Wikipedia ffwiki https://ff.wikipedia.org/wiki/Hello_ja%C9%93%C9%93orgo MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Naajeeriya 0 2103 191972 191600 2026-10-09T19:30:47Z Zaujeel khair 15680 191972 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''[[Naajeeriya]]''' e m''ooɓgal Leydi Naajeeriya'' Hirnaanre [[Leydi|di]] to Hirnaanre [[Afrik]] . ɓaawo Woyla e ndi hakkunde Cakaare e hakkude Sahel nden boo e juggol Gini ɓaawo fommbina ko juggol Atlantica. E ndi woodi njaajirka leydi ko heewtii kiloomitaji 923,769 (356,669 sq mi) nden boo e jogii ɗuuɗirka [[yimmɓe|yimɓe]] ko ɓuri miliyonnji 216, kayri woni leydi [[Burunndi|ɓurndi]] ɗuuɗirka yimɓe e Afrik, nonmaa ndi joweeɗiɗi e duniyaaru ɓurdundi ɗuuɗirka yimɓe. Leydi Naajeeriya waɗii keerol e Niijeer ta woyla e leydi [[Caadi|Caad]] ta fuuɗaangae walaandu woyla e fuuna [[Cameroun]] ([[Kamerun]]) ta walaadu fommbinaare fuuna e kadi [[Benin]] ([[Bini]]) ta hirnaange. Mooɓgal leydi Naajeeriya,e saawi diiwe 36 e [[Abuuja]], to Laamorde leydi ndin woni to Abuuja nden ɗon woni wuudu laamu maari. Gelle mawɗe e [[Naajeeriya]] hawtii e Leegas e ndi tawaa nder boo gelle [[Mawɗo Temitope Ajayi|mawɗe]] to duuniyaaru nden boo gelle ɗiɗaɓe ɓurɗe mawngu nder Afrik. Naajeeriya laatakeno lesɗe e laamuuji ɗuuɗɗi ko adii koloñaal gila duuɓi ujunaaje ɗiɗaɓe ko adii jibineede Iisaa, tawi ko siwil Nok e nder teemiɗɗeree 15-ɓiire ko adii jibineede Iisaa, ko ɗum woni dental nder leydi aranal.[10] Dowla hannde kan fuɗɗii ko e koloñaal Biritaani'en e nder teemiɗɗeree 19-ɓiire,O ƴetti mbaadi leydi ndi hannde ndii e hawrude e Protectorate Woylaare Naajeeriya e Protectorate Fommbinaare Naajeeriya e hitaande 1914. Biritaannaaɓe mbaɗii njuɓɓudi laamu e sariyaaji tawa ina kuutoroo laamuuji ɗi ngonaa laamuyankooji rewrude e laamuuji aadaaji. [[Naajeeriya]] wonti fedde jeytaare mum e ñalnde 1 lewru Oktoobaaru hiitande 1960. Nde heɓi wolde hakkunde leyɗeele tuggii e 1967 haa 1970, nde rewi heen ko jokkondire hakkunde laamuuji sooji'en e laamuuji ranna-kolte'en cuɓaaɗi e demokaraasi haa nde heɓi laamu daartiingu e hitaande 1999 wooteeji hooreejo leydi Naajeeriya [[Ogun State|Ogun]], Olu Obasanjo mo lannda demokaraasi leƴƴi. Kono leydi ndi ina heewi heɓde fenaande e nder wooteeji, kadi fenaande ina heewi e nder nokkuuji keewɗi e nder politik leydi Naajeeriya. [[Naajeeriya]] ko leydi ndi leƴƴi keewɗi ngoni, ndi ko ɓuri leƴƴi 250 ina kaala ɗemɗe 500 ceertuɗe, tawi fof ina nanndi e pine [[keewɗe]].<ref>{{cite web|title=Ethnicity in Nigeria|url=https://www.pbs.org/newshour/arts/africa-jan-june07-ethnic_04-05|date=5 April 2007|publisher=PBS|access-date=9 May 2015|archive-date=6 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171006235712/http://www.pbs.org/newshour/updates/africa-jan-june07-ethnic_04-05/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Nigeria|url=https://www.ethnologue.com/country/NG|website=Ethnologue|access-date=4 July 2019|archive-date=27 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227084603/https://www.ethnologue.com/country/NG|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Linguistic diversity in Africa and Europe – Languages Of The World|url=http://www.languagesoftheworld.info/geolinguistics/linguistic-diversity-in-africa-and-europe.html|date=16 June 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515155945/http://www.languagesoftheworld.info/geolinguistics/linguistic-diversity-in-africa-and-europe.html|archive-date=15 May 2012|access-date=4 July 2019|last=Pereltsvaig|first=Asya}}</ref> Leƴƴi tati ɓurɗi mawnude ɗii ko Hausa en to bannge worgo, [[Yoruba language|Yoruba]] en to hirnaange, e Igbo en to fuɗnaange, kamɓe fof ɓe ngoni ko e 60% e yimɓe leydi ndii fof.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/attachments/summaries/NI-summary.pdf|title=Nigeria – CIA World Factbook 2019|access-date=25 May 2020|archive-date=23 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923163518/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/attachments/summaries/NI-summary.pdf|url-status=dead}}</ref> Ɗemngal laawɗungal ko Enngele,<ref>{{cite web|last=Mann|first=Charles C.|date=1990|title=Choosing an Indigenous Official Language for Nigeria|url=https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED397681.pdf|access-date=10 July 2020|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202033702/https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED397681.pdf|url-status=live}}</ref> cuɓaangal ngam wallitde ngootaagu ɗemɗe to bannge ngenndi. Doosgal lesdi Naajeeriya ɗon hokka ndimu diina de jure, nden boo ndi ɗon mari juulɓe e Kirista'en ɓurduɓe nder winndere.<ref>{{cite web|title=Nigerian Constitution|url=http://www.nigeria-law.org/ConstitutionOfTheFederalRepublicOfNigeria.htm#Powers_of_Federal_Republic_of_Nigeria|work=Nigeria Law|access-date=17 July 2015|archive-date=25 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525192058/http://www.nigeria-law.org/ConstitutionOfTheFederalRepublicOfNigeria.htm#Powers_of_Federal_Republic_of_Nigeria|url-status=live}}</ref> Naajeeriya feccii ko ina wona feccere hakkunde juulɓe, ɓurɓe heewde ko e bannge worgo leydi ndii, e Kerecee’en, ɓe ɓuri heewde ko e bannge worgo; diineeji ɓiɓɓe leydi, ko wayi no diineeji jeyaaɗi e leƴƴi Igbo e Yoruba, ina ngonndi e ŋakkeende.<ref name="USEN">{{cite web|title=Nigeria Fact Sheet|url=https://photos.state.gov/libraries/nigeria/487468/pdfs/Nigeria%20overview%20Fact%20Sheet.pdf|publisher=United States Embassy in Nigeria|access-date=23 September 2018|archive-date=18 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018101915/https://photos.state.gov/libraries/nigeria/487468/pdfs/Nigeria%20overview%20Fact%20Sheet.pdf|url-status=dead}}</ref> Naajeeriya ko leydi cemmbinndi e nder [[Afrik]], kadi ko leydi hakkundeeri e nder geɗe winndere. Faggudu leydi Naajeeriya woni nayaɓri nder Afrik, 53-ɓri nder duuniyaaru to bannge PIB nominal, e 27-ɓri to bannge PPP. Naajeeriya ina heewi wiyeede ko Giant of Africa sabu keewal yimɓe mum e faggudu mum,<ref>{{Cite book|last=Achebe|first=Nwando|title=The female king of colonial Nigeria : Ahebi Ugbabe|isbn=978-0-253-00507-6|location=Bloomington|oclc=707092916}}</ref> kadi ko kañum woni luumo ƴellitoore e nder Saggordu Winndere. Naajeeriya ko leydi sosndi Dental Leyɗeele Afrik, kadi ko tergal e pelle winndereyankooje keewɗe, ko wayi no Fedde Ngenndiije Dentuɗe, Fedde Ngenndiije Dentuɗe, NAM, Fedde Faggudu Dowlaaji Hirnaange Afrik, Fedde Gollondiral Lislaam e OPEP. Kadi ina jeyaa e fedde leyɗeele MINT ɗe ngonaa laamuyankooje, ina jeyaa e faggudu ''Next Eleven''.<ref>{{Cite news|date=2023-02-27|title=2023 elections: EU faults INEC, says process distorted, lacks transparency|url=https://www.vanguardngr.com/2023/02/2023-elections-eu-faults-inec-says-process-distorted-lacks-transparency/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2026-07-25|newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=NedMedia|date=2023-06-03|title=Peter Obi Court Evidence: INEC Gives Laughable Reasons For Objection & Denying CTCs, Full Analysis|url=https://www.youtube.com/watch?v=lJSloGAWyPk|access-date=2026-07-25|website=YouTube}}</ref> == Ɗooforde Helmere == Innde Naajeeriya iwdi ko e maayo Niiseer ngo dogata e nder leydi ndi. Ndee innde sosaa ko ñalnde 8 lewru bowte hitaande 1897, ko jaayndiyanke Angalteer biyeteeɗo Flora Shaw. [[Ndenndaandi]] Niiseer keedndi ndii itti innde mum ko e ngool maayo. Iwdi innde Niiseer, nde fuɗɗinoo huutoreede ko e nokkuuji hakkundeeji maayo Niiseer tan, laaɓtaani.<ref>{{cite web|url=https://www.nti.org/education-center/treaties-and-regimes/non-aligned-movement-nam|title=Non-Aligned Movement (NAM) – The Nuclear Threat Initiative|access-date=19 October 2021|archive-date=19 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019023811/https://www.nti.org/education-center/treaties-and-regimes/non-aligned-movement-nam/|url-status=live}}</ref> Ina gasa tawa konngol ngol ko waylude innde Tuareg egerew n-igerewen nde hoɗɓe e saraaji maayo hakkundeejo saraaji Timbuktu hade koloñaal Oropnaaɓe e teeminannde 19ɓiire. Ko adii nde Flora Shaw suɓata innde Niiseer, inɗe goɗɗe cifaaɗe ɗee ko nokkuuji Sosiyetee Royal [[Niger]], Sudaan hakkundeejo, Laamu Niiseer, [[Sudan|Sudaan]] Niiseer, e nokkuuji [[Hausare]]. == Daartol/ Taariiha == === Ko adii daartol === Wasde baraas Kainji hollitii golle njamndi e teeminannde 2ɓiire ko adii jibineede Iisaa. Jaltugol gila e jamaanu Neolitik haa e jamaanu njamndi waɗi ko tawa njamndi hakkundeeri waɗaaka. Won heen mbiyi karallaagal ngal ummiima bannge hirnaange ummoraade e falnde Niil.<ref>The Arabic name ''nahr al-anhur'' is a direct translation of the Tuareg.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=Niger|title=''Online Etymological Dictionary''|publisher=Etymonline.com|access-date=28 July 2014|archive-date=2 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702152902/http://www.etymonline.com/index.php?term=Niger|url-status=live}}</ref> Kono jamaanu njamndi e nder falnde maayo Niiseer e diiwaan ladde ina wayi no adii naatgol njamndi e nder safaara toowɗo ko ina ɓura duuɓi 800, kam e adii ɗum e nder falnde Niil. Wiɗtooji baɗanooɗi ko ɓooyaani ina kollita wonde njamndi mboɗeeri ƴellitiima e nder [[Afriknaaɓe nder Milwaukee|Afrik]] worgo Sahara. Siwil Nok ƴellitii hakkunde 1 500 ko adii jibineede Iisaa e hitaande 200 caggal Iisaa hedde hitaande 550 ko adii jibineede Iisaa e ina gasa tawa ko teeminanɗe seeɗa ko adii ɗuum.Seedeeji ɓuuɓɗi njamndi kadi njiytaama e nokkuuji e nder diiwaan [[Nsukka]] to fuɗnaange-rewo leydi Najeriya : ko ina wona hitaande 2000 ko adii jibineede Iisaa to nokku Lejja[34] e hitaande 750 ko adii jibineede Iisaa e nokku Opi.<ref name="Tylecote 1975 see below">Tylecote 1975 (see below)</ref><ref name="Eggert 2014 51–59">{{cite book|title=Nok: African Sculpture in Archaeological Context|last=Eggert|first=Manfred|publisher=Africa Magna Verlag Press|year=2014|editor-last=Breunig|editor-first=P|location=Frankfurt, Germany|pages=51–59|chapter=Early iron in West and Central Africa}}</ref><ref name="Eggert 2014 53–54">{{cite book|title=Nok: African Sculpture in Archaeological Context|last=Eggert|first=Manfred|publisher=Africa Magna Verlag Press|year=2014|isbn=9783937248462|editor-last=Breunig|editor-first=P|location=Frankfurt, Germany|pages=53–54|chapter=Early iron in West and Central Africa|chapter-url=https://books.google.com/books?id=BBn1BQAAQBAJ&q=Nok+Breunig&pg=PA38}}</ref><ref name="Holl-2020#2">{{cite book|last1=Holl|first1=Augustin F. C.|title=Oxford Research Encyclopedia of Anthropology|chapter=The Origins of African Metallurgies|date=2020|doi=10.1093/acrefore/9780190854584.013.63|isbn=978-0-19-085458-4}}</ref> === Daartol adanngol === [[File:Ancient_Benin_city.JPG|thumb|Natal wuro Benin e juuɗe naalanke Holanndeejo e hitaande 1668. Ko nanndi e mahdi e nder caka ina gasa tawa ina hollira mahdi Benin, ɗo galle laamorɗo taariindi wuro Benin fawaa e njamndi Benin.]] Taariindi [[Kano]] ina teeŋtina daartol ɓooyngol tuggi hedde hitaande 999 caggal iisa,<ref>{{Cite web|title=Nigeria – Colonialism, Independence, Civil War|url=https://www.britannica.com/place/Nigeria/History|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231002112646/https://www.britannica.com/place/Nigeria/History|archive-date=2 October 2023|access-date=8 September 2023|website=Britannica|language=en}}</ref> e nder wuro-dowla Hawsa Saheliyankeewo Kano, e gure Hawsa mawɗe goɗɗe (walla Hawsa Bakwai) Daura, [[Hadeija]], Kano, [[Katsina]], Zazzau, [[Rano]], e Gobir fof ina mbinndaa daartol ummoriingol e teeminannde 10ɓiire. Nde Lislaam yaaji gila e teeminannde 7ɓiire caggal Iisaa, nokku oo anndiraa Sudaan walla Bilad Al Sudaan (Engele: Leydi ɓaleeɓe).<ref name="Tylecote 1975 see below2">Tylecote 1975 (see below)</ref> Nde tawnoo yimɓe ɓee ina njokkondiri seeɗa e pinal juulɓe aarabeeɓe worgo Afrik, ɓe puɗɗii ko njulaagu hakkunde Sahara, ɓe mbiyatnoo ɓe Al-Sudan (maanaa « ɓaleeɓe ») nde tawnoo ɓe njiytiraa ko ɓe feccere yaajnde e juulɓe duniya.<ref name="PB 2014">Breunig, Peter. 2014. Nok: African Sculpture in Archaeological Context: p. 21.</ref><ref>Nicole Rupp, Peter Breunig & Stefanie Kahlheber, "[http://www.antiquity.ac.uk/projgall/kahlheber/ Exploring the Nok Enigma] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304112232/http://www.antiquity.ac.uk/projgall/kahlheber/|date=4 March 2016}}", ''Antiquity'' 82.316, June 2008.</ref><ref>{{cite journal|last1=Fagg|first1=B. E. B.|title=The Nok Culture in Prehistory|journal=Journal of the Historical Society of Nigeria|date=1959|volume=1|issue=4|pages=288–293|jstor=41970639}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Fagg|first1=B. E. B.|title=The Nok Culture in Prehistory|journal=Journal of the Historical Society of Nigeria|date=1959|volume=1|issue=4|pages=288–293|jstor=41970639}}</ref><ref name="archaeology">{{cite book|last1=Kleiner|first1=Fred S.|first2=Christin J.|last2=Mamiya|title=Gardner's Art Through the Ages: Non-Western Perspectives|publisher=[[Cengage Learning]]|edition=13, revised|year=2009|page=194|url=https://books.google.com/books?id=TlVeuxIgjwQC&q=Nok+terracotta+earliest|isbn=978-0-495-57367-8}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/nok/hd_nok.htm|title=Nok Terracottas (500 B.C.–200 A.D.) &#124; Thematic Essay &#124; Heilbrunn Timeline of Art History &#124; The Metropolitan Museum of Art|publisher=Metmuseum.org|date=2 June 2014|access-date=16 July 2014|archive-date=24 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191024215836/http://www.metmuseum.org/toah/hd/nok/hd_nok.htm|url-status=live}}</ref> Won nate taariiha arandeeje ɗe daartiyankooɓe aarabeeɓe e juulɓe e yontaaji hakkundeeji e annduɓe geɗe leydi mbiyata laamu Kanem–Bornu ko nokku ɓurɗo mawnude e diiwaan oo ngam ƴellitaare lislaam.[citation needed] Laamu Nri mo leñol Igbo ngol semmbini nder teeminannde 10ɓiire, o jokki haa o dañi laamu makko e juuɗe Angalteer e hitaande 1911.[35][36] Nri laaminoo ko Eze Nri, wuro Nri ina hiisee wonde ko kañum woni sosngo pinal Igbo. Nri e Aguleri, ɗo daartol tagoore Igbo ummorii, woni ko e leydi leñol Umeuri. Terɗe leñol ngol ina njokki e leƴƴi mum en haa e laamɗo mawɗo biyeteeɗo Eri.[37] E nder Afrik hirnaange, njamndiiji ɓurɗi ɓooyde peewnaaɗi e kuutoragol peeje wax majjuɗe ɗee ko Igbo-Ukwu, wuro ngo Nri woni e mum.[35] Laamuuji Yorubaaji Ife e Oyo to fuɗnaange-rewo Naajeeriya mbaɗti mawnude e nder teeminannde 12ɓiire[38][39] e 14ɓiire[40]. Maandeeji ɓurɗi ɓooyde e koɗki aadee e nokku Ife hannde oo, ummorii ko e teeminannde 9ɓiire,[38] e pinal mum kaɓirɗe ina waɗi nate terakota e njamndi. === Jamanuuji ko adii koloñaal === E teeminannde 16ɓiire, wiɗtooɓe Purtugeec en ngoni Oropnaaɓe adanɓe fuɗɗaade njulaagu teeŋtungu, toowngu e leƴƴi fuɗnaange Naajeeriya, to porto mo ɓe inniri [[Lagos]] (Eko ko adii) e to Calabar e sara diiwaan Slave Coast. Oropnaaɓe ina njeeyda marsandiis e leƴƴi to bannge geec ; njulaagu daande maayo e Oropnaaɓe kadi ko fuɗɗoode njulaagu jiyaaɓe Atlantik.[41] Port Calabar to bannge taariindi Bight of Biafra (ko heewi wiyeede hannde ko Bight of Bonny) wonti gooto e nokkuuji ɓurɗi mawnude e njulaagu jiyaaɓe e nder Afrik hirnaange e ooɗoo sahaa. Portooji maccuɓe mawɗi goɗɗi ina tawee e Badagry, Lagos to maayo Benin, e duunde Bonny to maayo Biafra.[41][42] Ko ɓuri heewde e nawaaɓe e ɗeen portooji nanngaa ko e hareeji e hareeji.[43] Heewi wonde ko nanngaaɓe ɓee ngartiraa e leydi jaaltaaɓe ɓee, ko golle doole ; ɓe ngoni ko e pinal seeɗa-seeɗa, ɓe naatnee e renndo jaaltaaɓe. Laabi maccuɓe mbaɗaama e nder leydi Najeriya fof jokkondirɗi e nokkuuji hinndeeji e portooji mawɗi daande maayo. Won e laamlaamuuji ɓurɗi heewde njulaagu jiyaaɓe tawtoranooɓe njulaagu jiyaaɓe Atlantik ina njokkondiri e Laamu Benin Edo to fuɗnaange, Laamu Oyo to fuɗnaange-rewo, e Konfederaasiyoŋ Aro to fuɗnaange-rewo.Laamu Benin duumiima hakkunde teeminannde 15ɓiire e 19ɓiire.[44] Oyo, e nder leydi mum ɓurndi mawnude e darorɗe teeminannde 17ɓiire haa fuɗɗoode teeminannde 18ɓiire, yaajtini semmbe mum gila hirnaange Naajeeriya haa Togo hannde oo. To bannge worgo, hareeji ɗi ndartaaki hakkunde gure-dowlaaji Hausa en e ustaare laamu Bornu addani leñol Fulɓe heɓde yahrude yeeso e nder diiwaan hee. Haa jooni, Fulɓe, leñol gonngol e njilluuji, ɓuri waawde yahde ko e diiwaan Saheli, mo jeereende mum woni, to fuɗnaange Sudaan, ina rewi jawdi, ina reena njulaagu e jillondirde e leƴƴi Sudaan. E fuɗɗoode teeminannde 19ɓiire, Usmaan dan Fodio ardiima jihaadi cemmbinndi e Laamlaamuuji Hawsa en, o sosi Kalifaandi Sokoto hakkundeejo. Ndeen laamu, tawi ko ɗemngal Arab woni ɗemngal mum laawɗungal, mawni no feewi e les njiimaandi makko e njiimaandi iwdi makko, nelduɓe konuuji njiimaandi e kala bannge. Laamu mawngu nguu, ngu alaa ko woni e mum, jokkondiri fuɗnaange e diiwaan hirnaange Sudaan, ngu waɗi njilluuji dow fuɗnaange ngam heɓtude geɗe Laamaandi Oyo (Kwara hannde oo), ngu yahri yeeso feewde e ɓernde Yoruba en wiyeteende Ibadan, haa yettii geec Atlantik. Leydi ndi laamu nguu joginoo ndii ina waɗi ko ɓuri heewde e nokkuuji hannde ɗii to bannge worgo e hakkundeere leydi Najeriya. Sultan oo neldi amiiruuji ngam tabitinde laamu e dow leyɗeele keɓtinaaɗe ɗee, e ƴellitde siwil lislaam ; emiruuji ɗii kadi ɓeydii alɗude e doole rewrude e njulaagu e maccungaagu. E kitaale 1890, jiyaaɓe ɓurɓe heewde e winndere ndee, fotde miliyoŋaaji ɗiɗi, ina keewi e nder terɗe Kalifaandi Sokoto. Huutoraade golle maccuɓe ina yaaji, haa teeŋti noon e ndema.E sahaa nde nde feccii e hitaande 1903 e nder koloniiji Orop ceertuɗi, Kalifaandi Sokoto ina jeyaa e leyɗeele ɓurɗe mawnude e nder Afrik ko adii koloñaal.[46] Waylude yamiroore sariya (haɗde njulaagu jiyaaɓe e Atlantik e hitaande 1807) e yamiroore faggudu (yiɗde deeƴre politik e renndo) addani ko ɓuri heewde e leyɗeele Orop wallitde ndema geɗe ndema, ko wayi no paltoor, ngam huutoraade ɗum e nder gollorɗe Orop . Njulaagu jiyaaɓe jokki caggal nde haɗaa, nde tawnoo jom en jawɗeele en ina cooda jiyaaɓe e saraaji maayo e juuɗe jiyaaɓe jeyaaɓe e leydi ndii. Eskaadron leydi Angalteer to Afrik worgo yiɗiino haɗde jom en jawɗeele en e nder maayo. Maccuɓe hisnaaɓe ɓee nawaama to Freetown, koloni to Afrik hirnaange, mo Lietnaa John Clarkson sosi e fuɗɗoode ngam hoɗnude jiyaaɓe ɓe Angalteer woppi to Amerik worgo caggal wolde [[Aameerik]]. === Koloñaal Angalteer === Angalteer naati e hare laamu Lagos, nde yani e Lagos e hitaande 1851, o riiwti Oba Kosoko, jom njulaagu jiyaaɓe, o walli ngam sosde Oba Akitoye, jom doole en, o siifondiri nanondiral hakkunde Angalteer e Lagos ñalnde 1 lewru Yarkomaa 1852. Angalteer heɓti Lagos koloni korona e lewru ut 1861 e nanondiral cession Lagos. Misiyoŋaaji Angalteer njaajni golle mum en, njahi haa ɓurti e nder leydi. E hitaande 1864, Samuel Ajayi Crowther wonti biskop Afriknaajo gadano e nder Egliis Angalteer. [[File:Flag of Lagos Colony (1888–1906).svg|thumb|Bannge Koloni Lagos|157x157px|left]] E hitaande 1885, wiyde Angalteer ina jogii doole e nder Afrik hirnaange, heɓi njeenaari e leyɗeele Orop goɗɗe e nder batu [[Berlin]]. Hitaande rewtunde ndee, nde ƴetti Sosiyetee Royal Niiseer e gardagol Sir George Taubman Goldie. E darorɗe teeminannde 19ɓiire e fuɗɗoode teeminannde 20ɓiire, sosiyetee oo dañii nafoore mawnde e jiimde laamlaamuuji hoɗɓe jeyaaɓe e maayo Niiseer, Angalteer heɓti Benin e hitaande 1897, e nder wolde Anglo-Aro (1901-1902), fooli luutndiiɓe woɗɓe. Foolde ɗeen dowlaaji udditi nokku Niiseer oo e njiimaandi Angalteer. E hitaande 1900, leydi sosiyetee oo naati e les njiimaandi laamu Angalteer, o sosi Protectorate Sud Nigeria, ko ɗum woni protectorat Angalteer, jeyaa ko e laamu Angalteer. [[File:Tcitp d012 frederick john dealtry lugard and wife.jpg|thumb|Joomiraawo e debbo Lugard, hitaande 1908|upright]] [[File:Emir of Kano-1911.jpg|thumb|Laamɗo Kano e konu pucci, 1911|left]] E hitaande 1902, Angalteer fuɗɗiima waɗde feere ngam yahde worgo e nder Kalifaandi Sokoto. Seneraal Angalteer biyeteeɗo Lord Frederick Lugard ko Biro Koloñaal halfinaa ɗum ngam huutoraade ajenda oo. Lugard huutoriima luural hakkunde heewɓe e emiir en wonɓe e nokkuuji fuɗnaange kalifaandi e laamu Sokoto hakkundeejo ngam haɗde kala deftordu nde o gollotoo feewde laamorgo ngoo. Nde Angalteer ɓadtii wuro Sokoto, Sultan Muhammadu Attahiru I yuɓɓini difagol jaawngol wuro ngoo, o haɓi e konu Angalteer ardinoongu yahrude yeeso. Doole Angalteer njaawnii, neldi Attahiru I e ujunnaaje ujunnaaje almuɓɓe mum e hijra Mahdist en. To bannge worgo-fuɗnaange, ustaare laamu Bornu addani Emiraaji Borno ɗi Angalteer jiimnoo, ɗi ndarni Abubakar Garbai mo Borno laamɗo. E hitaande 1903, nafoore Angalteer e wolde Kano rokki ɓe mbaawkaaji logistique ngam deeƴnude ɓernde Kalifaandi Sokoto e geɗe laamu Bornu ɓooyngu. Ñalnde 13 marse 1903, to luumo mawngo Sokoto, wiziir cakkitiiɗo kalifaandi oo jaɓi laamu Angalteer e dow laabi. Angalteer toɗɗii Muhammadu Attahiru II yo won kaliifa keso. Lugard momti kalifaandi kono o jokki tiitoonde sultan ngam wonde darnde maantiniinde e nder Protectorat Fuɗnaange Naajeeriya yuɓɓinaaɗo keso oo. Ndeeɗoo heddiinde wonti ko anndiraa « Diiso Sultan Sokoto ». E lewru suwee 1903, Angalteer fooli heddiiɓe e konu worgo Attahiru. E hitaande 1906, denndaangal haɓaade laamu Angalteer gasii. [[File:Nnamdi Azikiwe PC (cropped).jpg|thumb|[[Nnamdi Azikiwe]], Ardiiɗo Naajeeriya gadano (1963-1966)|upright|left]] Ñalnde 1 lewru Yarkomaa 1914, Angalteer hawritii e dow laawol, Protektoraat Nijeeriya Fuɗnaange e Protektoraat Fuɗnaange Nijeeriya, ɓe mbaɗti ɗum en Koloni e Protektoraaji Naajeeriya. To bannge laamu, leydi Naajeeriya heddii ina feccii e Protectorat Fuɗnaange e Fuɗnaange e Koloni Lagos. Hoɗɓe e diiwaan fuɗnaange oo ɓuri jogaade jokkondiral, faggudu e pinal, e Angalteer e Oropnaaɓe woɗɓe sabu faggudu daande maayo.[48] Misiyoŋaaji kerecee en mbaɗii duɗe jaŋde hirnaange e nder protektoraaji ɗii. E nder politik leydi Angalteer jowitiingal e laamuuji ɗi ngonaa juutɗi e tabitinde aadaaji lislaam, laamu nguu semmbinaani golle misiyoŋaaji kerecee en to bannge worgo, to bannge lislaam leydi ndii. E nder caka teeminannde 20ɓiire caggal wolde adunaare ɗimmere, ɓuuɓol ngam jeytaare ina yaaji e nder Afrik, ngam jaabaade ɓeydagol ngenndiyaŋkaagal Naajeeriya e ɗaɓɓaande jeytaare, doosɗe leydi Naajeeriya jokkondirɗe ɗe laamu Biritaan ƴetti, ndartini Naajeeriya e laamu hoore mum e dow wakiliijo e ɓeydotoo ko e tuugnorgal fedde nde. E ñalngu jeytaare e hitaande 1960, ceertugol diiwanuuji e nder jaŋde hannde ndee ina teskaa. Lefol ngol, hay so ina famɗi no feewi, ina jokki haa hannde. Imbalances hakkunde woyla e fuɗnaange hollitaama e nder nguurndam politik leydi Najeriya kadi. Yeru, woylaare lesdi Naajeeriya haɗi maccungaagu haa hitaande 1936 nden nder nokkuuje feere nder lesdi Naajeeriya, maccungaagu ndartinaama ɓaawo koloñaal. ==Al'aadaji== === Binndol === [[File:Chinua Achebe, 1966 (cropped).jpg|thumb|[[Chinua Achebe]], keɓɗo njeenaari Booker 2007 e njeenaari jam to njulaagu defte Almaañ 2002 |192x192px]] Ko ɓuri heewde e binndi Naajeeriya mbinndaa ko e ɗemngal Engele, heen geɗal ko sabu ko ɓuri heewde e Naajeeriya en paami ɗemngal ngal. Binndol e nder ɗemɗe Yoruba, Hausa e Igbo (ɗemɗe tati ɓurɗe heewde yimɓe e nder leydi Nijeer) ina woodi, kono, e nder haala Hausa, yeru, ina waawi ƴeewtaade aadaaji ɓooyɗi. E Wole Soyinka, Naajeeriya ina waawi rokkude njeenaari Nobel ngam binndol. Ben Okri heɓi njeenaari Booker mawndi e hitaande 1991 ; Chinua Achebe waɗi noon e hitaande 2007. Achebe kadi heɓi njeenaari jam njulaagu defte Almaañ e hitaande 2002. Lola Shoneyin heɓi njeenaaje keewɗe ngam deftere mum wiyeteende Nguurndam sirlu rewɓe Baba Segi. === Womre === [[File:Kwarastatedrummers.jpg|thumb|left|Bammbooji e nder [[Ojumo Oro]], [[Diiwal Kwara|Diiwaal Kwara]]|258x258px]] Ko ɓuri anndeede e jimɗi ɓurɗi lollude e nder leydi Najeriya ko jimɗi palm-wine ɗi ɓuri heewde e jimɗi ɗii e kitaale 1920. Tunde King ko innde mawnde e nder fannu oo.[309][310] E kitaale 1930, Orkestra Native Onitsha feeñi. Ɓe ƴeewtindoyii tiitooɗe renndo e mbaydiiji ceertuɗi e nder jimɗi maɓɓe.[309][310] E kitaale 1950 e 1960, jimɗi Highlife ngonti ko ɓuri heewde e yimɓe leydi ndii e jimɗi diiwaanuuji ko wayi no Igbo Highlife. Ko ɓuri teeŋtude e fannu oo ko fedde sukaaɓe Najeriya adannde wiyeteende Bobby Benson, Osita Osadebe, Victor Olaiya, Rex Lawson, Dr Sir Warrior e Oliver De Coque.[[File:Davido performing at the Lagos city Marathon gala 2020 10 27 05 793000.jpeg|thumb|Davido]]Duuɓi 1970 ko yonta Fela Kuti, ardiiɗo jimɗi Afrobeat - jillondirɗi e Highlife, Jazz e jimɗi Yoruba. Fela caggal mum wayliima wonti gollal renndo e hakkille ɓaleejo.[309][310] [[File:Wizkid at Iyanya's album launch concert, 2013 (Cropped).png|left|thumb|Wizkid|210x210px]] E kitaale 1980, laamɗo Sunny Ade heɓi nafoore e Juju Music. Yimoowo mawɗo e yonta oo ko William Onyeabor mo nganndu-ɗaa ko kañum woni jimol Funk e Disko. E kitaale 1990, jimɗi reggae mbayliima e nder dingiral jimɗi. Naalanke mawɗo e oon sahaa ko Majek Fashek. E nder cakkital kitaale 1990, Hip hop Music fuɗɗii dañde darnde, ardii ɗum ko golle bayɗe no Remedies, Trybes Men, JJC ekn... E nder duuɓi ɗii fof, jimɗi highlife ina njokki e ƴellitde e nder leydi ndii. [[File:Burna Boy (cropped).jpg|thumb|Burna Boy]] [[File:CKay during an interview in March 2022.png|left|thumb|CKay]]E fuɗɗoode teeminannde ndee, golle lolluɗe e kitaale 2000 ko wayi no P-Square, 2face, e Dbanj ina njeyaa e ko mbaɗi batte mawɗe e ƴellitaare Afrobeats e ƴellitaare mum e nder dingiral winnderewal. E lewru Noowammbar 2008, dingiral jimɗi leydi Najeriya (e ngal Afrik) heɓi hakkillaaji winndere nde nde MTV yuɓɓini yeewtere adannde e nder duunde nde ngam hokkude njeenaaje jimɗi Afrik to Abuja.[315] Ko ɓuri duuɓi sappo caggal ɗuum, fannu Afrobeat ina yaaji, ina waɗi naalanke hono Davido, Wizkid e Burna Boy. === Juulde === [[File:Sallah Durba 2014.jpg|thumb|Ko juulde sallah to Bauchi]] Juuldeeji ɗuuɗɗi ɗon nder leydi Naajeeriya, goɗɗi nder maajum ɗon mari wakkati ko adii gartugo diinaaji mawɗi nder lesdi ndi’i ɗuuɗal leƴƴi e finaa-tawaa. Juulde mawnde julbe e Kerecee’en ina heewi mawnineede e nder laabi zi ngonaa gootum e nder leydi Naajeeriya walla tawa ko e nder yimve nokku gooto.[328] Koolol ƴellitaare turism leydi Najeriya ina gollondira e dowlaaji ngam ƴellitde juuldeeji aadaaji, ɗi mbaawi wonde jolɗe teeŋtuɗe ngam heɓde ngalu turism.[329] === Nyaamndu === [[File:Cooked masa.jpg|thumb|Masa|upright]] [[File:Suya with pepper sauce.jpg | thumb|right | Suya e soseeji|upright]] [[File:AKARA.jpg | thumb|right | Kosai (akara)|upright]] [[File:Nkwobi.jpg | thumb|right |Nkwobi|upright]] Kuugal lesdi Naajeeriya, bana kuugal Afrik hirnaange fuu, don anndi bee risku e feere-feere. Ko heewi e ɓuuɓri, leɗɗe, e ɓuuɓri ina kuutoree e nebam palme walla nebam ɗam ngam waɗde ɓuuɓri luggiɗndi e suukara keewɗo waɗeede e nguleeki no feewi e ɓuuɓri cili. Juuldeeji Naajeeriya ina keewi, ina keewi, kadi kosam luumooji e saraaji laawol, ina heewi kadi ina heewi. Suya ina heewi yeeyde e nder gure haa teeŋti noon e jamma.[330] === Saaman === [[File:2013 Duro Olowu ensemble, Spring-Summer 01.jpg|left|thumb|upright=0.8|Ansammbele ko [[Duro Olowu]]]] Industry mojobere nder Naajeeriya ɗon wallita masin nder faggudu lesdi ndi'i. Ko ɓuri heewde e ɓoornaade comci casual kono styles formal e traditional kadi ina ɓoornee fawaade e ñalngu nguu. Naajeeriya anndaaka tan e mbaydiiji mum e mbaydiiji mum, kono kadi e mbaydi mbaylaandi ndi ɓeydii heɓde njeenaari e nder winndere ndee. Euromonitor ina limta wonde luumo mooftirgel to bannge worgo Sahara ina jogii 31 miliyaar dolaar, tawi ko Najeriya ina jogii 15% e ɗeen miliyaaruuji 31 ​​dolaar.[331] Naajeeriya anndaaka tan ngam ɗuuɗal limngal limngal limngal limngal limngal limngal sirru nder finaa-tawaa maɓɓe. Ɓe njaltini kadi diisneteeɓe heewɓe ƴellitiiɓe karallaagal e njulaagu keewngu e nder laawol. ==Laawol tokkingo Laamu== [[Naajeeriya]] un jamhuriyawal kautugal e tokkingo lawol laamuji maagal tokkuɗi eɗun [[Aameerik]]. Inare mo bawal yaahirki hanko wooni arɗiɗo leydi. Arɗujo leydi kanko wooni jaagorɗo ɗembo mawɗo gomnatire hawtugo; eɗun subta arɗujo eta laawol kuri'aaji [[yimmɓe]] yaari ɓurɗun mangu wa’aɗu ɗiiɗum ɗun ɗuuɓi naayi. Majalisu dotti’en eɓe ngooɗi wakiltiɓe ɓe ɗaaroɓe arɗuugal mauɗo leydi inare eɗun hautiɓe e suudu wooru ɗun inɗe National Assembly. Majalisu dotti’en ke ɓe jooɗerɗe 109 ɓe wakillentaato gaɗa koɗame diiwal hai bo gimɗo gooto gaɗa gelle mawɗe hawtugo [[Abuja]] eɗun subta memɓa’en ɓen dai eɓe ngooɗi joɗerle 360, nokkuje ɗuuɗirka joɗerle e koɗeye diiwal tantanshoto ɗuuɗirka [[yimmɓe]]. ==Sifaaji== [[File:Le Fleuve Niger 01.jpg|thumb|'''Le Fleuve Niger''']] [[File:Dawasa rural steliment.jpg|thumb]] [[Naajeeriya]] ko leydi e duungal [[Afirik]] [[Naajeeriya]] (/naɪˈdʒɪəriə/ (nanu)), ɓurndi ɗuuɗal [[yimmɓe]] nder duungal [[Afrik]], ndi [[yimmɓe]] ɓe hiisaango yottini miliyonji 211. Keerniiɗum Kawtal Mooɓgal [[Naajeeriya]], ɗum lesdi on haa hirnaanngeere [[Afrik]], keeri bee [[Niiser|Niijer]] haa wayla, [[Caadi|Chadi]] haa wayla walaadu hirna, [[Kamerun]] haa fuuna, nden [[Benen|Benin]] haa hirna. Ndi wortoongo haa fommbina lonyoodu [[Gine/adlam|Gine]] haa nder maayo Filitiingo Atlantic. Ɗum kawtal mooɓgal diiwe (jahaaji) 36 bee 1 Laamorde kawtal cappal, laamorde ndeen haa galluure [[Abuuja]] woni. Tuuginurde lesdi (constitution) tinndini [[Naajeeriya]] dow diiwal dimukuraaɗiyya on.[6] Gallol ɓurngol mawngu e [[Naajeeriya]] ko [[Lagos]].<ref>Nicole Rupp, Peter Breunig & Stefanie Kahlheber, "[http://www.antiquity.ac.uk/projgall/kahlheber/ Exploring the Nok Enigma]", ''Antiquity'' 82.316, June 2008.</ref><ref>B.E.B. Fagg, "The Nok Culture in Prehistory", ''Journal of the Historical Society of Nigeria'' 1.4, December 1959.</ref> ==Lasgi E Ɗemle== E wooɗi ɗemle 521 nder [[Naajeeriya]], jewenayi nɗer maaje majji. E goɗɗe geɓɓe [[Naajeeriya]] lasgi eɓe bolwiral bolle ko ɓuuri go’o ɗun subti wolɗe ɗe ɗun huutirta e hukuma [[Naajeeriya]] biaɗe ingilisii ngam hoinuuki hawtuki ko'e (hore) [[yimmɓe]] ummatore e laawol heɓirki kawtal hore ɗun ɗemle e lesdi ɗin hollingo laamu boɗejo mallakiɓe ɓe Britain ɗunɗun waɗɗi keerol maajun e ɗungu 1960. Ɗemle mawɗe ɗe ɗun wolwirta (woldata’emaje) e [[Naajeeriya]] eɗe wakilto mauɗe yalji tati ɗun ɗemle [[Afrik]]. {{Pie chart |thumb = right |caption = Lenyol nder Naajeeriya (2020)<ref name="Africa: Nigeria">{{Cite web|work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/nigeria/|access-date=2020-06-21 |title=Africa: Nigeria}}</ref> |label1 = [[Hausa people|Hausa]] |value1 = 25 |color1 = Green |label2 = [[Yoruba people|Yoruba]] |value2 = 21 |color2 = Red |color3 = Blue |label4 = [[igbo people|Igbo]] |value4 = 18 |color4 = Orange |label3 = [[Ijaw people|Ijaw]] |value3 = 1.8 |label5 = [[Ibibio people|Ibibio]] |value5 = 3.5 |color5 = Pink |label6 = [[Tiv people|Tiv]] |value6 = 2.4 |color6 = Maroon |label7 = [[Fulani people|Fulani]] |value7 = 6 |color7 = Black |label8 = [[Kanuri people|Kanuri]] |value8 = 3 |color8 = Cyan |label9=Woɗɓe|color9=White|value9=19.3}} Ɗuuɗirka ɗemle [[Niijer]]-Congo kammani [[Igbo]], [[Yoruba]], [[Ibibio]], [[Ijaw]], [[Fulfulde]], [[Ogoni]] e [[Edo]]. [[Kanuri]] ɗeɗun woldata e woyla ta fuuna musamman e [[Borno]] ɗen e [[Yobe]] geɓal gal leyol nilo-saharanje kanjun maaboɗen bolle ɗemgal [[hausare]] un ɗemgal eɗun Afroasiatic. Fuu e wiiki ɗuuɗirka laasgi ɗi ɓuri yidgo wolɗuki e wolde ɗemgal Englishire eɗau jonɗe ɗemgal hukumare eɗun huutiraɗe semɓe e inaje hokkuki ilmu (famgo) ɗembo e inare luumɓe. Turankore e jonɗe wolɗe artuɗe un goɗɗe seɗɗaje gaɗa ɗer gelleji leydi ɗin kuuwirta e maare ɗembo ɗun woldata e maare ko e seɗɗa e goɗɗe geɓɓe karkaraje. Hausare kaire ke wooni wolɗe ɗeɗun ɓuri wolɗuuki (wolwirki) haire ɓuri ɗuuɗirka bolle eɗer mauɗe ɗemle taati ɗe ɗun wolwirta e maare e [[Naajeeriya]]. Lattaki ɓurɓe ɗuuɗuki ummatore [[Naajeeriya]] eɓe jooɗi e geɓal sareji (karkaraji) ɗemle mauɗe ɗe ɗun wolwirta e leydi ɗin ɓe lattake ɗemle kammani yimɓe faaro ɗun usl. Goɗɗe ɓurɗe maugu gaɗa ɗer ɗeɗɗen musamman Yorobanko’en e Igbo ɓe keeɓoyi (fottugo) fottuɗugo ɗemle gaɗa bolle fere-fere ɗembo ɗe eɗen ɗemle eɓe bolwira e maare. Turanko’en pidgin ɗun [[Naajeeriya]], lattiɗe ɗe ɗun ɓuri e noddireki pidgin ko bo e (broken english) kaire ma ɗe anɗaaɗe wolde ɗen koenoyiiki eɓe goodi tasiru geɓe fere-fere eɗau wolde. Turanko’en pidgin kobo Englishire ɗun [[Naajeeriya]] eɗun wolda e maare semɓe eɗer geɓal [[Niger Delta]]. ==Natal== <gallery> File:Masque Angas-Nigeria (British Museum).jpg|thumb|Masque mo yimɓe Angas leydi Najeriya kuutortoo (Musée britannique) File:Abuja, Laamurde lesdi 3.jpg|Abuja - Naajeeriya File:Bowl for ritual objects from Nigeria Yoruba people 1880-1954 Dallas Museum of Art.jpg|thumb|Bowl ngam kuuje juulde diga yimbe Yoruba, Naajeeriya 1880-1954 Duunde mawnde Dallas File:Queen Mother Pendant Mask- Iyoba MET DP231460.jpg|thumb|Royal [[Benin ivory mask]], one of Nigeria's most recognized artifacts. [[Benin Empire]], 16th century. </gallery> {{Commons|Nigeria}} {{Afirik}} ==Tuugnorɗe== [[Catégorie:Leydi]] [[Catégorie:Afirik]] [[Catégorie:Naajeeriya| ]] nl8kpay3mxzkiy91n2uw3h82bl589sm Togo 0 3459 191974 154757 2026-10-09T19:50:57Z Zaujeel khair 15680 191974 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Togo''' ko hawtugo [[Leydi|leddi]] togo (e wolde Faransako’en Republique Togoloise), lesdi e der lesde de lardiwal [[Afrik]] kayri ndi heeɓi ardungal maari e dumngu dubi alif 1960 less [[Faransi]]. Togo haa nɗi woodi (mari) nJayri ɗudɗi bano kilomitaji 56,785km be adadu [[Yimmɓe|yimɓe]] yahri banoo 7,552,318 e faro lingal 2015.<ref>[https://www.britannica.com/place/Togo Togo - Britannica]</ref> Togo ɗi wadi kerole lesde Liberiya, Gini, [[Maali|Mali]], [[Burkina Faso]] e ɗen [[Gaana]] fu galle mawɗe e to kaanje goni lome. Togo ko [[leydi]] e [[Afirik]]. Mbertudi leydi ndin ko 56.785 km2, yimmɓe hoɗuɗo e mayri no hewtaynoo fewndo hitaandde 2013 yimɓe 7.154.237. Laamore nden ko Lome.<ref>[http://historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistoriesResponsive.asp?historyid=ad42 History World]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20200610140542/https://www.lonelyplanet.com/togo/history Togo - Lonely Planet]</ref> ==Keɓe Lesdi Anngola== {| class="wikitable sortable" |+ |-bgcolor=#ACE1AF !Region !Capital !Zone !Area <br /> (km<sup>2</sup>) <ref>[https://web.archive.org/web/20160701213415/http://www.geohive.com/cntry/togo.aspx Togo - Geohive]</ref> !Population <br /> (2010 census) !Prefectures |- | [[Centrale Region, Togo|Centrale]] | [[Sokodé]] | North |align="right"| 13,317 |align="right"| 617,871 |align="right"| 4 |- | [[Kara Region|Kara]] | [[Kara, Togo|Kara]] | North |align="right"| 11,738 |align="right"| 769,940 |align="right"| 7 |- | [[Maritime Region|Maritime]] | [[Lomé]] | South |align="right"| 6,100 |align="right"| 2,599,955 |align="right"| 7 |- | [[Plateaux Region, Togo|Plateaux]] | [[Atakpamé]] | South |align="right"| 16,975 |align="right"| 1,375,165 |align="right"| 12 |- | [[Savanes Region, Togo|Savanes]] | [[Dapaong]] | North |align="right"| 8,470 |align="right"| 828,224 |align="right"| 5 |- |} ==Natal== <gallery> File:New Port in Lomé Togo 1968.jpg|thumb|wani bangare na kasar Togo a 1968 File:Lome 1903 (Togo).jpg|Garin Lome kenan a shekaran 1903 File:Old Jetty Lome (Togo).jpg|Tsohuwar gadan Lome, babban birnin Togo File:First Locomotive Lome-Aneho (Togo).jpg|Mota na farko a kasar Togo File:Bundesarchiv Bild 137-029895, Togo, Pflügen eines Baumwollfeldes.jpg|Wani Manomi a kasar Togo File:Bundesarchiv Bild 137-003030, Togo, Baumwoll-Transport.jpg| Jama'a a kasar Togo a yayin tafiya File:Yark Damehane, Minister of Security of Togo, 2018.jpg|thumb|ministan tsaron kasar Togo a shekara ta 2018 File:1914 50 pfg Togo Lomé Mi14.jpg|thumb|kudin kasar togo </gallery> {{Commons|Togo}} {{Afirik}} [[Catégorie:Leydi]] [[Catégorie:Afirik]] [[Catégorie:Togo| ]] ==Hiimobe== 7jmrgxhzlcofdq82wzn0sd12alg9i4u Baku 0 3818 191963 109042 2026-10-09T15:36:07Z Ziv 10668 ([[c:GR|GR]]) [[File:“From Waste to Art” Museum.jpg]] → [[File:"From Waste to Art" Museum.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 191963 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''{{PAGENAME}}'''</big></big><br />''Bakı'' |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of arms of Baku.svg|100px]] | align="center" width="140px" | [[File:Aj-map.png|right|100px]] |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Baku Montage.jpg|250px]] |} '''Baku''' woni laamorde e wuro ɓurngo mawnude e nder leydi [[Aserbayjan|Aserbayjaan]],<ref>{{Cite American Heritage Dictionary|Baku}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia|url=http://www.lexico.com/definition/Baku|archive-url=https://web.archive.org/web/20201205191002/https://www.lexico.com/definition/baku|archive-date=5 December 2020|title=Baku|dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary|publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref> hono no Diiwaan Kaukasus.<ref>{{Cite web|title=Seven astounding facts about the city of Baku|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/2KC0g2TGpjBXGp5x5rm4KKd/seven-astounding-facts-about-the-city-of-baku|access-date=6 September 2020|archive-date=30 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930063703/https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/2KC0g2TGpjBXGp5x5rm4KKd/seven-astounding-facts-about-the-city-of-baku|url-status=live}}</ref> Baku ina woni les 28 meeta (92ft) les tolno maayo, ko ɗum waɗi ɗum laamorgo ngenndi ɓurngo lesɗude e winndere nde, kadi ko wuro ɓurngo mawnude e winndere nde les tolno maayo. Baku woni ko e daande maayo Abseron, to bannge worgo Baku. Yimɓe wuro Baku ina limtee e miliyoŋaaji ɗiɗi neɗɗo e hitaande 2009.<ref name="pop">{{Cite web|title=Population by economic and administrative regions, urban settlements at the beginning of the 2009|url=http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/2_2.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20091114093435/http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/2_2.shtml|archive-date=14 November 2009|access-date=21 November 2009}}</ref> Baku woni wuro ɓurngo mawnude e nder leydi Aserbayjaan—ko ɗum wuro mawngo tan e nder leydi ndii, fotde 25% e hoɗɓe e leydi ndii fof ina nguuri e nder wuro mawngo Baku. Baku feccii ko e raions njuɓɓudi sappo e ɗiɗi e 48 wuro. Ina jeyaa e ɗeen gure gonɗe e duuɗe Arsipelago Baku, kam e nokku gollordu Neft Daşları mahaaɗo e dow laylayti petroŋ, 60 kiloomeeteer (37 miil) woɗɗi wuro Baku to maayo Kaspi. Wuro ɓooyngo ngo, ngo ina waɗi galle laamorɗo Shirvanshah e Tower Maiden, toɗɗaama e hitaande 2000 ngam wonde nokku taariindi winndereyankoori UNESCO.<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/958/|title=Walled City of Baku with the Shirvanshah's Palace and Maiden Tower|website=UNESCO|access-date=11 April 2023}}</ref> Wuro ngo ko nokku ganndal, pinal, e gollorɗe Aserbayjaan. Juɓɓule Aserbayjaan keewɗe mawɗe ina njogii toon njuɓɓudi mum en. E kitaale 2010, Baku wonti nokku ɗo kewuuji mawɗi hakkunde leyɗeele mbaɗata. Ko nde jaɓɓii kawgel jimɗi 57th Eurovision e hitaande 2012, Pijirlooji Yuroopu 2015, Pijirlooji 4th ngam ballal lislaam, kawgel mawngel Yuroopu e hitaande 2016, kawgel mawngel Aserbayjaan gila 2017. Final kawgel ngel UEFA e hitaande 2018–19 e Ligue Evropa Na20 Cli20, UEFA2019 Koolol ngol.<ref>{{cite news|last1=James|first1=William|title=Explainer: What is the point of a UN climate COP?|url=https://www.reuters.com/business/environment/what-is-point-un-climate-cop-2024-11-09/|access-date=11 November 2024|agency=Reuters}}</ref><ref>{{cite news|last1=Khan|first1=Yusuf|title=Welcome to Baku, a City Built on Oil Hosting the World's Climate Conference|url=https://www.wsj.com/articles/welcome-to-baku-a-city-built-on-oil-hosting-the-worlds-climate-conference-ba3d7e58?mod=lead_feature_below_a_pos1|access-date=11 November 2024|work=The Wall Street Journal}}</ref> Porto njulaagu hakkunde leyɗeele Baku ina waawi jogaade miliyoŋaaji ɗiɗi ton kaɓirɗe mawɗe e joorɗe hitaande kala.<ref>{{Cite web|title=Port of Baku|url=http://www.worldportsource.com/ports/AZE_Port_of_Baku_2192.php|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721064024/http://www.worldportsource.com/ports/AZE_Port_of_Baku_2192.php|archive-date=21 July 2011|access-date=23 December 2010|publisher=World Port Source}}</ref> Baku ina anndaa e henndu mum tiiɗndu, ina feeñi e innde mum, "Wuro henndu". ==Nate== <gallery class="center" perrow="5" widths="180" heights="120"> File:National_Museum_of_History_of_Azerbaijan_10.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:National_Museum_of_History_of_Azerbaijan_10.JPG|[[:en:National_Museum_of_History_of_Azerbaijan|National Museum of History]] File:Nizami_Museum_of_Azerbaijan_Literature,_Baku,_2015.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nizami_Museum_of_Azerbaijan_Literature,_Baku,_2015.jpg|[[:en:Nizami_Museum_of_Azerbaijani_Literature|Nizami Museum of Literature]] File:National_Art_Museum_of_Azerbaijan_(de_Burs_House)_edited.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:National_Art_Museum_of_Azerbaijan_(de_Burs_House)_edited.jpg|[[:en:National_Art_Museum_of_Azerbaijan|National Art Museum]] File:Villa_Petrolea_front.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Villa_Petrolea_front.jpg|[[:en:Villa_Petrolea|Villa Petrolea]] File:Baku_Museum_of_Modern_Art_entrance.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Baku_Museum_of_Modern_Art_entrance.jpg|[[:en:Baku_Museum_of_Modern_Art|Baku Museum of Modern Art]] File:"From Waste to Art" Museum.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%E2%80%9CFrom_Waste_to_Art%E2%80%9D_Museum.jpg|[[:en:“From_Waste_to_Art”_Museum|“From Waste to Art” Museum]] </gallery> == Tuugnorgal == {{reflist}} {{commons|Baku}} [[Category:Aserbayjan]] [[Category:Stub]] 4di1f8fgczx45mn4d353fyah45tn0ua Yoruba language 0 11821 191973 131801 2026-10-09T19:33:31Z Zaujeel khair 15680 191973 wikitext text/x-wiki '''Yoruba''' (USA: /ˈjːrəbə/,[2] Angalteer: /ˈjɒrʊbə/;[3] Yor. Èdè Yorùbá, IPA: [jōrùbá]; Ajami: عِدعِ يوْرُبا) ko ɗemngal haalteengal e Hiirnaange [[Afirik|Afrik]] e Hiirnaange Afrik Caka [[Naajeeriya]]. Ko leñol Yoruba haaldata ɗe. Haalooɓe ɗemngal Yoruba ina tolnoo e miliyoŋaaji 47, ina heen fotde miliyoŋaaji ɗiɗi haalooɓe ɗemngal ɗiɗaɓal.<ref>{{Cite web|url=//www.merriam-webster.com/dictionary/Yoruba|access-date=2 April 2024|title=Yoruba|website=Merriam-Webster}}</ref>{{Databox}} Ko ɗum ɗemngal keewngal, ngal ɓuri haaleede ko e nokkuuji gonɗi e nder leydi Najeriya, Benin, e [[Togo]] tawa ina waɗi renndooji tokoosi eggooɓe to Kodduwaar, Siyera Leyoon e Gambia. Kelme Yoruba ina kuutoree kadi e nder diineeji diineeji Afrik ko wayi no diineeji Candomblé Afro-Beresiil, diineeji Kariibi Santería e mbaadi ɗemngal Lucumí liturgique, e diineeji Afrik-Amerik ceertuɗi to Amerik worgo. Ko ɓuri heewde e huutortooɓe ɗeen diineeji hannde e nder leyɗeele Amerik, kaalataa walla faamataa Yoruba; kono, ɓe kuutortoo ko kelme e konnguɗi Yoruba e nder jimɗi ɗi ɓe mbaawaa faamde. Huutoraade lexicon kelme yoruba e konnguɗi juutɗi e nder diine ina heewi kadi, kono ɗe njaltii e waylooji sabu Yoruba nattii wonde ɗemngal maɓɓe, kadi ɗemngal laaɓngal ɗaɓɓaaka. <ref>Laurie Bauer, 2007, ''The Linguistics Student's Handbook'', Edinburgh</ref> <small>Yor.</small> {{lang|yo|Èdè Yorùbá}}, {{IPA-all|jōrùbá}}; [[Ajami script|Ajami]]: {{lang|yo-Arab|عَٜدَٜی يُواْرُبَا}}) is a language that is spoken in [[West Africa]], primarily in [[South West (Nigeria)|Southwestern]] and [[Middle Belt|Central]] Nigeria. It is spoken by the [[Yoruba people]]. Yoruba speakers number roughly 47 million, including about 2 million second-language speakers.<ref name="e27" /> Ko ɗum ɗemngal Yoruboid mawngal, Yoruba ɓuri ɓadaade ɗemɗe Itsekiri (kaaleteeɗe e nder delta Niiseer) e Igala (kaaleteeɗe e nder caka Niiseer). Tariya Kabaaruuji goɗɗi: ɗemɗe Volta–Niiseer e ɗemɗe Benue–Kongo Yoruba ina renndini e ɗemɗe Edekiri, ko ɗum wondi e Itsekiri e seerndude Igala e dental ɗemɗe Yoruboid nder caltal Volta–Niger e nder galle Niger–Kongo. Ngootaagu ɗemɗe galle Niiseer-Kongo ina yahra e duuɓi 11 000 jooni (caggal yonta Paleolitik toowɗo).<ref>{{Cite journal|last=Valdés|first=Vanessa K.|date=2015-03-04|title=Yoruba Traditions and African American Religious Nationalism by Tracey E. Hucks (review)|url=https://muse.jhu.edu/article/576211|journal=Callaloo|language=en|volume=38|issue=1|pages=234–237|doi=10.1353/cal.2015.0025|s2cid=143058809|issn=1080-6512}}</ref> E nder leydi Najeriya hannde ndii, ina hiisa wonde ina waɗi ko ina tolnoo e miliyoŋaaji 50 haalooɓe ɗemngal Yoruba, kam e miliyoŋaaji keewɗi goɗɗi haalooɓe ɗemngal Naajeeriya, ɗum noon ko ɗemngal Afrik ɓurngal heewde haaleede e nder duunde he. Woodi binndi ɗuuɗɗi nder ɗemngal Yoruba, hawti bee defte, jaayndeeji, e defte.<ref>{{Cite journal|last=Warner|first=Maureen|date=1971|title=Trinidad Yoruba — Notes on Survivals|url=https://www.jstor.org/stable/40653205|journal=Caribbean Quarterly|volume=17|issue=2|pages=40–49|doi=10.1080/00086495.1971.11829073|jstor=40653205|issn=0008-6495}}</ref> Yoruba ina huutoree e jaayndeeji rajooji e teleeji, ina janngee e duɗe leslese, hakkundeeje, e duɗe jaaɓi haaɗtirde.<ref>{{Cite web|title=History of Oyotunji|url=http://www.oyotunji.org/oyotunji-history.html|access-date=2020-10-13|website=Oyotunji|language=en}}</ref> === Ɗemɗe Yoruboid Winndannde mawnde: Ɗemɗe Yoruboid Innde(ji) Fedde Nokku(ji) Ɗemɗe ɓurɗe mawnude Haalooɓe ɗemɗe ngenndiije Leydi Miijo Ɗemɗe Igala Igala Fuɗnaange Diiwaan Kogi nder e saraaji nokkuuji Dekina, Ankpa, Idah, Ibaji, Omala, Igalamela-Odolu, Diiwaan Anambra Woyla-Hirnaange to Anambra Hirnaange Ebu, Anyugba, Ifẹ, Idah, Ibaji, Ankpa, Imane 2,1 miliyoŋ Najeriya Ɓuri seertude Ɗemngal Yoruboid (feccere adannde) & Ɗemngal Yoruboid ɓurngal fuɗnaange Ogugu Fuunaange Kogi Diiwal haa Olamaboro, Fuunaange Diiwal Enugu, Uzo Uwani, Igbo Eze Woyla, Laamu Nsukka __________ 160,000 Naajeeriya Ɗemngal Igala feere-feere Ɗemɗe Edekiri Ɗemɗe Ede Fuɗnaange, Cakaare e Fuɗnaange Benin, Cakaare Togo, nder e saraaji mum: Porto-Novo, Pobe, Adjarra, Banté, Savé, Tchaouurou, Sakété, Ketou, Cove, Glazoue, Adja-Ouèré, Bassila, Dassa- Bene). Atakpame, Goubi, Anié, Moretan, Kambole, (Togo) Ede Ifè, Ede Isha, Ede Idaasha, Ede Shabe, Ede Ije, Kambole, Ede Nago, Ede Kura, Manigri Ekn 1,4 miliyoŋ Benin, Togo, Nigeria A cluster of closely ɗemɗe jokkondirɗe e nder Yorubaland hirnaange, ko ɓuri 95% nanndugol Lexical e Yoruba gonɗo e mbaydi Itsekiri Hirnaange Delta lesdi haa Warri Fuunaange, Warri Fuunaange, Warri Fuunaange Hirnaange, Sapele e Ethiope Hirnaange. Dowla Edo nder Ikpoba Okha, e Ovia Fombina-Hirnaange __________ 700,000 Naajeeriya Ɗemngal Yoruba nder hirnaange Delta Niiseer & ɗemngal Edekiri ɓurngal fuɗnaange Yoruba Hirnaange Hirnaange, Fuɗnaange Caka & Caka Hirnaange Naajeeriya: Ondo, Edo, Kwara, Ekiti, Lagos, Ogun, Kogi, Oyo, Osun. Fuɗnaange & Cakaare Benin: Ɓoornugol, Kolin, Uéme, Zou, Borgu Ekn. Ikale, Mokole, Ondo, Ibarapa, Onko, Usẹn Ekn 55 miliyoŋ Nijeer, Benin, Amerik Ko ɓuri heewde e ɗemɗe Yoruboid, e ɗemngal Niger–Kongo ɓurngal heewde haalooɓe L1. Olukumi Ko seerti e ɗemɗe Igboid e nder diiwaan Delta, Aniocha Fuɗnaange. __________ 17,000 (?) Naajeeriya Ɗemngal Yoruba gonngal e banngeeji Hirnaange NijeerFedde Yoruba ina sikkaa ƴellitiima e nder yimɓe haalooɓe Volta-Niger ɓe ceeraani e hitaande ujunere adannde ko adii jibineede Iisaa. Koɗorɗe haalooɓe Yoruba arandeeji ina cikka ina nanndi e koɗkiiji tawaaɗi e nokkuuji Niger ɓurɗi yaajde ɗii gila hedde teeminannde 4ɓiire ko adii jibineede Iisaa, ko ɓuri heewde ko to Ifẹ. Ɗemɗe Yoruba Fuɗnaange-Hirnaange ina kollita kesam-hesaagu ɗemɗe ɓurɗe ɗemɗe Fuɗnaange-rewo e Caka. Nde tawnoo nokkuuji ɗiɗmi ɗii kadi ina keewi jogaade koɗkiiji ɓooyɗi, ɗum ina hollita ñalngu caggal ɗuum ngam eggude e nder Fuɗnaange-rewo Yorubaland.<ref>''DELAB International Newsmagazine'', November 2005 {{ISSN link|1465-4814}}</ref> E fawaade e tolno Kay Williamson, ko ɗoo woni tolno jokkondire hakkunde Itsekiri e ɗemɗe Yoruboid goɗɗe, huutoraade doggol kelme mooftaaɗe e kelme ɓurɗe heewde. Nanndiral 100% firtata ko jokkondire hakkunde ɗemɗe ɗiɗi, nanndugol 0 firtata ko nokkuuji ɗiɗi haaldude ɗi ngalaa jokkondire.[citation needed] === === Ko nanndi e ɗemngal Itsekiri Igala 60,0% Ijumu (okun) 70,3% Yoruba gonɗo e mbaydi 71,5% Ijesha 72,0% Ekiti 74,2% Ijebu 75,3% Oba (Akoko) 78,4% Ondo 78,4% Ilaje 80,4% Ikale 82,3% Njeñtudi wiɗto doggol kelme hollitii wonde Itsekiri ina jogii nanndo ɓurngo mawnude e ɗemɗe Yoruba fuɗnaange-rewo, haa teeŋti noon e Ilaje e Ikale, e 80,4% e 82,3% nanndugol. E fawaade e sarɗiiji ƴeewndo ɗemɗe e batu winndereejo ƴeewndo ɗemɗe (1992), ko nde ƴeewndo doggol kelme holliri nanondiral lekkol les 70%, ko sifaaji ɗiɗi konnguɗi njiylotooɗi ɗemɗe ceertuɗe. Ko 70% e ko ɓuri ɗum ina hollita wonde sifaaji konnguɗi ɗii fof ko ɗemngal gootal. Kono tan, jarribooji faamde ɗemngal ina poti waɗeede ngam anndude no haalooɓe ɗemngal gootal mbaawirta faamde sifaa haala goɗɗo oo. Nii woni so tawii ƴeewndo ngoo hollitii wonde Igala, e dow 60% ko ɗemngal ceertungal no feewi, denndaangal sifaaji haalaaji Yoruboid goɗɗi ɗii ko ɗemɗe ɗemngal gootal tan.[citation needed] === === Feereeji Koolondiral ɗemngal Yoruba ina waɗi ɗemɗe keewɗe. Ɗemɗe Yoruba feere-feere nder Yorubaland, Naajeeriya waawan renndinki nder nokkuuje ɗemɗe jowi mawɗe: Fuunaange-rewo, Fuunaange-rewo, Cakaare, Fuuna-rewo, e Fuunaange-rewo.<ref name="The Nation 17 February 2024">{{cite news|title=Yoruba Wikipedia hits 25 million views in 2023|url=https://thenationonlineng.net/yoruba-wikipedia-hits-25-million-views-in-2023/|access-date=18 February 2024|work=[[The Nation (Nigeria)|The Nation]]|date=17 February 2024}}</ref> Keeri laaɓtuɗi mbaawaa ƴetteede, nokkuuji periferik diiwanuuji ɗemɗe ina keewi jogaade won e nanndugol e ɗemɗe jokkondirɗe. === rom2frcpgnldvmvl221tohihpyr0xxq Bello Yinusa Oniboki 0 34274 191961 143684 2026-10-09T14:57:55Z MOIBARDE 10068 Add link and references 191961 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Bello Yinusa Oniboki''' ko jannginoowo e siyaasaajo mo lesdi [[Naajeeriya]], mo ardiiɗo diiwal Afon, nokkuure laamu lesdi Asa nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Kwara haa joonde 10th.<ref name=":0">{{Cite web|title=HON. BELLO YINUSA ONIBOKI|url=https://hoa.kw.gov.ng/hon-bello-yinusa-oniboki/|access-date=2024-12-03|website=Kwara State House of Assembly|language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=ShineYourEye|url=https://shineyoureye.org/person/bello-yinusa-oniboki|access-date=2025-01-03|website=shineyoureye.org}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|last=Shehu|first=Sikirat|date=2023-03-21|title=APC wins 23 Kwara assembly seats as PDP gets 1 slot|url=https://businessday.ng/news/article/apc-wins-23-kwara-assembly-seats-as-pdp-gets-1-slot/|access-date=2025-01-03|website=Businessday NG|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Chukwudiebere|first=Mercy|date=2024-01-11|title=Open Defecation: Kwara State Begins Construction Of Modern Public Toilets|url=https://von.gov.ng/open-defecation-kwara-state-begins-construction-of-modern-public-toilets/|access-date=2025-01-03|website=Voice of Nigeria|language=en-US|archive-date=14 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250414133649/https://von.gov.ng/open-defecation-kwara-state-begins-construction-of-modern-public-toilets/|url-status=dead}}</ref> == Nguurndam e jaŋde puɗɗagol == Bello jibinaa ko ñalnde 7 lewru nduu hitaande 1968 to wuro Budo-Egba, to diiwaan Asa, to diiwaan Kwara, to leydi Najeriya. Hakkunde 1976 e 1981, o naati duɗal jaaɓi haaɗtirde Otte L.S.M.B. duɗal ngam seedantaagal makko gadanal yaltugol duɗal e heɓde seedantaagal makko kuuɓtodinngal (GCE) e hitaande 1990. O janngi njuɓɓudi laamu to duɗal jaaɓi haaɗtirde Kwara ngam heɓde dipolomaaji makko ordinateeruuji ngenndiiji, dipolomaaji ngenndiiji toowɗi, e dipolomaaji makko caggal jaŋde e hitaande 2000, 20008, e hitaande 2000. O janngi kadi ko faati e njuɓɓudi njulaagu to duɗal jaaɓi haaɗtirde Kwara State ngam heɓde dipolomaaji makko ɗiɗaɓi e hitaande 2017 e dipolomaaji makko ɗiɗaɓi e njuɓɓudi njulaagu e hitaande 2023.<ref name=":02">{{Cite web |title=HON. BELLO YINUSA ONIBOKI|url=https://hoa.kw.gov.ng/hon-bello-yinusa-oniboki/|access-date=2024-12-03|website=Kwara State House of Assembly|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=undefined candidate data for 2023 - Stears Elections|url=https://www.stears.co/elections/candidates/bello-yinusa-oniboki/|access-date=2025-01-03|website=www.stears.co|archive-date=3 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250103162128/https://www.stears.co/elections/candidates/bello-yinusa-oniboki/|url-status=dead}}</ref> == Kugal == Bello ko ganndo e politik o wonnoo ko golloowo e duɗal jaaɓi haaɗtirde Politeknik leydi Kwara. O golliima e golle binnditagol to Politeknik Dowla Kwara tuggi 2008 haa 2022. E nder oo sahaa, o golliima e departemaaji ceertuɗi, ina jeyaa heen Duɗal Ganndal Basic e Appliqué (IBAS) tuggi 2008 haa 2011, Duɗal Elektrik/Elektronik, Duɗal Teknoloji11 Biro Sekereteer, Duɗal Karallaagal tuggi 2015 haa 2022.<ref>{{Cite web|last=Oyekola|first=Tunde|date=2023-03-21|title=Five women get Kwara Assembly seats|url=https://punchng.com/five-women-get-kwara-assembly-seats/|access-date=2025-01-03|website=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref> Hakkunde hitaande 1991 e 1993, Honorable Bello suɓaama e nder diiwaan Budo-Egba e nder diiwaan Asa e nder diiwaan Kwara. O wonii kadi tergal Goomu Taggol Laamuuji Nokkuuji, laamu nokkuure Asa, e hitaande 2004, e tergal Yiilirde Ngenndiire Dowla Kwara ngam Jaŋngugol Jaayndeeji e hitaande 2001 haa 2002. Yanti heen, o suɓaama tergal e nder suudu sarɗiiji dowla Kwara, lomtotooɗo suudu sarɗiiji leydi Kwara to2 Asaambele 10ɓo.<ref name=":03">{{Cite web |title=HON. BELLO YINUSA ONIBOKI|url=https://hoa.kw.gov.ng/hon-bello-yinusa-oniboki/|access-date=2024-12-03|website=Kwara State House of Assembly|language=en-US}}</ref><ref name=":22">{{Cite news |last=Shehu|first=Sikirat|date=2023-03-21|title=APC wins 23 Kwara assembly seats as PDP gets 1 slot|url=https://businessday.ng/news/article/apc-wins-23-kwara-assembly-seats-as-pdp-gets-1-slot/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2025-01-03|newspaper=[[BusinessDay (Nigeria)|BusinessDay]]|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Oyekola|first=Tunde|date=2023-03-21|title=Five women get Kwara Assembly seats|url=https://punchng.com/five-women-get-kwara-assembly-seats/|access-date=2025-01-03|newspaper=[[The Punch]]|language=en-US}}</ref> == Tuugnorgal == lnkn5s7ugsnmrmm9xbwklxdn7r1gq1z 191962 191961 2026-10-09T14:58:32Z MOIBARDE 10068 Add a category 191962 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Bello Yinusa Oniboki''' ko jannginoowo e siyaasaajo mo lesdi [[Naajeeriya]], mo ardiiɗo diiwal Afon, nokkuure laamu lesdi Asa nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Kwara haa joonde 10th.