nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Akwa Ibom, o wakiiliijo lesdi Ibesikpo Asutan.<ref>{{Cite web|title=Citizen Science Nigeria|url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/aniekan-uko|access-date=2024-12-21|website=citizensciencenigeria.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Ukpong|first=Cletus|date=November 27, 2019|title=Flouting of employment laws responsible for increased kidnapping in Akwa Ibom – Lawmaker|url=https://www.premiumtimesng.com/regional/south-south-regional/365469-flouting-of-employment-laws-responsible-for-increased-kidnapping-in-akwa-ibom-lawmaker.html|access-date=2024-12-21|newspaper=[[Premium Times]]}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|last=Affia|first=Emaido|date=2023-03-31|title=IBESIKPO ASUTAN COUNCIL CELEBRATES RT. HON ANIEKAN UKO, FOR EMERGING BEST LAWMAKER IN NIGERIA|url=https://news31.com.ng/2023/03/31/ibesikpo-lawmaker/|access-date=2024-12-21|website=News31|language=en-US}}</ref>.<ref name=":1" /> O jeyaa ko e lannda Demokaraasi Leƴƴi. Omo anndiraa kadi Iboroakam. Baɗte e nguurndam puɗɗam Aniekan ko jeyaaɗo to Mbikpong Ikot Edim to nokku laamu Ibesikpo Asutan, to diiwaan Akwa Ibom. == Golle politik == Aniekan Uko laati hooreejo suudu joonde diidaaɗi lesdi Akwa Ibom diga lewru June 2015 haa lewru Duujal 2015.<ref>{{Cite news|last=Nwafor|date=2017-10-17|title=How A-Ibom Assembly produced 11 speakers in 25yrs, by Okon|url=https://www.vanguardngr.com/2017/10/ibom-assembly-produced-11-speakers-25yrs-okon/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2024-12-22|newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|last=NseAbasi|first=Nelson|date=July 3, 2015|title=Legislators celebrate Akwa Ibom musicians|url=https://newsghana.com.gh/legislators-celebrate-akwa-ibom-musicians/|access-date=|website=newsghana.com.gh|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Udonduak|first=Aniefiok|date=2015-09-12|title=DSS invasion of Akwa Ibom government house: Matters arising|url=https://businessday.ng/exclusives/article/dss-invasion-of-akwa-ibom-government-house-matters-arising/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2024-12-22|newspaper=[[BusinessDay (Nigeria)|BusinessDay]]|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|author=Chioma Onuegbu|date=2015-06-24|title=Fallout of key appointments unsettles Udom's Akwa Ibom|url=https://www.vanguardngr.com/2015/06/fallout-of-key-appointments-unsettles-udoms-akwa-ibom/#google_vignette|location=Lagos, Nigeria|access-date=2024-12-22|newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2015-07-10|title=Assembly dissolves LG councils in A/Ibom|url=https://nigerianecho.com.ng/assembly-dissolves-lg-councils-in-aibom/|access-date=2024-12-26|language=en-US}}</ref> O suɓaama hooreejo suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i wakkati udditki suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i nder lewru Juko hitaande 2015.<ref>{{Cite web|url=https://www.pressreader.com/nigeria/thisday/20151220/282312499027206|title=Aniekan Uko: A Speaker and His Dilemma|access-date=2024-12-22|via=PressReader}}</ref><ref>{{Cite web|last=Akintoye|first=K.|date=2015-12-21|title=Akwa Ibom House of Assembly Has A New Speaker|url=https://www.channelstv.com/2015/12/21/akwa-ibom-house-of-assembly-has-a-new-speaker/|access-date=2024-12-22|website=Channels Television|language=en}}</ref> Duuɓi makko taƴaa ko e lewru desaambar 2015 nde Ñaawirde Toownde (Cour d’appel) woppi woote makko, ɗum addani mo ittude golle ɗee.<ref name=":12">{{Cite web|last=|date=2021-12-26|title=Senator Albert Lauds MP Aniekan Uko For Empowerment Of Constituents|url=https://crystalexpressng.org/senator-albert-lauds-mp-aniekan-uko-for-empowerment-of-constituents/|access-date=2024-12-26|website=CrystalExpress|language=en-US}}</ref> Onofiok Luke suɓaama hooreejo keso suudu joonde diidaaɗi lesdi Akwa Ibom . E hitaande 2019, o jeyaa ko e goomu wellitaare e suɓagol, e nder hitaande wootere, o wondi e ballondiral e kuulal : Sariya ngam ittude bonanndeeji e nder nguurndam renndo e nder nguurndam renndo, haɗde kala ko ina wona bonanndeeji baɗeteeɗi e yimɓe e rokkude ndeenka ɓurka mawnude e peeje moƴƴe wonande warkoyeeɓe e jukkungo tooñooɓe e ngam geɗe jowitiiɗe e ad guven raishca for bi bonanndeeji goɗɗi bonɗi e nder diiwaan Akwa Ibom. O wonii hannde ko jaagorgal keeringal teddungal to Guwerneer, Umo Eno to bannge geɗe sariya. Filantropi e ƴellitaare renndo Aniekan ina anndaa e wallitde doosɗe mum rewrude e jaŋde, ballal njulaagu, e ƴellitaare renndo. Tiɗnaare makko moƴƴinii nguurndam heewɓe e nder Ibesikpo Asutan, o waɗii kadi tolno wakilaagu laaɓtungu. Anndinde/Njeenaari Aniekan Uko teddinaama ngam golle makko e nder depitee. O innitiraama ardiiɗo lesdi Naajeeriya ngam darnde maako nder sosde kuuɗe, wallugo lesdi maako, e semmbiɗinki yimɓe diga kawtal hukuumaaji lesdi Naajeeriya (PASAN) bee ballal Papyrus Magazine. O heɓi kadi njeenaari ndi ngam wonde ɓurɗo waawde golloraade parlemaa e nder leydi Najeriya, ngam anndude karallaagal makko e darnde makko e golle sariyaaji. == Tuugnorgal == 867839y3bnaob8d0ztluv20b6ekk2fn 180418 180417 2026-08-01T11:21:31Z Ilya Discuss 10103 180418 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Aniekan Uko''' woni siyaasaajo lesdi Naajeeriya, o ɗon nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Akwa Ibom, o wakiiliijo lesdi Ibesikpo Asutan.<ref>{{Cite web|title=Citizen Science Nigeria|url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/aniekan-uko|access-date=2024-12-21|website=citizensciencenigeria.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Ukpong|first=Cletus|date=November 27, 2019|title=Flouting of employment laws responsible for increased kidnapping in Akwa Ibom – Lawmaker|url=https://www.premiumtimesng.com/regional/south-south-regional/365469-flouting-of-employment-laws-responsible-for-increased-kidnapping-in-akwa-ibom-lawmaker.html|access-date=2024-12-21|newspaper=[[Premium Times]]}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|last=Affia|first=Emaido|date=2023-03-31|title=IBESIKPO ASUTAN COUNCIL CELEBRATES RT. HON ANIEKAN UKO, FOR EMERGING BEST LAWMAKER IN NIGERIA|url=https://news31.com.ng/2023/03/31/ibesikpo-lawmaker/|access-date=2024-12-21|website=News31|language=en-US}}</ref>.<ref name=":1" /> O jeyaa ko e lannda Demokaraasi Leƴƴi. Omo anndiraa kadi Iboroakam. Baɗte e nguurndam puɗɗam Aniekan ko jeyaaɗo to Mbikpong Ikot Edim to nokku laamu Ibesikpo Asutan, to diiwaan Akwa Ibom. == Golle politik == Aniekan Uko laati hooreejo suudu joonde diidaaɗi lesdi Akwa Ibom diga lewru June 2015 haa lewru Duujal 2015.<ref>{{Cite news|last=Nwafor|date=2017-10-17|title=How A-Ibom Assembly produced 11 speakers in 25yrs, by Okon|url=https://www.vanguardngr.com/2017/10/ibom-assembly-produced-11-speakers-25yrs-okon/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2024-12-22|newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|last=NseAbasi|first=Nelson|date=July 3, 2015|title=Legislators celebrate Akwa Ibom musicians|url=https://newsghana.com.gh/legislators-celebrate-akwa-ibom-musicians/|access-date=|website=newsghana.com.gh|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Udonduak|first=Aniefiok|date=2015-09-12|title=DSS invasion of Akwa Ibom government house: Matters arising|url=https://businessday.ng/exclusives/article/dss-invasion-of-akwa-ibom-government-house-matters-arising/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2024-12-22|newspaper=[[BusinessDay (Nigeria)|BusinessDay]]|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|author=Chioma Onuegbu|date=2015-06-24|title=Fallout of key appointments unsettles Udom's Akwa Ibom|url=https://www.vanguardngr.com/2015/06/fallout-of-key-appointments-unsettles-udoms-akwa-ibom/#google_vignette|location=Lagos, Nigeria|access-date=2024-12-22|newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2015-07-10|title=Assembly dissolves LG councils in A/Ibom|url=https://nigerianecho.com.ng/assembly-dissolves-lg-councils-in-aibom/|access-date=2024-12-26|language=en-US}}</ref> O suɓaama hooreejo suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i wakkati udditki suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i nder lewru Juko hitaande 2015.<ref>{{Cite web|url=https://www.pressreader.com/nigeria/thisday/20151220/282312499027206|title=Aniekan Uko: A Speaker and His Dilemma|access-date=2024-12-22|via=PressReader}}</ref><ref>{{Cite web|last=Akintoye|first=K.