<ref name=":0">{{Cite web|title=HON. BELLO YINUSA ONIBOKI|url=https://hoa.kw.gov.ng/hon-bello-yinusa-oniboki/|access-date=2024-12-03|website=Kwara State House of Assembly|language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=ShineYourEye|url=https://shineyoureye.org/person/bello-yinusa-oniboki|access-date=2025-01-03|website=shineyoureye.org}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|last=Shehu|first=Sikirat|date=2023-03-21|title=APC wins 23 Kwara assembly seats as PDP gets 1 slot|url=https://businessday.ng/news/article/apc-wins-23-kwara-assembly-seats-as-pdp-gets-1-slot/|access-date=2025-01-03|website=Businessday NG|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Chukwudiebere|first=Mercy|date=2024-01-11|title=Open Defecation: Kwara State Begins Construction Of Modern Public Toilets|url=https://von.gov.ng/open-defecation-kwara-state-begins-construction-of-modern-public-toilets/|access-date=2025-01-03|website=Voice of Nigeria|language=en-US|archive-date=14 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250414133649/https://von.gov.ng/open-defecation-kwara-state-begins-construction-of-modern-public-toilets/|url-status=dead}}</ref> == Nguurndam e jaŋde puɗɗagol == Bello jibinaa ko ñalnde 7 lewru nduu hitaande 1968 to wuro Budo-Egba, to diiwaan Asa, to diiwaan Kwara, to leydi Najeriya. Hakkunde 1976 e 1981, o naati duɗal jaaɓi haaɗtirde Otte L.S.M.B. duɗal ngam seedantaagal makko gadanal yaltugol duɗal e heɓde seedantaagal makko kuuɓtodinngal (GCE) e hitaande 1990. O janngi njuɓɓudi laamu to duɗal jaaɓi haaɗtirde Kwara ngam heɓde dipolomaaji makko ordinateeruuji ngenndiiji, dipolomaaji ngenndiiji toowɗi, e dipolomaaji makko caggal jaŋde e hitaande 2000, 20008, e hitaande 2000. O janngi kadi ko faati e njuɓɓudi njulaagu to duɗal jaaɓi haaɗtirde Kwara State ngam heɓde dipolomaaji makko ɗiɗaɓi e hitaande 2017 e dipolomaaji makko ɗiɗaɓi e njuɓɓudi njulaagu e hitaande 2023.<ref name=":02">{{Cite web |title=HON. BELLO YINUSA ONIBOKI|url=https://hoa.kw.gov.ng/hon-bello-yinusa-oniboki/|access-date=2024-12-03|website=Kwara State House of Assembly|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=undefined candidate data for 2023 - Stears Elections|url=https://www.stears.co/elections/candidates/bello-yinusa-oniboki/|access-date=2025-01-03|website=www.stears.co|archive-date=3 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250103162128/https://www.stears.co/elections/candidates/bello-yinusa-oniboki/|url-status=dead}}</ref> == Kugal == Bello ko ganndo e politik o wonnoo ko golloowo e duɗal jaaɓi haaɗtirde Politeknik leydi Kwara. O golliima e golle binnditagol to Politeknik Dowla Kwara tuggi 2008 haa 2022. E nder oo sahaa, o golliima e departemaaji ceertuɗi, ina jeyaa heen Duɗal Ganndal Basic e Appliqué (IBAS) tuggi 2008 haa 2011, Duɗal Elektrik/Elektronik, Duɗal Teknoloji11 Biro Sekereteer, Duɗal Karallaagal tuggi 2015 haa 2022.<ref>{{Cite web|last=Oyekola|first=Tunde|date=2023-03-21|title=Five women get Kwara Assembly seats|url=https://punchng.com/five-women-get-kwara-assembly-seats/|access-date=2025-01-03|website=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref> Hakkunde hitaande 1991 e 1993, Honorable Bello suɓaama e nder diiwaan Budo-Egba e nder diiwaan Asa e nder diiwaan Kwara. O wonii kadi tergal Goomu Taggol Laamuuji Nokkuuji, laamu nokkuure Asa, e hitaande 2004, e tergal Yiilirde Ngenndiire Dowla Kwara ngam Jaŋngugol Jaayndeeji e hitaande 2001 haa 2002. Yanti heen, o suɓaama tergal e nder suudu sarɗiiji dowla Kwara, lomtotooɗo suudu sarɗiiji leydi Kwara to2 Asaambele 10ɓo.<ref name=":03">{{Cite web |title=HON. BELLO YINUSA ONIBOKI|url=https://hoa.kw.gov.ng/hon-bello-yinusa-oniboki/|access-date=2024-12-03|website=Kwara State House of Assembly|language=en-US}}</ref><ref name=":22">{{Cite news |last=Shehu|first=Sikirat|date=2023-03-21|title=APC wins 23 Kwara assembly seats as PDP gets 1 slot|url=https://businessday.ng/news/article/apc-wins-23-kwara-assembly-seats-as-pdp-gets-1-slot/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2025-01-03|newspaper=[[BusinessDay (Nigeria)|BusinessDay]]|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Oyekola|first=Tunde|date=2023-03-21|title=Five women get Kwara Assembly seats|url=https://punchng.com/five-women-get-kwara-assembly-seats/|access-date=2025-01-03|newspaper=[[The Punch]]|language=en-US}}</ref> == Tuugnorgal == <references /> [[Category:Naajeeriya]] kpvo3m4gngpc74cfd0vyylgq6ydqnnh Edward Onoja 0 34275 191956 143689 2026-10-09T14:32:37Z MOIBARDE 10068 Add links and references 191956 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Edward David Onoja''' (// c; jibinaama 9 lewru Ogost 1974) ko siyaasaajo [[Naajeeriya]], o laati cukko guwerneer diiwal Kogi diga 2019 haa 2024.<ref>{{Cite web|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2019/03/25/apc-sweeps-all-25-state-assembly-seats-in-kogi/|title=APC Sweeps All 25 State Assembly Seats in Kogi|website=Thisdaylive.com|date=25 March 2019}}</ref><ref name="saharareporters_2025-07-31" /><ref>{{Cite web|url=https://www.channelstv.com/2019/10/21/breaking-edward-onoja-sworn-in-as-kogi-deputy-governor/amp/|title=Edward Onoja Sworn In As Kogi Deputy Governor|website=Channelstv.com|date=21 October 2019|access-date=2019-12-11}}</ref> O laati hooreejo kuuɗe guwerneer diiwal Kogi diga lewru January 2016 haa lewru Oktoba 2019 nde o heɓi cukko guwerneer.<ref>{{Cite news|url=https://www.thecable.ng/yahaya-bello-is-a-divine-leader-says-edward-onoja-after-voting/amp&ved=2ahUKEwjUsYi2xd_nAhUNYcAKHZv2AJoQFjAWegQIBRAC&usg=AOvVaw0XYRH37QDCKtf2YA7DZO3F&ampcf=1|title=Home|newspaper=[[TheCable]]}}</ref> O wonii hannde tergal pioneer lomtotoongal North Central e nder yiilirde Komiseer ƴellitaare Fuɗnaange-rewo.<ref>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/regional/north-central/358804-kogi-chief-judge-swears-in-onoja-as-deputy-governor.html|title=Kogi chief judge swears in Onoja as Deputy Governor|website=Premiumtimesng.com|date=2019-10-21|access-date=2019-12-11}}</ref> == Ɓawo == Edward David Onoja jibinaa ko e lewru ut hitaande 1974. O jeyaa ko e diiwaan Odidoko-Emonyoku e nder diiwaan Ogugu e nder diiwaan Olamaboro e nder [[Diiwal Kogi|diiwaan Kogi]].<ref>{{Cite web|url=https://nationalinsightnews.com/edward-onoja-sworn-in-as-kogi-deputy-governor/|title=Edward Onoja Sworn in as Kogi Deputy Governor|website=Nationalinsightnews.com|date=21 October 2019}}</ref>. O janngi jangirde arandeere haa lesdi Lagos, ɓaawo man o yahi haa janngirde laamu lesdi, Kwali, Abuja ngam jangirde maako haa lesdi [[Lagos]].<ref>{{Cite news|url=https://guardian.ng/news/furore-as-kogi-inaugurates-onoja-as-deputy-governor/|location=Lagos, Nigeria|title=Furore as Kogi inaugurates Onoja as deputy governor|newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]|date=22 October 2019}}</ref> E hitaande 1999, O heɓi dipoloma makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Jos e Second (Division Supérieure) e ''Geology'' e ''Mining'' e ko aldaa e waylo-waylo o jeyaa ko e almudɓe ɓurɓe waawde dipolomaaji e nder suudu makko.<ref>{{Cite news|url=https://thenationonlineng.net/on-edward-onojas-supportive-nature/|location=Lagos, Nigeria|title=On Edward Onoja's supportive nature the Nation Newspaper|newspaper=[[The Nation (Nigeria)|The Nation]]|date=25 March 2022}}</ref> O woniino golloowo e senndikaaji almudɓe e politik, o woniino hooreejo gadano cuɓaaɗo e fedde Faculté makko: Fedde almudɓe ganndal tago (NASSA) to duɗal jaaɓi haaɗtirde Jos hakkunde 1998 -1999.<ref>{{Cite web|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2019/03/25/apc-sweeps-all-25-state-assembly-seats-in-kogi/|title=APC Sweeps All 25 State Assembly Seats in Kogi|website=Thisdaylive.com|date=25 March 2019}}</ref> . == Politik == Ko adii fof ko o naati e politik<ref name="saharareporters_2025-07-312">{{Cite web|title=Families Accuse Ex-Kogi Deputy Gov, Security Operatives Of Conspiracy In Deaths Of Corrections Officer, Photographer {{!}} Sahara Reporters|url=https://saharareporters.com/2025/07/31/families-accuse-ex-kogi-deputy-gov-security-operatives-conspiracy-deaths-corrections|access-date=2025-09-07|website=saharareporters.com}}</ref> ko e hitaande 2011 nde o woni kanndidaajo lannda leƴƴi leydi Najeriya (ANPP) e nder diiwaan Olamaboro e nder wooteeji mawɗi 2011.<ref>{{cite web|url=https://kogireports.com/yahaya-bello-and-edward-onoja-the-uncommon-bond/|title=Yahaya Bello and Edward Onoja; the Uncommon Bond|date=24 April 2021}}</ref> E hitaande 2015, o laati hooreejo kawtal sukaaɓe Kogi ''Arise Group'', ngal [[Yahaya Bello]] ardii, kawtal ballal siyaasaaku ngal ɗon mari haaje hokkugo nasaraaku hooreejo lesdi [[Muhammadu Buhari]] nder suɓol lesdi Kogi nder hitaande 2015. E darorɗe hitaande ndee, o wonti mawɗo peeje e gardo kuftodinɗo e nder kampaañ Yahaya Bello, guwerneer. Caggal nde guwerneer Yahaya Bello hunii e lewru Yarkomaa 2016.<ref>{{Cite web|url=https://nationalinsightnews.com/edward-onoja-sworn-in-as-kogi-deputy-governor/|title=Edward Onoja Sworn in as Kogi Deputy Governor|website=Nationalinsightnews.com|date=21 October 2019}}</ref> O wonti hooreejo gollordu guwerneer haa lewru Oktoobar 2019 nde <ref>{{Cite news|url=https://www.vanguardngr.com/2022/06/deputy-gov-edward-onoja-reveals-how-yahaya-bello-created-millionaires-in-kogi/|location=Lagos, Nigeria|title=Deputy Gov Edward Onoja reveals how Yahaya Bello created millionaires in Kogi - Vanguard News|access-date=5 July 2022|archive-date=5 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705205608/https://www.vanguardngr.com/2022/06/deputy-gov-edward-onoja-reveals-how-yahaya-bello-created-millionaires-in-kogi/|url-status=dead|newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}</ref>o toɗɗaa e cukko guwerneer caggal nde Simon Achuba woppitaa laamu. E wooteeji mawɗi 16 noowammbar 2019, o suɓaama cukko guwerneer [[Diiwal Kogi|diiwaan Kogi]].<ref>{{Cite news|url=https://www.premiumtimesng.com/regional/north-central/363901-yahaya-bello-declared-winner-of-kogi-governorship-election.html|title=Yahaya Bello declared winner of Kogi governorship election|newspaper=[[Premium Times]]|date=18 November 2019}}</ref> Onoja kadi toɗɗaama ardiiɗo, APC ''Campaigns'' ngam suɓol mawngol 2019 nder jiha Kogi. O yaltini ndeen gollal e njeñtudi ndi meeɗaa yiyeede. APC heɓi 25 nder 25 jooɗorde diiwal lesdi Kogi. Lannda kan heɓi kadi jooɗorɗe joweeɗiɗi nder joweeɗiɗi lesdi ndi'i nder jiha kan, e joondeeji ɗiɗi nder joonde senateeruuji tati.<ref>{{Cite news|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2019/03/25/apc-sweeps-all-25-state-assembly-seats-in-kogi/|title=APC Sweeps All 25 State Assembly Seats in Kogi|newspaper=[[This Day]]|date=25 March 2019}}</ref> Tuugnaade e kuulal ngal ñaawirɗe woote ɗee ƴetti ko ɓooyaani koo, ngal ustii jooɗorde senateer tan nde APC heɓi, Onoja waɗii sweep laaɓɗo e jooɗorɗe senateeruuji tati ɗee kala e nder [[Diiwal Kogi|diiwaan Kogi]].<ref name="saharareporters_2025-07-313">{{Cite web|title=Families Accuse Ex-Kogi Deputy Gov, Security Operatives Of Conspiracy In Deaths Of Corrections Officer, Photographer {{!}} Sahara Reporters|url=https://saharareporters.com/2025/07/31/families-accuse-ex-kogi-deputy-gov-security-operatives-conspiracy-deaths-corrections|access-date=2025-09-07|website=saharareporters.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.channelstv.com/2019/10/21/breaking-edward-onoja-sworn-in-as-kogi-deputy-governor/amp/|title=Edward Onoja Sworn In As Kogi Deputy Governor|website=Channelstv.com|date=21 October 2019|access-date=2019-12-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.channelstv.com/2019/10/21/breaking-edward-onoja-sworn-in-as-kogi-deputy-governor/amp/|title=Edward Onoja Sworn In As Kogi Deputy Governor|website=Channelstv.com|date=21 October 2019|access-date=2019-12-11}}</ref> == Tuugnorgal == cu2gdepeyxw87g401cwja6al4rlmfo8 191957 191956 2026-10-09T14:33:14Z MOIBARDE 10068 Add a category 191957 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Edward David Onoja''' (// c; jibinaama 9 lewru Ogost 1974) ko siyaasaajo [[Naajeeriya]], o laati cukko guwerneer diiwal Kogi diga 2019 haa 2024.<ref>{{Cite web|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2019/03/25/apc-sweeps-all-25-state-assembly-seats-in-kogi/|title=APC Sweeps All 25 State Assembly Seats in Kogi|website=Thisdaylive.com|date=25 March 2019}}</ref><ref name="saharareporters_2025-07-31" /><ref>{{Cite web|url=https://www.channelstv.com/2019/10/21/breaking-edward-onoja-sworn-in-as-kogi-deputy-governor/amp/|title=Edward Onoja Sworn In As Kogi Deputy Governor|website=Channelstv.com|date=21 October 2019|access-date=2019-12-11}}</ref> O laati hooreejo kuuɗe guwerneer diiwal Kogi diga lewru January 2016 haa lewru Oktoba 2019 nde o heɓi cukko guwerneer.<ref>{{Cite news|url=https://www.thecable.ng/yahaya-bello-is-a-divine-leader-says-edward-onoja-after-voting/amp&ved=2ahUKEwjUsYi2xd_nAhUNYcAKHZv2AJoQFjAWegQIBRAC&usg=AOvVaw0XYRH37QDCKtf2YA7DZO3F&ampcf=1|title=Home|newspaper=[[TheCable]]}}</ref> O wonii hannde tergal pioneer lomtotoongal North Central e nder yiilirde Komiseer ƴellitaare Fuɗnaange-rewo.<ref>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/regional/north-central/358804-kogi-chief-judge-swears-in-onoja-as-deputy-governor.html|title=Kogi chief judge swears in Onoja as Deputy Governor|website=Premiumtimesng.com|date=2019-10-21|access-date=2019-12-11}}</ref> == Ɓawo == Edward David Onoja jibinaa ko e lewru ut hitaande 1974. O jeyaa ko e diiwaan Odidoko-Emonyoku e nder diiwaan Ogugu e nder diiwaan Olamaboro e nder [[Diiwal Kogi|diiwaan Kogi]].<ref>{{Cite web|url=https://nationalinsightnews.com/edward-onoja-sworn-in-as-kogi-deputy-governor/|title=Edward Onoja Sworn in as Kogi Deputy Governor|website=Nationalinsightnews.com|date=21 October 2019}}</ref>. O janngi jangirde arandeere haa lesdi Lagos, ɓaawo man o yahi haa janngirde laamu lesdi, Kwali, Abuja ngam jangirde maako haa lesdi [[Lagos]].<ref>{{Cite news|url=https://guardian.ng/news/furore-as-kogi-inaugurates-onoja-as-deputy-governor/|location=Lagos, Nigeria|title=Furore as Kogi inaugurates Onoja as deputy governor|newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]|date=22 October 2019}}</ref> E hitaande 1999, O heɓi dipoloma makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Jos e Second (Division Supérieure) e ''Geology'' e ''Mining'' e ko aldaa e waylo-waylo o jeyaa ko e almudɓe ɓurɓe waawde dipolomaaji e nder suudu makko.<ref>{{Cite news|url=https://thenationonlineng.net/on-edward-onojas-supportive-nature/|location=Lagos, Nigeria|title=On Edward Onoja's supportive nature the Nation Newspaper|newspaper=[[The Nation (Nigeria)|The Nation]]|date=25 March 2022}}</ref> O woniino golloowo e senndikaaji almudɓe e politik, o woniino hooreejo gadano cuɓaaɗo e fedde Faculté makko: Fedde almudɓe ganndal tago (NASSA) to duɗal jaaɓi haaɗtirde Jos hakkunde 1998 -1999.<ref>{{Cite web|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2019/03/25/apc-sweeps-all-25-state-assembly-seats-in-kogi/|title=APC Sweeps All 25 State Assembly Seats in Kogi|website=Thisdaylive.com|date=25 March 2019}}</ref> . == Politik == Ko adii fof ko o naati e politik<ref name="saharareporters_2025-07-312">{{Cite web|title=Families Accuse Ex-Kogi Deputy Gov, Security Operatives Of Conspiracy In Deaths Of Corrections Officer, Photographer {{!}} Sahara Reporters|url=https://saharareporters.com/2025/07/31/families-accuse-ex-kogi-deputy-gov-security-operatives-conspiracy-deaths-corrections|access-date=2025-09-07|website=saharareporters.com}}</ref> ko e hitaande 2011 nde o woni kanndidaajo lannda leƴƴi leydi Najeriya (ANPP) e nder diiwaan Olamaboro e nder wooteeji mawɗi 2011.<ref>{{cite web|url=https://kogireports.com/yahaya-bello-and-edward-onoja-the-uncommon-bond/|title=Yahaya Bello and Edward Onoja; the Uncommon Bond|date=24 April 2021}}</ref> E hitaande 2015, o laati hooreejo kawtal sukaaɓe Kogi ''Arise Group'', ngal [[Yahaya Bello]] ardii, kawtal ballal siyaasaaku ngal ɗon mari haaje hokkugo nasaraaku hooreejo lesdi [[Muhammadu Buhari]] nder suɓol lesdi Kogi nder hitaande 2015. E darorɗe hitaande ndee, o wonti mawɗo peeje e gardo kuftodinɗo e nder kampaañ Yahaya Bello, guwerneer. Caggal nde guwerneer Yahaya Bello hunii e lewru Yarkomaa 2016.<ref>{{Cite web|url=https://nationalinsightnews.com/edward-onoja-sworn-in-as-kogi-deputy-governor/|title=Edward Onoja Sworn in as Kogi Deputy Governor|website=Nationalinsightnews.com|date=21 October 2019}}</ref> O wonti hooreejo gollordu guwerneer haa lewru Oktoobar 2019 nde <ref>{{Cite news|url=https://www.vanguardngr.com/2022/06/deputy-gov-edward-onoja-reveals-how-yahaya-bello-created-millionaires-in-kogi/|location=Lagos, Nigeria|title=Deputy Gov Edward Onoja reveals how Yahaya Bello created millionaires in Kogi - Vanguard News|access-date=5 July 2022|archive-date=5 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705205608/https://www.vanguardngr.com/2022/06/deputy-gov-edward-onoja-reveals-how-yahaya-bello-created-millionaires-in-kogi/|url-status=dead|newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}</ref>o toɗɗaa e cukko guwerneer caggal nde Simon Achuba woppitaa laamu. E wooteeji mawɗi 16 noowammbar 2019, o suɓaama cukko guwerneer [[Diiwal Kogi|diiwaan Kogi]].<ref>{{Cite news|url=https://www.premiumtimesng.com/regional/north-central/363901-yahaya-bello-declared-winner-of-kogi-governorship-election.html|title=Yahaya Bello declared winner of Kogi governorship election|newspaper=[[Premium Times]]|date=18 November 2019}}</ref> Onoja kadi toɗɗaama ardiiɗo, APC ''Campaigns'' ngam suɓol mawngol 2019 nder jiha Kogi. O yaltini ndeen gollal e njeñtudi ndi meeɗaa yiyeede. APC heɓi 25 nder 25 jooɗorde diiwal lesdi Kogi. Lannda kan heɓi kadi jooɗorɗe joweeɗiɗi nder joweeɗiɗi lesdi ndi'i nder jiha kan, e joondeeji ɗiɗi nder joonde senateeruuji tati.<ref>{{Cite news|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2019/03/25/apc-sweeps-all-25-state-assembly-seats-in-kogi/|title=APC Sweeps All 25 State Assembly Seats in Kogi|newspaper=[[This Day]]|date=25 March 2019}}</ref> Tuugnaade e kuulal ngal ñaawirɗe woote ɗee ƴetti ko ɓooyaani koo, ngal ustii jooɗorde senateer tan nde APC heɓi, Onoja waɗii sweep laaɓɗo e jooɗorɗe senateeruuji tati ɗee kala e nder [[Diiwal Kogi|diiwaan Kogi]].<ref name="saharareporters_2025-07-313">{{Cite web|title=Families Accuse Ex-Kogi Deputy Gov, Security Operatives Of Conspiracy In Deaths Of Corrections Officer, Photographer {{!}} Sahara Reporters|url=https://saharareporters.com/2025/07/31/families-accuse-ex-kogi-deputy-gov-security-operatives-conspiracy-deaths-corrections|access-date=2025-09-07|website=saharareporters.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.channelstv.com/2019/10/21/breaking-edward-onoja-sworn-in-as-kogi-deputy-governor/amp/|title=Edward Onoja Sworn In As Kogi Deputy Governor|website=Channelstv.com|date=21 October 2019|access-date=2019-12-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.channelstv.com/2019/10/21/breaking-edward-onoja-sworn-in-as-kogi-deputy-governor/amp/|title=Edward Onoja Sworn In As Kogi Deputy Governor|website=Channelstv.com|date=21 October 2019|access-date=2019-12-11}}</ref> == Tuugnorgal == <references /> [[Category:Naajeeriya]] hccnxkaia6odx8ivp8tydek70zmzv3r 191958 191957 2026-10-09T14:35:00Z MOIBARDE 10068 191958 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Edward Onoja | image = File:Edward David Onoja.jpg | alt = | caption = | office = Board Member SEDC Representing North Central |term_start = January 2025 | office1 = [[Deputy Governor of Kogi State]] | governor1 = [[Yahaya Bello]] | term_start1 = 21 October 2019 | term_end1 = 27 January 2024 | predecessor1 = Simon Achuba | successor1 = [[Salifu Joel]] | office2 = Chief of Staff to the Governor of Kogi State | governor2 = Yahaya Bello | term_start2 = January 2016 | term_end2 = October 2019 | predecessor2 = | successor2 = | birth_name = Edward David Onoja | birth_date = {{birth date and age|1974|08|09|df=y}} | birth_place = [[Olamaboro]], [[Benue-Plateau State]] (now in [[Kogi State]]), Nigeria | death_date = <!-- {{death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | other_names = | party = [[All Progressives Congress]] | education = [[University of Jos]] | alma_mater = | occupation = {{hlist|Politician|banker}} | era = | employer = | organization = | known_for = | boards = | spouse = Ejura Onoja | children = 4 | callsign = | awards = | website = {{URL|edwarddavidonoja.com}} | module = | module2 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''Edward David Onoja''' (// c; jibinaama 9 lewru Ogost 1974) ko siyaasaajo [[Naajeeriya]], o laati cukko guwerneer diiwal Kogi diga 2019 haa 2024.<ref>{{Cite web|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2019/03/25/apc-sweeps-all-25-state-assembly-seats-in-kogi/|title=APC Sweeps All 25 State Assembly Seats in Kogi|website=Thisdaylive.com|date=25 March 2019}}</ref><ref name="saharareporters_2025-07-31" /><ref>{{Cite web|url=https://www.channelstv.com/2019/10/21/breaking-edward-onoja-sworn-in-as-kogi-deputy-governor/amp/|title=Edward Onoja Sworn In As Kogi Deputy Governor|website=Channelstv.com|date=21 October 2019|access-date=2019-12-11}}</ref> O laati hooreejo kuuɗe guwerneer diiwal Kogi diga lewru January 2016 haa lewru Oktoba 2019 nde o heɓi cukko guwerneer.<ref>{{Cite news|url=https://www.thecable.ng/yahaya-bello-is-a-divine-leader-says-edward-onoja-after-voting/amp&ved=2ahUKEwjUsYi2xd_nAhUNYcAKHZv2AJoQFjAWegQIBRAC&usg=AOvVaw0XYRH37QDCKtf2YA7DZO3F&ampcf=1|title=Home|newspaper=[[TheCable]]}}</ref> O wonii hannde tergal pioneer lomtotoongal North Central e nder yiilirde Komiseer ƴellitaare Fuɗnaange-rewo.<ref>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/regional/north-central/358804-kogi-chief-judge-swears-in-onoja-as-deputy-governor.html|title=Kogi chief judge swears in Onoja as Deputy Governor|website=Premiumtimesng.com|date=2019-10-21|access-date=2019-12-11}}</ref> == Ɓawo == Edward David Onoja jibinaa ko e lewru ut hitaande 1974. O jeyaa ko e diiwaan Odidoko-Emonyoku e nder diiwaan Ogugu e nder diiwaan Olamaboro e nder [[Diiwal Kogi|diiwaan Kogi]].<ref>{{Cite web|url=https://nationalinsightnews.com/edward-onoja-sworn-in-as-kogi-deputy-governor/|title=Edward Onoja Sworn in as Kogi Deputy Governor|website=Nationalinsightnews.com|date=21 October 2019}}</ref>. O janngi jangirde arandeere haa lesdi Lagos, ɓaawo man o yahi haa janngirde laamu lesdi, Kwali, Abuja ngam jangirde maako haa lesdi [[Lagos]].<ref>{{Cite news|url=https://guardian.ng/news/furore-as-kogi-inaugurates-onoja-as-deputy-governor/|location=Lagos, Nigeria|title=Furore as Kogi inaugurates Onoja as deputy governor|newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]|date=22 October 2019}}</ref> E hitaande 1999, O heɓi dipoloma makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Jos e Second (Division Supérieure) e ''Geology'' e ''Mining'' e ko aldaa e waylo-waylo o jeyaa ko e almudɓe ɓurɓe waawde dipolomaaji e nder suudu makko.<ref>{{Cite news|url=https://thenationonlineng.net/on-edward-onojas-supportive-nature/|location=Lagos, Nigeria|title=On Edward Onoja's supportive nature the Nation Newspaper|newspaper=[[The Nation (Nigeria)|The Nation]]|date=25 March 2022}}</ref> O woniino golloowo e senndikaaji almudɓe e politik, o woniino hooreejo gadano cuɓaaɗo e fedde Faculté makko: Fedde almudɓe ganndal tago (NASSA) to duɗal jaaɓi haaɗtirde Jos hakkunde 1998 -1999.<ref>{{Cite web|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2019/03/25/apc-sweeps-all-25-state-assembly-seats-in-kogi/|title=APC Sweeps All 25 State Assembly Seats in Kogi|website=Thisdaylive.com|date=25 March 2019}}</ref> . == Politik == Ko adii fof ko o naati e politik<ref name="saharareporters_2025-07-312">{{Cite web|title=Families Accuse Ex-Kogi Deputy Gov, Security Operatives Of Conspiracy In Deaths Of Corrections Officer, Photographer {{!}} Sahara Reporters|url=https://saharareporters.com/2025/07/31/families-accuse-ex-kogi-deputy-gov-security-operatives-conspiracy-deaths-corrections|access-date=2025-09-07|website=saharareporters.com}}</ref> ko e hitaande 2011 nde o woni kanndidaajo lannda leƴƴi leydi Najeriya (ANPP) e nder diiwaan Olamaboro e nder wooteeji mawɗi 2011.<ref>{{cite web|url=https://kogireports.com/yahaya-bello-and-edward-onoja-the-uncommon-bond/|title=Yahaya Bello and Edward Onoja; the Uncommon Bond|date=24 April 2021}}</ref> E hitaande 2015, o laati hooreejo kawtal sukaaɓe Kogi ''Arise Group'', ngal [[Yahaya Bello]] ardii, kawtal ballal siyaasaaku ngal ɗon mari haaje hokkugo nasaraaku hooreejo lesdi [[Muhammadu Buhari]] nder suɓol lesdi Kogi nder hitaande 2015. E darorɗe hitaande ndee, o wonti mawɗo peeje e gardo kuftodinɗo e nder kampaañ Yahaya Bello, guwerneer. Caggal nde guwerneer Yahaya Bello hunii e lewru Yarkomaa 2016.<ref>{{Cite web|url=https://nationalinsightnews.com/edward-onoja-sworn-in-as-kogi-deputy-governor/|title=Edward Onoja Sworn in as Kogi Deputy Governor|website=Nationalinsightnews.com|date=21 October 2019}}</ref> O wonti hooreejo gollordu guwerneer haa lewru Oktoobar 2019 nde <ref>{{Cite news|url=https://www.vanguardngr.com/2022/06/deputy-gov-edward-onoja-reveals-how-yahaya-bello-created-millionaires-in-kogi/|location=Lagos, Nigeria|title=Deputy Gov Edward Onoja reveals how Yahaya Bello created millionaires in Kogi - Vanguard News|access-date=5 July 2022|archive-date=5 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705205608/https://www.vanguardngr.com/2022/06/deputy-gov-edward-onoja-reveals-how-yahaya-bello-created-millionaires-in-kogi/|url-status=dead|newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}</ref>o toɗɗaa e cukko guwerneer caggal nde Simon Achuba woppitaa laamu. E wooteeji mawɗi 16 noowammbar 2019, o suɓaama cukko guwerneer [[Diiwal Kogi|diiwaan Kogi]].<ref>{{Cite news|url=https://www.premiumtimesng.com/regional/north-central/363901-yahaya-bello-declared-winner-of-kogi-governorship-election.html|title=Yahaya Bello declared winner of Kogi governorship election|newspaper=[[Premium Times]]|date=18 November 2019}}</ref> Onoja kadi toɗɗaama ardiiɗo, APC ''Campaigns'' ngam suɓol mawngol 2019 nder jiha Kogi. O yaltini ndeen gollal e njeñtudi ndi meeɗaa yiyeede. APC heɓi 25 nder 25 jooɗorde diiwal lesdi Kogi. Lannda kan heɓi kadi jooɗorɗe joweeɗiɗi nder joweeɗiɗi lesdi ndi'i nder jiha kan, e joondeeji ɗiɗi nder joonde senateeruuji tati.<ref>{{Cite news|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2019/03/25/apc-sweeps-all-25-state-assembly-seats-in-kogi/|title=APC Sweeps All 25 State Assembly Seats in Kogi|newspaper=[[This Day]]|date=25 March 2019}}</ref> Tuugnaade e kuulal ngal ñaawirɗe woote ɗee ƴetti ko ɓooyaani koo, ngal ustii jooɗorde senateer tan nde APC heɓi, Onoja waɗii sweep laaɓɗo e jooɗorɗe senateeruuji tati ɗee kala e nder [[Diiwal Kogi|diiwaan Kogi]].<ref name="saharareporters_2025-07-313">{{Cite web|title=Families Accuse Ex-Kogi Deputy Gov, Security Operatives Of Conspiracy In Deaths Of Corrections Officer, Photographer {{!}} Sahara Reporters|url=https://saharareporters.com/2025/07/31/families-accuse-ex-kogi-deputy-gov-security-operatives-conspiracy-deaths-corrections|access-date=2025-09-07|website=saharareporters.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.channelstv.com/2019/10/21/breaking-edward-onoja-sworn-in-as-kogi-deputy-governor/amp/|title=Edward Onoja Sworn In As Kogi Deputy Governor|website=Channelstv.com|date=21 October 2019|access-date=2019-12-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.channelstv.com/2019/10/21/breaking-edward-onoja-sworn-in-as-kogi-deputy-governor/amp/|title=Edward Onoja Sworn In As Kogi Deputy Governor|website=Channelstv.com|date=21 October 2019|access-date=2019-12-11}}</ref> == Tuugnorgal == <references /> [[Category:Naajeeriya]] 2cuf4mb0ju5m258ojpou4ozq8hym60e 191959 191958 2026-10-09T14:38:14Z MOIBARDE 10068 add a Image 191959 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Edward Onoja | image = File:Edward David Onoja.jpg | alt = | caption = | office = Board Member SEDC Representing North Central |term_start = January 2025 | office1 = [[Deputy Governor of Kogi State]] | governor1 = [[Yahaya Bello]] | term_start1 = 21 October 2019 | term_end1 = 27 January 2024 | predecessor1 = Simon Achuba | successor1 = [[Salifu Joel]] | office2 = Chief of Staff to the Governor of Kogi State | governor2 = Yahaya Bello | term_start2 = January 2016 | term_end2 = October 2019 | predecessor2 = | successor2 = | birth_name = Edward David Onoja | birth_date = {{birth date and age|1974|08|09|df=y}} | birth_place = [[Olamaboro]], [[Benue-Plateau State]] (now in [[Kogi State]]), Nigeria | death_date = <!-- {{death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | other_names = | party = [[All Progressives Congress]] | education = [[University of Jos]] | alma_mater = | occupation = {{hlist|Politician|banker}} | era = | employer = | organization = | known_for = | boards = | spouse = Ejura Onoja | children = 4 | callsign = | awards = | website = {{URL|edwarddavidonoja.com}} | module = | module2 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''Edward David Onoja''' (// c; jibinaama 9 lewru Ogost 1974) ko siyaasaajo [[Naajeeriya]], o laati cukko guwerneer diiwal Kogi diga 2019 haa 2024.<ref>{{Cite web|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2019/03/25/apc-sweeps-all-25-state-assembly-seats-in-kogi/|title=APC Sweeps All 25 State Assembly Seats in Kogi|website=Thisdaylive.com|date=25 March 2019}}</ref><ref name="saharareporters_2025-07-31" /><ref>{{Cite web|url=https://www.channelstv.com/2019/10/21/breaking-edward-onoja-sworn-in-as-kogi-deputy-governor/amp/|title=Edward Onoja Sworn In As Kogi Deputy Governor|website=Channelstv.com|date=21 October 2019|access-date=2019-12-11}}</ref> O laati hooreejo kuuɗe guwerneer diiwal Kogi diga lewru January 2016 haa lewru Oktoba 2019 nde o heɓi cukko guwerneer.<ref>{{Cite news|url=https://www.thecable.ng/yahaya-bello-is-a-divine-leader-says-edward-onoja-after-voting/amp&ved=2ahUKEwjUsYi2xd_nAhUNYcAKHZv2AJoQFjAWegQIBRAC&usg=AOvVaw0XYRH37QDCKtf2YA7DZO3F&ampcf=1|title=Home|newspaper=[[TheCable]]}}</ref> O wonii hannde tergal pioneer lomtotoongal North Central e nder yiilirde Komiseer ƴellitaare Fuɗnaange-rewo.<ref>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/regional/north-central/358804-kogi-chief-judge-swears-in-onoja-as-deputy-governor.html|title=Kogi chief judge swears in Onoja as Deputy Governor|website=Premiumtimesng.com|date=2019-10-21|access-date=2019-12-11}}</ref> == Ɓawo == Edward David Onoja jibinaa ko e lewru ut hitaande 1974. O jeyaa ko e diiwaan Odidoko-Emonyoku e nder diiwaan Ogugu e nder diiwaan Olamaboro e nder [[Diiwal Kogi|diiwaan Kogi]].<ref>{{Cite web|url=https://nationalinsightnews.com/edward-onoja-sworn-in-as-kogi-deputy-governor/|title=Edward Onoja Sworn in as Kogi Deputy Governor|website=Nationalinsightnews.com|date=21 October 2019}}</ref>. O janngi jangirde arandeere haa lesdi Lagos, ɓaawo man o yahi haa janngirde laamu lesdi, Kwali, Abuja ngam jangirde maako haa lesdi [[Lagos]].<ref>{{Cite news|url=https://guardian.ng/news/furore-as-kogi-inaugurates-onoja-as-deputy-governor/|location=Lagos, Nigeria|title=Furore as Kogi inaugurates Onoja as deputy governor|newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]|date=22 October 2019}}</ref> E hitaande 1999, O heɓi dipoloma makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Jos e Second (Division Supérieure) e ''Geology'' e ''Mining'' e ko aldaa e waylo-waylo o jeyaa ko e almudɓe ɓurɓe waawde dipolomaaji e nder suudu makko.<ref>{{Cite news|url=https://thenationonlineng.net/on-edward-onojas-supportive-nature/|location=Lagos, Nigeria|title=On Edward Onoja's supportive nature the Nation Newspaper|newspaper=[[The Nation (Nigeria)|The Nation]]|date=25 March 2022}}</ref> O woniino golloowo e senndikaaji almudɓe e politik, o woniino hooreejo gadano cuɓaaɗo e fedde Faculté makko: Fedde almudɓe ganndal tago (NASSA) to duɗal jaaɓi haaɗtirde Jos hakkunde 1998 -1999.<ref>{{Cite web|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2019/03/25/apc-sweeps-all-25-state-assembly-seats-in-kogi/|title=APC Sweeps All 25 State Assembly Seats in Kogi|website=Thisdaylive.com|date=25 March 2019}}</ref> . [[File:Edward David Onoja.jpg|thumb|Edward Daawuda Onoja, cukko hooreejo diiwal Kogi]] == Politik == Ko adii fof ko o naati e politik<ref name="saharareporters_2025-07-312">{{Cite web|title=Families Accuse Ex-Kogi Deputy Gov, Security Operatives Of Conspiracy In Deaths Of Corrections Officer, Photographer {{!}} Sahara Reporters|url=https://saharareporters.com/2025/07/31/families-accuse-ex-kogi-deputy-gov-security-operatives-conspiracy-deaths-corrections|access-date=2025-09-07|website=saharareporters.com}}</ref> ko e hitaande 2011 nde o woni kanndidaajo lannda leƴƴi leydi Najeriya (ANPP) e nder diiwaan Olamaboro e nder wooteeji mawɗi 2011.<ref>{{cite web|url=https://kogireports.com/yahaya-bello-and-edward-onoja-the-uncommon-bond/|title=Yahaya Bello and Edward Onoja; the Uncommon Bond|date=24 April 2021}}</ref> E hitaande 2015, o laati hooreejo kawtal sukaaɓe Kogi ''Arise Group'', ngal [[Yahaya Bello]] ardii, kawtal ballal siyaasaaku ngal ɗon mari haaje hokkugo nasaraaku hooreejo lesdi [[Muhammadu Buhari]] nder suɓol lesdi Kogi nder hitaande 2015. E darorɗe hitaande ndee, o wonti mawɗo peeje e gardo kuftodinɗo e nder kampaañ Yahaya Bello, guwerneer. Caggal nde guwerneer Yahaya Bello hunii e lewru Yarkomaa 2016.<ref>{{Cite web|url=https://nationalinsightnews.com/edward-onoja-sworn-in-as-kogi-deputy-governor/|title=Edward Onoja Sworn in as Kogi Deputy Governor|website=Nationalinsightnews.com|date=21 October 2019}}</ref> O wonti hooreejo gollordu guwerneer haa lewru Oktoobar 2019 nde <ref>{{Cite news|url=https://www.vanguardngr.com/2022/06/deputy-gov-edward-onoja-reveals-how-yahaya-bello-created-millionaires-in-kogi/|location=Lagos, Nigeria|title=Deputy Gov Edward Onoja reveals how Yahaya Bello created millionaires in Kogi - Vanguard News|access-date=5 July 2022|archive-date=5 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705205608/https://www.vanguardngr.com/2022/06/deputy-gov-edward-onoja-reveals-how-yahaya-bello-created-millionaires-in-kogi/|url-status=dead|newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}</ref>o toɗɗaa e cukko guwerneer caggal nde Simon Achuba woppitaa laamu. E wooteeji mawɗi 16 noowammbar 2019, o suɓaama cukko guwerneer [[Diiwal Kogi|diiwaan Kogi]].<ref>{{Cite news|url=https://www.premiumtimesng.com/regional/north-central/363901-yahaya-bello-declared-winner-of-kogi-governorship-election.html|title=Yahaya Bello declared winner of Kogi governorship election|newspaper=[[Premium Times]]|date=18 November 2019}}</ref> Onoja kadi toɗɗaama ardiiɗo, APC ''Campaigns'' ngam suɓol mawngol 2019 nder jiha Kogi. O yaltini ndeen gollal e njeñtudi ndi meeɗaa yiyeede. APC heɓi 25 nder 25 jooɗorde diiwal lesdi Kogi. Lannda kan heɓi kadi jooɗorɗe joweeɗiɗi nder joweeɗiɗi lesdi ndi'i nder jiha kan, e joondeeji ɗiɗi nder joonde senateeruuji tati.<ref>{{Cite news|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2019/03/25/apc-sweeps-all-25-state-assembly-seats-in-kogi/|title=APC Sweeps All 25 State Assembly Seats in Kogi|newspaper=[[This Day]]|date=25 March 2019}}</ref> Tuugnaade e kuulal ngal ñaawirɗe woote ɗee ƴetti ko ɓooyaani koo, ngal ustii jooɗorde senateer tan nde APC heɓi, Onoja waɗii sweep laaɓɗo e jooɗorɗe senateeruuji tati ɗee kala e nder [[Diiwal Kogi|diiwaan Kogi]].<ref name="saharareporters_2025-07-313">{{Cite web|title=Families Accuse Ex-Kogi Deputy Gov, Security Operatives Of Conspiracy In Deaths Of Corrections Officer, Photographer {{!}} Sahara Reporters|url=https://saharareporters.com/2025/07/31/families-accuse-ex-kogi-deputy-gov-security-operatives-conspiracy-deaths-corrections|access-date=2025-09-07|website=saharareporters.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.channelstv.com/2019/10/21/breaking-edward-onoja-sworn-in-as-kogi-deputy-governor/amp/|title=Edward Onoja Sworn In As Kogi Deputy Governor|website=Channelstv.com|date=21 October 2019|access-date=2019-12-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.channelstv.com/2019/10/21/breaking-edward-onoja-sworn-in-as-kogi-deputy-governor/amp/|title=Edward Onoja Sworn In As Kogi Deputy Governor|website=Channelstv.com|date=21 October 2019|access-date=2019-12-11}}</ref> == Tuugnorgal == <references /> [[Category:Naajeeriya]] dzd81xsvyw9e5zpx0vrfkdxngk1vfi2 191960 191959 2026-10-09T14:39:42Z MOIBARDE 10068 191960 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Edward Onoja | image = File:Edward David Onoja.jpg | alt = | caption = | office = Board Member SEDC Representing North Central |term_start = January 2025 | office1 = [[Deputy Governor of Kogi State]] | governor1 = [[Yahaya Bello]] | term_start1 = 21 October 2019 | term_end1 = 27 January 2024 | predecessor1 = Simon Achuba | successor1 = [[Salifu Joel]] | office2 = Chief of Staff to the Governor of Kogi State | governor2 = Yahaya Bello | term_start2 = January 2016 | term_end2 = October 2019 | predecessor2 = | successor2 = | birth_name = Edward David Onoja | birth_date = {{birth date and age|1974|08|09|df=y}} | birth_place = [[Olamaboro]], [[Benue-Plateau State]] (now in [[Kogi State]]), Nigeria | death_date = <!-- {{death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | other_names = | party = [[All Progressives Congress]] | education = [[University of Jos]] | alma_mater = | occupation = {{hlist|Politician|banker}} | era = | employer = | organization = | known_for = | boards = | spouse = Ejura Onoja | children = 4 | callsign = | awards = | website = {{URL|edwarddavidonoja.com}} | module = | module2 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''Edward David Onoja''' (// c; jibinaama 9 lewru Ogost 1974) ko siyaasaajo [[Naajeeriya]], o laati cukko guwerneer diiwal Kogi diga 2019 haa 2024.<ref>{{Cite web|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2019/03/25/apc-sweeps-all-25-state-assembly-seats-in-kogi/|title=APC Sweeps All 25 State Assembly Seats in Kogi|website=Thisdaylive.com|date=25 March 2019}}</ref><ref>{{Cite news|date=2019-11-16|title=Wife of Kogi deputy governor attacked in Dekina|url=https://www.pmnewsnigeria.com/2019/11/16/wife-of-kogi-deputy-governor-attacked-in-dekina/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2021-01-14|newspaper=[[P.M. News]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.channelstv.com/2019/10/21/breaking-edward-onoja-sworn-in-as-kogi-deputy-governor/amp/|title=Edward Onoja Sworn In As Kogi Deputy Governor|website=Channelstv.com|date=21 October 2019|access-date=2019-12-11}}</ref> O laati hooreejo kuuɗe guwerneer diiwal Kogi diga lewru January 2016 haa lewru Oktoba 2019 nde o heɓi cukko guwerneer.<ref>{{Cite news|url=https://www.thecable.ng/yahaya-bello-is-a-divine-leader-says-edward-onoja-after-voting/amp&ved=2ahUKEwjUsYi2xd_nAhUNYcAKHZv2AJoQFjAWegQIBRAC&usg=AOvVaw0XYRH37QDCKtf2YA7DZO3F&ampcf=1|title=Home|newspaper=[[TheCable]]}}</ref> O wonii hannde tergal pioneer lomtotoongal North Central e nder yiilirde Komiseer ƴellitaare Fuɗnaange-rewo.<ref>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/regional/north-central/358804-kogi-chief-judge-swears-in-onoja-as-deputy-governor.html|title=Kogi chief judge swears in Onoja as Deputy Governor|website=Premiumtimesng.com|date=2019-10-21|access-date=2019-12-11}}</ref> == Ɓawo == Edward David Onoja jibinaa ko e lewru ut hitaande 1974. O jeyaa ko e diiwaan Odidoko-Emonyoku e nder diiwaan Ogugu e nder diiwaan Olamaboro e nder [[Diiwal Kogi|diiwaan Kogi]].<ref>{{Cite web|url=https://nationalinsightnews.com/edward-onoja-sworn-in-as-kogi-deputy-governor/|title=Edward Onoja Sworn in as Kogi Deputy Governor|website=Nationalinsightnews.com|date=21 October 2019}}</ref>. O janngi jangirde arandeere haa lesdi Lagos, ɓaawo man o yahi haa janngirde laamu lesdi, Kwali, Abuja ngam jangirde maako haa lesdi [[Lagos]].<ref>{{Cite news|url=https://guardian.ng/news/furore-as-kogi-inaugurates-onoja-as-deputy-governor/|location=Lagos, Nigeria|title=Furore as Kogi inaugurates Onoja as deputy governor|newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]|date=22 October 2019}}</ref> E hitaande 1999, O heɓi dipoloma makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Jos e Second (Division Supérieure) e ''Geology'' e ''Mining'' e ko aldaa e waylo-waylo o jeyaa ko e almudɓe ɓurɓe waawde dipolomaaji e nder suudu makko.<ref>{{Cite news|url=https://thenationonlineng.net/on-edward-onojas-supportive-nature/|location=Lagos, Nigeria|title=On Edward Onoja's supportive nature the Nation Newspaper|newspaper=[[The Nation (Nigeria)|The Nation]]|date=25 March 2022}}</ref> O woniino golloowo e senndikaaji almudɓe e politik, o woniino hooreejo gadano cuɓaaɗo e fedde Faculté makko: Fedde almudɓe ganndal tago (NASSA) to duɗal jaaɓi haaɗtirde Jos hakkunde 1998 -1999.<ref>{{Cite web|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2019/03/25/apc-sweeps-all-25-state-assembly-seats-in-kogi/|title=APC Sweeps All 25 State Assembly Seats in Kogi|website=Thisdaylive.com|date=25 March 2019}}</ref> . [[File:Edward David Onoja.jpg|thumb|Edward Daawuda Onoja, cukko hooreejo diiwal Kogi]] == Politik == Ko adii fof ko o naati e politik<ref name="saharareporters_2025-07-312">{{Cite web|title=Families Accuse Ex-Kogi Deputy Gov, Security Operatives Of Conspiracy In Deaths Of Corrections Officer, Photographer {{!}} Sahara Reporters|url=https://saharareporters.com/2025/07/31/families-accuse-ex-kogi-deputy-gov-security-operatives-conspiracy-deaths-corrections|access-date=2025-09-07|website=saharareporters.com}}</ref> ko e hitaande 2011 nde o woni kanndidaajo lannda leƴƴi leydi Najeriya (ANPP) e nder diiwaan Olamaboro e nder wooteeji mawɗi 2011.<ref>{{cite web|url=https://kogireports.com/yahaya-bello-and-edward-onoja-the-uncommon-bond/|title=Yahaya Bello and Edward Onoja; the Uncommon Bond|date=24 April 2021}}</ref> E hitaande 2015, o laati hooreejo kawtal sukaaɓe Kogi ''Arise Group'', ngal [[Yahaya Bello]] ardii, kawtal ballal siyaasaaku ngal ɗon mari haaje hokkugo nasaraaku hooreejo lesdi [[Muhammadu Buhari]] nder suɓol lesdi Kogi nder hitaande 2015. E darorɗe hitaande ndee, o wonti mawɗo peeje e gardo kuftodinɗo e nder kampaañ Yahaya Bello, guwerneer. Caggal nde guwerneer Yahaya Bello hunii e lewru Yarkomaa 2016.<ref>{{Cite web|url=https://nationalinsightnews.com/edward-onoja-sworn-in-as-kogi-deputy-governor/|title=Edward Onoja Sworn in as Kogi Deputy Governor|website=Nationalinsightnews.com|date=21 October 2019}}</ref> O wonti hooreejo gollordu guwerneer haa lewru Oktoobar 2019 nde <ref>{{Cite news|url=https://www.vanguardngr.com/2022/06/deputy-gov-edward-onoja-reveals-how-yahaya-bello-created-millionaires-in-kogi/|location=Lagos, Nigeria|title=Deputy Gov Edward Onoja reveals how Yahaya Bello created millionaires in Kogi - Vanguard News|access-date=5 July 2022|archive-date=5 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705205608/https://www.vanguardngr.com/2022/06/deputy-gov-edward-onoja-reveals-how-yahaya-bello-created-millionaires-in-kogi/|url-status=dead|newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}</ref>o toɗɗaa e cukko guwerneer caggal nde Simon Achuba woppitaa laamu. E wooteeji mawɗi 16 noowammbar 2019, o suɓaama cukko guwerneer [[Diiwal Kogi|diiwaan Kogi]].<ref>{{Cite news|url=https://www.premiumtimesng.com/regional/north-central/363901-yahaya-bello-declared-winner-of-kogi-governorship-election.html|title=Yahaya Bello declared winner of Kogi governorship election|newspaper=[[Premium Times]]|date=18 November 2019}}</ref> Onoja kadi toɗɗaama ardiiɗo, APC ''Campaigns'' ngam suɓol mawngol 2019 nder jiha Kogi. O yaltini ndeen gollal e njeñtudi ndi meeɗaa yiyeede. APC heɓi 25 nder 25 jooɗorde diiwal lesdi Kogi. Lannda kan heɓi kadi jooɗorɗe joweeɗiɗi nder joweeɗiɗi lesdi ndi'i nder jiha kan, e joondeeji ɗiɗi nder joonde senateeruuji tati.<ref>{{Cite news|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2019/03/25/apc-sweeps-all-25-state-assembly-seats-in-kogi/|title=APC Sweeps All 25 State Assembly Seats in Kogi|newspaper=[[This Day]]|date=25 March 2019}}</ref> Tuugnaade e kuulal ngal ñaawirɗe woote ɗee ƴetti ko ɓooyaani koo, ngal ustii jooɗorde senateer tan nde APC heɓi, Onoja waɗii sweep laaɓɗo e jooɗorɗe senateeruuji tati ɗee kala e nder [[Diiwal Kogi|diiwaan Kogi]].<ref name="saharareporters_2025-07-313">{{Cite web|title=Families Accuse Ex-Kogi Deputy Gov, Security Operatives Of Conspiracy In Deaths Of Corrections Officer, Photographer {{!}} Sahara Reporters|url=https://saharareporters.com/2025/07/31/families-accuse-ex-kogi-deputy-gov-security-operatives-conspiracy-deaths-corrections|access-date=2025-09-07|website=saharareporters.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.channelstv.com/2019/10/21/breaking-edward-onoja-sworn-in-as-kogi-deputy-governor/amp/|title=Edward Onoja Sworn In As Kogi Deputy Governor|website=Channelstv.com|date=21 October 2019|access-date=2019-12-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.channelstv.com/2019/10/21/breaking-edward-onoja-sworn-in-as-kogi-deputy-governor/amp/|title=Edward Onoja Sworn In As Kogi Deputy Governor|website=Channelstv.com|date=21 October 2019|access-date=2019-12-11}}</ref> == Tuugnorgal == <references /> [[Category:Naajeeriya]] c1uvhy6hj0szd54qhirmhikkemlhafl Aliyu Wahab Opakunle 0 34278 191954 143779 2026-10-09T14:15:22Z MOIBARDE 10068 Add link and references 191954 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Aliyu Wahab Opakunle''' woni siyaasaajo lesdi [[Naajeeriya]] nden o tergal nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Kwara 8th mo ardiiɗo lesdi Afon, nokkuure laamu lesdi Asa nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Kwara.<ref name=":1">{{Cite web|title=Kwara State House of Assembly|url=https://www.kwha.gov.ng/KWHA/Pages/_opakunle|access-date=2024-12-03|website=www.kwha.gov.ng}}</ref><ref>{{Cite web|title=Citizen Science Nigeria|url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/aliyu-wahab-opakunle|access-date=2025-01-08|website=citizensciencenigeria.org|language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=9th Assembly Members|url=https://hoa.kw.gov.ng/9th-assembly-members/|access-date=2025-01-08|website=Kwara State House of Assembly|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Adebayo|first=Abdulrazaq|date=2022-07-05|title=Kwara House confirms five Commissioner nominees|url=https://dailypost.ng/2022/07/05/kwara-house-confirms-five-commissioner-nominees/|access-date=2025-01-08|website=Daily Post Nigeria|language=en-US}}</ref> == Nguurndam e jaŋde puɗɗagol == Aliyu jibinaa ko ñalnde 12 lewru Abriil hitaande 1964 to Foko-Oja, diiwaan Asa, to diiwaan Kwara, to leydi Najeriya. O naati duɗal jaaɓi haaɗtirde Kwara ''State'' Politechnic ngam janngude ko faati e yeeyirde, o heɓi kadi dipoloma makko ko fayti e njuɓɓudi njulaagu to duɗal jaaɓi haaɗtirde [[Ahmadu Bello]], Zaria.<ref name=":02">{{Cite web|title=9th Assembly Members|url=https://hoa.kw.gov.ng/9th-assembly-members/|access-date=2025-01-08|website=Kwara State House of Assembly|language=en-US|archive-date=2025-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20250102211623/https://hoa.kw.gov.ng/9th-assembly-members/|url-status=dead}}</ref> == Kugal == Aliyu adii wonde gardiiɗo to ''Onward Fisheries'' e Ofiisaajo keɓoowo ngalu e les ministeer kaalis leydi Kwara ko adii nde o naatata e politik o suɓaama ngam golloraade e nder Asammbele 9ɓo e les njiimaandi ɗo o woni hooreejo, Goomu suudu sarɗiiji ngam laamu nokkuuji e geɗe laamu.<ref name=":12">{{Cite web |title=Kwara State House of Assembly|url=https://www.kwha.gov.ng/KWHA/Pages/_opakunle|access-date=2024-12-03|website=www.kwha.gov.ng|archive-date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203172045/https://www.kwha.gov.ng/KWHA/Pages/_opakunle|url-status=dead}}</ref> == Tuugnorgal == a3kc57v95yn2jbx6zdctoazaht0toqa 191955 191954 2026-10-09T14:16:20Z MOIBARDE 10068 Add link and references 191955 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Aliyu Wahab Opakunle''' woni siyaasaajo lesdi [[Naajeeriya]] nden o tergal nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Kwara 8th mo ardiiɗo lesdi Afon, nokkuure laamu lesdi Asa nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Kwara.<ref name=":1">{{Cite web|title=Kwara State House of Assembly|url=https://www.kwha.gov.ng/KWHA/Pages/_opakunle|access-date=2024-12-03|website=www.kwha.gov.ng}}</ref><ref>{{Cite web|title=Citizen Science Nigeria|url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/aliyu-wahab-opakunle|access-date=2025-01-08|website=citizensciencenigeria.org|language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=9th Assembly Members|url=https://hoa.kw.gov.ng/9th-assembly-members/|access-date=2025-01-08|website=Kwara State House of Assembly|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Adebayo|first=Abdulrazaq|date=2022-07-05|title=Kwara House confirms five Commissioner nominees|url=https://dailypost.ng/2022/07/05/kwara-house-confirms-five-commissioner-nominees/|access-date=2025-01-08|website=Daily Post Nigeria|language=en-US}}</ref> == Nguurndam e jaŋde puɗɗagol == Aliyu jibinaa ko ñalnde 12 lewru Abriil hitaande 1964 to Foko-Oja, diiwaan Asa, to diiwaan Kwara, to leydi Najeriya. O naati duɗal jaaɓi haaɗtirde Kwara ''State'' Politechnic ngam janngude ko faati e yeeyirde, o heɓi kadi dipoloma makko ko fayti e njuɓɓudi njulaagu to duɗal jaaɓi haaɗtirde [[Ahmadu Bello]], Zaria.<ref name=":02">{{Cite web|title=9th Assembly Members|url=https://hoa.kw.gov.ng/9th-assembly-members/|access-date=2025-01-08|website=Kwara State House of Assembly|language=en-US|archive-date=2025-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20250102211623/https://hoa.kw.gov.ng/9th-assembly-members/|url-status=dead}}</ref> == Kugal == Aliyu adii wonde gardiiɗo to ''Onward Fisheries'' e Ofiisaajo keɓoowo ngalu e les ministeer kaalis leydi Kwara ko adii nde o naatata e politik o suɓaama ngam golloraade e nder Asammbele 9ɓo e les njiimaandi ɗo o woni hooreejo, Goomu suudu sarɗiiji ngam laamu nokkuuji e geɗe laamu.<ref name=":12">{{Cite web |title=Kwara State House of Assembly|url=https://www.kwha.gov.ng/KWHA/Pages/_opakunle|access-date=2024-12-03|website=www.kwha.gov.ng|archive-date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203172045/https://www.kwha.gov.ng/KWHA/Pages/_opakunle|url-status=dead}}</ref> == Tuugnorgal == <references /> [[Category:Naajeeriya]] q44c0sa59odmxnarm1gihl0mzzuazek Abiodun Orekoya 0 34279 191953 170564 2026-10-09T14:06:17Z MOIBARDE 10068 Add a category 191953 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Abiodun Orekoya''' ko siyaasyanke [[Naajeeriya]]. O wonii hannde wakiliijo diiwaan Somolu I to suudu sarɗiiji leydi [[Lagos]]..<ref>{{Cite web|last=Nigeria|first=News Agency of|date=2023-03-19|title=APC candidate Orekoya wins Somolu house of assembly seat in Lagos|url=https://gazettengr.com/apc-candidate-orekoya-wins-somolu-house-of-assembly-seat-in-lagos/|access-date=2025-01-07|website=Peoples Gazette Nigeria|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=miftaudeenraji@vanguardngr.com|date=2022-08-26|title=LAHA 2023: I'll be there for youths, Orekoya makes case for development in Somolu|url=https://www.vanguardngr.com/2022/08/laha-2023-ill-be-there-for-you-orekoya-makes-case-for-youths-development-in-somolu/|access-date=2025-01-07|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|last=Ochicha|first=Lovette|date=2023-12-08|title=Chairman of House Committee on Sports, Abiodun Orekoya Tours Mobolaji Johnson Centre in Yaba|url=https://www.sports247.ng/chairman-of-house-committee-on-sports-abiodun-orekoya-tours-mobolaji-johnson-centre-in-yaba/|access-date=2025-01-07|website=Sports247 Nigeria|language=en-US}}</ref> == Tuugnorgal == <references /> [[Category:Naajeeriya]] 2p7tlidcct3sppnqqwn2gp0yynlf20x Kanayo Onyemaechi 0 34281 191951 143791 2026-10-09T14:00:54Z MOIBARDE 10068 Add links 191951 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Kanayo OnyemaechiListenR''' (jibinaa ko 25 lewru Mbooy hitaande 1969) ko siyaasyanke [[Naajeeriya]], tergal suudu sarɗiiji lesdi Imo, wakiiliijo diiwal Owerri hirnaange les njiimaandi Kongres (APC) e jooni o woni hooreejo suudu sarɗiiji.<ref name="imha">{{Cite web|title=Hon. Chief Kanayo Onyemaechi|url=https://imha.imostate.gov.ng/team/hon-chief-kanayo-onyemaechi/|access-date=17 June 2025|website=Imo State House of Assembly}}</ref><ref>{{Cite web|last=nigerianleaders|date=2024-05-15|title=Complete List of Imo State House of Assembly Members|url=https://nigerianleaders.com/imo-state-house-of-assembly-members/|access-date=2025-07-20|website=Nigerian Leaders|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Savinews|date=2022-03-21|title=Imo Speaker Reconstitutes three standing Committees.. ..As Kanayo, Nwaneri, Amajirionwu chairs Lands, Works, - Savinews Africa|url=https://savinewsafrica.ng/2022/03/21/imo-speaker-reconstitutes-three-standing-committees-as-kanayo-nwaneri-amajirionwu-chairs-lands-works/|access-date=2025-07-20|website=Savinews Africa - ...Timely and Factual|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Ogunyinka|first=Victor|date=2019-10-21|title=How can you recall man loved by his people ― Onyemaechi|url=https://www.vanguardngr.com/2019/10/how-can-you-recall-man-loved-by-his-people-%E2%80%95-onyemaechi/|access-date=2025-07-20|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|last=newsplanet|date=2023-03-27|title=Election victory: Owerri West Member-elect, Onyemaechi thanks Ndi Nekede…promises to reciprocate gestureBy Stanley Okehie|url=https://newsplanet.com.ng/election-victory-owerri-west-member-elect-onyemaechi-thanks-ndi-nekedepromises-to-reciprocate-gestureby-stanley-okehie/|access-date=2025-07-20|website=News Planet|language=en-US}}</ref> == Golle politik == Onyemaechi adii suɓaade e nder suudu sarɗiiji diiwaan Imo e hitaande 2019. O suɓaama kadi, o toɗɗaa hooreejo leydi ndii, ɗo o woni e golle diisnondiral.<ref name="imha2">{{Cite web |title=Hon. Chief Kanayo Onyemaechi|url=https://imha.imostate.gov.ng/team/hon-chief-kanayo-onyemaechi/|access-date=17 June 2025|website=Imo State House of Assembly}}</ref> E lewru mee 2025, o hollitii waylo-waylo e sariya njuɓɓudi kisal dowla Imo, mo fuɗɗii ƴetteede e hitaande 2021. Waylo-waylo ngoo addani pelle vigilante nokkuuje naatde e njuɓɓudi kisal dowla ngam jaabaade ɓeydagol ŋakkeende kisal e nder gure teeru.<ref name="dailypost2">{{Cite news|date=20 May 2025|title=Imo Assembly amends security law to include vigilante groups amid rising insecurity|url=https://dailypost.ng/2025/05/20/imo-assembly-amends-security-law-to-include-vigilante-groups-amid-rising-insecurity/|location=Lagos, Nigeria|access-date=17 June 2025|newspaper=[[Daily Post (Nigeria)|Daily Post]]}}</ref><ref name="source2">{{Cite web|title=IMHA Amends, Passes Imo Security Bill|url=https://thesourceng.com/imha-amends-passes-imo-security-bill/|access-date=17 June 2025|website=The Source|date=24 May 2025}}</ref> O ardii kadi eɓɓoore ngam momtude kuulal Imo ''State Housing Corporation'' ngal hitaande 1976, o lomtiniri ngal sariya ƴellitaare koɗki jamaanu, tawi faandaare mum ko hirjinde jokkondiral hakkunde laamu e pelle.<ref name="housing">{{Cite web|title=Imo Assembly Majority Leader, Kanayo Onyemaechi Gives Reasons Why State Legislature Repealed 1976 Housing Corporation Edict|url=https://www.imotrumpeta.com/?p=45566|access-date=17 June 2025|website=Imo Trumpeta|date=13 May 2025}}</ref> == Toɗɗagol ɓennungol == Ko adii nde o suɓotoo e suudu sarɗiiji leydi Imo, Onyemaechi wonnoo ko hooreejo gollordu [[Jerry Alagbaoso]], gardinooɗo diiwaan Orlu/Orsu/Oru Fuɗnaange fedde nde e nder suudu sarɗiiji leydi [[Naajeeriya|Najeriya]].<ref name="dailypost">{{Cite web|date=20 May 2025|title=Imo Assembly amends security law to include vigilante groups amid rising insecurity|url=https://dailypost.ng/2025/05/20/imo-assembly-amends-security-law-to-include-vigilante-groups-amid-rising-insecurity/|access-date=17 June 2025|website=Daily Post Nigeria}}</ref> == Tuugnorgal == djmamnm3cyfphpnb4xhsmxwhz3xcnr5 191952 191951 2026-10-09T14:01:47Z MOIBARDE 10068 Add a category 191952 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Kanayo OnyemaechiListenR''' (jibinaa ko 25 lewru Mbooy hitaande 1969) ko siyaasyanke [[Naajeeriya]], tergal suudu sarɗiiji lesdi Imo, wakiiliijo diiwal Owerri hirnaange les njiimaandi Kongres (APC) e jooni o woni hooreejo suudu sarɗiiji.<ref name="imha">{{Cite web|title=Hon. Chief Kanayo Onyemaechi|url=https://imha.imostate.gov.ng/team/hon-chief-kanayo-onyemaechi/|access-date=17 June 2025|website=Imo State House of Assembly}}</ref><ref>{{Cite web|last=nigerianleaders|date=2024-05-15|title=Complete List of Imo State House of Assembly Members|url=https://nigerianleaders.com/imo-state-house-of-assembly-members/|access-date=2025-07-20|website=Nigerian Leaders|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Savinews|date=2022-03-21|title=Imo Speaker Reconstitutes three standing Committees.. ..As Kanayo, Nwaneri, Amajirionwu chairs Lands, Works, - Savinews Africa|url=https://savinewsafrica.ng/2022/03/21/imo-speaker-reconstitutes-three-standing-committees-as-kanayo-nwaneri-amajirionwu-chairs-lands-works/|access-date=2025-07-20|website=Savinews Africa - ...Timely and Factual|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Ogunyinka|first=Victor|date=2019-10-21|title=How can you recall man loved by his people ― Onyemaechi|url=https://www.vanguardngr.com/2019/10/how-can-you-recall-man-loved-by-his-people-%E2%80%95-onyemaechi/|access-date=2025-07-20|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|last=newsplanet|date=2023-03-27|title=Election victory: Owerri West Member-elect, Onyemaechi thanks Ndi Nekede…promises to reciprocate gestureBy Stanley Okehie|url=https://newsplanet.com.ng/election-victory-owerri-west-member-elect-onyemaechi-thanks-ndi-nekedepromises-to-reciprocate-gestureby-stanley-okehie/|access-date=2025-07-20|website=News Planet|language=en-US}}</ref> == Golle politik == Onyemaechi adii suɓaade e nder suudu sarɗiiji diiwaan Imo e hitaande 2019. O suɓaama kadi, o toɗɗaa hooreejo leydi ndii, ɗo o woni e golle diisnondiral.<ref name="imha2">{{Cite web |title=Hon. Chief Kanayo Onyemaechi|url=https://imha.imostate.gov.ng/team/hon-chief-kanayo-onyemaechi/|access-date=17 June 2025|website=Imo State House of Assembly}}</ref> E lewru mee 2025, o hollitii waylo-waylo e sariya njuɓɓudi kisal dowla Imo, mo fuɗɗii ƴetteede e hitaande 2021. Waylo-waylo ngoo addani pelle vigilante nokkuuje naatde e njuɓɓudi kisal dowla ngam jaabaade ɓeydagol ŋakkeende kisal e nder gure teeru.<ref name="dailypost2">{{Cite news|date=20 May 2025|title=Imo Assembly amends security law to include vigilante groups amid rising insecurity|url=https://dailypost.ng/2025/05/20/imo-assembly-amends-security-law-to-include-vigilante-groups-amid-rising-insecurity/|location=Lagos, Nigeria|access-date=17 June 2025|newspaper=[[Daily Post (Nigeria)|Daily Post]]}}</ref><ref name="source2">{{Cite web|title=IMHA Amends, Passes Imo Security Bill|url=https://thesourceng.com/imha-amends-passes-imo-security-bill/|access-date=17 June 2025|website=The Source|date=24 May 2025}}</ref> O ardii kadi eɓɓoore ngam momtude kuulal Imo ''State Housing Corporation'' ngal hitaande 1976, o lomtiniri ngal sariya ƴellitaare koɗki jamaanu, tawi faandaare mum ko hirjinde jokkondiral hakkunde laamu e pelle.<ref name="housing">{{Cite web|title=Imo Assembly Majority Leader, Kanayo Onyemaechi Gives Reasons Why State Legislature Repealed 1976 Housing Corporation Edict|url=https://www.imotrumpeta.com/?p=45566|access-date=17 June 2025|website=Imo Trumpeta|date=13 May 2025}}</ref> == Toɗɗagol ɓennungol == Ko adii nde o suɓotoo e suudu sarɗiiji leydi Imo, Onyemaechi wonnoo ko hooreejo gollordu [[Jerry Alagbaoso]], gardinooɗo diiwaan Orlu/Orsu/Oru Fuɗnaange fedde nde e nder suudu sarɗiiji leydi [[Naajeeriya|Najeriya]].<ref name="dailypost">{{Cite web|date=20 May 2025|title=Imo Assembly amends security law to include vigilante groups amid rising insecurity|url=https://dailypost.ng/2025/05/20/imo-assembly-amends-security-law-to-include-vigilante-groups-amid-rising-insecurity/|access-date=17 June 2025|website=Daily Post Nigeria}}</ref> == Tuugnorgal == <references /> [[Category:Naajeeriya]] e0z3si04a03ml0xeyc9qh7dzcxz2s5f Mike Onoja 0 34282 191949 144008 2026-10-09T13:46:29Z MOIBARDE 10068 Add links and references 191949 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Mike Okibe Onoja listenR''' ko jom jawdi [[Naajeeriya]], Gonnooɗo Jaagorgal Defacto e nder hitaande 1993-1999, leydi Naajeeriya e ardiiɗo laamu diga Ado LGA, lesdi Benue. O jogii kadi tiitoonde laamu hono Akanaba K'Idoma.<ref>{{cite web|title=Celebration Mike Onaja|url=https://www.pressreader.com/nigeria/thisday/20171002/281552291061119|website=Press Reader|publisher=This Day|accessdate=27 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181204102017/https://www.pressreader.com/nigeria/thisday/20171002/281552291061119|archive-date=4 December 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> == Jaangirde == Mike Okibe Onoja janngi ko e duɗal misiyoŋaaji katolik en to diiwaan Agila, fuɗɗorii ko hitaande 1954. O ummii ko e duɗal hakkundeewal ''Methodist'', Igumale, fotde hitaande hade makko yahde duɗal leslesal Saint Mary, Otukpo, ɗo o timmini jaŋde makko leslesre e hitaande 1961 to duɗal jaaɓi haaɗtirde James 1962, o heɓi bak makko e hitaande 1966.<ref>{{Cite web|last=Abonu|first=Adams|date=2023-07-17|title=Mike Onoja: Tinubu's sure bet in Benue|url=https://blueprint.ng/mike-onoja-tinubus-sure-bet-in-benue/|access-date=2025-06-29|website=Blueprint Newspapers Limited|language=en-US}}</ref> E hitaande 1969, o naati duɗal jaaɓi-haaɗtirde Ahmadu Bello (ABU), Zaria, o janngi toon faggudu, o heɓi heen seedantaagal makko e hitaande 1972. Caggal ɗuum o naati e porogaraam Diploma e faggudu to duɗal jaaɓi-haaɗtirde Colorado e hitaande 1975. Mike Onoja heɓi dipoloma mum master e faggudu ƴellitaare to duɗal jaaɓi-haaɗtirde Massachu Williams97.<ref name="Osso2017">{{cite web|last1=Osso|first1=Nyaknno|title=Onoja, Chief Mike|url=https://blerf.org/index.php/biography/onoja-chief-michael-okibe/|website=Biographical Legacy and Research Foundation, Nigeria|accessdate=17 October 2018|date=2017-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20181204180116/https://blerf.org/index.php/biography/onoja-chief-michael-okibe/|archive-date=4 December 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> == Kugal == Golle Mike Onoja gadane ɗee ko gardiiɗo konte to John Holt PLC, Jos, tuggi 1967 haa 1969.<ref name="Odeh2">[Comrade Odeh Edache Benedict,''The Living Seed, An Authorized Biography of Chief Dr.Mike Okibe Onoja '', Ture Prints, Abuja, 2017]</ref>: 51 O golliima e ministeeruuji laamu ceertuɗi, ina jeyaa heen ministeer fedde toppitiinde peewnugol ngenndi, ministeer fedde toppitiinde ko fayti e yah-ngartaa, ministeer fedde toppitiinde ko fayti e njulaagu, <ref name="Osso20172">{{cite web|last1=Osso|first1=Nyaknno|title=Onoja, Chief Mike|url=https://blerf.org/index.php/biography/onoja-chief-michael-okibe/|website=Biographical Legacy and Research Foundation, Nigeria|accessdate=17 October 2018|date=2017-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20181204180116/https://blerf.org/index.php/biography/onoja-chief-michael-okibe/|archive-date=4 December 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>e ministeer toppitiiɗo ko fayti e difagol. O fuɗɗii golle makko e nder golle laamu to Ministeer Fedde nde ko fayti e bidsee e peewnugol leydi e hitaande 1972, o woni ofisee peewnugol. Caggal nde o waɗi kursus to Amerik, o artiraa e gardagol mawɗo eɓɓaande e hitaande 1976, e hitaande 1979 o artiraa e gardagol mawɗo eɓɓaande. Caggal hitaande, o artiraa e gardagol mawɗo peewnugol. Caggal kuudetaa konu laamu [[Muhammadu Buhari]], Onoja artiraa to ministeer fedde toppitiinde ko feewti e yah-ngartaa, caggal ɗuum o artiraa e jappeere laamu. O artiraa ko e Ministeer Fedde nde ko feewti e njulaagu, hannde ina wiyee Ministeer Fedde nde ko feewti e njulaagu, njulaagu, e njulaagu, e hitaande 1984.<ref>{{cite web|title=Federal Ministry of Industry, Trade and Investment|url=http://fmiti.gov.ng/|website=Federal Ministry of Industry, Trade and Investment|accessdate=17 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180809101627/http://fmiti.gov.ng/|archive-date=9 August 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> E nder hitaande ndee tan, o artiraa e Ñaawirde Toownde (Tribunal militaire) keeriiɗo, zone [[Kaduna]], o woni binndoowo ñaawirdu nduu. O artiraa e Ministeer Defaas, o artiraa e departemaa konu, o woni cukko hooreejo leydi, caggal ɗuum o artiraa e jappeere mawnde e hitaande 1987, o woni cukko hooreejo Ministeer Defaas e hitaande 1990, o ɓeydaa kadi gardiiɗo e hitaande 1992, ko jaagorde ndeenka leydi ndii, hono [[Sani Abacha]]. E hitaande 1994, o artiraa gardiiɗo mawɗo / binndoowo duumotooɗo e ministeer ndeenka. O wonii e ministeer ndeenka haa hitaande 1999, nde o artiraa e ministeer doole e njamndi. Ko adii fof ko Biro Sekereteer laamu Fedde nde hono Sekereteer duumotooɗo e geɗe faggudu, ɗo o woni haa hitaande 2001. Caggal ɗuum o arti e Ministeer Fedde nde ko fayti e bidsee e peewnugol ngenndi, o woppi golle siwil to New York United, e nder golle makko e hitaande 2003 1988 haa 1999. O tawtoraama batuuji Fedde Ngenndiije Dentuɗe ngam Njulaagu e Ɓamtaare (UNCTAD) e Goomu 77 to Arusha, [[Tansani]]. O tawtoraama kadi, o lomtii ministeer fedde nde ko fayti e bidsee e peewnugol ngenndiiji e batuuji CEDEAO hakkunde 1978 e 1980.:<ref name="Odeh">[Comrade Odeh Edache Benedict,''The Living Seed, An Authorized Biography of Chief Dr.Mike Okibe Onoja '', Ture Prints, Abuja, 2017]</ref> 54 == Politik == Mike Onoja nasti nder siyaasaaku nder hitaande 2007 nde o nasti suɓol arandewol ngam suɓugo guwerneer lesdi Benue les lesdi ndi'i, o ɗon mari haaje hukuumaaji pamari ɗin, o ɗonno haɓda bee Gabriel Suswam, Steven Lawani, bee Patrick Abba Moro.<ref>Jide, [https://www.herald.ng/ex-benue-deputy-governor-makes-shocking-confession-on/ "Ex-Benue deputy governor Makes Shocking Confession on 2007 Elections"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181204151641/https://www.herald.ng/ex-benue-deputy-governor-makes-shocking-confession-on/|date=2018-12-04}}, ''The Herald'', Retrieved October 2018</ref> O dogi kadi e lannda gooto e hitaande 2015 e woote gardagol leydi Benue Sud, kono caggal ɗuum o woppi woote ɗee ngam senaateer [[David Mark]], gardinooɗo Senaa jooni oo e oon sahaa, ngam ɓurde waawde huutoraade nafooje ngenndi Idoma.<ref>Ameh Comrade Godwin, [https://dailypost.ng/2014/12/07/benue-zone-c-2015-mike-onoja-steps-david-mark/ "Benue Zone C 2015: Mike Onoja steps down for David Mark"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181204151449/http://dailypost.ng/2014/12/07/benue-zone-c-2015-mike-onoja-steps-david-mark/|date=2018-12-04}}, ''Daily Post'', Retrieved 17 October 2018</ref> Caggal nde lannda Demokaraasi Leñol fooli e wooteeji gardagol leydi 2015 e Kongres All Progressive,<ref>Olademeji Ramon, [https://punchng.com/i-take-responsibility-for-pdps-defeat-in-2015-jonathan/ "I take responsibility for PDP's defeat in 2015- Jonathan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181003183042/https://punchng.com/i-take-responsibility-for-pdps-defeat-in-2015-jonathan/|date=2018-10-03}}, ''Punch'', 23 November 2017</ref> kanko e politikaaji goɗɗi lannda Demokaraasi Leñol ɓe ndartini Kongres All Progressive e hitaande 2016.<ref>Benue News, [https://www.benuenews.com.ng/2016/01/lawani-sam-ode-okibe-onoja-decamp-to.html "Lawani, Sam Ode, Okibe Onoja Decamp To APC Ahead Of Benue South Senatorial Rerun Election"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181204151558/https://www.benuenews.com.ng/2016/01/lawani-sam-ode-okibe-onoja-decamp-to.html|date=2018-12-04}}, ''Benue News'', Retrieved 17 October 2018</ref> O arti e lannda Demokaraasi Leñol e nder doggol wooteeji senaa Benuori so 2019.<ref>Benue News, [https://www.benuenews.com.ng/2016/01/lawani-sam-ode-okibe-onoja-decamp-to.html "Lawani, Sam Ode, Okibe Onoja Decamp To APC Ahead Of Benue South Senatorial Rerun Election"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181204151558/https://www.benuenews.com.ng/2016/01/lawani-sam-ode-okibe-onoja-decamp-to.html|date=2018-12-04}}, ''Benue News'', Retrieved 17 October 2018</ref> Caggal wooteeji senateeruuji PDP e hitaande 2018, Mike Onoja kadi ummii e lannda ka, o arti e lannda ''Social Democratic'' caggal nde o holliti mettere makko e no PDP waɗiri wooteeji ɗin.<ref>Ben Idah, [https://www.idomavoice.com/2018/10/mike-okibe-onoja-defects-to-sdp-after-losing-pdp-ticket-to-abba-moro-gives-reasons.html "Mike Okibe Onoja defects to SDP after losing PDP ticket to Abba Moro, gives reasons"], ''Idoma Voice'', Retrieved 18 October 2018</ref> == Njeenaaje == Mike Onoja rokkaama teddungal Kumaniiɗo Ordre Niiseer (CON) e hitaande 1999 e juuɗe Seneraal [[Abdulsalami Abubakar|Abdulsalaami Abubakar]].<ref>{{cite web|title=Nigerian National Awards|url=https://www.nigerianmuse.com/important_documents/?u=Nigerian_national_awards.htm|website=Nigerian Muse|accessdate=22 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181210124241/https://www.nigerianmuse.com/important_documents/?u=Nigerian_national_awards.htm|archive-date=10 December 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> E hitaande 2009, o rokkaa Doktoraa tedduɗo e ganndal njuɓɓudi (D.Sc.) Honoris Causa to Duɗal jaaɓi-haaɗtirde Mkar. <ref>{{Cite news|last1=Idoko|first1=Clement|title=UniAbuja graduates 13, 218 students at 21 convocation|url=https://tribuneonlineng.com/uniabuja-graduates-13-218-students-21-convocation/|newspaper=[[Nigerian Tribune]]|access-date=22 October 2018|date=2017-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20181227040813/https://www.tribuneonlineng.com/66546/|archive-date=27 December 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>E hitaande 2017, duɗal jaaɓi haaɗtirde Abuja e nder kewu mum 21ɓo Convocation teddini mo e Dipolomaaji Doktoraa e ɗereeji. Duɗal jaaɓi haaɗtirde Benue State, Makurdi, rokki mo seedantaagal doktoraa goɗɗo e hitaande ndee.<ref>{{Cite news|last1=Iorhemen|first1=Cephas|title=Benue varsity VC appeals for more funding|url=http://www.newtelegraphng.com/2017/04/benue-varsity-vc-appeals-funding/|location=Lagos, Nigeria|newspaper=[[New Telegraph]]|accessdate=22 October 2018|date=2017-04-04}}</ref> == Tuugnorgal == jgf4w1ibmtj95xrgfqy21zw1wo0twu4 191950 191949 2026-10-09T13:52:23Z MOIBARDE 10068 Add a category 191950 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Mike Okibe Onoja listenR''' ko jom jawdi [[Naajeeriya]], Gonnooɗo Jaagorgal Defacto e nder hitaande 1993-1999, leydi Naajeeriya e ardiiɗo laamu diga Ado LGA, lesdi Benue. O jogii kadi tiitoonde laamu hono Akanaba K'Idoma.<ref>{{cite web|title=Celebration Mike Onaja|url=https://www.pressreader.com/nigeria/thisday/20171002/281552291061119|website=Press Reader|publisher=This Day|accessdate=27 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181204102017/https://www.pressreader.com/nigeria/thisday/20171002/281552291061119|archive-date=4 December 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> == Jaangirde == Mike Okibe Onoja janngi ko e duɗal misiyoŋaaji katolik en to diiwaan Agila, fuɗɗorii ko hitaande 1954. O ummii ko e duɗal hakkundeewal ''Methodist'', Igumale, fotde hitaande hade makko yahde duɗal leslesal Saint Mary, Otukpo, ɗo o timmini jaŋde makko leslesre e hitaande 1961 to duɗal jaaɓi haaɗtirde James 1962, o heɓi bak makko e hitaande 1966.<ref>{{Cite web|last=Abonu|first=Adams|date=2023-07-17|title=Mike Onoja: Tinubu's sure bet in Benue|url=https://blueprint.ng/mike-onoja-tinubus-sure-bet-in-benue/|access-date=2025-06-29|website=Blueprint Newspapers Limited|language=en-US}}</ref> E hitaande 1969, o naati duɗal jaaɓi-haaɗtirde Ahmadu Bello (ABU), Zaria, o janngi toon faggudu, o heɓi heen seedantaagal makko e hitaande 1972. Caggal ɗuum o naati e porogaraam Diploma e faggudu to duɗal jaaɓi-haaɗtirde Colorado e hitaande 1975. Mike Onoja heɓi dipoloma mum master e faggudu ƴellitaare to duɗal jaaɓi-haaɗtirde Massachu Williams97.<ref name="Osso2017">{{cite web|last1=Osso|first1=Nyaknno|title=Onoja, Chief Mike|url=https://blerf.org/index.php/biography/onoja-chief-michael-okibe/|website=Biographical Legacy and Research Foundation, Nigeria|accessdate=17 October 2018|date=2017-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20181204180116/https://blerf.org/index.php/biography/onoja-chief-michael-okibe/|archive-date=4 December 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> == Kugal == Golle Mike Onoja gadane ɗee ko gardiiɗo konte to John Holt PLC, Jos, tuggi 1967 haa 1969.<ref name="Odeh2">[Comrade Odeh Edache Benedict,''The Living Seed, An Authorized Biography of Chief Dr.Mike Okibe Onoja '', Ture Prints, Abuja, 2017]</ref>: 51 O golliima e ministeeruuji laamu ceertuɗi, ina jeyaa heen ministeer fedde toppitiinde peewnugol ngenndi, ministeer fedde toppitiinde ko fayti e yah-ngartaa, ministeer fedde toppitiinde ko fayti e njulaagu, <ref name="Osso20172">{{cite web|last1=Osso|first1=Nyaknno|title=Onoja, Chief Mike|url=https://blerf.org/index.php/biography/onoja-chief-michael-okibe/|website=Biographical Legacy and Research Foundation, Nigeria|accessdate=17 October 2018|date=2017-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20181204180116/https://blerf.org/index.php/biography/onoja-chief-michael-okibe/|archive-date=4 December 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>e ministeer toppitiiɗo ko fayti e difagol. O fuɗɗii golle makko e nder golle laamu to Ministeer Fedde nde ko fayti e bidsee e peewnugol leydi e hitaande 1972, o woni ofisee peewnugol. Caggal nde o waɗi kursus to Amerik, o artiraa e gardagol mawɗo eɓɓaande e hitaande 1976, e hitaande 1979 o artiraa e gardagol mawɗo eɓɓaande. Caggal hitaande, o artiraa e gardagol mawɗo peewnugol. Caggal kuudetaa konu laamu [[Muhammadu Buhari]], Onoja artiraa to ministeer fedde toppitiinde ko feewti e yah-ngartaa, caggal ɗuum o artiraa e jappeere laamu. O artiraa ko e Ministeer Fedde nde ko feewti e njulaagu, hannde ina wiyee Ministeer Fedde nde ko feewti e njulaagu, njulaagu, e njulaagu, e hitaande 1984.<ref>{{cite web|title=Federal Ministry of Industry, Trade and Investment|url=http://fmiti.gov.ng/|website=Federal Ministry of Industry, Trade and Investment|accessdate=17 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180809101627/http://fmiti.gov.ng/|archive-date=9 August 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> E nder hitaande ndee tan, o artiraa e Ñaawirde Toownde (Tribunal militaire) keeriiɗo, zone [[Kaduna]], o woni binndoowo ñaawirdu nduu. O artiraa e Ministeer Defaas, o artiraa e departemaa konu, o woni cukko hooreejo leydi, caggal ɗuum o artiraa e jappeere mawnde e hitaande 1987, o woni cukko hooreejo Ministeer Defaas e hitaande 1990, o ɓeydaa kadi gardiiɗo e hitaande 1992, ko jaagorde ndeenka leydi ndii, hono [[Sani Abacha]]. E hitaande 1994, o artiraa gardiiɗo mawɗo / binndoowo duumotooɗo e ministeer ndeenka. O wonii e ministeer ndeenka haa hitaande 1999, nde o artiraa e ministeer doole e njamndi. Ko adii fof ko Biro Sekereteer laamu Fedde nde hono Sekereteer duumotooɗo e geɗe faggudu, ɗo o woni haa hitaande 2001. Caggal ɗuum o arti e Ministeer Fedde nde ko fayti e bidsee e peewnugol ngenndi, o woppi golle siwil to New York United, e nder golle makko e hitaande 2003 1988 haa 1999. O tawtoraama batuuji Fedde Ngenndiije Dentuɗe ngam Njulaagu e Ɓamtaare (UNCTAD) e Goomu 77 to Arusha, [[Tansani]]. O tawtoraama kadi, o lomtii ministeer fedde nde ko fayti e bidsee e peewnugol ngenndiiji e batuuji CEDEAO hakkunde 1978 e 1980.:<ref name="Odeh">[Comrade Odeh Edache Benedict,''The Living Seed, An Authorized Biography of Chief Dr.Mike Okibe Onoja '', Ture Prints, Abuja, 2017]</ref> 54 == Politik == Mike Onoja nasti nder siyaasaaku nder hitaande 2007 nde o nasti suɓol arandewol ngam suɓugo guwerneer lesdi Benue les lesdi ndi'i, o ɗon mari haaje hukuumaaji pamari ɗin, o ɗonno haɓda bee Gabriel Suswam, Steven Lawani, bee Patrick Abba Moro.<ref>Jide, [https://www.herald.ng/ex-benue-deputy-governor-makes-shocking-confession-on/ "Ex-Benue deputy governor Makes Shocking Confession on 2007 Elections"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181204151641/https://www.herald.ng/ex-benue-deputy-governor-makes-shocking-confession-on/|date=2018-12-04}}, ''The Herald'', Retrieved October 2018</ref> O dogi kadi e lannda gooto e hitaande 2015 e woote gardagol leydi Benue Sud, kono caggal ɗuum o woppi woote ɗee ngam senaateer [[David Mark]], gardinooɗo Senaa jooni oo e oon sahaa, ngam ɓurde waawde huutoraade nafooje ngenndi Idoma.<ref>Ameh Comrade Godwin, [https://dailypost.ng/2014/12/07/benue-zone-c-2015-mike-onoja-steps-david-mark/ "Benue Zone C 2015: Mike Onoja steps down for David Mark"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181204151449/http://dailypost.ng/2014/12/07/benue-zone-c-2015-mike-onoja-steps-david-mark/|date=2018-12-04}}, ''Daily Post'', Retrieved 17 October 2018</ref> Caggal nde lannda Demokaraasi Leñol fooli e wooteeji gardagol leydi 2015 e Kongres All Progressive,<ref>Olademeji Ramon, [https://punchng.com/i-take-responsibility-for-pdps-defeat-in-2015-jonathan/ "I take responsibility for PDP's defeat in 2015- Jonathan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181003183042/https://punchng.com/i-take-responsibility-for-pdps-defeat-in-2015-jonathan/|date=2018-10-03}}, ''Punch'', 23 November 2017</ref> kanko e politikaaji goɗɗi lannda Demokaraasi Leñol ɓe ndartini Kongres All Progressive e hitaande 2016.<ref>Benue News, [https://www.benuenews.com.ng/2016/01/lawani-sam-ode-okibe-onoja-decamp-to.html "Lawani, Sam Ode, Okibe Onoja Decamp To APC Ahead Of Benue South Senatorial Rerun Election"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181204151558/https://www.benuenews.com.ng/2016/01/lawani-sam-ode-okibe-onoja-decamp-to.html|date=2018-12-04}}, ''Benue News'', Retrieved 17 October 2018</ref> O arti e lannda Demokaraasi Leñol e nder doggol wooteeji senaa Benuori so 2019.<ref>Benue News, [https://www.benuenews.com.ng/2016/01/lawani-sam-ode-okibe-onoja-decamp-to.html "Lawani, Sam Ode, Okibe Onoja Decamp To APC Ahead Of Benue South Senatorial Rerun Election"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181204151558/https://www.benuenews.com.ng/2016/01/lawani-sam-ode-okibe-onoja-decamp-to.html|date=2018-12-04}}, ''Benue News'', Retrieved 17 October 2018</ref> Caggal wooteeji senateeruuji PDP e hitaande 2018, Mike Onoja kadi ummii e lannda ka, o arti e lannda ''Social Democratic'' caggal nde o holliti mettere makko e no PDP waɗiri wooteeji ɗin.<ref>Ben Idah, [https://www.idomavoice.com/2018/10/mike-okibe-onoja-defects-to-sdp-after-losing-pdp-ticket-to-abba-moro-gives-reasons.html "Mike Okibe Onoja defects to SDP after losing PDP ticket to Abba Moro, gives reasons"], ''Idoma Voice'', Retrieved 18 October 2018</ref> == Njeenaaje == Mike Onoja rokkaama teddungal Kumaniiɗo Ordre Niiseer (CON) e hitaande 1999 e juuɗe Seneraal [[Abdulsalami Abubakar|Abdulsalaami Abubakar]].<ref>{{cite web|title=Nigerian National Awards|url=https://www.nigerianmuse.com/important_documents/?u=Nigerian_national_awards.htm|website=Nigerian Muse|accessdate=22 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181210124241/https://www.nigerianmuse.com/important_documents/?u=Nigerian_national_awards.htm|archive-date=10 December 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> E hitaande 2009, o rokkaa Doktoraa tedduɗo e ganndal njuɓɓudi (D.Sc.) Honoris Causa to Duɗal jaaɓi-haaɗtirde Mkar. <ref>{{Cite news|last1=Idoko|first1=Clement|title=UniAbuja graduates 13, 218 students at 21 convocation|url=https://tribuneonlineng.com/uniabuja-graduates-13-218-students-21-convocation/|newspaper=[[Nigerian Tribune]]|access-date=22 October 2018|date=2017-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20181227040813/https://www.tribuneonlineng.com/66546/|archive-date=27 December 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>E hitaande 2017, duɗal jaaɓi haaɗtirde Abuja e nder kewu mum 21ɓo Convocation teddini mo e Dipolomaaji Doktoraa e ɗereeji. Duɗal jaaɓi haaɗtirde Benue State, Makurdi, rokki mo seedantaagal doktoraa goɗɗo e hitaande ndee.<ref>{{Cite news|last1=Iorhemen|first1=Cephas|title=Benue varsity VC appeals for more funding|url=http://www.newtelegraphng.com/2017/04/benue-varsity-vc-appeals-funding/|location=Lagos, Nigeria|newspaper=[[New Telegraph]]|accessdate=22 October 2018|date=2017-04-04}}</ref> == Tuugnorgal == <references /> [[Category:Naajeeriya]] eqf515hzhqjipx1htteno0x36msaat3 Yakubu Oseni 0 34286 191938 191921 2026-10-09T13:07:03Z Fulani215 7983 /* */ fixed typo 191938 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = Yakubu Oseni |image = |office1 = Executive Chairman of the Kogi State Internal Revenue Service |term_start1 = March 2016 |term_end1 = August 2018 |predecessor1 = |successor1 = |office = [[Senate of Nigeria|Senator of Nigeria]] |term_start = May 2019 |term_end = |predecessor = Ahmed Ogembe |successor = [[Abubakar Sadiku Ohere]] |constituency = [[Kogi Central Senatorial District|Kogi Central]] |birth_date = {{birth year and age|1975}} |birth_place = [[Adavi, Nigeria|Adavi]], [[Kogi State]], [[Nigeria]] |death_date = |death_place = |party = [[All Progressives Congress]] }} '''Yakubu Oseni''' (heɗtoR; jibinaa ko hitaande 1975) ko siyaasaajo [[Naajeeriya]], kadi ko senaajo leydi Naajeeriya ngam diiwaan Kogi hakkundeejo e nder [[Diiwal Kogi|diiwaan Kogi]], Naajeeriya.<ref>{{Cite web|url=https://nass.gov.ng/mps/single/55|title=Sen. OSENI YAKUBU|last=|first=|date=|website=National Assembly|archive-url=https://web.archive.org/web/20230316092217/https://nass.gov.ng/mps/single/55|archive-date=2023-03-16|access-date=2019-07-26|url-status=live}}</ref> O suɓaama e wooteeji mawɗi leydi Naajeeriya e lewru feebariyee 2019 e les njiimaandi fedde wiyeteende APC.<ref>{{Cite web|url=https://tribuneonlineng.com/192847/|title=#NigeriaDecides2019 {{!}} APC's Oseni clinches Kogi Central Senate seat » Latest News » Tribune Online|date=2019-02-25|website=Tribune Online|language=en-GB|access-date=2019-07-25|archive-date=2019-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190727142754/https://tribuneonlineng.com/192847/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pulse.ng/news/politics/apc-clinches-kogi-central-senate-seat/bhqvetw|title=APC clinches Kogi Central Senate seat|date=2019-02-25|website=www.pulse.ng|language=en-US|access-date=2019-07-25|archive-date=2019-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190725141553/https://www.pulse.ng/news/politics/apc-clinches-kogi-central-senate-seat/bhqvetw|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://leadership.ng/2019/02/25/kogi-central-apc-wins-senate-seat/|title=Kogi Central: APC Wins Senate Seat|last=Oketade|first=Oyinloluwa|date=2019-02-25|website=Leadership Newspaper|language=en-US|access-date=2019-07-25|archive-date=2019-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190227182656/https://leadership.ng/2019/02/25/kogi-central-apc-wins-senate-seat/|url-status=live}}</ref> Oseni heɓi jooɗorde Senateer oo e 76 120 woote, rewi heen ko [[Natasha Akpoti]] mo lannda Sosiyaal Demokaraasi (Niiseer), heɓi 48 336 woote ngam arde ɗiɗaɓo,<ref>{{Cite news|date=2021-06-22|title=Solid minerals areas commission bill passes 2nd reading at Senate|url=https://editor.guardian.ng/news/solid-minerals-areas-commission-bill-passes-2nd-reading-at-senate/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2022-02-21|newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]|language=en-US|archive-date=2023-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230316092532/https://editor.guardian.ng/news/solid-minerals-areas-commission-bill-passes-2nd-reading-at-senate/|url-status=dead}}</ref> Senaateer jooɗiiɗo jooni oo, Ahmed Ogembe mo lannda Seneraal Demokaraasi Leƴƴi (Niiseer), garɗo tataɓo heɓi woote3 the911<ref>{{Cite web|url=https://leadership.ng/2018/07/26/kogi-revenue-chair-joins-senate-race/|title=Kogi Revenue Chair Joins Senate Race|last=Egwu|first=Sam|date=2018-07-26|website=Leadership Newspaper|language=en-US|access-date=2019-07-25|archive-date=2019-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190725141556/https://leadership.ng/2018/07/26/kogi-revenue-chair-joins-senate-race/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kogireports.com/alhaji-yakubu-oseni-receives-new-kirs-boss/|title=Alhaji Yakubu Oseni Receives New KIRS Boss {{!}} :: Latest Kogi News, Kogireports ::|date=4 December 2018|language=en-US|access-date=2019-07-26}}</ref> Ko kanko woni hooreejo kuugal hukuumaaji rento lesdi Kogi (2016–2018) toɗɗaaɗi diga guwerneer lesdi Kogi [[Yahaya Bello]].<ref>{{Cite news|url=https://leadership.ng/2018/07/26/kogi-revenue-chair-joins-senate-race/|title=Kogi Revenue Chair Joins Senate Race|last=Egwu|first=Sam|date=2018-07-26|newspaper=[[Leadership (newspaper)|Leadership]]|language=en-US|access-date=2019-07-25|archive-date=2019-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190725141556/https://leadership.ng/2018/07/26/kogi-revenue-chair-joins-senate-race/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kogireports.com/alhaji-yakubu-oseni-receives-new-kirs-boss/|title=Alhaji Yakubu Oseni Receives New KIRS Boss {{!}} :: Latest Kogi News, Kogireports ::|date=4 December 2018|language=en-US|access-date=2019-07-26}}</ref> == Tuugnorgal == <references /> [[Category:Naajeeriya]] sz5h0blfuff277gy49iox1kant914kx 191939 191938 2026-10-09T13:07:28Z Fulani215 7983 /* Himobe */ fixed typo 191939 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = Yakubu Oseni |image = |office1 = Executive Chairman of the Kogi State Internal Revenue Service |term_start1 = March 2016 |term_end1 = August 2018 |predecessor1 = |successor1 = |office = [[Senate of Nigeria|Senator of Nigeria]] |term_start = May 2019 |term_end = |predecessor = Ahmed Ogembe |successor = [[Abubakar Sadiku Ohere]] |constituency = [[Kogi Central Senatorial District|Kogi Central]] |birth_date = {{birth year and age|1975}} |birth_place = [[Adavi, Nigeria|Adavi]], [[Kogi State]], [[Nigeria]] |death_date = |death_place = |party = [[All Progressives Congress]] }} '''Yakubu Oseni''' (heɗtoR; jibinaa ko hitaande 1975) ko siyaasaajo [[Naajeeriya]], kadi ko senaajo leydi Naajeeriya ngam diiwaan Kogi hakkundeejo e nder [[Diiwal Kogi|diiwaan Kogi]], Naajeeriya.<ref>{{Cite web|url=https://nass.gov.ng/mps/single/55|title=Sen. OSENI YAKUBU|last=|first=|date=|website=National Assembly|archive-url=https://web.archive.org/web/20230316092217/https://nass.gov.ng/mps/single/55|archive-date=2023-03-16|access-date=2019-07-26|url-status=live}}</ref> O suɓaama e wooteeji mawɗi leydi Naajeeriya e lewru feebariyee 2019 e les njiimaandi fedde wiyeteende APC.<ref>{{Cite web|url=https://tribuneonlineng.com/192847/|title=#NigeriaDecides2019 {{!}} APC's Oseni clinches Kogi Central Senate seat » Latest News » Tribune Online|date=2019-02-25|website=Tribune Online|language=en-GB|access-date=2019-07-25|archive-date=2019-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190727142754/https://tribuneonlineng.com/192847/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pulse.ng/news/politics/apc-clinches-kogi-central-senate-seat/bhqvetw|title=APC clinches Kogi Central Senate seat|date=2019-02-25|website=www.pulse.ng|language=en-US|access-date=2019-07-25|archive-date=2019-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190725141553/https://www.pulse.ng/news/politics/apc-clinches-kogi-central-senate-seat/bhqvetw|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://leadership.ng/2019/02/25/kogi-central-apc-wins-senate-seat/|title=Kogi Central: APC Wins Senate Seat|last=Oketade|first=Oyinloluwa|date=2019-02-25|website=Leadership Newspaper|language=en-US|access-date=2019-07-25|archive-date=2019-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190227182656/https://leadership.ng/2019/02/25/kogi-central-apc-wins-senate-seat/|url-status=live}}</ref> Oseni heɓi jooɗorde Senateer oo e 76 120 woote, rewi heen ko [[Natasha Akpoti]] mo lannda Sosiyaal Demokaraasi (Niiseer), heɓi 48 336 woote ngam arde ɗiɗaɓo,<ref>{{Cite news|date=2021-06-22|title=Solid minerals areas commission bill passes 2nd reading at Senate|url=https://editor.guardian.ng/news/solid-minerals-areas-commission-bill-passes-2nd-reading-at-senate/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2022-02-21|newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]|language=en-US|archive-date=2023-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230316092532/https://editor.guardian.ng/news/solid-minerals-areas-commission-bill-passes-2nd-reading-at-senate/|url-status=dead}}</ref> Senaateer jooɗiiɗo jooni oo, Ahmed Ogembe mo lannda Seneraal Demokaraasi Leƴƴi (Niiseer), garɗo tataɓo heɓi woote3 the911<ref>{{Cite web|url=https://leadership.ng/2018/07/26/kogi-revenue-chair-joins-senate-race/|title=Kogi Revenue Chair Joins Senate Race|last=Egwu|first=Sam|date=2018-07-26|website=Leadership Newspaper|language=en-US|access-date=2019-07-25|archive-date=2019-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190725141556/https://leadership.ng/2018/07/26/kogi-revenue-chair-joins-senate-race/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kogireports.com/alhaji-yakubu-oseni-receives-new-kirs-boss/|title=Alhaji Yakubu Oseni Receives New KIRS Boss {{!}} :: Latest Kogi News, Kogireports ::|date=4 December 2018|language=en-US|access-date=2019-07-26}}</ref> Ko kanko woni hooreejo kuugal hukuumaaji rento lesdi Kogi (2016–2018) toɗɗaaɗi diga guwerneer lesdi Kogi [[Yahaya Bello]].<ref>{{Cite news|url=https://leadership.ng/2018/07/26/kogi-revenue-chair-joins-senate-race/|title=Kogi Revenue Chair Joins Senate Race|last=Egwu|first=Sam|date=2018-07-26|newspaper=[[Leadership (newspaper)|Leadership]]|language=en-US|access-date=2019-07-25|archive-date=2019-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190725141556/https://leadership.ng/2018/07/26/kogi-revenue-chair-joins-senate-race/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kogireports.com/alhaji-yakubu-oseni-receives-new-kirs-boss/|title=Alhaji Yakubu Oseni Receives New KIRS Boss {{!}} :: Latest Kogi News, Kogireports ::|date=4 December 2018|language=en-US|access-date=2019-07-26}}</ref> == Himobe== <references /> [[Category:Naajeeriya]] ldau2vuzkgslu4q9np7kb6lkwu7o05o Franca Afegbua 0 41842 191970 174957 2026-10-09T18:32:49Z CommonsDelinker 79 Removing [[:c:File:Franca_Afegbua.png|Franca_Afegbua.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Ymblanter|Ymblanter]] because: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: https://x.com/PLACNG/status/1519970941438156800. 191970 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Franca Afegbua''' (20 Oktoobar 1943 – 12 Mars 2023) ko debbo [[Naajeeriya]] belɗo e politik, gardinooɗo Bendel North e nder Senaa Naajeeriya e hitaande 1983. O suɓaama e senaateer lannda ngenndiijo Naajeeriya (NPN), ko kanko woni debbo gadano cuɓaaɗo e nder Senaa [[Naajeeriya]].<ref>https://www.vanguardngr.com/2015/07/the-okpella-demand-from-edo-people/ Lagos, leydi Naajeeriya. Heɓtinaama ñalnde 4 feebariyee 2018.</ref> == Nguurndam e mbaydi puɗɗaandi == Afegbua jibinaa ko to Okpella, to diiwaan [[Edo State Task Force Against Human Trafficking|Edo]] e hitaande 1943, o timmini jaŋde makko caggal duɗal jaaɓi haaɗtirde to Sofia, to leydi [[Bulgariya|Bulgari]]. Ko adii fuɗɗoode republique ɗiɗaɓere, o golliima e nder wuro [[Lagos]] ngam gollinde kiliyaneeɓe jogiiɓe ngalu keewngu. Afegbua ina jokkondiri no feewi e Joseph Tarka, o naatni mo e lannda makko, NPN. E hitaande 1983, nde o habri anniya makko waɗde ƴaañorgal ngam heɓde jooɗorde senaateer to Bendel, seeɗa tan cikkatnoo omo waawi heɓde.<ref>https://www.vanguardngr.com/2019/12/obaseki-eulogises-worlds-first-black-female-senator/ Lagos, leydi Naajeeriya. 8 Duujal 2019. Wonande 12 Mars 2023.</ref> Career e nder ŋarɗugol e njulaagu Ko adii nde o naatata e politik, Afegbua golliima e nder wuro [[Lagos]], ko ɗoon o mahi innde ngam gollanaade kiliyaneeɓe toowɓe. E hitaande 1977, o dañii hakkille ngenndiijo caggal nde o heɓi [[Njeenaaje weltaare yimɓe wuro|njeenaari]] e kawgel winnderewal ngam ƴellitde gaasa. Anndinde mo ɓeydii lollude e nder wuro makko, wallitii kadi tabitinde mbaydi makko e nder renndo hade makko naatde e [[Political Group of Okinawa Revolution|politik]].<ref>Keasor, Emeka (25 marse 2015). https://www.slideshare.net/EdKeazor/five-nigerian-electoral-case-studies . Heɓtinaama ñalnde 4 feebariyee 2018</ref> == Golle politik == Afegbua naati siyaasaaku ko e laawol Joseph Tarka, kanko nasti mo nder lanyol lesdi [[Naajeeriya]] (NPN). E oon sahaa, politik leydi Najeriya ɓuri heewde ko e worɓe. E hitaande 1983, o tawtoraama jappeere senaateer Bendel worgo.<ref>https://www.vanguardngr.com/2015/07/the-okpella-demand-from-edo-people/ heɓtinaama ñalde 4 sulyee 2018</ref> Lannda makko ina wonnoo e luulndo, guwerneer jooɗiiɗo oo e senaateer oo ko worɓe teddinaaɓe e nder renndo ngo. Kono Afegbua, dañɗo njeenaari kawgel winnderewal ngam ƴellitde koye mum en e hitaande 1977, ƴetti feere wonde wootde rewɓe heewɓe ngam suɓaade ina waawi rokkude ɗum nafoore. Nasaraaku maako nder kawtal limngal limngal waɗi innde maako nder rento maako Etsako; o fotnoo ko rewɓe wootooɓe, tee, nde kampaañ makko heɓi semmbe, ɗum ɓooyii haɗde ɗum. O dañii nafoore seeɗa e wooteeji lewru ut, o fooli John Umolu. [[Laamu Gombe|Laamu]] maako timmi haa ragare hitaande nde'e nde kuudetaa sooje'en fusi hukuumaaji demokaraasi, timmini Republique [[Naajeeriya]] ɗiɗaɓo. == Nguurndam caggal == Caggal nde o yalti Senaa, Afegbua yalti e politik ngenndi kono o woni ko e hormeede e nder renndo makko. O ɗon wolwa wakkati feere nder yewtereeji dow wakiltaaki siyaasaaku rewɓe nder lesdi [[Naajeeriya]]. Nasaraaku makko e hitaande 1983 ina jokki e tuugnaade e wiɗtooji ko faati e jinnaaɓe e tawtoreede [[Polik-mana|politik]]. == Wade == Afegbua sankii ñalnde 12 lewru marse hitaande 2023, tawi omo yahra e duuɓi 79. Maayde makko ina yaaji e nder jaayndeeji leydi Najeriya, tawi ko teddungal ina teeŋtina darnde makko e nder politik leydi Najeriya. ==Himobe== == Tuugnorgal == sa297atoynl9titz32dwy2pz9d7yajt Glory Iroka 0 45252 191944 191897 2026-10-09T13:10:29Z Fulani215 7983 /* */ fixed typo 191944 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Glory Iroka''' (jibinaa ko 3 lewru Yarkomaa 1990) ko ɓiɗɗo fuku koyɗe leydi [[Naajeeriya]], o fijata ko e fuku koyɗe hakkundeere e nder fedde rewɓe [[Naajeeriya]] wiyeteende Rivers Angels e fedde fuku koyɗe rewɓe [[Naajeeriya]]. == Golle hakkunde leyɗeele == O jeyaa ko e kippu leydi Najeriya e nder kawgel rewɓe Afrik e hitaande 2012 e hitaande 2014, o heɓi heen kadi.<ref>{{cite web|url=https://www.thenff.com/2015/05/okon-picks-oshoala-nwabuoku-21-others-for-world-cup/|title=Okon picks Oshoala, Nwabuoku, 21 others for World Cup|publisher=Nigeria Football Federation|date=27 May 2015|accessdate=1 September 2019|archive-date=28 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221028194622/https://www.thenff.com/2015/05/okon-picks-oshoala-nwabuoku-21-others-for-world-cup/|url-status=dead}}</ref> == Teddungal == === Je lesdi feere === '''Naajeeriya''' Kaɓirɗe rewɓe Afrik (2): 2014 == Tuugnorgal == {{Reflist}} == Jokkondire yaajɗe == Teddungal Iroka – limngal kawgel FIFA (arsiif) Teddungal Iroka to laawol fuku koyɗe 8pzqwie2lfzpy8a50lez5wqhmm0ysts 191945 191944 2026-10-09T13:10:57Z Fulani215 7983 /* Himobe */ fixed typo 191945 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Glory Iroka''' (jibinaa ko 3 lewru Yarkomaa 1990) ko ɓiɗɗo fuku koyɗe leydi [[Naajeeriya]], o fijata ko e fuku koyɗe hakkundeere e nder fedde rewɓe [[Naajeeriya]] wiyeteende Rivers Angels e fedde fuku koyɗe rewɓe [[Naajeeriya]]. == Golle hakkunde leyɗeele == O jeyaa ko e kippu leydi Najeriya e nder kawgel rewɓe Afrik e hitaande 2012 e hitaande 2014, o heɓi heen kadi.<ref>{{cite web|url=https://www.thenff.com/2015/05/okon-picks-oshoala-nwabuoku-21-others-for-world-cup/|title=Okon picks Oshoala, Nwabuoku, 21 others for World Cup|publisher=Nigeria Football Federation|date=27 May 2015|accessdate=1 September 2019|archive-date=28 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221028194622/https://www.thenff.com/2015/05/okon-picks-oshoala-nwabuoku-21-others-for-world-cup/|url-status=dead}}</ref> == Teddungal == === Je lesdi feere === '''Naajeeriya''' Kaɓirɗe rewɓe Afrik (2): 2014 ==Himobe== {{Reflist}} == Jokkondire yaajɗe == Teddungal Iroka – limngal kawgel FIFA (arsiif) Teddungal Iroka to laawol fuku koyɗe sxxa215jkdih2ov6ubf1a5dllex7yfk 191946 191945 2026-10-09T13:11:54Z Fulani215 7983 /* Je lesdi feere */ fixed typo 191946 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Glory Iroka''' (jibinaa ko 3 lewru Yarkomaa 1990) ko ɓiɗɗo fuku koyɗe leydi [[Naajeeriya]], o fijata ko e fuku koyɗe hakkundeere e nder fedde rewɓe [[Naajeeriya]] wiyeteende Rivers Angels e fedde fuku koyɗe rewɓe [[Naajeeriya]]. == Golle hakkunde leyɗeele == O jeyaa ko e kippu leydi Najeriya e nder kawgel rewɓe Afrik e hitaande 2012 e hitaande 2014, o heɓi heen kadi.<ref>{{cite web|url=https://www.thenff.com/2015/05/okon-picks-oshoala-nwabuoku-21-others-for-world-cup/|title=Okon picks Oshoala, Nwabuoku, 21 others for World Cup|publisher=Nigeria Football Federation|date=27 May 2015|accessdate=1 September 2019|archive-date=28 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221028194622/https://www.thenff.com/2015/05/okon-picks-oshoala-nwabuoku-21-others-for-world-cup/|url-status=dead}}</ref> == Teddungal == === Je lesdi feere === Kaɓirɗe rewɓe Afrik lysdi [[Naajeeriya]] 2014 ==Himobe== {{Reflist}} == Jokkondire yaajɗe == Teddungal Iroka – limngal kawgel FIFA (arsiif) Teddungal Iroka to laawol fuku koyɗe irb1sqob6nsxdw2bgf5j91ft190v45l 191947 191946 2026-10-09T13:12:34Z Fulani215 7983 fixed typo 191947 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Glory Iroka''' (jibinaa ko 3 lewru Yarkomaa 1990) ko ɓiɗɗo fuku koyɗe leydi [[Naajeeriya]], o fijata ko e fuku koyɗe hakkundeere e nder fedde rewɓe [[Naajeeriya]] wiyeteende Rivers Angels e fedde fuku koyɗe rewɓe [[Naajeeriya]]. == Golle hakkunde leyɗeele == O jeyaa ko e kippu leydi Najeriya e nder kawgel rewɓe Afrik e hitaande 2012 e hitaande 2014, o heɓi heen kadi.<ref>{{cite web|url=https://www.thenff.com/2015/05/okon-picks-oshoala-nwabuoku-21-others-for-world-cup/|title=Okon picks Oshoala, Nwabuoku, 21 others for World Cup|publisher=Nigeria Football Federation|date=27 May 2015|accessdate=1 September 2019|archive-date=28 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221028194622/https://www.thenff.com/2015/05/okon-picks-oshoala-nwabuoku-21-others-for-world-cup/|url-status=dead}}</ref> == Teddungal == === Je lesdi feere === Kaɓirɗe rewɓe Afrik lysdi [[Naajeeriya]] 2014 ==Himobe== {{Reflist}} t6yp6mbv4tbrneuuz9epj79jfv1zwrq 191948 191947 2026-10-09T13:13:05Z Fulani215 7983 /* Je lesdi feere */ fixed typo 191948 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Glory Iroka''' (jibinaa ko 3 lewru Yarkomaa 1990) ko ɓiɗɗo fuku koyɗe leydi [[Naajeeriya]], o fijata ko e fuku koyɗe hakkundeere e nder fedde rewɓe [[Naajeeriya]] wiyeteende Rivers Angels e fedde fuku koyɗe rewɓe [[Naajeeriya]]. == Golle hakkunde leyɗeele == O jeyaa ko e kippu leydi Najeriya e nder kawgel rewɓe Afrik e hitaande 2012 e hitaande 2014, o heɓi heen kadi.<ref>{{cite web|url=https://www.thenff.com/2015/05/okon-picks-oshoala-nwabuoku-21-others-for-world-cup/|title=Okon picks Oshoala, Nwabuoku, 21 others for World Cup|publisher=Nigeria Football Federation|date=27 May 2015|accessdate=1 September 2019|archive-date=28 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221028194622/https://www.thenff.com/2015/05/okon-picks-oshoala-nwabuoku-21-others-for-world-cup/|url-status=dead}}</ref> == Teddungal == === Je lesdi feere === Kaɓirɗe rewɓe Afrik lysdi [[Naajeeriya]] 2014 == Jokkondire yaajɗe == Teddungal Iroka – limngal kawgel FIFA (arsiif) Teddungal Iroka to laawol fuku koyɗe ==Himobe== {{Reflist}} 4gyaraql5s3g9mp3ihvtj0wr7wvlq4g Sumikawa Station 0 45290 191936 191884 2026-10-09T13:05:08Z Fulani215 7983 /* Himobe */ fixed typo 191936 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Sumikawa''' (澄川駅) ko gartirgal yah-ngartaa jaawngal to Minami-ku, to leydi Japon. Limre station oo ko N14. Ko ɗum jeyi e nokkuuji nay Metro Municipal Sapporo tawaaɗi dow leydi (ɗiin fof ko e damal fuɗnaange laawol Namboku). Plateauji 1 ■ Laana Namboku ngam Makomanai 2 ■ Line Namboku ngam Asabu.<ref name=":02">{{Cite web|title=地下鉄(高速電車)の概要|trans-title=Overview of the subway (high-speed train)|url=https://www.city.sapporo.jp/st/subway/gaiyo/gaiyo.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20240119102731/https://www.city.sapporo.jp/st/subway/gaiyo/gaiyo.html|archive-date=19 January 2024|access-date=6 February 2024|website=city.sapporo.jp|language=ja}}</ref> == Tariya == Diɗɗal ngal udditaa ko ñalnde 16 desaambar 1971 hawri e udditgol laana Namboku gila diɗɗal Makomanai haa diɗɗal Kita-Nijuyo-Jo. Nokku taariindi Hokkaido Chuo Bus, Sumikawa Defterdu Sumikawa Sapporo Posto Sapporo Sumikawa-Ekimae Polis, Posto Sumikawa Sud Fedde ndema wuro Sapporo(JA Sapporo), cakkital Sumikawa Koɗorɗe Tenjin e suudu ñeeñal == Tenjinyama == Duɗal hakkunde leyɗeele Hokkaido Jaagorgal mawngal Maxvalu, Sumikawa Banke Hokkaido, ko Sumikawa Banke Pasifik worgo, cafrirde Sumikawa Banki Shinkin Sapporo Sumikawa == Himobe== <references /> [[Category:Japan]] alqgxeu9s2dphth9aw9in3yu84bz02v 191937 191936 2026-10-09T13:05:55Z Fulani215 7983 /* */ fixed typo 191937 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gaaraas Sumikawa''' ko gartirgal yah-ngartaa jaawngal to Minami-ku, to leydi Japon. Limre station oo ko N14. Ko ɗum jeyi e nokkuuji nay Metro Municipal Sapporo tawaaɗi dow leydi (ɗiin fof ko e damal fuɗnaange laawol Namboku). Plateauji Laana Namboku ngam Makomanai Namboku ngam Asabu.<ref name=":02">{{Cite web|title=地下鉄(高速電車)の概要|trans-title=Overview of the subway (high-speed train)|url=https://www.city.sapporo.jp/st/subway/gaiyo/gaiyo.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20240119102731/https://www.city.sapporo.jp/st/subway/gaiyo/gaiyo.html|archive-date=19 January 2024|access-date=6 February 2024|website=city.sapporo.jp|language=ja}}</ref> == Tariya == Diɗɗal ngal udditaa ko ñalnde 16 desaambar 1971 hawri e udditgol laana Namboku gila diɗɗal Makomanai haa diɗɗal Kita-Nijuyo-Jo. Nokku taariindi Hokkaido Chuo Bus, Sumikawa Defterdu Sumikawa Sapporo Posto Sapporo Sumikawa-Ekimae Polis, Posto Sumikawa Sud Fedde ndema wuro Sapporo(JA Sapporo), cakkital Sumikawa Koɗorɗe Tenjin e suudu ñeeñal == Tenjinyama == Duɗal hakkunde leyɗeele Hokkaido Jaagorgal mawngal Maxvalu, Sumikawa Banke Hokkaido, ko Sumikawa Banke Pasifik worgo, cafrirde Sumikawa Banki Shinkin Sapporo Sumikawa == Himobe== <references /> [[Category:Japan]] gfc0vq9fvq1aihyrfbth3im9n27n8mh Susukino Station 0 45291 191940 191891 2026-10-09T13:08:15Z Fulani215 7983 /* */ fixed typo 191940 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gaaraas Susukino''' ko gaaraas laana njoorndi e nder wuro Chūō-ku, Sapporo, Hokkaido, Japon.<ref>{{Cite web|title=Route Map|url=http://www.city.sapporo.jp/st/english/routemap.html|access-date=2016-11-20|publisher=City of Sapporo}}</ref>. == Staasiyoŋ == oo ina wiyee "N08". O woni ko e laawol Namboku e laawol Sapporo. Stasiyoŋ oo ina ɓadii no feewi Staasiyoŋ Hōsui-Susukino e dow laawol Tōhō, kono alaa ko jolnata hakkunde staasiyoŋaaji ɗiɗi ɗii tawa ko e njoɓdi.<ref>{{Cite web|title=Route Map|url=http://www.city.sapporo.jp/st/english/routemap.html|access-date=2016-11-20|publisher=City of Sapporo}}</ref> == Plateauji == 1 ■ Laana Namboku ngam Makomanai 2 ■ Line Namboku ngam Asabu Tariya Gartirgal metro ngal udditaa ko ñalnde 16 desaambar 1971 hawri e udditgol laana Namboku gila gartirgal Makomanai haa gartirgal Kita-Nijuyo-Jo.<ref name=":02">{{Cite web|title=地下鉄(高速電車)の概要|trans-title=Overview of the subway (high-speed train)|url=https://www.city.sapporo.jp/st/subway/gaiyo/gaiyo.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20240119102731/https://www.city.sapporo.jp/st/subway/gaiyo/gaiyo.html|archive-date=19 January 2024|access-date=6 February 2024|website=city.sapporo.jp|language=ja}}</ref> == Dame == tikket Plateau station Nokku taariindi To bannge worgo dingiral ngal, ko diiwaan ɓurɗo mawnude e lampaaji boɗeeji to fuɗnaange Tokiyoo, hono Susukino, ɗo restoraaji, baruuji, oteluuji, e nokkuuji wellitaare mawɓe keewɗi kawri. == Laawol == ngenndiwal 36 (faade Muroran) Sapporo cakaare polis'en Susukino Box polis'en Posto Minami Sanjo Banke Pasifik worgo, cafrirde Susukino Banki Hokkaido, suudu Susukino Banki Tomakomai Shinkin, nokku Sapporo Susukino laafiler mawɗo magasin Cuuɗi coggu les leydi (Wuro Pole & Wuro Aurora) Otel Sapporo Tokyu Inn Cinema sapporo toho plaza Tanukikoji ko nokku coodgu Laabi Ramen Sapporo == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == <references /> [[Category:Japan]] i1wfbh1l4k2m60huw1qjhsdc12b4i74 191941 191940 2026-10-09T13:08:47Z Fulani215 7983 /* Staasiyoŋ */ fixed typo 191941 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gaaraas Susukino''' ko gaaraas laana njoorndi e nder wuro Chūō-ku, Sapporo, Hokkaido, Japon.<ref>{{Cite web|title=Route Map|url=http://www.city.sapporo.jp/st/english/routemap.html|access-date=2016-11-20|publisher=City of Sapporo}}</ref>. == Staasiyoŋ == oo ina wiyee N08 O woni ko e laawol Namboku e laawol Sapporo. Stasiyoŋ oo ina ɓadii no feewi Staasiyoŋ Hōsui-Susukino e dow laawol Tōhō, kono alaa ko jolnata hakkunde staasiyoŋaaji ɗiɗi ɗii tawa ko e njoɓdi.<ref>{{Cite web|title=Route Map|url=http://www.city.sapporo.jp/st/english/routemap.html|access-date=2016-11-20|publisher=City of Sapporo}}</ref>. == Plateauji == 1 ■ Laana Namboku ngam Makomanai 2 ■ Line Namboku ngam Asabu Tariya Gartirgal metro ngal udditaa ko ñalnde 16 desaambar 1971 hawri e udditgol laana Namboku gila gartirgal Makomanai haa gartirgal Kita-Nijuyo-Jo.<ref name=":02">{{Cite web|title=地下鉄(高速電車)の概要|trans-title=Overview of the subway (high-speed train)|url=https://www.city.sapporo.jp/st/subway/gaiyo/gaiyo.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20240119102731/https://www.city.sapporo.jp/st/subway/gaiyo/gaiyo.html|archive-date=19 January 2024|access-date=6 February 2024|website=city.sapporo.jp|language=ja}}</ref> == Dame == tikket Plateau station Nokku taariindi To bannge worgo dingiral ngal, ko diiwaan ɓurɗo mawnude e lampaaji boɗeeji to fuɗnaange Tokiyoo, hono Susukino, ɗo restoraaji, baruuji, oteluuji, e nokkuuji wellitaare mawɓe keewɗi kawri. == Laawol == ngenndiwal 36 (faade Muroran) Sapporo cakaare polis'en Susukino Box polis'en Posto Minami Sanjo Banke Pasifik worgo, cafrirde Susukino Banki Hokkaido, suudu Susukino Banki Tomakomai Shinkin, nokku Sapporo Susukino laafiler mawɗo magasin Cuuɗi coggu les leydi (Wuro Pole & Wuro Aurora) Otel Sapporo Tokyu Inn Cinema sapporo toho plaza Tanukikoji ko nokku coodgu Laabi Ramen Sapporo == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == <references /> [[Category:Japan]] glvb7pgbq1n00wc13vqexm6sr97b09w 191942 191941 2026-10-09T13:09:12Z Fulani215 7983 /* Plateauji */ fixed typo 191942 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gaaraas Susukino''' ko gaaraas laana njoorndi e nder wuro Chūō-ku, Sapporo, Hokkaido, Japon.<ref>{{Cite web|title=Route Map|url=http://www.city.sapporo.jp/st/english/routemap.html|access-date=2016-11-20|publisher=City of Sapporo}}</ref>. == Staasiyoŋ == oo ina wiyee N08 O woni ko e laawol Namboku e laawol Sapporo. Stasiyoŋ oo ina ɓadii no feewi Staasiyoŋ Hōsui-Susukino e dow laawol Tōhō, kono alaa ko jolnata hakkunde staasiyoŋaaji ɗiɗi ɗii tawa ko e njoɓdi.<ref>{{Cite web|title=Route Map|url=http://www.city.sapporo.jp/st/english/routemap.html|access-date=2016-11-20|publisher=City of Sapporo}}</ref>. == Plateauji == Laana Namboku ngam Makomanai Line Namboku ngam Asabu Tariya Gartirgal metro ngal udditaa ko ñalnde 16 desaambar 1971 hawri e udditgol laana Namboku gila gartirgal Makomanai haa gartirgal Kita-Nijuyo-Jo.<ref name=":02">{{Cite web|title=地下鉄(高速電車)の概要|trans-title=Overview of the subway (high-speed train)|url=https://www.city.sapporo.jp/st/subway/gaiyo/gaiyo.