|date=2015-12-21|title=Akwa Ibom House of Assembly Has A New Speaker|url=https://www.channelstv.com/2015/12/21/akwa-ibom-house-of-assembly-has-a-new-speaker/|access-date=2024-12-22|website=Channels Television|language=en}}</ref> Duuɓi makko taƴaa ko e lewru desaambar 2015 nde Ñaawirde Toownde (Cour d’appel) woppi woote makko, ɗum addani mo ittude golle ɗee.<ref name=":12">{{Cite web|last=|date=2021-12-26|title=Senator Albert Lauds MP Aniekan Uko For Empowerment Of Constituents|url=https://crystalexpressng.org/senator-albert-lauds-mp-aniekan-uko-for-empowerment-of-constituents/|access-date=2024-12-26|website=CrystalExpress|language=en-US}}</ref> Onofiok Luke suɓaama hooreejo keso suudu joonde diidaaɗi lesdi Akwa Ibom . E hitaande 2019, o jeyaa ko e goomu wellitaare e suɓagol, e nder hitaande wootere, o wondi e ballondiral e kuulal : Sariya ngam ittude bonanndeeji e nder nguurndam renndo e nder nguurndam renndo, haɗde kala ko ina wona bonanndeeji baɗeteeɗi e yimɓe e rokkude ndeenka ɓurka mawnude e peeje moƴƴe wonande warkoyeeɓe e jukkungo tooñooɓe e ngam geɗe jowitiiɗe e ad guven raishca for bi bonanndeeji goɗɗi bonɗi e nder diiwaan Akwa Ibom. O wonii hannde ko jaagorgal keeringal teddungal to Guwerneer, Umo Eno to bannge geɗe sariya.<ref>{{Cite web |last=Affia|first=Emaido|date=2023-03-31|title=IBESIKPO ASUTAN COUNCIL CELEBRATES RT. HON ANIEKAN UKO, FOR EMERGING BEST LAWMAKER IN NIGERIA|url=https://news31.com.ng/2023/03/31/ibesikpo-lawmaker/|access-date=2024-12-26|website=News31|language=en-US}}</ref> Filantropi e ƴellitaare renndo Aniekan ina anndaa e wallitde doosɗe mum rewrude e jaŋde, ballal njulaagu, e ƴellitaare renndo. Tiɗnaare makko moƴƴinii nguurndam heewɓe e nder Ibesikpo Asutan, o waɗii kadi tolno wakilaagu laaɓtungu. Anndinde/Njeenaari Aniekan Uko teddinaama ngam golle makko e nder depitee. O innitiraama ardiiɗo lesdi Naajeeriya ngam darnde maako nder sosde kuuɗe, wallugo lesdi maako, e semmbiɗinki yimɓe diga kawtal hukuumaaji lesdi Naajeeriya (PASAN) bee ballal Papyrus Magazine. O heɓi kadi njeenaari ndi ngam wonde ɓurɗo waawde golloraade parlemaa e nder leydi Najeriya, ngam anndude karallaagal makko e darnde makko e golle sariyaaji. == Tuugnorgal == n0pwqqmdtfa09hblhj9b7cc6eari4vm Emmanuel Ukoete 0 43359 180419 2026-08-01T11:23:17Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Emanuwel Isaac Ukoete ko dawruyanke Naajeeriya. O woniino tergal wakiiliijo diiwaan Ukanafun/Orukanam e nder suudu sarɗiiji. O jeyaa ko e diiwaan Akwa Ibom. O fuɗɗii suɓaade e nder suudu sarɗiiji e wooteeji 2011, o suɓaama kadi e hitaande 2015 e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). Tuugnorgal" 180419 wikitext text/x-wiki Emanuwel Isaac Ukoete ko dawruyanke Naajeeriya. O woniino tergal wakiiliijo diiwaan Ukanafun/Orukanam e nder suudu sarɗiiji. O jeyaa ko e diiwaan Akwa Ibom. O fuɗɗii suɓaade e nder suudu sarɗiiji e wooteeji 2011, o suɓaama kadi e hitaande 2015 e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). Tuugnorgal k6hx4wcsg8f7b44x8uogg6xo5coypvp 180420 180419 2026-08-01T11:23:46Z Ilya Discuss 10103 180420 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Emanuwel Isaac Ukoete ko dawruyanke Naajeeriya. O woniino tergal wakiiliijo diiwaan Ukanafun/Orukanam e nder suudu sarɗiiji. O jeyaa ko e diiwaan Akwa Ibom. O fuɗɗii suɓaade e nder suudu sarɗiiji e wooteeji 2011, o suɓaama kadi e hitaande 2015 e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). Tuugnorgal s36vg40dgthykuzlbpxu7l2re946vfo 180421 180420 2026-08-01T11:24:53Z Ilya Discuss 10103 180421 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Emanuwel Isaac Ukoete''' ko dawruyanke Naajeeriya. O woniino tergal wakiiliijo diiwaan Ukanafun/Orukanam e nder suudu sarɗiiji. O jeyaa ko e diiwaan Akwa Ibom. O fuɗɗii suɓaade e nder suudu sarɗiiji e wooteeji 2011, o suɓaama kadi e hitaande 2015 e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). == Tuugnorgal == 03qpe2fx10pydou2abdeir9fbgv86e2 180422 180421 2026-08-01T11:26:09Z Ilya Discuss 10103 180422 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Emanuwel Isaac Ukoete''' ko dawruyanke Naajeeriya. O woniino tergal wakiiliijo diiwaan Ukanafun/Orukanam e nder suudu sarɗiiji. O jeyaa ko e diiwaan Akwa Ibom.<ref>{{Cite web|title=Citizen Science Nigeria|url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/emmanuel-isaac-ukoete|access-date=2025-01-08|website=citizensciencenigeria.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Emmanuel Ukoete|url=https://cultureintelligence.ynaija.com/people/emmanuel-ukoete/|access-date=2025-01-08|website=Culture Intelligence from RED|language=en-GB|archive-date=2025-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20250108092244/https://cultureintelligence.ynaija.com/people/emmanuel-ukoete/|url-status=dead}}</ref> O fuɗɗii suɓaade e nder suudu sarɗiiji e wooteeji 2011, o suɓaama kadi e hitaande 2015 e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). == Tuugnorgal == 3hrnsnkgzdzwrlu6mktae8ep3bqpdgr Aniekan Umanah 0 43360 180423 2026-08-01T11:32:07Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Aniekan Umanah ko jaayndiyanke, hooreejo jaayndeeji, e politikyanke mo leydi Najeriya. O waɗii laabi ɗuuɗɗi bana Komisinaajo hukuumaaji pamari nder diiwal Akwa Ibom e wakiiliijo lesdi Abak/Etim Ekpo/Ika nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya hakkunde hitaande 2019 e 2023. Nguurndam e jaŋde puɗɗagol Umanah jibinaama nder saare mawɗo John Umanah Equo mo wuro Abak, nokkuure laamu Abak, lesdi Akwa Ibom, lesdi Naajeeriya. Ko kanko woni ɗiɗaɓo e ɓiɓɓe njee..." 180423 wikitext text/x-wiki Aniekan Umanah ko jaayndiyanke, hooreejo jaayndeeji, e politikyanke mo leydi Najeriya. O waɗii laabi ɗuuɗɗi bana Komisinaajo hukuumaaji pamari nder diiwal Akwa Ibom e wakiiliijo lesdi Abak/Etim Ekpo/Ika nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya hakkunde hitaande 2019 e 2023. Nguurndam e jaŋde puɗɗagol Umanah jibinaama nder saare mawɗo John Umanah Equo mo wuro Abak, nokkuure laamu Abak, lesdi Akwa Ibom, lesdi Naajeeriya. Ko kanko woni ɗiɗaɓo e ɓiɓɓe njeeɗiɗo. O naati duɗal leslesal Bishop Clark, Abak, caggal ɗuum to duɗal jaaɓi haaɗtirde Holy Family, Oku Abak, hade makko timminde seedantaagal makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lutheran, Obot Idim. O janngi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Uyo, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lagos, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Cambridge to leydi Angalteer, e to duɗal jaaɓi haaɗtirde njulaagu Lagos. Omo jogii kadi seedanteeje karallaagal to bannge jaayndeyaagal, e yeeyde, e jokkondiral hakkunde yimɓe. Kugal Jaayndeyaagal e jaayndeeji Umanah fuɗɗi kuugal maako nder hitaande 1989 wakkati o ɗonno huuda nder kuugal sukaaɓe lesdi ndi'i bee jaayndeeji Outlook haa Enugu, haa o huwi bana yewtere e yewtere siyaasaaku. Caggal ɗuum o naati e jaaynde Newswatch, o golliima e golle binndol e yeeyde hakkunde 1992 e 2004. E hitaande 2004, o wonti hooreejo fedde nde, o woni hooreejo fedde nde. Hitaande rewtunde ndee, o sosi Executive Options Media Limited, o woni hooreejo fedde ndee haa hitaande 2008. E lewru desaambar 2016, o sosi fedde toppitiinde ko fayti e jaayɗe Afrik (AMNETT), woni fedde toppitiinde ko fayti e jaayɗe e nder Afrik kala. 8dzoaynepzigxps5k0ao9s5o7dbutde 180424 180423 2026-08-01T11:33:29Z Ilya Discuss 10103 180424 wikitext text/x-wiki Aniekan Umanah ko jaayndiyanke, hooreejo jaayndeeji, e politikyanke mo leydi Najeriya. O waɗii laabi ɗuuɗɗi bana Komisinaajo hukuumaaji pamari nder diiwal Akwa Ibom e wakiiliijo lesdi Abak/Etim Ekpo/Ika nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya hakkunde hitaande 2019 e 2023. Nguurndam e jaŋde puɗɗagol Umanah jibinaama nder saare mawɗo John Umanah Equo mo wuro Abak, nokkuure laamu Abak, lesdi Akwa Ibom, lesdi Naajeeriya. Ko kanko woni ɗiɗaɓo e ɓiɓɓe njeeɗiɗo. O naati duɗal leslesal Bishop Clark, Abak, caggal ɗuum to duɗal jaaɓi haaɗtirde Holy Family, Oku Abak, hade makko timminde seedantaagal makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lutheran, Obot Idim. O janngi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Uyo, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lagos, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Cambridge to leydi Angalteer, e to duɗal jaaɓi haaɗtirde njulaagu Lagos. Omo jogii kadi seedanteeje karallaagal to bannge jaayndeyaagal, e yeeyde, e jokkondiral hakkunde yimɓe. Kugal Jaayndeyaagal e jaayndeeji Umanah fuɗɗi kuugal maako nder hitaande 1989 wakkati o ɗonno huuda nder kuugal