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20240119102731/https://www.city.sapporo.jp/st/subway/gaiyo/gaiyo.html|archive-date=19 January 2024|access-date=6 February 2024|website=city.sapporo.jp|language=ja}}</ref> == Dame == tikket Plateau station Nokku taariindi To bannge worgo dingiral ngal, ko diiwaan ɓurɗo mawnude e lampaaji boɗeeji to fuɗnaange Tokiyoo, hono Susukino, ɗo restoraaji, baruuji, oteluuji, e nokkuuji wellitaare mawɓe keewɗi kawri. == Laawol == ngenndiwal 36 (faade Muroran) Sapporo cakaare polis'en Susukino Box polis'en Posto Minami Sanjo Banke Pasifik worgo, cafrirde Susukino Banki Hokkaido, suudu Susukino Banki Tomakomai Shinkin, nokku Sapporo Susukino laafiler mawɗo magasin Cuuɗi coggu les leydi (Wuro Pole & Wuro Aurora) Otel Sapporo Tokyu Inn Cinema sapporo toho plaza Tanukikoji ko nokku coodgu Laabi Ramen Sapporo == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == <references /> [[Category:Japan]] 0ebotiapisyguhvsrxmjdny2fuupkjs 191943 191942 2026-10-09T13:09:26Z Fulani215 7983 191943 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gaaraas Susukino''' ko gaaraas laana njoorndi e nder wuro Chūō-ku, Sapporo, Hokkaido, Japon.<ref>{{Cite web|title=Route Map|url=http://www.city.sapporo.jp/st/english/routemap.html|access-date=2016-11-20|publisher=City of Sapporo}}</ref>. == Staasiyoŋ == oo ina wiyee N08 O woni ko e laawol Namboku e laawol Sapporo. Stasiyoŋ oo ina ɓadii no feewi Staasiyoŋ Hōsui-Susukino e dow laawol Tōhō, kono alaa ko jolnata hakkunde staasiyoŋaaji ɗiɗi ɗii tawa ko e njoɓdi.<ref>{{Cite web|title=Route Map|url=http://www.city.sapporo.jp/st/english/routemap.html|access-date=2016-11-20|publisher=City of Sapporo}}</ref>. == Plateauji == Laana Namboku ngam Makomanai Line Namboku ngam Asabu Tariya Gartirgal metro ngal udditaa ko ñalnde 16 desaambar 1971 hawri e udditgol laana Namboku gila gartirgal Makomanai haa gartirgal Kita-Nijuyo-Jo.<ref name=":02">{{Cite web|title=地下鉄(高速電車)の概要|trans-title=Overview of the subway (high-speed train)|url=https://www.city.sapporo.jp/st/subway/gaiyo/gaiyo.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20240119102731/https://www.city.sapporo.jp/st/subway/gaiyo/gaiyo.html|archive-date=19 January 2024|access-date=6 February 2024|website=city.sapporo.jp|language=ja}}</ref> == Dame == tikket Plateau station Nokku taariindi To bannge worgo dingiral ngal, ko diiwaan ɓurɗo mawnude e lampaaji boɗeeji to fuɗnaange Tokiyoo, hono Susukino, ɗo restoraaji, baruuji, oteluuji, e nokkuuji wellitaare mawɓe keewɗi kawri. == Laawol == ngenndiwal 36 (faade Muroran) Sapporo cakaare polis'en Susukino Box polis'en Posto Minami Sanjo Banke Pasifik worgo, cafrirde Susukino Banki Hokkaido, suudu Susukino Banki Tomakomai Shinkin, nokku Sapporo Susukino laafiler mawɗo magasin Cuuɗi coggu les leydi (Wuro Pole & Wuro Aurora) Otel Sapporo Tokyu Inn Cinema sapporo toho plaza Tanukikoji ko nokku coodgu Laabi Ramen Sapporo == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Himobe== <references /> [[Category:Japan]] k96x182xhrg3r8k8cyne6xazmanm5ht Algeria 0 45293 191971 191934 2026-10-09T19:26:00Z Adam644 9917 /* Jaangirde */ 191971 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Algeria''',[c] ko leydi Algeria,[d] ko leydi e nder diiwaan Magreb to Fuɗnaange Afrik. Ko ina tolnoo e 2 381 741 kiloomeeteer kaaree (919 595 miil kaaree), ko leydi ɓurndi mawnude e Afrik, ndi sappoɓo e winndere ndee. Heedti ndi to fuɗnaange-rewo ko Tuunus ; fuɗnaange ko Libi; bannge funnaange-rewo ko Niiseer ; bannge funnaange-rewo ko Mali, Muritani, e Hiirnaange Saharaa ; bannge worgo ko Maruk ; Haa woyla, maayo Mediteraane. Alseri woni leydi sappoɓiri ɓurndi heewde yimɓe e nder Afrik, tawi ko ɓuri miliyoŋaaji 47 neɗɗo ina nguuri heen. Laamorgo mayri e wuro ɓurngo mawnude ko Alseri. Leydi Alseri wonno ko nokku ɗo pine e siwil en kawri e nder duuɓi ujunnaaje, ko adii fof ko renndooji Amazigh en, ina jeyaa heen Numidiyankooɓe, ɓe laamu mum en wonti gooto e dowlaaji mawɗi gadani e nder diiwaan hee, kam e semmbeeji Fenisiyankooɓe, Roomnaaɓe, Vandal en, e Bizantiin en. Gila e teeminannde 7ɓiire, yaajde Lislaam e gargol leƴƴi aarabeeɓe, seeɗa-seeɗa wayliima e nder diiwaan hee, ko wayi no ɗemngal, diine, e pinal, ɗum addani ƴellitaare sifaa Alseri ceertuɗo, gonɗo e ndonu aarabeeɓe-lislaam e amazigh en fof. Hakkunde teeminannde 8ɓiire e 15ɓiire, Alseri laaminoo ko laamuuji lislaam en nokkuuji ɗii, ina jeyaa heen Rustamid en, Fatimid en, Zirid en, Hammadid en, Almohad en e Zayyanid en. E hitaande 1516, Regency Algiers sosaa, seeɗa-seeɗa, ummorii ko e dowla keeriiɗo, sabu mum jogaade hoolaare e laamu Ottomaan. Caggal fotde teeminanɗe tati ko leydi mawndi e nder Mediteraane, leydi ndi heɓti Farayse e hitaande 1830, ndi heɓti leydi ndii e hitaande 1848, hay so tawii noon ndi heɓtinaaka haa laaɓi cer, ndi deeƴnaaka haa hitaande 1903. Laamu Farayse addani Oropnaaɓe heewɓe koɗki mum en, ngu riiwti yimɓe nokku oo ; e cakkital hitaande 1870, ɓiɓɓe leydi Alserinaaɓe ustii fotde tataɓal sabu hareeji, ñawuuji, e heege. Koloniiji Farayse ina njokki e haɓaade Alseri, gila e kampaañ Emir Abdelkader e murto Mokrani haa e ƴellitaare dille ngenndiyaŋkooje e teeminannde 20ɓiire. Warngooji Sétif e Guelma e hitaande 1945 catalii murto nokkuyankeewo ngo haa timmi e fuɗɗoode wolde Alseri e hitaande 1954. Alseri heɓi jeytaare mum e hitaande 1962. Nde jippii e wolde nder leydi ƴiiƴam tuggi 1992 haa 2002. nde heddii e ngonka laawɗuka ka Alseri121 ndunngu aarabeeɓe. Alseri ina jogii weeyo semi-arid, jeereende Saharaa ɓuri heewde e leydi ndii so wonaa fuɗnaange mum ɓuuɓɗo e koɗli, ɗo ko ɓuri heewde e yimɓe ngoni. Ɗemɗe mayre laawɗinaaɗe ko Arab e Amasig, ko ɓuri heewde e yimɓe leydi ndii ina kaala ɗemngal Alseri, hono Arab. Kuutoragol Farayse ina jokki, haa teeŋti noon e nder jaayɗe, jaŋde, e won e geɗe njuɓɓudi, kono alaa darnde laawɗunde. Ko ɓuri heewde e Alserinaaɓe ina nganndi ko Aarabeeɓe, Berbeer en ina mbaɗi seeɗa e yimɓe. Lislaam sunnit ko diine laawɗuɗo, 99% e yimɓe leydi ndii ina kuutoroo ɗum. Alseri ko ndenndaandi feccere hooreejo leydi, ndi 69 diiwaan (wilaya) e 1 541 komin. Ko ɗum doole diiwaan e nder Afrik worgo, ko doole hakkundeeje e nder geɗe winndere, jogiiɗe bidsee konu ɓurɗo mawnude e Afrik. Haa e hitaande 2025, Alseri ina jogii Indeks ƴellitaare aadee ɓurɗo toowde e nder duunde Afrik, e faggudu tataɓuru ɓurndu mawnude e nder Afrik, ko ɓuri heewde e mum ko sabu keɓe mum mawɗe petroŋ e gaasuuji, ko kam en ngoni sappo e jeegom e jeenay e nder winndere ndee. Sosiyetee ngenndiijo petroŋ biyeteeɗo Sonatrach, ko kañum woni sosiyatee ɓurɗo mawnude e Afrik, kadi ko kañum ɓuri waawde rokkude Orop gaasuuji. Alseri jeyaa ko e Dental Afrik, e Dental Aarabeeɓe, e OIC, e OPEP, e Fedde Ngenndiije Dentuɗe, e Dental Magreb Aarabeeɓe, ngal woni tergal sosngal. == Inde == Hello deftere tappirde Hello "Alseri" nder deftere Sivitates Orbis hitaande 1575 Innde Alseri ndee ina waɗi sifaaji ceertuɗi : Arab: الجزائر, e ɗemngal al-Jazāʾir, ɗemngal Alseri: dzair, ɗemngal romaan: dzāyer, e ɗemngal Farayse: l'Algérie. Innde leydi ndii timmundi ko Republique Démocratique Populaire d'Alserie [13] (e ɗemngal Arab: الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية, e ɗemngal Roomnaagal: al-Jumhūriyah al-Jazāʾiriyah ad-Dīmuqrātéiyah ash‐Shaʿbiyah; RADP; Standard Algerian Berber: Tagduda tazzayrit tamagdayt taɣerfant,  ۲ ۲۰۰ [15][16][e]). == Etimoloji == Innde Alseri ndee, haa jooni, ummorii ko e wuro Alseri, ngo innde mum aarabeeɓe, al-Jazāʾir (الجزائر, maanaa "duuɗe"), firti ko duuɗe tokoose ɗe meeɗiino wonde e daande maayo wuro ngoo.[18] Helmere ndee e hoore mum ko sifaa juutɗo Jazāʾir Banī Mazghanna (جزائر بني مزغنة, « duuɗe Bani Mazghanna »), inniraaɗo leñol berbeer en nokku oo. Wuro ngo sosaa ko e hitaande 950 e juuɗe Amiir Berber Sanhaja Buluggin ibn Ziri e nokku ɗo wuro ɓooyngo wiyeteengo Icosium, innde ngo feeñii caggal ɗuum e binndanɗe geɗe juulɓe jamaanu hakkundeejo hono Al-Bakri.[19] Dowla hannde oo ƴetti innde mum ko e Regency Alger, laamu Ottomaan sosaa e nder caka Magreb e fuɗɗoode teeminannde 16ɓiire. E laamu Ottomaan, njuɓɓudi politik e njuɓɓudi laamu feeñii seeɗa-seeɗa, wallitii ciynugol leydi e keeri ko wonata Alseri.[20] Fuɗɗoode jamaanu ina noddira leydi ndii Watan al-Jazāʾir (وطن الجزائر, "leydi Alseri"), tawi noon laamɓe Turki Ottomaan en hoɗɓe e diiwaan hee ina nganndi kamɓe e yimɓe nokku oo fof ko "Alseriyankooɓe."[21][22][23] == Tariya == Winndannde mawnde: Daartol leydi Alseri '''Ko adii daartol e daartol ɓooyngol''' Binndanɗe mawɗe : Afrik worgo ko adii taariindi e Afrik worgo e jamaanu ɓooyɗo Naalankaagal kaaƴe e nder ŋoral Tassili n’Ajjer to Alseri ina yahra e duuɓi ujunnaaje jeeɗiɗi haa sappo jooni Hedde ~1.8-miliyoŋ duuɓi ko kaɓirɗe kaaƴe ummoriiɗe Ain Hanech (Alseri) ina cikka ko kañum en ngoni kaɓirɗe arkewolosi ɓurɗe ɓooyde e nder Afrik worgo.[24] Kaaƴe e ƴiye taƴɗe ɗe njiytaa e nokkuuji ɗiɗi ɓadtiiɗi Ain Boucherit ina limtee duuɓi ~1,9 miliyoŋ, hay geɗe kaaƴe ɓooyɗe ina njogii duuɓi ~2,4 miliyoŋ.[24] Ndeen noon, seedeeji Ain Boucherit ina kollita wonde hominin en taaniraaɓe ina nguurnoo e saraaji Mediteraane to worgo Afrik ko adii nde miijotonoo. Seedeeji ɗii ina cemmbina ko yaawi saaktude kuutorɗe kaaƴe e kuutoragol mum en gila e Fuɗnaange Afrik, walla ko ina wona iwdiiji keewɗi karallaagal kaaƴe e nder Fuɗnaange e Fuɗnaange Afrik. Waɗooɓe kuutorɗe Neandertal en peewniino kaɓirɗe juuɗe e mbaadiiji Levallois e Mouster (43 000 ko adii jibineede Iisaa) nannduɗi e ɗi Levant.[25][26] Alseri woni nokku ɓurɗo toowde e ƴellitaare karallaagal kuutorɗe Flake Paleolitik hakkundeejo.[27] Kuutorɗe oo yonta, puɗɗiiɗe hedde 30 000 ko adii jibineede Iisaa, ina mbiyee Aterian (caggal nokku arkewolosi Bir el Ater, fuɗnaange Tebessa). Industiriiji lampaaji gadani e nder Afrik worgo ina wiyee Iberomaurusian (ko ɓuri heewde e mum en ko e diiwaan Oran). Ndeeɗoo feere ina wayi no yaajii e nder diiwanuuji daande maayo Magreb ɗii fof, hakkunde 15 000 e 10 000 ko adii jibineede Iisaa. Neolitik (neolitik) ƴellitii e nder Sahara e Mediteraane Magreb ma a taw ko gila e hitaande 11 000 ko adii jibineede Iisaa[28] walla ko ina wona hakkunde 6000 e 2000 ko adii jibineede Iisaa. Ndee nguurndam, teskinnde e nate Tassili n’Ajjer, ɓuri heewde e Alseri haa e jamaanu ɓooyɗo. Jillondiral leƴƴi Afrik worgo hawti haa ragare, ɓe laati yimɓe ɓii lesdi feere-feere, ɓe ngari noddireego Berber’en, ɓe woni leƴƴi ɓiɓɓe lesdi woyla Afrika.[29] Owo Numidiyanke laamiiɗo Masinissa Gila e nokku laamu maɓɓe mawɗo to Kartaago, Kartaagonaaɓe njaajnii, mbaɗti koɗki tokoosi e daande maayo Afrik worgo ; e hitaande 600 ko adii jibineede Iisaa, Fenisiyankooɓe ina ngoodi e daande maayo Alseri, ko wayi no Icosium to Alseri hannde oo e Hippo Regius (Annaba hannde oo). Ɗee gure ngonnoo ko gure luumooji kam e nokkuuji ɗo laanaaji diwooje njolnata.[30] Kartaaginaaɓe ndewi e haɓde e leƴƴi berbeer en tiiɗɗi e nder leydi ndii. E nder ɗuum, ɓe moofti njoɓdi, ɓe tiiɗnii e njulaagu (haa teeŋti e njamndi), ɓe njokki jokkondiral sehilaaɓe. Berbeer en ina ndokka ɓe marsandiis, jiyaaɓe, e konu pucci waawngu rewrude e laylayti hakkunde Sahara.[31] Pinal Kartaaginaaɓe ina tiiɗi no feewi e leƴƴi Berbeer en ɓadtiiɗi ɗii, ɗi ƴetti geɗe mum keewɗe. Gila e teeminannde jeegom ko adii jibineede Iisaa, e les laamu Magonid en, Kartaago ɓeydii tiiɗde, tawi heen geɗal ko luural e Gerek en, ɗum addani hare Sisili e hitaande 580 ko adii jibineede Iisaa.[31] Nde laamu Carthage mawni, batte mum e yimɓe jeyaaɓe e leydi ndii ɓeydii no feewi. E teeminannde joyaɓere ko adii jibineede Iisaa, Berbeer en e nder ko wiyetee hannde Alseri ƴellitii faggudu ndema e durngol jillondirngol, peewnugol yahrungol yeeso, njulaagu e yuɓɓo politik ina mballita dowlaaji keewɗi.[32][31] E teeminannde tataɓere ko adii jibineede Iisaa, laamuuji ɗiɗi mawɗi Berber ina ngoodi : Masaesyli (gila maayo Moulouya to fuɗnaange Maruk haa Rhummel to Alseri) e Massyli (to fuɗnaange Alseri ɓurngo toowde e hirnaange Tuunus).[33] E hitaande 203–202 ko adii jibineede Iisaa, Masinissa mo Massyli, caggal nde Rome walli mo, o waɗi darnde mawnde e wolde Zama e seneraal Kartagina biyeteeɗo Hannibal, o fooli luulndiiɓe makko hirnaange (ina heen Sifaks) o hawri e leyɗeele ɗee e nder Laamu Numidiya.[34] Numidiya ina yaaji gila Tabarka to Tuunus haa e maayo Moulouya, laamorgo mum ko Cirta (Konstantin), Numidia woni nokku toowɗo e siwil Berbeer en.[35] Masinissa ƴelliti ndema, mahi konu e laana ndiwoowa tiiɗka, winndooɓe ɓooyɓe ina njetta mo ko wayi no daartoowo Room biyeteeɗo Livy, wonde laamɗo keeriiɗo.[36] Caggal maayde Masinissa e hitaande 148 hade Iisaa, hareeji lomto peeñi. Taaniiko biyeteeɗo Jugurtha (r. 118–106 ko adii jibineede Iisaa) hawritii Numidiya e laabi yurmeende kono o mettini e Rome e hareeji e warngooji ɓiɓɓe leydi Room to Cirta. Ko wonaa ɗuum koo, Jugurtha foolaama, nanngaa e hitaande 106 ko adii jibineede Iisaa e janfa jom suudu mum Bocchus mo Moritani.[37] Roma heɓi nasaraaku mahgo kawtalji lesdi haa woyla Afrik, bana kawtal ngal Massinissa waɗi haa Carthage.[38] Kono, seeɗa-seeɗa, nde tiiɗtinii njiimaandi, nde artiri Numidiya ko adii fof, nde wonti protektorat, nde feccii nde, nde leefni ɗum. Caggal ɗuum laamɓe kiliyaneeɓe Berber en, ko wayi no Juba I (mo wallitnoo Pompey, mo Sesaar fooli ɗum to Thapsus e hitaande 46 ko adii jibineede Iisaa), njokki laamaade leyɗeele ustiiɗe. Augustus toɗɗii Juba II (r. 25 ko adii jibineede Iisaa–c. 23 caggal jibineede Iisaa), ganndo pinal toowngal, jom suudu Kleopatra Selene, hono laamɗo kiliyaneeɓe Moritani (caka Alseri e Maruk), addani mo yonta ƴellitaare.[39] E hitaande 40 caggal jibineede Iisaa, laamɗo biyeteeɗo Kaligula wari Ptolemy ɓiy Juba II. Caggal murto Berbeer en caggal ɗuum, Rome momti laamlaamuuji kiliyaneeɓe cakkitiiɗi ɗii, ɓe mbaɗti laamu toowngu, ɓe pecci leydi ndii e diiwanuuji (Moritani Sesariensis, Moritani Tingitana, e Afrik Prokonsularis).[40] Pentol hollirngol seniiɗo Kerecee’en Seniiɗo Agustin mo Hippo; diineeji kerecee en maandeeji e bismaango iwdi Numidi. Rome hawritii e mawɓe nokkuure nden: laamu Severan (192-235 AD) iwdi Afrik, laamiiɗo Macrinus jibinaama haa Cesarea (Cerchell hannde, Algeria) hedde hitaande 165 AD. O wonti Prefek Pretorian, o wari Caracalla e hitaande 217, o laami ko juuti fotde lebbi 15. E tolno mum, 90 e nder 600 senaateer Roomnaaɓe ummorii ko worgo Afrik. So tawii Rome addii koɗdiiɗo e sosde koloniiji veteran’en, tawtoreede mum ko adii fof ina addana yimɓe nokkuuji ɗii, ɓe ndesnda ɗemɗe maɓɓe e aadaaji maɓɓe keewɗi, ɓe mbaɗta ɗum en e laamɓe Latin e Roma en. Roma’en mballiri sosde e ƴellitde gure tuugiiɗe no feewi e darnde nokkuuji ɗii.[41] Ɗum fof e wayde noon, laamu Room ina joginoo batte bonɗe no feewi e renndo berbeer en e nder yontaaji juutɗi. So tawii nokkuuji daande maayo njiyii mahdi mawndi ndi Roomnaaɓe mbaɗi, ko ɓuri heewde e nder leydi ndii wayliima wonti latifundia (latifundia) njulaagu gawri, ɗum noon ina fooɗa Berber en e nder leydi hee ɗo ɓe mbayli leƴƴi e ɓe kaɓa e nder yontaaji.[35] Kerecee’en njalti ko e teeminannde 3ɓiire haa 4ɓiire. Berbeer en ɓurɓe maantinde heen ko Sen Agustin, bismaango Hippo Regius (hannde Annaba, Alseri) e yumma mum, Sen Monika. Kono diine kerecee en ina yaawi ustaade e nder Berbeer en caggal nde jokkondiri e kuutoragol Roomnaaɓe, haa teeŋti noon caggal nde diine Donatist en ndartinaa.[35] Laamu Vandal e Moor, fuɗɗoode teeminannde 6ɓiire. Wakkati Vandal'en timmini laamu Room'en nder hitaande 429 ɓaawo Alseri, ko ɓuri ɗuuɗugo nder lesdi Alseri warti laamu le'i Berber'en.[35] E laamu laamɗo Genseric, Laamu Vandal en keɓii faddaade Kartaago e njilluuji ɗiɗi Bizantiinnaaɓe ummoriiɓe Konstantinopol e hitaande 460 e hitaande 468. Nanondiral jam e hitaande 474 addani duuɓi capanɗe keewɗi deeƴre. Ndeeɗoo yonta joofi ko nde Gelimer woppi laamu Hilderic, ɓiyiiko gorko, o heɓti laamu.[42] E hitaande 533, laamɗo biyeteeɗo Justinian I, yiɗde artirde laamu Room, ummini kampaañ mawɗo ngam haɓaade Vandal en. Laana mawka ka Seneraal Belisarius ardii ummii Konstantinopol. Caggal nde o jippii sara Kartaago, Belisarius fooli Vandal en e hareeji ɗiɗi, o heɓti Kartaago, o nanngi laamɗo Gelimer, mo o woppi Anatoli. Vandal en heewɓe ngoni maccuɓe walla riiwaaɓe e Afrik worgo.[43][44] Laamu Bizantiin e nder Afrik ɓuri heewde ko e diiwanuuji Bizasina, Afrik Prokonsula, e Numidiya. So tawii won nguurndam nder gure ina jokki, nokkuuji ladde ina ngondi e caɗeele teeŋtuɗe, e fitinaaji keewɗi, e ŋakkeende kisal. Ñawu Justinien bonngu nguu ɓeydii leefɗinde diiwaan oo. Ndeen Bizantiin en njokkondirii e muñal ummoraade e leƴƴi Moor en wonɓe e koɗli Aurès. Gomnaajo Suleymaani fooli ɓe, o semmbiɗini laamu maɓɓe bee taskaramji cemmbiɗinki, ammaa o waraama nder konu haa sera Tebessa nder hitaande 543.[40] Seneraal John Troglita caggal mum artiri jam ɓuuɓɗo, rokki laamuuji Moor en ndimaagu mawngu.[45] Ɓuri maantinde e ɗeen ko Laamuuji Mauro-Romain e Laamuuji Altava.[46][47] Hakkille mawɗo e ndimaagu nokku oo feeñii, yeru mum ko guwerneer doole biyeteeɗo Gregory Patricien (gila 646), mo o ƴetti kaalis makko, o nawti laamorgo ngoo to Sufetula (Sbeitla).[45] == Duuɓi hakkundeeji == Siftorde Dihya to Kenchela, to leydi Alseri Haɓre juulɓe e Magreb waɗi ko hakkunde 647 e 709, ko ɗum maande yaajde aarabeeɓe-lislaam e nder Afrik worgo, ndeen nde feccii hakkunde leyɗeele daande maayo ɗe Bizantiin en njogii e laamlaamuuji e leƴƴi Berber en jeytaare e nder leydi ndii.[35] Haɓre ndee waɗi ko e geɗe tati mawɗe, haa jooni ko ɓuri heewde e diiwaan oo woni ko e les njiimaandi Kaliifa Umayya.[48] Naatgol gadanol ngol (647-648), e gardagol Abdallah ibn Saad e gardagol Kaliifa Usmaan, fawii ko e Eksaarkat Kartaago. Aarabeeɓe ndartinii laamɗo Bizantiin biyeteeɗo Gregory e wolde Sufetula, ɗum leeltini laamu Bizantiin to Ifriqiya. Kono kampaañ oo yahdaani e njiimaandi.[49] Caggal yonta wolde hakkunde leyɗeele e nder winndere juulɓe, ɓuuɓol ɗiɗaɓol fuɗɗii ko hedde 665–689. Oqba ibn Nafi waɗii darnde mawnde : e hitaande 670, o sosi wuro wiyeteengo Kairouan, ngo wonti nokku mawɗo lislaam e nokku pinal.[50] O ardii kampaañuuji mawɗi haa nder leydi ndii, ina wiyee o yettiima daande maayo Atlantik, kono o hawri ko e caɗeele tiiɗɗe ummoraade e konu Bizantiin e Berbeer en. Koolol ngol hooreejo Berbeer en Kusayla ardii, yani e Oqba, wari ɗum e wolde Tahouda e hitaande 683. Kusayla nanngi Kairouan e nder wakkati seeɗa hade mum foolde.[51] Daawe tataɓere, caɗtuɗe (697-709) ko Hasan ɓii Nuumaan, caggal ɗuum Muusa ɓii Nusayr ardii ɗum. Hassan heɓti, halki Kartaago e hitaande 697 caggal hare tiiɗnde e semmbeeji Bizantiin. Ndeen, luural mawngal Berbeer en feeñii e les njiimaandi laamɗo debbo biyeteeɗo Kahina (Dihya), mo fuɗɗii foolde Aarabeeɓe e nder koye Aurès. Kono Hassan warti e konu kesu, fooli, wari Kahina hedde hitaande 697.[52] Muusa ibn Nusayr timminii haɓde e hirnaange Magreb, o fooli leƴƴi berbeer en, o heɓti Tanger, o naatni berbeer en heewɓe tuubiiɓe e konu juulɓe. E hitaande 709, Maghreb fof woni ko e les njiimaandi Umayyaa en.[53] Caggal nde seneraal berber en Tariq ibn Ziyad heɓti Espaañ Visigotik en e hitaande 711,[54] Lislaam ina yaaji e nder Afrik worgo fof, Berber en ina tawtoree hareeji e nder Orop, haa yettii Lyon e Autun to Farayse.[55] Kono tan, tuubiiɓe Berbeer en ina njoginoo haa jooni ko ɓe ngonaa aarabeeɓe, ɓe ngonaa aarabeeɓe, ɓe ngonaa aarabeeɓe;[56] haɓde e Maghreb caɗtuɗo addani Umayyaa en waɗde njoɓdi teeŋtundi e laamuuji tooñɗi.[57] E noddaango miijooji potal e laaɓal diine, Berber en heewɓe ina mballita e dille Kharijite, ina addana ɗum en heewde fitinaaji e nder Ifriqiya.[56][58] - Fals Abdul Wahab ibn Rustaam (hedde 788-824) Caggal murto Berbeer en, dowlaaji keewɗi jeytaare peeñi e nder Magreb. E hitaande 778, Abdel Rahmaan Ibn Rustam sosi emiraaji khariji en to Tahert e nder caka leydi Alseri anndiraaɗi imamat rustami, ko ɗum woni dowla juulɓe gadano jeytaare mum e nder Magrib. E oon sahaa, laamu nguu ina yaaji gila Tlemsen haa Tiripoli.[59] Nde ƴellitii ko e njulaagu hakkunde Saharaa. Rustamid en ina njoginoo kulhuli keewɗi ummoraade e Aghlabid en, ballitooji Kalifaandi Abbasid en, to fuɗnaange, e Alid Idrisid en to hirnaange. Sabu sifaa diineeji tiiɗɗi e nder renndo Ibadi, liimam en ina keewi haɓde e murto nder leydi, ɗum noon ina leefna laamu maɓɓe so wonaa tawa laamɗo oo ina teskaa e mum.[59] Laamu nguu fooli Faatimi en e hitaande 909, ɗum addani Ibadi en hoɗde e diiwaan M'zab.[60] Kalifaandi Faatimid en, laamu Ismaa’il en Shiite laamnooɗo ko ɓuri heewde e Afrik worgo, c. 960-1100 Daawaaji Faatimi en naati Magreb ko e misioneer Ismaa’il en ganndo biyeteeɗo Abuu Abdullaah al-San’ani (al-Shi’i), garɗo hedde hitaande 900, hoɗi e nder berbeeruuji Kutama Kabyle saraaji Setif. O heɓi ballal maɓɓe seeɗa-seeɗa e waajaade gargol Mahdi, o yuɓɓini ɓe e konu, o dañii foolde laamu Aghlabid en. E hitaande 909, o heɓti Kairowan, o feewni leydi ngam dowla Faatimi.[61][62] Ndeen o woppii Ubaydu Alla al Mahdi kasoo to Sijilmasa, o rokki ɗum laamu. Al-Mahdi anndini hoore mum Kaliifa e hitaande 910, o woni sosɗo Kaliifa Faatimiyankeewo to Ifriqiya (Tunisi). Faatimiyankooɓe ndokki jaŋde Shiite Ismaa’il, ɓe kawri e luural mawngal e yimɓe sunnit en Maliki en,[63] ɓe kaɓi e murto keewngo, haa teeŋti e murto mawngo Abu Yazid (Gorko puccu).[64] Faatimiyankooɓe mahii konu e laana ndiwoowa doole, keɓii nafooje konu. Ɓe njokki laamu Sisili, ɓe njani e fuɗnaange leydi Itali (934-935 e 1004-1015), ɓe ƴelliti toon faggudu cemmbinndu, e juulirɗe keewɗe, kaaƴe suukara, papyrus, e peewnugol cotton ko ina haɓa e Espaañ. Ko noon Faatimi en mbaɗiri laamu doole to bannge worgo Afrik, ngu alaa ɗo haaɗi haa Almoravi en e Almohadi en ummii.[65] Ko ɓuri mawnude e golle maɓɓe ko ƴellitde caka kalifaandi to Misra ; E laamu al-Mu'izz, seneraal mawɗo biyeteeɗo Jawhar al-Siqilli heɓti leydi Ejipt e hitaande 969, o sosi Kayhayɗi e duɗal jaaɓi haaɗtirde al-Azhar, Faatimiyankooɓe ngummii laamorgo mum en to leydi Ejipt e hitaande 971.[66] Statut Bologhine ibn Ziri sosɗo laamu Zirid Caggal nde Faatimiyankooɓe ngummi laamorgo mum en to Ejipt e hitaande 971, ɓe toɗɗii Buluggin ibn Ziri, hooreejo Berbeer en Sanhaja, yo won guwerneer maɓɓe dow Ifriqiya e Magreb hakkundeejo. Ko ɗum woni fuɗɗoode laamu Ziriid (362-543 Hijre / 973-1152), laamiiɗo gila Achir ndeen al-Mansuriya sara Kairowan.[67][68] Buluggin sosi gure Alseri, Médéa e Miliana, ɗum waɗi Alseri hakkundeejo ina jogii nafoore to bannge politik.[61] Ndeen o yaajtinii laamu makko e nder leydi Alseri e ko ɓuri heewde e leydi Maruk ko juuti, o haɓi e leƴƴi Zenata.[67] E laamu al-Mu'izz ibn Badis, Ziriid en taƴi jokkondiral mum en e Faatimi en Shiite en e hitaande 1043, njaɓi Lislaam Sunni en, njaɓi Kalifaandi Abbasid en. E nder warhoore, Faatimi en neldi leƴƴi aarabeeɓe Banū Hilāl e Banū Sulaym, ɗi njiimaandi mum en waɗi halkaare mawnde, haa teeŋti noon e Kairouan.[69] Dowla Zirid ina ustoo seeɗa seeɗa, ina fecca.[70] Catal galle oo, e gardagol Hammad ibn Buluggin, feccii, sosi laamu Hammadid en (408–552 hijre / 1018–1152 caggal Iisaa) to caka leydi Alseri. Laamorde maɓɓe arandeere woni Qal'at Bani Hammad, ɓaawo man ɓe ummi Bejaïa (Bougie), ɓe laati wuro mawngo marɗo jawdi.[71] Hammadi en ƴelliti laana ndiwoowa tiiɗka, ƴelliti ndema, njulaagu, njulaagu, e pinal. Wurooji bana Al-Qal’a’ e Béjaïa ɗon mari annduɓe, yimooɓe, e mahooɓe.[72] Kono, laamu nguu tampinii e feccere nder leydi, e fitinaaji, e njanguuji Almoravid en, e hareeji Genoes en e daande maayo. Hammadid en, haa jooni, Abd al-Mu'min, sosɗo Kaliifa Almohad, fooli ɗum en e hitaande 1152, ɗum joofni laamuuji Sanhaja ɗiɗo ɗii fof e nder diiwaan hee.[71] Almoravid en (Al-Murabitun), woni fedde diine-konu puritaniyankoore, nde Berbeer en Sanhaja (ko ɓuri heewde e leñol Lamtuna) ummoriiɓe Saharaa to Moritani, sosaa ko e cakkital teeminannde 11ɓiire, ko ganndo Malik biyeteeɗo Abdullaah ibn Yasin. Diɗɗal ngal teeŋtinii jogaade tiiɗnaare e Lislaam sunnit Maliki.[73] E les ardiiɓe hono Yusuf ibn Tashfin, ɓe mahi laamu mawngu, ɓe cosi Marrakech laamorgo maɓɓe e hitaande 1062.[74] Ɓe keɓti Sijilmasa, Fes, ko ɓuri heewde e hirnaange e hakkunde Alaseri (ina heen Tlemsen, Oran, e Alseri e hitaande 1082), ɓe keɓti laamu Ganaa to fuɗnaange. Ɓe naati kadi e Al-Andalus (Espaañ), ɓe ndartini doole Kerecee’en, ɓe njaajni laamu maɓɓe toon.[74] Almoravid en semmbini Lislaam Maliki, ngaddi semmbe pinal Andalusiya en e nder Maghreb, kono sariyaaji maɓɓe tiiɗɗi caggal ɗuum addani ɓe dogde.[75] Ɓe liɓaama e juuɗe Almohad en, ɓe keɓti Marakech e hitaande 1147.[76] Lomtiiɓe Almoravid en ko Almohaad en (Al-Muwahhidun), maanaa « ngootaagu » ; dille peewnitgol ɗe Muhammadu ibn Tumart, berbeer Masmuda, bayyinɗo hoore mum ko Mahdi.[77] Ɓe teeŋtini ngootaagu Alla timmuɗo (Tawhid) e ɓe luulndii ko ɓe njiyri ko majjere diine Almoravid. Abd al-Mu'min wonti Kaliifa Almohad gadano, o timmini jiimgol Magreb e hitaande 1147, o hawri e diiwaan oo ko adii fof.[78] To leydi Alseri, ɓe timmini laamu Hammadi en e heɓtude Bejaïe, Alseri, e Qal’at Bani Hammad.[79] Laamu nguu yettiima ɗo ɓuri mawnude e les njiimaandi Abu Yaqub Yuusuf e Yaqub al-Mansur, ɓe ndarni filosofi (ina heen Ibnu Rushd/Averroes e Ibnu Tufayl), naalankaagal, e mahdi, tawi ina jokki e jogaade doole e nder Al-Andalus.[80] Kono tan, foolde mawnde e dow konu Kerecee’en, haa teeŋti noon e Las Navas de Tolosa e hitaande 1212, e peccitagol nder leydi ndii addani laamu nguu yani.[80] E cakkital teeminannde 13ɓiire, dowla Almohad en feccii, jibini Hafsid en to Ifriqiya, Zayyan en to Tlemsen, e Marinid en to Fes.[81] Damal to galle laamorɗo El Mechouar, Tlemsan, leydi Alseri Caggal nde laamu Almohad yani, Yaghmurasen ibn Zayyan sosi laamu Berber en Zanata anndiraaɗo laamu Zayyanid walla laamu Abd al-Wadid, ngu laaminoo caka Magrib gila 1236 haa 1550.[82] Laamu nguu jibini laamɓe 27, ɓe mbaɗti Tlemcen laamorgo maɓɓe.[83] Zayyanid en ɓuri huutoraade innde emir, hay so tawii won heen ƴetti ko sheykh walla kalifa. Njuɓɓudi maɓɓe ina waɗi qadiiji e waziruuji.[83] Ngam nokku mum keewɗo faayiida e laabi njulaagu hakkunde Sahara, Tlemsen ƴellitii no feewi, woni nokku mawɗo politik, faggudu, e pinal, lolluɗo e njulaagu geɗe ɓaleeje, njamndi teddundi, e jiyaaɓe. ZayyaLaamɓe nid ina mballita e jaŋde no feewi e mahde juulirɗe e madrasaaji, ina mbaɗta laamorgo mum en nokku keeriiɗo to bannge diine e hakkillaaji.[83] Daartol maɓɓe ina winndaa no feewi, haa teeŋti noon e golle daartoowo mawɗo biyeteeɗo Ibn Khaldun.[84] To bannge geɗe politik, laamu nguu ina hulɓinii sahaa kala hoɗdiiɓe mum doole — Marinid en Marok to bannge hirnaange e Hafsid en Ifriqiya to fuɗnaange[84] — tawa kadi ina wondi e caɗeele nder galleeji e gaññeeje ummoraade e leƴƴi Zanata luulndiiɗi.[85] Laamɓe heewɓe ceertii e teeminannde 14ɓiire, teeŋti noon e Abuu Hammu I (1308–1318), gartirɗo Tlemsen e yaajnude semmbe mum to fuɗnaange ; Abuu Tashfin I (1318–1337), gardinooɗo jaŋde e binndol, maayɗo e reentaade wuro ngoo e Marinid en ; Abuu Hammu II (1359-1389), ganndiraaɗo muñal mum e heɓtude Tlemsen laabi keewɗi ; e ɓiyiiko Abuu Tashfin II, mo o waɗi feere ngam haɓde e makko, waɗti Tlemsen jom leydi Marinid en.[86] E nder jamaanu, laamu nguu ustii sabu hareeji yaajɗi ɗi ngalaa keerol e janfaaji nder leydi, laamɓe Zayyanid en cakkitiiɓe ɓee ngonti Espaañnaaɓe ndeen Ottomaan en.[87] === Fuɗɗoode jamaanu hannde === Caggal nde Granada yani e hitaande 1492, laamu Ottomaan en to Alseri to bannge worgo Afrik ummii e sahaa hareeji hakkunde Ottomaan en e Habsburg en e teeminannde 16ɓiire ngam jaabaade ɓeydagol njiimaandi Espaañ e gure daande maayo Alseri.[88] Regensi oo sosaa ko e hitaande 1516 e juuɗe banndiraaɓe korsaar en Aruj Barbarossa e Hayreddin Barbarossa, ɓe keɓti Alseri e ballal nokkuuji ngam haɓaade yaajde Espaañ, ɓe mbaɗti leydi ndii e les njiimaandi laamu Ottomaan.[89] Hay so tawii e innde mum ko sultan Ottomaan en, Regency oo wayliima seeɗa-seeɗa haa wonti "dowla laamɗo" keewɗo ndimaagu, tawi ko janissaries, kapiteenuuji korsaar en, e diiso divan en ɓuri laamu Ottomaan en toowngu.[90] E nder teeminanɗe, laamu nguu wayliima e nder laabi laamu keewɗi : beylerbeys toɗɗaaɗi e Istanbul, caggal ɗuum pashas e aghas, hade jamaanu deys fuɗɗaade e hitaande 1671. E nder golle, laamu ina heewi fooftaade e Odjak (korse janissary) e ta’ifa denegoti militeer rewrude e kapiteenuuji korsair, tawi militeeruuji denegoti eliteeji.[91] Daartooɓe siftinii Regency ko "republique militaire",[92] hawrude e juɓɓule laamu Ottoman en e aadaaji politik nokkuuji ronkaaɗi e dowlaaji Afrik worgo jamaanu hakkundeejo. Regency wonti gooto e laamuuji mawɗi e nder geec Mediteraane e nder teeminannde 16ɓiire e 17ɓiire.[93] Faggudu mayri tuugii ko e jeyi leydi, e ƴettugol jiyaaɓe, e njoɓdi,[94] peewnugol,[95] yoɓde njoɓdi, ndema e njulaagu maayo.[96] Laanaaji Corsair gollotooɗi gila Alseri njani e laanaaji Oropnaaɓe e nder Mediteraane haa e nder Atlantik, ɗum addani leyɗeele ko wayi no Angalteer, Farayse, Espaañ, Pays-Bas, Danemark, caggal ɗuum sukaaɓe Amerik yoɓde njoɓdi walla kaaldigal nanondiral to bannge Alseri.[97] Wuro ngo e hoore mum wonti jawdi, ngo semmbinaama no feewi, haa teeŋti noon caggal nde njilluuji Oropnaaɓe ndarni ko wayi no njangu laamɗo Charles V e hitaande 1541.[98] Casbah, gooto e gure ɓurɗe teskin'de e winndere nde, mahaa ko e oon sahaa.[95] Alseri Otomaan e dowlaaji koɗdiiɗi e mum e teeminannde 17ɓiire-19ɓiire. E nder leydi ndii, Regency oo yaajtinii laamu mum e ko ɓuri heewde e Alseri hannde oo, tawi ina rokka ardiiɓe leƴƴi e diiwanuuji ɗii ndimaagu mum no feewi. Doole politik e konu e nder leydi Alseri ɓuri waawde jogaade ko Turki en, tawi noon ko ɓuri heewde e yimɓe leydi Alseri ko yoɓooɓe njoɓdi, soldateeɓe, njulaagu e ardiiɓe diine.[99] To bannge renndo, Alseri ina nanndi e renndooji Orop fuɗnaange ko adii Rewolisiyoŋ, ina njogii aristokraasi doole, remooɓe miskineeɓe, renndo hakkundeejo leelngo, tawa kadi ko seeɗa e miijooji Anniya.[100] Won heen sahaaji, luural ina ummoo hakkunde janiisaaji Turki, yimɓe nokkuuji ɗii, e Kouloughlis (yimɓe jillondirɓe e iwdi Turki e Alseri), ɗum addani murto e ŋakkeende deeƴre politik. Hay so tawii noon weltaare e tooñanngeeji e majjere Ottomaan en ina yaaji, ina 6eydoo 6ooyde e 6amtaare diine e Kalifaandi Ottomaan en, e yettude Ottomaan en e ndeenka Espaañ, e kulol njiimaandi Oropnaaɓe, e jokkondiral pinal tiiɗngal,[101] e ŋakkeende dental hakkundeewal walla ngal alaa ko tiiɗi9. Renndo Alseri ina joginoo semmbe no feewi e diine e laamu timmungu, jaŋde ina tuugnii e jaŋde diine e les njiimaandi diineeji.[102] Bommbooje Alseri ɗe laana ndiwoowa Angalteer-Hollande, lewru ut 1816 Alseri ina joginoo jokkondiral dipolomaasi e leyɗeele Orop, ina ɓeydoo waɗde ko aldaa e jeytaare mum e Istanbul,[103] haa teeŋti noon caggal kuudetaa janisaaji e hitaande 1659 e tiiɗtingol laamu dey e teeminannde 18ɓiire.[104] E fuɗɗoode teeminannde 19ɓiire, Regency fuɗɗii ustaade. Nafoore laana ndiwoowa Orop, ustaare hareeji korsaar caggal jamaanu Napoleyoŋ, jiiɓru nder leydi, caɗeele faggudu, e bommbooji keewɗi, ustii doole Alseri.[105] Hareeji Barbary e bommbooji Angalteer e Holanndee en to Alseri ɓeydii leefɗinde dowla oo, ɓe ndokki leyɗeele dentuɗe Amerik e laamuuji Orop.[106] Jokkondiral e Farayse bonnii caggal nde Fly-Whisk waɗi e hitaande 1827, nde Dey Hussein fiyi konsul Farayse e nder luural jowitiingal e ñamaale e yoɓde gawri.[107] Farayse huutoriima episod o ngam dañde daliilu ngam naatde e hitaande 1830, heɓti Alseri, joofni Regency caggal ko ɓuri teeminanɗe tati gonɗe.[108][109] Reentaare jokki e Konstantin e les njiimaandi Ahmed Bey ben Mohamed Cherif haa hitaande 1837.[110] Hannde, daartiyankooɓe Alserinaaɓe heewɓe ina njiyri yonta Regency ko yonta teskinɗo e dowla Alserinaaɓe hannde oo e hakkilantaagal ngenndiwal, nde tawnoo ko kañum renndini ko heewi e leydi ndii, ƴelliti juɓɓule politik duumotooɗe, e ƴellitde jikkuuji Al-Jaza’dal el Saarf [111] ina wiyee Regency oo ko "laamu ɓooyɗo Alseri".[99] Daartoowo biyeteeɗo Ahmadu Tawfiq al-Madani ina jogori wonde « dowla Alseri gadano » e..."Republique Ottomaan Alseri".[111][112][113] === Jawdi Farayse (1830-1962) === Emir Abdelkader, hooreejo leydi Alseri, murtuɗo laamu koloñaal Farayse, hitaande 1865 Hay so tawii Faraysenaaɓe ndartinii laamu Ottomaan Alseri, sifaa gonɗo e njiimaandi ngenndiyaŋkaagal e anniyaaji dowla Alseri ina woodnoo tawo. Nde Faraysenaaɓe naati, leƴƴi nokkuuji ɗii kawri ngam wallitde Ottomaan en hay so tawii ɓe kaɓaaki e Regency.[114] Faraysenaaɓe ɓeydii semmbe mum en seeɗa-seeɗa, ɓe nanngi Konstantin e hitaande 1837. To hirnaange Alseri, Amir Abdelkader yuɓɓini dowla goonga, ardii hare tiiɗnde e Faraysenaaɓe, teeŋti noon e wolde Macta (1835).[115] Caggal duuɓi wolde, maantiniiɗi e peeje Farayse yurmeende ina heen razzias, o hokki hoore makko e hitaande 1847.[116] O heddii ko jaambaaro ngenndiijo ɓurɗo mawnude e Alseri, hare makko ina luggiɗi no feewi e ngenndiyaŋkaagal Alseri garoowo. Reentaare jokki e murto Kabyle en e kitaale 1850 e 1871,[117] e murto ngoɗngo, fof e dow fenaande, rewi heen ko ƴettugol leydi mawndi.[118] E wiyde daartiyankooɓe heewɓe, laabi ɗi Faraysenaaɓe kuutorii ngam tabitinde njiimaandi Alseri, njottiima e tolnooji warngooji.[119][120][121] Daartoowo biyeteeɗo Ben Kiernan winndii e dow ko Farayse heɓti Alseri: "E hitaande 1875, ko Farayse heɓti Alseri timmi. Hare nde warii ko ina tolnoo e 825 000 ɓiɗɗo leydi Alseri gila 1830".[122] Kaalis Farayse gila 1831 haa 1851 ko 92 329 maayɗo e nder safrirde ndee e 3 336 tan maayi e golle.[123][124] Alseri koloñaal ina maantini e jiiɓru hakkunde laamu konu e koɗdiiɗo Oropnaaɓe. Nde nde assimilee e nder departemaaji Farayse e hitaande 1848,[125] nde gollorii ko e les njiimaandi guwerneer-general e juɓɓule baɗɗe faayiida no feewi e koɗdiiɗo, ɓe nganndiraa koloñaal en caggal ɗuum, Pied-Noirs.[126] E hitaande 1848, yimɓe Oropnaaɓe ina tolnoo e 100 000 neɗɗo,[127], ɓe njottii 244 600 neɗɗo e hitaande 1872.[128] Politik Napoleyoŋ III ɓurɗo yurmeende e juulɓe, hulɓinii koɗdiiɗo oo.[129] Caggal wolde Farayse-Prusse, Republique tataɓo oo darnii laamu koɗdiiɗo, semmbini ɗum e yimɓe hono Eugène Étienne. Fitinaaji koɗdiiɗo e hitaande 1898 addani laamu koloñaal en ɓeydaade heɓde ndimaagu mum en to Alseri. Faggudu nduu wonti fawaade e Farayse no feewi, ko ɓuri heewde e mum en ko gese inabooje e dow ballal peewnugol nguura,[130] ɗum addani juulɓe ɓee waasde, njiyaagu, baasal. E fuɗɗoode teeminannde 20ɓiire, koloñaal en mbaɗti ko ɓuri heewde e yimɓe e nder Alseri e Oran fof.[131] Ngenndiyaŋkaagal Alseri feeñii ko adii wolde adunaare adannde rewrude e Jeunes Algériens, jannguɓe Farayse, ɗaɓɓooɓe assimilation goonga e potal hakkeeji.[132] Konu adunaaru adanngu hollitii waylo-waylo : Alserinaaɓe kaɓii e cuusal (25 000 maayɗo) e golloraade e nder usineeji Farayse, kono fodoore waylo-waylo no sariya Jonnart (1919) ɓuri bonde e luulndaare koɗdiiɗo.[133] Ɗum radikal dillere ndee. Emir Khaled (taaniiko Abdelkader) noddii hakkeeji demokaraasi ɓurɗi yaajde, o riiwaa e hitaande 1923.[134] Ferhat Abbas ummiima e assimilaasiyoŋ caggal nde o salii kuulal Blum-Viollette (1936). Messali Hadj ina ɗaɓɓa jeytaare timmunde rewrude e ENA e PPA, Sheek Ben Badis ina ƴellita pinal e ngenndiyaŋkaagal lislaam rewrude e AUMA (1931), ina ƴellita ndimaagu aarabeeɓe e Alseri.[135] Hooreeɓe njeegomo daartol FLN : Rabah Bitat, Mostefa Ben Bulaaid, Muraad Diduche, Mohammed Buudiaf, Krim Belkasem e Larbi Ben M’Hidi. E nder wolde adunaare ɗimmere, Alseri naati e les njiimaandi Vichy hade mum woppiteede e juuɗe leyɗeele dentuɗe Amerik e nder Operation Torch, ko ɗum woni konu Amerik gadano mawngu e nder kampaañ Afrik worgo.[136] E hitaande 1943, Abbas yaltini Manifesto Leñol Alseri ngam ɗaɓɓude ndimaagu mum.[137] Mawnugol ngootaagu hakkunde ngenndiyankooɓe rewrude e dille AML,[138] wondude e ƴaañgol Farayse, addani warngooji bonɗi baɗnooɗi to Sétif e Guelma e lewru mee 1945,[139] ɗo ƴaañgol koloñaal bonngol ngol waɗi heewɓe e wiyde wonde ko hare balɗe tan woni feere.[140] Statut Organic 1947 mo ŋakki oo ɓeydii woppude yontaaji kesi ɗii.[135] Fedde hareeji, ina heen Ahmed Ben Bella, Hocine Ait Ahmed, Rabah Bitat, Larbi Ben M’hidi, e woɗɓe — caggal ɗuum anndiraa ardiiɓe daartol — ndartini fedde nde, sosi CRUA e hitaande 1953, nde wonti Fedde Ndimaagu Ngenndiire (FLN) e hitaande 1954, nde peewnitii Album11. Hare Alseri ina jeyaa e hareeji ɓurɗi teeŋtude e winndere tataɓere ngam haɓaade koloñaal. Nde heɓi ɗum ko sabu FLN jokkude golle mum e paandaale mum teeŋtuɗe (hono no siforaa e bayyinaango 1 noowammbar 1954 e batu Soummam 1956);[141] daɗndude hakkillaaji winndere ndee e hare ngam "artirde dowla Alseri."[142]31 wing, anndiraaɗo ALN, dañii waɗde kulhuli mawɗi e kisal Farayse, tawi ina wuuri e luural luggiɗngal nder leydi.[141] Kartal hollirngal peccitagol leydi Alseri e wilayaaji 6 ƴettaaɗi during Kongres Soummam e hitaande 1956 e geɗe ceertuɗe e Peeje Challe Farayse (golle njiyaagu) e nder wolde Alseri Hare nde fuɗɗii ko e hareeji FLN jokkondirɗi ñalnde 31 oktoobar–1 noowammbar 1954.[144] Farayse jaabtii e doole konu hawrude e peeje renndo e faggudu e les njiimaandi ardiiɓe hono Mendès-Farayse, Soustelle (mo ƴelliti "naatgol"),[145] e caggal mum Guy Mollet.[146] Fitinaaji ɓeydii no feewi caggal nde FLN waɗi njanguuji bonɗi to Nord Constantinois e lewru ut 1955.[147] FLN huutoriima njanguuji hit and run to Alseri e Farayse e nder hare mum, Farayse waɗii warngooji bonɗi. Yanti heen, Faraysenaaɓe mbonnii ko ina tolnoo e 8 000 wuro[148], ɓe ngummii ko ina tolnoo e miliyoŋaaji ɗiɗi Alserinaaɓe e nder kaɓirɗe coktirgal.[149] Hare Alseri (1956–57) yi’i FLN huutoriima ownugol e bommbooji nder gure, ɗi paratroopers Farayse ndartini huutoraade torla — heɓde nasaraaku konu kono bonnude politik mawnde.[150] Feere ndee waɗi ko peccitagol tiiɗngol nder leydi : FLN e MNA Messali Hadj (ko ɗum addani warngooji ƴiiƴam hono Mélouza),[151] e jiiɓru hakkunde doole FLN "nder" e "yaasi".[152] Konu Farayse, e ƴettude janngirɗe e Indosiin, heɓi nafooje konu mawɗe, teeŋti noon e kampaañuuji Morice Line e Seneraal Challe, kono ina njokki e ɓeydaade mettere politik.[153] Caggal nde Charles de Gaulle arti e laamu e hitaande 1958, FLN sosi Guwarnama kuuɓtodinɗo Ndenndaandi Alaseri (GPRA), toɗɗii Ferhat Abbas hooreejo mum. GPRA salii eɓɓaande de Gaulle ngam dartinde wolde, nde o innitiri "Jam jaambaaro",[154] addani mo waylude darnde makko feewde e ƴellitgol hoore makko (anndinaa e hitaande 1959).[155][156] Ɗum jibini murto koɗdiiɗo e konu, haa arti noon e putsch mo ronkaama e lewru abriil 1961, mo senerooji ɗi Challe e Salan ardii, caggal ɗuum naati e OAS ownooɓe.[155] Caggal kaaldigal caɗtungal, nanondiral Évian siifondiraa e lewru marse 1962,[157] ɗum addani dartagol wolde e referaandoom ɗo Alserinaaɓe ɓuri heewde wootde ngam heɓde jeytaare. Alseri heɓi ndimaagu mum ñalnde 5 sulyee 1962, ɗum joofni duuɓi 132 laamu koloñaal Farayse.[158] Coodgu aadee ina mawni no feewi. Daartooɓe, hono Alistair Horne e Raymond Aron, ina kollita wonde keewal maayɓe e wolde juulɓe Alseri ina ɓurnoo heewde e limtooji FLN gadani ɗii e limtooji Farayse laawɗuɗi ɗii kono ina famɗi no feewi e miliyoŋaaji 1 maayɓe ɗi laamu Alseri wiyi caggal jeytaare mum en. Horne limtii wonde maayɓe Alserinaaɓe e nder duuɓi jeetati ina tolnoo e 700 000 neɗɗo.[159] Hare nde riiwti ko ina ɓura miliyoŋaaji ɗiɗi Alserinaaɓe.[160] Limre Pied-Noirs Oropnaaɓe dognooɓe Alseri ko ɓuri 900 000 hakkunde 1962 e 1964.[161] Eggugol Farayse mawngol ngol yaawi caggal warngooji baɗnooɗi to Oran e hitaande 1962, ɗo Oropnaaɓe heewɓe mbaraa ngam yoɓde warngooji OEA.[162] Ina hiisa wonde hakkunde 30 000 e 150 000 Harki e jom en jawɗeele en mbaraa ko FLN walla ko linch mobbooji to Alseri.[163] Leydi ndii heddii ko e ɓuuɓri : ɓuuɓri mawndi, ŋakkeende faggudu sabu ko ɓuri heewde e hoɗɓe Oropnaaɓe njalti ɗoon e ɗoon, e baasal renndo luggiɗngal.[164] === Duuɓi capanɗe tati gadani jeytaare (1962–1991) === Houari Boumediene Ngootaagu FLN ɓuuɓngu nguu, yani ɗoon e ɗoon caggal jeytaare mum, ɗum addani hooreejo GPRA, hono Ben Youcef Ben Khedda, luural laamu, e terɗe GPRA goɗɗe, ina heen Ait Ahmed, Rabah Bitat e Ahmed Ben Bella. Ko sakkitii koo, ko ALN yaajɗo e gardagol Houari Boumedienne seppo e Alseri. Caggal seppooji mawɗi ɗi UGTA yuɓɓini, wolde nder leydi rewi, Ben Bella heɓi laamu e lewru suwee 1962.[165] Leñol kesol ngol ina joginoo caɗeele mawɗe e mahngo faggudu ndu ŋakkiraaka e ƴellitde mbaydi ngenndi ndi jokkondirndi.[166] Hooreejo leydi Alaseri gadano oo ko Ahmed Ben Bella hooreejo Fedde FLN. Luural leydi ummoriingal e ɗaɓɓaande Maruk e geɗe hirnaange Alseri addani wolde sanɗaaji e hitaande 1963.[167] Ben Bella liɓaa e hitaande 1965 ko Houari Bumédiène, gonnooɗo sehil makko e jaagorgal ndeenka leydi. E laamu Ben Bella, laamu nguu ɓeydiima wonde sosiyaalist en e doolnuɓe ; Boumédienne jokki e ngool laawol. Kono o ɓuri tuugnaade ko e konu ngam ballal makko, o ustii lannda sariya gooto tan e darnde maande. O moofti ndema, o ummini diɗɗal mawngal ngam ƴellitde njulaagu. Koɗkiiji ƴettugol nebam mbaɗtaa ngenndiiji. Ɗumɗoo ina teskaa e ardorde ndee caggal kiris petroŋ hakkunde leyɗeele e hitaande 1973. Lomtiiɗo Boumédienne biyeteeɗo Chadli Bendjedid waɗii won e peeje faggudu rimɗuɗe. O ƴetti politik aarabeeɓe e nder renndo Alseri e nguurndam renndo. Jannginooɓe Arab, adduɓe e leyɗeele juulɓe goɗɗe, njaltini miijo lislaam ngoɗngo e nder duɗe, aawi aawdi gartugol e lislaam ortodoks.[168] Faggudu Alseri ɓeydii fawaade e petroŋ, ɗum addani ɗum caɗeele nde coggu nguu ustii e kitaale 1980 ŋakkeende petroŋ.[169] Resndo faggudu saabinoongu ŋakkeende coggu petroŋ winndere ndee, addani Alseri jiiɓru renndo e nder kitaale 1980 ; e darorɗe duuɓi sappo ɗii, Bendjedid naati e njuɓɓudi lanndaaji keewɗi. Lanndaaji politik ƴellitii, ko wayi no Fedde Islaamiyankoore (FIS), fedde jaajnde pelle juulɓe.[168] Konu hakkunde leyɗeele (1991-2002) e caggal mum Winndannde mawnde: Hare nder leydi Alseri Warngooji ko ina tolnoo e 50 neɗɗo e hitaande 1997-1998. Fedde Islaamiyankoore (GIA) wiyi ko heewi e maɓɓe mbaɗi ɗum en. E lewru desaambar 1991, fedde wiyeteende « Front de sauvetage islamique » jiimi e wooteeji gadani e nder wooteeji ɗiɗi. E kulol suɓaade laamu lislaam, laamu nguu naati heen ñalnde 11 lewru Yarkomaa 1992, ngummii woote ɗee. Bendjedid woppi laamu, Diiso Toowngo Dowla toɗɗaa ngam wonde Hooreejo leydi. Nde haɗi FIS, ɗum jibini fitinaaji siwil hakkunde fedde armeeji Front, hono Goomu Islaamiyankeewu armeeji, e konu ngenndi, tawi ko ina ɓura 100 000 neɗɗo ina cikka maayi heen. Militeeruuji lislaamiyankooji mbaɗii kampaañ bonɗo warngooji siwil en.[170][failed verification] E nokkuuji keewɗi e nder hare nde, ngonka Alseri wonti ko huunde nde winndere ndee fof hatojini e mum, haa teeŋti noon e sahaa kiris mo Air France Flight 8969, njiimaandi ndi fedde wiyeteende Islamic Group waɗi. Fedde Islaamiyankoore armeeji bayyini dartagol wolde e lewru oktoobar 1997.[168] Alseri waɗii wooteeji e hitaande 1999, ɗi ƴeewooɓe winndere ndee e ko ɓuri heewde e pelle luulndo[171] njiyri ɗum en ko hooreejo leydi Abdelaziz Bouteflika heɓi. O golliima ngam artirde deeƴre politik e nder leydi ndii, o habri eɓɓaande "Civil Concord", jaɓaande e nder referaandoom, nde heewɓe e kasoo politik njaafnaa, e ujunnaaje keewɗe terɗe pelle daraniiɗe jojjanɗe aadee ndokkaama yamiroore ñaaweede e dow yaafuya keewɗo, jogorɗo huutoreede haa ñalnde 13 lewru nduu fitinaaji njippiima e yaawre. Fedde salafiste en ngam haɓaade (GSPC), fedde nde wonaa laamuyankoore, jokki kampaañ ownugol e laamu nguu.[168] Bouteflika toɗɗaa kadi e woote gardagol leydi e lewru abriil 2004 caggal nde o waɗi kampaañ e porogaraam nanondiral ngenndiwal. Porogaraam oo ina waɗi peeje faggudu, juɓɓule, politik e renndo ngam ƴellitde leydi ndii, ɓeydude nguurndam, e haɓaade sabaabuuji njiimaandi. Ina heen kadi eɓɓaande yaafuya ɗiɗmere, hono Charte pour la Paix et la Réconciliation Nationale, nde jaɓaa e referaandoom e lewru suwee 2005. Nde rokki yaafuya ko ɓuri heewde e geriyaaɓe e doole kisal laamu.[168] E noowammbar 2008, doosɗe leydi Alseri mbaylaama caggal woote to Parlemaa, ɗe itti keerol manndaaji ɗiɗi wonande jooɗaniiɓe hooreejo leydi. Ndee waylo-waylo addani Bouteflika daraade ngam suɓaade hooreejo leydi e woote gardagol leydi 2009, o suɓaama kadi e lewru abriil 2009. E nder kampaañ makko woote e caggal nde o suɓaa, Bouteflika fodaniino ɓeydude porogaraam nanondiral ngenndiwal e porogaraam 150 miliyaar dolaar keso miliyoŋaaji tati hostrubs ngam yoɓde. == Geography == Saharaa, koɗli Hoggar e koɗli Atlas ina mbaɗi relief Alseri. Jeereende Alseri ina waɗi ko ina ɓura 90% e leydi ndii fof.[177] Gila Sudaan fusi e hitaande 2011, haa Sudaan Worgo sosaa, Alseri woni leydi ɓurndi mawnude e Afrik. Kadi ko ndi leydi ɓurndi mawnude e nder geec Mediteraane. Feccere mayre fuɗnaange ina waɗi geɗal maantinngal e Saharaa. To bannge worgo, Atlas Tell ina hawra e Atlas Sahara, to bannge worgo, ko ɓulli ɗiɗi nannduɗi e ɓadtaade fuɗnaange, hakkunde majji ina mbaɗi laddeeji mawɗi e dowriiji toowɗi. Atlasuuji ɗii fof ina keewi hawrude e fuɗnaange Alseri. Koye mawɗe Aures e Nememcha ina njogii fuɗnaange-rewo Alseri fof, ina keeri Tuunus. Nokku ɓurɗo toowde oo ko tufnde Tahat (3 003 meeteer walla 9 852 meeteer). Alseri ɓuri woni ko hakkunde latitudeeji 19° e 37°N (nokku tokooso woni fuɗnaange 37°N e fuɗnaange 19°N), e njuuteendi 9°W e 12°E. Ko ɓuri heewde e nokkuuji daande maayo ko tufɗe, won heen ko koɗli, ina waɗi kadi laaɗe diwooje nafooje seeɗa. Nokku oo gila e daande maayo haa e Tell Atlas ina ɓuuɓi. Fuɗnaange Atlas Tell ko nokku ɓuuɓɗo joofɗo e Atlas Saharaa ; ko ɓuri woɗɗude to bannge worgo, ko jeereende Sahara.[178] Koye Hoggar (aarabeeɓe : جبال هقار ), anndiraaɗe kadi Hoggar , ko diiwaan toowɗo e nder caka Saharaa, to fuɗnaange Alseri. Ɓe ngoni ko hedde 1 500 km (932 mi) to fuɗnaange laamorgo leydi Alseri, e fuɗnaange Tamanghasset tan. Alseri, Oran, Konstantin, e Annaba ko gure mawɗe Alseri.[178] Kiliima e ndiyam Winndannde mawnde: Kiliima Alseri Kartal Alseri e peccitagol weeyo Köppen E nder ndii leydi, nguleeki jeereende hakkunde ñalawma ina waawi wonde nguleeki hitaande kala. Kono caggal nde naange muti, henndu laaɓndu, yoorndu ina addana nguleeki yaawde, jammaaji ɗii ina cooynoo haa ina ɓuuɓta. Ñalnde kala ko heewi e nguleeki ina winndee. Toɓooli ina keewi no feewi e bannge daande maayo Tell Atlas, ina tolnoo e 400 haa 670 mm (15,7 haa 26,4 in) hitaande kala, keewal toɓooli ina ɓeydoo gila hirnaange haa fuɗnaange. Toɓo ɓuri heewde ko e bannge worgo fuɗnaange Alseri, ɗo toɓo ngoo yettotoo ko ina tolnoo e 1 000 mm (39,4 in) e won e duuɓi. Ko ɓuri woɗɗude e nder leydi, toɓooli ɗii ina pamɗi. Alseri ina jogii kadi erguuji, walla tule ceene, hakkunde koɗli. Ina jeyaa e ɗeen, e sahaa ndunngu nde henndu nduu heewi e ɓuuɓde, nguleeki ina waawi yettaade 43,3 °C (110 °F). Waylo-waylo weeyo to leydi Alseri ina jogii batte keewɗe e leydi ndii. Alseri wonaano darnde mawnde e mbayliigu weeyo,[179] kono, hono no leyzeele gozze e nder diiwaan Fuznaange hakkundeejo e Afrik worgo (MENA) nii, ina sikkaa ina jeyaa e leyzeele vurze waawde battinde e mbayliigu weeyo.[180] Sabu feccere mawnde e leydi ndii ina woni e nokkuuji gulɗi e joorɗi, ina heen feccere e Saharaa, caɗeele keɓgol nguleeki e ndiyam ina ɗaminaa maa ɓeydo bonde.[179] Gila e hitaande 2014, annduɓe ina mbiya wonde nguleeki ɓurtuki ina addana mbayliigu weeyo e nder leydi Alseri.[179] Alseri woni ko e 46ɓo e nder leyɗeele 2020 ngam ƴellitde golle mbayliigu weeyo.[181] == Fauna e leɗɗe == Fowru fennec ko daaba ngenndiijo leydi Alseri. Leɗɗe ceertuɗe Alseri ina mbaɗi nokkuuji daande maayo, koɗli e huɗo nannduɗi e jeereende ɗi fof ina mballita e kullon ladde keewkon. E nder leydi Alseri, laddeeji zi ko hedde 1 % e wertallo leydi ndii fof, zum wonnoo ko 1 949 000 ektaar (ha) ladde e hitaande 2020, zum wonnoo ko 1 667 000 ektaar (ha) e hitaande 1990. E hitaande 2020, laddeeji vurzi moxxude e nder tagoodi (hektaar) e9010 cakkii 510 000 ektaar (ha). E nder laddeeji vurzi moxxude zi 0 % hollitaama ko laddeeji vurzi famzude (ina heen lezze vurze moxxude tawa alaa ko hollirta golle yimve laaɓtuze) e ko ina wona 6 % e nokkuuji laddeeji zi tawaama e nder nokkuuji reentorzi. Wonande hitaande 2015, 80% e nokkuuji laddeeji zi kollitaama ko jeyi laamu, 18% jeyi keeriiɗo e 2% jeyi limtaa ko goɗɗum walla ko anndaaka.[182][183] Heewɓe e tagooje baɗɗe ladde Alseri ina nguuri e ɓadtaade siwil en. Daabaaji ɓurɗi yiyeede ɗii ko : baali ladde, baali Afrik, e gazelle, hay so tawii noon ina heewi yiyeede e baali fennec e jerbooji. Alseri ina jogii kadi ƴiye Afrik tokoose e ƴiye Afrik worgo-fuɗnaange, kono ɗeen ƴiye ina pamɗi yiyeede. Muudo mboros boɗeejo, hono mboros Barbary, ina hoɗi e laddeeji ɓuuɓɗi, ɓuuɓɗi e nokkuuji fuɗnaange-rewo. Fowru fennec ko daaba ngenndi Alseri.[184] Keewceeral colli ina mbaɗa leydi ndii nokku ɗo ƴeewooɓe colli njiylotoo. Laddeeji ɗi ko baali e ɓowɗi hoɗi. Makaakuuji barbari ko ɓowɗi tan njibinaa. Mbooy, monitoruuji jeereende, e kullon ladde keewkon ina tawee ina nguuri e nder mbaydiiji keewɗi e nder diiwanuuji semi-arid Alseri ɗii kala. Daabaaji keewɗi jooni majjii, ina jeyaa heen : liɗɗi Barbary, beeli Atlas e mborosaaji Afrik hirnaange.[185] To bannge worgo, won e leɗɗe gonɗe e leydi ndii ina mbaɗi ƴiye Macchia, leɗɗe oliif, leɗɗe ƴiye, leɗɗe seddere e leɗɗe goɗɗe. Diiwanuuji koɗli ɗii ina njogii laddeeji mawɗi ɓuuɓɗi (pine Aleppo, juniper, e oak ɓuuɓɗo) e won e leɗɗe ɓuuɓɗe. Fig, eukaliptus, agave, e leɗɗe paltoor ceertuɗe ina puɗa e nokkuuji ɓurɗi welde. Vine inabooje ko jeyaaɗo e daande maayo. To diiwaan Saharaa, won e oaseeji ina njogii leɗɗe palme. Akasiyaaji e oliif ladde ko leɗɗe ɓurɗe heewde e heddiiɓe e Saharaa. Alseri ina joginoo 2018 limre 5,22/10, woni 106ɓo e nder winndere nde e nder 172 leydi.[186] Jardiin Botanique Hamma ina waɗi ko ina tolnoo e 1 200 leɗɗe ceertuɗe, ina heen leɗɗe keewɗe ɗe keewaani e ɗe ngalaa sifaaji.[187] Gelooɗi ina kuutoree no feewi ; jeereende ndee ina heewi kadi mboɗeeri tookeeri e ndi tooketaake, mborosaaji, e mborosaaji keewɗi. == Laamu e politik == Winndannde mawnde: Politik leydi Alseri Abdelmadjid Tebboune, hooreejo leydi Aljeri gila 2019 Laamu Alseri siforaama ko laamu doolnuɗo,[188][189][190][191] e politikaaji cuɓaaɗi ina njogii doole seeɗa e geɗe leydi ndii. E nder ɗuum, fedde "décideurs" ("fellitooɓe") siwil en e konu ɓe cuɓaaka, anndiraaɗe "le pouvoir" ("doole") ina kuutoroo laamu de facto e dow leydi ndii, haa arti noon e suɓaade hol fotɗo wonde hooreejo leydi.[192][193][194] Gorko ɓurɗo doole ina waawi wonde Mohamed Mediène, hooreejo humpito konu, hade makko jippineede e seppooji 2019.[195] E ɗii duuɓi cakkitiiɗi, heewɓe e ɓeeɗoo senerooji maayii, njooɗiima, walla ngoppaama. Caggal maayde Seneraal Larbi Belkheir, hooreejo leydi ɓennuɗo oo, hono Bouteflika, waɗti lolluɓe e postooji teeŋtuɗi, teeŋti noon e Sonatrach, o dañii waylooji doosɗe leydi ndi, ɗi mbaɗti mo suɓaade haa abada, haa o jippinaa e hitaande 2019 e nder seppooji.[196] Mawɗo leydi ndi ko hooreejo leydi Alaseri, cuɓeteeɗo duuɓi joy. Hooreejo leydi oo ina yaaji e manndaaji ɗiɗi, duuɓi joy. Woote hooreleydaagu 2019 ina fotnoo waɗeede e lewru abriil 2019, kono seppooji keewɗi mbaɗii ñalnde 22 feebariyee ngam salaade kuulal hooreejo leydi ndii ngam tawtoreede woote ɗee, ɗum addani hooreejo leydi ndii, hono Bouteflika, bayyinde wonde o woppii laamu ñalnde 2 abriil.[197] Abdelmadjid Tebboune, kanndidaa keɓtinaaɗo, suɓaama hooreejo leydi caggal nde woote ɗee mbaɗi ñalnde 12 desaambar 2019. Seppooji ɗii njaɓaani jaɓde Tebboune wonde hooreejo leydi, ɓe ciftinii ɗaɓɓaande peewnugol kuuɓtodinngol doosɗe politik.[198] Alseri ina jogii hakke suɓaade e nder duuɓi 18.[199] Hooreejo leydi woni hooreejo konu nguu, e Diiso Jaagorɗe e Diiso Kisal Toowɗo. O toɗɗata ko gardiiɗo jaagorɗe leydi ndi kadi ko kanko woni hooreejo laamu.[200] Asaambele ngenndi yimɓe Parlemaa Alseri ko suudu ɗiɗi ; suudu lesru nduu, woni Asaambele ngenndi, ina jogii terɗe 462 cuɓaaɗe to bannge duuɓi joy, suudu toowndu nduu, woni Diiso Ngenndi, ina jogii terɗe 144, tawi heen 96 ko suudu sarɗiiji cuɓotoo, 48 ko hooreejo leydi toɗɗaa e[21]. E fawaade e doosɗe leydi, hay fedde politik wootere waawaa soseede so tawii « tuugnii ko e ceertugol diine, ɗemngal, leñol, jinnaaɓe, golle, walla diiwaan ». Yanti heen, kampaañuuji politik ina poti yaltineede e geɗe cifaaɗe dow ɗee.[202] Woote parlemaa cakkitii waɗde ko e lewru suwee 2021. E nder wooteeji ɗii, FLN dañii 66 jooɗorde mum, kono heddii ko lannda ɓurɗo mawnude e 98 jooɗorde. Lanndaaji goɗɗi ɗii ko Dillere Société pour la Paix keɓɗo 65 jooɗorde, Rally National pour la Démocratie keɓɗo 58 jooɗorde, Front Future keɓɗo 48 jooɗorde, e Dillere mahngo ngenndiire keɓɗo 39 jooɗorde. == Jokkondiral caggal leydi == Winndannde mawnde: Jokkondiral hakkunde leyɗeele Alseri Hooreejo leydi ndii, hono Abdelaziz Buteflika e George W. Bush ina njuɓɓina juuɗe mum en to otel Windsor Toya Resort and Spa to wuro Tōyako, diiwaan Abuta, Hokkaidō e hitaande 2008. E maɓɓe ina ngondi e Dmitriy Medvedev, nano, e Yasuo Fukuda, ñaamo. Alseri ina jeyaa e politik koɗdigal Orop (ENP) mo Dental Orop ƴetti ngam ɓamtude Dental Orop e hoɗdiiɓe mum. Hokkude semmbe e yoɓde gollotooɓe ɓurɓe moƴƴude, kam e rokkude kaalis e mbaadi ɓurndi yaawde e ɓuuɓde, ko ɗeen ngoni kuule ɗiɗi mawɗe gonɗe e les njiimaandi kuutorgal Orop (ENI) ngal fuɗɗii golle e hitaande 2014. Ina jogii bidsee €15,4 miliyaar, ina rokka kadi limoore kaalis rewrude e porogaraamuuji. E hitaande 2009, laamu Farayse jaɓi yoɓde warɓe jarribooji nukliyeer to Alseri. Jaagorgal ko feewti e ndeenka leydi ndii, hono Hervé Morin, hollitii wonde « yontii nde leydi men jogori jam e hoore mum, jam e dow ballal njuɓɓudi njoɓdi e njoɓdi », nde o holliti eɓɓaande sariya jowitiinde e yoɓde. Jaagorgal leydi Alseri e gollodiiɓe mum ina cikki wonde ɗumɗoo ko laawol gadanol moƴƴol, ina ɗaminii kadi wonde ngolɗoo laawol ina waawi hirjinde reparaasiyoŋ ɓurɗo yaajde.[203] Feere hakkunde Alseri e Maruk e jokkondiral mum e Saharaa hirnaange, ko huunde nde haɗata tiiɗtinde Dental Magreb aarabeeɓe, sosaangal e innde mum e hitaande 1989, kono ngal jogaaki teddeendi gollal seeɗa.[204] Ñalnde 24 lewru bowte hitaande 2021, Alseri habri wonde ina woppi jokkondiral mum e Maruk.[205] Jaagorgal leydi Alseri hannde ko feewti e caggal leydi wiyetee ko Ahmed Attaf. Wakiiliijo maɓɓe to Fedde Ngenndiije Dentuɗe ko Amar Bendjama.[206] Soje Winndannde mawnde: Konu leydi Alseri Korvet biyeteeɗo Djebel Chenoua, mo Alseri feewnaa e mahaaɗo Konu leydi Alseri ina waɗi konu ngenndi (ANP), konu ndiyam leydi Alseri (MRA), e konu weeyo Alseri (QJJ), e konu weeyo leydi ndii.[207] Ko kañum woni lomto toowngo Konu Ndimaagu Ngenndi (Armée de Libération Nationale walla ALN), fedde armeere ngenndiyankoore nde haɓantonoo koloñaal Farayse e wolde jeytaare Alseri (1954–62). Hakke yimɓe konu ina mbaɗi 147 000 gollotooɓe, 150 000 rezerw, e 187 000 gollotooɓe e konu (estimation 2008).[208] Golle e nder konu ko doole wonande worɓe yahrooɓe e duuɓi 19–30, fotde lebbi 12. Haa e hitaande 2026, Global Firepower wonii Alseri e 27ɓo e nder 145 leydi e nder limto mum hitaande kala e doole konu, tawi PowerIndex ina jogii 0,4849. Ko noon kadi ƴeewndo ngoo waɗiri Alseri ɗiɗaɓo e nder leyɗeele Afrik, caggal Misra.[209][210] Duɗal hakkunde leyɗeele ngam wiɗtooji peeje (IISS) ina siftina The Military Balance ko ƴeewndo doole konu, gollotooɓe, limtooji kaɓirɗe e faggudu defaare ko ina ɓura 170 leydi.[211] Alseri woni leydi ɗiɗmiri ɓurndi heewde konu e nder Afrik worgo, ndi ɓuri heewde kaalis e nder Afrik (miliyaaruuji 10 dolaar).[212] E wiyde Duɗal Wiɗtooji Jam hakkunde leyɗeele Stockholm (SIPRI), Alseri waɗii ko ina tolnoo e 25,4 miliyaar dolaar Amerik e konu mum e hitaande 2025, ɗum noon ko 20ɓo e winndere ndee e nder leyɗeele ɓurɗe heewde ngalu konu.[213] Caggal nde jaayɗe laamu Alseri kolliti keɓgol laana ndiwoowa Sukhoi Su-57, ɗum waɗi Alseri ko kañum woni leydi gadani e nder Afrik, e nder winndere aarabeeɓe, walla e nder leyɗeele ɓurɗe heewde juulɓe. ngam heɓde haɓoowo Riisi mo yonta joyaɓo.[214][215] Kaɓirɗe Alseri goɗɗe mawɗe hannde ɗee ko tank hare mawɗo T-90, Su-30MKA hare keewɗo doole, Su-35 hare, Su-57 hare yonta joyaɓo, hare MiG-29, elikopteer njanngu Mi-28, system misilaaji S-400 e laana ndiwoowa Kilo. Porogaraam leydi ndii ngam ƴellitde kaɓirɗe leydi ndii tuugii ko e kaɓirɗe Riisi sabu ko ɓuri heewde e kaɓirɗe Alseri ummorii ko Riisi, Siin e Oropnaaɓe kadi ina ngondi e kaɓirɗe konu mawɗe.[216] === Hakkeeji aadee === Alseri ina renndini laamu Amerik e Freedom House mo laamu mum rokkata kaalis mum, wonde « leydi ndi alaa ndimaagu » gila nde fuɗɗii yaltinde ɗeen ɗoon limlebbi e hitaande 1972, so wonaa e hitaande 1989, 1990, e 1991, nde leydi ndi winndaa « ndimaagu mum seeɗa ».[217] E lewru desaambar 2016, Fedde toppitiinde jojjanɗe aadee to Orop e Mediteraane yaltinii ciimtol ko faati e ŋakkeende ndimaagu jaayɗe to Alseri. Nde laaɓtinii wonde laamu Alaseri ina fawi kuule ngam haɗde ndimaagu jaayɗe ; wolde; e hakke seppooji jam, seppooji e mooɓondiral kam e tiiɗtinde senngo jaayɗe e lowre internet. Sabu jaayndiyankooɓe e daraniiɓe laamu nguu ina njuuma, won e juɓɓule jaayndeeji ina njuumta.[218] Senndikaaji jeytaare e ndimaagu ina njogii caɗeele teeŋtuɗe e laamu, ardiiɓe heewɓe ina kaɓɓaa, seppooji ina ndartinaa. E hitaande 2016, senndikaaji keewɗi, keewɗi heen tawtoraama seppooji Alseri 2010–2012, laamu nguu ittii binnditagol mum en.[219][220][221] Koolaaɗo kuuɓal ko huunde nde sariya haɗi e nder leydi Alseri.[222] Gikkuuji jommbaajo gorko e nder renndo ina mbaawi faweede haa duuɓi ɗiɗi kasoo.[223] Ko wonaa ɗuum koo, fotde 26% e Alserinaaɓe ina cikka wonde jommbaajo gorko ina foti jaɓeede, e wiyde wiɗto waɗaango e BBC News Arabic-Arab Barometer e hitaande 2019. Alseri hollitii jaɓgol LGBT ɓurngol heewde so yerondiraama e leyɗeele aarabeeɓe goɗɗe ɗo wiɗto ngoo waɗiraa.[224] Fedde Human Rights Watch tuumi laamu Alseri huutoraade ñawu COVID-19 ngam haɗde dille e seppooji ngam haɓaade demokaraasi e nder leydi ndi, ɗum addani sukaaɓe nanngeede e nder njuɓɓudi renndo.[225] === Feccere njuɓɓudi laamu === Binndanɗe mawɗe : Diiwanuuji Alseri, Diiwanuuji Alseri, e Municipaalitee Alseri Alseri ina feccii e 69 diiwaan (wilayaaji), 553 diiwaan (daïra)[226] e 1 541 komin (baladiya). Kala diiwaan, diiwaan, e municipaalitee ina inniree jooɗorde mum, ko ɗum heewi wonde wuro ɓurngo mawnude. Feccere njuɓɓudi laamu wayliima laabi keewɗi gila jeytaare. So aɗa naatna diiwanuuji kesi, limooje diiwanuuji ɓooyɗi ɗii ina keɓee, ko ɗum waɗi doggol ngol alkule ɗee ngonaa. E limooje maɓɓe laawɗuɗe, jooni (gila 1983) ko:[207] == Sigga == PIB ƴellitaare neɗɗo gooto e nder leydi Alseri Kaalis leydi Alseri ko dinaar (DZD). Faggudu nduu ina heddii e dowla, ko ɗum woni ko njiimi e mbaydi ƴellitaare sosiyaalist caggal jeytaare leydi ndii. E lewru suwee 2024 Ciimtol Banke Adunanke 2024 ina hollita mbayliigu mawngu wonande Alseri, naatɗo e fedde cuɓaande leyɗeele toowɗe hakkundeeje. Ndee ɗoo ƴellitaare faggudu, ko batte peeje ƴellitaare teskinɗe, ina waɗa leydi ndii e nder cate goote e leyɗeele mawɗe ummoriiɗe e Siin, Beresiil e Turki[228][229][230] E nder duuɓi cakkitiiɗi ɗii, laamu Alseri dartinii privatisation e nder gollorɗe laamu, e fawaade e kuule ngam naatde e faggudu e nder31. Ɗee kuule puɗɗiima ittude ko ɓooyaani koo hay so tawii naamne jowitiiɗe e faggudu Alseri ina keddii.[232][233] Alseri ina hatojini e ƴellitde gollorɗe tawa ko e yaasi hidrokarbonuuji e nder heen sabu ŋakkeende ngalu e birooji dowlaaji ɗi ngalaa golle. Eɓɓooje laamu nguu ngam feewnude faggudu nduu e dañde ngalu keewngu caggal leydi e nder leydi hee, tawa ina waɗi ko famɗi fof ngam ustude ŋakkeende golle sukaaɓe toowɓe walla ngam haɓaade ŋakkeende galleeji.[207] Leydi ndii ina wondi e caɗeele keewɗe e nder yontaaji juutɗi e hakkundeeji, ina jeyaa heen ŋakkeende faggudu, semmbinde peeje politik, faggudu e kaalis, moƴƴinde ngonka njulaagu e ustude ŋakkeende potal hakkunde diiwanuuji.[173] Waɗii seppooji faggudu e lewru feebariyee e marse 2011, addani laamu Alseri rokkude ko ina ɓura miliyaaruuji 23 dolaar ngam wallitde laamu e ɓeydagol njoɓɗeele e nafooje caggal ɗuum. Jaqde laamu ina veydoo fotde 27 % e hitaande kala e nder duuvi joyi zi. Porogaraam njulaagu laamu 2010–14 maa yoɓ 286 miliyaar dolaar Amerik, 40% heen maa yahdu e ƴellitaare aadee.[173] Luumo laabi to leydi Alseri A jaaraama e ngalu hidrokarbon tiiɗngu, Alseri ina jogii kuɗol 173 miliyaar dolaar e kaalis janano e kaalis mawɗo ngam dartinde hidrokarbon. Yanti heen, ñamaale Alseri caggal leydi ina pamɗi, fotde 2% e PIB.[207] Faggudu nduu ina heddii e fawaade e ngalu hidrokarbon no feewi, tee, hay so tawii noon ina heewi kaalis (178 miliyaar dolaar Amerik, ko ina tolnoo e duuɓi tati naatgol), ɓeydagol coodguuli hannde ɗii ina addana bidsee Alseri ɓeydaade waasde jogaade batte juutɗe e ŋakkeende ngalu hidrokarbon.[234] Alseri naataani e OMC, hay so tawii ko duuɓi keewɗi kaaldigal kono ko tergal e nokku njulaagu aarabeeɓe mawɗo,[235][source unreliable] nokku njulaagu duunde Afrik,[236], ina jogii nanondiral jokkondiral e Dental Orop.[237][238] Investissement direct Turki yaawniima e nder leydi Alseri, tawi njeñtudi mum tolniima e miliyaaruuji 5 dolaar. Haa hitaande 2022, limoore sosiyeteeji Turki gonɗi e leydi Alseri ɗii njottiima 1 400. E hitaande 2020, hay so tawii rafi o ina jokki, ko ina ɓura 130 sosiyetee Turki sosaa e nder leydi Alseri.[239] === Nebam e jawdi tago === Pipeeji e nder leydi Alseri Alseri, mo faggudu mum tuugii ko e petroŋ, ina jeyaa e fedde OPEP gila 1969.[240] Pewnugol mum petroŋ ina tolnoo e 1,1 miliyoŋ barel/ñalngu, kono kadi ko kañum woni peewnugol gaas mawɗo e yeeyde ɗum, jogiinde jokkondiral teeŋtungal e Orop.[241] Hidrokarbon ina ɓooyi wonde ƴiiƴam faggudu, ina waɗi ko ina tolnoo e 60% e ngalu bidsee, 30% e PIB, e 87,7%[242] e ngalu eksport. Alseri ina jogii 10ɓo e nder winndere nde to bannge gaasuuji, kadi ko kañum woni 6ɓo to bannge njulaagu gaas. Fedde toppitiinde ko faati e semmbeeji Amerik hollitii wonde e hitaande 2005, Alseri ina joginoo 4,5 triliyoŋ meeteer kuuɓtodinɗo (160×1012 cu ft) e keɓe gaasuuji tawaaɗi.[243] Kadi ina woni 16ɓo e nder keɓe petroŋ.[207] Veydaare nde wonaa hidrokarbon e hitaande 2011 ina fotnoo wonde 5 %. Ngam waawde wallitde naamne renndo, laamu nguu ƴettii ngalu, haa teeŋti noon e ballal nguura, e sosde golle, e ballal PVC, e ɓeydagol njoɓɗeele. Coodguuli hidrokarbon toowɗi moƴƴinii konte jooni ɗee e darnde resooji winndereeji mawɗi jooni ɗii.[234] Njoɓdi petroŋ e gaas ɓeydiima e hitaande 2011 sabu jokkude coggu petroŋ toowngu, hay so tawii noon mbaydi peewnugol ngol ina ustoo.[173] Pewnugol ummoraade e sekteer petroŋ e gaas to senngo njuvvudi ina jokki e ustaade, zum wonnoo ko 43,2 miliyaar ton haa 32 miliyaar ton hakkunde 2007 e 2011. Ko zuum wazi noon, sekteer oo ina soomi 98 % e njuvvudi njeeyguuji zi e hitaande 2011, zum wonnoo ko 48 % e bidsee 1962 e 2012 71,4 miliyaar dolaar Amerik.[173] Sosiyetee ngenndiijo petroŋ Alseri wiyetee ko Sonatrach, jogiiɗo darnde mawnde e denndaangal fannuuji petroŋ e gaasuuji e nder leydi Alseri. Denndaangal gollotooɓe e leyɗeele goɗɗe ina poti gollodaade e Sonatrach, ko kañum heewi jogaade jeyi ɓurɗo heewde e nanondiral peewnugol-renndinde.[245] Heɓde biocapacity e nder leydi Alseri ina famɗi no feewi e winndere ndee. E hitaande 2016, Alseri ina joginoo 0,53 ektaar winndereejo[246] e nder neɗɗo gooto e nder leydi mum, ko famɗi fof ko ina tolnoo e 1,6 ektaar winndereejo e nder neɗɗo gooto.[247] E hitaande 2016, Alseri huutoriima 2,4 ektaar winndereejo biocapacité e neɗɗo gooto – ko mbaydi ekolosii maɓɓe e ñaamde. Ɗum firti ko ɓe kuutortoo ko famɗi fof laabi 4,5 biocapacity ko Alseri jogii koo. Ko ɗum waɗi Alseri ina jokki e ŋakkeende mbaawkaaji nguurndam.[246] E lewru abriil 2022, dipolomaat en ummoriiɓe Itali e Espaañ mbaɗii jeewte caggal nde Rome ƴetti kuulal ngam heɓde gaas Alseri keewɗo, ɗum jibini kulhuli e nder Madrid.[248] E nder nanondiral hakkunde Sonatrach mo Alseri e Eni mo Itali, Alseri maa neldu Itali miliyaaruuji 9 kuuɓtodinɗi gaas goɗɗo e hitaande aroore ndee e hitaande 2024.[249] === Wiɗtooji e mbaydiiji semmbeeji goɗɗi === Alseri waɗii fotde 100 miliyaar dolaar ngam ƴellitde nokkuuji wiɗto e yoɓde wiɗtooɓe. Ndee ɗoo fedde ƴellitaare ina foti yahrude yeeso e peewnugol semmbeeji goɗɗi, haa teeŋti noon e semmbeeji naange e henndu.[250] Alseri ina yahra yeeso e yaawre e ajendaaji mum semmbeeji kesi, ina fadi 15 000 megawatt (MW) walla ko ina tolnoo e 15 gigawatt (GW) semmbe naange e hitaande 2035[251][252] ngam ustude fawaade e gaasuuji tawaaɗi[253] ina woodi eɓɓooji semmbeeji 45 kuutorteeɗi e nder Alseri 6,1 miliyaar dolaar Amerik [253]. Alseri ina sooda hannde ko ina tolnoo e 27 000 MW (27 GW) kuuraa, e wiyde ministeer oo[251]. Wonande hitaande 2026, Alseri ina foti huutoraade 9 1 480 MW (1,48 GW) e nder lewru ut [254] ngam fawaade e daawal gadanal eɓɓaande ndee ngam feewnude 3 200 MW (3,2 GW) e semmbeeji kesi ɗi maa tawtore kadi 3 200 MW (3,2 GW) semmbeeji kesi ɗi maa taw heen kadi 1 480 MW (1,48 GW) e porogaraam Ad4 ina hiisa wonde ko kañum ɓuri waawde huutoraade semmbe naange e nder Mediteraane, ko ɗum waɗi laamu nguu rokki kaalis ngam sosde nokku ganndal naange to Hassi R'Mel. Hannde, Alseri ina jogii 20 000 porfeseer wiɗto to duɗe jaaɓi-haaɗtirde ceertuɗe e ko ina ɓura 780 laboratuwaar wiɗto, tawi paandaale laamu ina njogori ɓeydude haa 1 000. Gaagaa semmbe naange, fannuuji wiɗtooji to Alseri ina mbaɗi jokkondiral weeyo e satelitaaji, semmbe nukliyeer e wiɗtooji safaara. === Lugge golle === Hakindo ŋakkeende golle ko 11,8% e hitaande 2023.[255] Laamu nguu semmbinii e hitaande 2011 porogaraamuuji golle baɗaaɗi e hitaande 1988, haa teeŋti noon e nder njuɓɓudi porogaraam ngam wallitde yiɗɓe golle (Dispositif d’Aide à l’Insertion Professionnelle).[173] Sukaaɓe ŋakkeende golle ko 29,4% e hitaande 2025.[256][234] === Turismo === Janet Ƴellitaare sekteer turism e nder leydi Alseri ina hatojini e ŋakkeende kaɓirɗe, kono gila 2004 peeje ƴellitaare turism yaajɗe ina kuutoree, ɗum addani oteluuji keewɗi toowɗi e jamaanu mahde. Won nokkuuji keewɗi e nder leydi Alseri, ɗi UNESCO winndi e nder winndere ndee[257] tawi ina jeyaa heen Al Qal'a mo Beni Hammad, laamorgo gadano laamu Hammadi ; Tipasa, wuro Fenisi, caggal ɗuum wuro Roomnaaɓe; Djemila e Timgad, kam en fof ko ɓulli Roomnaaɓe ; Falnde M'Zab, falnde kaaƴe kalkeere ina waɗi oasiyoŋ mawɗo urbanisé ; e Kasbah Alseri, ko wuro mawngo. Nokku tagoore winndereere tan woni e nder leydi Alseri ko Tassili n'Ajjer, koɗorɗe. === Moota === Laawol mawngol jokkondirngol Maruk e keeri Tuunus ina jeyaa e eɓɓaande laawol mawngol Kayhayɗi–Dakaar. Laawol otooji ɗiɗi hakkunde Afrik ina rewi Alseri : Laawol mawngol Kayhayɗi-Dakaar Laawol mawngol Alseri-Lagos Resooji laabi Alseri ɓuri denndaangal e nder Afrik ; njuuteendi maggal ina qiimee e 180 000 km (110 000 mi) laabi mawɗi, tawi ko ɓuri 3 756 njuɓɓudi e tolno paabi ko 85%. Ndeeɗoo lowre timminaama e laawol mawngol Fuɗnaange-rewo, eɓɓaande mawnde mahngo timmunde e hitaande 2023. Ko laawol mawngol ngol laabi tati, njuuteendi mum ko 1 216 kiloomeeteer (756 mi), jokkondirngol Annaba to fuɗnaange toowɗo haa e Tlemcen to bannge hirnaange toowɗo. Alseri kadi ina taƴa laawol mawngol ngol Trans-Sahara, ngol jooni ko ngol ɓuuɓngol haa laaɓi. Ndeeɗoo laawol ina wallita laamu Alseri ngam ɓeydude njulaagu hakkunde leyɗeele jeegom ɗe ɓe tacci ɗee : Alseri, Mali, Niiseer, Niiseer, Caad, e Tuunus. === Demokaraasi === E fuɗɗoode teeminannde 20ɓiire, yimɓe Alseri ina tolnoo e miliyoŋaaji 4 neɗɗo.[258] e hitaande 2024, Alseri ina jogii fotde 47,4 miliyoŋ neɗɗo.[7][259] Fotde 90% e Alserinaaɓe nguuri ko e nokkuuji worgo, daande maayo ; hoɗɓe e jeereende Saharaa ɓuri heewde ko e oasiiji, hay so tawii noon ko ina wona miliyoŋaaji 1,5 ina keddii e njiimaandi walla feccere e njiimaandi. 28,1% e Alserinaaɓe ina njogii duuɓi 15.[207] Hakkunde 90 000 e 165 000 Saharaajo ummoriiɗo Saharaa hirnaange ina nguuri e nder nokkuuji mooliiɓe Saharaa,[260][261] e nder jeereende Saharaa hirnaange Alseri.[262] Ina woodi kadi ko ina ɓura 4 000 mooliiɗo Palestiin, ɓe ngonaa e nder renndo ngo, ɓe ɗaɓɓaani ballal to Fedde Ngenndiije Dentuɗe ngam Mooliiɓe (UNHCR).[260][261] E hitaande 2009, 35 000 gollotooɓe e nder leydi Siin ina nguuri e leydi Alseri.[263] Ko ɓuri heewde e yimɓe Alserinaaɓe ummoriiɓe caggal leydi ko to Farayse, tawi ina wiyee ko ina tolnoo e miliyoŋaaji 1,7 Alserinaaɓe haa e yontaaji ɗiɗaɓi.[264] Kadi renndooji jananɗi ina keewi e nder leydi Alseri, hay so tawii noon ɗiin ngonaa feccere mawnde e yimɓe leydi ndii. === Leƴƴi === Aarabeeɓe e Berber’en ɓiɓɓe lesdi’en non boo Fenisiyanko’en, Room’en, Vandal’en, Gerek’en Bizantiin’en, Turki’en, Afrik’en feere-feere haa woyla Sahara, e Faraysenaaɓe mballiti nder taariiha e pinal Alseri.[266] Iwdi mooliiɓe Andalusi ina tawee kadi e nder yimɓe Alseri e gure goɗɗe.[267] Yanti heen, Españool ina haalee e ɓeeɗoo iwdiiji Moriskooji Aragon en e Kastilliyankooɓe haa e nder teeminannde 18ɓiire, hay Katalan ina haalee e oon sahaa e iwdiiji Moriskooji Katalannaaɓe e nder wuro tokooso Grish El-Oued.[268] Hay so tawii sariya Alseri ina haɗi binnditagol yimɓe tuugnaade e sifaaji leñol, diine e ɗemngal[269], limtooji bayyinaaɗi e lowre nde wonaa laamuyankoore ina kollita wonde 75%[270] haa 85% e yimɓe Alseri ko aarabeeɓe.[271][272][273] ko ina tolnoo e 20%–30% ina nganndi ko Berbeer en.[272][274] Alaa binnditagol laawɗungol e nder leydi Alseri ina woodi ngam hoolkisaade ɗeen ciimtol. Binndanɗe taariindi ko faati e yimɓe Alseri ina kollita wonde ko ɓuri heewde e yimɓe ɓee ko iwdi Berber en.[275][276][277][278] Pelle ɓurɗe mawnude e Berber en to Alseri ko Kabyle en, hoɗɓe e diiwaan Kabyle fuɗnaange Alseri, Chaoui en to Fuɗnaange-rewo Alseri to Aures, Tuareg en to jeereende fuɗnaange[279] e leñol Shenwa to Fuɗnaange Alseri.[280] E jamaanu koloñaal, ina woodi yimɓe Oropnaaɓe heewɓe (10% e hitaande 1960)[281] ɓe nganndu-ɗaa ko Pied-Noirs. Ko ɓuri heewde e maɓɓe ko iwdi Farayse, Espaañ e Itaali. Fotde ɓeeɗoo yimɓe fof njalti ko e wolde ndimaagu walla ɗoon e ɗoon caggal nde ɗum joofi.[282] === Ɗemɗe === Winndannde mawnde: Ɗemɗe Alaseri Arab gonɗo hannde oo e Amazig gonɗo e dow mum ko ɗemɗe laawɗuɗe.[283] Arab Alaseri (Dziria) woni ɗemngal ngal ko ɓuri heewde e yimɓe leydi ndii kuutortoo. Arab Alseriyankeewo ina jogii won e kelme berbeer en ɗe 8% haa 9% e kelme mum.[284] Maandeeji e nder duɗal jaaɓi haaɗtirde Tizi Ouzou e ɗemɗe tati: arab, berbeer, e farayse Amazigh gonɗo e mbaydi kuuɓtodinndi jaɓaama wonde "ɗemngal ngenndiwal" e waylo-waylo doosgal leydi ñalnde 8 mee 2002.[285] Kabyle, ɗemngal berbeer ɓurngal heewde, ina janngee, ina jeyaa e ko ɓuri heewde e ko laamu (e kuule seeɗa) e nder nokkuuji Kabylie. Kabyle ina jogii substratum mawɗo e ɗemɗe Arab, Farayse, Latin, Gerek, Fenisiyanke e Punik, e kelme ñamlaaɗe Arab ina mbaɗi 35% e kelme Kabyle fof.[286] E feebariyee 2016, doosɗe leydi Alaseri ƴetti kuulal waɗti Berber ɗemngal laawɗungal e bannge Arab. Alseri yalti ko e leydi ɗemɗe ɗiɗi caggal hitaande 1962.[287] Arab Alseri haalaaɗo ina haalee fotde 83% e yimɓe leydi ndii, Berber ina haalee 27%.[288] Hay so tawii Farayse alaa darnde laawɗunde e nder Alseri, ina jeyaa e yimɓe ɓurɓe heewde haalooɓe Farayse e winndere ndee,[289], Farayse ina huutoree no feewi e nder laamuuji, e nder jaayɗe (jaayɗe, e rajooji, e teleeji nokkuuji ɗii), e nder jaŋde (gila e duɗe leslese haa e yeeso) e nder jaŋdeeji ɗii fof sabu daartol koloñaal Alseri. Ina waawi siforeede no ɗemngal Alseri nii. E hitaande 2008, 11,2 miliyoŋ Alserinaaɓe ina mbaawi janngude e winndude e ɗemngal Farayse.[290] E hitaande 2013, ina hiisa wonde 60% e yimɓe leydi ndii ina mbaawi haalde walla faamde ɗemngal Farayse.[291] E hitaande 2022, ina hiisa wonde 33% e yimɓe leydi ndii ko Farayse.[292] Kuutoragol ɗemngal Engele e nder leydi Alseri, hay so tawii ina famɗi so en ƴeewtindiima ɗemɗe cifaaɗe dow ɗee, ɓeydiima sabu mbayliigu winndereyankeewu.[293][294] E hitaande 2022, anndinaama wonde ɗemngal Engele janngetee ko e duɗe leslese.[295] === Dina === Juulirde Amiir Abdelkader to Konstantin Lislaam woni diine ɓurɗo heewde e nder leydi Alseri, tawi ko ɓuri heewde e yimɓe mum ko sunnit en, ina mbaɗi 99% e yimɓe leydi ndii e fawaade e limto CIA World Factbook 2021,[207] e 98,4% e limto Pew Research e hitaande 2020.[296] Ko ina tolnoo e 290 000 Ibadi ina ngoni e falnde M'zab e nder diiwaan Ghardaia. Ko adii jeytaare mum, Alseri ina joginoo ko ina ɓura miliyoŋaaji 1,3 Kerecee’en (ko ɓuri heewde e mum en ko iwdi Oropnaaɓe).[297] Ko ɓuri heewde e koɗdiiɗo Kerecee’en ngummii Farayse caggal nde leydi ndi heɓi jeytaare mum.[298][299] Hannde, limngal yimɓe Kerecee’en ina tolnoo e 100 000 haa 200 000[300], Open Doors ina anndi 156 000 Kerecee’en e nder leydi Alseri ko ina tolnoo e (0,3%) e nder yimɓe fof[301]. Yimɓe leydi Alseri ɓe ngonaa Kerecee’en ɓuri heewde ko e diineeji Protestan en, ɗi njiyii ɓeydagol tiiɗnaare laamu nguu e ɗii duuɓi cakkitiiɗi ina heen uddugol doole keewɗe.[300] E wiyde Barometer Arab e hitaande 2018–2019, ko ɓuri heewde e Alserinaaɓe (99,1%) ina njokki e anndude ko juulɓe.[302] Ciimtol Arab Barometer-BBC News ngol lewru Juko 2019 hollitii wonde keewal Alserinaaɓe annduɓe wonde ɓe ngonaa diineeji ɓeydiima gila hedde 8% e hitaande 2013 haa hedde 15% e hitaande 2018.[303] Barometer Arab December 2019, hollitii wonde ɓeydagol keewal Alserinaaɓe anndinde wonde ɓe ngonaa diineeji ɓuri heewde ko e sukaaɓe Alserinaaɓe, ko ina tolnoo e 25% e maɓɓe ina ciftora koye mum en wonde ɓe ngonaa diineeji.[304] Kono ciimtol Arab Barometer 2021 hollitii wonde wiyɓe ɓe ngonaa diineeji e nder Alserinaaɓe ustiima, sibu ko 2,6% tan kolliti wonde ɓe ngonaa diineeji. E nder oon ciimtol gootol, 69,5% e Alserinaaɓe kollitii wonde ko diineeji, 27,8% woɗɓe kollitii wonde won diineeji.[302][305] Leydi Alseri rokkii aduna juulɓe heewɓe miijiyankooɓe mawɓe, ina jeyaa heen: Amiir Abdulkaader, Abdulhamiid Ben Badis, Muulud Kacem Naït Belkasem, Malek Bennaabi e Mohamed Arkuun. === Jam baandu === E hitaande 2018, Alseri ɓuri heewde safrooɓe e nder diiwaan Magreb (1,72 e nder 1 000 neɗɗo), infirmiyee en (2,23 e nder 1 000 neɗɗo), e dentist en (0,31 e nder 1 000 neɗɗo). Heɓde "ɓuuɓri ndiyam moƴƴiri" ko hedde 97,4 % e yimɓe e nder gure teeru e 98,7 % e yimɓe e nder laddeeji. Ko ina wona 99% e Alserinaaɓe hoɗɓe e gure teeru, e ko ina tolnoo e 93,4% e hoɗɓe e laddeeji, ina njogii « laaɓal moƴƴal ». E wiyde Banke Adunaajo, Alseri ina yahra yeeso e faandaare mum « ustude feccere e yimɓe ɓe ngalaa ndiyam njareteeɗam moƴƴam e cellal ɓalli haa hitaande 2015 ». E fawaade e sukaaɓe Alseri, politik ina yiɗi toppitaade cellal e kilinikuuji ko ɓuri opitaaluuji. E tuugnaade e ngool laawol, laamu nguu ina jogii eɓɓaande baɗte ñawu nguu. Kono tan, ŋakkeende laaɓal e ndiyam laaɓɗam ina addana haa hannde ñawu nguu ñawu nguu, hepatitis, mboros tifoyid, kolera e diƴƴe. Miskineeɓe ina keewi heɓde ballal cellal tawa njoɓataa.[306] Binndanɗe cellal ina njokki e nder leydi Alseri gila hitaande 1882, ɗe puɗɗii ɓeydude juulɓe hoɗɓe e fuɗnaange e nder binnditagol maɓɓe teskinngol e hitaande 1905 e laamu Farayse.[307] === Jaangirde === Jaŋngugol UIS e nder yimɓe Alseri ɓeydi heen 15 1985-2015 Gila e kitaale 1970, e nder njuɓɓudi cakkitiindi, ndi nganndu-ɗaa ina foti ustude no feewi ŋakkeende jaŋde, laamu Alseri yaltinii yamiroore nde sukaaɓe yahrooɓe e duuɓi 6 haa 15, tawa ina njogii mbaawka reende jaŋde mum en rewrude e 20 nokkuuji no literacy, the independente, since 92,6%.[308] Gila 1972 ko Arab woni ɗemngal jaŋde e nder duuɓi jeenay gadani jaŋde. Gila e hitaande tataɓere, Farayse ina janngee, ko kañum kadi woni ɗemngal janngirgal e nder duɗe ganndal. Almuɓɓe ɓee ina mbaawi kadi janngude Engele, Itaali, Españool e Almaañ. E hitaande 2008, porogaraamuuji kesi e nder duɗe leslese peeñii, ko ɗum waɗi jaŋde doole fuɗɗotoo ko e duuɓi jeegom hannde, kono ko e duuɓi joy.[309] Gaa gaa duɗe 122 ɗe ngonaa laamuyankooje, Duɗe Jaaɓi-haaɗtirde Dowla oo ko ɗe njoɓaaka. Caggal duuɓi jeenay jaŋde leslesre, almuɓɓe ina mbaawi yahde duɗal jaaɓi haaɗtirde walla duɗal janngirɗe. Duɗal ngal ina waɗi porogaraamuuji ɗiɗi : kuuɓtodinɗi walla karallaagal. E joofnirde hitaande tataɓere duɗal hakkundeewal, almuɓɓe ina njahra e jaŋde bakkaa, ko ɗuum addanta so tawii ko nde heɓi nafoore, jokkude jaŋde leslesre e nder duɗe jaaɓi haaɗtirde e duɗe jaaɓi haaɗtirde.[310] Almuɓɓe to duɗal jaaɓi haaɗtirde Chlef to leydi Alseri Jaŋde ko doole wonande sukaaɓe yahrooɓe e duuɓi jeegom haa 15. E hitaande 2008, keewal jaŋde hakkunde yimɓe ɓe duuɓi mum en njahrata e 10 ko 22,3%, worɓe 15,6% e rewɓe 29,0%. Diiwaan ɓurɗo famɗude janngugol ko diiwaan Alseri e 11,6%, diiwaan ɓurɗo heewde janngugol ko diiwaan Djelfa e 35,5%.[311] Alseri ina jogii duɗe jaaɓi-haaɗtirde 26 e 67 duɗal jaaɓi-haaɗtirde, ngal foti ko jaɓɓaade miliyoŋ Alserinaajo e 80 000 almuudo jananɗo e hitaande 2008. Duɗal jaaɓi-haaɗtirde Alseri, sosaangal e hitaande 1879, ko kañum ɓuri ɓooyde, ina rokka jaŋde e fannuuji keewɗi (sarɗiiji, safaara, ganndal e let). e nder ɗeen duɗe jaaɓi haaɗtirde e fotde duɗe toowɗe fof, sosaa ko caggal jeytaare leydi ndii. Hay so won e maɓɓe ina ndokka jaŋde e ɗemngal Arab hono fannuuji sariya e faggudu, ko ɓuri heewde e fannuuji goɗɗi ɗii ko wayi no ganndal e safaara ina njokki e jaŋde e ɗemngal Farayse e Engele. Ina jeyaa e duɗe jaaɓi-haaɗtirde ɓurɗe teeŋtude, duɗal ganndal e karallaagal Houari Bumediyen, duɗal jaaɓi-haaɗtirde Mentouri Konstantin, e duɗal jaaɓi-haaɗtirde Oran Es-Senia. Duɗal jaaɓi haaɗtirde Abu Bekr Belkaïd to Tlemsan e duɗal jaaɓi haaɗtirde Batna Hadj Lakhdar ina njogii rowre 26 e 45 e nder Afrik.[312] Alseri woni ko e 115ɓo e nder limto winndereyankeewo e hitaande 2024,[313] e jogaade limre wootere e nder limto 2025.[314] == Dina == Musiɗɓe Alserinaaɓe to Tlemcen, Regence Alser ; ko Bachir Yelles Binndi Alseri hannde, pecciiɗi hakkunde Arab, Tamaz e Farayse, ina njogii batte keewɗe e daartol leydi ndii ko ɓooyaani. Winndooɓe defte lolluɗe e teeminannde 20ɓiire ina njeyaa heen: Mohammed Dib, Albert Camus, Kateb Yacine e Ahlam Mosteghanemi tawi Assia Djebar ina yaaji firo. Ina jeyaa e winndooɓe defte teeŋtuɗe e kitaale 1980, Rachid Mimouni, caggal ɗuum cukko hooreejo fedde Amnesty International, e Tahar Djaout, mo fedde lislaamiyankoore wari e hitaande 1993 sabu miijooji mum sekulaariyankooji.[315] Malek Bennabi e Frantz Fanon ina teskaa e miijooji mum en ko faati e dekoloñaal ; Ogustin mo Hippo jibinaa ko Tagaste (Suk Ahras hannde oo) ; e Ibnu Khaldun, hay so jibinaa ko Tuunus, o winndi Muqaddima nde o woni to Alseri. Golle galle Sanusi e jamaanu hade koloñaal, e golle Emir Abdelkader e Sheek Ben Badis e jamaanu koloñaal, ina teskaa no feewi. Winndiyanke latin biyeteeɗo Apuleius jibinaa ko to Madaurus (Mdaourouch), to leydi caggal ɗuum Alseri. Sinemaa Alseri hannde oo ina seerti to bannge fannu, ina yuurnitoo tiitooɗe e geɗe ɓurɗe yaajde. Wonno ko waylo waylo ummoraade e sinemaaji jowitiiɗi e hare ndimaagu, fayde e filmuuji ɓurɗi teeŋtude e nguurndam Alserinaaɓe ñalnde kala.[316] === Jaayndeeji === Muhammadu Raasiim; sosɗo duɗal Alseri ngam pentol Pentooɓe Alserinaaɓe, hono Mohammed Racim e Baya, etinooma wuurtinde nguurndam Alserinaaɓe teddungal ko adii koloñaal Farayse, e oon sahaa kadi ɓe mballitii e hisnude nafooje Alseri goongaaje. E nder ndee ɗoo liggey, Mohamed Temam, Abdelkhader Houamel kadi ngartii e ndee naalankaagal, dille ummoraade e daartol leydi ndii, aadaaji e aadaaji ɓennuɗi e nguurndam leydi ndii. Kosam naalankaagal kesal goɗɗam ina jeyaa heen ngal M’hamed Issiakhem, Mohammed Khadda e Bachir Yelles, peeñii e dingiral pentugol Alseri, ɓe ngoppi naalankaagal kiiɗngal fijirde ngam yiytude laabi kesi pentugol, ngam jokkondirde e nate Alseri e goongaaji kesi leydi ndii rewrude e hare mum e yiɗdeeji mum. Mohammed Khadda[317] e Muhammed Issiakhem ina teskaa e ɗii duuɓi cakkitiiɗi.[317] === Bindol === Apuleyus Kateb yaasiin Daande binndol Alseri ina yahra e jamaanu Afrik Numidiyankooɓe e Roomnaaɓe, nde Apuleius winndi The Golden Ass, deftere latin tan wuuri e nder mum fof.[318] Oo sahaa kadi yi’i Ogustin mo Hippo, Noniyus Marsellus e Martiyus Kapella. Duuɓi hakkundeeji ɗii kadi njiyii winndooɓe aarabeeɓe heewɓe wallitɓe e binndol aarabeeɓe, wonduɓe e winndooɓe hono Ahmadu al-Buni, Ibnu Manzur e Ibnu Khaldun, winnduɓe Muqaddimah nde ɓe ngoni e leydi Alseri. Albert Camus ko winndiyanke Faraysenaajo jibinaaɗo to Alseri. E hitaande 1957, o yeenaa njeenaari Nobel wonande binndol. Binndol Alseri ina waɗi golle ɗe ɓuri teeŋtude ko e tabitinde ngonka ngenndi Alseri. Yeruuji ɗii ko defte ko wayi no defte tati Alseri ɗe Mohammed Dib winndi, e Nedjma ɗe Kateb Yacine winndi.[319] Winndooɓe woɗɓe e binndol Alseri ina njeyaa heen: Muulud Feraun, Malek Bennabi, Malek Haddad, Mufdi Zakariya, Abdelhamiid Ben Badis, Muhamed Laïd Al-Khalifa, Muulud Mammeri, Frantz Fanon, e Assiya Djebar.[320] Ahlam Mosteghanemi, binndoowo debbo ɓurɗo janngeede e nder winndere aarabeeɓe[321] E caggal jeytaare, winndooɓe kesi peeñii e dingiral binndol Alseri, ɓe etinooma feeñninde caɗeele renndo, ina jeyaa heen Rachid Boudjedra, Rachid Mimouni, Leila Sebbar, Tahar Djaout e Tahar Ouettar. Binndol Alseri ina waɗi haala kulɓiniika, sabu ownugol baɗnoongol e kitaale 1990. Paɗe goɗɗe ina njogii miijo keeriiɗo e ngonka neɗɗo. Ina jeyaa e golle ɓurɗe teeŋtude ɗe Yasmina Khadra winndi, « Hunaare barbareeji » ɗe Boualem Sansal winndi, « Siftorde ɓanndu » ɗe Ahlam Mosteghanemi winndi e deftere sakkitiinde Assia Djebar Alaa ɗo galle Baaba am winndi. 5ex0lq8znoymsx1u981l6il0tgk57v9 192041 191971 2026-10-10T09:36:58Z Adam644 9917 /* Bindol */ 192041 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Algeria''',[c] ko leydi Algeria,[d] ko leydi e nder diiwaan Magreb to Fuɗnaange Afrik. Ko ina tolnoo e 2 381 741 kiloomeeteer kaaree (919 595 miil kaaree), ko leydi ɓurndi mawnude e Afrik, ndi sappoɓo e winndere ndee. Heedti ndi to fuɗnaange-rewo ko Tuunus ; fuɗnaange ko Libi; bannge funnaange-rewo ko Niiseer ; bannge funnaange-rewo ko Mali, Muritani, e Hiirnaange Saharaa ; bannge worgo ko Maruk ; Haa woyla, maayo Mediteraane. Alseri woni leydi sappoɓiri ɓurndi heewde yimɓe e nder Afrik, tawi ko ɓuri miliyoŋaaji 47 neɗɗo ina nguuri heen. Laamorgo mayri e wuro ɓurngo mawnude ko Alseri. Leydi Alseri wonno ko nokku ɗo pine e siwil en kawri e nder duuɓi ujunnaaje, ko adii fof ko renndooji Amazigh en, ina jeyaa heen Numidiyankooɓe, ɓe laamu mum en wonti gooto e dowlaaji mawɗi gadani e nder diiwaan hee, kam e semmbeeji Fenisiyankooɓe, Roomnaaɓe, Vandal en, e Bizantiin en. Gila e teeminannde 7ɓiire, yaajde Lislaam e gargol leƴƴi aarabeeɓe, seeɗa-seeɗa wayliima e nder diiwaan hee, ko wayi no ɗemngal, diine, e pinal, ɗum addani ƴellitaare sifaa Alseri ceertuɗo, gonɗo e ndonu aarabeeɓe-lislaam e amazigh en fof. Hakkunde teeminannde 8ɓiire e 15ɓiire, Alseri laaminoo ko laamuuji lislaam en nokkuuji ɗii, ina jeyaa heen Rustamid en, Fatimid en, Zirid en, Hammadid en, Almohad en e Zayyanid en. E hitaande 1516, Regency Algiers sosaa, seeɗa-seeɗa, ummorii ko e dowla keeriiɗo, sabu mum jogaade hoolaare e laamu Ottomaan. Caggal fotde teeminanɗe tati ko leydi mawndi e nder Mediteraane, leydi ndi heɓti Farayse e hitaande 1830, ndi heɓti leydi ndii e hitaande 1848, hay so tawii noon ndi heɓtinaaka haa laaɓi cer, ndi deeƴnaaka haa hitaande 1903. Laamu Farayse addani Oropnaaɓe heewɓe koɗki mum en, ngu riiwti yimɓe nokku oo ; e cakkital hitaande 1870, ɓiɓɓe leydi Alserinaaɓe ustii fotde tataɓal sabu hareeji, ñawuuji, e heege. Koloniiji Farayse ina njokki e haɓaade Alseri, gila e kampaañ Emir Abdelkader e murto Mokrani haa e ƴellitaare dille ngenndiyaŋkooje e teeminannde 20ɓiire. Warngooji Sétif e Guelma e hitaande 1945 catalii murto nokkuyankeewo ngo haa timmi e fuɗɗoode wolde Alseri e hitaande 1954. Alseri heɓi jeytaare mum e hitaande 1962. Nde jippii e wolde nder leydi ƴiiƴam tuggi 1992 haa 2002. nde heddii e ngonka laawɗuka ka Alseri121 ndunngu aarabeeɓe. Alseri ina jogii weeyo semi-arid, jeereende Saharaa ɓuri heewde e leydi ndii so wonaa fuɗnaange mum ɓuuɓɗo e koɗli, ɗo ko ɓuri heewde e yimɓe ngoni. Ɗemɗe mayre laawɗinaaɗe ko Arab e Amasig, ko ɓuri heewde e yimɓe leydi ndii ina kaala ɗemngal Alseri, hono Arab. Kuutoragol Farayse ina jokki, haa teeŋti noon e nder jaayɗe, jaŋde, e won e geɗe njuɓɓudi, kono alaa darnde laawɗunde. Ko ɓuri heewde e Alserinaaɓe ina nganndi ko Aarabeeɓe, Berbeer en ina mbaɗi seeɗa e yimɓe. Lislaam sunnit ko diine laawɗuɗo, 99% e yimɓe leydi ndii ina kuutoroo ɗum. Alseri ko ndenndaandi feccere hooreejo leydi, ndi 69 diiwaan (wilaya) e 1 541 komin. Ko ɗum doole diiwaan e nder Afrik worgo, ko doole hakkundeeje e nder geɗe winndere, jogiiɗe bidsee konu ɓurɗo mawnude e Afrik. Haa e hitaande 2025, Alseri ina jogii Indeks ƴellitaare aadee ɓurɗo toowde e nder duunde Afrik, e faggudu tataɓuru ɓurndu mawnude e nder Afrik, ko ɓuri heewde e mum ko sabu keɓe mum mawɗe petroŋ e gaasuuji, ko kam en ngoni sappo e jeegom e jeenay e nder winndere ndee. Sosiyetee ngenndiijo petroŋ biyeteeɗo Sonatrach, ko kañum woni sosiyatee ɓurɗo mawnude e Afrik, kadi ko kañum ɓuri waawde rokkude Orop gaasuuji. Alseri jeyaa ko e Dental Afrik, e Dental Aarabeeɓe, e OIC, e OPEP, e Fedde Ngenndiije Dentuɗe, e Dental Magreb Aarabeeɓe, ngal woni tergal sosngal. == Inde == Hello deftere tappirde Hello "Alseri" nder deftere Sivitates Orbis hitaande 1575 Innde Alseri ndee ina waɗi sifaaji ceertuɗi : Arab: الجزائر, e ɗemngal al-Jazāʾir, ɗemngal Alseri: dzair, ɗemngal romaan: dzāyer, e ɗemngal Farayse: l'Algérie. Innde leydi ndii timmundi ko Republique Démocratique Populaire d'Alserie [13] (e ɗemngal Arab: الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية, e ɗemngal Roomnaagal: al-Jumhūriyah al-Jazāʾiriyah ad-Dīmuqrātéiyah ash‐Shaʿbiyah; RADP; Standard Algerian Berber: Tagduda tazzayrit tamagdayt taɣerfant,  ۲ ۲۰۰ [15][16][e]). == Etimoloji == Innde Alseri ndee, haa jooni, ummorii ko e wuro Alseri, ngo innde mum aarabeeɓe, al-Jazāʾir (الجزائر, maanaa "duuɗe"), firti ko duuɗe tokoose ɗe meeɗiino wonde e daande maayo wuro ngoo.[18] Helmere ndee e hoore mum ko sifaa juutɗo Jazāʾir Banī Mazghanna (جزائر بني مزغنة, « duuɗe Bani Mazghanna »), inniraaɗo leñol berbeer en nokku oo. Wuro ngo sosaa ko e hitaande 950 e juuɗe Amiir Berber Sanhaja Buluggin ibn Ziri e nokku ɗo wuro ɓooyngo wiyeteengo Icosium, innde ngo feeñii caggal ɗuum e binndanɗe geɗe juulɓe jamaanu hakkundeejo hono Al-Bakri.[19] Dowla hannde oo ƴetti innde mum ko e Regency Alger, laamu Ottomaan sosaa e nder caka Magreb e fuɗɗoode teeminannde 16ɓiire. E laamu Ottomaan, njuɓɓudi politik e njuɓɓudi laamu feeñii seeɗa-seeɗa, wallitii ciynugol leydi e keeri ko wonata Alseri.[20] Fuɗɗoode jamaanu ina noddira leydi ndii Watan al-Jazāʾir (وطن الجزائر, "leydi Alseri"), tawi noon laamɓe Turki Ottomaan en hoɗɓe e diiwaan hee ina nganndi kamɓe e yimɓe nokku oo fof ko "Alseriyankooɓe."[21][22][23] == Tariya == Winndannde mawnde: Daartol leydi Alseri '''Ko adii daartol e daartol ɓooyngol''' Binndanɗe mawɗe : Afrik worgo ko adii taariindi e Afrik worgo e jamaanu ɓooyɗo Naalankaagal kaaƴe e nder ŋoral Tassili n’Ajjer to Alseri ina yahra e duuɓi ujunnaaje jeeɗiɗi haa sappo jooni Hedde ~1.8-miliyoŋ duuɓi ko kaɓirɗe kaaƴe ummoriiɗe Ain Hanech (Alseri) ina cikka ko kañum en ngoni kaɓirɗe arkewolosi ɓurɗe ɓooyde e nder Afrik worgo.[24] Kaaƴe e ƴiye taƴɗe ɗe njiytaa e nokkuuji ɗiɗi ɓadtiiɗi Ain Boucherit ina limtee duuɓi ~1,9 miliyoŋ, hay geɗe kaaƴe ɓooyɗe ina njogii duuɓi ~2,4 miliyoŋ.[24] Ndeen noon, seedeeji Ain Boucherit ina kollita wonde hominin en taaniraaɓe ina nguurnoo e saraaji Mediteraane to worgo Afrik ko adii nde miijotonoo. Seedeeji ɗii ina cemmbina ko yaawi saaktude kuutorɗe kaaƴe e kuutoragol mum en gila e Fuɗnaange Afrik, walla ko ina wona iwdiiji keewɗi karallaagal kaaƴe e nder Fuɗnaange e Fuɗnaange Afrik. Waɗooɓe kuutorɗe Neandertal en peewniino kaɓirɗe juuɗe e mbaadiiji Levallois e Mouster (43 000 ko adii jibineede Iisaa) nannduɗi e ɗi Levant.[25][26] Alseri woni nokku ɓurɗo toowde e ƴellitaare karallaagal kuutorɗe Flake Paleolitik hakkundeejo.[27] Kuutorɗe oo yonta, puɗɗiiɗe hedde 30 000 ko adii jibineede Iisaa, ina mbiyee Aterian (caggal nokku arkewolosi Bir el Ater, fuɗnaange Tebessa). Industiriiji lampaaji gadani e nder Afrik worgo ina wiyee Iberomaurusian (ko ɓuri heewde e mum en ko e diiwaan Oran). Ndeeɗoo feere ina wayi no yaajii e nder diiwanuuji daande maayo Magreb ɗii fof, hakkunde 15 000 e 10 000 ko adii jibineede Iisaa. Neolitik (neolitik) ƴellitii e nder Sahara e Mediteraane Magreb ma a taw ko gila e hitaande 11 000 ko adii jibineede Iisaa[28] walla ko ina wona hakkunde 6000 e 2000 ko adii jibineede Iisaa. Ndee nguurndam, teskinnde e nate Tassili n’Ajjer, ɓuri heewde e Alseri haa e jamaanu ɓooyɗo. Jillondiral leƴƴi Afrik worgo hawti haa ragare, ɓe laati yimɓe ɓii lesdi feere-feere, ɓe ngari noddireego Berber’en, ɓe woni leƴƴi ɓiɓɓe lesdi woyla Afrika.[29] Owo Numidiyanke laamiiɗo Masinissa Gila e nokku laamu maɓɓe mawɗo to Kartaago, Kartaagonaaɓe njaajnii, mbaɗti koɗki tokoosi e daande maayo Afrik worgo ; e hitaande 600 ko adii jibineede Iisaa, Fenisiyankooɓe ina ngoodi e daande maayo Alseri, ko wayi no Icosium to Alseri hannde oo e Hippo Regius (Annaba hannde oo). Ɗee gure ngonnoo ko gure luumooji kam e nokkuuji ɗo laanaaji diwooje njolnata.[30] Kartaaginaaɓe ndewi e haɓde e leƴƴi berbeer en tiiɗɗi e nder leydi ndii. E nder ɗuum, ɓe moofti njoɓdi, ɓe tiiɗnii e njulaagu (haa teeŋti e njamndi), ɓe njokki jokkondiral sehilaaɓe. Berbeer en ina ndokka ɓe marsandiis, jiyaaɓe, e konu pucci waawngu rewrude e laylayti hakkunde Sahara.[31] Pinal Kartaaginaaɓe ina tiiɗi no feewi e leƴƴi Berbeer en ɓadtiiɗi ɗii, ɗi ƴetti geɗe mum keewɗe. Gila e teeminannde jeegom ko adii jibineede Iisaa, e les laamu Magonid en, Kartaago ɓeydii tiiɗde, tawi heen geɗal ko luural e Gerek en, ɗum addani hare Sisili e hitaande 580 ko adii jibineede Iisaa.[31] Nde laamu Carthage mawni, batte mum e yimɓe jeyaaɓe e leydi ndii ɓeydii no feewi. E teeminannde joyaɓere ko adii jibineede Iisaa, Berbeer en e nder ko wiyetee hannde Alseri ƴellitii faggudu ndema e durngol jillondirngol, peewnugol yahrungol yeeso, njulaagu e yuɓɓo politik ina mballita dowlaaji keewɗi.[32][31] E teeminannde tataɓere ko adii jibineede Iisaa, laamuuji ɗiɗi mawɗi Berber ina ngoodi : Masaesyli (gila maayo Moulouya to fuɗnaange Maruk haa Rhummel to Alseri) e Massyli (to fuɗnaange Alseri ɓurngo toowde e hirnaange Tuunus).[33] E hitaande 203–202 ko adii jibineede Iisaa, Masinissa mo Massyli, caggal nde Rome walli mo, o waɗi darnde mawnde e wolde Zama e seneraal Kartagina biyeteeɗo Hannibal, o fooli luulndiiɓe makko hirnaange (ina heen Sifaks) o hawri e leyɗeele ɗee e nder Laamu Numidiya.[34] Numidiya ina yaaji gila Tabarka to Tuunus haa e maayo Moulouya, laamorgo mum ko Cirta (Konstantin), Numidia woni nokku toowɗo e siwil Berbeer en.[35] Masinissa ƴelliti ndema, mahi konu e laana ndiwoowa tiiɗka, winndooɓe ɓooyɓe ina njetta mo ko wayi no daartoowo Room biyeteeɗo Livy, wonde laamɗo keeriiɗo.[36] Caggal maayde Masinissa e hitaande 148 hade Iisaa, hareeji lomto peeñi. Taaniiko biyeteeɗo Jugurtha (r. 118–106 ko adii jibineede Iisaa) hawritii Numidiya e laabi yurmeende kono o mettini e Rome e hareeji e warngooji ɓiɓɓe leydi Room to Cirta. Ko wonaa ɗuum koo, Jugurtha foolaama, nanngaa e hitaande 106 ko adii jibineede Iisaa e janfa jom suudu mum Bocchus mo Moritani.[37] Roma heɓi nasaraaku mahgo kawtalji lesdi haa woyla Afrik, bana kawtal ngal Massinissa waɗi haa Carthage.[38] Kono, seeɗa-seeɗa, nde tiiɗtinii njiimaandi, nde artiri Numidiya ko adii fof, nde wonti protektorat, nde feccii nde, nde leefni ɗum. Caggal ɗuum laamɓe kiliyaneeɓe Berber en, ko wayi no Juba I (mo wallitnoo Pompey, mo Sesaar fooli ɗum to Thapsus e hitaande 46 ko adii jibineede Iisaa), njokki laamaade leyɗeele ustiiɗe. Augustus toɗɗii Juba II (r. 25 ko adii jibineede Iisaa–c. 23 caggal jibineede Iisaa), ganndo pinal toowngal, jom suudu Kleopatra Selene, hono laamɗo kiliyaneeɓe Moritani (caka Alseri e Maruk), addani mo yonta ƴellitaare.[39] E hitaande 40 caggal jibineede Iisaa, laamɗo biyeteeɗo Kaligula wari Ptolemy ɓiy Juba II. Caggal murto Berbeer en caggal ɗuum, Rome momti laamlaamuuji kiliyaneeɓe cakkitiiɗi ɗii, ɓe mbaɗti laamu toowngu, ɓe pecci leydi ndii e diiwanuuji (Moritani Sesariensis, Moritani Tingitana, e Afrik Prokonsularis).[40] Pentol hollirngol seniiɗo Kerecee’en Seniiɗo Agustin mo Hippo; diineeji kerecee en maandeeji e bismaango iwdi Numidi. Rome hawritii e mawɓe nokkuure nden: laamu Severan (192-235 AD) iwdi Afrik, laamiiɗo Macrinus jibinaama haa Cesarea (Cerchell hannde, Algeria) hedde hitaande 165 AD. O wonti Prefek Pretorian, o wari Caracalla e hitaande 217, o laami ko juuti fotde lebbi 15. E tolno mum, 90 e nder 600 senaateer Roomnaaɓe ummorii ko worgo Afrik. So tawii Rome addii koɗdiiɗo e sosde koloniiji veteran’en, tawtoreede mum ko adii fof ina addana yimɓe nokkuuji ɗii, ɓe ndesnda ɗemɗe maɓɓe e aadaaji maɓɓe keewɗi, ɓe mbaɗta ɗum en e laamɓe Latin e Roma en. Roma’en mballiri sosde e ƴellitde gure tuugiiɗe no feewi e darnde nokkuuji ɗii.[41] Ɗum fof e wayde noon, laamu Room ina joginoo batte bonɗe no feewi e renndo berbeer en e nder yontaaji juutɗi. So tawii nokkuuji daande maayo njiyii mahdi mawndi ndi Roomnaaɓe mbaɗi, ko ɓuri heewde e nder leydi ndii wayliima wonti latifundia (latifundia) njulaagu gawri, ɗum noon ina fooɗa Berber en e nder leydi hee ɗo ɓe mbayli leƴƴi e ɓe kaɓa e nder yontaaji.[35] Kerecee’en njalti ko e teeminannde 3ɓiire haa 4ɓiire. Berbeer en ɓurɓe maantinde heen ko Sen Agustin, bismaango Hippo Regius (hannde Annaba, Alseri) e yumma mum, Sen Monika. Kono diine kerecee en ina yaawi ustaade e nder Berbeer en caggal nde jokkondiri e kuutoragol Roomnaaɓe, haa teeŋti noon caggal nde diine Donatist en ndartinaa.[35] Laamu Vandal e Moor, fuɗɗoode teeminannde 6ɓiire. Wakkati Vandal'en timmini laamu Room'en nder hitaande 429 ɓaawo Alseri, ko ɓuri ɗuuɗugo nder lesdi Alseri warti laamu le'i Berber'en.[35] E laamu laamɗo Genseric, Laamu Vandal en keɓii faddaade Kartaago e njilluuji ɗiɗi Bizantiinnaaɓe ummoriiɓe Konstantinopol e hitaande 460 e hitaande 468. Nanondiral jam e hitaande 474 addani duuɓi capanɗe keewɗi deeƴre. Ndeeɗoo yonta joofi ko nde Gelimer woppi laamu Hilderic, ɓiyiiko gorko, o heɓti laamu.[42] E hitaande 533, laamɗo biyeteeɗo Justinian I, yiɗde artirde laamu Room, ummini kampaañ mawɗo ngam haɓaade Vandal en. Laana mawka ka Seneraal Belisarius ardii ummii Konstantinopol. Caggal nde o jippii sara Kartaago, Belisarius fooli Vandal en e hareeji ɗiɗi, o heɓti Kartaago, o nanngi laamɗo Gelimer, mo o woppi Anatoli. Vandal en heewɓe ngoni maccuɓe walla riiwaaɓe e Afrik worgo.[43][44] Laamu Bizantiin e nder Afrik ɓuri heewde ko e diiwanuuji Bizasina, Afrik Prokonsula, e Numidiya. So tawii won nguurndam nder gure ina jokki, nokkuuji ladde ina ngondi e caɗeele teeŋtuɗe, e fitinaaji keewɗi, e ŋakkeende kisal. Ñawu Justinien bonngu nguu ɓeydii leefɗinde diiwaan oo. Ndeen Bizantiin en njokkondirii e muñal ummoraade e leƴƴi Moor en wonɓe e koɗli Aurès. Gomnaajo Suleymaani fooli ɓe, o semmbiɗini laamu maɓɓe bee taskaramji cemmbiɗinki, ammaa o waraama nder konu haa sera Tebessa nder hitaande 543.[40] Seneraal John Troglita caggal mum artiri jam ɓuuɓɗo, rokki laamuuji Moor en ndimaagu mawngu.[45] Ɓuri maantinde e ɗeen ko Laamuuji Mauro-Romain e Laamuuji Altava.[46][47] Hakkille mawɗo e ndimaagu nokku oo feeñii, yeru mum ko guwerneer doole biyeteeɗo Gregory Patricien (gila 646), mo o ƴetti kaalis makko, o nawti laamorgo ngoo to Sufetula (Sbeitla).[45] == Duuɓi hakkundeeji == Siftorde Dihya to Kenchela, to leydi Alseri Haɓre juulɓe e Magreb waɗi ko hakkunde 647 e 709, ko ɗum maande yaajde aarabeeɓe-lislaam e nder Afrik worgo, ndeen nde feccii hakkunde leyɗeele daande maayo ɗe Bizantiin en njogii e laamlaamuuji e leƴƴi Berber en jeytaare e nder leydi ndii.[35] Haɓre ndee waɗi ko e geɗe tati mawɗe, haa jooni ko ɓuri heewde e diiwaan oo woni ko e les njiimaandi Kaliifa Umayya.[48] Naatgol gadanol ngol (647-648), e gardagol Abdallah ibn Saad e gardagol Kaliifa Usmaan, fawii ko e Eksaarkat Kartaago. Aarabeeɓe ndartinii laamɗo Bizantiin biyeteeɗo Gregory e wolde Sufetula, ɗum leeltini laamu Bizantiin to Ifriqiya. Kono kampaañ oo yahdaani e njiimaandi.[49] Caggal yonta wolde hakkunde leyɗeele e nder winndere juulɓe, ɓuuɓol ɗiɗaɓol fuɗɗii ko hedde 665–689. Oqba ibn Nafi waɗii darnde mawnde : e hitaande 670, o sosi wuro wiyeteengo Kairouan, ngo wonti nokku mawɗo lislaam e nokku pinal.[50] O ardii kampaañuuji mawɗi haa nder leydi ndii, ina wiyee o yettiima daande maayo Atlantik, kono o hawri ko e caɗeele tiiɗɗe ummoraade e konu Bizantiin e Berbeer en. Koolol ngol hooreejo Berbeer en Kusayla ardii, yani e Oqba, wari ɗum e wolde Tahouda e hitaande 683. Kusayla nanngi Kairouan e nder wakkati seeɗa hade mum foolde.[51] Daawe tataɓere, caɗtuɗe (697-709) ko Hasan ɓii Nuumaan, caggal ɗuum Muusa ɓii Nusayr ardii ɗum. Hassan heɓti, halki Kartaago e hitaande 697 caggal hare tiiɗnde e semmbeeji Bizantiin. Ndeen, luural mawngal Berbeer en feeñii e les njiimaandi laamɗo debbo biyeteeɗo Kahina (Dihya), mo fuɗɗii foolde Aarabeeɓe e nder koye Aurès. Kono Hassan warti e konu kesu, fooli, wari Kahina hedde hitaande 697.[52] Muusa ibn Nusayr timminii haɓde e hirnaange Magreb, o fooli leƴƴi berbeer en, o heɓti Tanger, o naatni berbeer en heewɓe tuubiiɓe e konu juulɓe. E hitaande 709, Maghreb fof woni ko e les njiimaandi Umayyaa en.[53] Caggal nde seneraal berber en Tariq ibn Ziyad heɓti Espaañ Visigotik en e hitaande 711,[54] Lislaam ina yaaji e nder Afrik worgo fof, Berber en ina tawtoree hareeji e nder Orop, haa yettii Lyon e Autun to Farayse.[55] Kono tan, tuubiiɓe Berbeer en ina njoginoo haa jooni ko ɓe ngonaa aarabeeɓe, ɓe ngonaa aarabeeɓe, ɓe ngonaa aarabeeɓe;[56] haɓde e Maghreb caɗtuɗo addani Umayyaa en waɗde njoɓdi teeŋtundi e laamuuji tooñɗi.[57] E noddaango miijooji potal e laaɓal diine, Berber en heewɓe ina mballita e dille Kharijite, ina addana ɗum en heewde fitinaaji e nder Ifriqiya.[56][58] - Fals Abdul Wahab ibn Rustaam (hedde 788-824) Caggal murto Berbeer en, dowlaaji keewɗi jeytaare peeñi e nder Magreb. E hitaande 778, Abdel Rahmaan Ibn Rustam sosi emiraaji khariji en to Tahert e nder caka leydi Alseri anndiraaɗi imamat rustami, ko ɗum woni dowla juulɓe gadano jeytaare mum e nder Magrib. E oon sahaa, laamu nguu ina yaaji gila Tlemsen haa Tiripoli.[59] Nde ƴellitii ko e njulaagu hakkunde Saharaa. Rustamid en ina njoginoo kulhuli keewɗi ummoraade e Aghlabid en, ballitooji Kalifaandi Abbasid en, to fuɗnaange, e Alid Idrisid en to hirnaange. Sabu sifaa diineeji tiiɗɗi e nder renndo Ibadi, liimam en ina keewi haɓde e murto nder leydi, ɗum noon ina leefna laamu maɓɓe so wonaa tawa laamɗo oo ina teskaa e mum.[59] Laamu nguu fooli Faatimi en e hitaande 909, ɗum addani Ibadi en hoɗde e diiwaan M'zab.[60] Kalifaandi Faatimid en, laamu Ismaa’il en Shiite laamnooɗo ko ɓuri heewde e Afrik worgo, c. 960-1100 Daawaaji Faatimi en naati Magreb ko e misioneer Ismaa’il en ganndo biyeteeɗo Abuu Abdullaah al-San’ani (al-Shi’i), garɗo hedde hitaande 900, hoɗi e nder berbeeruuji Kutama Kabyle saraaji Setif. O heɓi ballal maɓɓe seeɗa-seeɗa e waajaade gargol Mahdi, o yuɓɓini ɓe e konu, o dañii foolde laamu Aghlabid en. E hitaande 909, o heɓti Kairowan, o feewni leydi ngam dowla Faatimi.[61][62] Ndeen o woppii Ubaydu Alla al Mahdi kasoo to Sijilmasa, o rokki ɗum laamu. Al-Mahdi anndini hoore mum Kaliifa e hitaande 910, o woni sosɗo Kaliifa Faatimiyankeewo to Ifriqiya (Tunisi). Faatimiyankooɓe ndokki jaŋde Shiite Ismaa’il, ɓe kawri e luural mawngal e yimɓe sunnit en Maliki en,[63] ɓe kaɓi e murto keewngo, haa teeŋti e murto mawngo Abu Yazid (Gorko puccu).[64] Faatimiyankooɓe mahii konu e laana ndiwoowa doole, keɓii nafooje konu. Ɓe njokki laamu Sisili, ɓe njani e fuɗnaange leydi Itali (934-935 e 1004-1015), ɓe ƴelliti toon faggudu cemmbinndu, e juulirɗe keewɗe, kaaƴe suukara, papyrus, e peewnugol cotton ko ina haɓa e Espaañ. Ko noon Faatimi en mbaɗiri laamu doole to bannge worgo Afrik, ngu alaa ɗo haaɗi haa Almoravi en e Almohadi en ummii.[65] Ko ɓuri mawnude e golle maɓɓe ko ƴellitde caka kalifaandi to Misra ; E laamu al-Mu'izz, seneraal mawɗo biyeteeɗo Jawhar al-Siqilli heɓti leydi Ejipt e hitaande 969, o sosi Kayhayɗi e duɗal jaaɓi haaɗtirde al-Azhar, Faatimiyankooɓe ngummii laamorgo mum en to leydi Ejipt e hitaande 971.[66] Statut Bologhine ibn Ziri sosɗo laamu Zirid Caggal nde Faatimiyankooɓe ngummi laamorgo mum en to Ejipt e hitaande 971, ɓe toɗɗii Buluggin ibn Ziri, hooreejo Berbeer en Sanhaja, yo won guwerneer maɓɓe dow Ifriqiya e Magreb hakkundeejo. Ko ɗum woni fuɗɗoode laamu Ziriid (362-543 Hijre / 973-1152), laamiiɗo gila Achir ndeen al-Mansuriya sara Kairowan.[67][68] Buluggin sosi gure Alseri, Médéa e Miliana, ɗum waɗi Alseri hakkundeejo ina jogii nafoore to bannge politik.[61] Ndeen o yaajtinii laamu makko e nder leydi Alseri e ko ɓuri heewde e leydi Maruk ko juuti, o haɓi e leƴƴi Zenata.[67] E laamu al-Mu'izz ibn Badis, Ziriid en taƴi jokkondiral mum en e Faatimi en Shiite en e hitaande 1043, njaɓi Lislaam Sunni en, njaɓi Kalifaandi Abbasid en. E nder warhoore, Faatimi en neldi leƴƴi aarabeeɓe Banū Hilāl e Banū Sulaym, ɗi njiimaandi mum en waɗi halkaare mawnde, haa teeŋti noon e Kairouan.[69] Dowla Zirid ina ustoo seeɗa seeɗa, ina fecca.[70] Catal galle oo, e gardagol Hammad ibn Buluggin, feccii, sosi laamu Hammadid en (408–552 hijre / 1018–1152 caggal Iisaa) to caka leydi Alseri. Laamorde maɓɓe arandeere woni Qal'at Bani Hammad, ɓaawo man ɓe ummi Bejaïa (Bougie), ɓe laati wuro mawngo marɗo jawdi.[71] Hammadi en ƴelliti laana ndiwoowa tiiɗka, ƴelliti ndema, njulaagu, njulaagu, e pinal. Wurooji bana Al-Qal’a’ e Béjaïa ɗon mari annduɓe, yimooɓe, e mahooɓe.[72] Kono, laamu nguu tampinii e feccere nder leydi, e fitinaaji, e njanguuji Almoravid en, e hareeji Genoes en e daande maayo. Hammadid en, haa jooni, Abd al-Mu'min, sosɗo Kaliifa Almohad, fooli ɗum en e hitaande 1152, ɗum joofni laamuuji Sanhaja ɗiɗo ɗii fof e nder diiwaan hee.[71] Almoravid en (Al-Murabitun), woni fedde diine-konu puritaniyankoore, nde Berbeer en Sanhaja (ko ɓuri heewde e leñol Lamtuna) ummoriiɓe Saharaa to Moritani, sosaa ko e cakkital teeminannde 11ɓiire, ko ganndo Malik biyeteeɗo Abdullaah ibn Yasin. Diɗɗal ngal teeŋtinii jogaade tiiɗnaare e Lislaam sunnit Maliki.[73] E les ardiiɓe hono Yusuf ibn Tashfin, ɓe mahi laamu mawngu, ɓe cosi Marrakech laamorgo maɓɓe e hitaande 1062.[74] Ɓe keɓti Sijilmasa, Fes, ko ɓuri heewde e hirnaange e hakkunde Alaseri (ina heen Tlemsen, Oran, e Alseri e hitaande 1082), ɓe keɓti laamu Ganaa to fuɗnaange. Ɓe naati kadi e Al-Andalus (Espaañ), ɓe ndartini doole Kerecee’en, ɓe njaajni laamu maɓɓe toon.[74] Almoravid en semmbini Lislaam Maliki, ngaddi semmbe pinal Andalusiya en e nder Maghreb, kono sariyaaji maɓɓe tiiɗɗi caggal ɗuum addani ɓe dogde.[75] Ɓe liɓaama e juuɗe Almohad en, ɓe keɓti Marakech e hitaande 1147.[76] Lomtiiɓe Almoravid en ko Almohaad en (Al-Muwahhidun), maanaa « ngootaagu » ; dille peewnitgol ɗe Muhammadu ibn Tumart, berbeer Masmuda, bayyinɗo hoore mum ko Mahdi.[77] Ɓe teeŋtini ngootaagu Alla timmuɗo (Tawhid) e ɓe luulndii ko ɓe njiyri ko majjere diine Almoravid. Abd al-Mu'min wonti Kaliifa Almohad gadano, o timmini jiimgol Magreb e hitaande 1147, o hawri e diiwaan oo ko adii fof.[78] To leydi Alseri, ɓe timmini laamu Hammadi en e heɓtude Bejaïe, Alseri, e Qal’at Bani Hammad.[79] Laamu nguu yettiima ɗo ɓuri mawnude e les njiimaandi Abu Yaqub Yuusuf e Yaqub al-Mansur, ɓe ndarni filosofi (ina heen Ibnu Rushd/Averroes e Ibnu Tufayl), naalankaagal, e mahdi, tawi ina jokki e jogaade doole e nder Al-Andalus.[80] Kono tan, foolde mawnde e dow konu Kerecee’en, haa teeŋti noon e Las Navas de Tolosa e hitaande 1212, e peccitagol nder leydi ndii addani laamu nguu yani.[80] E cakkital teeminannde 13ɓiire, dowla Almohad en feccii, jibini Hafsid en to Ifriqiya, Zayyan en to Tlemsen, e Marinid en to Fes.[81] Damal to galle laamorɗo El Mechouar, Tlemsan, leydi Alseri Caggal nde laamu Almohad yani, Yaghmurasen ibn Zayyan sosi laamu Berber en Zanata anndiraaɗo laamu Zayyanid walla laamu Abd al-Wadid, ngu laaminoo caka Magrib gila 1236 haa 1550.[82] Laamu nguu jibini laamɓe 27, ɓe mbaɗti Tlemcen laamorgo maɓɓe.[83] Zayyanid en ɓuri huutoraade innde emir, hay so tawii won heen ƴetti ko sheykh walla kalifa. Njuɓɓudi maɓɓe ina waɗi qadiiji e waziruuji.[83] Ngam nokku mum keewɗo faayiida e laabi njulaagu hakkunde Sahara, Tlemsen ƴellitii no feewi, woni nokku mawɗo politik, faggudu, e pinal, lolluɗo e njulaagu geɗe ɓaleeje, njamndi teddundi, e jiyaaɓe. ZayyaLaamɓe nid ina mballita e jaŋde no feewi e mahde juulirɗe e madrasaaji, ina mbaɗta laamorgo mum en nokku keeriiɗo to bannge diine e hakkillaaji.[83] Daartol maɓɓe ina winndaa no feewi, haa teeŋti noon e golle daartoowo mawɗo biyeteeɗo Ibn Khaldun.[84] To bannge geɗe politik, laamu nguu ina hulɓinii sahaa kala hoɗdiiɓe mum doole — Marinid en Marok to bannge hirnaange e Hafsid en Ifriqiya to fuɗnaange[84] — tawa kadi ina wondi e caɗeele nder galleeji e gaññeeje ummoraade e leƴƴi Zanata luulndiiɗi.[85] Laamɓe heewɓe ceertii e teeminannde 14ɓiire, teeŋti noon e Abuu Hammu I (1308–1318), gartirɗo Tlemsen e yaajnude semmbe mum to fuɗnaange ; Abuu Tashfin I (1318–1337), gardinooɗo jaŋde e binndol, maayɗo e reentaade wuro ngoo e Marinid en ; Abuu Hammu II (1359-1389), ganndiraaɗo muñal mum e heɓtude Tlemsen laabi keewɗi ; e ɓiyiiko Abuu Tashfin II, mo o waɗi feere ngam haɓde e makko, waɗti Tlemsen jom leydi Marinid en.[86] E nder jamaanu, laamu nguu ustii sabu hareeji yaajɗi ɗi ngalaa keerol e janfaaji nder leydi, laamɓe Zayyanid en cakkitiiɓe ɓee ngonti Espaañnaaɓe ndeen Ottomaan en.[87] === Fuɗɗoode jamaanu hannde === Caggal nde Granada yani e hitaande 1492, laamu Ottomaan en to Alseri to bannge worgo Afrik ummii e sahaa hareeji hakkunde Ottomaan en e Habsburg en e teeminannde 16ɓiire ngam jaabaade ɓeydagol njiimaandi Espaañ e gure daande maayo Alseri.[88] Regensi oo sosaa ko e hitaande 1516 e juuɗe banndiraaɓe korsaar en Aruj Barbarossa e Hayreddin Barbarossa, ɓe keɓti Alseri e ballal nokkuuji ngam haɓaade yaajde Espaañ, ɓe mbaɗti leydi ndii e les njiimaandi laamu Ottomaan.[89] Hay so tawii e innde mum ko sultan Ottomaan en, Regency oo wayliima seeɗa-seeɗa haa wonti "dowla laamɗo" keewɗo ndimaagu, tawi ko janissaries, kapiteenuuji korsaar en, e diiso divan en ɓuri laamu Ottomaan en toowngu.[90] E nder teeminanɗe, laamu nguu wayliima e nder laabi laamu keewɗi : beylerbeys toɗɗaaɗi e Istanbul, caggal ɗuum pashas e aghas, hade jamaanu deys fuɗɗaade e hitaande 1671. E nder golle, laamu ina heewi fooftaade e Odjak (korse janissary) e ta’ifa denegoti militeer rewrude e kapiteenuuji korsair, tawi militeeruuji denegoti eliteeji.[91] Daartooɓe siftinii Regency ko "republique militaire",[92] hawrude e juɓɓule laamu Ottoman en e aadaaji politik nokkuuji ronkaaɗi e dowlaaji Afrik worgo jamaanu hakkundeejo. Regency wonti gooto e laamuuji mawɗi e nder geec Mediteraane e nder teeminannde 16ɓiire e 17ɓiire.[93] Faggudu mayri tuugii ko e jeyi leydi, e ƴettugol jiyaaɓe, e njoɓdi,[94] peewnugol,[95] yoɓde njoɓdi, ndema e njulaagu maayo.[96] Laanaaji Corsair gollotooɗi gila Alseri njani e laanaaji Oropnaaɓe e nder Mediteraane haa e nder Atlantik, ɗum addani leyɗeele ko wayi no Angalteer, Farayse, Espaañ, Pays-Bas, Danemark, caggal ɗuum sukaaɓe Amerik yoɓde njoɓdi walla kaaldigal nanondiral to bannge Alseri.[97] Wuro ngo e hoore mum wonti jawdi, ngo semmbinaama no feewi, haa teeŋti noon caggal nde njilluuji Oropnaaɓe ndarni ko wayi no njangu laamɗo Charles V e hitaande 1541.[98] Casbah, gooto e gure ɓurɗe teskin'de e winndere nde, mahaa ko e oon sahaa.[95] Alseri Otomaan e dowlaaji koɗdiiɗi e mum e teeminannde 17ɓiire-19ɓiire. E nder leydi ndii, Regency oo yaajtinii laamu mum e ko ɓuri heewde e Alseri hannde oo, tawi ina rokka ardiiɓe leƴƴi e diiwanuuji ɗii ndimaagu mum no feewi. Doole politik e konu e nder leydi Alseri ɓuri waawde jogaade ko Turki en, tawi noon ko ɓuri heewde e yimɓe leydi Alseri ko yoɓooɓe njoɓdi, soldateeɓe, njulaagu e ardiiɓe diine.[99] To bannge renndo, Alseri ina nanndi e renndooji Orop fuɗnaange ko adii Rewolisiyoŋ, ina njogii aristokraasi doole, remooɓe miskineeɓe, renndo hakkundeejo leelngo, tawa kadi ko seeɗa e miijooji Anniya.[100] Won heen sahaaji, luural ina ummoo hakkunde janiisaaji Turki, yimɓe nokkuuji ɗii, e Kouloughlis (yimɓe jillondirɓe e iwdi Turki e Alseri), ɗum addani murto e ŋakkeende deeƴre politik. Hay so tawii noon weltaare e tooñanngeeji e majjere Ottomaan en ina yaaji, ina 6eydoo 6ooyde e 6amtaare diine e Kalifaandi Ottomaan en, e yettude Ottomaan en e ndeenka Espaañ, e kulol njiimaandi Oropnaaɓe, e jokkondiral pinal tiiɗngal,[101] e ŋakkeende dental hakkundeewal walla ngal alaa ko tiiɗi9. Renndo Alseri ina joginoo semmbe no feewi e diine e laamu timmungu, jaŋde ina tuugnii e jaŋde diine e les njiimaandi diineeji.[102] Bommbooje Alseri ɗe laana ndiwoowa Angalteer-Hollande, lewru ut 1816 Alseri ina joginoo jokkondiral dipolomaasi e leyɗeele Orop, ina ɓeydoo waɗde ko aldaa e jeytaare mum e Istanbul,[103] haa teeŋti noon caggal kuudetaa janisaaji e hitaande 1659 e tiiɗtingol laamu dey e teeminannde 18ɓiire.[104] E fuɗɗoode teeminannde 19ɓiire, Regency fuɗɗii ustaade. Nafoore laana ndiwoowa Orop, ustaare hareeji korsaar caggal jamaanu Napoleyoŋ, jiiɓru nder leydi, caɗeele faggudu, e bommbooji keewɗi, ustii doole Alseri.[105] Hareeji Barbary e bommbooji Angalteer e Holanndee en to Alseri ɓeydii leefɗinde dowla oo, ɓe ndokki leyɗeele dentuɗe Amerik e laamuuji Orop.[106] Jokkondiral e Farayse bonnii caggal nde Fly-Whisk waɗi e hitaande 1827, nde Dey Hussein fiyi konsul Farayse e nder luural jowitiingal e ñamaale e yoɓde gawri.