sukaaɓe lesdi ndi'i bee jaayndeeji Outlook haa Enugu, haa o huwi bana yewtere e yewtere siyaasaaku. Caggal ɗuum o naati e jaaynde Newswatch, o golliima e golle binndol e yeeyde hakkunde 1992 e 2004. E hitaande 2004, o wonti hooreejo fedde nde, o woni hooreejo fedde nde. Hitaande rewtunde ndee, o sosi Executive Options Media Limited, o woni hooreejo fedde ndee haa hitaande 2008. E lewru desaambar 2016, o sosi fedde toppitiinde ko fayti e jaayɗe Afrik (AMNETT), woni fedde toppitiinde ko fayti e jaayɗe e nder Afrik kala. Toɗɗagol politik Umanah waɗii golle keewɗe e nder diiwaan Akwa Ibom. O adii wonde ko Komisariyaa toppitiiɗo humpito e ƴellitgol renndo (2008–2011), caggal ɗuum o woni Komisariyaa toppitiiɗo humpito e jokkondiral (2011–2015). O artii e golle Komiseriyaa ngam humpitooji e ƴellitgol renndo (2015–2016), o arti kadi e golle Komisinaajo ngam humpitooji e les njiimaandi guwerneer Umo Eno e hitaande 2025. O woni kadi koolaaɗo kuuɓal jaayndeeji, caggal ɗuum o wonii kadi koolaaɗo kuuɓal tedduɗo e jokkondiral e guwerneer Umo Eno. Sarwiis sariyaaji Umanah woni wakiiliijo diiwal ngal Abak/Etim Ekpo/Ika nder suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i diga 2019 haa 2023. E nder laamu maako, o wallitorii kuuɗe ɗen ko hawti e eɓɓoore ngam heɓugo janngirde janngirde (karallaagal) nder Ika LGA, janngirde teknikal aviation haa Uyo e waylugo kuugal Defense a Ac- Naajeeriya Komiseer ƴellitaare nokkuuji daande maayo. O ummini kadi motion dow luural keeri, njanguuji xenophobie, caɗeele ekolosii, ɓeydugol njoɓɗeele kuuraa, e wiɗtooji ƴeewndo eɓɓaaɗe fedde nde. O golliima e goomuuji keewɗi dartiiɗi e ad-hoc, ina heen Ñaawirde, Ngalu Gaas, Konu, Konte laamu, Jaayɗe e Geɗe laamu, Kabaaru e Njuɓɓudi Ngenndiwal, Ñaawirde, e Ganndal e Karallaagal. Ko kanko ardii Goomu Ad-hoc ko faati e kaalis reentaade. Ƴellitaare renndo Umanah ina jokkondiri e eɓɓooji nder diiwaan mum ko wayi no elektoronik e nder gure, rokkude transformateur, mahngo cuuɗi janngirɗe, skeemaaji borehole, luumooji, e cuuɗi wuro. O wallitii kadi eɓɓooji jaŋde, eɓɓooji keɓgol karallaagal, e ballal COVID-19. Nguurndam neɗɗo Umanah ko tergal e Egliis Qua Iboe.[citation ina haani] Tuugnorgal ojxocav6gxkc1v2vyko8iieed7a77if 180425 180424 2026-08-01T11:34:02Z Ilya Discuss 10103 180425 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Aniekan Umanah ko jaayndiyanke, hooreejo jaayndeeji, e politikyanke mo leydi Najeriya. O waɗii laabi ɗuuɗɗi bana Komisinaajo hukuumaaji pamari nder diiwal Akwa Ibom e wakiiliijo lesdi Abak/Etim Ekpo/Ika nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya hakkunde hitaande 2019 e 2023. Nguurndam e jaŋde puɗɗagol Umanah jibinaama nder saare mawɗo John Umanah Equo mo wuro Abak, nokkuure laamu Abak, lesdi Akwa Ibom, lesdi Naajeeriya. Ko kanko woni ɗiɗaɓo e ɓiɓɓe njeeɗiɗo. O naati duɗal leslesal Bishop Clark, Abak, caggal ɗuum to duɗal jaaɓi haaɗtirde Holy Family, Oku Abak, hade makko timminde seedantaagal makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lutheran, Obot Idim. O janngi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Uyo, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lagos, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Cambridge to leydi Angalteer, e to duɗal jaaɓi haaɗtirde njulaagu Lagos. Omo jogii kadi seedanteeje karallaagal to bannge jaayndeyaagal, e yeeyde, e jokkondiral hakkunde yimɓe. Kugal Jaayndeyaagal e jaayndeeji Umanah fuɗɗi kuugal maako nder hitaande 1989 wakkati o ɗonno huuda nder kuugal sukaaɓe lesdi ndi'i bee jaayndeeji Outlook haa Enugu, haa o huwi bana yewtere e yewtere siyaasaaku. Caggal ɗuum o naati e jaaynde Newswatch, o golliima e golle binndol e yeeyde hakkunde 1992 e 2004. E hitaande 2004, o wonti hooreejo fedde nde, o woni hooreejo fedde nde. Hitaande rewtunde ndee, o sosi Executive Options Media Limited, o woni hooreejo fedde ndee haa hitaande 2008. E lewru desaambar 2016, o sosi fedde toppitiinde ko fayti e jaayɗe Afrik (AMNETT), woni fedde toppitiinde ko fayti e jaayɗe e nder Afrik kala. Toɗɗagol politik Umanah waɗii golle keewɗe e nder diiwaan Akwa Ibom. O adii wonde ko Komisariyaa toppitiiɗo humpito e ƴellitgol renndo (2008–2011), caggal ɗuum o woni Komisariyaa toppitiiɗo humpito e jokkondiral (2011–2015). O artii e golle Komiseriyaa ngam humpitooji e ƴellitgol renndo (2015–2016), o arti kadi e golle Komisinaajo ngam humpitooji e les njiimaandi guwerneer Umo Eno e hitaande 2025. O woni kadi koolaaɗo kuuɓal jaayndeeji, caggal ɗuum o wonii kadi koolaaɗo kuuɓal tedduɗo e jokkondiral e guwerneer Umo Eno. Sarwiis sariyaaji Umanah woni wakiiliijo diiwal ngal Abak/Etim Ekpo/Ika nder suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i diga 2019 haa 2023. E nder laamu maako, o wallitorii kuuɗe ɗen ko hawti e eɓɓoore ngam heɓugo janngirde janngirde (karallaagal) nder Ika LGA, janngirde teknikal aviation haa Uyo e waylugo kuugal Defense a Ac- Naajeeriya Komiseer ƴellitaare nokkuuji daande maayo. O ummini kadi motion dow luural keeri, njanguuji xenophobie, caɗeele ekolosii, ɓeydugol njoɓɗeele kuuraa, e wiɗtooji ƴeewndo eɓɓaaɗe fedde nde. O golliima e goomuuji keewɗi dartiiɗi e ad-hoc, ina heen Ñaawirde, Ngalu Gaas, Konu, Konte laamu, Jaayɗe e Geɗe laamu, Kabaaru e Njuɓɓudi Ngenndiwal, Ñaawirde, e Ganndal e Karallaagal. Ko kanko ardii Goomu Ad-hoc ko faati e kaalis reentaade. Ƴellitaare renndo Umanah ina jokkondiri e eɓɓooji nder diiwaan mum ko wayi no elektoronik e nder gure, rokkude transformateur, mahngo cuuɗi janngirɗe, skeemaaji borehole, luumooji, e cuuɗi wuro. O wallitii kadi eɓɓooji jaŋde, eɓɓooji keɓgol karallaagal, e ballal COVID-19. Nguurndam neɗɗo Umanah ko tergal e Egliis Qua Iboe.[citation ina haani] Tuugnorgal kfb3dltu5pchzeu6llsc31lzetslqxd 180426 180425 2026-08-01T11:36:33Z Ilya Discuss 10103 180426 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Aniekan Umanah''' ko jaayndiyanke, hooreejo jaayndeeji, e politikyanke mo leydi Najeriya. O waɗii laabi ɗuuɗɗi bana Komisinaajo hukuumaaji pamari nder diiwal Akwa Ibom e wakiiliijo lesdi Abak/Etim Ekpo/Ika nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya hakkunde hitaande 2019 e 2023. == Nguurndam == e jaŋde puɗɗagol Umanah jibinaama nder saare mawɗo John Umanah Equo mo wuro Abak, nokkuure laamu Abak, lesdi Akwa Ibom, lesdi Naajeeriya. Ko kanko woni ɗiɗaɓo e ɓiɓɓe njeeɗiɗo. O naati duɗal leslesal Bishop Clark, Abak, caggal ɗuum to duɗal jaaɓi haaɗtirde Holy Family, Oku Abak, hade makko timminde seedantaagal makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lutheran, Obot Idim. O janngi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Uyo, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lagos, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Cambridge to leydi Angalteer, e to duɗal jaaɓi haaɗtirde njulaagu Lagos. Omo jogii kadi seedanteeje karallaagal to bannge jaayndeyaagal, e yeeyde, e jokkondiral hakkunde yimɓe. Kugal Jaayndeyaagal e jaayndeeji Umanah fuɗɗi kuugal maako nder hitaande 1989 wakkati o ɗonno huuda nder kuugal sukaaɓe lesdi ndi'i bee jaayndeeji Outlook haa Enugu, haa o huwi bana yewtere e yewtere siyaasaaku. Caggal ɗuum o naati e jaaynde Newswatch, o golliima e golle binndol e yeeyde hakkunde 1992 e 2004. E hitaande 2004, o wonti hooreejo fedde nde, o woni hooreejo fedde nde. Hitaande rewtunde ndee, o sosi Executive Options Media Limited, o woni hooreejo fedde ndee haa hitaande 2008. E lewru desaambar 2016, o sosi fedde toppitiinde ko fayti e jaayɗe Afrik (AMNETT), woni fedde toppitiinde ko fayti e jaayɗe e nder Afrik kala. Toɗɗagol politik Umanah waɗii golle keewɗe e nder diiwaan Akwa Ibom. O adii wonde ko Komisariyaa toppitiiɗo humpito e ƴellitgol renndo (2008–2011), caggal ɗuum o woni Komisariyaa toppitiiɗo humpito e jokkondiral (2011–2015). O artii e golle Komiseriyaa ngam humpitooji e ƴellitgol renndo (2015–2016), o arti kadi e golle Komisinaajo ngam humpitooji e les njiimaandi guwerneer Umo Eno e hitaande 2025. O woni kadi koolaaɗo kuuɓal jaayndeeji, caggal ɗuum o wonii kadi koolaaɗo kuuɓal tedduɗo e jokkondiral e guwerneer Umo Eno. Sarwiis sariyaaji Umanah woni wakiiliijo diiwal ngal Abak/Etim Ekpo/Ika nder suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i diga 2019 haa 2023. E nder laamu maako, o wallitorii kuuɗe ɗen ko hawti e eɓɓoore ngam heɓugo janngirde janngirde (karallaagal) nder Ika LGA, janngirde teknikal aviation haa Uyo e waylugo kuugal Defense a Ac- Naajeeriya Komiseer ƴellitaare nokkuuji daande maayo. O ummini kadi motion dow luural keeri, njanguuji xenophobie, caɗeele ekolosii, ɓeydugol njoɓɗeele kuuraa, e wiɗtooji ƴeewndo eɓɓaaɗe fedde nde. O golliima e goomuuji keewɗi dartiiɗi e ad-hoc, ina heen Ñaawirde, Ngalu Gaas, Konu, Konte laamu, Jaayɗe e Geɗe laamu, Kabaaru e Njuɓɓudi Ngenndiwal, Ñaawirde, e Ganndal e Karallaagal. Ko kanko ardii Goomu Ad-hoc ko faati e kaalis reentaade. Ƴellitaare renndo Umanah ina jokkondiri e eɓɓooji nder diiwaan mum ko wayi no elektoronik e nder gure, rokkude transformateur, mahngo cuuɗi janngirɗe, skeemaaji borehole, luumooji, e cuuɗi wuro. O wallitii kadi eɓɓooji jaŋde, eɓɓooji keɓgol karallaagal, e ballal COVID-19. == Nguurndam == neɗɗo Umanah ko tergal e Egliis Qua Iboe.