[107] Farayse huutoriima episod o ngam dañde daliilu ngam naatde e hitaande 1830, heɓti Alseri, joofni Regency caggal ko ɓuri teeminanɗe tati gonɗe.[108][109] Reentaare jokki e Konstantin e les njiimaandi Ahmed Bey ben Mohamed Cherif haa hitaande 1837.[110] Hannde, daartiyankooɓe Alserinaaɓe heewɓe ina njiyri yonta Regency ko yonta teskinɗo e dowla Alserinaaɓe hannde oo e hakkilantaagal ngenndiwal, nde tawnoo ko kañum renndini ko heewi e leydi ndii, ƴelliti juɓɓule politik duumotooɗe, e ƴellitde jikkuuji Al-Jaza’dal el Saarf [111] ina wiyee Regency oo ko "laamu ɓooyɗo Alseri".[99] Daartoowo biyeteeɗo Ahmadu Tawfiq al-Madani ina jogori wonde « dowla Alseri gadano » e..."Republique Ottomaan Alseri".[111][112][113] === Jawdi Farayse (1830-1962) === Emir Abdelkader, hooreejo leydi Alseri, murtuɗo laamu koloñaal Farayse, hitaande 1865 Hay so tawii Faraysenaaɓe ndartinii laamu Ottomaan Alseri, sifaa gonɗo e njiimaandi ngenndiyaŋkaagal e anniyaaji dowla Alseri ina woodnoo tawo. Nde Faraysenaaɓe naati, leƴƴi nokkuuji ɗii kawri ngam wallitde Ottomaan en hay so tawii ɓe kaɓaaki e Regency.[114] Faraysenaaɓe ɓeydii semmbe mum en seeɗa-seeɗa, ɓe nanngi Konstantin e hitaande 1837. To hirnaange Alseri, Amir Abdelkader yuɓɓini dowla goonga, ardii hare tiiɗnde e Faraysenaaɓe, teeŋti noon e wolde Macta (1835).[115] Caggal duuɓi wolde, maantiniiɗi e peeje Farayse yurmeende ina heen razzias, o hokki hoore makko e hitaande 1847.[116] O heddii ko jaambaaro ngenndiijo ɓurɗo mawnude e Alseri, hare makko ina luggiɗi no feewi e ngenndiyaŋkaagal Alseri garoowo. Reentaare jokki e murto Kabyle en e kitaale 1850 e 1871,[117] e murto ngoɗngo, fof e dow fenaande, rewi heen ko ƴettugol leydi mawndi.[118] E wiyde daartiyankooɓe heewɓe, laabi ɗi Faraysenaaɓe kuutorii ngam tabitinde njiimaandi Alseri, njottiima e tolnooji warngooji.[119][120][121] Daartoowo biyeteeɗo Ben Kiernan winndii e dow ko Farayse heɓti Alseri: "E hitaande 1875, ko Farayse heɓti Alseri timmi. Hare nde warii ko ina tolnoo e 825 000 ɓiɗɗo leydi Alseri gila 1830".[122] Kaalis Farayse gila 1831 haa 1851 ko 92 329 maayɗo e nder safrirde ndee e 3 336 tan maayi e golle.[123][124] Alseri koloñaal ina maantini e jiiɓru hakkunde laamu konu e koɗdiiɗo Oropnaaɓe. Nde nde assimilee e nder departemaaji Farayse e hitaande 1848,[125] nde gollorii ko e les njiimaandi guwerneer-general e juɓɓule baɗɗe faayiida no feewi e koɗdiiɗo, ɓe nganndiraa koloñaal en caggal ɗuum, Pied-Noirs.[126] E hitaande 1848, yimɓe Oropnaaɓe ina tolnoo e 100 000 neɗɗo,[127], ɓe njottii 244 600 neɗɗo e hitaande 1872.[128] Politik Napoleyoŋ III ɓurɗo yurmeende e juulɓe, hulɓinii koɗdiiɗo oo.[129] Caggal wolde Farayse-Prusse, Republique tataɓo oo darnii laamu koɗdiiɗo, semmbini ɗum e yimɓe hono Eugène Étienne. Fitinaaji koɗdiiɗo e hitaande 1898 addani laamu koloñaal en ɓeydaade heɓde ndimaagu mum en to Alseri. Faggudu nduu wonti fawaade e Farayse no feewi, ko ɓuri heewde e mum en ko gese inabooje e dow ballal peewnugol nguura,[130] ɗum addani juulɓe ɓee waasde, njiyaagu, baasal. E fuɗɗoode teeminannde 20ɓiire, koloñaal en mbaɗti ko ɓuri heewde e yimɓe e nder Alseri e Oran fof.[131] Ngenndiyaŋkaagal Alseri feeñii ko adii wolde adunaare adannde rewrude e Jeunes Algériens, jannguɓe Farayse, ɗaɓɓooɓe assimilation goonga e potal hakkeeji.[132] Konu adunaaru adanngu hollitii waylo-waylo : Alserinaaɓe kaɓii e cuusal (25 000 maayɗo) e golloraade e nder usineeji Farayse, kono fodoore waylo-waylo no sariya Jonnart (1919) ɓuri bonde e luulndaare koɗdiiɗo.[133] Ɗum radikal dillere ndee. Emir Khaled (taaniiko Abdelkader) noddii hakkeeji demokaraasi ɓurɗi yaajde, o riiwaa e hitaande 1923.[134] Ferhat Abbas ummiima e assimilaasiyoŋ caggal nde o salii kuulal Blum-Viollette (1936). Messali Hadj ina ɗaɓɓa jeytaare timmunde rewrude e ENA e PPA, Sheek Ben Badis ina ƴellita pinal e ngenndiyaŋkaagal lislaam rewrude e AUMA (1931), ina ƴellita ndimaagu aarabeeɓe e Alseri.[135] Hooreeɓe njeegomo daartol FLN : Rabah Bitat, Mostefa Ben Bulaaid, Muraad Diduche, Mohammed Buudiaf, Krim Belkasem e Larbi Ben M’Hidi. E nder wolde adunaare ɗimmere, Alseri naati e les njiimaandi Vichy hade mum woppiteede e juuɗe leyɗeele dentuɗe Amerik e nder Operation Torch, ko ɗum woni konu Amerik gadano mawngu e nder kampaañ Afrik worgo.[136] E hitaande 1943, Abbas yaltini Manifesto Leñol Alseri ngam ɗaɓɓude ndimaagu mum.[137] Mawnugol ngootaagu hakkunde ngenndiyankooɓe rewrude e dille AML,[138] wondude e ƴaañgol Farayse, addani warngooji bonɗi baɗnooɗi to Sétif e Guelma e lewru mee 1945,[139] ɗo ƴaañgol koloñaal bonngol ngol waɗi heewɓe e wiyde wonde ko hare balɗe tan woni feere.[140] Statut Organic 1947 mo ŋakki oo ɓeydii woppude yontaaji kesi ɗii.[135] Fedde hareeji, ina heen Ahmed Ben Bella, Hocine Ait Ahmed, Rabah Bitat, Larbi Ben M’hidi, e woɗɓe — caggal ɗuum anndiraa ardiiɓe daartol — ndartini fedde nde, sosi CRUA e hitaande 1953, nde wonti Fedde Ndimaagu Ngenndiire (FLN) e hitaande 1954, nde peewnitii Album11. Hare Alseri ina jeyaa e hareeji ɓurɗi teeŋtude e winndere tataɓere ngam haɓaade koloñaal. Nde heɓi ɗum ko sabu FLN jokkude golle mum e paandaale mum teeŋtuɗe (hono no siforaa e bayyinaango 1 noowammbar 1954 e batu Soummam 1956);[141] daɗndude hakkillaaji winndere ndee e hare ngam "artirde dowla Alseri."[142]31 wing, anndiraaɗo ALN, dañii waɗde kulhuli mawɗi e kisal Farayse, tawi ina wuuri e luural luggiɗngal nder leydi.[141] Kartal hollirngal peccitagol leydi Alseri e wilayaaji 6 ƴettaaɗi during Kongres Soummam e hitaande 1956 e geɗe ceertuɗe e Peeje Challe Farayse (golle njiyaagu) e nder wolde Alseri Hare nde fuɗɗii ko e hareeji FLN jokkondirɗi ñalnde 31 oktoobar–1 noowammbar 1954.[144] Farayse jaabtii e doole konu hawrude e peeje renndo e faggudu e les njiimaandi ardiiɓe hono Mendès-Farayse, Soustelle (mo ƴelliti "naatgol"),[145] e caggal mum Guy Mollet.[146] Fitinaaji ɓeydii no feewi caggal nde FLN waɗi njanguuji bonɗi to Nord Constantinois e lewru ut 1955.[147] FLN huutoriima njanguuji hit and run to Alseri e Farayse e nder hare mum, Farayse waɗii warngooji bonɗi. Yanti heen, Faraysenaaɓe mbonnii ko ina tolnoo e 8 000 wuro[148], ɓe ngummii ko ina tolnoo e miliyoŋaaji ɗiɗi Alserinaaɓe e nder kaɓirɗe coktirgal.[149] Hare Alseri (1956–57) yi’i FLN huutoriima ownugol e bommbooji nder gure, ɗi paratroopers Farayse ndartini huutoraade torla — heɓde nasaraaku konu kono bonnude politik mawnde.[150] Feere ndee waɗi ko peccitagol tiiɗngol nder leydi : FLN e MNA Messali Hadj (ko ɗum addani warngooji ƴiiƴam hono Mélouza),[151] e jiiɓru hakkunde doole FLN "nder" e "yaasi".[152] Konu Farayse, e ƴettude janngirɗe e Indosiin, heɓi nafooje konu mawɗe, teeŋti noon e kampaañuuji Morice Line e Seneraal Challe, kono ina njokki e ɓeydaade mettere politik.[153] Caggal nde Charles de Gaulle arti e laamu e hitaande 1958, FLN sosi Guwarnama kuuɓtodinɗo Ndenndaandi Alaseri (GPRA), toɗɗii Ferhat Abbas hooreejo mum. GPRA salii eɓɓaande de Gaulle ngam dartinde wolde, nde o innitiri "Jam jaambaaro",[154] addani mo waylude darnde makko feewde e ƴellitgol hoore makko (anndinaa e hitaande 1959).[155][156] Ɗum jibini murto koɗdiiɗo e konu, haa arti noon e putsch mo ronkaama e lewru abriil 1961, mo senerooji ɗi Challe e Salan ardii, caggal ɗuum naati e OAS ownooɓe.[155] Caggal kaaldigal caɗtungal, nanondiral Évian siifondiraa e lewru marse 1962,[157] ɗum addani dartagol wolde e referaandoom ɗo Alserinaaɓe ɓuri heewde wootde ngam heɓde jeytaare. Alseri heɓi ndimaagu mum ñalnde 5 sulyee 1962, ɗum joofni duuɓi 132 laamu koloñaal Farayse.[158] Coodgu aadee ina mawni no feewi. Daartooɓe, hono Alistair Horne e Raymond Aron, ina kollita wonde keewal maayɓe e wolde juulɓe Alseri ina ɓurnoo heewde e limtooji FLN gadani ɗii e limtooji Farayse laawɗuɗi ɗii kono ina famɗi no feewi e miliyoŋaaji 1 maayɓe ɗi laamu Alseri wiyi caggal jeytaare mum en. Horne limtii wonde maayɓe Alserinaaɓe e nder duuɓi jeetati ina tolnoo e 700 000 neɗɗo.[159] Hare nde riiwti ko ina ɓura miliyoŋaaji ɗiɗi Alserinaaɓe.[160] Limre Pied-Noirs Oropnaaɓe dognooɓe Alseri ko ɓuri 900 000 hakkunde 1962 e 1964.[161] Eggugol Farayse mawngol ngol yaawi caggal warngooji baɗnooɗi to Oran e hitaande 1962, ɗo Oropnaaɓe heewɓe mbaraa ngam yoɓde warngooji OEA.[162] Ina hiisa wonde hakkunde 30 000 e 150 000 Harki e jom en jawɗeele en mbaraa ko FLN walla ko linch mobbooji to Alseri.[163] Leydi ndii heddii ko e ɓuuɓri : ɓuuɓri mawndi, ŋakkeende faggudu sabu ko ɓuri heewde e hoɗɓe Oropnaaɓe njalti ɗoon e ɗoon, e baasal renndo luggiɗngal.[164] === Duuɓi capanɗe tati gadani jeytaare (1962–1991) === Houari Boumediene Ngootaagu FLN ɓuuɓngu nguu, yani ɗoon e ɗoon caggal jeytaare mum, ɗum addani hooreejo GPRA, hono Ben Youcef Ben Khedda, luural laamu, e terɗe GPRA goɗɗe, ina heen Ait Ahmed, Rabah Bitat e Ahmed Ben Bella. Ko sakkitii koo, ko ALN yaajɗo e gardagol Houari Boumedienne seppo e Alseri. Caggal seppooji mawɗi ɗi UGTA yuɓɓini, wolde nder leydi rewi, Ben Bella heɓi laamu e lewru suwee 1962.[165] Leñol kesol ngol ina joginoo caɗeele mawɗe e mahngo faggudu ndu ŋakkiraaka e ƴellitde mbaydi ngenndi ndi jokkondirndi.[166] Hooreejo leydi Alaseri gadano oo ko Ahmed Ben Bella hooreejo Fedde FLN. Luural leydi ummoriingal e ɗaɓɓaande Maruk e geɗe hirnaange Alseri addani wolde sanɗaaji e hitaande 1963.[167] Ben Bella liɓaa e hitaande 1965 ko Houari Bumédiène, gonnooɗo sehil makko e jaagorgal ndeenka leydi. E laamu Ben Bella, laamu nguu ɓeydiima wonde sosiyaalist en e doolnuɓe ; Boumédienne jokki e ngool laawol. Kono o ɓuri tuugnaade ko e konu ngam ballal makko, o ustii lannda sariya gooto tan e darnde maande. O moofti ndema, o ummini diɗɗal mawngal ngam ƴellitde njulaagu. Koɗkiiji ƴettugol nebam mbaɗtaa ngenndiiji. Ɗumɗoo ina teskaa e ardorde ndee caggal kiris petroŋ hakkunde leyɗeele e hitaande 1973. Lomtiiɗo Boumédienne biyeteeɗo Chadli Bendjedid waɗii won e peeje faggudu rimɗuɗe. O ƴetti politik aarabeeɓe e nder renndo Alseri e nguurndam renndo. Jannginooɓe Arab, adduɓe e leyɗeele juulɓe goɗɗe, njaltini miijo lislaam ngoɗngo e nder duɗe, aawi aawdi gartugol e lislaam ortodoks.[168] Faggudu Alseri ɓeydii fawaade e petroŋ, ɗum addani ɗum caɗeele nde coggu nguu ustii e kitaale 1980 ŋakkeende petroŋ.[169] Resndo faggudu saabinoongu ŋakkeende coggu petroŋ winndere ndee, addani Alseri jiiɓru renndo e nder kitaale 1980 ; e darorɗe duuɓi sappo ɗii, Bendjedid naati e njuɓɓudi lanndaaji keewɗi. Lanndaaji politik ƴellitii, ko wayi no Fedde Islaamiyankoore (FIS), fedde jaajnde pelle juulɓe.[168] Konu hakkunde leyɗeele (1991-2002) e caggal mum Winndannde mawnde: Hare nder leydi Alseri Warngooji ko ina tolnoo e 50 neɗɗo e hitaande 1997-1998. Fedde Islaamiyankoore (GIA) wiyi ko heewi e maɓɓe mbaɗi ɗum en. E lewru desaambar 1991, fedde wiyeteende « Front de sauvetage islamique » jiimi e wooteeji gadani e nder wooteeji ɗiɗi. E kulol suɓaade laamu lislaam, laamu nguu naati heen ñalnde 11 lewru Yarkomaa 1992, ngummii woote ɗee. Bendjedid woppi laamu, Diiso Toowngo Dowla toɗɗaa ngam wonde Hooreejo leydi. Nde haɗi FIS, ɗum jibini fitinaaji siwil hakkunde fedde armeeji Front, hono Goomu Islaamiyankeewu armeeji, e konu ngenndi, tawi ko ina ɓura 100 000 neɗɗo ina cikka maayi heen. Militeeruuji lislaamiyankooji mbaɗii kampaañ bonɗo warngooji siwil en.[170][failed verification] E nokkuuji keewɗi e nder hare nde, ngonka Alseri wonti ko huunde nde winndere ndee fof hatojini e mum, haa teeŋti noon e sahaa kiris mo Air France Flight 8969, njiimaandi ndi fedde wiyeteende Islamic Group waɗi. Fedde Islaamiyankoore armeeji bayyini dartagol wolde e lewru oktoobar 1997.[168] Alseri waɗii wooteeji e hitaande 1999, ɗi ƴeewooɓe winndere ndee e ko ɓuri heewde e pelle luulndo[171] njiyri ɗum en ko hooreejo leydi Abdelaziz Bouteflika heɓi. O golliima ngam artirde deeƴre politik e nder leydi ndii, o habri eɓɓaande "Civil Concord", jaɓaande e nder referaandoom, nde heewɓe e kasoo politik njaafnaa, e ujunnaaje keewɗe terɗe pelle daraniiɗe jojjanɗe aadee ndokkaama yamiroore ñaaweede e dow yaafuya keewɗo, jogorɗo huutoreede haa ñalnde 13 lewru nduu fitinaaji njippiima e yaawre. Fedde salafiste en ngam haɓaade (GSPC), fedde nde wonaa laamuyankoore, jokki kampaañ ownugol e laamu nguu.[168] Bouteflika toɗɗaa kadi e woote gardagol leydi e lewru abriil 2004 caggal nde o waɗi kampaañ e porogaraam nanondiral ngenndiwal. Porogaraam oo ina waɗi peeje faggudu, juɓɓule, politik e renndo ngam ƴellitde leydi ndii, ɓeydude nguurndam, e haɓaade sabaabuuji njiimaandi. Ina heen kadi eɓɓaande yaafuya ɗiɗmere, hono Charte pour la Paix et la Réconciliation Nationale, nde jaɓaa e referaandoom e lewru suwee 2005. Nde rokki yaafuya ko ɓuri heewde e geriyaaɓe e doole kisal laamu.[168] E noowammbar 2008, doosɗe leydi Alseri mbaylaama caggal woote to Parlemaa, ɗe itti keerol manndaaji ɗiɗi wonande jooɗaniiɓe hooreejo leydi. Ndee waylo-waylo addani Bouteflika daraade ngam suɓaade hooreejo leydi e woote gardagol leydi 2009, o suɓaama kadi e lewru abriil 2009. E nder kampaañ makko woote e caggal nde o suɓaa, Bouteflika fodaniino ɓeydude porogaraam nanondiral ngenndiwal e porogaraam 150 miliyaar dolaar keso miliyoŋaaji tati hostrubs ngam yoɓde. == Geography == Saharaa, koɗli Hoggar e koɗli Atlas ina mbaɗi relief Alseri. Jeereende Alseri ina waɗi ko ina ɓura 90% e leydi ndii fof.[177] Gila Sudaan fusi e hitaande 2011, haa Sudaan Worgo sosaa, Alseri woni leydi ɓurndi mawnude e Afrik. Kadi ko ndi leydi ɓurndi mawnude e nder geec Mediteraane. Feccere mayre fuɗnaange ina waɗi geɗal maantinngal e Saharaa. To bannge worgo, Atlas Tell ina hawra e Atlas Sahara, to bannge worgo, ko ɓulli ɗiɗi nannduɗi e ɓadtaade fuɗnaange, hakkunde majji ina mbaɗi laddeeji mawɗi e dowriiji toowɗi. Atlasuuji ɗii fof ina keewi hawrude e fuɗnaange Alseri. Koye mawɗe Aures e Nememcha ina njogii fuɗnaange-rewo Alseri fof, ina keeri Tuunus. Nokku ɓurɗo toowde oo ko tufnde Tahat (3 003 meeteer walla 9 852 meeteer). Alseri ɓuri woni ko hakkunde latitudeeji 19° e 37°N (nokku tokooso woni fuɗnaange 37°N e fuɗnaange 19°N), e njuuteendi 9°W e 12°E. Ko ɓuri heewde e nokkuuji daande maayo ko tufɗe, won heen ko koɗli, ina waɗi kadi laaɗe diwooje nafooje seeɗa. Nokku oo gila e daande maayo haa e Tell Atlas ina ɓuuɓi. Fuɗnaange Atlas Tell ko nokku ɓuuɓɗo joofɗo e Atlas Saharaa ; ko ɓuri woɗɗude to bannge worgo, ko jeereende Sahara.[178] Koye Hoggar (aarabeeɓe : جبال هقار ), anndiraaɗe kadi Hoggar , ko diiwaan toowɗo e nder caka Saharaa, to fuɗnaange Alseri. Ɓe ngoni ko hedde 1 500 km (932 mi) to fuɗnaange laamorgo leydi Alseri, e fuɗnaange Tamanghasset tan. Alseri, Oran, Konstantin, e Annaba ko gure mawɗe Alseri.[178] Kiliima e ndiyam Winndannde mawnde: Kiliima Alseri Kartal Alseri e peccitagol weeyo Köppen E nder ndii leydi, nguleeki jeereende hakkunde ñalawma ina waawi wonde nguleeki hitaande kala. Kono caggal nde naange muti, henndu laaɓndu, yoorndu ina addana nguleeki yaawde, jammaaji ɗii ina cooynoo haa ina ɓuuɓta. Ñalnde kala ko heewi e nguleeki ina winndee. Toɓooli ina keewi no feewi e bannge daande maayo Tell Atlas, ina tolnoo e 400 haa 670 mm (15,7 haa 26,4 in) hitaande kala, keewal toɓooli ina ɓeydoo gila hirnaange haa fuɗnaange. Toɓo ɓuri heewde ko e bannge worgo fuɗnaange Alseri, ɗo toɓo ngoo yettotoo ko ina tolnoo e 1 000 mm (39,4 in) e won e duuɓi. Ko ɓuri woɗɗude e nder leydi, toɓooli ɗii ina pamɗi. Alseri ina jogii kadi erguuji, walla tule ceene, hakkunde koɗli. Ina jeyaa e ɗeen, e sahaa ndunngu nde henndu nduu heewi e ɓuuɓde, nguleeki ina waawi yettaade 43,3 °C (110 °F). Waylo-waylo weeyo to leydi Alseri ina jogii batte keewɗe e leydi ndii. Alseri wonaano darnde mawnde e mbayliigu weeyo,[179] kono, hono no leyzeele gozze e nder diiwaan Fuznaange hakkundeejo e Afrik worgo (MENA) nii, ina sikkaa ina jeyaa e leyzeele vurze waawde battinde e mbayliigu weeyo.[180] Sabu feccere mawnde e leydi ndii ina woni e nokkuuji gulɗi e joorɗi, ina heen feccere e Saharaa, caɗeele keɓgol nguleeki e ndiyam ina ɗaminaa maa ɓeydo bonde.[179] Gila e hitaande 2014, annduɓe ina mbiya wonde nguleeki ɓurtuki ina addana mbayliigu weeyo e nder leydi Alseri.[179] Alseri woni ko e 46ɓo e nder leyɗeele 2020 ngam ƴellitde golle mbayliigu weeyo.[181] == Fauna e leɗɗe == Fowru fennec ko daaba ngenndiijo leydi Alseri. Leɗɗe ceertuɗe Alseri ina mbaɗi nokkuuji daande maayo, koɗli e huɗo nannduɗi e jeereende ɗi fof ina mballita e kullon ladde keewkon. E nder leydi Alseri, laddeeji zi ko hedde 1 % e wertallo leydi ndii fof, zum wonnoo ko 1 949 000 ektaar (ha) ladde e hitaande 2020, zum wonnoo ko 1 667 000 ektaar (ha) e hitaande 1990. E hitaande 2020, laddeeji vurzi moxxude e nder tagoodi (hektaar) e9010 cakkii 510 000 ektaar (ha). E nder laddeeji vurzi moxxude zi 0 % hollitaama ko laddeeji vurzi famzude (ina heen lezze vurze moxxude tawa alaa ko hollirta golle yimve laaɓtuze) e ko ina wona 6 % e nokkuuji laddeeji zi tawaama e nder nokkuuji reentorzi. Wonande hitaande 2015, 80% e nokkuuji laddeeji zi kollitaama ko jeyi laamu, 18% jeyi keeriiɗo e 2% jeyi limtaa ko goɗɗum walla ko anndaaka.[182][183] Heewɓe e tagooje baɗɗe ladde Alseri ina nguuri e ɓadtaade siwil en. Daabaaji ɓurɗi yiyeede ɗii ko : baali ladde, baali Afrik, e gazelle, hay so tawii noon ina heewi yiyeede e baali fennec e jerbooji. Alseri ina jogii kadi ƴiye Afrik tokoose e ƴiye Afrik worgo-fuɗnaange, kono ɗeen ƴiye ina pamɗi yiyeede. Muudo mboros boɗeejo, hono mboros Barbary, ina hoɗi e laddeeji ɓuuɓɗi, ɓuuɓɗi e nokkuuji fuɗnaange-rewo. Fowru fennec ko daaba ngenndi Alseri.[184] Keewceeral colli ina mbaɗa leydi ndii nokku ɗo ƴeewooɓe colli njiylotoo. Laddeeji ɗi ko baali e ɓowɗi hoɗi. Makaakuuji barbari ko ɓowɗi tan njibinaa. Mbooy, monitoruuji jeereende, e kullon ladde keewkon ina tawee ina nguuri e nder mbaydiiji keewɗi e nder diiwanuuji semi-arid Alseri ɗii kala. Daabaaji keewɗi jooni majjii, ina jeyaa heen : liɗɗi Barbary, beeli Atlas e mborosaaji Afrik hirnaange.[185] To bannge worgo, won e leɗɗe gonɗe e leydi ndii ina mbaɗi ƴiye Macchia, leɗɗe oliif, leɗɗe ƴiye, leɗɗe seddere e leɗɗe goɗɗe. Diiwanuuji koɗli ɗii ina njogii laddeeji mawɗi ɓuuɓɗi (pine Aleppo, juniper, e oak ɓuuɓɗo) e won e leɗɗe ɓuuɓɗe. Fig, eukaliptus, agave, e leɗɗe paltoor ceertuɗe ina puɗa e nokkuuji ɓurɗi welde. Vine inabooje ko jeyaaɗo e daande maayo. To diiwaan Saharaa, won e oaseeji ina njogii leɗɗe palme. Akasiyaaji e oliif ladde ko leɗɗe ɓurɗe heewde e heddiiɓe e Saharaa. Alseri ina joginoo 2018 limre 5,22/10, woni 106ɓo e nder winndere nde e nder 172 leydi.[186] Jardiin Botanique Hamma ina waɗi ko ina tolnoo e 1 200 leɗɗe ceertuɗe, ina heen leɗɗe keewɗe ɗe keewaani e ɗe ngalaa sifaaji.[187] Gelooɗi ina kuutoree no feewi ; jeereende ndee ina heewi kadi mboɗeeri tookeeri e ndi tooketaake, mborosaaji, e mborosaaji keewɗi. == Laamu e politik == Winndannde mawnde: Politik leydi Alseri Abdelmadjid Tebboune, hooreejo leydi Aljeri gila 2019 Laamu Alseri siforaama ko laamu doolnuɗo,[188][189][190][191] e politikaaji cuɓaaɗi ina njogii doole seeɗa e geɗe leydi ndii. E nder ɗuum, fedde "décideurs" ("fellitooɓe") siwil en e konu ɓe cuɓaaka, anndiraaɗe "le pouvoir" ("doole") ina kuutoroo laamu de facto e dow leydi ndii, haa arti noon e suɓaade hol fotɗo wonde hooreejo leydi.[192][193][194] Gorko ɓurɗo doole ina waawi wonde Mohamed Mediène, hooreejo humpito konu, hade makko jippineede e seppooji 2019.[195] E ɗii duuɓi cakkitiiɗi, heewɓe e ɓeeɗoo senerooji maayii, njooɗiima, walla ngoppaama. Caggal maayde Seneraal Larbi Belkheir, hooreejo leydi ɓennuɗo oo, hono Bouteflika, waɗti lolluɓe e postooji teeŋtuɗi, teeŋti noon e Sonatrach, o dañii waylooji doosɗe leydi ndi, ɗi mbaɗti mo suɓaade haa abada, haa o jippinaa e hitaande 2019 e nder seppooji.[196] Mawɗo leydi ndi ko hooreejo leydi Alaseri, cuɓeteeɗo duuɓi joy. Hooreejo leydi oo ina yaaji e manndaaji ɗiɗi, duuɓi joy. Woote hooreleydaagu 2019 ina fotnoo waɗeede e lewru abriil 2019, kono seppooji keewɗi mbaɗii ñalnde 22 feebariyee ngam salaade kuulal hooreejo leydi ndii ngam tawtoreede woote ɗee, ɗum addani hooreejo leydi ndii, hono Bouteflika, bayyinde wonde o woppii laamu ñalnde 2 abriil.[197] Abdelmadjid Tebboune, kanndidaa keɓtinaaɗo, suɓaama hooreejo leydi caggal nde woote ɗee mbaɗi ñalnde 12 desaambar 2019. Seppooji ɗii njaɓaani jaɓde Tebboune wonde hooreejo leydi, ɓe ciftinii ɗaɓɓaande peewnugol kuuɓtodinngol doosɗe politik.[198] Alseri ina jogii hakke suɓaade e nder duuɓi 18.[199] Hooreejo leydi woni hooreejo konu nguu, e Diiso Jaagorɗe e Diiso Kisal Toowɗo. O toɗɗata ko gardiiɗo jaagorɗe leydi ndi kadi ko kanko woni hooreejo laamu.[200] Asaambele ngenndi yimɓe Parlemaa Alseri ko suudu ɗiɗi ; suudu lesru nduu, woni Asaambele ngenndi, ina jogii terɗe 462 cuɓaaɗe to bannge duuɓi joy, suudu toowndu nduu, woni Diiso Ngenndi, ina jogii terɗe 144, tawi heen 96 ko suudu sarɗiiji cuɓotoo, 48 ko hooreejo leydi toɗɗaa e[21]. E fawaade e doosɗe leydi, hay fedde politik wootere waawaa soseede so tawii « tuugnii ko e ceertugol diine, ɗemngal, leñol, jinnaaɓe, golle, walla diiwaan ». Yanti heen, kampaañuuji politik ina poti yaltineede e geɗe cifaaɗe dow ɗee.[202] Woote parlemaa cakkitii waɗde ko e lewru suwee 2021. E nder wooteeji ɗii, FLN dañii 66 jooɗorde mum, kono heddii ko lannda ɓurɗo mawnude e 98 jooɗorde. Lanndaaji goɗɗi ɗii ko Dillere Société pour la Paix keɓɗo 65 jooɗorde, Rally National pour la Démocratie keɓɗo 58 jooɗorde, Front Future keɓɗo 48 jooɗorde, e Dillere mahngo ngenndiire keɓɗo 39 jooɗorde. == Jokkondiral caggal leydi == Winndannde mawnde: Jokkondiral hakkunde leyɗeele Alseri Hooreejo leydi ndii, hono Abdelaziz Buteflika e George W. Bush ina njuɓɓina juuɗe mum en to otel Windsor Toya Resort and Spa to wuro Tōyako, diiwaan Abuta, Hokkaidō e hitaande 2008. E maɓɓe ina ngondi e Dmitriy Medvedev, nano, e Yasuo Fukuda, ñaamo. Alseri ina jeyaa e politik koɗdigal Orop (ENP) mo Dental Orop ƴetti ngam ɓamtude Dental Orop e hoɗdiiɓe mum. Hokkude semmbe e yoɓde gollotooɓe ɓurɓe moƴƴude, kam e rokkude kaalis e mbaadi ɓurndi yaawde e ɓuuɓde, ko ɗeen ngoni kuule ɗiɗi mawɗe gonɗe e les njiimaandi kuutorgal Orop (ENI) ngal fuɗɗii golle e hitaande 2014. Ina jogii bidsee €15,4 miliyaar, ina rokka kadi limoore kaalis rewrude e porogaraamuuji. E hitaande 2009, laamu Farayse jaɓi yoɓde warɓe jarribooji nukliyeer to Alseri. Jaagorgal ko feewti e ndeenka leydi ndii, hono Hervé Morin, hollitii wonde « yontii nde leydi men jogori jam e hoore mum, jam e dow ballal njuɓɓudi njoɓdi e njoɓdi », nde o holliti eɓɓaande sariya jowitiinde e yoɓde. Jaagorgal leydi Alseri e gollodiiɓe mum ina cikki wonde ɗumɗoo ko laawol gadanol moƴƴol, ina ɗaminii kadi wonde ngolɗoo laawol ina waawi hirjinde reparaasiyoŋ ɓurɗo yaajde.[203] Feere hakkunde Alseri e Maruk e jokkondiral mum e Saharaa hirnaange, ko huunde nde haɗata tiiɗtinde Dental Magreb aarabeeɓe, sosaangal e innde mum e hitaande 1989, kono ngal jogaaki teddeendi gollal seeɗa.[204] Ñalnde 24 lewru bowte hitaande 2021, Alseri habri wonde ina woppi jokkondiral mum e Maruk.[205] Jaagorgal leydi Alseri hannde ko feewti e caggal leydi wiyetee ko Ahmed Attaf. Wakiiliijo maɓɓe to Fedde Ngenndiije Dentuɗe ko Amar Bendjama.[206] Soje Winndannde mawnde: Konu leydi Alseri Korvet biyeteeɗo Djebel Chenoua, mo Alseri feewnaa e mahaaɗo Konu leydi Alseri ina waɗi konu ngenndi (ANP), konu ndiyam leydi Alseri (MRA), e konu weeyo Alseri (QJJ), e konu weeyo leydi ndii.[207] Ko kañum woni lomto toowngo Konu Ndimaagu Ngenndi (Armée de Libération Nationale walla ALN), fedde armeere ngenndiyankoore nde haɓantonoo koloñaal Farayse e wolde jeytaare Alseri (1954–62). Hakke yimɓe konu ina mbaɗi 147 000 gollotooɓe, 150 000 rezerw, e 187 000 gollotooɓe e konu (estimation 2008).[208] Golle e nder konu ko doole wonande worɓe yahrooɓe e duuɓi 19–30, fotde lebbi 12. Haa e hitaande 2026, Global Firepower wonii Alseri e 27ɓo e nder 145 leydi e nder limto mum hitaande kala e doole konu, tawi PowerIndex ina jogii 0,4849. Ko noon kadi ƴeewndo ngoo waɗiri Alseri ɗiɗaɓo e nder leyɗeele Afrik, caggal Misra.[209][210] Duɗal hakkunde leyɗeele ngam wiɗtooji peeje (IISS) ina siftina The Military Balance ko ƴeewndo doole konu, gollotooɓe, limtooji kaɓirɗe e faggudu defaare ko ina ɓura 170 leydi.[211] Alseri woni leydi ɗiɗmiri ɓurndi heewde konu e nder Afrik worgo, ndi ɓuri heewde kaalis e nder Afrik (miliyaaruuji 10 dolaar).[212] E wiyde Duɗal Wiɗtooji Jam hakkunde leyɗeele Stockholm (SIPRI), Alseri waɗii ko ina tolnoo e 25,4 miliyaar dolaar Amerik e konu mum e hitaande 2025, ɗum noon ko 20ɓo e winndere ndee e nder leyɗeele ɓurɗe heewde ngalu konu.[213] Caggal nde jaayɗe laamu Alseri kolliti keɓgol laana ndiwoowa Sukhoi Su-57, ɗum waɗi Alseri ko kañum woni leydi gadani e nder Afrik, e nder winndere aarabeeɓe, walla e nder leyɗeele ɓurɗe heewde juulɓe. ngam heɓde haɓoowo Riisi mo yonta joyaɓo.[214][215] Kaɓirɗe Alseri goɗɗe mawɗe hannde ɗee ko tank hare mawɗo T-90, Su-30MKA hare keewɗo doole, Su-35 hare, Su-57 hare yonta joyaɓo, hare MiG-29, elikopteer njanngu Mi-28, system misilaaji S-400 e laana ndiwoowa Kilo. Porogaraam leydi ndii ngam ƴellitde kaɓirɗe leydi ndii tuugii ko e kaɓirɗe Riisi sabu ko ɓuri heewde e kaɓirɗe Alseri ummorii ko Riisi, Siin e Oropnaaɓe kadi ina ngondi e kaɓirɗe konu mawɗe.[216] === Hakkeeji aadee === Alseri ina renndini laamu Amerik e Freedom House mo laamu mum rokkata kaalis mum, wonde « leydi ndi alaa ndimaagu » gila nde fuɗɗii yaltinde ɗeen ɗoon limlebbi e hitaande 1972, so wonaa e hitaande 1989, 1990, e 1991, nde leydi ndi winndaa « ndimaagu mum seeɗa ».[217] E lewru desaambar 2016, Fedde toppitiinde jojjanɗe aadee to Orop e Mediteraane yaltinii ciimtol ko faati e ŋakkeende ndimaagu jaayɗe to Alseri. Nde laaɓtinii wonde laamu Alaseri ina fawi kuule ngam haɗde ndimaagu jaayɗe ; wolde; e hakke seppooji jam, seppooji e mooɓondiral kam e tiiɗtinde senngo jaayɗe e lowre internet. Sabu jaayndiyankooɓe e daraniiɓe laamu nguu ina njuuma, won e juɓɓule jaayndeeji ina njuumta.[218] Senndikaaji jeytaare e ndimaagu ina njogii caɗeele teeŋtuɗe e laamu, ardiiɓe heewɓe ina kaɓɓaa, seppooji ina ndartinaa. E hitaande 2016, senndikaaji keewɗi, keewɗi heen tawtoraama seppooji Alseri 2010–2012, laamu nguu ittii binnditagol mum en.[219][220][221] Koolaaɗo kuuɓal ko huunde nde sariya haɗi e nder leydi Alseri.[222] Gikkuuji jommbaajo gorko e nder renndo ina mbaawi faweede haa duuɓi ɗiɗi kasoo.[223] Ko wonaa ɗuum koo, fotde 26% e Alserinaaɓe ina cikka wonde jommbaajo gorko ina foti jaɓeede, e wiyde wiɗto waɗaango e BBC News Arabic-Arab Barometer e hitaande 2019. Alseri hollitii jaɓgol LGBT ɓurngol heewde so yerondiraama e leyɗeele aarabeeɓe goɗɗe ɗo wiɗto ngoo waɗiraa.[224] Fedde Human Rights Watch tuumi laamu Alseri huutoraade ñawu COVID-19 ngam haɗde dille e seppooji ngam haɓaade demokaraasi e nder leydi ndi, ɗum addani sukaaɓe nanngeede e nder njuɓɓudi renndo.[225] === Feccere njuɓɓudi laamu === Binndanɗe mawɗe : Diiwanuuji Alseri, Diiwanuuji Alseri, e Municipaalitee Alseri Alseri ina feccii e 69 diiwaan (wilayaaji), 553 diiwaan (daïra)[226] e 1 541 komin (baladiya). Kala diiwaan, diiwaan, e municipaalitee ina inniree jooɗorde mum, ko ɗum heewi wonde wuro ɓurngo mawnude. Feccere njuɓɓudi laamu wayliima laabi keewɗi gila jeytaare. So aɗa naatna diiwanuuji kesi, limooje diiwanuuji ɓooyɗi ɗii ina keɓee, ko ɗum waɗi doggol ngol alkule ɗee ngonaa. E limooje maɓɓe laawɗuɗe, jooni (gila 1983) ko:[207] == Sigga == PIB ƴellitaare neɗɗo gooto e nder leydi Alseri Kaalis leydi Alseri ko dinaar (DZD). Faggudu nduu ina heddii e dowla, ko ɗum woni ko njiimi e mbaydi ƴellitaare sosiyaalist caggal jeytaare leydi ndii. E lewru suwee 2024 Ciimtol Banke Adunanke 2024 ina hollita mbayliigu mawngu wonande Alseri, naatɗo e fedde cuɓaande leyɗeele toowɗe hakkundeeje. Ndee ɗoo ƴellitaare faggudu, ko batte peeje ƴellitaare teskinɗe, ina waɗa leydi ndii e nder cate goote e leyɗeele mawɗe ummoriiɗe e Siin, Beresiil e Turki[228][229][230] E nder duuɓi cakkitiiɗi ɗii, laamu Alseri dartinii privatisation e nder gollorɗe laamu, e fawaade e kuule ngam naatde e faggudu e nder31. Ɗee kuule puɗɗiima ittude ko ɓooyaani koo hay so tawii naamne jowitiiɗe e faggudu Alseri ina keddii.[232][233] Alseri ina hatojini e ƴellitde gollorɗe tawa ko e yaasi hidrokarbonuuji e nder heen sabu ŋakkeende ngalu e birooji dowlaaji ɗi ngalaa golle. Eɓɓooje laamu nguu ngam feewnude faggudu nduu e dañde ngalu keewngu caggal leydi e nder leydi hee, tawa ina waɗi ko famɗi fof ngam ustude ŋakkeende golle sukaaɓe toowɓe walla ngam haɓaade ŋakkeende galleeji.[207] Leydi ndii ina wondi e caɗeele keewɗe e nder yontaaji juutɗi e hakkundeeji, ina jeyaa heen ŋakkeende faggudu, semmbinde peeje politik, faggudu e kaalis, moƴƴinde ngonka njulaagu e ustude ŋakkeende potal hakkunde diiwanuuji.[173] Waɗii seppooji faggudu e lewru feebariyee e marse 2011, addani laamu Alseri rokkude ko ina ɓura miliyaaruuji 23 dolaar ngam wallitde laamu e ɓeydagol njoɓɗeele e nafooje caggal ɗuum. Jaqde laamu ina veydoo fotde 27 % e hitaande kala e nder duuvi joyi zi. Porogaraam njulaagu laamu 2010–14 maa yoɓ 286 miliyaar dolaar Amerik, 40% heen maa yahdu e ƴellitaare aadee.[173] Luumo laabi to leydi Alseri A jaaraama e ngalu hidrokarbon tiiɗngu, Alseri ina jogii kuɗol 173 miliyaar dolaar e kaalis janano e kaalis mawɗo ngam dartinde hidrokarbon. Yanti heen, ñamaale Alseri caggal leydi ina pamɗi, fotde 2% e PIB.[207] Faggudu nduu ina heddii e fawaade e ngalu hidrokarbon no feewi, tee, hay so tawii noon ina heewi kaalis (178 miliyaar dolaar Amerik, ko ina tolnoo e duuɓi tati naatgol), ɓeydagol coodguuli hannde ɗii ina addana bidsee Alseri ɓeydaade waasde jogaade batte juutɗe e ŋakkeende ngalu hidrokarbon.[234] Alseri naataani e OMC, hay so tawii ko duuɓi keewɗi kaaldigal kono ko tergal e nokku njulaagu aarabeeɓe mawɗo,[235][source unreliable] nokku njulaagu duunde Afrik,[236], ina jogii nanondiral jokkondiral e Dental Orop.[237][238] Investissement direct Turki yaawniima e nder leydi Alseri, tawi njeñtudi mum tolniima e miliyaaruuji 5 dolaar. Haa hitaande 2022, limoore sosiyeteeji Turki gonɗi e leydi Alseri ɗii njottiima 1 400. E hitaande 2020, hay so tawii rafi o ina jokki, ko ina ɓura 130 sosiyetee Turki sosaa e nder leydi Alseri.[239] === Nebam e jawdi tago === Pipeeji e nder leydi Alseri Alseri, mo faggudu mum tuugii ko e petroŋ, ina jeyaa e fedde OPEP gila 1969.[240] Pewnugol mum petroŋ ina tolnoo e 1,1 miliyoŋ barel/ñalngu, kono kadi ko kañum woni peewnugol gaas mawɗo e yeeyde ɗum, jogiinde jokkondiral teeŋtungal e Orop.[241] Hidrokarbon ina ɓooyi wonde ƴiiƴam faggudu, ina waɗi ko ina tolnoo e 60% e ngalu bidsee, 30% e PIB, e 87,7%[242] e ngalu eksport. Alseri ina jogii 10ɓo e nder winndere nde to bannge gaasuuji, kadi ko kañum woni 6ɓo to bannge njulaagu gaas. Fedde toppitiinde ko faati e semmbeeji Amerik hollitii wonde e hitaande 2005, Alseri ina joginoo 4,5 triliyoŋ meeteer kuuɓtodinɗo (160×1012 cu ft) e keɓe gaasuuji tawaaɗi.[243] Kadi ina woni 16ɓo e nder keɓe petroŋ.[207] Veydaare nde wonaa hidrokarbon e hitaande 2011 ina fotnoo wonde 5 %. Ngam waawde wallitde naamne renndo, laamu nguu ƴettii ngalu, haa teeŋti noon e ballal nguura, e sosde golle, e ballal PVC, e ɓeydagol njoɓɗeele. Coodguuli hidrokarbon toowɗi moƴƴinii konte jooni ɗee e darnde resooji winndereeji mawɗi jooni ɗii.[234] Njoɓdi petroŋ e gaas ɓeydiima e hitaande 2011 sabu jokkude coggu petroŋ toowngu, hay so tawii noon mbaydi peewnugol ngol ina ustoo.[173] Pewnugol ummoraade e sekteer petroŋ e gaas to senngo njuvvudi ina jokki e ustaade, zum wonnoo ko 43,2 miliyaar ton haa 32 miliyaar ton hakkunde 2007 e 2011. Ko zuum wazi noon, sekteer oo ina soomi 98 % e njuvvudi njeeyguuji zi e hitaande 2011, zum wonnoo ko 48 % e bidsee 1962 e 2012 71,4 miliyaar dolaar Amerik.[173] Sosiyetee ngenndiijo petroŋ Alseri wiyetee ko Sonatrach, jogiiɗo darnde mawnde e denndaangal fannuuji petroŋ e gaasuuji e nder leydi Alseri. Denndaangal gollotooɓe e leyɗeele goɗɗe ina poti gollodaade e Sonatrach, ko kañum heewi jogaade jeyi ɓurɗo heewde e nanondiral peewnugol-renndinde.[245] Heɓde biocapacity e nder leydi Alseri ina famɗi no feewi e winndere ndee. E hitaande 2016, Alseri ina joginoo 0,53 ektaar winndereejo[246] e nder neɗɗo gooto e nder leydi mum, ko famɗi fof ko ina tolnoo e 1,6 ektaar winndereejo e nder neɗɗo gooto.[247] E hitaande 2016, Alseri huutoriima 2,4 ektaar winndereejo biocapacité e neɗɗo gooto – ko mbaydi ekolosii maɓɓe e ñaamde. Ɗum firti ko ɓe kuutortoo ko famɗi fof laabi 4,5 biocapacity ko Alseri jogii koo. Ko ɗum waɗi Alseri ina jokki e ŋakkeende mbaawkaaji nguurndam.[246] E lewru abriil 2022, dipolomaat en ummoriiɓe Itali e Espaañ mbaɗii jeewte caggal nde Rome ƴetti kuulal ngam heɓde gaas Alseri keewɗo, ɗum jibini kulhuli e nder Madrid.[248] E nder nanondiral hakkunde Sonatrach mo Alseri e Eni mo Itali, Alseri maa neldu Itali miliyaaruuji 9 kuuɓtodinɗi gaas goɗɗo e hitaande aroore ndee e hitaande 2024.[249] === Wiɗtooji e mbaydiiji semmbeeji goɗɗi === Alseri waɗii fotde 100 miliyaar dolaar ngam ƴellitde nokkuuji wiɗto e yoɓde wiɗtooɓe. Ndee ɗoo fedde ƴellitaare ina foti yahrude yeeso e peewnugol semmbeeji goɗɗi, haa teeŋti noon e semmbeeji naange e henndu.[250] Alseri ina yahra yeeso e yaawre e ajendaaji mum semmbeeji kesi, ina fadi 15 000 megawatt (MW) walla ko ina tolnoo e 15 gigawatt (GW) semmbe naange e hitaande 2035[251][252] ngam ustude fawaade e gaasuuji tawaaɗi[253] ina woodi eɓɓooji semmbeeji 45 kuutorteeɗi e nder Alseri 6,1 miliyaar dolaar Amerik [253]. Alseri ina sooda hannde ko ina tolnoo e 27 000 MW (27 GW) kuuraa, e wiyde ministeer oo[251]. Wonande hitaande 2026, Alseri ina foti huutoraade 9 1 480 MW (1,48 GW) e nder lewru ut [254] ngam fawaade e daawal gadanal eɓɓaande ndee ngam feewnude 3 200 MW (3,2 GW) e semmbeeji kesi ɗi maa tawtore kadi 3 200 MW (3,2 GW) semmbeeji kesi ɗi maa taw heen kadi 1 480 MW (1,48 GW) e porogaraam Ad4 ina hiisa wonde ko kañum ɓuri waawde huutoraade semmbe naange e nder Mediteraane, ko ɗum waɗi laamu nguu rokki kaalis ngam sosde nokku ganndal naange to Hassi R'Mel. Hannde, Alseri ina jogii 20 000 porfeseer wiɗto to duɗe jaaɓi-haaɗtirde ceertuɗe e ko ina ɓura 780 laboratuwaar wiɗto, tawi paandaale laamu ina njogori ɓeydude haa 1 000. Gaagaa semmbe naange, fannuuji wiɗtooji to Alseri ina mbaɗi jokkondiral weeyo e satelitaaji, semmbe nukliyeer e wiɗtooji safaara. === Lugge golle === Hakindo ŋakkeende golle ko 11,8% e hitaande 2023.[255] Laamu nguu semmbinii e hitaande 2011 porogaraamuuji golle baɗaaɗi e hitaande 1988, haa teeŋti noon e nder njuɓɓudi porogaraam ngam wallitde yiɗɓe golle (Dispositif d’Aide à l’Insertion Professionnelle).[173] Sukaaɓe ŋakkeende golle ko 29,4% e hitaande 2025.[256][234] === Turismo === Janet Ƴellitaare sekteer turism e nder leydi Alseri ina hatojini e ŋakkeende kaɓirɗe, kono gila 2004 peeje ƴellitaare turism yaajɗe ina kuutoree, ɗum addani oteluuji keewɗi toowɗi e jamaanu mahde. Won nokkuuji keewɗi e nder leydi Alseri, ɗi UNESCO winndi e nder winndere ndee[257] tawi ina jeyaa heen Al Qal'a mo Beni Hammad, laamorgo gadano laamu Hammadi ; Tipasa, wuro Fenisi, caggal ɗuum wuro Roomnaaɓe; Djemila e Timgad, kam en fof ko ɓulli Roomnaaɓe ; Falnde M'Zab, falnde kaaƴe kalkeere ina waɗi oasiyoŋ mawɗo urbanisé ; e Kasbah Alseri, ko wuro mawngo. Nokku tagoore winndereere tan woni e nder leydi Alseri ko Tassili n'Ajjer, koɗorɗe. === Moota === Laawol mawngol jokkondirngol Maruk e keeri Tuunus ina jeyaa e eɓɓaande laawol mawngol Kayhayɗi–Dakaar. Laawol otooji ɗiɗi hakkunde Afrik ina rewi Alseri : Laawol mawngol Kayhayɗi-Dakaar Laawol mawngol Alseri-Lagos Resooji laabi Alseri ɓuri denndaangal e nder Afrik ; njuuteendi maggal ina qiimee e 180 000 km (110 000 mi) laabi mawɗi, tawi ko ɓuri 3 756 njuɓɓudi e tolno paabi ko 85%. Ndeeɗoo lowre timminaama e laawol mawngol Fuɗnaange-rewo, eɓɓaande mawnde mahngo timmunde e hitaande 2023. Ko laawol mawngol ngol laabi tati, njuuteendi mum ko 1 216 kiloomeeteer (756 mi), jokkondirngol Annaba to fuɗnaange toowɗo haa e Tlemcen to bannge hirnaange toowɗo. Alseri kadi ina taƴa laawol mawngol ngol Trans-Sahara, ngol jooni ko ngol ɓuuɓngol haa laaɓi. Ndeeɗoo laawol ina wallita laamu Alseri ngam ɓeydude njulaagu hakkunde leyɗeele jeegom ɗe ɓe tacci ɗee : Alseri, Mali, Niiseer, Niiseer, Caad, e Tuunus. === Demokaraasi === E fuɗɗoode teeminannde 20ɓiire, yimɓe Alseri ina tolnoo e miliyoŋaaji 4 neɗɗo.[258] e hitaande 2024, Alseri ina jogii fotde 47,4 miliyoŋ neɗɗo.[7][259] Fotde 90% e Alserinaaɓe nguuri ko e nokkuuji worgo, daande maayo ; hoɗɓe e jeereende Saharaa ɓuri heewde ko e oasiiji, hay so tawii noon ko ina wona miliyoŋaaji 1,5 ina keddii e njiimaandi walla feccere e njiimaandi. 28,1% e Alserinaaɓe ina njogii duuɓi 15.[207] Hakkunde 90 000 e 165 000 Saharaajo ummoriiɗo Saharaa hirnaange ina nguuri e nder nokkuuji mooliiɓe Saharaa,[260][261] e nder jeereende Saharaa hirnaange Alseri.[262] Ina woodi kadi ko ina ɓura 4 000 mooliiɗo Palestiin, ɓe ngonaa e nder renndo ngo, ɓe ɗaɓɓaani ballal to Fedde Ngenndiije Dentuɗe ngam Mooliiɓe (UNHCR).[260][261] E hitaande 2009, 35 000 gollotooɓe e nder leydi Siin ina nguuri e leydi Alseri.[263] Ko ɓuri heewde e yimɓe Alserinaaɓe ummoriiɓe caggal leydi ko to Farayse, tawi ina wiyee ko ina tolnoo e miliyoŋaaji 1,7 Alserinaaɓe haa e yontaaji ɗiɗaɓi.[264] Kadi renndooji jananɗi ina keewi e nder leydi Alseri, hay so tawii noon ɗiin ngonaa feccere mawnde e yimɓe leydi ndii. === Leƴƴi === Aarabeeɓe e Berber’en ɓiɓɓe lesdi’en non boo Fenisiyanko’en, Room’en, Vandal’en, Gerek’en Bizantiin’en, Turki’en, Afrik’en feere-feere haa woyla Sahara, e Faraysenaaɓe mballiti nder taariiha e pinal Alseri.[266] Iwdi mooliiɓe Andalusi ina tawee kadi e nder yimɓe Alseri e gure goɗɗe.[267] Yanti heen, Españool ina haalee e ɓeeɗoo iwdiiji Moriskooji Aragon en e Kastilliyankooɓe haa e nder teeminannde 18ɓiire, hay Katalan ina haalee e oon sahaa e iwdiiji Moriskooji Katalannaaɓe e nder wuro tokooso Grish El-Oued.[268] Hay so tawii sariya Alseri ina haɗi binnditagol yimɓe tuugnaade e sifaaji leñol, diine e ɗemngal[269], limtooji bayyinaaɗi e lowre nde wonaa laamuyankoore ina kollita wonde 75%[270] haa 85% e yimɓe Alseri ko aarabeeɓe.[271][272][273] ko ina tolnoo e 20%–30% ina nganndi ko Berbeer en.[272][274] Alaa binnditagol laawɗungol e nder leydi Alseri ina woodi ngam hoolkisaade ɗeen ciimtol. Binndanɗe taariindi ko faati e yimɓe Alseri ina kollita wonde ko ɓuri heewde e yimɓe ɓee ko iwdi Berber en.[275][276][277][278] Pelle ɓurɗe mawnude e Berber en to Alseri ko Kabyle en, hoɗɓe e diiwaan Kabyle fuɗnaange Alseri, Chaoui en to Fuɗnaange-rewo Alseri to Aures, Tuareg en to jeereende fuɗnaange[279] e leñol Shenwa to Fuɗnaange Alseri.[280] E jamaanu koloñaal, ina woodi yimɓe Oropnaaɓe heewɓe (10% e hitaande 1960)[281] ɓe nganndu-ɗaa ko Pied-Noirs. Ko ɓuri heewde e maɓɓe ko iwdi Farayse, Espaañ e Itaali. Fotde ɓeeɗoo yimɓe fof njalti ko e wolde ndimaagu walla ɗoon e ɗoon caggal nde ɗum joofi.[282] === Ɗemɗe === Winndannde mawnde: Ɗemɗe Alaseri Arab gonɗo hannde oo e Amazig gonɗo e dow mum ko ɗemɗe laawɗuɗe.[283] Arab Alaseri (Dziria) woni ɗemngal ngal ko ɓuri heewde e yimɓe leydi ndii kuutortoo. Arab Alseriyankeewo ina jogii won e kelme berbeer en ɗe 8% haa 9% e kelme mum.[284] Maandeeji e nder duɗal jaaɓi haaɗtirde Tizi Ouzou e ɗemɗe tati: arab, berbeer, e farayse Amazigh gonɗo e mbaydi kuuɓtodinndi jaɓaama wonde "ɗemngal ngenndiwal" e waylo-waylo doosgal leydi ñalnde 8 mee 2002.[285] Kabyle, ɗemngal berbeer ɓurngal heewde, ina janngee, ina jeyaa e ko ɓuri heewde e ko laamu (e kuule seeɗa) e nder nokkuuji Kabylie. Kabyle ina jogii substratum mawɗo e ɗemɗe Arab, Farayse, Latin, Gerek, Fenisiyanke e Punik, e kelme ñamlaaɗe Arab ina mbaɗi 35% e kelme Kabyle fof.[286] E feebariyee 2016, doosɗe leydi Alaseri ƴetti kuulal waɗti Berber ɗemngal laawɗungal e bannge Arab. Alseri yalti ko e leydi ɗemɗe ɗiɗi caggal hitaande 1962.[287] Arab Alseri haalaaɗo ina haalee fotde 83% e yimɓe leydi ndii, Berber ina haalee 27%.[288] Hay so tawii Farayse alaa darnde laawɗunde e nder Alseri, ina jeyaa e yimɓe ɓurɓe heewde haalooɓe Farayse e winndere ndee,[289], Farayse ina huutoree no feewi e nder laamuuji, e nder jaayɗe (jaayɗe, e rajooji, e teleeji nokkuuji ɗii), e nder jaŋde (gila e duɗe leslese haa e yeeso) e nder jaŋdeeji ɗii fof sabu daartol koloñaal Alseri. Ina waawi siforeede no ɗemngal Alseri nii. E hitaande 2008, 11,2 miliyoŋ Alserinaaɓe ina mbaawi janngude e winndude e ɗemngal Farayse.[290] E hitaande 2013, ina hiisa wonde 60% e yimɓe leydi ndii ina mbaawi haalde walla faamde ɗemngal Farayse.[291] E hitaande 2022, ina hiisa wonde 33% e yimɓe leydi ndii ko Farayse.[292] Kuutoragol ɗemngal Engele e nder leydi Alseri, hay so tawii ina famɗi so en ƴeewtindiima ɗemɗe cifaaɗe dow ɗee, ɓeydiima sabu mbayliigu winndereyankeewu.[293][294] E hitaande 2022, anndinaama wonde ɗemngal Engele janngetee ko e duɗe leslese.[295] === Dina === Juulirde Amiir Abdelkader to Konstantin Lislaam woni diine ɓurɗo heewde e nder leydi Alseri, tawi ko ɓuri heewde e yimɓe mum ko sunnit en, ina mbaɗi 99% e yimɓe leydi ndii e fawaade e limto CIA World Factbook 2021,[207] e 98,4% e limto Pew Research e hitaande 2020.[296] Ko ina tolnoo e 290 000 Ibadi ina ngoni e falnde M'zab e nder diiwaan Ghardaia. Ko adii jeytaare mum, Alseri ina joginoo ko ina ɓura miliyoŋaaji 1,3 Kerecee’en (ko ɓuri heewde e mum en ko iwdi Oropnaaɓe).[297] Ko ɓuri heewde e koɗdiiɗo Kerecee’en ngummii Farayse caggal nde leydi ndi heɓi jeytaare mum.[298][299] Hannde, limngal yimɓe Kerecee’en ina tolnoo e 100 000 haa 200 000[300], Open Doors ina anndi 156 000 Kerecee’en e nder leydi Alseri ko ina tolnoo e (0,3%) e nder yimɓe fof[301]. Yimɓe leydi Alseri ɓe ngonaa Kerecee’en ɓuri heewde ko e diineeji Protestan en, ɗi njiyii ɓeydagol tiiɗnaare laamu nguu e ɗii duuɓi cakkitiiɗi ina heen uddugol doole keewɗe.[300] E wiyde Barometer Arab e hitaande 2018–2019, ko ɓuri heewde e Alserinaaɓe (99,1%) ina njokki e anndude ko juulɓe.[302] Ciimtol Arab Barometer-BBC News ngol lewru Juko 2019 hollitii wonde keewal Alserinaaɓe annduɓe wonde ɓe ngonaa diineeji ɓeydiima gila hedde 8% e hitaande 2013 haa hedde 15% e hitaande 2018.[303] Barometer Arab December 2019, hollitii wonde ɓeydagol keewal Alserinaaɓe anndinde wonde ɓe ngonaa diineeji ɓuri heewde ko e sukaaɓe Alserinaaɓe, ko ina tolnoo e 25% e maɓɓe ina ciftora koye mum en wonde ɓe ngonaa diineeji.[304] Kono ciimtol Arab Barometer 2021 hollitii wonde wiyɓe ɓe ngonaa diineeji e nder Alserinaaɓe ustiima, sibu ko 2,6% tan kolliti wonde ɓe ngonaa diineeji. E nder oon ciimtol gootol, 69,5% e Alserinaaɓe kollitii wonde ko diineeji, 27,8% woɗɓe kollitii wonde won diineeji.[302][305] Leydi Alseri rokkii aduna juulɓe heewɓe miijiyankooɓe mawɓe, ina jeyaa heen: Amiir Abdulkaader, Abdulhamiid Ben Badis, Muulud Kacem Naït Belkasem, Malek Bennaabi e Mohamed Arkuun. === Jam baandu === E hitaande 2018, Alseri ɓuri heewde safrooɓe e nder diiwaan Magreb (1,72 e nder 1 000 neɗɗo), infirmiyee en (2,23 e nder 1 000 neɗɗo), e dentist en (0,31 e nder 1 000 neɗɗo). Heɓde "ɓuuɓri ndiyam moƴƴiri" ko hedde 97,4 % e yimɓe e nder gure teeru e 98,7 % e yimɓe e nder laddeeji. Ko ina wona 99% e Alserinaaɓe hoɗɓe e gure teeru, e ko ina tolnoo e 93,4% e hoɗɓe e laddeeji, ina njogii « laaɓal moƴƴal ». E wiyde Banke Adunaajo, Alseri ina yahra yeeso e faandaare mum « ustude feccere e yimɓe ɓe ngalaa ndiyam njareteeɗam moƴƴam e cellal ɓalli haa hitaande 2015 ». E fawaade e sukaaɓe Alseri, politik ina yiɗi toppitaade cellal e kilinikuuji ko ɓuri opitaaluuji. E tuugnaade e ngool laawol, laamu nguu ina jogii eɓɓaande baɗte ñawu nguu. Kono tan, ŋakkeende laaɓal e ndiyam laaɓɗam ina addana haa hannde ñawu nguu ñawu nguu, hepatitis, mboros tifoyid, kolera e diƴƴe. Miskineeɓe ina keewi heɓde ballal cellal tawa njoɓataa.[306] Binndanɗe cellal ina njokki e nder leydi Alseri gila hitaande 1882, ɗe puɗɗii ɓeydude juulɓe hoɗɓe e fuɗnaange e nder binnditagol maɓɓe teskinngol e hitaande 1905 e laamu Farayse.[307] === Jaangirde === Jaŋngugol UIS e nder yimɓe Alseri ɓeydi heen 15 1985-2015 Gila e kitaale 1970, e nder njuɓɓudi cakkitiindi, ndi nganndu-ɗaa ina foti ustude no feewi ŋakkeende jaŋde, laamu Alseri yaltinii yamiroore nde sukaaɓe yahrooɓe e duuɓi 6 haa 15, tawa ina njogii mbaawka reende jaŋde mum en rewrude e 20 nokkuuji no literacy, the independente, since 92,6%.[308] Gila 1972 ko Arab woni ɗemngal jaŋde e nder duuɓi jeenay gadani jaŋde. Gila e hitaande tataɓere, Farayse ina janngee, ko kañum kadi woni ɗemngal janngirgal e nder duɗe ganndal. Almuɓɓe ɓee ina mbaawi kadi janngude Engele, Itaali, Españool e Almaañ. E hitaande 2008, porogaraamuuji kesi e nder duɗe leslese peeñii, ko ɗum waɗi jaŋde doole fuɗɗotoo ko e duuɓi jeegom hannde, kono ko e duuɓi joy.[309] Gaa gaa duɗe 122 ɗe ngonaa laamuyankooje, Duɗe Jaaɓi-haaɗtirde Dowla oo ko ɗe njoɓaaka. Caggal duuɓi jeenay jaŋde leslesre, almuɓɓe ina mbaawi yahde duɗal jaaɓi haaɗtirde walla duɗal janngirɗe. Duɗal ngal ina waɗi porogaraamuuji ɗiɗi : kuuɓtodinɗi walla karallaagal. E joofnirde hitaande tataɓere duɗal hakkundeewal, almuɓɓe ina njahra e jaŋde bakkaa, ko ɗuum addanta so tawii ko nde heɓi nafoore, jokkude jaŋde leslesre e nder duɗe jaaɓi haaɗtirde e duɗe jaaɓi haaɗtirde.[310] Almuɓɓe to duɗal jaaɓi haaɗtirde Chlef to leydi Alseri Jaŋde ko doole wonande sukaaɓe yahrooɓe e duuɓi jeegom haa 15. E hitaande 2008, keewal jaŋde hakkunde yimɓe ɓe duuɓi mum en njahrata e 10 ko 22,3%, worɓe 15,6% e rewɓe 29,0%. Diiwaan ɓurɗo famɗude janngugol ko diiwaan Alseri e 11,6%, diiwaan ɓurɗo heewde janngugol ko diiwaan Djelfa e 35,5%.[311] Alseri ina jogii duɗe jaaɓi-haaɗtirde 26 e 67 duɗal jaaɓi-haaɗtirde, ngal foti ko jaɓɓaade miliyoŋ Alserinaajo e 80 000 almuudo jananɗo e hitaande 2008. Duɗal jaaɓi-haaɗtirde Alseri, sosaangal e hitaande 1879, ko kañum ɓuri ɓooyde, ina rokka jaŋde e fannuuji keewɗi (sarɗiiji, safaara, ganndal e let). e nder ɗeen duɗe jaaɓi haaɗtirde e fotde duɗe toowɗe fof, sosaa ko caggal jeytaare leydi ndii. Hay so won e maɓɓe ina ndokka jaŋde e ɗemngal Arab hono fannuuji sariya e faggudu, ko ɓuri heewde e fannuuji goɗɗi ɗii ko wayi no ganndal e safaara ina njokki e jaŋde e ɗemngal Farayse e Engele. Ina jeyaa e duɗe jaaɓi-haaɗtirde ɓurɗe teeŋtude, duɗal ganndal e karallaagal Houari Bumediyen, duɗal jaaɓi-haaɗtirde Mentouri Konstantin, e duɗal jaaɓi-haaɗtirde Oran Es-Senia. Duɗal jaaɓi haaɗtirde Abu Bekr Belkaïd to Tlemsan e duɗal jaaɓi haaɗtirde Batna Hadj Lakhdar ina njogii rowre 26 e 45 e nder Afrik.[312] Alseri woni ko e 115ɓo e nder limto winndereyankeewo e hitaande 2024,[313] e jogaade limre wootere e nder limto 2025.[314] == Dina == Musiɗɓe Alserinaaɓe to Tlemcen, Regence Alser ; ko Bachir Yelles Binndi Alseri hannde, pecciiɗi hakkunde Arab, Tamaz e Farayse, ina njogii batte keewɗe e daartol leydi ndii ko ɓooyaani. Winndooɓe defte lolluɗe e teeminannde 20ɓiire ina njeyaa heen: Mohammed Dib, Albert Camus, Kateb Yacine e Ahlam Mosteghanemi tawi Assia Djebar ina yaaji firo. Ina jeyaa e winndooɓe defte teeŋtuɗe e kitaale 1980, Rachid Mimouni, caggal ɗuum cukko hooreejo fedde Amnesty International, e Tahar Djaout, mo fedde lislaamiyankoore wari e hitaande 1993 sabu miijooji mum sekulaariyankooji.[315] Malek Bennabi e Frantz Fanon ina teskaa e miijooji mum en ko faati e dekoloñaal ; Ogustin mo Hippo jibinaa ko Tagaste (Suk Ahras hannde oo) ; e Ibnu Khaldun, hay so jibinaa ko Tuunus, o winndi Muqaddima nde o woni to Alseri. Golle galle Sanusi e jamaanu hade koloñaal, e golle Emir Abdelkader e Sheek Ben Badis e jamaanu koloñaal, ina teskaa no feewi. Winndiyanke latin biyeteeɗo Apuleius jibinaa ko to Madaurus (Mdaourouch), to leydi caggal ɗuum Alseri. Sinemaa Alseri hannde oo ina seerti to bannge fannu, ina yuurnitoo tiitooɗe e geɗe ɓurɗe yaajde. Wonno ko waylo waylo ummoraade e sinemaaji jowitiiɗi e hare ndimaagu, fayde e filmuuji ɓurɗi teeŋtude e nguurndam Alserinaaɓe ñalnde kala.[316] === Jaayndeeji === Muhammadu Raasiim; sosɗo duɗal Alseri ngam pentol Pentooɓe Alserinaaɓe, hono Mohammed Racim e Baya, etinooma wuurtinde nguurndam Alserinaaɓe teddungal ko adii koloñaal Farayse, e oon sahaa kadi ɓe mballitii e hisnude nafooje Alseri goongaaje. E nder ndee ɗoo liggey, Mohamed Temam, Abdelkhader Houamel kadi ngartii e ndee naalankaagal, dille ummoraade e daartol leydi ndii, aadaaji e aadaaji ɓennuɗi e nguurndam leydi ndii. Kosam naalankaagal kesal goɗɗam ina jeyaa heen ngal M’hamed Issiakhem, Mohammed Khadda e Bachir Yelles, peeñii e dingiral pentugol Alseri, ɓe ngoppi naalankaagal kiiɗngal fijirde ngam yiytude laabi kesi pentugol, ngam jokkondirde e nate Alseri e goongaaji kesi leydi ndii rewrude e hare mum e yiɗdeeji mum. Mohammed Khadda[317] e Muhammed Issiakhem ina teskaa e ɗii duuɓi cakkitiiɗi.[317] === Bindol === Apuleyus Kateb yaasiin Daande binndol Alseri ina yahra e jamaanu Afrik Numidiyankooɓe e Roomnaaɓe, nde Apuleius winndi The Golden Ass, deftere latin tan wuuri e nder mum fof.[318] Oo sahaa kadi yi’i Ogustin mo Hippo, Noniyus Marsellus e Martiyus Kapella. Duuɓi hakkundeeji ɗii kadi njiyii winndooɓe aarabeeɓe heewɓe wallitɓe e binndol aarabeeɓe, wonduɓe e winndooɓe hono Ahmadu al-Buni, Ibnu Manzur e Ibnu Khaldun, winnduɓe Muqaddimah nde ɓe ngoni e leydi Alseri. Albert Camus ko winndiyanke Faraysenaajo jibinaaɗo to Alseri. E hitaande 1957, o yeenaa njeenaari Nobel wonande binndol. Binndol Alseri ina waɗi golle ɗe ɓuri teeŋtude ko e tabitinde ngonka ngenndi Alseri. Yeruuji ɗii ko defte ko wayi no defte tati Alseri ɗe Mohammed Dib winndi, e Nedjma ɗe Kateb Yacine winndi.[319] Winndooɓe woɗɓe e binndol Alseri ina njeyaa heen: Muulud Feraun, Malek Bennabi, Malek Haddad, Mufdi Zakariya, Abdelhamiid Ben Badis, Muhamed Laïd Al-Khalifa, Muulud Mammeri, Frantz Fanon, e Assiya Djebar.[320] Ahlam Mosteghanemi, binndoowo debbo ɓurɗo janngeede e nder winndere aarabeeɓe[321] E caggal jeytaare, winndooɓe kesi peeñii e dingiral binndol Alseri, ɓe etinooma feeñninde caɗeele renndo, ina jeyaa heen Rachid Boudjedra, Rachid Mimouni, Leila Sebbar, Tahar Djaout e Tahar Ouettar. Binndol Alseri ina waɗi haala kulɓiniika, sabu ownugol baɗnoongol e kitaale 1990. Paɗe goɗɗe ina njogii miijo keeriiɗo e ngonka neɗɗo. Ina jeyaa e golle ɓurɗe teeŋtude ɗe Yasmina Khadra winndi, « Hunaare barbareeji » ɗe Boualem Sansal winndi, « Siftorde ɓanndu » ɗe Ahlam Mosteghanemi winndi e deftere sakkitiinde Assia Djebar Alaa ɗo galle Baaba am winndi. === Sinema === Mohammed Lakhdar-Hamina, gooto e yimɓe ɓurɓe maantinde e sinemaa aarabeeɓe hannde Nafoore dowla Alseri e golle filmuuji ina yiyee e bidsee hitaande kala fotde 200 miliyoŋ DZD (1,3 miliyoŋ oroo) toɗɗaaɗo e peewnugol, peeje keertiiɗe e peeje porogaraamuuji baɗɗi faayiida ɗi ministeer pinal huutortoo ngam ƴellitde peewnugol ngenndiwal, hesɗitinde restoraaji cinemaaji e feewnude jokkondire peccitagol e nder exploi. Ballal kaalis ngal laamu rokkata, rewrude e Fonds pour le Développement des Arts, des Techniques et de l’Industrie Film (FDATIC) e Fedde Alseri ngam ƴellitde pinal (AARC), ina jogii darnde mawnde e ƴellitgol peewnugol ngenndi. Hakkunde 2007 e 2013, FDATIC rokkii 98 filmo (filmuuji juutɗi, filmuuji binndaaɗi e filmuuji tokoosi). E cakkital hitaande 2013, AARC ina joginoo tawo ko ina tolnoo e 78 filmo, tawi heen 42 ko filmuuji juutɗi, 6 ko filmuuji juutɗi e 30 ko filmuuji binndaaɗi. E wiyde lowre LUMIERE nde Orop toppitiinde ko fayti e nanɗe e yiyngo, 41 filmo Alseri pecciraa ko e Orop hakkunde 1996 e 2013 ; 21 filmo e nder ndeeɗoo repertoire ko peewnugol Alseri e Farayse. Ñalɗi teddungal (2006) e Yaasi sariya (2010) ko kam en ɓuri heewde naatɓe e Dental Orop, 3 172 612 e 474 722.[326] Alseri heɓi njeenaaje Palme d'Or ngam filmo mum « Chronique des ans de feu » (1975), njeenaaje ɗiɗi Oscar ngam filmo Z (1969), e njeenaaje goɗɗe ngam filmo Itaali-Alseriyanke biyeteeɗo « Hare Alseri » . === Kuutorgal === Kuskus, ko ñaamdu ngenndi Alseri Cuuɗi Alseri ina keewi, ina ceerti sabu jokkondiral e gostondiral e pine e leƴƴi goɗɗi e nder teeminanɗe.[327] Nde tuugii ko e geɗe leydi e geɗe maayo fof. Konnguɗi walla yah-ngartaa demokaraasi feewde e leydi Alseri ko geɗe ɗiɗi ɓurɗe teeŋtude e mbayliigu hakkunde leƴƴi e pine ceertuɗe. Kuutorgal Alseri ko jillondiral e ɗaɗi aarabeeɓe, berbeer en, turki en e faraysenaaɓe.[328][327] Cuuɗi Alseri ina ndokka ñameele keewɗe fawaade e diiwaan e sahaa, kono leɗɗe e cereeli ina keddii e mbaydi mum. Ko ɓuri heewde e ñameele Alseri ina njuɓɓinee e mburu, kosam (mbaalu, nagge walla colli), nebam, leɗɗe, e leɗɗe kese. Leɗɗe ina keewi huutoreede e salaade, e suukara, e tajine, e ñameele baɗaaɗe e sosiyetee. E nder ñameele gaadanteeje Alserinaaɓe fof, ɓurɗe lollude heen ko kuskus, anndiraaɗe ñameele ngenndiije.[329] === Pijirlooji === Kippu leydi Alseri e hitaande 2022 Pijirlooji ceertuɗi ina ngoodi e leydi Alseri gila ko ɓooyi. To Aures, yimɓe ina mbaɗatnoo pijirlooji keewɗi ko wayi no El Kherba walla El Khergueba (mbaydi mbaylaandi). Fiyde kaayitaaji, pijirlooji e pijirlooji ina njeyaa e pinal Alseri. Doggol (fantasia) e fiyde balɗe ina jeyaa e fijirde pinal Alserinaaɓe.[330] Ko fuku koyɗe ɓuri lollude e leydi ndii. Kippu fuku koyɗe leydi Alseri, anndiraango Desert Foxes, ina jogii fannuuji keewɗi, ina heɓi nafoore e nder leydi ndii e nder winndere ndee kala.[331][332] Alseri ina jogii daartol juutngol e nder dingiral goɗɗal ko wayi no atletik, boks, volleyball, ballal juuɗe e jaŋde karallaagal konu.[333] Daɗndoowo Alserinaaɓe ina tawtoree pijirlooji Olimpiyaaji, ina keɓa medayuuji e nder pijirlooji keewɗi.[334] Feddeeji e juɓɓule dingiral keewɗe ina ngoodi e nder leydi Alseri ngam ƴellitde e ƴellitde dingiral hakkunde sukaaɓe.[335] Ministeer sukaaɓe e dingiral to leydi Alseri ina toppitii golle jowitiiɗe e dingiral.[336] 7ln80ztnivs4f4lneakj7td15zpz7s5 192042 192041 2026-10-10T09:40:41Z Adam644 9917 /* Pijirlooji */ 192042 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Algeria''',[c] ko leydi Algeria,[d] ko leydi e nder diiwaan Magreb to Fuɗnaange Afrik. Ko ina tolnoo e 2 381 741 kiloomeeteer kaaree (919 595 miil kaaree), ko leydi ɓurndi mawnude e Afrik, ndi sappoɓo e winndere ndee. Heedti ndi to fuɗnaange-rewo ko Tuunus ; fuɗnaange ko Libi; bannge funnaange-rewo ko Niiseer ; bannge funnaange-rewo ko Mali, Muritani, e Hiirnaange Saharaa ; bannge worgo ko Maruk ; Haa woyla, maayo Mediteraane. Alseri woni leydi sappoɓiri ɓurndi heewde yimɓe e nder Afrik, tawi ko ɓuri miliyoŋaaji 47 neɗɗo ina nguuri heen. Laamorgo mayri e wuro ɓurngo mawnude ko Alseri. Leydi Alseri wonno ko nokku ɗo pine e siwil en kawri e nder duuɓi ujunnaaje, ko adii fof ko renndooji Amazigh en, ina jeyaa heen Numidiyankooɓe, ɓe laamu mum en wonti gooto e dowlaaji mawɗi gadani e nder diiwaan hee, kam e semmbeeji Fenisiyankooɓe, Roomnaaɓe, Vandal en, e Bizantiin en. Gila e teeminannde 7ɓiire, yaajde Lislaam e gargol leƴƴi aarabeeɓe, seeɗa-seeɗa wayliima e nder diiwaan hee, ko wayi no ɗemngal, diine, e pinal, ɗum addani ƴellitaare sifaa Alseri ceertuɗo, gonɗo e ndonu aarabeeɓe-lislaam e amazigh en fof. Hakkunde teeminannde 8ɓiire e 15ɓiire, Alseri laaminoo ko laamuuji lislaam en nokkuuji ɗii, ina jeyaa heen Rustamid en, Fatimid en, Zirid en, Hammadid en, Almohad en e Zayyanid en. E hitaande 1516, Regency Algiers sosaa, seeɗa-seeɗa, ummorii ko e dowla keeriiɗo, sabu mum jogaade hoolaare e laamu Ottomaan. Caggal fotde teeminanɗe tati ko leydi mawndi e nder Mediteraane, leydi ndi heɓti Farayse e hitaande 1830, ndi heɓti leydi ndii e hitaande 1848, hay so tawii noon ndi heɓtinaaka haa laaɓi cer, ndi deeƴnaaka haa hitaande 1903. Laamu Farayse addani Oropnaaɓe heewɓe koɗki mum en, ngu riiwti yimɓe nokku oo ; e cakkital hitaande 1870, ɓiɓɓe leydi Alserinaaɓe ustii fotde tataɓal sabu hareeji, ñawuuji, e heege. Koloniiji Farayse ina njokki e haɓaade Alseri, gila e kampaañ Emir Abdelkader e murto Mokrani haa e ƴellitaare dille ngenndiyaŋkooje e teeminannde 20ɓiire. Warngooji Sétif e Guelma e hitaande 1945 catalii murto nokkuyankeewo ngo haa timmi e fuɗɗoode wolde Alseri e hitaande 1954. Alseri heɓi jeytaare mum e hitaande 1962. Nde jippii e wolde nder leydi ƴiiƴam tuggi 1992 haa 2002. nde heddii e ngonka laawɗuka ka Alseri121 ndunngu aarabeeɓe. Alseri ina jogii weeyo semi-arid, jeereende Saharaa ɓuri heewde e leydi ndii so wonaa fuɗnaange mum ɓuuɓɗo e koɗli, ɗo ko ɓuri heewde e yimɓe ngoni. Ɗemɗe mayre laawɗinaaɗe ko Arab e Amasig, ko ɓuri heewde e yimɓe leydi ndii ina kaala ɗemngal Alseri, hono Arab. Kuutoragol Farayse ina jokki, haa teeŋti noon e nder jaayɗe, jaŋde, e won e geɗe njuɓɓudi, kono alaa darnde laawɗunde. Ko ɓuri heewde e Alserinaaɓe ina nganndi ko Aarabeeɓe, Berbeer en ina mbaɗi seeɗa e yimɓe. Lislaam sunnit ko diine laawɗuɗo, 99% e yimɓe leydi ndii ina kuutoroo ɗum. Alseri ko ndenndaandi feccere hooreejo leydi, ndi 69 diiwaan (wilaya) e 1 541 komin. Ko ɗum doole diiwaan e nder Afrik worgo, ko doole hakkundeeje e nder geɗe winndere, jogiiɗe bidsee konu ɓurɗo mawnude e Afrik. Haa e hitaande 2025, Alseri ina jogii Indeks ƴellitaare aadee ɓurɗo toowde e nder duunde Afrik, e faggudu tataɓuru ɓurndu mawnude e nder Afrik, ko ɓuri heewde e mum ko sabu keɓe mum mawɗe petroŋ e gaasuuji, ko kam en ngoni sappo e jeegom e jeenay e nder winndere ndee. Sosiyetee ngenndiijo petroŋ biyeteeɗo Sonatrach, ko kañum woni sosiyatee ɓurɗo mawnude e Afrik, kadi ko kañum ɓuri waawde rokkude Orop gaasuuji. Alseri jeyaa ko e Dental Afrik, e Dental Aarabeeɓe, e OIC, e OPEP, e Fedde Ngenndiije Dentuɗe, e Dental Magreb Aarabeeɓe, ngal woni tergal sosngal. == Inde == Hello deftere tappirde Hello "Alseri" nder deftere Sivitates Orbis hitaande 1575 Innde Alseri ndee ina waɗi sifaaji ceertuɗi : Arab: الجزائر, e ɗemngal al-Jazāʾir, ɗemngal Alseri: dzair, ɗemngal romaan: dzāyer, e ɗemngal Farayse: l'Algérie. Innde leydi ndii timmundi ko Republique Démocratique Populaire d'Alserie [13] (e ɗemngal Arab: الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية, e ɗemngal Roomnaagal: al-Jumhūriyah al-Jazāʾiriyah ad-Dīmuqrātéiyah ash‐Shaʿbiyah; RADP; Standard Algerian Berber: Tagduda tazzayrit tamagdayt taɣerfant,  ۲ ۲۰۰ [15][16][e]). == Etimoloji == Innde Alseri ndee, haa jooni, ummorii ko e wuro Alseri, ngo innde mum aarabeeɓe, al-Jazāʾir (الجزائر, maanaa "duuɗe"), firti ko duuɗe tokoose ɗe meeɗiino wonde e daande maayo wuro ngoo.[18] Helmere ndee e hoore mum ko sifaa juutɗo Jazāʾir Banī Mazghanna (جزائر بني مزغنة, « duuɗe Bani Mazghanna »), inniraaɗo leñol berbeer en nokku oo. Wuro ngo sosaa ko e hitaande 950 e juuɗe Amiir Berber Sanhaja Buluggin ibn Ziri e nokku ɗo wuro ɓooyngo wiyeteengo Icosium, innde ngo feeñii caggal ɗuum e binndanɗe geɗe juulɓe jamaanu hakkundeejo hono Al-Bakri.[19] Dowla hannde oo ƴetti innde mum ko e Regency Alger, laamu Ottomaan sosaa e nder caka Magreb e fuɗɗoode teeminannde 16ɓiire. E laamu Ottomaan, njuɓɓudi politik e njuɓɓudi laamu feeñii seeɗa-seeɗa, wallitii ciynugol leydi e keeri ko wonata Alseri.[20] Fuɗɗoode jamaanu ina noddira leydi ndii Watan al-Jazāʾir (وطن الجزائر, "leydi Alseri"), tawi noon laamɓe Turki Ottomaan en hoɗɓe e diiwaan hee ina nganndi kamɓe e yimɓe nokku oo fof ko "Alseriyankooɓe."[21][22][23] == Tariya == Winndannde mawnde: Daartol leydi Alseri '''Ko adii daartol e daartol ɓooyngol''' Binndanɗe mawɗe : Afrik worgo ko adii taariindi e Afrik worgo e jamaanu ɓooyɗo Naalankaagal kaaƴe e nder ŋoral Tassili n’Ajjer to Alseri ina yahra e duuɓi ujunnaaje jeeɗiɗi haa sappo jooni Hedde ~1.8-miliyoŋ duuɓi ko kaɓirɗe kaaƴe ummoriiɗe Ain Hanech (Alseri) ina cikka ko kañum en ngoni kaɓirɗe arkewolosi ɓurɗe ɓooyde e nder Afrik worgo.[24] Kaaƴe e ƴiye taƴɗe ɗe njiytaa e nokkuuji ɗiɗi ɓadtiiɗi Ain Boucherit ina limtee duuɓi ~1,9 miliyoŋ, hay geɗe kaaƴe ɓooyɗe ina njogii duuɓi ~2,4 miliyoŋ.[24] Ndeen noon, seedeeji Ain Boucherit ina kollita wonde hominin en taaniraaɓe ina nguurnoo e saraaji Mediteraane to worgo Afrik ko adii nde miijotonoo. Seedeeji ɗii ina cemmbina ko yaawi saaktude kuutorɗe kaaƴe e kuutoragol mum en gila e Fuɗnaange Afrik, walla ko ina wona iwdiiji keewɗi karallaagal kaaƴe e nder Fuɗnaange e Fuɗnaange Afrik. Waɗooɓe kuutorɗe Neandertal en peewniino kaɓirɗe juuɗe e mbaadiiji Levallois e Mouster (43 000 ko adii jibineede Iisaa) nannduɗi e ɗi Levant.[25][26] Alseri woni nokku ɓurɗo toowde e ƴellitaare karallaagal kuutorɗe Flake Paleolitik hakkundeejo.[27] Kuutorɗe oo yonta, puɗɗiiɗe hedde 30 000 ko adii jibineede Iisaa, ina mbiyee Aterian (caggal nokku arkewolosi Bir el Ater, fuɗnaange Tebessa). Industiriiji lampaaji gadani e nder Afrik worgo ina wiyee Iberomaurusian (ko ɓuri heewde e mum en ko e diiwaan Oran). Ndeeɗoo feere ina wayi no yaajii e nder diiwanuuji daande maayo Magreb ɗii fof, hakkunde 15 000 e 10 000 ko adii jibineede Iisaa. Neolitik (neolitik) ƴellitii e nder Sahara e Mediteraane Magreb ma a taw ko gila e hitaande 11 000 ko adii jibineede Iisaa[28] walla ko ina wona hakkunde 6000 e 2000 ko adii jibineede Iisaa. Ndee nguurndam, teskinnde e nate Tassili n’Ajjer, ɓuri heewde e Alseri haa e jamaanu ɓooyɗo. Jillondiral leƴƴi Afrik worgo hawti haa ragare, ɓe laati yimɓe ɓii lesdi feere-feere, ɓe ngari noddireego Berber’en, ɓe woni leƴƴi ɓiɓɓe lesdi woyla Afrika.[29] Owo Numidiyanke laamiiɗo Masinissa Gila e nokku laamu maɓɓe mawɗo to Kartaago, Kartaagonaaɓe njaajnii, mbaɗti koɗki tokoosi e daande maayo Afrik worgo ; e hitaande 600 ko adii jibineede Iisaa, Fenisiyankooɓe ina ngoodi e daande maayo Alseri, ko wayi no Icosium to Alseri hannde oo e Hippo Regius (Annaba hannde oo). Ɗee gure ngonnoo ko gure luumooji kam e nokkuuji ɗo laanaaji diwooje njolnata.[30] Kartaaginaaɓe ndewi e haɓde e leƴƴi berbeer en tiiɗɗi e nder leydi ndii. E nder ɗuum, ɓe moofti njoɓdi, ɓe tiiɗnii e njulaagu (haa teeŋti e njamndi), ɓe njokki jokkondiral sehilaaɓe. Berbeer en ina ndokka ɓe marsandiis, jiyaaɓe, e konu pucci waawngu rewrude e laylayti hakkunde Sahara.[31] Pinal Kartaaginaaɓe ina tiiɗi no feewi e leƴƴi Berbeer en ɓadtiiɗi ɗii, ɗi ƴetti geɗe mum keewɗe. Gila e teeminannde jeegom ko adii jibineede Iisaa, e les laamu Magonid en, Kartaago ɓeydii tiiɗde, tawi heen geɗal ko luural e Gerek en, ɗum addani hare Sisili e hitaande 580 ko adii jibineede Iisaa.[31] Nde laamu Carthage mawni, batte mum e yimɓe jeyaaɓe e leydi ndii ɓeydii no feewi. E teeminannde joyaɓere ko adii jibineede Iisaa, Berbeer en e nder ko wiyetee hannde Alseri ƴellitii faggudu ndema e durngol jillondirngol, peewnugol yahrungol yeeso, njulaagu e yuɓɓo politik ina mballita dowlaaji keewɗi.[32][31] E teeminannde tataɓere ko adii jibineede Iisaa, laamuuji ɗiɗi mawɗi Berber ina ngoodi : Masaesyli (gila maayo Moulouya to fuɗnaange Maruk haa Rhummel to Alseri) e Massyli (to fuɗnaange Alseri ɓurngo toowde e hirnaange Tuunus).[33] E hitaande 203–202 ko adii jibineede Iisaa, Masinissa mo Massyli, caggal nde Rome walli mo, o waɗi darnde mawnde e wolde Zama e seneraal Kartagina biyeteeɗo Hannibal, o fooli luulndiiɓe makko hirnaange (ina heen Sifaks) o hawri e leyɗeele ɗee e nder Laamu Numidiya.[34] Numidiya ina yaaji gila Tabarka to Tuunus haa e maayo Moulouya, laamorgo mum ko Cirta (Konstantin), Numidia woni nokku toowɗo e siwil Berbeer en.[35] Masinissa ƴelliti ndema, mahi konu e laana ndiwoowa tiiɗka, winndooɓe ɓooyɓe ina njetta mo ko wayi no daartoowo Room biyeteeɗo Livy, wonde laamɗo keeriiɗo.[36] Caggal maayde Masinissa e hitaande 148 hade Iisaa, hareeji lomto peeñi. Taaniiko biyeteeɗo Jugurtha (r. 118–106 ko adii jibineede Iisaa) hawritii Numidiya e laabi yurmeende kono o mettini e Rome e hareeji e warngooji ɓiɓɓe leydi Room to Cirta. Ko wonaa ɗuum koo, Jugurtha foolaama, nanngaa e hitaande 106 ko adii jibineede Iisaa e janfa jom suudu mum Bocchus mo Moritani.[37] Roma heɓi nasaraaku mahgo kawtalji lesdi haa woyla Afrik, bana kawtal ngal Massinissa waɗi haa Carthage.[38] Kono, seeɗa-seeɗa, nde tiiɗtinii njiimaandi, nde artiri Numidiya ko adii fof, nde wonti protektorat, nde feccii nde, nde leefni ɗum. Caggal ɗuum laamɓe kiliyaneeɓe Berber en, ko wayi no Juba I (mo wallitnoo Pompey, mo Sesaar fooli ɗum to Thapsus e hitaande 46 ko adii jibineede Iisaa), njokki laamaade leyɗeele ustiiɗe. Augustus toɗɗii Juba II (r. 25 ko adii jibineede Iisaa–c. 23 caggal jibineede Iisaa), ganndo pinal toowngal, jom suudu Kleopatra Selene, hono laamɗo kiliyaneeɓe Moritani (caka Alseri e Maruk), addani mo yonta ƴellitaare.[39] E hitaande 40 caggal jibineede Iisaa, laamɗo biyeteeɗo Kaligula wari Ptolemy ɓiy Juba II. Caggal murto Berbeer en caggal ɗuum, Rome momti laamlaamuuji kiliyaneeɓe cakkitiiɗi ɗii, ɓe mbaɗti laamu toowngu, ɓe pecci leydi ndii e diiwanuuji (Moritani Sesariensis, Moritani Tingitana, e Afrik Prokonsularis).[40] Pentol hollirngol seniiɗo Kerecee’en Seniiɗo Agustin mo Hippo; diineeji kerecee en maandeeji e bismaango iwdi Numidi. Rome hawritii e mawɓe nokkuure nden: laamu Severan (192-235 AD) iwdi Afrik, laamiiɗo Macrinus jibinaama haa Cesarea (Cerchell hannde, Algeria) hedde hitaande 165 AD. O wonti Prefek Pretorian, o wari Caracalla e hitaande 217, o laami ko juuti fotde lebbi 15. E tolno mum, 90 e nder 600 senaateer Roomnaaɓe ummorii ko worgo Afrik. So tawii Rome addii koɗdiiɗo e sosde koloniiji veteran’en, tawtoreede mum ko adii fof ina addana yimɓe nokkuuji ɗii, ɓe ndesnda ɗemɗe maɓɓe e aadaaji maɓɓe keewɗi, ɓe mbaɗta ɗum en e laamɓe Latin e Roma en. Roma’en mballiri sosde e ƴellitde gure tuugiiɗe no feewi e darnde nokkuuji ɗii.[41] Ɗum fof e wayde noon, laamu Room ina joginoo batte bonɗe no feewi e renndo berbeer en e nder yontaaji juutɗi. So tawii nokkuuji daande maayo njiyii mahdi mawndi ndi Roomnaaɓe mbaɗi, ko ɓuri heewde e nder leydi ndii wayliima wonti latifundia (latifundia) njulaagu gawri, ɗum noon ina fooɗa Berber en e nder leydi hee ɗo ɓe mbayli leƴƴi e ɓe kaɓa e nder yontaaji.[35] Kerecee’en njalti ko e teeminannde 3ɓiire haa 4ɓiire. Berbeer en ɓurɓe maantinde heen ko Sen Agustin, bismaango Hippo Regius (hannde Annaba, Alseri) e yumma mum, Sen Monika. Kono diine kerecee en ina yaawi ustaade e nder Berbeer en caggal nde jokkondiri e kuutoragol Roomnaaɓe, haa teeŋti noon caggal nde diine Donatist en ndartinaa.[35] Laamu Vandal e Moor, fuɗɗoode teeminannde 6ɓiire. Wakkati Vandal'en timmini laamu Room'en nder hitaande 429 ɓaawo Alseri, ko ɓuri ɗuuɗugo nder lesdi Alseri warti laamu le'i Berber'en.[35] E laamu laamɗo Genseric, Laamu Vandal en keɓii faddaade Kartaago e njilluuji ɗiɗi Bizantiinnaaɓe ummoriiɓe Konstantinopol e hitaande 460 e hitaande 468. Nanondiral jam e hitaande 474 addani duuɓi capanɗe keewɗi deeƴre. Ndeeɗoo yonta joofi ko nde Gelimer woppi laamu Hilderic, ɓiyiiko gorko, o heɓti laamu.[42] E hitaande 533, laamɗo biyeteeɗo Justinian I, yiɗde artirde laamu Room, ummini kampaañ mawɗo ngam haɓaade Vandal en. Laana mawka ka Seneraal Belisarius ardii ummii Konstantinopol. Caggal nde o jippii sara Kartaago, Belisarius fooli Vandal en e hareeji ɗiɗi, o heɓti Kartaago, o nanngi laamɗo Gelimer, mo o woppi Anatoli. Vandal en heewɓe ngoni maccuɓe walla riiwaaɓe e Afrik worgo.[43][44] Laamu Bizantiin e nder Afrik ɓuri heewde ko e diiwanuuji Bizasina, Afrik Prokonsula, e Numidiya. So tawii won nguurndam nder gure ina jokki, nokkuuji ladde ina ngondi e caɗeele teeŋtuɗe, e fitinaaji keewɗi, e ŋakkeende kisal. Ñawu Justinien bonngu nguu ɓeydii leefɗinde diiwaan oo. Ndeen Bizantiin en njokkondirii e muñal ummoraade e leƴƴi Moor en wonɓe e koɗli Aurès. Gomnaajo Suleymaani fooli ɓe, o semmbiɗini laamu maɓɓe bee taskaramji cemmbiɗinki, ammaa o waraama nder konu haa sera Tebessa nder hitaande 543.[40] Seneraal John Troglita caggal mum artiri jam ɓuuɓɗo, rokki laamuuji Moor en ndimaagu mawngu.[45] Ɓuri maantinde e ɗeen ko Laamuuji Mauro-Romain e Laamuuji Altava.[46][47] Hakkille mawɗo e ndimaagu nokku oo feeñii, yeru mum ko guwerneer doole biyeteeɗo Gregory Patricien (gila 646), mo o ƴetti kaalis makko, o nawti laamorgo ngoo to Sufetula (Sbeitla).[45] == Duuɓi hakkundeeji == Siftorde Dihya to Kenchela, to leydi Alseri Haɓre juulɓe e Magreb waɗi ko hakkunde 647 e 709, ko ɗum maande yaajde aarabeeɓe-lislaam e nder Afrik worgo, ndeen nde feccii hakkunde leyɗeele daande maayo ɗe Bizantiin en njogii e laamlaamuuji e leƴƴi Berber en jeytaare e nder leydi ndii.[35] Haɓre ndee waɗi ko e geɗe tati mawɗe, haa jooni ko ɓuri heewde e diiwaan oo woni ko e les njiimaandi Kaliifa Umayya.[48] Naatgol gadanol ngol (647-648), e gardagol Abdallah ibn Saad e gardagol Kaliifa Usmaan, fawii ko e Eksaarkat Kartaago. Aarabeeɓe ndartinii laamɗo Bizantiin biyeteeɗo Gregory e wolde Sufetula, ɗum leeltini laamu Bizantiin to Ifriqiya. Kono kampaañ oo yahdaani e njiimaandi.[49] Caggal yonta wolde hakkunde leyɗeele e nder winndere juulɓe, ɓuuɓol ɗiɗaɓol fuɗɗii ko hedde 665–689. Oqba ibn Nafi waɗii darnde mawnde : e hitaande 670, o sosi wuro wiyeteengo Kairouan, ngo wonti nokku mawɗo lislaam e nokku pinal.[50] O ardii kampaañuuji mawɗi haa nder leydi ndii, ina wiyee o yettiima daande maayo Atlantik, kono o hawri ko e caɗeele tiiɗɗe ummoraade e konu Bizantiin e Berbeer en. Koolol ngol hooreejo Berbeer en Kusayla ardii, yani e Oqba, wari ɗum e wolde Tahouda e hitaande 683. Kusayla nanngi Kairouan e nder wakkati seeɗa hade mum foolde.[51] Daawe tataɓere, caɗtuɗe (697-709) ko Hasan ɓii Nuumaan, caggal ɗuum Muusa ɓii Nusayr ardii ɗum. Hassan heɓti, halki Kartaago e hitaande 697 caggal hare tiiɗnde e semmbeeji Bizantiin. Ndeen, luural mawngal Berbeer en feeñii e les njiimaandi laamɗo debbo biyeteeɗo Kahina (Dihya), mo fuɗɗii foolde Aarabeeɓe e nder koye Aurès. Kono Hassan warti e konu kesu, fooli, wari Kahina hedde hitaande 697.[52] Muusa ibn Nusayr timminii haɓde e hirnaange Magreb, o fooli leƴƴi berbeer en, o heɓti Tanger, o naatni berbeer en heewɓe tuubiiɓe e konu juulɓe. E hitaande 709, Maghreb fof woni ko e les njiimaandi Umayyaa en.[53] Caggal nde seneraal berber en Tariq ibn Ziyad heɓti Espaañ Visigotik en e hitaande 711,[54] Lislaam ina yaaji e nder Afrik worgo fof, Berber en ina tawtoree hareeji e nder Orop, haa yettii Lyon e Autun to Farayse.[55] Kono tan, tuubiiɓe Berbeer en ina njoginoo haa jooni ko ɓe ngonaa aarabeeɓe, ɓe ngonaa aarabeeɓe, ɓe ngonaa aarabeeɓe;[56] haɓde e Maghreb caɗtuɗo addani Umayyaa en waɗde njoɓdi teeŋtundi e laamuuji tooñɗi.[57] E noddaango miijooji potal e laaɓal diine, Berber en heewɓe ina mballita e dille Kharijite, ina addana ɗum en heewde fitinaaji e nder Ifriqiya.[56][58] - Fals Abdul Wahab ibn Rustaam (hedde 788-824) Caggal murto Berbeer en, dowlaaji keewɗi jeytaare peeñi e nder Magreb. E hitaande 778, Abdel Rahmaan Ibn Rustam sosi emiraaji khariji en to Tahert e nder caka leydi Alseri anndiraaɗi imamat rustami, ko ɗum woni dowla juulɓe gadano jeytaare mum e nder Magrib. E oon sahaa, laamu nguu ina yaaji gila Tlemsen haa Tiripoli.[59] Nde ƴellitii ko e njulaagu hakkunde Saharaa. Rustamid en ina njoginoo kulhuli keewɗi ummoraade e Aghlabid en, ballitooji Kalifaandi Abbasid en, to fuɗnaange, e Alid Idrisid en to hirnaange. Sabu sifaa diineeji tiiɗɗi e nder renndo Ibadi, liimam en ina keewi haɓde e murto nder leydi, ɗum noon ina leefna laamu maɓɓe so wonaa tawa laamɗo oo ina teskaa e mum.[59] Laamu nguu fooli Faatimi en e hitaande 909, ɗum addani Ibadi en hoɗde e diiwaan M'zab.[60] Kalifaandi Faatimid en, laamu Ismaa’il en Shiite laamnooɗo ko ɓuri heewde e Afrik worgo, c. 960-1100 Daawaaji Faatimi en naati Magreb ko e misioneer Ismaa’il en ganndo biyeteeɗo Abuu Abdullaah al-San’ani (al-Shi’i), garɗo hedde hitaande 900, hoɗi e nder berbeeruuji Kutama Kabyle saraaji Setif. O heɓi ballal maɓɓe seeɗa-seeɗa e waajaade gargol Mahdi, o yuɓɓini ɓe e konu, o dañii foolde laamu Aghlabid en. E hitaande 909, o heɓti Kairowan, o feewni leydi ngam dowla Faatimi.[61][62] Ndeen o woppii Ubaydu Alla al Mahdi kasoo to Sijilmasa, o rokki ɗum laamu. Al-Mahdi anndini hoore mum Kaliifa e hitaande 910, o woni sosɗo Kaliifa Faatimiyankeewo to Ifriqiya (Tunisi). Faatimiyankooɓe ndokki jaŋde Shiite Ismaa’il, ɓe kawri e luural mawngal e yimɓe sunnit en Maliki en,[63] ɓe kaɓi e murto keewngo, haa teeŋti e murto mawngo Abu Yazid (Gorko puccu).[64] Faatimiyankooɓe mahii konu e laana ndiwoowa doole, keɓii nafooje konu. Ɓe njokki laamu Sisili, ɓe njani e fuɗnaange leydi Itali (934-935 e 1004-1015), ɓe ƴelliti toon faggudu cemmbinndu, e juulirɗe keewɗe, kaaƴe suukara, papyrus, e peewnugol cotton ko ina haɓa e Espaañ. Ko noon Faatimi en mbaɗiri laamu doole to bannge worgo Afrik, ngu alaa ɗo haaɗi haa Almoravi en e Almohadi en ummii.[65] Ko ɓuri mawnude e golle maɓɓe ko ƴellitde caka kalifaandi to Misra ; E laamu al-Mu'izz, seneraal mawɗo biyeteeɗo Jawhar al-Siqilli heɓti leydi Ejipt e hitaande 969, o sosi Kayhayɗi e duɗal jaaɓi haaɗtirde al-Azhar, Faatimiyankooɓe ngummii laamorgo mum en to leydi Ejipt e hitaande 971.[66] Statut Bologhine ibn Ziri sosɗo laamu Zirid Caggal nde Faatimiyankooɓe ngummi laamorgo mum en to Ejipt e hitaande 971, ɓe toɗɗii Buluggin ibn Ziri, hooreejo Berbeer en Sanhaja, yo won guwerneer maɓɓe dow Ifriqiya e Magreb hakkundeejo. Ko ɗum woni fuɗɗoode laamu Ziriid (362-543 Hijre / 973-1152), laamiiɗo gila Achir ndeen al-Mansuriya sara Kairowan.[67][68] Buluggin sosi gure Alseri, Médéa e Miliana, ɗum waɗi Alseri hakkundeejo ina jogii nafoore to bannge politik.[61] Ndeen o yaajtinii laamu makko e nder leydi Alseri e ko ɓuri heewde e leydi Maruk ko juuti, o haɓi e leƴƴi Zenata.[67] E laamu al-Mu'izz ibn Badis, Ziriid en taƴi jokkondiral mum en e Faatimi en Shiite en e hitaande 1043, njaɓi Lislaam Sunni en, njaɓi Kalifaandi Abbasid en. E nder warhoore, Faatimi en neldi leƴƴi aarabeeɓe Banū Hilāl e Banū Sulaym, ɗi njiimaandi mum en waɗi halkaare mawnde, haa teeŋti noon e Kairouan.[69] Dowla Zirid ina ustoo seeɗa seeɗa, ina fecca.[70] Catal galle oo, e gardagol Hammad ibn Buluggin, feccii, sosi laamu Hammadid en (408–552 hijre / 1018–1152 caggal Iisaa) to caka leydi Alseri. Laamorde maɓɓe arandeere woni Qal'at Bani Hammad, ɓaawo man ɓe ummi Bejaïa (Bougie), ɓe laati wuro mawngo marɗo jawdi.[71] Hammadi en ƴelliti laana ndiwoowa tiiɗka, ƴelliti ndema, njulaagu, njulaagu, e pinal. Wurooji bana Al-Qal’a’ e Béjaïa ɗon mari annduɓe, yimooɓe, e mahooɓe.[72] Kono, laamu nguu tampinii e feccere nder leydi, e fitinaaji, e njanguuji Almoravid en, e hareeji Genoes en e daande maayo. Hammadid en, haa jooni, Abd al-Mu'min, sosɗo Kaliifa Almohad, fooli ɗum en e hitaande 1152, ɗum joofni laamuuji Sanhaja ɗiɗo ɗii fof e nder diiwaan hee.[71] Almoravid en (Al-Murabitun), woni fedde diine-konu puritaniyankoore, nde Berbeer en Sanhaja (ko ɓuri heewde e leñol Lamtuna) ummoriiɓe Saharaa to Moritani, sosaa ko e cakkital teeminannde 11ɓiire, ko ganndo Malik biyeteeɗo Abdullaah ibn Yasin. Diɗɗal ngal teeŋtinii jogaade tiiɗnaare e Lislaam sunnit Maliki.[73] E les ardiiɓe hono Yusuf ibn Tashfin, ɓe mahi laamu mawngu, ɓe cosi Marrakech laamorgo maɓɓe e hitaande 1062.[74] Ɓe keɓti Sijilmasa, Fes, ko ɓuri heewde e hirnaange e hakkunde Alaseri (ina heen Tlemsen, Oran, e Alseri e hitaande 1082), ɓe keɓti laamu Ganaa to fuɗnaange. Ɓe naati kadi e Al-Andalus (Espaañ), ɓe ndartini doole Kerecee’en, ɓe njaajni laamu maɓɓe toon.[74] Almoravid en semmbini Lislaam Maliki, ngaddi semmbe pinal Andalusiya en e nder Maghreb, kono sariyaaji maɓɓe tiiɗɗi caggal ɗuum addani ɓe dogde.[75] Ɓe liɓaama e juuɗe Almohad en, ɓe keɓti Marakech e hitaande 1147.[76] Lomtiiɓe Almoravid en ko Almohaad en (Al-Muwahhidun), maanaa « ngootaagu » ; dille peewnitgol ɗe Muhammadu ibn Tumart, berbeer Masmuda, bayyinɗo hoore mum ko Mahdi.[77] Ɓe teeŋtini ngootaagu Alla timmuɗo (Tawhid) e ɓe luulndii ko ɓe njiyri ko majjere diine Almoravid. Abd al-Mu'min wonti Kaliifa Almohad gadano, o timmini jiimgol Magreb e hitaande 1147, o hawri e diiwaan oo ko adii fof.[78] To leydi Alseri, ɓe timmini laamu Hammadi en e heɓtude Bejaïe, Alseri, e Qal’at Bani Hammad.[79] Laamu nguu yettiima ɗo ɓuri mawnude e les njiimaandi Abu Yaqub Yuusuf e Yaqub al-Mansur, ɓe ndarni filosofi (ina heen Ibnu Rushd/Averroes e Ibnu Tufayl), naalankaagal, e mahdi, tawi ina jokki e jogaade doole e nder Al-Andalus.[80] Kono tan, foolde mawnde e dow konu Kerecee’en, haa teeŋti noon e Las Navas de Tolosa e hitaande 1212, e peccitagol nder leydi ndii addani laamu nguu yani.[80] E cakkital teeminannde 13ɓiire, dowla Almohad en feccii, jibini Hafsid en to Ifriqiya, Zayyan en to Tlemsen, e Marinid en to Fes.[81] Damal to galle laamorɗo El Mechouar, Tlemsan, leydi Alseri Caggal nde laamu Almohad yani, Yaghmurasen ibn Zayyan sosi laamu Berber en Zanata anndiraaɗo laamu Zayyanid walla laamu Abd al-Wadid, ngu laaminoo caka Magrib gila 1236 haa 1550.[82] Laamu nguu jibini laamɓe 27, ɓe mbaɗti Tlemcen laamorgo maɓɓe.[83] Zayyanid en ɓuri huutoraade innde emir, hay so tawii won heen ƴetti ko sheykh walla kalifa. Njuɓɓudi maɓɓe ina waɗi qadiiji e waziruuji.[83] Ngam nokku mum keewɗo faayiida e laabi njulaagu hakkunde Sahara, Tlemsen ƴellitii no feewi, woni nokku mawɗo politik, faggudu, e pinal, lolluɗo e njulaagu geɗe ɓaleeje, njamndi teddundi, e jiyaaɓe. ZayyaLaamɓe nid ina mballita e jaŋde no feewi e mahde juulirɗe e madrasaaji, ina mbaɗta laamorgo mum en nokku keeriiɗo to bannge diine e hakkillaaji.[83] Daartol maɓɓe ina winndaa no feewi, haa teeŋti noon e golle daartoowo mawɗo biyeteeɗo Ibn Khaldun.[84] To bannge geɗe politik, laamu nguu ina hulɓinii sahaa kala hoɗdiiɓe mum doole — Marinid en Marok to bannge hirnaange e Hafsid en Ifriqiya to fuɗnaange[84] — tawa kadi ina wondi e caɗeele nder galleeji e gaññeeje ummoraade e leƴƴi Zanata luulndiiɗi.[85] Laamɓe heewɓe ceertii e teeminannde 14ɓiire, teeŋti noon e Abuu Hammu I (1308–1318), gartirɗo Tlemsen e yaajnude semmbe mum to fuɗnaange ; Abuu Tashfin I (1318–1337), gardinooɗo jaŋde e binndol, maayɗo e reentaade wuro ngoo e Marinid en ; Abuu Hammu II (1359-1389), ganndiraaɗo muñal mum e heɓtude Tlemsen laabi keewɗi ; e ɓiyiiko Abuu Tashfin II, mo o waɗi feere ngam haɓde e makko, waɗti Tlemsen jom leydi Marinid en.[86] E nder jamaanu, laamu nguu ustii sabu hareeji yaajɗi ɗi ngalaa keerol e janfaaji nder leydi, laamɓe Zayyanid en cakkitiiɓe ɓee ngonti Espaañnaaɓe ndeen Ottomaan en.[87] === Fuɗɗoode jamaanu hannde === Caggal nde Granada yani e hitaande 1492, laamu Ottomaan en to Alseri to bannge worgo Afrik ummii e sahaa hareeji hakkunde Ottomaan en e Habsburg en e teeminannde 16ɓiire ngam jaabaade ɓeydagol njiimaandi Espaañ e gure daande maayo Alseri.[88] Regensi oo sosaa ko e hitaande 1516 e juuɗe banndiraaɓe korsaar en Aruj Barbarossa e Hayreddin Barbarossa, ɓe keɓti Alseri e ballal nokkuuji ngam haɓaade yaajde Espaañ, ɓe mbaɗti leydi ndii e les njiimaandi laamu Ottomaan.[89] Hay so tawii e innde mum ko sultan Ottomaan en, Regency oo wayliima seeɗa-seeɗa haa wonti "dowla laamɗo" keewɗo ndimaagu, tawi ko janissaries, kapiteenuuji korsaar en, e diiso divan en ɓuri laamu Ottomaan en toowngu.[90] E nder teeminanɗe, laamu nguu wayliima e nder laabi laamu keewɗi : beylerbeys toɗɗaaɗi e Istanbul, caggal ɗuum pashas e aghas, hade jamaanu deys fuɗɗaade e hitaande 1671. E nder golle, laamu ina heewi fooftaade e Odjak (korse janissary) e ta’ifa denegoti militeer rewrude e kapiteenuuji korsair, tawi militeeruuji denegoti eliteeji.[91] Daartooɓe siftinii Regency ko "republique militaire",[92] hawrude e juɓɓule laamu Ottoman en e aadaaji politik nokkuuji ronkaaɗi e dowlaaji Afrik worgo jamaanu hakkundeejo. Regency wonti gooto e laamuuji mawɗi e nder geec Mediteraane e nder teeminannde 16ɓiire e 17ɓiire.[93] Faggudu mayri tuugii ko e jeyi leydi, e ƴettugol jiyaaɓe, e njoɓdi,[94] peewnugol,[95] yoɓde njoɓdi, ndema e njulaagu maayo.[96] Laanaaji Corsair gollotooɗi gila Alseri njani e laanaaji Oropnaaɓe e nder Mediteraane haa e nder Atlantik, ɗum addani leyɗeele ko wayi no Angalteer, Farayse, Espaañ, Pays-Bas, Danemark, caggal ɗuum sukaaɓe Amerik yoɓde njoɓdi walla kaaldigal nanondiral to bannge Alseri.[97] Wuro ngo e hoore mum wonti jawdi, ngo semmbinaama no feewi, haa teeŋti noon caggal nde njilluuji Oropnaaɓe ndarni ko wayi no njangu laamɗo Charles V e hitaande 1541.[98] Casbah, gooto e gure ɓurɗe teskin'de e winndere nde, mahaa ko e oon sahaa.[95] Alseri Otomaan e dowlaaji koɗdiiɗi e mum e teeminannde 17ɓiire-19ɓiire. E nder leydi ndii, Regency oo yaajtinii laamu mum e ko ɓuri heewde e Alseri hannde oo, tawi ina rokka ardiiɓe leƴƴi e diiwanuuji ɗii ndimaagu mum no feewi. Doole politik e konu e nder leydi Alseri ɓuri waawde jogaade ko Turki en, tawi noon ko ɓuri heewde e yimɓe leydi Alseri ko yoɓooɓe njoɓdi, soldateeɓe, njulaagu e ardiiɓe diine.[99] To bannge renndo, Alseri ina nanndi e renndooji Orop fuɗnaange ko adii Rewolisiyoŋ, ina njogii aristokraasi doole, remooɓe miskineeɓe, renndo hakkundeejo leelngo, tawa kadi ko seeɗa e miijooji Anniya.[100] Won heen sahaaji, luural ina ummoo hakkunde janiisaaji Turki, yimɓe nokkuuji ɗii, e Kouloughlis (yimɓe jillondirɓe e iwdi Turki e Alseri), ɗum addani murto e ŋakkeende deeƴre politik. Hay so tawii noon weltaare e tooñanngeeji e majjere Ottomaan en ina yaaji, ina 6eydoo 6ooyde e 6amtaare diine e Kalifaandi Ottomaan en, e yettude Ottomaan en e ndeenka Espaañ, e kulol njiimaandi Oropnaaɓe, e jokkondiral pinal tiiɗngal,[101] e ŋakkeende dental hakkundeewal walla ngal alaa ko tiiɗi9. Renndo Alseri ina joginoo semmbe no feewi e diine e laamu timmungu, jaŋde ina tuugnii e jaŋde diine e les njiimaandi diineeji.[102] Bommbooje Alseri ɗe laana ndiwoowa Angalteer-Hollande, lewru ut 1816 Alseri ina joginoo jokkondiral dipolomaasi e leyɗeele Orop, ina ɓeydoo waɗde ko aldaa e jeytaare mum e Istanbul,[103] haa teeŋti noon caggal kuudetaa janisaaji e hitaande 1659 e tiiɗtingol laamu dey e teeminannde 18ɓiire.[104] E fuɗɗoode teeminannde 19ɓiire, Regency fuɗɗii ustaade. Nafoore laana ndiwoowa Orop, ustaare hareeji korsaar caggal jamaanu Napoleyoŋ, jiiɓru nder leydi, caɗeele faggudu, e bommbooji keewɗi, ustii doole Alseri.[105] Hareeji Barbary e bommbooji Angalteer e Holanndee en to Alseri ɓeydii leefɗinde dowla oo, ɓe ndokki leyɗeele dentuɗe Amerik e laamuuji Orop.[106] Jokkondiral e Farayse bonnii caggal nde Fly-Whisk waɗi e hitaande 1827, nde Dey Hussein fiyi konsul Farayse e nder luural jowitiingal e ñamaale e yoɓde gawri.[107] Farayse huutoriima episod o ngam dañde daliilu ngam naatde e hitaande 1830, heɓti Alseri, joofni Regency caggal ko ɓuri teeminanɗe tati gonɗe.[108][109] Reentaare jokki e Konstantin e les njiimaandi Ahmed Bey ben Mohamed Cherif haa hitaande 1837.[110] Hannde, daartiyankooɓe Alserinaaɓe heewɓe ina njiyri yonta Regency ko yonta teskinɗo e dowla Alserinaaɓe hannde oo e hakkilantaagal ngenndiwal, nde tawnoo ko kañum renndini ko heewi e leydi ndii, ƴelliti juɓɓule politik duumotooɗe, e ƴellitde jikkuuji Al-Jaza’dal el Saarf [111] ina wiyee Regency oo ko "laamu ɓooyɗo Alseri".[99] Daartoowo biyeteeɗo Ahmadu Tawfiq al-Madani ina jogori wonde « dowla Alseri gadano » e..."Republique Ottomaan Alseri".[111][112][113] === Jawdi Farayse (1830-1962) === Emir Abdelkader, hooreejo leydi Alseri, murtuɗo laamu koloñaal Farayse, hitaande 1865 Hay so tawii Faraysenaaɓe ndartinii laamu Ottomaan Alseri, sifaa gonɗo e njiimaandi ngenndiyaŋkaagal e anniyaaji dowla Alseri ina woodnoo tawo. Nde Faraysenaaɓe naati, leƴƴi nokkuuji ɗii kawri ngam wallitde Ottomaan en hay so tawii ɓe kaɓaaki e Regency.[114] Faraysenaaɓe ɓeydii semmbe mum en seeɗa-seeɗa, ɓe nanngi Konstantin e hitaande 1837. To hirnaange Alseri, Amir Abdelkader yuɓɓini dowla goonga, ardii hare tiiɗnde e Faraysenaaɓe, teeŋti noon e wolde Macta (1835).[115] Caggal duuɓi wolde, maantiniiɗi e peeje Farayse yurmeende ina heen razzias, o hokki hoore makko e hitaande 1847.[116] O heddii ko jaambaaro ngenndiijo ɓurɗo mawnude e Alseri, hare makko ina luggiɗi no feewi e ngenndiyaŋkaagal Alseri garoowo. Reentaare jokki e murto Kabyle en e kitaale 1850 e 1871,[117] e murto ngoɗngo, fof e dow fenaande, rewi heen ko ƴettugol leydi mawndi.[118] E wiyde daartiyankooɓe heewɓe, laabi ɗi Faraysenaaɓe kuutorii ngam tabitinde njiimaandi Alseri, njottiima e tolnooji warngooji.[119][120][121] Daartoowo biyeteeɗo Ben Kiernan winndii e dow ko Farayse heɓti Alseri: "E hitaande 1875, ko Farayse heɓti Alseri timmi. Hare nde warii ko ina tolnoo e 825 000 ɓiɗɗo leydi Alseri gila 1830".[122] Kaalis Farayse gila 1831 haa 1851 ko 92 329 maayɗo e nder safrirde ndee e 3 336 tan maayi e golle.[123][124] Alseri koloñaal ina maantini e jiiɓru hakkunde laamu konu e koɗdiiɗo Oropnaaɓe. Nde nde assimilee e nder departemaaji Farayse e hitaande 1848,[125] nde gollorii ko e les njiimaandi guwerneer-general e juɓɓule baɗɗe faayiida no feewi e koɗdiiɗo, ɓe nganndiraa koloñaal en caggal ɗuum, Pied-Noirs.[126] E hitaande 1848, yimɓe Oropnaaɓe ina tolnoo e 100 000 neɗɗo,[127], ɓe njottii 244 600 neɗɗo e hitaande 1872.[128] Politik Napoleyoŋ III ɓurɗo yurmeende e juulɓe, hulɓinii koɗdiiɗo oo.[129] Caggal wolde Farayse-Prusse, Republique tataɓo oo darnii laamu koɗdiiɗo, semmbini ɗum e yimɓe hono Eugène Étienne. Fitinaaji koɗdiiɗo e hitaande 1898 addani laamu koloñaal en ɓeydaade heɓde ndimaagu mum en to Alseri. Faggudu nduu wonti fawaade e Farayse no feewi, ko ɓuri heewde e mum en ko gese inabooje e dow ballal peewnugol nguura,[130] ɗum addani juulɓe ɓee waasde, njiyaagu, baasal. E fuɗɗoode teeminannde 20ɓiire, koloñaal en mbaɗti ko ɓuri heewde e yimɓe e nder Alseri e Oran fof.[131] Ngenndiyaŋkaagal Alseri feeñii ko adii wolde adunaare adannde rewrude e Jeunes Algériens, jannguɓe Farayse, ɗaɓɓooɓe assimilation goonga e potal hakkeeji.[132] Konu adunaaru adanngu hollitii waylo-waylo : Alserinaaɓe kaɓii e cuusal (25 000 maayɗo) e golloraade e nder usineeji Farayse, kono fodoore waylo-waylo no sariya Jonnart (1919) ɓuri bonde e luulndaare koɗdiiɗo.[133] Ɗum radikal dillere ndee. Emir Khaled (taaniiko Abdelkader) noddii hakkeeji demokaraasi ɓurɗi yaajde, o riiwaa e hitaande 1923.[134] Ferhat Abbas ummiima e assimilaasiyoŋ caggal nde o salii kuulal Blum-Viollette (1936). Messali Hadj ina ɗaɓɓa jeytaare timmunde rewrude e ENA e PPA, Sheek Ben Badis ina ƴellita pinal e ngenndiyaŋkaagal lislaam rewrude e AUMA (1931), ina ƴellita ndimaagu aarabeeɓe e Alseri.[135] Hooreeɓe njeegomo daartol FLN : Rabah Bitat, Mostefa Ben Bulaaid, Muraad Diduche, Mohammed Buudiaf, Krim Belkasem e Larbi Ben M’Hidi. E nder wolde adunaare ɗimmere, Alseri naati e les njiimaandi Vichy hade mum woppiteede e juuɗe leyɗeele dentuɗe Amerik e nder Operation Torch, ko ɗum woni konu Amerik gadano mawngu e nder kampaañ Afrik worgo.[136] E hitaande 1943, Abbas yaltini Manifesto Leñol Alseri ngam ɗaɓɓude ndimaagu mum.[137] Mawnugol ngootaagu hakkunde ngenndiyankooɓe rewrude e dille AML,[138] wondude e ƴaañgol Farayse, addani warngooji bonɗi baɗnooɗi to Sétif e Guelma e lewru mee 1945,[139] ɗo ƴaañgol koloñaal bonngol ngol waɗi heewɓe e wiyde wonde ko hare balɗe tan woni feere.[140] Statut Organic 1947 mo ŋakki oo ɓeydii woppude yontaaji kesi ɗii.[135] Fedde hareeji, ina heen Ahmed Ben Bella, Hocine Ait Ahmed, Rabah Bitat, Larbi Ben M’hidi, e woɗɓe — caggal ɗuum anndiraa ardiiɓe daartol — ndartini fedde nde, sosi CRUA e hitaande 1953, nde wonti Fedde Ndimaagu Ngenndiire (FLN) e hitaande 1954, nde peewnitii Album11. Hare Alseri ina jeyaa e hareeji ɓurɗi teeŋtude e winndere tataɓere ngam haɓaade koloñaal. Nde heɓi ɗum ko sabu FLN jokkude golle mum e paandaale mum teeŋtuɗe (hono no siforaa e bayyinaango 1 noowammbar 1954 e batu Soummam 1956);[141] daɗndude hakkillaaji winndere ndee e hare ngam "artirde dowla Alseri."[142]31 wing, anndiraaɗo ALN, dañii waɗde kulhuli mawɗi e kisal Farayse, tawi ina wuuri e luural luggiɗngal nder leydi.[141] Kartal hollirngal peccitagol leydi Alseri e wilayaaji 6 ƴettaaɗi during Kongres Soummam e hitaande 1956 e geɗe ceertuɗe e Peeje Challe Farayse (golle njiyaagu) e nder wolde Alseri Hare nde fuɗɗii ko e hareeji FLN jokkondirɗi ñalnde 31 oktoobar–1 noowammbar 1954.[144] Farayse jaabtii e doole konu hawrude e peeje renndo e faggudu e les njiimaandi ardiiɓe hono Mendès-Farayse, Soustelle (mo ƴelliti "naatgol"),[145] e caggal mum Guy Mollet.[146] Fitinaaji ɓeydii no feewi caggal nde FLN waɗi njanguuji bonɗi to Nord Constantinois e lewru ut 1955.[147] FLN huutoriima njanguuji hit and run to Alseri e Farayse e nder hare mum, Farayse waɗii warngooji bonɗi. Yanti heen, Faraysenaaɓe mbonnii ko ina tolnoo e 8 000 wuro[148], ɓe ngummii ko ina tolnoo e miliyoŋaaji ɗiɗi Alserinaaɓe e nder kaɓirɗe coktirgal.[149] Hare Alseri (1956–57) yi’i FLN huutoriima ownugol e bommbooji nder gure, ɗi paratroopers Farayse ndartini huutoraade torla — heɓde nasaraaku konu kono bonnude politik mawnde.[150] Feere ndee waɗi ko peccitagol tiiɗngol nder leydi : FLN e MNA Messali Hadj (ko ɗum addani warngooji ƴiiƴam hono Mélouza),[151] e jiiɓru hakkunde doole FLN "nder" e "yaasi".[152] Konu Farayse, e ƴettude janngirɗe e Indosiin, heɓi nafooje konu mawɗe, teeŋti noon e kampaañuuji Morice Line e Seneraal Challe, kono ina njokki e ɓeydaade mettere politik.[153] Caggal nde Charles de Gaulle arti e laamu e hitaande 1958, FLN sosi Guwarnama kuuɓtodinɗo Ndenndaandi Alaseri (GPRA), toɗɗii Ferhat Abbas hooreejo mum. GPRA salii eɓɓaande de Gaulle ngam dartinde wolde, nde o innitiri "Jam jaambaaro",[154] addani mo waylude darnde makko feewde e ƴellitgol hoore makko (anndinaa e hitaande 1959).[155][156] Ɗum jibini murto koɗdiiɗo e konu, haa arti noon e putsch mo ronkaama e lewru abriil 1961, mo senerooji ɗi Challe e Salan ardii, caggal ɗuum naati e OAS ownooɓe.[155] Caggal kaaldigal caɗtungal, nanondiral Évian siifondiraa e lewru marse 1962,[157] ɗum addani dartagol wolde e referaandoom ɗo Alserinaaɓe ɓuri heewde wootde ngam heɓde jeytaare. Alseri heɓi ndimaagu mum ñalnde 5 sulyee 1962, ɗum joofni duuɓi 132 laamu koloñaal Farayse.[158] Coodgu aadee ina mawni no feewi. Daartooɓe, hono Alistair Horne e Raymond Aron, ina kollita wonde keewal maayɓe e wolde juulɓe Alseri ina ɓurnoo heewde e limtooji FLN gadani ɗii e limtooji Farayse laawɗuɗi ɗii kono ina famɗi no feewi e miliyoŋaaji 1 maayɓe ɗi laamu Alseri wiyi caggal jeytaare mum en. Horne limtii wonde maayɓe Alserinaaɓe e nder duuɓi jeetati ina tolnoo e 700 000 neɗɗo.[159] Hare nde riiwti ko ina ɓura miliyoŋaaji ɗiɗi Alserinaaɓe.[160] Limre Pied-Noirs Oropnaaɓe dognooɓe Alseri ko ɓuri 900 000 hakkunde 1962 e 1964.[161] Eggugol Farayse mawngol ngol yaawi caggal warngooji baɗnooɗi to Oran e hitaande 1962, ɗo Oropnaaɓe heewɓe mbaraa ngam yoɓde warngooji OEA.[162] Ina hiisa wonde hakkunde 30 000 e 150 000 Harki e jom en jawɗeele en mbaraa ko FLN walla ko linch mobbooji to Alseri.[163] Leydi ndii heddii ko e ɓuuɓri : ɓuuɓri mawndi, ŋakkeende faggudu sabu ko ɓuri heewde e hoɗɓe Oropnaaɓe njalti ɗoon e ɗoon, e baasal renndo luggiɗngal.[164] === Duuɓi capanɗe tati gadani jeytaare (1962–1991) === Houari Boumediene Ngootaagu FLN ɓuuɓngu nguu, yani ɗoon e ɗoon caggal jeytaare mum, ɗum addani hooreejo GPRA, hono Ben Youcef Ben Khedda, luural laamu, e terɗe GPRA goɗɗe, ina heen Ait Ahmed, Rabah Bitat e Ahmed Ben Bella. Ko sakkitii koo, ko ALN yaajɗo e gardagol Houari Boumedienne seppo e Alseri. Caggal seppooji mawɗi ɗi UGTA yuɓɓini, wolde nder leydi rewi, Ben Bella heɓi laamu e lewru suwee 1962.[165] Leñol kesol ngol ina joginoo caɗeele mawɗe e mahngo faggudu ndu ŋakkiraaka e ƴellitde mbaydi ngenndi ndi jokkondirndi.[166] Hooreejo leydi Alaseri gadano oo ko Ahmed Ben Bella hooreejo Fedde FLN. Luural leydi ummoriingal e ɗaɓɓaande Maruk e geɗe hirnaange Alseri addani wolde sanɗaaji e hitaande 1963.[167] Ben Bella liɓaa e hitaande 1965 ko Houari Bumédiène, gonnooɗo sehil makko e jaagorgal ndeenka leydi. E laamu Ben Bella, laamu nguu ɓeydiima wonde sosiyaalist en e doolnuɓe ; Boumédienne jokki e ngool laawol. Kono o ɓuri tuugnaade ko e konu ngam ballal makko, o ustii lannda sariya gooto tan e darnde maande. O moofti ndema, o ummini diɗɗal mawngal ngam ƴellitde njulaagu. Koɗkiiji ƴettugol nebam mbaɗtaa ngenndiiji. Ɗumɗoo ina teskaa e ardorde ndee caggal kiris petroŋ hakkunde leyɗeele e hitaande 1973. Lomtiiɗo Boumédienne biyeteeɗo Chadli Bendjedid waɗii won e peeje faggudu rimɗuɗe. O ƴetti politik aarabeeɓe e nder renndo Alseri e nguurndam renndo. Jannginooɓe Arab, adduɓe e leyɗeele juulɓe goɗɗe, njaltini miijo lislaam ngoɗngo e nder duɗe, aawi aawdi gartugol e lislaam ortodoks.[168] Faggudu Alseri ɓeydii fawaade e petroŋ, ɗum addani ɗum caɗeele nde coggu nguu ustii e kitaale 1980 ŋakkeende petroŋ.[169] Resndo faggudu saabinoongu ŋakkeende coggu petroŋ winndere ndee, addani Alseri jiiɓru renndo e nder kitaale 1980 ; e darorɗe duuɓi sappo ɗii, Bendjedid naati e njuɓɓudi lanndaaji keewɗi. Lanndaaji politik ƴellitii, ko wayi no Fedde Islaamiyankoore (FIS), fedde jaajnde pelle juulɓe.[168] Konu hakkunde leyɗeele (1991-2002) e caggal mum Winndannde mawnde: Hare nder leydi Alseri Warngooji ko ina tolnoo e 50 neɗɗo e hitaande 1997-1998. Fedde Islaamiyankoore (GIA) wiyi ko heewi e maɓɓe mbaɗi ɗum en. E lewru desaambar 1991, fedde wiyeteende « Front de sauvetage islamique » jiimi e wooteeji gadani e nder wooteeji ɗiɗi. E kulol suɓaade laamu lislaam, laamu nguu naati heen ñalnde 11 lewru Yarkomaa 1992, ngummii woote ɗee. Bendjedid woppi laamu, Diiso Toowngo Dowla toɗɗaa ngam wonde Hooreejo leydi. Nde haɗi FIS, ɗum jibini fitinaaji siwil hakkunde fedde armeeji Front, hono Goomu Islaamiyankeewu armeeji, e konu ngenndi, tawi ko ina ɓura 100 000 neɗɗo ina cikka maayi heen. Militeeruuji lislaamiyankooji mbaɗii kampaañ bonɗo warngooji siwil en.[170][failed verification] E nokkuuji keewɗi e nder hare nde, ngonka Alseri wonti ko huunde nde winndere ndee fof hatojini e mum, haa teeŋti noon e sahaa kiris mo Air France Flight 8969, njiimaandi ndi fedde wiyeteende Islamic Group waɗi. Fedde Islaamiyankoore armeeji bayyini dartagol wolde e lewru oktoobar 1997.[168] Alseri waɗii wooteeji e hitaande 1999, ɗi ƴeewooɓe winndere ndee e ko ɓuri heewde e pelle luulndo[171] njiyri ɗum en ko hooreejo leydi Abdelaziz Bouteflika heɓi. O golliima ngam artirde deeƴre politik e nder leydi ndii, o habri eɓɓaande "Civil Concord", jaɓaande e nder referaandoom, nde heewɓe e kasoo politik njaafnaa, e ujunnaaje keewɗe terɗe pelle daraniiɗe jojjanɗe aadee ndokkaama yamiroore ñaaweede e dow yaafuya keewɗo, jogorɗo huutoreede haa ñalnde 13 lewru nduu fitinaaji njippiima e yaawre. Fedde salafiste en ngam haɓaade (GSPC), fedde nde wonaa laamuyankoore, jokki kampaañ ownugol e laamu nguu.[168] Bouteflika toɗɗaa kadi e woote gardagol leydi e lewru abriil 2004 caggal nde o waɗi kampaañ e porogaraam nanondiral ngenndiwal. Porogaraam oo ina waɗi peeje faggudu, juɓɓule, politik e renndo ngam ƴellitde leydi ndii, ɓeydude nguurndam, e haɓaade sabaabuuji njiimaandi. Ina heen kadi eɓɓaande yaafuya ɗiɗmere, hono Charte pour la Paix et la Réconciliation Nationale, nde jaɓaa e referaandoom e lewru suwee 2005. Nde rokki yaafuya ko ɓuri heewde e geriyaaɓe e doole kisal laamu.[168] E noowammbar 2008, doosɗe leydi Alseri mbaylaama caggal woote to Parlemaa, ɗe itti keerol manndaaji ɗiɗi wonande jooɗaniiɓe hooreejo leydi. Ndee waylo-waylo addani Bouteflika daraade ngam suɓaade hooreejo leydi e woote gardagol leydi 2009, o suɓaama kadi e lewru abriil 2009. E nder kampaañ makko woote e caggal nde o suɓaa, Bouteflika fodaniino ɓeydude porogaraam nanondiral ngenndiwal e porogaraam 150 miliyaar dolaar keso miliyoŋaaji tati hostrubs ngam yoɓde. == Geography == Saharaa, koɗli Hoggar e koɗli Atlas ina mbaɗi relief Alseri. Jeereende Alseri ina waɗi ko ina ɓura 90% e leydi ndii fof.[177] Gila Sudaan fusi e hitaande 2011, haa Sudaan Worgo sosaa, Alseri woni leydi ɓurndi mawnude e Afrik. Kadi ko ndi leydi ɓurndi mawnude e nder geec Mediteraane. Feccere mayre fuɗnaange ina waɗi geɗal maantinngal e Saharaa. To bannge worgo, Atlas Tell ina hawra e Atlas Sahara, to bannge worgo, ko ɓulli ɗiɗi nannduɗi e ɓadtaade fuɗnaange, hakkunde majji ina mbaɗi laddeeji mawɗi e dowriiji toowɗi. Atlasuuji ɗii fof ina keewi hawrude e fuɗnaange Alseri. Koye mawɗe Aures e Nememcha ina njogii fuɗnaange-rewo Alseri fof, ina keeri Tuunus. Nokku ɓurɗo toowde oo ko tufnde Tahat (3 003 meeteer walla 9 852 meeteer). Alseri ɓuri woni ko hakkunde latitudeeji 19° e 37°N (nokku tokooso woni fuɗnaange 37°N e fuɗnaange 19°N), e njuuteendi 9°W e 12°E. Ko ɓuri heewde e nokkuuji daande maayo ko tufɗe, won heen ko koɗli, ina waɗi kadi laaɗe diwooje nafooje seeɗa. Nokku oo gila e daande maayo haa e Tell Atlas ina ɓuuɓi. Fuɗnaange Atlas Tell ko nokku ɓuuɓɗo joofɗo e Atlas Saharaa ; ko ɓuri woɗɗude to bannge worgo, ko jeereende Sahara.[178] Koye Hoggar (aarabeeɓe : جبال هقار ), anndiraaɗe kadi Hoggar , ko diiwaan toowɗo e nder caka Saharaa, to fuɗnaange Alseri. Ɓe ngoni ko hedde 1 500 km (932 mi) to fuɗnaange laamorgo leydi Alseri, e fuɗnaange Tamanghasset tan. Alseri, Oran, Konstantin, e Annaba ko gure mawɗe Alseri.[178] Kiliima e ndiyam Winndannde mawnde: Kiliima Alseri Kartal Alseri e peccitagol weeyo Köppen E nder ndii leydi, nguleeki jeereende hakkunde ñalawma ina waawi wonde nguleeki hitaande kala. Kono caggal nde naange muti, henndu laaɓndu, yoorndu ina addana nguleeki yaawde, jammaaji ɗii ina cooynoo haa ina ɓuuɓta. Ñalnde kala ko heewi e nguleeki ina winndee. Toɓooli ina keewi no feewi e bannge daande maayo Tell Atlas, ina tolnoo e 400 haa 670 mm (15,7 haa 26,4 in) hitaande kala, keewal toɓooli ina ɓeydoo gila hirnaange haa fuɗnaange. Toɓo ɓuri heewde ko e bannge worgo fuɗnaange Alseri, ɗo toɓo ngoo yettotoo ko ina tolnoo e 1 000 mm (39,4 in) e won e duuɓi. Ko ɓuri woɗɗude e nder leydi, toɓooli ɗii ina pamɗi. Alseri ina jogii kadi erguuji, walla tule ceene, hakkunde koɗli. Ina jeyaa e ɗeen, e sahaa ndunngu nde henndu nduu heewi e ɓuuɓde, nguleeki ina waawi yettaade 43,3 °C (110 °F). Waylo-waylo weeyo to leydi Alseri ina jogii batte keewɗe e leydi ndii. Alseri wonaano darnde mawnde e mbayliigu weeyo,[179] kono, hono no leyzeele gozze e nder diiwaan Fuznaange hakkundeejo e Afrik worgo (MENA) nii, ina sikkaa ina jeyaa e leyzeele vurze waawde battinde e mbayliigu weeyo.[180] Sabu feccere mawnde e leydi ndii ina woni e nokkuuji gulɗi e joorɗi, ina heen feccere e Saharaa, caɗeele keɓgol nguleeki e ndiyam ina ɗaminaa maa ɓeydo bonde.[179] Gila e hitaande 2014, annduɓe ina mbiya wonde nguleeki ɓurtuki ina addana mbayliigu weeyo e nder leydi Alseri.[179] Alseri woni ko e 46ɓo e nder leyɗeele 2020 ngam ƴellitde golle mbayliigu weeyo.[181] == Fauna e leɗɗe == Fowru fennec ko daaba ngenndiijo leydi Alseri. Leɗɗe ceertuɗe Alseri ina mbaɗi nokkuuji daande maayo, koɗli e huɗo nannduɗi e jeereende ɗi fof ina mballita e kullon ladde keewkon. E nder leydi Alseri, laddeeji zi ko hedde 1 % e wertallo leydi ndii fof, zum wonnoo ko 1 949 000 ektaar (ha) ladde e hitaande 2020, zum wonnoo ko 1 667 000 ektaar (ha) e hitaande 1990. E hitaande 2020, laddeeji vurzi moxxude e nder tagoodi (hektaar) e9010 cakkii 510 000 ektaar (ha). E nder laddeeji vurzi moxxude zi 0 % hollitaama ko laddeeji vurzi famzude (ina heen lezze vurze moxxude tawa alaa ko hollirta golle yimve laaɓtuze) e ko ina wona 6 % e nokkuuji laddeeji zi tawaama e nder nokkuuji reentorzi. Wonande hitaande 2015, 80% e nokkuuji laddeeji zi kollitaama ko jeyi laamu, 18% jeyi keeriiɗo e 2% jeyi limtaa ko goɗɗum walla ko anndaaka.[182][183] Heewɓe e tagooje baɗɗe ladde Alseri ina nguuri e ɓadtaade siwil en. Daabaaji ɓurɗi yiyeede ɗii ko : baali ladde, baali Afrik, e gazelle, hay so tawii noon ina heewi yiyeede e baali fennec e jerbooji. Alseri ina jogii kadi ƴiye Afrik tokoose e ƴiye Afrik worgo-fuɗnaange, kono ɗeen ƴiye ina pamɗi yiyeede. Muudo mboros boɗeejo, hono mboros Barbary, ina hoɗi e laddeeji ɓuuɓɗi, ɓuuɓɗi e nokkuuji fuɗnaange-rewo. Fowru fennec ko daaba ngenndi Alseri.[184] Keewceeral colli ina mbaɗa leydi ndii nokku ɗo ƴeewooɓe colli njiylotoo. Laddeeji ɗi ko baali e ɓowɗi hoɗi. Makaakuuji barbari ko ɓowɗi tan njibinaa. Mbooy, monitoruuji jeereende, e kullon ladde keewkon ina tawee ina nguuri e nder mbaydiiji keewɗi e nder diiwanuuji semi-arid Alseri ɗii kala. Daabaaji keewɗi jooni majjii, ina jeyaa heen : liɗɗi Barbary, beeli Atlas e mborosaaji Afrik hirnaange.[185] To bannge worgo, won e leɗɗe gonɗe e leydi ndii ina mbaɗi ƴiye Macchia, leɗɗe oliif, leɗɗe ƴiye, leɗɗe seddere e leɗɗe goɗɗe. Diiwanuuji koɗli ɗii ina njogii laddeeji mawɗi ɓuuɓɗi (pine Aleppo, juniper, e oak ɓuuɓɗo) e won e leɗɗe ɓuuɓɗe. Fig, eukaliptus, agave, e leɗɗe paltoor ceertuɗe ina puɗa e nokkuuji ɓurɗi welde. Vine inabooje ko jeyaaɗo e daande maayo. To diiwaan Saharaa, won e oaseeji ina njogii leɗɗe palme. Akasiyaaji e oliif ladde ko leɗɗe ɓurɗe heewde e heddiiɓe e Saharaa. Alseri ina joginoo 2018 limre 5,22/10, woni 106ɓo e nder winndere nde e nder 172 leydi.[186] Jardiin Botanique Hamma ina waɗi ko ina tolnoo e 1 200 leɗɗe ceertuɗe, ina heen leɗɗe keewɗe ɗe keewaani e ɗe ngalaa sifaaji.[187] Gelooɗi ina kuutoree no feewi ; jeereende ndee ina heewi kadi mboɗeeri tookeeri e ndi tooketaake, mborosaaji, e mborosaaji keewɗi. == Laamu e politik == Winndannde mawnde: Politik leydi Alseri Abdelmadjid Tebboune, hooreejo leydi Aljeri gila 2019 Laamu Alseri siforaama ko laamu doolnuɗo,[188][189][190][191] e politikaaji cuɓaaɗi ina njogii doole seeɗa e geɗe leydi ndii. E nder ɗuum, fedde "décideurs" ("fellitooɓe") siwil en e konu ɓe cuɓaaka, anndiraaɗe "le pouvoir" ("doole") ina kuutoroo laamu de facto e dow leydi ndii, haa arti noon e suɓaade hol fotɗo wonde hooreejo leydi.[192][193][194] Gorko ɓurɗo doole ina waawi wonde Mohamed Mediène, hooreejo humpito konu, hade makko jippineede e seppooji 2019.[195] E ɗii duuɓi cakkitiiɗi, heewɓe e ɓeeɗoo senerooji maayii, njooɗiima, walla ngoppaama. Caggal maayde Seneraal Larbi Belkheir, hooreejo leydi ɓennuɗo oo, hono Bouteflika, waɗti lolluɓe e postooji teeŋtuɗi, teeŋti noon e Sonatrach, o dañii waylooji doosɗe leydi ndi, ɗi mbaɗti mo suɓaade haa abada, haa o jippinaa e hitaande 2019 e nder seppooji.[196] Mawɗo leydi ndi ko hooreejo leydi Alaseri, cuɓeteeɗo duuɓi joy. Hooreejo leydi oo ina yaaji e manndaaji ɗiɗi, duuɓi joy. Woote hooreleydaagu 2019 ina fotnoo waɗeede e lewru abriil 2019, kono seppooji keewɗi mbaɗii ñalnde 22 feebariyee ngam salaade kuulal hooreejo leydi ndii ngam tawtoreede woote ɗee, ɗum addani hooreejo leydi ndii, hono Bouteflika, bayyinde wonde o woppii laamu ñalnde 2 abriil.[197] Abdelmadjid Tebboune, kanndidaa keɓtinaaɗo, suɓaama hooreejo leydi caggal nde woote ɗee mbaɗi ñalnde 12 desaambar 2019. Seppooji ɗii njaɓaani jaɓde Tebboune wonde hooreejo leydi, ɓe ciftinii ɗaɓɓaande peewnugol kuuɓtodinngol doosɗe politik.[198] Alseri ina jogii hakke suɓaade e nder duuɓi 18.[199] Hooreejo leydi woni hooreejo konu nguu, e Diiso Jaagorɗe e Diiso Kisal Toowɗo. O toɗɗata ko gardiiɗo jaagorɗe leydi ndi kadi ko kanko woni hooreejo laamu.[200] Asaambele ngenndi yimɓe Parlemaa Alseri ko suudu ɗiɗi ; suudu lesru nduu, woni Asaambele ngenndi, ina jogii terɗe 462 cuɓaaɗe to bannge duuɓi joy, suudu toowndu nduu, woni Diiso Ngenndi, ina jogii terɗe 144, tawi heen 96 ko suudu sarɗiiji cuɓotoo, 48 ko hooreejo leydi toɗɗaa e[21]. E fawaade e doosɗe leydi, hay fedde politik wootere waawaa soseede so tawii « tuugnii ko e ceertugol diine, ɗemngal, leñol, jinnaaɓe, golle, walla diiwaan ». Yanti heen, kampaañuuji politik ina poti yaltineede e geɗe cifaaɗe dow ɗee.[202] Woote parlemaa cakkitii waɗde ko e lewru suwee 2021. E nder wooteeji ɗii, FLN dañii 66 jooɗorde mum, kono heddii ko lannda ɓurɗo mawnude e 98 jooɗorde. Lanndaaji goɗɗi ɗii ko Dillere Société pour la Paix keɓɗo 65 jooɗorde, Rally National pour la Démocratie keɓɗo 58 jooɗorde, Front Future keɓɗo 48 jooɗorde, e Dillere mahngo ngenndiire keɓɗo 39 jooɗorde. == Jokkondiral caggal leydi == Winndannde mawnde: Jokkondiral hakkunde leyɗeele Alseri Hooreejo leydi ndii, hono Abdelaziz Buteflika e George W. Bush ina njuɓɓina juuɗe mum en to otel Windsor Toya Resort and Spa to wuro Tōyako, diiwaan Abuta, Hokkaidō e hitaande 2008. E maɓɓe ina ngondi e Dmitriy Medvedev, nano, e Yasuo Fukuda, ñaamo. Alseri ina jeyaa e politik koɗdigal Orop (ENP) mo Dental Orop ƴetti ngam ɓamtude Dental Orop e hoɗdiiɓe mum. Hokkude semmbe e yoɓde gollotooɓe ɓurɓe moƴƴude, kam e rokkude kaalis e mbaadi ɓurndi yaawde e ɓuuɓde, ko ɗeen ngoni kuule ɗiɗi mawɗe gonɗe e les njiimaandi kuutorgal Orop (ENI) ngal fuɗɗii golle e hitaande 2014. Ina jogii bidsee €15,4 miliyaar, ina rokka kadi limoore kaalis rewrude e porogaraamuuji. E hitaande 2009, laamu Farayse jaɓi yoɓde warɓe jarribooji nukliyeer to Alseri. Jaagorgal ko feewti e ndeenka leydi ndii, hono Hervé Morin, hollitii wonde « yontii nde leydi men jogori jam e hoore mum, jam e dow ballal njuɓɓudi njoɓdi e njoɓdi », nde o holliti eɓɓaande sariya jowitiinde e yoɓde. Jaagorgal leydi Alseri e gollodiiɓe mum ina cikki wonde ɗumɗoo ko laawol gadanol moƴƴol, ina ɗaminii kadi wonde ngolɗoo laawol ina waawi hirjinde reparaasiyoŋ ɓurɗo yaajde.[203] Feere hakkunde Alseri e Maruk e jokkondiral mum e Saharaa hirnaange, ko huunde nde haɗata tiiɗtinde Dental Magreb aarabeeɓe, sosaangal e innde mum e hitaande 1989, kono ngal jogaaki teddeendi gollal seeɗa.[204] Ñalnde 24 lewru bowte hitaande 2021, Alseri habri wonde ina woppi jokkondiral mum e Maruk.[205] Jaagorgal leydi Alseri hannde ko feewti e caggal leydi wiyetee ko Ahmed Attaf. Wakiiliijo maɓɓe to Fedde Ngenndiije Dentuɗe ko Amar Bendjama.[206] Soje Winndannde mawnde: Konu leydi Alseri Korvet biyeteeɗo Djebel Chenoua, mo Alseri feewnaa e mahaaɗo Konu leydi Alseri ina waɗi konu ngenndi (ANP), konu ndiyam leydi Alseri (MRA), e konu weeyo Alseri (QJJ), e konu weeyo leydi ndii.[207] Ko kañum woni lomto toowngo Konu Ndimaagu Ngenndi (Armée de Libération Nationale walla ALN), fedde armeere ngenndiyankoore nde haɓantonoo koloñaal Farayse e wolde jeytaare Alseri (1954–62). Hakke yimɓe konu ina mbaɗi 147 000 gollotooɓe, 150 000 rezerw, e 187 000 gollotooɓe e konu (estimation 2008).[208] Golle e nder konu ko doole wonande worɓe yahrooɓe e duuɓi 19–30, fotde lebbi 12. Haa e hitaande 2026, Global Firepower wonii Alseri e 27ɓo e nder 145 leydi e nder limto mum hitaande kala e doole konu, tawi PowerIndex ina jogii 0,4849. Ko noon kadi ƴeewndo ngoo waɗiri Alseri ɗiɗaɓo e nder leyɗeele Afrik, caggal Misra.[209][210] Duɗal hakkunde leyɗeele ngam wiɗtooji peeje (IISS) ina siftina The Military Balance ko ƴeewndo doole konu, gollotooɓe, limtooji kaɓirɗe e faggudu defaare ko ina ɓura 170 leydi.[211] Alseri woni leydi ɗiɗmiri ɓurndi heewde konu e nder Afrik worgo, ndi ɓuri heewde kaalis e nder Afrik (miliyaaruuji 10 dolaar).[212] E wiyde Duɗal Wiɗtooji Jam hakkunde leyɗeele Stockholm (SIPRI), Alseri waɗii ko ina tolnoo e 25,4 miliyaar dolaar Amerik e konu mum e hitaande 2025, ɗum noon ko 20ɓo e winndere ndee e nder leyɗeele ɓurɗe heewde ngalu konu.[213] Caggal nde jaayɗe laamu Alseri kolliti keɓgol laana ndiwoowa Sukhoi Su-57, ɗum waɗi Alseri ko kañum woni leydi gadani e nder Afrik, e nder winndere aarabeeɓe, walla e nder leyɗeele ɓurɗe heewde juulɓe. ngam heɓde haɓoowo Riisi mo yonta joyaɓo.[214][215] Kaɓirɗe Alseri goɗɗe mawɗe hannde ɗee ko tank hare mawɗo T-90, Su-30MKA hare keewɗo doole, Su-35 hare, Su-57 hare yonta joyaɓo, hare MiG-29, elikopteer njanngu Mi-28, system misilaaji S-400 e laana ndiwoowa Kilo. Porogaraam leydi ndii ngam ƴellitde kaɓirɗe leydi ndii tuugii ko e kaɓirɗe Riisi sabu ko ɓuri heewde e kaɓirɗe Alseri ummorii ko Riisi, Siin e Oropnaaɓe kadi ina ngondi e kaɓirɗe konu mawɗe.[216] === Hakkeeji aadee === Alseri ina renndini laamu Amerik e Freedom House mo laamu mum rokkata kaalis mum, wonde « leydi ndi alaa ndimaagu » gila nde fuɗɗii yaltinde ɗeen ɗoon limlebbi e hitaande 1972, so wonaa e hitaande 1989, 1990, e 1991, nde leydi ndi winndaa « ndimaagu mum seeɗa ».[217] E lewru desaambar 2016, Fedde toppitiinde jojjanɗe aadee to Orop e Mediteraane yaltinii ciimtol ko faati e ŋakkeende ndimaagu jaayɗe to Alseri. Nde laaɓtinii wonde laamu Alaseri ina fawi kuule ngam haɗde ndimaagu jaayɗe ; wolde; e hakke seppooji jam, seppooji e mooɓondiral kam e tiiɗtinde senngo jaayɗe e lowre internet. Sabu jaayndiyankooɓe e daraniiɓe laamu nguu ina njuuma, won e juɓɓule jaayndeeji ina njuumta.[218] Senndikaaji jeytaare e ndimaagu ina njogii caɗeele teeŋtuɗe e laamu, ardiiɓe heewɓe ina kaɓɓaa, seppooji ina ndartinaa. E hitaande 2016, senndikaaji keewɗi, keewɗi heen tawtoraama seppooji Alseri 2010–2012, laamu nguu ittii binnditagol mum en.[219][220][221] Koolaaɗo kuuɓal ko huunde nde sariya haɗi e nder leydi Alseri.[222] Gikkuuji jommbaajo gorko e nder renndo ina mbaawi faweede haa duuɓi ɗiɗi kasoo.[223] Ko wonaa ɗuum koo, fotde 26% e Alserinaaɓe ina cikka wonde jommbaajo gorko ina foti jaɓeede, e wiyde wiɗto waɗaango e BBC News Arabic-Arab Barometer e hitaande 2019. Alseri hollitii jaɓgol LGBT ɓurngol heewde so yerondiraama e leyɗeele aarabeeɓe goɗɗe ɗo wiɗto ngoo waɗiraa.[224] Fedde Human Rights Watch tuumi laamu Alseri huutoraade ñawu COVID-19 ngam haɗde dille e seppooji ngam haɓaade demokaraasi e nder leydi ndi, ɗum addani sukaaɓe nanngeede e nder njuɓɓudi renndo.[225] === Feccere njuɓɓudi laamu === Binndanɗe mawɗe : Diiwanuuji Alseri, Diiwanuuji Alseri, e Municipaalitee Alseri Alseri ina feccii e 69 diiwaan (wilayaaji), 553 diiwaan (daïra)[226] e 1 541 komin (baladiya). Kala diiwaan, diiwaan, e municipaalitee ina inniree jooɗorde mum, ko ɗum heewi wonde wuro ɓurngo mawnude. Feccere njuɓɓudi laamu wayliima laabi keewɗi gila jeytaare. So aɗa naatna diiwanuuji kesi, limooje diiwanuuji ɓooyɗi ɗii ina keɓee, ko ɗum waɗi doggol ngol alkule ɗee ngonaa. E limooje maɓɓe laawɗuɗe, jooni (gila 1983) ko:[207] == Sigga == PIB ƴellitaare neɗɗo gooto e nder leydi Alseri Kaalis leydi Alseri ko dinaar (DZD). Faggudu nduu ina heddii e dowla, ko ɗum woni ko njiimi e mbaydi ƴellitaare sosiyaalist caggal jeytaare leydi ndii. E lewru suwee 2024 Ciimtol Banke Adunanke 2024 ina hollita mbayliigu mawngu wonande Alseri, naatɗo e fedde cuɓaande leyɗeele toowɗe hakkundeeje. Ndee ɗoo ƴellitaare faggudu, ko batte peeje ƴellitaare teskinɗe, ina waɗa leydi ndii e nder cate goote e leyɗeele mawɗe ummoriiɗe e Siin, Beresiil e Turki[228][229][230] E nder duuɓi cakkitiiɗi ɗii, laamu Alseri dartinii privatisation e nder gollorɗe laamu, e fawaade e kuule ngam naatde e faggudu e nder31. Ɗee kuule puɗɗiima ittude ko ɓooyaani koo hay so tawii naamne jowitiiɗe e faggudu Alseri ina keddii.