[citation ina haani] == Tuugnorgal == 9culw5bxgv6alt8a1sf52l2jmcqa4c4 180427 180426 2026-08-01T11:37:14Z Ilya Discuss 10103 180427 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Aniekan Umanah''' ko jaayndiyanke, hooreejo jaayndeeji, e politikyanke mo leydi Najeriya. O waɗii laabi ɗuuɗɗi bana Komisinaajo hukuumaaji pamari nder diiwal Akwa Ibom e wakiiliijo lesdi Abak/Etim Ekpo/Ika nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya hakkunde hitaande 2019 e 2023. == Nguurndam == e jaŋde puɗɗagol Umanah jibinaama nder saare mawɗo John Umanah Equo mo wuro Abak, nokkuure laamu Abak, lesdi Akwa Ibom, lesdi Naajeeriya. Ko kanko woni ɗiɗaɓo e ɓiɓɓe njeeɗiɗo. O naati duɗal leslesal Bishop Clark, Abak, caggal ɗuum to duɗal jaaɓi haaɗtirde Holy Family, Oku Abak, hade makko timminde seedantaagal makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lutheran, Obot Idim. O janngi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Uyo, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lagos, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Cambridge to leydi Angalteer, e to duɗal jaaɓi haaɗtirde njulaagu Lagos. Omo jogii kadi seedanteeje karallaagal to bannge jaayndeyaagal, e yeeyde, e jokkondiral hakkunde yimɓe. Kugal Jaayndeyaagal e jaayndeeji Umanah fuɗɗi kuugal maako nder hitaande 1989 wakkati o ɗonno huuda nder kuugal sukaaɓe lesdi ndi'i bee jaayndeeji Outlook haa Enugu, haa o huwi bana yewtere e yewtere siyaasaaku. Caggal ɗuum o naati e jaaynde Newswatch, o golliima e golle binndol e yeeyde hakkunde 1992 e 2004. E hitaande 2004, o wonti hooreejo fedde nde, o woni hooreejo fedde nde. Hitaande rewtunde ndee, o sosi Executive Options Media Limited, o woni hooreejo fedde ndee haa hitaande 2008. E lewru desaambar 2016, o sosi fedde toppitiinde ko fayti e jaayɗe Afrik (AMNETT), woni fedde toppitiinde ko fayti e jaayɗe e nder Afrik kala. Toɗɗagol politik Umanah waɗii golle keewɗe e nder diiwaan Akwa Ibom. O adii wonde ko Komisariyaa toppitiiɗo humpito e ƴellitgol renndo (2008–2011), caggal ɗuum o woni Komisariyaa toppitiiɗo humpito e jokkondiral (2011–2015). O artii e golle Komiseriyaa ngam humpitooji e ƴellitgol renndo (2015–2016), o arti kadi e golle Komisinaajo ngam humpitooji e les njiimaandi guwerneer Umo Eno e hitaande 2025. O woni kadi koolaaɗo kuuɓal jaayndeeji, caggal ɗuum o wonii kadi koolaaɗo kuuɓal tedduɗo e jokkondiral e guwerneer Umo Eno. Sarwiis sariyaaji Umanah woni wakiiliijo diiwal ngal Abak/Etim Ekpo/Ika nder suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i diga 2019 haa 2023. E nder laamu maako, o wallitorii kuuɗe ɗen ko hawti e eɓɓoore ngam heɓugo janngirde janngirde (karallaagal) nder Ika LGA, janngirde teknikal aviation haa Uyo e waylugo kuugal Defense a Ac- Naajeeriya Komiseer ƴellitaare nokkuuji daande maayo. O ummini kadi motion dow luural keeri, njanguuji xenophobie, caɗeele ekolosii, ɓeydugol njoɓɗeele kuuraa, e wiɗtooji ƴeewndo eɓɓaaɗe fedde nde. O golliima e goomuuji keewɗi dartiiɗi e ad-hoc, ina heen Ñaawirde, Ngalu Gaas, Konu, Konte laamu, Jaayɗe e Geɗe laamu, Kabaaru e Njuɓɓudi Ngenndiwal, Ñaawirde, e Ganndal e Karallaagal. Ko kanko ardii Goomu Ad-hoc ko faati e kaalis reentaade. Ƴellitaare renndo Umanah ina jokkondiri e eɓɓooji nder diiwaan mum ko wayi no elektoronik e nder gure, rokkude transformateur, mahngo cuuɗi janngirɗe, skeemaaji borehole, luumooji, e cuuɗi wuro. O wallitii kadi eɓɓooji jaŋde, eɓɓooji keɓgol karallaagal, e ballal COVID-19. == Nguurndam == neɗɗo Umanah ko tergal e Egliis Qua Iboe.[citation ina haani] == Tuugnorgal == b289rq5bqsl2893r8d7g2c31oys3zm2 180428 180427 2026-08-01T11:38:47Z Ilya Discuss 10103 180428 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Aniekan Umanah''' ko jaayndiyanke, hooreejo jaayndeeji, e politikyanke mo leydi Najeriya. O waɗii laabi ɗuuɗɗi bana Komisinaajo hukuumaaji pamari nder diiwal Akwa Ibom e wakiiliijo lesdi Abak/Etim Ekpo/Ika nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya hakkunde hitaande 2019 e 2023. == Nguurndam == e jaŋde puɗɗagol Umanah jibinaama nder saare mawɗo John Umanah Equo mo wuro Abak, nokkuure laamu Abak, lesdi Akwa Ibom, lesdi Naajeeriya. Ko kanko woni ɗiɗaɓo e ɓiɓɓe njeeɗiɗo. O naati duɗal leslesal Bishop Clark, Abak, caggal ɗuum to duɗal jaaɓi haaɗtirde Holy Family, Oku Abak, hade makko timminde seedantaagal makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lutheran, Obot Idim. O janngi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Uyo, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lagos, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Cambridge to leydi Angalteer, e to duɗal jaaɓi haaɗtirde njulaagu Lagos. Omo jogii kadi seedanteeje karallaagal to bannge jaayndeyaagal, e yeeyde, e jokkondiral hakkunde yimɓe.<ref>{{cite web|title=Akwa Ibom Commissioner Umanah Resumes, Unveils Vision for Media Transformation|url=https://theevangelist.com.ng/2025/02/25/umanah-resumes-as-aibom-information-commissioner-unveils-vision-for-media-transformation/|website=The Evangelist|date=25 February 2025|access-date=30 September 2025}}</ref> Kugal Jaayndeyaagal e jaayndeeji Umanah fuɗɗi kuugal maako nder hitaande 1989 wakkati o ɗonno huuda nder kuugal sukaaɓe lesdi ndi'i bee jaayndeeji Outlook haa Enugu, haa o huwi bana yewtere e yewtere siyaasaaku. Caggal ɗuum o naati e jaaynde Newswatch, o golliima e golle binndol e yeeyde hakkunde 1992 e 2004. E hitaande 2004, o wonti hooreejo fedde nde, o woni hooreejo fedde nde. Hitaande rewtunde ndee, o sosi Executive Options Media Limited, o woni hooreejo fedde ndee haa hitaande 2008. E lewru desaambar 2016, o sosi fedde toppitiinde ko fayti e jaayɗe Afrik (AMNETT), woni fedde toppitiinde ko fayti e jaayɗe e nder Afrik kala. Toɗɗagol politik Umanah waɗii golle keewɗe e nder diiwaan Akwa Ibom. O adii wonde ko Komisariyaa toppitiiɗo humpito e ƴellitgol renndo (2008–2011), caggal ɗuum o woni Komisariyaa toppitiiɗo humpito e jokkondiral (2011–2015). O artii e golle Komiseriyaa ngam humpitooji e ƴellitgol renndo (2015–2016), o arti kadi e golle Komisinaajo ngam humpitooji e les njiimaandi guwerneer Umo Eno e hitaande 2025. O woni kadi koolaaɗo kuuɓal jaayndeeji, caggal ɗuum o wonii kadi koolaaɗo kuuɓal tedduɗo e jokkondiral e guwerneer Umo Eno. Sarwiis sariyaaji Umanah woni wakiiliijo diiwal ngal Abak/Etim Ekpo/Ika nder suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i diga 2019 haa 2023. E nder laamu maako, o wallitorii kuuɗe ɗen ko hawti e eɓɓoore ngam heɓugo janngirde janngirde (karallaagal) nder Ika LGA, janngirde teknikal aviation haa Uyo e waylugo kuugal Defense a Ac- Naajeeriya Komiseer ƴellitaare nokkuuji daande maayo. O ummini kadi motion dow luural keeri, njanguuji xenophobie, caɗeele ekolosii, ɓeydugol njoɓɗeele kuuraa, e wiɗtooji ƴeewndo eɓɓaaɗe fedde nde. O golliima e goomuuji keewɗi dartiiɗi e ad-hoc, ina heen Ñaawirde, Ngalu Gaas, Konu, Konte laamu, Jaayɗe e Geɗe laamu, Kabaaru e Njuɓɓudi Ngenndiwal, Ñaawirde, e Ganndal e Karallaagal. Ko kanko ardii Goomu Ad-hoc ko faati e kaalis reentaade. Ƴellitaare renndo Umanah ina jokkondiri e eɓɓooji nder diiwaan mum ko wayi no elektoronik e nder gure, rokkude transformateur, mahngo cuuɗi janngirɗe, skeemaaji borehole, luumooji, e cuuɗi wuro. O wallitii kadi eɓɓooji jaŋde, eɓɓooji keɓgol karallaagal, e ballal COVID-19. == Nguurndam == neɗɗo Umanah ko tergal e Egliis Qua Iboe.[citation ina haani] == Tuugnorgal == 95e5mo622i1unab52barf30g0xtqg9i 180429 180428 2026-08-01T11:39:48Z Ilya Discuss 10103 180429 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Aniekan Umanah''' ko jaayndiyanke, hooreejo jaayndeeji, e politikyanke mo leydi Najeriya. O waɗii laabi ɗuuɗɗi bana Komisinaajo hukuumaaji pamari nder diiwal Akwa Ibom e wakiiliijo lesdi Abak/Etim Ekpo/Ika nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya hakkunde hitaande 2019 e 2023. == Nguurndam == e jaŋde puɗɗagol Umanah jibinaama nder saare mawɗo John Umanah Equo mo wuro Abak, nokkuure laamu Abak, lesdi Akwa Ibom, lesdi Naajeeriya. Ko kanko woni ɗiɗaɓo e ɓiɓɓe njeeɗiɗo. O naati duɗal leslesal Bishop Clark, Abak, caggal ɗuum to duɗal jaaɓi haaɗtirde Holy Family, Oku Abak, hade makko timminde seedantaagal makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lutheran, Obot Idim. O janngi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Uyo, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lagos, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Cambridge to leydi Angalteer, e to duɗal jaaɓi haaɗtirde njulaagu Lagos. Omo jogii kadi seedanteeje karallaagal to bannge jaayndeyaagal, e yeeyde, e jokkondiral hakkunde yimɓe.<ref>{{cite web|title=Akwa Ibom Commissioner Umanah Resumes, Unveils Vision for Media Transformation|url=https://theevangelist.com.ng/2025/02/25/umanah-resumes-as-aibom-information-commissioner-unveils-vision-for-media-transformation/|website=The Evangelist|date=25 February 2025|access-date=30 September 2025}}</ref> Kugal Jaayndeyaagal e jaayndeeji Umanah fuɗɗi kuugal maako nder hitaande 1989 wakkati o ɗonno huuda nder kuugal sukaaɓe lesdi ndi'i bee jaayndeeji Outlook haa Enugu, haa o huwi bana yewtere e yewtere siyaasaaku.<ref>{{Cite web|last=Umanah|first=Hon. Aniekan|title=Hon. Aniekan Umanah – Akwa Ibom State Government|url=https://akwaibomstate.gov.ng/executive-council/rt-hon-aniekan-umanah/|access-date=2026-06-20|language=en-US}}</ref> Caggal ɗuum o naati e jaaynde Newswatch, o golliima e golle binndol e yeeyde hakkunde 1992 e 2004. E hitaande 2004, o wonti hooreejo fedde nde, o woni hooreejo fedde nde. Hitaande rewtunde ndee, o sosi Executive Options Media Limited, o woni hooreejo fedde ndee haa hitaande 2008. E lewru desaambar 2016, o sosi fedde toppitiinde ko fayti e jaayɗe Afrik (AMNETT), woni fedde toppitiinde ko fayti e jaayɗe e nder Afrik kala. Toɗɗagol politik Umanah waɗii golle keewɗe e nder diiwaan Akwa Ibom. O adii wonde ko Komisariyaa toppitiiɗo humpito e ƴellitgol renndo (2008–2011), caggal ɗuum o woni Komisariyaa toppitiiɗo humpito e jokkondiral (2011–2015). O artii e golle Komiseriyaa ngam humpitooji e ƴellitgol renndo (2015–2016), o arti kadi e golle Komisinaajo ngam humpitooji e les njiimaandi guwerneer Umo Eno e hitaande 2025. O woni kadi koolaaɗo kuuɓal jaayndeeji, caggal ɗuum o wonii kadi koolaaɗo kuuɓal tedduɗo e jokkondiral e guwerneer Umo Eno. Sarwiis sariyaaji Umanah woni wakiiliijo diiwal ngal Abak/Etim Ekpo/Ika nder suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i diga 2019 haa 2023. E nder laamu maako, o wallitorii kuuɗe ɗen ko hawti e eɓɓoore ngam heɓugo janngirde janngirde (karallaagal) nder Ika LGA, janngirde teknikal aviation haa Uyo e waylugo kuugal Defense a Ac- Naajeeriya Komiseer ƴellitaare nokkuuji daande maayo. O ummini kadi motion dow luural keeri, njanguuji xenophobie, caɗeele ekolosii, ɓeydugol njoɓɗeele kuuraa, e wiɗtooji ƴeewndo eɓɓaaɗe fedde nde. O golliima e goomuuji keewɗi dartiiɗi e ad-hoc, ina heen Ñaawirde, Ngalu Gaas, Konu, Konte laamu, Jaayɗe e Geɗe laamu, Kabaaru e Njuɓɓudi Ngenndiwal, Ñaawirde, e Ganndal e Karallaagal. Ko kanko ardii Goomu Ad-hoc ko faati e kaalis reentaade. Ƴellitaare renndo Umanah ina jokkondiri e eɓɓooji nder diiwaan mum ko wayi no elektoronik e nder gure, rokkude transformateur, mahngo cuuɗi janngirɗe, skeemaaji borehole, luumooji, e cuuɗi wuro. O wallitii kadi eɓɓooji jaŋde, eɓɓooji keɓgol karallaagal, e ballal COVID-19. == Nguurndam == neɗɗo Umanah ko tergal e Egliis Qua Iboe.[citation ina haani] == Tuugnorgal == 0a65kvlkd9ul6obo14xef586asr7hts 180430 180429 2026-08-01T11:40:50Z Ilya Discuss 10103 180430 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Aniekan Umanah''' ko jaayndiyanke, hooreejo jaayndeeji, e politikyanke mo leydi Najeriya. O waɗii laabi ɗuuɗɗi bana Komisinaajo hukuumaaji pamari nder diiwal Akwa Ibom e wakiiliijo lesdi Abak/Etim Ekpo/Ika nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya hakkunde hitaande 2019 e 2023. == Nguurndam == e jaŋde puɗɗagol Umanah jibinaama nder saare mawɗo John Umanah Equo mo wuro Abak, nokkuure laamu Abak, lesdi Akwa Ibom, lesdi Naajeeriya. Ko kanko woni ɗiɗaɓo e ɓiɓɓe njeeɗiɗo. O naati duɗal leslesal Bishop Clark, Abak, caggal ɗuum to duɗal jaaɓi haaɗtirde Holy Family, Oku Abak, hade makko timminde seedantaagal makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lutheran, Obot Idim. O janngi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Uyo, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lagos, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Cambridge to leydi Angalteer, e to duɗal jaaɓi haaɗtirde njulaagu Lagos.<ref>{{Cite web|title=Hon. Aniekan Umanah – Akwa Ibom State Government|url=https://akwaibomstate.gov.ng/executive-council/rt-hon-aniekan-umanah/|access-date=2026-06-20|language=en-US}}</ref> Omo jogii kadi seedanteeje karallaagal to bannge jaayndeyaagal, e yeeyde, e jokkondiral hakkunde yimɓe.<ref>{{cite web|title=Akwa Ibom Commissioner Umanah Resumes, Unveils Vision for Media Transformation|url=https://theevangelist.com.ng/2025/02/25/umanah-resumes-as-aibom-information-commissioner-unveils-vision-for-media-transformation/|website=The Evangelist|date=25 February 2025|access-date=30 September 2025}}</ref> Kugal Jaayndeyaagal e jaayndeeji Umanah fuɗɗi kuugal maako nder hitaande 1989 wakkati o ɗonno huuda nder kuugal sukaaɓe lesdi ndi'i bee jaayndeeji Outlook haa Enugu, haa o huwi bana yewtere e yewtere siyaasaaku.<ref>{{Cite web|last=Umanah|first=Hon. Aniekan|title=Hon. Aniekan Umanah – Akwa Ibom State Government|url=https://akwaibomstate.gov.ng/executive-council/rt-hon-aniekan-umanah/|access-date=2026-06-20|language=en-US}}</ref> Caggal ɗuum o naati e jaaynde Newswatch, o golliima e golle binndol e yeeyde hakkunde 1992 e 2004. E hitaande 2004, o wonti hooreejo fedde nde, o woni hooreejo fedde nde. Hitaande rewtunde ndee, o sosi Executive Options Media Limited, o woni hooreejo fedde ndee haa hitaande 2008. E lewru desaambar 2016, o sosi fedde toppitiinde ko fayti e jaayɗe Afrik (AMNETT), woni fedde toppitiinde ko fayti e jaayɗe e nder Afrik kala. Toɗɗagol politik Umanah waɗii golle keewɗe e nder diiwaan Akwa Ibom. O adii wonde ko Komisariyaa toppitiiɗo humpito e ƴellitgol renndo (2008–2011), caggal ɗuum o woni Komisariyaa toppitiiɗo humpito e jokkondiral (2011–2015). O artii e golle Komiseriyaa ngam humpitooji e ƴellitgol renndo (2015–2016), o arti kadi e golle Komisinaajo ngam humpitooji e les njiimaandi guwerneer Umo Eno e hitaande 2025. O woni kadi koolaaɗo kuuɓal jaayndeeji, caggal ɗuum o wonii kadi koolaaɗo kuuɓal tedduɗo e jokkondiral e guwerneer Umo Eno. Sarwiis sariyaaji Umanah woni wakiiliijo diiwal ngal Abak/Etim Ekpo/Ika nder suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i diga 2019 haa 2023. E nder laamu maako, o wallitorii kuuɗe ɗen ko hawti e eɓɓoore ngam heɓugo janngirde janngirde (karallaagal) nder Ika LGA, janngirde teknikal aviation haa Uyo e waylugo kuugal Defense a Ac- Naajeeriya Komiseer ƴellitaare nokkuuji daande maayo. O ummini kadi motion dow luural keeri, njanguuji xenophobie, caɗeele ekolosii, ɓeydugol njoɓɗeele kuuraa, e wiɗtooji ƴeewndo eɓɓaaɗe fedde nde. O golliima e goomuuji keewɗi dartiiɗi e ad-hoc, ina heen Ñaawirde, Ngalu Gaas, Konu, Konte laamu, Jaayɗe e Geɗe laamu, Kabaaru e Njuɓɓudi Ngenndiwal, Ñaawirde, e Ganndal e Karallaagal. Ko kanko ardii Goomu Ad-hoc ko faati e kaalis reentaade. Ƴellitaare renndo Umanah ina jokkondiri e eɓɓooji nder diiwaan mum ko wayi no elektoronik e nder gure, rokkude transformateur, mahngo cuuɗi janngirɗe, skeemaaji borehole, luumooji, e cuuɗi wuro. O wallitii kadi eɓɓooji jaŋde, eɓɓooji keɓgol karallaagal, e ballal COVID-19. == Nguurndam == neɗɗo Umanah ko tergal e Egliis Qua Iboe.[citation ina haani] == Tuugnorgal == 1u6hzdudz8oecc02nc7hfb01zvh14w0 180431 180430 2026-08-01T11:42:43Z Ilya Discuss 10103 180431 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Aniekan Umanah''' ko jaayndiyanke, hooreejo jaayndeeji, e politikyanke mo leydi Najeriya. O waɗii laabi ɗuuɗɗi bana Komisinaajo hukuumaaji pamari nder diiwal Akwa Ibom e wakiiliijo lesdi Abak/Etim Ekpo/Ika nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya hakkunde hitaande 2019 e 2023. == Nguurndam == e jaŋde puɗɗagol Umanah jibinaama nder saare mawɗo John Umanah Equo mo wuro Abak, nokkuure laamu Abak, lesdi Akwa Ibom, lesdi Naajeeriya. Ko kanko woni ɗiɗaɓo e ɓiɓɓe njeeɗiɗo. O naati duɗal leslesal Bishop Clark, Abak, caggal ɗuum to duɗal jaaɓi haaɗtirde Holy Family, Oku Abak, hade makko timminde seedantaagal makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lutheran, Obot Idim. O janngi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Uyo, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lagos, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Cambridge to leydi Angalteer, e to duɗal jaaɓi haaɗtirde njulaagu Lagos.<ref>{{Cite web|title=Hon. Aniekan Umanah – Akwa Ibom State Government|url=https://akwaibomstate.gov.ng/executive-council/rt-hon-aniekan-umanah/|access-date=2026-06-20|language=en-US}}</ref> Omo jogii kadi seedanteeje karallaagal to bannge jaayndeyaagal, e yeeyde, e jokkondiral hakkunde yimɓe.<ref>{{cite web|title=Akwa Ibom Commissioner Umanah Resumes, Unveils Vision for Media Transformation|url=https://theevangelist.com.ng/2025/02/25/umanah-resumes-as-aibom-information-commissioner-unveils-vision-for-media-transformation/|website=The Evangelist|date=25 February 2025|access-date=30 September 2025}}</ref> Kugal Jaayndeyaagal e jaayndeeji Umanah fuɗɗi kuugal maako nder hitaande 1989 wakkati o ɗonno huuda nder kuugal sukaaɓe lesdi ndi'i bee jaayndeeji Outlook haa Enugu, haa o huwi bana yewtere e yewtere siyaasaaku.<ref>{{Cite web|last=Umanah|first=Hon. Aniekan|title=Hon. Aniekan Umanah – Akwa Ibom State Government|url=https://akwaibomstate.gov.ng/executive-council/rt-hon-aniekan-umanah/|access-date=2026-06-20|language=en-US}}</ref> Caggal ɗuum o naati e jaaynde Newswatch, o golliima e golle binndol e yeeyde hakkunde 1992 e 2004. E hitaande 2004, o wonti hooreejo fedde nde, o woni hooreejo fedde nde.<ref>{{Cite web|title=Hon. Aniekan Umanah – Akwa Ibom State Government|url=https://akwaibomstate.gov.ng/executive-council/rt-hon-aniekan-umanah/|access-date=2026-06-20|language=en-US}}</ref> Hitaande rewtunde ndee, o sosi Executive Options Media Limited, o woni hooreejo fedde ndee haa hitaande 2008. E lewru desaambar 2016, o sosi fedde toppitiinde ko fayti e jaayɗe Afrik (AMNETT), woni fedde toppitiinde ko fayti e jaayɗe e nder Afrik kala. Toɗɗagol politik Umanah waɗii golle keewɗe e nder diiwaan Akwa Ibom. O adii wonde ko Komisariyaa toppitiiɗo humpito e ƴellitgol renndo (2008–2011), caggal ɗuum o woni Komisariyaa toppitiiɗo humpito e jokkondiral (2011–2015). O artii e golle Komiseriyaa ngam humpitooji e ƴellitgol renndo (2015–2016), o arti kadi e golle Komisinaajo ngam humpitooji e les njiimaandi guwerneer Umo Eno e hitaande 2025. O woni kadi koolaaɗo kuuɓal jaayndeeji, caggal ɗuum o wonii kadi koolaaɗo kuuɓal tedduɗo e jokkondiral e guwerneer Umo Eno. Sarwiis sariyaaji Umanah woni wakiiliijo diiwal ngal Abak/Etim Ekpo/Ika nder suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i diga 2019 haa 2023. E nder laamu maako, o wallitorii kuuɗe ɗen ko hawti e eɓɓoore ngam heɓugo janngirde janngirde (karallaagal) nder Ika LGA, janngirde teknikal aviation haa Uyo e waylugo kuugal Defense a Ac- Naajeeriya Komiseer ƴellitaare nokkuuji daande maayo. O ummini kadi motion dow luural keeri, njanguuji xenophobie, caɗeele ekolosii, ɓeydugol njoɓɗeele kuuraa, e wiɗtooji ƴeewndo eɓɓaaɗe fedde nde. O golliima e goomuuji keewɗi dartiiɗi e ad-hoc, ina heen Ñaawirde, Ngalu Gaas, Konu, Konte laamu, Jaayɗe e Geɗe laamu, Kabaaru e Njuɓɓudi Ngenndiwal, Ñaawirde, e Ganndal e Karallaagal. Ko kanko ardii Goomu Ad-hoc ko faati e kaalis reentaade. Ƴellitaare renndo Umanah ina jokkondiri e eɓɓooji nder diiwaan mum ko wayi no elektoronik e nder gure, rokkude transformateur, mahngo cuuɗi janngirɗe, skeemaaji borehole, luumooji, e cuuɗi wuro. O wallitii kadi eɓɓooji jaŋde, eɓɓooji keɓgol karallaagal, e ballal COVID-19. == Nguurndam == neɗɗo Umanah ko tergal e Egliis Qua Iboe.[citation ina haani] == Tuugnorgal == 8ko1uwxc2zocr7957qds6hdnop579jx 180432 180431 2026-08-01T11:43:54Z Ilya Discuss 10103 180432 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Aniekan Umanah''' ko jaayndiyanke, hooreejo jaayndeeji, e politikyanke mo leydi Najeriya. O waɗii laabi ɗuuɗɗi bana Komisinaajo hukuumaaji pamari nder diiwal Akwa Ibom e wakiiliijo lesdi Abak/Etim Ekpo/Ika nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya hakkunde hitaande 2019 e 2023. == Nguurndam == e jaŋde puɗɗagol Umanah jibinaama nder saare mawɗo John Umanah Equo mo wuro Abak, nokkuure laamu Abak, lesdi Akwa Ibom, lesdi Naajeeriya. Ko kanko woni ɗiɗaɓo e ɓiɓɓe njeeɗiɗo. O naati duɗal leslesal Bishop Clark, Abak, caggal ɗuum to duɗal jaaɓi haaɗtirde Holy Family, Oku Abak, hade makko timminde seedantaagal makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lutheran, Obot Idim. O janngi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Uyo, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lagos, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Cambridge to leydi Angalteer, e to duɗal jaaɓi haaɗtirde njulaagu Lagos.<ref>{{Cite web|title=Hon. Aniekan Umanah – Akwa Ibom State Government|url=https://akwaibomstate.gov.ng/executive-council/rt-hon-aniekan-umanah/|access-date=2026-06-20|language=en-US}}</ref> Omo jogii kadi seedanteeje karallaagal to bannge jaayndeyaagal, e yeeyde, e jokkondiral hakkunde yimɓe.<ref>{{cite web|title=Akwa Ibom Commissioner Umanah Resumes, Unveils Vision for Media Transformation|url=https://theevangelist.com.ng/2025/02/25/umanah-resumes-as-aibom-information-commissioner-unveils-vision-for-media-transformation/|website=The Evangelist|date=25 February 2025|access-date=30 September 2025}}</ref> Kugal Jaayndeyaagal e jaayndeeji Umanah fuɗɗi kuugal maako nder hitaande 1989 wakkati o ɗonno huuda nder kuugal sukaaɓe lesdi ndi'i bee jaayndeeji Outlook haa Enugu, haa o huwi bana yewtere e yewtere siyaasaaku.<ref>{{Cite web|last=Umanah|first=Hon. Aniekan|title=Hon. Aniekan Umanah – Akwa Ibom State Government|url=https://akwaibomstate.gov.ng/executive-council/rt-hon-aniekan-umanah/|access-date=2026-06-20|language=en-US}}</ref> Caggal ɗuum o naati e jaaynde Newswatch, o golliima e golle binndol e yeeyde hakkunde 1992 e 2004. E hitaande 2004, o wonti hooreejo fedde nde, o woni hooreejo fedde nde.<ref>{{Cite web|title=Hon. Aniekan Umanah – Akwa Ibom State Government|url=https://akwaibomstate.gov.ng/executive-council/rt-hon-aniekan-umanah/|access-date=2026-06-20|language=en-US}}</ref> Hitaande rewtunde ndee, o sosi Executive Options Media Limited, o woni hooreejo fedde ndee haa hitaande 2008. E lewru desaambar 2016, o sosi fedde toppitiinde ko fayti e jaayɗe Afrik (AMNETT), woni fedde toppitiinde ko fayti e jaayɗe e nder Afrik kala. Toɗɗagol politik Umanah waɗii golle keewɗe e nder diiwaan Akwa Ibom. O adii wonde ko Komisariyaa toppitiiɗo humpito e ƴellitgol renndo (2008–2011), caggal ɗuum o woni Komisariyaa toppitiiɗo humpito e jokkondiral (2011–2015).<ref>{{cite web|title=Gov Eno Names Aniekan, Archibong, 25 Others as Commissioners|url=https://newdiplomatng.com/gov-umo-eno-nominates-media/|website=The New Diplomat|date=23 February 2025|access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=Akwa Ibom: New Cabinet – Eno Assigns Portfolios|url=https://allafrica.com/stories/202502250458.html|website=AllAfrica|date=25 February 2025|access-date=30 September 2025}}</ref> O artii e golle Komiseriyaa ngam humpitooji e ƴellitgol renndo (2015–2016), o arti kadi e golle Komisinaajo ngam humpitooji e les njiimaandi guwerneer Umo Eno e hitaande 2025. O woni kadi koolaaɗo kuuɓal jaayndeeji, caggal ɗuum o wonii kadi koolaaɗo kuuɓal tedduɗo e jokkondiral e guwerneer Umo Eno. Sarwiis sariyaaji Umanah woni wakiiliijo diiwal ngal Abak/Etim Ekpo/Ika nder suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i diga 2019 haa 2023. E nder laamu maako, o wallitorii kuuɗe ɗen ko hawti e eɓɓoore ngam heɓugo janngirde janngirde (karallaagal) nder Ika LGA, janngirde teknikal aviation haa Uyo e waylugo kuugal Defense a Ac- Naajeeriya Komiseer ƴellitaare nokkuuji daande maayo. O ummini kadi motion dow luural keeri, njanguuji xenophobie, caɗeele ekolosii, ɓeydugol njoɓɗeele kuuraa, e wiɗtooji ƴeewndo eɓɓaaɗe fedde nde. O golliima e goomuuji keewɗi dartiiɗi e ad-hoc, ina heen Ñaawirde, Ngalu Gaas, Konu, Konte laamu, Jaayɗe e Geɗe laamu, Kabaaru e Njuɓɓudi Ngenndiwal, Ñaawirde, e Ganndal e Karallaagal. Ko kanko ardii Goomu Ad-hoc ko faati e kaalis reentaade. Ƴellitaare renndo Umanah ina jokkondiri e eɓɓooji nder diiwaan mum ko wayi no elektoronik e nder gure, rokkude transformateur, mahngo cuuɗi janngirɗe, skeemaaji borehole, luumooji, e cuuɗi wuro. O wallitii kadi eɓɓooji jaŋde, eɓɓooji keɓgol karallaagal, e ballal COVID-19. == Nguurndam == neɗɗo Umanah ko tergal e Egliis Qua Iboe.[citation ina haani] == Tuugnorgal == jwqef8kbx26j0pg5r38i30vt67gvt2c 180433 180432 2026-08-01T11:45:16Z Ilya Discuss 10103 180433 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Aniekan Umanah''' ko jaayndiyanke, hooreejo jaayndeeji, e politikyanke mo leydi Najeriya. O waɗii laabi ɗuuɗɗi bana Komisinaajo hukuumaaji pamari nder diiwal Akwa Ibom e wakiiliijo lesdi Abak/Etim Ekpo/Ika nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya hakkunde hitaande 2019 e 2023. == Nguurndam == e jaŋde puɗɗagol Umanah jibinaama nder saare mawɗo John Umanah Equo mo wuro Abak, nokkuure laamu Abak, lesdi Akwa Ibom, lesdi Naajeeriya. Ko kanko woni ɗiɗaɓo e ɓiɓɓe njeeɗiɗo. O naati duɗal leslesal Bishop Clark, Abak, caggal ɗuum to duɗal jaaɓi haaɗtirde Holy Family, Oku Abak, hade makko timminde seedantaagal makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lutheran, Obot Idim. O janngi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Uyo, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lagos, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Cambridge to leydi Angalteer, e to duɗal jaaɓi haaɗtirde njulaagu Lagos.<ref>{{Cite web|title=Hon. Aniekan Umanah – Akwa Ibom State Government|url=https://akwaibomstate.gov.ng/executive-council/rt-hon-aniekan-umanah/|access-date=2026-06-20|language=en-US}}</ref> Omo jogii kadi seedanteeje karallaagal to bannge jaayndeyaagal, e yeeyde, e jokkondiral hakkunde yimɓe.<ref>{{cite web|title=Akwa Ibom Commissioner Umanah Resumes, Unveils Vision for Media Transformation|url=https://theevangelist.com.ng/2025/02/25/umanah-resumes-as-aibom-information-commissioner-unveils-vision-for-media-transformation/|website=The Evangelist|date=25 February 2025|access-date=30 September 2025}}</ref> Kugal Jaayndeyaagal e jaayndeeji Umanah fuɗɗi kuugal maako nder hitaande 1989 wakkati o ɗonno huuda nder kuugal sukaaɓe lesdi ndi'i bee jaayndeeji Outlook haa Enugu, haa o huwi bana yewtere e yewtere siyaasaaku.<ref>{{Cite web|last=Umanah|first=Hon. Aniekan|title=Hon. Aniekan Umanah – Akwa Ibom State Government|url=https://akwaibomstate.gov.ng/executive-council/rt-hon-aniekan-umanah/|access-date=2026-06-20|language=en-US}}</ref> Caggal ɗuum o naati e jaaynde Newswatch, o golliima e golle binndol e yeeyde hakkunde 1992 e 2004. E hitaande 2004, o wonti hooreejo fedde nde, o woni hooreejo fedde nde.<ref>{{Cite web|title=Hon. Aniekan Umanah – Akwa Ibom State Government|url=https://akwaibomstate.gov.ng/executive-council/rt-hon-aniekan-umanah/|access-date=2026-06-20|language=en-US}}</ref> Hitaande rewtunde ndee, o sosi Executive Options Media Limited, o woni hooreejo fedde ndee haa hitaande 2008. E lewru desaambar 2016, o sosi fedde toppitiinde ko fayti e jaayɗe Afrik (AMNETT), woni fedde toppitiinde ko fayti e jaayɗe e nder Afrik kala. Toɗɗagol politik Umanah waɗii golle keewɗe e nder diiwaan Akwa Ibom. O adii wonde ko Komisariyaa toppitiiɗo humpito e ƴellitgol renndo (2008–2011), caggal ɗuum o woni Komisariyaa toppitiiɗo humpito e jokkondiral (2011–2015).<ref>{{cite web|title=Gov Eno Names Aniekan, Archibong, 25 Others as Commissioners|url=https://newdiplomatng.com/gov-umo-eno-nominates-media/|website=The New Diplomat|date=23 February 2025|access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=Akwa Ibom: New Cabinet – Eno Assigns Portfolios|url=https://allafrica.com/stories/202502250458.html|website=AllAfrica|date=25 February 2025|access-date=30 September 2025}}</ref> O artii e golle Komiseriyaa ngam humpitooji e ƴellitgol renndo (2015–2016), o arti kadi e golle Komisinaajo ngam humpitooji e les njiimaandi guwerneer Umo Eno e hitaande 2025. O woni kadi koolaaɗo kuuɓal jaayndeeji, caggal ɗuum o wonii kadi koolaaɗo kuuɓal tedduɗo e jokkondiral e guwerneer Umo Eno..<ref>{{cite web|title=Akwa Ibom Commissioner Engages NUJ, Reaffirms State Commitment to Unity and Development|url=https://skynetnews.com.ng/2025/05/03/information-commissioner-engages-aibom-nuj-reaffirms-state-commitment-to-unity-and-development/|website=Skynet News|date=3 May 2025|access-date=30 September 2025}}</ref> Sarwiis sariyaaji Umanah woni wakiiliijo diiwal ngal Abak/Etim Ekpo/Ika nder suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i diga 2019 haa 2023. E nder laamu maako, o wallitorii kuuɗe ɗen ko hawti e eɓɓoore ngam heɓugo janngirde janngirde (karallaagal) nder Ika LGA, janngirde teknikal aviation haa Uyo e waylugo kuugal Defense a Ac- Naajeeriya Komiseer ƴellitaare nokkuuji daande maayo. O ummini kadi motion dow luural keeri, njanguuji xenophobie, caɗeele ekolosii, ɓeydugol njoɓɗeele kuuraa, e wiɗtooji ƴeewndo eɓɓaaɗe fedde nde. O golliima e goomuuji keewɗi dartiiɗi e ad-hoc, ina heen Ñaawirde, Ngalu Gaas, Konu, Konte laamu, Jaayɗe e Geɗe laamu, Kabaaru e Njuɓɓudi Ngenndiwal, Ñaawirde, e Ganndal e Karallaagal. Ko kanko ardii Goomu Ad-hoc ko faati e kaalis reentaade. Ƴellitaare renndo Umanah ina jokkondiri e eɓɓooji nder diiwaan mum ko wayi no elektoronik e nder gure, rokkude transformateur, mahngo cuuɗi janngirɗe, skeemaaji borehole, luumooji, e cuuɗi wuro. O wallitii kadi eɓɓooji jaŋde, eɓɓooji keɓgol karallaagal, e ballal COVID-19. == Nguurndam == neɗɗo Umanah ko tergal e Egliis Qua Iboe.[citation ina haani] == Tuugnorgal == 5x7tpz7kg0yr47ph5y0o2wlc7du124c 180434 180433 2026-08-01T11:46:45Z Ilya Discuss 10103 180434 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Aniekan Umanah''' ko jaayndiyanke, hooreejo jaayndeeji, e politikyanke mo leydi Najeriya. O waɗii laabi ɗuuɗɗi bana Komisinaajo hukuumaaji pamari nder diiwal Akwa Ibom e wakiiliijo lesdi Abak/Etim Ekpo/Ika nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya hakkunde hitaande 2019 e 2023. == Nguurndam == e jaŋde puɗɗagol Umanah jibinaama nder saare mawɗo John Umanah Equo mo wuro Abak, nokkuure laamu Abak, lesdi Akwa Ibom, lesdi Naajeeriya. Ko kanko woni ɗiɗaɓo e ɓiɓɓe njeeɗiɗo. O naati duɗal leslesal Bishop Clark, Abak, caggal ɗuum to duɗal jaaɓi haaɗtirde Holy Family, Oku Abak, hade makko timminde seedantaagal makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lutheran, Obot Idim. O janngi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Uyo, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lagos, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Cambridge to leydi Angalteer, e to duɗal jaaɓi haaɗtirde njulaagu Lagos.<ref>{{Cite web|title=Hon. Aniekan Umanah – Akwa Ibom State Government|url=https://akwaibomstate.gov.ng/executive-council/rt-hon-aniekan-umanah/|access-date=2026-06-20|language=en-US}}</ref> Omo jogii kadi seedanteeje karallaagal to bannge jaayndeyaagal, e yeeyde, e jokkondiral hakkunde yimɓe.<ref>{{cite web|title=Akwa Ibom Commissioner Umanah Resumes, Unveils Vision for Media Transformation|url=https://theevangelist.com.ng/2025/02/25/umanah-resumes-as-aibom-information-commissioner-unveils-vision-for-media-transformation/|website=The Evangelist|date=25 February 2025|access-date=30 September 2025}}</ref> Kugal Jaayndeyaagal e jaayndeeji Umanah fuɗɗi kuugal maako nder hitaande 1989 wakkati o ɗonno huuda nder kuugal sukaaɓe lesdi ndi'i bee jaayndeeji Outlook haa Enugu, haa o huwi bana yewtere e yewtere siyaasaaku.<ref>{{Cite web|last=Umanah|first=Hon. Aniekan|title=Hon. Aniekan Umanah – Akwa Ibom State Government|url=https://akwaibomstate.gov.ng/executive-council/rt-hon-aniekan-umanah/|access-date=2026-06-20|language=en-US}}</ref> Caggal ɗuum o naati e jaaynde Newswatch, o golliima e golle binndol e yeeyde hakkunde 1992 e 2004. E hitaande 2004, o wonti hooreejo fedde nde, o woni hooreejo fedde nde.<ref>{{Cite web|title=Hon. Aniekan Umanah – Akwa Ibom State Government|url=https://akwaibomstate.gov.ng/executive-council/rt-hon-aniekan-umanah/|access-date=2026-06-20|language=en-US}}</ref> Hitaande rewtunde ndee, o sosi Executive Options Media Limited, o woni hooreejo fedde ndee haa hitaande 2008. E lewru desaambar 2016, o sosi fedde toppitiinde ko fayti e jaayɗe Afrik (AMNETT), woni fedde toppitiinde ko fayti e jaayɗe e nder Afrik kala. Toɗɗagol politik Umanah waɗii golle keewɗe e nder diiwaan Akwa Ibom. O adii wonde ko Komisariyaa toppitiiɗo humpito e ƴellitgol renndo (2008–2011), caggal ɗuum o woni Komisariyaa toppitiiɗo humpito e jokkondiral (2011–2015).<ref>{{cite web|title=Gov Eno Names Aniekan, Archibong, 25 Others as Commissioners|url=https://newdiplomatng.com/gov-umo-eno-nominates-media/|website=The New Diplomat|date=23 February 2025|access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=Akwa Ibom: New Cabinet – Eno Assigns Portfolios|url=https://allafrica.com/stories/202502250458.html|website=AllAfrica|date=25 February 2025|access-date=30 September 2025}}</ref> O artii e golle Komiseriyaa ngam humpitooji e ƴellitgol renndo (2015–2016), o arti kadi e golle Komisinaajo ngam humpitooji e les njiimaandi guwerneer Umo Eno e hitaande 2025. O woni kadi koolaaɗo kuuɓal jaayndeeji, caggal ɗuum o wonii kadi koolaaɗo kuuɓal tedduɗo e jokkondiral e guwerneer Umo Eno..<ref>{{cite web|title=Akwa Ibom Commissioner Engages NUJ, Reaffirms State Commitment to Unity and Development|url=https://skynetnews.com.ng/2025/05/03/information-commissioner-engages-aibom-nuj-reaffirms-state-commitment-to-unity-and-development/|website=Skynet News|date=3 May 2025|access-date=30 September 2025}}</ref> Sarwiis sariyaaji Umanah woni wakiiliijo diiwal ngal Abak/Etim Ekpo/Ika nder suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i diga 2019 haa 2023. E nder laamu maako, o wallitorii kuuɗe ɗen ko hawti e eɓɓoore ngam heɓugo janngirde janngirde (karallaagal) nder Ika LGA, janngirde teknikal aviation haa Uyo e waylugo kuugal Defense a Ac- Naajeeriya Komiseer ƴellitaare nokkuuji daande maayo.<ref>{{Cite news|title=Akwa Ibom gov releases over N1bn for airport upgrade|url=https://punchng.com/akwa-ibom-gov-releases-over-n1bn-for-airport-upgrade/|newspaper=[[The Punch]]|date=28 March 2025|access-date=30 September 2025}}</ref> O ummini kadi motion dow luural keeri, njanguuji xenophobie, caɗeele ekolosii, ɓeydugol njoɓɗeele kuuraa, e wiɗtooji ƴeewndo eɓɓaaɗe fedde nde. O golliima e goomuuji keewɗi dartiiɗi e ad-hoc, ina heen Ñaawirde, Ngalu Gaas, Konu, Konte laamu, Jaayɗe e Geɗe laamu, Kabaaru e Njuɓɓudi Ngenndiwal, Ñaawirde, e Ganndal e Karallaagal. Ko kanko ardii Goomu Ad-hoc ko faati e kaalis reentaade. Ƴellitaare renndo Umanah ina jokkondiri e eɓɓooji nder diiwaan mum ko wayi no elektoronik e nder gure, rokkude transformateur, mahngo cuuɗi janngirɗe, skeemaaji borehole, luumooji, e cuuɗi wuro. O wallitii kadi eɓɓooji jaŋde, eɓɓooji keɓgol karallaagal, e ballal COVID-19. == Nguurndam == neɗɗo Umanah ko tergal e Egliis Qua Iboe.[citation ina haani] == Tuugnorgal == 597khvm7oiwc3jhwidk9x81owcgqjwo Umar Abdullahi Kamba 0 43361 180435 2026-08-01T11:50:07Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Umar Abdullaahi Kamba (jibinaa ko hitaande 1968) ko dawriyanke Najeriya mo diiwaan Kebbi. O woniino tergal lomtotooɗo diiwaan fedde Arewa Dandi e nder asamblee ngenndiijo 9ɓo. O lomtii Husseni Suleiman, o suɓaama e nder suudu sarɗiiji leydi ndii e wooteeji 2019 e gardagol lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). Tuugnorgal" 180435 wikitext text/x-wiki Umar Abdullaahi Kamba (jibinaa ko hitaande 1968) ko dawriyanke Najeriya mo diiwaan Kebbi. O woniino tergal lomtotooɗo diiwaan fedde Arewa Dandi e nder asamblee ngenndiijo 9ɓo. O lomtii Husseni Suleiman, o suɓaama e nder suudu sarɗiiji leydi ndii e wooteeji 2019 e gardagol lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). Tuugnorgal 4jnqxmi7vqa4b2a4xc5t2xhj29316r5 180436 180435 2026-08-01T11:50:32Z Ilya Discuss 10103 180436 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Umar Abdullaahi Kamba (jibinaa ko hitaande 1968) ko dawriyanke Najeriya mo diiwaan Kebbi. O woniino tergal lomtotooɗo diiwaan fedde Arewa Dandi e nder asamblee ngenndiijo 9ɓo. O lomtii Husseni Suleiman, o suɓaama e nder suudu sarɗiiji leydi ndii e wooteeji 2019 e gardagol lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). Tuugnorgal ffciazn3buft119iwynrnvyy0q0mu8a 180437 180436 2026-08-01T11:51:43Z Ilya Discuss 10103 180437 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Umar Abdullaahi Kamba''' (jibinaa ko hitaande 1968) ko dawriyanke Najeriya mo diiwaan Kebbi. O woniino tergal lomtotooɗo diiwaan fedde Arewa Dandi e nder asamblee ngenndiijo 9ɓo. O lomtii Husseni Suleiman, o suɓaama e nder suudu sarɗiiji leydi ndii e wooteeji 2019 e gardagol lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). == Tuugnorgal == hwuktsn92pgwdt74honcr5b8crt7kn6 180438 180437 2026-08-01T11:52:51Z Ilya Discuss 10103 180438 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Umar Abdullaahi Kamba''' (jibinaa ko hitaande 1968) ko dawriyanke Najeriya mo diiwaan Kebbi. O woniino tergal lomtotooɗo diiwaan fedde Arewa Dandi e nder asamblee ngenndiijo 9ɓo. O lomtii Husseni Suleiman, o suɓaama e nder suudu sarɗiiji leydi ndii e wooteeji 2019 e gardagol lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP).<ref>{{Cite web|title=Citizen Science Nigeria|url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/umar-abdullahi-kamba|access-date=2025-01-07|website=citizensciencenigeria.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Candidates - Voter - Validating the Office of the Electorate on Representation|url=https://orderpaper.ng/voter/candidate?id=ABDULLAHI-UMAR-KAMBA-2756|access-date=2025-01-07|website=orderpaper.ng}}</ref><ref>{{Cite news|last=Nwafor|date=2021-09-03|title=Federal law maker empowers constituents, connects villages with power, water in Kebbi|url=https://www.vanguardngr.com/2021/09/federal-law-maker-empowers-constituents-connects-villages-with-power-water-in-kebbi/amp/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2025-01-07|newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]|language=en-GB}}</ref> == Tuugnorgal == 50jkanwc49nk9ipj0gu52cupj0blddx Abdulkarim Usman 0 43362 180439 2026-08-01T11:54:29Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Abdulkarim Usman ko siyaasaajo Naajeeriya, o laati tergal suudu joonde diidaaɗi lesdi Nasarawa, o wakiiliijo diiwal Akwanga/Nasarawa/Eggon/Wamba diga hitaande 2019 haa 2023 les njiimaandi lanyol yimɓe. Usman jibinaa ko e hitaande 1970. O jeyaa ko e diiwaan Nasarawa. Tuugnorgal" 180439 wikitext text/x-wiki Abdulkarim Usman ko siyaasaajo Naajeeriya, o laati tergal suudu joonde diidaaɗi lesdi Nasarawa, o wakiiliijo diiwal Akwanga/Nasarawa/Eggon/Wamba diga hitaande 2019 haa 2023 les njiimaandi lanyol yimɓe. Usman jibinaa ko e hitaande 1970. O jeyaa ko e diiwaan Nasarawa. Tuugnorgal paznxyi09d162b1i0ckwgigl4rofxs4 180440 180439 2026-08-01T11:54:52Z Ilya Discuss 10103 180440 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Abdulkarim Usman ko siyaasaajo Naajeeriya, o laati tergal suudu joonde diidaaɗi lesdi Nasarawa, o wakiiliijo diiwal Akwanga/Nasarawa/Eggon/Wamba diga hitaande 2019 haa 2023 les njiimaandi lanyol yimɓe. Usman jibinaa ko e hitaande 1970. O jeyaa ko e diiwaan Nasarawa. Tuugnorgal gtglq6n6m2bqso7kv9rx8x59mb7t3l8 180441 180440 2026-08-01T11:56:42Z Ilya Discuss 10103 180441 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Abdulkarim Usman''' ko siyaasaajo Naajeeriya, o laati tergal suudu joonde diidaaɗi lesdi Nasarawa, o wakiiliijo diiwal Akwanga/Nasarawa/Eggon/Wamba diga hitaande 2019 haa 2023 les njiimaandi lanyol yimɓe. Usman jibinaa ko e hitaande 1970. O jeyaa ko e diiwaan Nasarawa. == Tuugnorgal == dt8icjyaj340u28lgiq04uqn5nayha4 180442 180441 2026-08-01T11:58:50Z Ilya Discuss 10103 180442 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Abdulkarim Usman''' ko siyaasaajo Naajeeriya, o laati tergal suudu joonde diidaaɗi lesdi Nasarawa, o wakiiliijo diiwal Akwanga/Nasarawa/Eggon/Wamba diga hitaande 2019 haa 2023 les njiimaandi lanyol yimɓe. Usman jibinaa ko e hitaande 1970. O jeyaa ko e diiwaan Nasarawa.<ref>{{Cite web|url=https://www.constrack.ng/legislator_details?id=252|title=Legislator Details - ConsTrack Track and Report on Governement Funded Projects in Nigeria|website=www.constrack.ng}}</ref><ref>{{Cite web|title=Candidates - Voter - Validating the Office of the Electorate on Representation|url=https://orderpaper.ng/voter/candidate?id=ABDULKARIM-USMAN-2699|access-date=2024-12-13|website=orderpaper.ng}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/abdulkarim-usman-0|title=Citizen Science Nigeria|website=citizensciencenigeria.org}}</ref><ref>{{Cite news|title=Nasarawa Crisis: Assembly summons Muslims pilgrim board over Hajj|url=https://www.premiumtimesng.com/regional/168014-nasarawa-crisis-assembly-summons-muslims-pilgrim-board-over-hajj.html?tztc=1|access-date=2024-12-13|newspaper=[[Premium Times]]}}</ref><ref>{{Cite web|title=undefined candidate data for 2023 - Stears Elections|url=https://www.stears.co/elections/candidates/abdulkarim-usman-1/|access-date=2024-12-13|website=www.stears.co}}</ref> == Tuugnorgal == ob5u3qpyoux2urf416w3htifwkahace