[232][233] Alseri ina hatojini e ƴellitde gollorɗe tawa ko e yaasi hidrokarbonuuji e nder heen sabu ŋakkeende ngalu e birooji dowlaaji ɗi ngalaa golle. Eɓɓooje laamu nguu ngam feewnude faggudu nduu e dañde ngalu keewngu caggal leydi e nder leydi hee, tawa ina waɗi ko famɗi fof ngam ustude ŋakkeende golle sukaaɓe toowɓe walla ngam haɓaade ŋakkeende galleeji.[207] Leydi ndii ina wondi e caɗeele keewɗe e nder yontaaji juutɗi e hakkundeeji, ina jeyaa heen ŋakkeende faggudu, semmbinde peeje politik, faggudu e kaalis, moƴƴinde ngonka njulaagu e ustude ŋakkeende potal hakkunde diiwanuuji.[173] Waɗii seppooji faggudu e lewru feebariyee e marse 2011, addani laamu Alseri rokkude ko ina ɓura miliyaaruuji 23 dolaar ngam wallitde laamu e ɓeydagol njoɓɗeele e nafooje caggal ɗuum. Jaqde laamu ina veydoo fotde 27 % e hitaande kala e nder duuvi joyi zi. Porogaraam njulaagu laamu 2010–14 maa yoɓ 286 miliyaar dolaar Amerik, 40% heen maa yahdu e ƴellitaare aadee.[173] Luumo laabi to leydi Alseri A jaaraama e ngalu hidrokarbon tiiɗngu, Alseri ina jogii kuɗol 173 miliyaar dolaar e kaalis janano e kaalis mawɗo ngam dartinde hidrokarbon. Yanti heen, ñamaale Alseri caggal leydi ina pamɗi, fotde 2% e PIB.[207] Faggudu nduu ina heddii e fawaade e ngalu hidrokarbon no feewi, tee, hay so tawii noon ina heewi kaalis (178 miliyaar dolaar Amerik, ko ina tolnoo e duuɓi tati naatgol), ɓeydagol coodguuli hannde ɗii ina addana bidsee Alseri ɓeydaade waasde jogaade batte juutɗe e ŋakkeende ngalu hidrokarbon.[234] Alseri naataani e OMC, hay so tawii ko duuɓi keewɗi kaaldigal kono ko tergal e nokku njulaagu aarabeeɓe mawɗo,[235][source unreliable] nokku njulaagu duunde Afrik,[236], ina jogii nanondiral jokkondiral e Dental Orop.[237][238] Investissement direct Turki yaawniima e nder leydi Alseri, tawi njeñtudi mum tolniima e miliyaaruuji 5 dolaar. Haa hitaande 2022, limoore sosiyeteeji Turki gonɗi e leydi Alseri ɗii njottiima 1 400. E hitaande 2020, hay so tawii rafi o ina jokki, ko ina ɓura 130 sosiyetee Turki sosaa e nder leydi Alseri.[239] === Nebam e jawdi tago === Pipeeji e nder leydi Alseri Alseri, mo faggudu mum tuugii ko e petroŋ, ina jeyaa e fedde OPEP gila 1969.[240] Pewnugol mum petroŋ ina tolnoo e 1,1 miliyoŋ barel/ñalngu, kono kadi ko kañum woni peewnugol gaas mawɗo e yeeyde ɗum, jogiinde jokkondiral teeŋtungal e Orop.[241] Hidrokarbon ina ɓooyi wonde ƴiiƴam faggudu, ina waɗi ko ina tolnoo e 60% e ngalu bidsee, 30% e PIB, e 87,7%[242] e ngalu eksport. Alseri ina jogii 10ɓo e nder winndere nde to bannge gaasuuji, kadi ko kañum woni 6ɓo to bannge njulaagu gaas. Fedde toppitiinde ko faati e semmbeeji Amerik hollitii wonde e hitaande 2005, Alseri ina joginoo 4,5 triliyoŋ meeteer kuuɓtodinɗo (160×1012 cu ft) e keɓe gaasuuji tawaaɗi.[243] Kadi ina woni 16ɓo e nder keɓe petroŋ.[207] Veydaare nde wonaa hidrokarbon e hitaande 2011 ina fotnoo wonde 5 %. Ngam waawde wallitde naamne renndo, laamu nguu ƴettii ngalu, haa teeŋti noon e ballal nguura, e sosde golle, e ballal PVC, e ɓeydagol njoɓɗeele. Coodguuli hidrokarbon toowɗi moƴƴinii konte jooni ɗee e darnde resooji winndereeji mawɗi jooni ɗii.[234] Njoɓdi petroŋ e gaas ɓeydiima e hitaande 2011 sabu jokkude coggu petroŋ toowngu, hay so tawii noon mbaydi peewnugol ngol ina ustoo.[173] Pewnugol ummoraade e sekteer petroŋ e gaas to senngo njuvvudi ina jokki e ustaade, zum wonnoo ko 43,2 miliyaar ton haa 32 miliyaar ton hakkunde 2007 e 2011. Ko zuum wazi noon, sekteer oo ina soomi 98 % e njuvvudi njeeyguuji zi e hitaande 2011, zum wonnoo ko 48 % e bidsee 1962 e 2012 71,4 miliyaar dolaar Amerik.[173] Sosiyetee ngenndiijo petroŋ Alseri wiyetee ko Sonatrach, jogiiɗo darnde mawnde e denndaangal fannuuji petroŋ e gaasuuji e nder leydi Alseri. Denndaangal gollotooɓe e leyɗeele goɗɗe ina poti gollodaade e Sonatrach, ko kañum heewi jogaade jeyi ɓurɗo heewde e nanondiral peewnugol-renndinde.[245] Heɓde biocapacity e nder leydi Alseri ina famɗi no feewi e winndere ndee. E hitaande 2016, Alseri ina joginoo 0,53 ektaar winndereejo[246] e nder neɗɗo gooto e nder leydi mum, ko famɗi fof ko ina tolnoo e 1,6 ektaar winndereejo e nder neɗɗo gooto.[247] E hitaande 2016, Alseri huutoriima 2,4 ektaar winndereejo biocapacité e neɗɗo gooto – ko mbaydi ekolosii maɓɓe e ñaamde. Ɗum firti ko ɓe kuutortoo ko famɗi fof laabi 4,5 biocapacity ko Alseri jogii koo. Ko ɗum waɗi Alseri ina jokki e ŋakkeende mbaawkaaji nguurndam.[246] E lewru abriil 2022, dipolomaat en ummoriiɓe Itali e Espaañ mbaɗii jeewte caggal nde Rome ƴetti kuulal ngam heɓde gaas Alseri keewɗo, ɗum jibini kulhuli e nder Madrid.[248] E nder nanondiral hakkunde Sonatrach mo Alseri e Eni mo Itali, Alseri maa neldu Itali miliyaaruuji 9 kuuɓtodinɗi gaas goɗɗo e hitaande aroore ndee e hitaande 2024.[249] === Wiɗtooji e mbaydiiji semmbeeji goɗɗi === Alseri waɗii fotde 100 miliyaar dolaar ngam ƴellitde nokkuuji wiɗto e yoɓde wiɗtooɓe. Ndee ɗoo fedde ƴellitaare ina foti yahrude yeeso e peewnugol semmbeeji goɗɗi, haa teeŋti noon e semmbeeji naange e henndu.[250] Alseri ina yahra yeeso e yaawre e ajendaaji mum semmbeeji kesi, ina fadi 15 000 megawatt (MW) walla ko ina tolnoo e 15 gigawatt (GW) semmbe naange e hitaande 2035[251][252] ngam ustude fawaade e gaasuuji tawaaɗi[253] ina woodi eɓɓooji semmbeeji 45 kuutorteeɗi e nder Alseri 6,1 miliyaar dolaar Amerik [253]. Alseri ina sooda hannde ko ina tolnoo e 27 000 MW (27 GW) kuuraa, e wiyde ministeer oo[251]. Wonande hitaande 2026, Alseri ina foti huutoraade 9 1 480 MW (1,48 GW) e nder lewru ut [254] ngam fawaade e daawal gadanal eɓɓaande ndee ngam feewnude 3 200 MW (3,2 GW) e semmbeeji kesi ɗi maa tawtore kadi 3 200 MW (3,2 GW) semmbeeji kesi ɗi maa taw heen kadi 1 480 MW (1,48 GW) e porogaraam Ad4 ina hiisa wonde ko kañum ɓuri waawde huutoraade semmbe naange e nder Mediteraane, ko ɗum waɗi laamu nguu rokki kaalis ngam sosde nokku ganndal naange to Hassi R'Mel. Hannde, Alseri ina jogii 20 000 porfeseer wiɗto to duɗe jaaɓi-haaɗtirde ceertuɗe e ko ina ɓura 780 laboratuwaar wiɗto, tawi paandaale laamu ina njogori ɓeydude haa 1 000. Gaagaa semmbe naange, fannuuji wiɗtooji to Alseri ina mbaɗi jokkondiral weeyo e satelitaaji, semmbe nukliyeer e wiɗtooji safaara. === Lugge golle === Hakindo ŋakkeende golle ko 11,8% e hitaande 2023.[255] Laamu nguu semmbinii e hitaande 2011 porogaraamuuji golle baɗaaɗi e hitaande 1988, haa teeŋti noon e nder njuɓɓudi porogaraam ngam wallitde yiɗɓe golle (Dispositif d’Aide à l’Insertion Professionnelle).[173] Sukaaɓe ŋakkeende golle ko 29,4% e hitaande 2025.[256][234] === Turismo === Janet Ƴellitaare sekteer turism e nder leydi Alseri ina hatojini e ŋakkeende kaɓirɗe, kono gila 2004 peeje ƴellitaare turism yaajɗe ina kuutoree, ɗum addani oteluuji keewɗi toowɗi e jamaanu mahde. Won nokkuuji keewɗi e nder leydi Alseri, ɗi UNESCO winndi e nder winndere ndee[257] tawi ina jeyaa heen Al Qal'a mo Beni Hammad, laamorgo gadano laamu Hammadi ; Tipasa, wuro Fenisi, caggal ɗuum wuro Roomnaaɓe; Djemila e Timgad, kam en fof ko ɓulli Roomnaaɓe ; Falnde M'Zab, falnde kaaƴe kalkeere ina waɗi oasiyoŋ mawɗo urbanisé ; e Kasbah Alseri, ko wuro mawngo. Nokku tagoore winndereere tan woni e nder leydi Alseri ko Tassili n'Ajjer, koɗorɗe. === Moota === Laawol mawngol jokkondirngol Maruk e keeri Tuunus ina jeyaa e eɓɓaande laawol mawngol Kayhayɗi–Dakaar. Laawol otooji ɗiɗi hakkunde Afrik ina rewi Alseri : Laawol mawngol Kayhayɗi-Dakaar Laawol mawngol Alseri-Lagos Resooji laabi Alseri ɓuri denndaangal e nder Afrik ; njuuteendi maggal ina qiimee e 180 000 km (110 000 mi) laabi mawɗi, tawi ko ɓuri 3 756 njuɓɓudi e tolno paabi ko 85%. Ndeeɗoo lowre timminaama e laawol mawngol Fuɗnaange-rewo, eɓɓaande mawnde mahngo timmunde e hitaande 2023. Ko laawol mawngol ngol laabi tati, njuuteendi mum ko 1 216 kiloomeeteer (756 mi), jokkondirngol Annaba to fuɗnaange toowɗo haa e Tlemcen to bannge hirnaange toowɗo. Alseri kadi ina taƴa laawol mawngol ngol Trans-Sahara, ngol jooni ko ngol ɓuuɓngol haa laaɓi. Ndeeɗoo laawol ina wallita laamu Alseri ngam ɓeydude njulaagu hakkunde leyɗeele jeegom ɗe ɓe tacci ɗee : Alseri, Mali, Niiseer, Niiseer, Caad, e Tuunus. === Demokaraasi === E fuɗɗoode teeminannde 20ɓiire, yimɓe Alseri ina tolnoo e miliyoŋaaji 4 neɗɗo.[258] e hitaande 2024, Alseri ina jogii fotde 47,4 miliyoŋ neɗɗo.[7][259] Fotde 90% e Alserinaaɓe nguuri ko e nokkuuji worgo, daande maayo ; hoɗɓe e jeereende Saharaa ɓuri heewde ko e oasiiji, hay so tawii noon ko ina wona miliyoŋaaji 1,5 ina keddii e njiimaandi walla feccere e njiimaandi. 28,1% e Alserinaaɓe ina njogii duuɓi 15.[207] Hakkunde 90 000 e 165 000 Saharaajo ummoriiɗo Saharaa hirnaange ina nguuri e nder nokkuuji mooliiɓe Saharaa,[260][261] e nder jeereende Saharaa hirnaange Alseri.[262] Ina woodi kadi ko ina ɓura 4 000 mooliiɗo Palestiin, ɓe ngonaa e nder renndo ngo, ɓe ɗaɓɓaani ballal to Fedde Ngenndiije Dentuɗe ngam Mooliiɓe (UNHCR).[260][261] E hitaande 2009, 35 000 gollotooɓe e nder leydi Siin ina nguuri e leydi Alseri.[263] Ko ɓuri heewde e yimɓe Alserinaaɓe ummoriiɓe caggal leydi ko to Farayse, tawi ina wiyee ko ina tolnoo e miliyoŋaaji 1,7 Alserinaaɓe haa e yontaaji ɗiɗaɓi.[264] Kadi renndooji jananɗi ina keewi e nder leydi Alseri, hay so tawii noon ɗiin ngonaa feccere mawnde e yimɓe leydi ndii. === Leƴƴi === Aarabeeɓe e Berber’en ɓiɓɓe lesdi’en non boo Fenisiyanko’en, Room’en, Vandal’en, Gerek’en Bizantiin’en, Turki’en, Afrik’en feere-feere haa woyla Sahara, e Faraysenaaɓe mballiti nder taariiha e pinal Alseri.[266] Iwdi mooliiɓe Andalusi ina tawee kadi e nder yimɓe Alseri e gure goɗɗe.[267] Yanti heen, Españool ina haalee e ɓeeɗoo iwdiiji Moriskooji Aragon en e Kastilliyankooɓe haa e nder teeminannde 18ɓiire, hay Katalan ina haalee e oon sahaa e iwdiiji Moriskooji Katalannaaɓe e nder wuro tokooso Grish El-Oued.[268] Hay so tawii sariya Alseri ina haɗi binnditagol yimɓe tuugnaade e sifaaji leñol, diine e ɗemngal[269], limtooji bayyinaaɗi e lowre nde wonaa laamuyankoore ina kollita wonde 75%[270] haa 85% e yimɓe Alseri ko aarabeeɓe.[271][272][273] ko ina tolnoo e 20%–30% ina nganndi ko Berbeer en.[272][274] Alaa binnditagol laawɗungol e nder leydi Alseri ina woodi ngam hoolkisaade ɗeen ciimtol. Binndanɗe taariindi ko faati e yimɓe Alseri ina kollita wonde ko ɓuri heewde e yimɓe ɓee ko iwdi Berber en.[275][276][277][278] Pelle ɓurɗe mawnude e Berber en to Alseri ko Kabyle en, hoɗɓe e diiwaan Kabyle fuɗnaange Alseri, Chaoui en to Fuɗnaange-rewo Alseri to Aures, Tuareg en to jeereende fuɗnaange[279] e leñol Shenwa to Fuɗnaange Alseri.[280] E jamaanu koloñaal, ina woodi yimɓe Oropnaaɓe heewɓe (10% e hitaande 1960)[281] ɓe nganndu-ɗaa ko Pied-Noirs. Ko ɓuri heewde e maɓɓe ko iwdi Farayse, Espaañ e Itaali. Fotde ɓeeɗoo yimɓe fof njalti ko e wolde ndimaagu walla ɗoon e ɗoon caggal nde ɗum joofi.[282] === Ɗemɗe === Winndannde mawnde: Ɗemɗe Alaseri Arab gonɗo hannde oo e Amazig gonɗo e dow mum ko ɗemɗe laawɗuɗe.[283] Arab Alaseri (Dziria) woni ɗemngal ngal ko ɓuri heewde e yimɓe leydi ndii kuutortoo. Arab Alseriyankeewo ina jogii won e kelme berbeer en ɗe 8% haa 9% e kelme mum.[284] Maandeeji e nder duɗal jaaɓi haaɗtirde Tizi Ouzou e ɗemɗe tati: arab, berbeer, e farayse Amazigh gonɗo e mbaydi kuuɓtodinndi jaɓaama wonde "ɗemngal ngenndiwal" e waylo-waylo doosgal leydi ñalnde 8 mee 2002.[285] Kabyle, ɗemngal berbeer ɓurngal heewde, ina janngee, ina jeyaa e ko ɓuri heewde e ko laamu (e kuule seeɗa) e nder nokkuuji Kabylie. Kabyle ina jogii substratum mawɗo e ɗemɗe Arab, Farayse, Latin, Gerek, Fenisiyanke e Punik, e kelme ñamlaaɗe Arab ina mbaɗi 35% e kelme Kabyle fof.[286] E feebariyee 2016, doosɗe leydi Alaseri ƴetti kuulal waɗti Berber ɗemngal laawɗungal e bannge Arab. Alseri yalti ko e leydi ɗemɗe ɗiɗi caggal hitaande 1962.[287] Arab Alseri haalaaɗo ina haalee fotde 83% e yimɓe leydi ndii, Berber ina haalee 27%.[288] Hay so tawii Farayse alaa darnde laawɗunde e nder Alseri, ina jeyaa e yimɓe ɓurɓe heewde haalooɓe Farayse e winndere ndee,[289], Farayse ina huutoree no feewi e nder laamuuji, e nder jaayɗe (jaayɗe, e rajooji, e teleeji nokkuuji ɗii), e nder jaŋde (gila e duɗe leslese haa e yeeso) e nder jaŋdeeji ɗii fof sabu daartol koloñaal Alseri. Ina waawi siforeede no ɗemngal Alseri nii. E hitaande 2008, 11,2 miliyoŋ Alserinaaɓe ina mbaawi janngude e winndude e ɗemngal Farayse.[290] E hitaande 2013, ina hiisa wonde 60% e yimɓe leydi ndii ina mbaawi haalde walla faamde ɗemngal Farayse.[291] E hitaande 2022, ina hiisa wonde 33% e yimɓe leydi ndii ko Farayse.[292] Kuutoragol ɗemngal Engele e nder leydi Alseri, hay so tawii ina famɗi so en ƴeewtindiima ɗemɗe cifaaɗe dow ɗee, ɓeydiima sabu mbayliigu winndereyankeewu.[293][294] E hitaande 2022, anndinaama wonde ɗemngal Engele janngetee ko e duɗe leslese.[295] === Dina === Juulirde Amiir Abdelkader to Konstantin Lislaam woni diine ɓurɗo heewde e nder leydi Alseri, tawi ko ɓuri heewde e yimɓe mum ko sunnit en, ina mbaɗi 99% e yimɓe leydi ndii e fawaade e limto CIA World Factbook 2021,[207] e 98,4% e limto Pew Research e hitaande 2020.[296] Ko ina tolnoo e 290 000 Ibadi ina ngoni e falnde M'zab e nder diiwaan Ghardaia. Ko adii jeytaare mum, Alseri ina joginoo ko ina ɓura miliyoŋaaji 1,3 Kerecee’en (ko ɓuri heewde e mum en ko iwdi Oropnaaɓe).[297] Ko ɓuri heewde e koɗdiiɗo Kerecee’en ngummii Farayse caggal nde leydi ndi heɓi jeytaare mum.[298][299] Hannde, limngal yimɓe Kerecee’en ina tolnoo e 100 000 haa 200 000[300], Open Doors ina anndi 156 000 Kerecee’en e nder leydi Alseri ko ina tolnoo e (0,3%) e nder yimɓe fof[301]. Yimɓe leydi Alseri ɓe ngonaa Kerecee’en ɓuri heewde ko e diineeji Protestan en, ɗi njiyii ɓeydagol tiiɗnaare laamu nguu e ɗii duuɓi cakkitiiɗi ina heen uddugol doole keewɗe.[300] E wiyde Barometer Arab e hitaande 2018–2019, ko ɓuri heewde e Alserinaaɓe (99,1%) ina njokki e anndude ko juulɓe.[302] Ciimtol Arab Barometer-BBC News ngol lewru Juko 2019 hollitii wonde keewal Alserinaaɓe annduɓe wonde ɓe ngonaa diineeji ɓeydiima gila hedde 8% e hitaande 2013 haa hedde 15% e hitaande 2018.[303] Barometer Arab December 2019, hollitii wonde ɓeydagol keewal Alserinaaɓe anndinde wonde ɓe ngonaa diineeji ɓuri heewde ko e sukaaɓe Alserinaaɓe, ko ina tolnoo e 25% e maɓɓe ina ciftora koye mum en wonde ɓe ngonaa diineeji.[304] Kono ciimtol Arab Barometer 2021 hollitii wonde wiyɓe ɓe ngonaa diineeji e nder Alserinaaɓe ustiima, sibu ko 2,6% tan kolliti wonde ɓe ngonaa diineeji. E nder oon ciimtol gootol, 69,5% e Alserinaaɓe kollitii wonde ko diineeji, 27,8% woɗɓe kollitii wonde won diineeji.[302][305] Leydi Alseri rokkii aduna juulɓe heewɓe miijiyankooɓe mawɓe, ina jeyaa heen: Amiir Abdulkaader, Abdulhamiid Ben Badis, Muulud Kacem Naït Belkasem, Malek Bennaabi e Mohamed Arkuun. === Jam baandu === E hitaande 2018, Alseri ɓuri heewde safrooɓe e nder diiwaan Magreb (1,72 e nder 1 000 neɗɗo), infirmiyee en (2,23 e nder 1 000 neɗɗo), e dentist en (0,31 e nder 1 000 neɗɗo). Heɓde "ɓuuɓri ndiyam moƴƴiri" ko hedde 97,4 % e yimɓe e nder gure teeru e 98,7 % e yimɓe e nder laddeeji. Ko ina wona 99% e Alserinaaɓe hoɗɓe e gure teeru, e ko ina tolnoo e 93,4% e hoɗɓe e laddeeji, ina njogii « laaɓal moƴƴal ». E wiyde Banke Adunaajo, Alseri ina yahra yeeso e faandaare mum « ustude feccere e yimɓe ɓe ngalaa ndiyam njareteeɗam moƴƴam e cellal ɓalli haa hitaande 2015 ». E fawaade e sukaaɓe Alseri, politik ina yiɗi toppitaade cellal e kilinikuuji ko ɓuri opitaaluuji. E tuugnaade e ngool laawol, laamu nguu ina jogii eɓɓaande baɗte ñawu nguu. Kono tan, ŋakkeende laaɓal e ndiyam laaɓɗam ina addana haa hannde ñawu nguu ñawu nguu, hepatitis, mboros tifoyid, kolera e diƴƴe. Miskineeɓe ina keewi heɓde ballal cellal tawa njoɓataa.[306] Binndanɗe cellal ina njokki e nder leydi Alseri gila hitaande 1882, ɗe puɗɗii ɓeydude juulɓe hoɗɓe e fuɗnaange e nder binnditagol maɓɓe teskinngol e hitaande 1905 e laamu Farayse.[307] === Jaangirde === Jaŋngugol UIS e nder yimɓe Alseri ɓeydi heen 15 1985-2015 Gila e kitaale 1970, e nder njuɓɓudi cakkitiindi, ndi nganndu-ɗaa ina foti ustude no feewi ŋakkeende jaŋde, laamu Alseri yaltinii yamiroore nde sukaaɓe yahrooɓe e duuɓi 6 haa 15, tawa ina njogii mbaawka reende jaŋde mum en rewrude e 20 nokkuuji no literacy, the independente, since 92,6%.[308] Gila 1972 ko Arab woni ɗemngal jaŋde e nder duuɓi jeenay gadani jaŋde. Gila e hitaande tataɓere, Farayse ina janngee, ko kañum kadi woni ɗemngal janngirgal e nder duɗe ganndal. Almuɓɓe ɓee ina mbaawi kadi janngude Engele, Itaali, Españool e Almaañ. E hitaande 2008, porogaraamuuji kesi e nder duɗe leslese peeñii, ko ɗum waɗi jaŋde doole fuɗɗotoo ko e duuɓi jeegom hannde, kono ko e duuɓi joy.[309] Gaa gaa duɗe 122 ɗe ngonaa laamuyankooje, Duɗe Jaaɓi-haaɗtirde Dowla oo ko ɗe njoɓaaka. Caggal duuɓi jeenay jaŋde leslesre, almuɓɓe ina mbaawi yahde duɗal jaaɓi haaɗtirde walla duɗal janngirɗe. Duɗal ngal ina waɗi porogaraamuuji ɗiɗi : kuuɓtodinɗi walla karallaagal. E joofnirde hitaande tataɓere duɗal hakkundeewal, almuɓɓe ina njahra e jaŋde bakkaa, ko ɗuum addanta so tawii ko nde heɓi nafoore, jokkude jaŋde leslesre e nder duɗe jaaɓi haaɗtirde e duɗe jaaɓi haaɗtirde.[310] Almuɓɓe to duɗal jaaɓi haaɗtirde Chlef to leydi Alseri Jaŋde ko doole wonande sukaaɓe yahrooɓe e duuɓi jeegom haa 15. E hitaande 2008, keewal jaŋde hakkunde yimɓe ɓe duuɓi mum en njahrata e 10 ko 22,3%, worɓe 15,6% e rewɓe 29,0%. Diiwaan ɓurɗo famɗude janngugol ko diiwaan Alseri e 11,6%, diiwaan ɓurɗo heewde janngugol ko diiwaan Djelfa e 35,5%.[311] Alseri ina jogii duɗe jaaɓi-haaɗtirde 26 e 67 duɗal jaaɓi-haaɗtirde, ngal foti ko jaɓɓaade miliyoŋ Alserinaajo e 80 000 almuudo jananɗo e hitaande 2008. Duɗal jaaɓi-haaɗtirde Alseri, sosaangal e hitaande 1879, ko kañum ɓuri ɓooyde, ina rokka jaŋde e fannuuji keewɗi (sarɗiiji, safaara, ganndal e let). e nder ɗeen duɗe jaaɓi haaɗtirde e fotde duɗe toowɗe fof, sosaa ko caggal jeytaare leydi ndii. Hay so won e maɓɓe ina ndokka jaŋde e ɗemngal Arab hono fannuuji sariya e faggudu, ko ɓuri heewde e fannuuji goɗɗi ɗii ko wayi no ganndal e safaara ina njokki e jaŋde e ɗemngal Farayse e Engele. Ina jeyaa e duɗe jaaɓi-haaɗtirde ɓurɗe teeŋtude, duɗal ganndal e karallaagal Houari Bumediyen, duɗal jaaɓi-haaɗtirde Mentouri Konstantin, e duɗal jaaɓi-haaɗtirde Oran Es-Senia. Duɗal jaaɓi haaɗtirde Abu Bekr Belkaïd to Tlemsan e duɗal jaaɓi haaɗtirde Batna Hadj Lakhdar ina njogii rowre 26 e 45 e nder Afrik.[312] Alseri woni ko e 115ɓo e nder limto winndereyankeewo e hitaande 2024,[313] e jogaade limre wootere e nder limto 2025.[314] == Dina == Musiɗɓe Alserinaaɓe to Tlemcen, Regence Alser ; ko Bachir Yelles Binndi Alseri hannde, pecciiɗi hakkunde Arab, Tamaz e Farayse, ina njogii batte keewɗe e daartol leydi ndii ko ɓooyaani. Winndooɓe defte lolluɗe e teeminannde 20ɓiire ina njeyaa heen: Mohammed Dib, Albert Camus, Kateb Yacine e Ahlam Mosteghanemi tawi Assia Djebar ina yaaji firo. Ina jeyaa e winndooɓe defte teeŋtuɗe e kitaale 1980, Rachid Mimouni, caggal ɗuum cukko hooreejo fedde Amnesty International, e Tahar Djaout, mo fedde lislaamiyankoore wari e hitaande 1993 sabu miijooji mum sekulaariyankooji.[315] Malek Bennabi e Frantz Fanon ina teskaa e miijooji mum en ko faati e dekoloñaal ; Ogustin mo Hippo jibinaa ko Tagaste (Suk Ahras hannde oo) ; e Ibnu Khaldun, hay so jibinaa ko Tuunus, o winndi Muqaddima nde o woni to Alseri. Golle galle Sanusi e jamaanu hade koloñaal, e golle Emir Abdelkader e Sheek Ben Badis e jamaanu koloñaal, ina teskaa no feewi. Winndiyanke latin biyeteeɗo Apuleius jibinaa ko to Madaurus (Mdaourouch), to leydi caggal ɗuum Alseri. Sinemaa Alseri hannde oo ina seerti to bannge fannu, ina yuurnitoo tiitooɗe e geɗe ɓurɗe yaajde. Wonno ko waylo waylo ummoraade e sinemaaji jowitiiɗi e hare ndimaagu, fayde e filmuuji ɓurɗi teeŋtude e nguurndam Alserinaaɓe ñalnde kala.[316] === Jaayndeeji === Muhammadu Raasiim; sosɗo duɗal Alseri ngam pentol Pentooɓe Alserinaaɓe, hono Mohammed Racim e Baya, etinooma wuurtinde nguurndam Alserinaaɓe teddungal ko adii koloñaal Farayse, e oon sahaa kadi ɓe mballitii e hisnude nafooje Alseri goongaaje. E nder ndee ɗoo liggey, Mohamed Temam, Abdelkhader Houamel kadi ngartii e ndee naalankaagal, dille ummoraade e daartol leydi ndii, aadaaji e aadaaji ɓennuɗi e nguurndam leydi ndii. Kosam naalankaagal kesal goɗɗam ina jeyaa heen ngal M’hamed Issiakhem, Mohammed Khadda e Bachir Yelles, peeñii e dingiral pentugol Alseri, ɓe ngoppi naalankaagal kiiɗngal fijirde ngam yiytude laabi kesi pentugol, ngam jokkondirde e nate Alseri e goongaaji kesi leydi ndii rewrude e hare mum e yiɗdeeji mum. Mohammed Khadda[317] e Muhammed Issiakhem ina teskaa e ɗii duuɓi cakkitiiɗi.[317] === Bindol === Apuleyus Kateb yaasiin Daande binndol Alseri ina yahra e jamaanu Afrik Numidiyankooɓe e Roomnaaɓe, nde Apuleius winndi The Golden Ass, deftere latin tan wuuri e nder mum fof.[318] Oo sahaa kadi yi’i Ogustin mo Hippo, Noniyus Marsellus e Martiyus Kapella. Duuɓi hakkundeeji ɗii kadi njiyii winndooɓe aarabeeɓe heewɓe wallitɓe e binndol aarabeeɓe, wonduɓe e winndooɓe hono Ahmadu al-Buni, Ibnu Manzur e Ibnu Khaldun, winnduɓe Muqaddimah nde ɓe ngoni e leydi Alseri. Albert Camus ko winndiyanke Faraysenaajo jibinaaɗo to Alseri. E hitaande 1957, o yeenaa njeenaari Nobel wonande binndol. Binndol Alseri ina waɗi golle ɗe ɓuri teeŋtude ko e tabitinde ngonka ngenndi Alseri. Yeruuji ɗii ko defte ko wayi no defte tati Alseri ɗe Mohammed Dib winndi, e Nedjma ɗe Kateb Yacine winndi.[319] Winndooɓe woɗɓe e binndol Alseri ina njeyaa heen: Muulud Feraun, Malek Bennabi, Malek Haddad, Mufdi Zakariya, Abdelhamiid Ben Badis, Muhamed Laïd Al-Khalifa, Muulud Mammeri, Frantz Fanon, e Assiya Djebar.[320] Ahlam Mosteghanemi, binndoowo debbo ɓurɗo janngeede e nder winndere aarabeeɓe[321] E caggal jeytaare, winndooɓe kesi peeñii e dingiral binndol Alseri, ɓe etinooma feeñninde caɗeele renndo, ina jeyaa heen Rachid Boudjedra, Rachid Mimouni, Leila Sebbar, Tahar Djaout e Tahar Ouettar. Binndol Alseri ina waɗi haala kulɓiniika, sabu ownugol baɗnoongol e kitaale 1990. Paɗe goɗɗe ina njogii miijo keeriiɗo e ngonka neɗɗo. Ina jeyaa e golle ɓurɗe teeŋtude ɗe Yasmina Khadra winndi, « Hunaare barbareeji » ɗe Boualem Sansal winndi, « Siftorde ɓanndu » ɗe Ahlam Mosteghanemi winndi e deftere sakkitiinde Assia Djebar Alaa ɗo galle Baaba am winndi. === Sinema === Mohammed Lakhdar-Hamina, gooto e yimɓe ɓurɓe maantinde e sinemaa aarabeeɓe hannde Nafoore dowla Alseri e golle filmuuji ina yiyee e bidsee hitaande kala fotde 200 miliyoŋ DZD (1,3 miliyoŋ oroo) toɗɗaaɗo e peewnugol, peeje keertiiɗe e peeje porogaraamuuji baɗɗi faayiida ɗi ministeer pinal huutortoo ngam ƴellitde peewnugol ngenndiwal, hesɗitinde restoraaji cinemaaji e feewnude jokkondire peccitagol e nder exploi. Ballal kaalis ngal laamu rokkata, rewrude e Fonds pour le Développement des Arts, des Techniques et de l’Industrie Film (FDATIC) e Fedde Alseri ngam ƴellitde pinal (AARC), ina jogii darnde mawnde e ƴellitgol peewnugol ngenndi. Hakkunde 2007 e 2013, FDATIC rokkii 98 filmo (filmuuji juutɗi, filmuuji binndaaɗi e filmuuji tokoosi). E cakkital hitaande 2013, AARC ina joginoo tawo ko ina tolnoo e 78 filmo, tawi heen 42 ko filmuuji juutɗi, 6 ko filmuuji juutɗi e 30 ko filmuuji binndaaɗi. E wiyde lowre LUMIERE nde Orop toppitiinde ko fayti e nanɗe e yiyngo, 41 filmo Alseri pecciraa ko e Orop hakkunde 1996 e 2013 ; 21 filmo e nder ndeeɗoo repertoire ko peewnugol Alseri e Farayse. Ñalɗi teddungal (2006) e Yaasi sariya (2010) ko kam en ɓuri heewde naatɓe e Dental Orop, 3 172 612 e 474 722.[326] Alseri heɓi njeenaaje Palme d'Or ngam filmo mum « Chronique des ans de feu » (1975), njeenaaje ɗiɗi Oscar ngam filmo Z (1969), e njeenaaje goɗɗe ngam filmo Itaali-Alseriyanke biyeteeɗo « Hare Alseri » . === Kuutorgal === Kuskus, ko ñaamdu ngenndi Alseri Cuuɗi Alseri ina keewi, ina ceerti sabu jokkondiral e gostondiral e pine e leƴƴi goɗɗi e nder teeminanɗe.[327] Nde tuugii ko e geɗe leydi e geɗe maayo fof. Konnguɗi walla yah-ngartaa demokaraasi feewde e leydi Alseri ko geɗe ɗiɗi ɓurɗe teeŋtude e mbayliigu hakkunde leƴƴi e pine ceertuɗe. Kuutorgal Alseri ko jillondiral e ɗaɗi aarabeeɓe, berbeer en, turki en e faraysenaaɓe.[328][327] Cuuɗi Alseri ina ndokka ñameele keewɗe fawaade e diiwaan e sahaa, kono leɗɗe e cereeli ina keddii e mbaydi mum. Ko ɓuri heewde e ñameele Alseri ina njuɓɓinee e mburu, kosam (mbaalu, nagge walla colli), nebam, leɗɗe, e leɗɗe kese. Leɗɗe ina keewi huutoreede e salaade, e suukara, e tajine, e ñameele baɗaaɗe e sosiyetee. E nder ñameele gaadanteeje Alserinaaɓe fof, ɓurɗe lollude heen ko kuskus, anndiraaɗe ñameele ngenndiije.[329] === Pijirlooji === Kippu leydi Alseri e hitaande 2022 Pijirlooji ceertuɗi ina ngoodi e leydi Alseri gila ko ɓooyi. To Aures, yimɓe ina mbaɗatnoo pijirlooji keewɗi ko wayi no El Kherba walla El Khergueba (mbaydi mbaylaandi). Fiyde kaayitaaji, pijirlooji e pijirlooji ina njeyaa e pinal Alseri. Doggol (fantasia) e fiyde balɗe ina jeyaa e fijirde pinal Alserinaaɓe.[330] Ko fuku koyɗe ɓuri lollude e leydi ndii. Kippu fuku koyɗe leydi Alseri, anndiraango Desert Foxes, ina jogii fannuuji keewɗi, ina heɓi nafoore e nder leydi ndii e nder winndere ndee kala.[331][332] Alseri ina jogii daartol juutngol e nder dingiral goɗɗal ko wayi no atletik, boks, volleyball, ballal juuɗe e jaŋde karallaagal konu.[333] Daɗndoowo Alserinaaɓe ina tawtoree pijirlooji Olimpiyaaji, ina keɓa medayuuji e nder pijirlooji keewɗi.[334] Feddeeji e juɓɓule dingiral keewɗe ina ngoodi e nder leydi Alseri ngam ƴellitde e ƴellitde dingiral hakkunde sukaaɓe.[335] Ministeer sukaaɓe e dingiral to leydi Alseri ina toppitii golle jowitiiɗe e dingiral.[336] == Ƴeew kadi == *bannge portal Alseri *kartal portal Afrik *icon Portal leyɗeele *Natal leydi Alseri *Doggol maayooji leydi Alseri *Fedde weeyo Alseri *1213 Alseri, tagofeere 2chcqyembxhsowk19i54q3pu52xxvde User talk:~2026-47583-18 3 45295 191935 2026-10-09T12:00:54Z TanvirSdqBot 10104 Bot: Jaɓɓama binndaaɗo 191935 wikitext text/x-wiki ===Jaɓɓama!=== :Use, Jaɓɓama, e jaaraama e Wikipedia Fulfulde! Mi anndanii e [[Special:Contributions/Jaɓɓama|darnde mon]]. :Miɗo sikki on njiɗii nokku oo, on pellitii jokkude. Ko ɗeeɗoo kelle mbaaw-ɗaa heɓde nafoore: :*[[:en:Wikipedia:Five pillars|Kuule joy teeŋtuɗe Wikipedia]] :*[[:en:Wikipedia:How to edit a page|No hello waylirtee]] :*[[:en:Help:Contents|Kelle ballal]] :*[[:en:Wikipedia:Tutorial|Ekkitinol]] :*[[:en:Wikipedia:Article development|No winndirtee winndannde mawnde]] :*[[:en:Wikipedia:Manual of Style|Manual of Style]] :Miɗo sikki on mbeltiima e feewnude ɗoo e wonde [[Wikipedia|Wikipediyaŋke!]] Tiiɗno, siynu innde maa e kelle jeewte tawa aɗa winnda tildeeji nay (<nowiki>~~~~</nowiki>); ɗum maa yaltin innde maa e nyalngu nguu. So aɗa yiɗi ballal, ƴeew [[:en:Wikipedia:Questions|Wikipedia:Naamne]], naamndo-ɗaa kam e hello am yeewtere, walla waɗ <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> e hello yeewtere maa, naamndo-ɗaa toon naamnal maa. Kadi, on njaaraama! [[User:TanvirSdqBot|WelcomeBot]] 12:00, 9 Yarkomaa 2026 (UTC) cs9vtfwiw5p7oa6lcmwaryi6iujolaq User talk:Creativeusername18 3 45296 191964 2026-10-09T18:00:49Z TanvirSdqBot 10104 Bot: Jaɓɓama binndaaɗo 191964 wikitext text/x-wiki ===Jaɓɓama!=== :Use, Jaɓɓama, e jaaraama e Wikipedia Fulfulde! Mi anndanii e [[Special:Contributions/Jaɓɓama|darnde mon]]. :Miɗo sikki on njiɗii nokku oo, on pellitii jokkude. Ko ɗeeɗoo kelle mbaaw-ɗaa heɓde nafoore: :*[[:en:Wikipedia:Five pillars|Kuule joy teeŋtuɗe Wikipedia]] :*[[:en:Wikipedia:How to edit a page|No hello waylirtee]] :*[[:en:Help:Contents|Kelle ballal]] :*[[:en:Wikipedia:Tutorial|Ekkitinol]] :*[[:en:Wikipedia:Article development|No winndirtee winndannde mawnde]] :*[[:en:Wikipedia:Manual of Style|Manual of Style]] :Miɗo sikki on mbeltiima e feewnude ɗoo e wonde [[Wikipedia|Wikipediyaŋke!]] Tiiɗno, siynu innde maa e kelle jeewte tawa aɗa winnda tildeeji nay (<nowiki>~~~~</nowiki>); ɗum maa yaltin innde maa e nyalngu nguu. So aɗa yiɗi ballal, ƴeew [[:en:Wikipedia:Questions|Wikipedia:Naamne]], naamndo-ɗaa kam e hello am yeewtere, walla waɗ <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> e hello yeewtere maa, naamndo-ɗaa toon naamnal maa. Kadi, on njaaraama! [[User:TanvirSdqBot|WelcomeBot]] 18:00, 9 Yarkomaa 2026 (UTC) dhu1ch7o1lxawitnjig6h1fvhemvh65 User talk:HulkNorris 3 45297 191965 2026-10-09T18:00:54Z TanvirSdqBot 10104 Bot: Jaɓɓama binndaaɗo 191965 wikitext text/x-wiki ===Jaɓɓama!=== :Use, Jaɓɓama, e jaaraama e Wikipedia Fulfulde! Mi anndanii e [[Special:Contributions/Jaɓɓama|darnde mon]]. :Miɗo sikki on njiɗii nokku oo, on pellitii jokkude. Ko ɗeeɗoo kelle mbaaw-ɗaa heɓde nafoore: :*[[:en:Wikipedia:Five pillars|Kuule joy teeŋtuɗe Wikipedia]] :*[[:en:Wikipedia:How to edit a page|No hello waylirtee]] :*[[:en:Help:Contents|Kelle ballal]] :*[[:en:Wikipedia:Tutorial|Ekkitinol]] :*[[:en:Wikipedia:Article development|No winndirtee winndannde mawnde]] :*[[:en:Wikipedia:Manual of Style|Manual of Style]] :Miɗo sikki on mbeltiima e feewnude ɗoo e wonde [[Wikipedia|Wikipediyaŋke!]] Tiiɗno, siynu innde maa e kelle jeewte tawa aɗa winnda tildeeji nay (<nowiki>~~~~</nowiki>); ɗum maa yaltin innde maa e nyalngu nguu. So aɗa yiɗi ballal, ƴeew [[:en:Wikipedia:Questions|Wikipedia:Naamne]], naamndo-ɗaa kam e hello am yeewtere, walla waɗ <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> e hello yeewtere maa, naamndo-ɗaa toon naamnal maa. Kadi, on njaaraama! [[User:TanvirSdqBot|WelcomeBot]] 18:00, 9 Yarkomaa 2026 (UTC) dhu1ch7o1lxawitnjig6h1fvhemvh65 User talk:Amazing17 3 45298 191966 2026-10-09T18:00:59Z TanvirSdqBot 10104 Bot: Jaɓɓama binndaaɗo 191966 wikitext text/x-wiki ===Jaɓɓama!=== :Use, Jaɓɓama, e jaaraama e Wikipedia Fulfulde! Mi anndanii e [[Special:Contributions/Jaɓɓama|darnde mon]]. :Miɗo sikki on njiɗii nokku oo, on pellitii jokkude. Ko ɗeeɗoo kelle mbaaw-ɗaa heɓde nafoore: :*[[:en:Wikipedia:Five pillars|Kuule joy teeŋtuɗe Wikipedia]] :*[[:en:Wikipedia:How to edit a page|No hello waylirtee]] :*[[:en:Help:Contents|Kelle ballal]] :*[[:en:Wikipedia:Tutorial|Ekkitinol]] :*[[:en:Wikipedia:Article development|No winndirtee winndannde mawnde]] :*[[:en:Wikipedia:Manual of Style|Manual of Style]] :Miɗo sikki on mbeltiima e feewnude ɗoo e wonde [[Wikipedia|Wikipediyaŋke!]] Tiiɗno, siynu innde maa e kelle jeewte tawa aɗa winnda tildeeji nay (<nowiki>~~~~</nowiki>); ɗum maa yaltin innde maa e nyalngu nguu. So aɗa yiɗi ballal, ƴeew [[:en:Wikipedia:Questions|Wikipedia:Naamne]], naamndo-ɗaa kam e hello am yeewtere, walla waɗ <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> e hello yeewtere maa, naamndo-ɗaa toon naamnal maa. Kadi, on njaaraama! [[User:TanvirSdqBot|WelcomeBot]] 18:00, 9 Yarkomaa 2026 (UTC) dhu1ch7o1lxawitnjig6h1fvhemvh65 User talk:SirOrangeJuiceTheFirst 3 45299 191967 2026-10-09T18:01:04Z TanvirSdqBot 10104 Bot: Jaɓɓama binndaaɗo 191967 wikitext text/x-wiki ===Jaɓɓama!=== :Use, Jaɓɓama, e jaaraama e Wikipedia Fulfulde! Mi anndanii e [[Special:Contributions/Jaɓɓama|darnde mon]]. :Miɗo sikki on njiɗii nokku oo, on pellitii jokkude. Ko ɗeeɗoo kelle mbaaw-ɗaa heɓde nafoore: :*[[:en:Wikipedia:Five pillars|Kuule joy teeŋtuɗe Wikipedia]] :*[[:en:Wikipedia:How to edit a page|No hello waylirtee]] :*[[:en:Help:Contents|Kelle ballal]] :*[[:en:Wikipedia:Tutorial|Ekkitinol]] :*[[:en:Wikipedia:Article development|No winndirtee winndannde mawnde]] :*[[:en:Wikipedia:Manual of Style|Manual of Style]] :Miɗo sikki on mbeltiima e feewnude ɗoo e wonde [[Wikipedia|Wikipediyaŋke!]] Tiiɗno, siynu innde maa e kelle jeewte tawa aɗa winnda tildeeji nay (<nowiki>~~~~</nowiki>); ɗum maa yaltin innde maa e nyalngu nguu. So aɗa yiɗi ballal, ƴeew [[:en:Wikipedia:Questions|Wikipedia:Naamne]], naamndo-ɗaa kam e hello am yeewtere, walla waɗ <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> e hello yeewtere maa, naamndo-ɗaa toon naamnal maa. Kadi, on njaaraama! [[User:TanvirSdqBot|WelcomeBot]] 18:01, 9 Yarkomaa 2026 (UTC) kr3x11obzoyma27oznotmw2gbtkqgmw User talk:ऐक्टिवेटेड् 3 45300 191968 2026-10-09T18:01:09Z TanvirSdqBot 10104 Bot: Jaɓɓama binndaaɗo 191968 wikitext text/x-wiki ===Jaɓɓama!=== :Use, Jaɓɓama, e jaaraama e Wikipedia Fulfulde! Mi anndanii e [[Special:Contributions/Jaɓɓama|darnde mon]]. :Miɗo sikki on njiɗii nokku oo, on pellitii jokkude. Ko ɗeeɗoo kelle mbaaw-ɗaa heɓde nafoore: :*[[:en:Wikipedia:Five pillars|Kuule joy teeŋtuɗe Wikipedia]] :*[[:en:Wikipedia:How to edit a page|No hello waylirtee]] :*[[:en:Help:Contents|Kelle ballal]] :*[[:en:Wikipedia:Tutorial|Ekkitinol]] :*[[:en:Wikipedia:Article development|No winndirtee winndannde mawnde]] :*[[:en:Wikipedia:Manual of Style|Manual of Style]] :Miɗo sikki on mbeltiima e feewnude ɗoo e wonde [[Wikipedia|Wikipediyaŋke!]] Tiiɗno, siynu innde maa e kelle jeewte tawa aɗa winnda tildeeji nay (<nowiki>~~~~</nowiki>); ɗum maa yaltin innde maa e nyalngu nguu. So aɗa yiɗi ballal, ƴeew [[:en:Wikipedia:Questions|Wikipedia:Naamne]], naamndo-ɗaa kam e hello am yeewtere, walla waɗ <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> e hello yeewtere maa, naamndo-ɗaa toon naamnal maa. Kadi, on njaaraama! [[User:TanvirSdqBot|WelcomeBot]] 18:01, 9 Yarkomaa 2026 (UTC) kr3x11obzoyma27oznotmw2gbtkqgmw User talk:Elisabeth Carrera (WMNO) 3 45301 191969 2026-10-09T18:01:14Z TanvirSdqBot 10104 Bot: Jaɓɓama binndaaɗo 191969 wikitext text/x-wiki ===Jaɓɓama!=== :Use, Jaɓɓama, e jaaraama e Wikipedia Fulfulde! Mi anndanii e [[Special:Contributions/Jaɓɓama|darnde mon]]. :Miɗo sikki on njiɗii nokku oo, on pellitii jokkude. Ko ɗeeɗoo kelle mbaaw-ɗaa heɓde nafoore: :*[[:en:Wikipedia:Five pillars|Kuule joy teeŋtuɗe Wikipedia]] :*[[:en:Wikipedia:How to edit a page|No hello waylirtee]] :*[[:en:Help:Contents|Kelle ballal]] :*[[:en:Wikipedia:Tutorial|Ekkitinol]] :*[[:en:Wikipedia:Article development|No winndirtee winndannde mawnde]] :*[[:en:Wikipedia:Manual of Style|Manual of Style]] :Miɗo sikki on mbeltiima e feewnude ɗoo e wonde [[Wikipedia|Wikipediyaŋke!]] Tiiɗno, siynu innde maa e kelle jeewte tawa aɗa winnda tildeeji nay (<nowiki>~~~~</nowiki>); ɗum maa yaltin innde maa e nyalngu nguu. So aɗa yiɗi ballal, ƴeew [[:en:Wikipedia:Questions|Wikipedia:Naamne]], naamndo-ɗaa kam e hello am yeewtere, walla waɗ <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> e hello yeewtere maa, naamndo-ɗaa toon naamnal maa. Kadi, on njaaraama! [[User:TanvirSdqBot|WelcomeBot]] 18:01, 9 Yarkomaa 2026 (UTC) kr3x11obzoyma27oznotmw2gbtkqgmw Taisei Station 0 45302 191975 2026-10-09T21:09:33Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Gaaraas Taisei (大成駅, Taisei-eki) ko gartirgal laana njoorndi tawaangal e wuro Memuro, diiwaan Kasai, Hokkaidō, Ko JR Hokkaido gollotoo ngal. Diidi Staasiyoŋ oo ina huutoree e laana mawka Nemuro, ina woni 32,3 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Shintoku. Tooɓere Taisei Station ina jogii plateau bannge gooto ina huutoroo laawol gootol gonngol e banngeeji ɗiɗi. Mahdi station ndii waɗiraa ko konte ɗiɗi laaɗe diwooje baylaaɗe, tee alaa ko toppitii ɗum. Pl..." 191975 wikitext text/x-wiki Gaaraas Taisei (大成駅, Taisei-eki) ko gartirgal laana njoorndi tawaangal e wuro Memuro, diiwaan Kasai, Hokkaidō, Ko JR Hokkaido gollotoo ngal. Diidi Staasiyoŋ oo ina huutoree e laana mawka Nemuro, ina woni 32,3 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Shintoku. Tooɓere Taisei Station ina jogii plateau bannge gooto ina huutoroo laawol gootol gonngol e banngeeji ɗiɗi. Mahdi station ndii waɗiraa ko konte ɗiɗi laaɗe diwooje baylaaɗe, tee alaa ko toppitii ɗum. Plateauji 1 ■ Laana mawka Nemuro ngam Obihiro e Sintoku 2 ■ Laana mawka Nemuro ngam Kushiro Yiyngo yaajngo e station oo Yiyngo yaajngo e station oo Daaldal Daaldal Tariya Gartirgal Taisei udditaa ñalnde 1 noowammbar 1986.[3]E nder jeyi leydi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, gartirgal ngal naati e les njiimaandi Sosiyetee laamorgo leydi Hokkaido (JR Hokkaido). Limlebbi yahooɓe E hitaande 2014, 444 neɗɗo ina kuutoroo ñalnde kala.。 Nokku taariindi Laawol lesdi Japon 38 Duɗal jaaɓi haaɗtirde Hokkaido Sosiyetee Suukara Beet Japon, Suukara Memuro R Ƴeew kadi Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon Tuugnorgal 6ci483kugy5iis0get9zhhue390e8dd 191976 191975 2026-10-09T21:09:54Z Ilya Discuss 10103 191976 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Gaaraas Taisei (大成駅, Taisei-eki) ko gartirgal laana njoorndi tawaangal e wuro Memuro, diiwaan Kasai, Hokkaidō, Ko JR Hokkaido gollotoo ngal. Diidi Staasiyoŋ oo ina huutoree e laana mawka Nemuro, ina woni 32,3 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Shintoku. Tooɓere Taisei Station ina jogii plateau bannge gooto ina huutoroo laawol gootol gonngol e banngeeji ɗiɗi. Mahdi station ndii waɗiraa ko konte ɗiɗi laaɗe diwooje baylaaɗe, tee alaa ko toppitii ɗum. Plateauji 1 ■ Laana mawka Nemuro ngam Obihiro e Sintoku 2 ■ Laana mawka Nemuro ngam Kushiro Yiyngo yaajngo e station oo Yiyngo yaajngo e station oo Daaldal Daaldal Tariya Gartirgal Taisei udditaa ñalnde 1 noowammbar 1986.[3]E nder jeyi leydi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, gartirgal ngal naati e les njiimaandi Sosiyetee laamorgo leydi Hokkaido (JR Hokkaido). Limlebbi yahooɓe E hitaande 2014, 444 neɗɗo ina kuutoroo ñalnde kala.。 Nokku taariindi Laawol lesdi Japon 38 Duɗal jaaɓi haaɗtirde Hokkaido Sosiyetee Suukara Beet Japon, Suukara Memuro R Ƴeew kadi Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon Tuugnorgal 10vyt5tf2wb87ymjwsdgzqztynubsi6 191977 191976 2026-10-09T21:11:39Z Ilya Discuss 10103 191977 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Taisei''' (大成駅, Taisei-eki) ko gartirgal laana njoorndi tawaangal e wuro Memuro, diiwaan Kasai, Hokkaidō, Ko JR Hokkaido gollotoo ngal. == Diidi Staasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Nemuro, ina woni 32,3 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Shintoku. Tooɓere Taisei Station ina jogii plateau bannge gooto ina huutoroo laawol gootol gonngol e banngeeji ɗiɗi. Mahdi station ndii waɗiraa ko konte ɗiɗi laaɗe diwooje baylaaɗe, tee alaa ko toppitii ɗum. == Plateauji == 1 ■ Laana mawka Nemuro ngam Obihiro e Sintoku 2 ■ Laana mawka Nemuro ngam Kushiro Yiyngo yaajngo e station oo Yiyngo yaajngo e station oo Daaldal Daaldal Tariya Gartirgal Taisei udditaa ñalnde 1 noowammbar 1986. == E nder == jeyi leydi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, gartirgal ngal naati e les njiimaandi Sosiyetee laamorgo leydi Hokkaido (JR Hokkaido). == Limlebbi yahooɓe == E hitaande 2014, 444 neɗɗo ina kuutoroo ñalnde kala.。 Nokku taariindi Laawol lesdi Japon 38 Duɗal jaaɓi haaɗtirde Hokkaido Sosiyetee Suukara Beet Japon, Suukara Memuro R == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == 3y6fw5ogzvlkfprjz73clgqzb2qix39 191978 191977 2026-10-09T21:12:27Z Ilya Discuss 10103 191978 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Taisei''' (大成駅, Taisei-eki) ko gartirgal laana njoorndi tawaangal e wuro Memuro, diiwaan Kasai, Hokkaidō, Ko JR Hokkaido gollotoo ngal..<ref name="kawashima">{{Cite book|last=Kawashima|first=Ryōzō|script-title=ja:北海道ライン 全線・全駅・全配線・第3巻 道東 道北 エリア|year=2016|publisher=Kodansha|isbn=4062951800|trans-title=Japan Railways Illustrated. Hokkaido. All lines, all stations, all track layouts. Volume 3 East and North areas|language=Japanese|pages=22, 67}}</ref><ref name="hacchi">{{cite web|url=http://hacchi-no-he.net/line/nemuro/station/0220_taisei.htm|title=大成駅|trans-title=Taisei Station|accessdate=16 March 2025|website=hacchi-no-he.net}}</ref> == Diidi Staasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Nemuro, ina woni 32,3 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Shintoku. Tooɓere Taisei Station ina jogii plateau bannge gooto ina huutoroo laawol gootol gonngol e banngeeji ɗiɗi. Mahdi station ndii waɗiraa ko konte ɗiɗi laaɗe diwooje baylaaɗe, tee alaa ko toppitii ɗum. == Plateauji == 1 ■ Laana mawka Nemuro ngam Obihiro e Sintoku 2 ■ Laana mawka Nemuro ngam Kushiro Yiyngo yaajngo e station oo Yiyngo yaajngo e station oo Daaldal Daaldal Tariya Gartirgal Taisei udditaa ñalnde 1 noowammbar 1986. == E nder == jeyi leydi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, gartirgal ngal naati e les njiimaandi Sosiyetee laamorgo leydi Hokkaido (JR Hokkaido). == Limlebbi yahooɓe == E hitaande 2014, 444 neɗɗo ina kuutoroo ñalnde kala.。 Nokku taariindi Laawol lesdi Japon 38 Duɗal jaaɓi haaɗtirde Hokkaido Sosiyetee Suukara Beet Japon, Suukara Memuro R == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == g942foxc9zztpcaybvktqx9mnh80fec 191979 191978 2026-10-09T21:13:39Z Ilya Discuss 10103 191979 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Taisei''' (大成駅, Taisei-eki) ko gartirgal laana njoorndi tawaangal e wuro Memuro, diiwaan Kasai, Hokkaidō, Ko JR Hokkaido gollotoo ngal..<ref name="kawashima">{{Cite book|last=Kawashima|first=Ryōzō|script-title=ja:北海道ライン 全線・全駅・全配線・第3巻 道東 道北 エリア|year=2016|publisher=Kodansha|isbn=4062951800|trans-title=Japan Railways Illustrated. Hokkaido. All lines, all stations, all track layouts. Volume 3 East and North areas|language=Japanese|pages=22, 67}}</ref><ref name="hacchi">{{cite web|url=http://hacchi-no-he.net/line/nemuro/station/0220_taisei.htm|title=大成駅|trans-title=Taisei Station|accessdate=16 March 2025|website=hacchi-no-he.net}}</ref> == Diidi Staasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Nemuro, ina woni 32,3 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Shintoku. Tooɓere Taisei Station ina jogii plateau bannge gooto ina huutoroo laawol gootol gonngol e banngeeji ɗiɗi. Mahdi station ndii waɗiraa ko konte ɗiɗi laaɗe diwooje baylaaɗe, tee alaa ko toppitii ɗum..<ref name="Teishajo2">{{cite book|last1=Ishino|first1=Satoshi|title=停車場変遷大事典. 国鉄・JR 編|publisher=Japan Travel Bureau|year=1998|isbn=978-4-533-02980-6|page=877|language=Japanese}}</ref> == Plateauji == 1 ■ Laana mawka Nemuro ngam Obihiro e Sintoku 2 ■ Laana mawka Nemuro ngam Kushiro Yiyngo yaajngo e station oo Yiyngo yaajngo e station oo Daaldal Daaldal Tariya Gartirgal Taisei udditaa ñalnde 1 noowammbar 1986. == E nder == jeyi leydi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, gartirgal ngal naati e les njiimaandi Sosiyetee laamorgo leydi Hokkaido (JR Hokkaido). == Limlebbi yahooɓe == E hitaande 2014, 444 neɗɗo ina kuutoroo ñalnde kala.。 Nokku taariindi Laawol lesdi Japon 38 Duɗal jaaɓi haaɗtirde Hokkaido Sosiyetee Suukara Beet Japon, Suukara Memuro R == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == spyyg5zy1eo3x1cwys40vb8ucbo82pu 191980 191979 2026-10-09T21:14:22Z Ilya Discuss 10103 191980 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Taisei''' (大成駅, Taisei-eki) ko gartirgal laana njoorndi tawaangal e wuro Memuro, diiwaan Kasai, Hokkaidō, Ko JR Hokkaido gollotoo ngal..<ref name="kawashima">{{Cite book|last=Kawashima|first=Ryōzō|script-title=ja:北海道ライン 全線・全駅・全配線・第3巻 道東 道北 エリア|year=2016|publisher=Kodansha|isbn=4062951800|trans-title=Japan Railways Illustrated. Hokkaido. All lines, all stations, all track layouts. Volume 3 East and North areas|language=Japanese|pages=22, 67}}</ref><ref name="hacchi">{{cite web|url=http://hacchi-no-he.net/line/nemuro/station/0220_taisei.htm|title=大成駅|trans-title=Taisei Station|accessdate=16 March 2025|website=hacchi-no-he.net}}</ref> == Diidi Staasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Nemuro, ina woni 32,3 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Shintoku. Tooɓere Taisei Station ina jogii plateau bannge gooto ina huutoroo laawol gootol gonngol e banngeeji ɗiɗi. Mahdi station ndii waɗiraa ko konte ɗiɗi laaɗe diwooje baylaaɗe, tee alaa ko toppitii ɗum..<ref name="Teishajo2">{{cite book|last1=Ishino|first1=Satoshi|title=停車場変遷大事典. 国鉄・JR 編|publisher=Japan Travel Bureau|year=1998|isbn=978-4-533-02980-6|page=877|language=Japanese}}</ref> == Plateauji == 1 ■ Laana mawka Nemuro ngam Obihiro e Sintoku 2 ■ Laana mawka Nemuro ngam Kushiro Yiyngo yaajngo e station oo Yiyngo yaajngo e station oo Daaldal Daaldal Tariya Gartirgal Taisei udditaa ñalnde 1 noowammbar 1986..<ref>[https://nlftp.mlit.go.jp/ksj/gml/datalist/KsjTmplt-S12-v2_6.html 国土数値情報 駅別乗降客数データ ] - 国土交通省、2020年9月21日閲覧</ref>。 == E nder == jeyi leydi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, gartirgal ngal naati e les njiimaandi Sosiyetee laamorgo leydi Hokkaido (JR Hokkaido). == Limlebbi yahooɓe == E hitaande 2014, 444 neɗɗo ina kuutoroo ñalnde kala.。 Nokku taariindi Laawol lesdi Japon 38 Duɗal jaaɓi haaɗtirde Hokkaido Sosiyetee Suukara Beet Japon, Suukara Memuro R == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == n5ukdic15o78okfufhcujw5403m5n6b 191981 191980 2026-10-09T21:14:41Z Ilya Discuss 10103 191981 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Taisei''' (大成駅, Taisei-eki) ko gartirgal laana njoorndi tawaangal e wuro Memuro, diiwaan Kasai, Hokkaidō, Ko JR Hokkaido gollotoo ngal..<ref name="kawashima">{{Cite book|last=Kawashima|first=Ryōzō|script-title=ja:北海道ライン 全線・全駅・全配線・第3巻 道東 道北 エリア|year=2016|publisher=Kodansha|isbn=4062951800|trans-title=Japan Railways Illustrated. Hokkaido. All lines, all stations, all track layouts. Volume 3 East and North areas|language=Japanese|pages=22, 67}}</ref><ref name="hacchi">{{cite web|url=http://hacchi-no-he.net/line/nemuro/station/0220_taisei.htm|title=大成駅|trans-title=Taisei Station|accessdate=16 March 2025|website=hacchi-no-he.net}}</ref> == Diidi Staasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Nemuro, ina woni 32,3 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Shintoku. Tooɓere Taisei Station ina jogii plateau bannge gooto ina huutoroo laawol gootol gonngol e banngeeji ɗiɗi. Mahdi station ndii waɗiraa ko konte ɗiɗi laaɗe diwooje baylaaɗe, tee alaa ko toppitii ɗum..<ref name="Teishajo2">{{cite book|last1=Ishino|first1=Satoshi|title=停車場変遷大事典. 国鉄・JR 編|publisher=Japan Travel Bureau|year=1998|isbn=978-4-533-02980-6|page=877|language=Japanese}}</ref> == Plateauji == 1 ■ Laana mawka Nemuro ngam Obihiro e Sintoku 2 ■ Laana mawka Nemuro ngam Kushiro Yiyngo yaajngo e station oo Yiyngo yaajngo e station oo Daaldal Daaldal Tariya Gartirgal Taisei udditaa ñalnde 1 noowammbar 1986..<ref>[https://nlftp.mlit.go.jp/ksj/gml/datalist/KsjTmplt-S12-v2_6.html 国土数値情報 駅別乗降客数データ ] - 国土交通省、2020年9月21日閲覧</ref>。 == E nder == jeyi leydi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, gartirgal ngal naati e les njiimaandi Sosiyetee laamorgo leydi Hokkaido (JR Hokkaido). == Limlebbi yahooɓe == E hitaande 2014, 444 neɗɗo ina kuutoroo ñalnde kala.。 Nokku taariindi Laawol lesdi Japon 38 Duɗal jaaɓi haaɗtirde Hokkaido Sosiyetee Suukara Beet Japon, Suukara Memuro R == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == <references /> [[Category:Japan]] aisqz8thd9hvfvy4zj1y7jv3eifi83q Takasago Station (Hokkaido) 0 45303 191982 2026-10-09T21:16:27Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Gaaraas Takasago (高砂駅, Takasago-eki) ko gartirgal laana njoorndi e laawol mawngol Hakodate to Ebetsu, Hokkaidō, Japon, ko sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo. Staasiyoŋ oo ina waɗi limoore A08. Diidi Gaaraas Takasago ina golloree e laawol mawngol Hakodate. Laylaytol station Staasiyoŋ oo ina waɗi laylayti ɗiɗi banngeeji luurondirɗi ina kuutoroo laabi ɗiɗi. Stasiyoŋ oo ina waɗi masiŋaaji otomaatik biyeteeɗi, jolɗe otomaatik jaɓɓo..." 191982 wikitext text/x-wiki Gaaraas Takasago (高砂駅, Takasago-eki) ko gartirgal laana njoorndi e laawol mawngol Hakodate to Ebetsu, Hokkaidō, Japon, ko sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo. Staasiyoŋ oo ina waɗi limoore A08. Diidi Gaaraas Takasago ina golloree e laawol mawngol Hakodate. Laylaytol station Staasiyoŋ oo ina waɗi laylayti ɗiɗi banngeeji luurondirɗi ina kuutoroo laabi ɗiɗi. Stasiyoŋ oo ina waɗi masiŋaaji otomaatik biyeteeɗi, jolɗe otomaatik jaɓɓotooɗe Kitaca, e nokku biyeteeɗo "Midori no Madoguchi" mo gollotooɓe mum ngoni. Plateauji 1 ■ Laabi mawɗi Hakodate ngam Sapporo e Otaru 2 ■ Laabi mawɗi Hakodate ngam Ebetsu e Iwamizawa Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laana mawka Hakodate Sōya Express Limité: Dartaaki e ndeeɗoo jolngo Okhotsk Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Semi-Rapid: Joofnataa e ndeeɗoo joɗnde Ebetsu nokku Nopporo Ƴeew kadi Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon Tuugnorgal h8rovjglfnopq7fxi6jp0qbkixrn6su 191983 191982 2026-10-09T21:16:47Z Ilya Discuss 10103 191983 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Gaaraas Takasago (高砂駅, Takasago-eki) ko gartirgal laana njoorndi e laawol mawngol Hakodate to Ebetsu, Hokkaidō, Japon, ko sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo. Staasiyoŋ oo ina waɗi limoore A08. Diidi Gaaraas Takasago ina golloree e laawol mawngol Hakodate. Laylaytol station Staasiyoŋ oo ina waɗi laylayti ɗiɗi banngeeji luurondirɗi ina kuutoroo laabi ɗiɗi. Stasiyoŋ oo ina waɗi masiŋaaji otomaatik biyeteeɗi, jolɗe otomaatik jaɓɓotooɗe Kitaca, e nokku biyeteeɗo "Midori no Madoguchi" mo gollotooɓe mum ngoni. Plateauji 1 ■ Laabi mawɗi Hakodate ngam Sapporo e Otaru 2 ■ Laabi mawɗi Hakodate ngam Ebetsu e Iwamizawa Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laana mawka Hakodate Sōya Express Limité: Dartaaki e ndeeɗoo jolngo Okhotsk Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Semi-Rapid: Joofnataa e ndeeɗoo joɗnde Ebetsu nokku Nopporo Ƴeew kadi Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon Tuugnorgal tdohasao2uzthkqemhq6u1zyii5e3h4 191984 191983 2026-10-09T21:18:59Z Ilya Discuss 10103 191984 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Takasago''' (高砂駅, Takasago-eki) ko gartirgal laana njoorndi e laawol mawngol Hakodate to Ebetsu, Hokkaidō, Japon, ko sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo. Staasiyoŋ oo ina waɗi limoore A08. == Diidi == Gaaraas Takasago ina golloree e laawol mawngol Hakodate. == Laylaytol == station Staasiyoŋ oo ina waɗi laylayti ɗiɗi banngeeji luurondirɗi ina kuutoroo laabi ɗiɗi. Stasiyoŋ oo ina waɗi masiŋaaji otomaatik biyeteeɗi, jolɗe otomaatik jaɓɓotooɗe Kitaca, e nokku biyeteeɗo "Midori no Madoguchi" mo gollotooɓe mum ngoni. == Plateauji == 1 ■ Laabi mawɗi Hakodate ngam Sapporo e Otaru 2 ■ Laabi mawɗi Hakodate ngam Ebetsu e Iwamizawa Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laana mawka Hakodate Sōya Express Limité: Dartaaki e ndeeɗoo jolngo Okhotsk Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Semi-Rapid: Joofnataa e ndeeɗoo joɗnde Ebetsu nokku Nopporo == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == fskylr84r3bc9ju3wplm5ifycxkwqhh 191985 191984 2026-10-09T21:20:33Z Ilya Discuss 10103 191985 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Takasago''' (高砂駅, Takasago-eki) ko gartirgal laana njoorndi e laawol mawngol Hakodate to Ebetsu, Hokkaidō, Japon, ko sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo. Staasiyoŋ oo ina waɗi limoore A08.<ref>{{Cite web|title=JR Hokkaido Route Map|url=http://www2.jrhokkaido.co.jp/global/english/ttable/route_map.pdf|access-date=2016-11-19|publisher=Hokkaido Railway Company|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161207145544/http://www2.jrhokkaido.co.jp/global/english/ttable/route_map.pdf|archivedate=2016-12-07}}</ref> == Diidi == Gaaraas Takasago ina golloree e laawol mawngol Hakodate. == Laylaytol == station Staasiyoŋ oo ina waɗi laylayti ɗiɗi banngeeji luurondirɗi ina kuutoroo laabi ɗiɗi. Stasiyoŋ oo ina waɗi masiŋaaji otomaatik biyeteeɗi, jolɗe otomaatik jaɓɓotooɗe Kitaca, e nokku biyeteeɗo "Midori no Madoguchi" mo gollotooɓe mum ngoni. == Plateauji == 1 ■ Laabi mawɗi Hakodate ngam Sapporo e Otaru 2 ■ Laabi mawɗi Hakodate ngam Ebetsu e Iwamizawa Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laana mawka Hakodate Sōya Express Limité: Dartaaki e ndeeɗoo jolngo Okhotsk Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Semi-Rapid: Joofnataa e ndeeɗoo joɗnde Ebetsu nokku Nopporo == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == 32vtvmqpy408p12bf8tqpuo0me9etch 191986 191985 2026-10-09T21:21:36Z Ilya Discuss 10103 191986 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Takasago''' (高砂駅, Takasago-eki) ko gartirgal laana njoorndi e laawol mawngol Hakodate to Ebetsu, Hokkaidō, Japon, ko sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo. Staasiyoŋ oo ina waɗi limoore A08.<ref>{{Cite web|title=JR Hokkaido Route Map|url=http://www2.jrhokkaido.co.jp/global/english/ttable/route_map.pdf|access-date=2016-11-19|publisher=Hokkaido Railway Company|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161207145544/http://www2.jrhokkaido.co.jp/global/english/ttable/route_map.pdf|archivedate=2016-12-07}}</ref> == Diidi == Gaaraas Takasago ina golloree e laawol mawngol Hakodate. == Laylaytol == station Staasiyoŋ oo ina waɗi laylayti ɗiɗi banngeeji luurondirɗi ina kuutoroo laabi ɗiɗi. Stasiyoŋ oo ina waɗi masiŋaaji otomaatik biyeteeɗi, jolɗe otomaatik jaɓɓotooɗe Kitaca, e nokku biyeteeɗo "Midori no Madoguchi" mo gollotooɓe mum ngoni.<ref>{{Cite web|title=Service Range Kitaca|url=http://www2.jrhokkaido.co.jp/global/english/kitaca/p02.html|access-date=2016-11-19|publisher=JR Hokkaido|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161119183456/http://www2.jrhokkaido.co.jp/global/english/kitaca/p02.html|archivedate=2016-11-19}}</ref> == Plateauji == 1 ■ Laabi mawɗi Hakodate ngam Sapporo e Otaru 2 ■ Laabi mawɗi Hakodate ngam Ebetsu e Iwamizawa Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laana mawka Hakodate Sōya Express Limité: Dartaaki e ndeeɗoo jolngo Okhotsk Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Semi-Rapid: Joofnataa e ndeeɗoo joɗnde Ebetsu nokku Nopporo == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == rz1m2l71mb2grz4wcd3j4qgnzqoblk7 191987 191986 2026-10-09T21:22:07Z Ilya Discuss 10103 191987 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Takasago''' (高砂駅, Takasago-eki) ko gartirgal laana njoorndi e laawol mawngol Hakodate to Ebetsu, Hokkaidō, Japon, ko sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo. Staasiyoŋ oo ina waɗi limoore A08.<ref>{{Cite web|title=JR Hokkaido Route Map|url=http://www2.jrhokkaido.co.jp/global/english/ttable/route_map.pdf|access-date=2016-11-19|publisher=Hokkaido Railway Company|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161207145544/http://www2.jrhokkaido.co.jp/global/english/ttable/route_map.pdf|archivedate=2016-12-07}}</ref> == Diidi == Gaaraas Takasago ina golloree e laawol mawngol Hakodate. == Laylaytol == station Staasiyoŋ oo ina waɗi laylayti ɗiɗi banngeeji luurondirɗi ina kuutoroo laabi ɗiɗi. Stasiyoŋ oo ina waɗi masiŋaaji otomaatik biyeteeɗi, jolɗe otomaatik jaɓɓotooɗe Kitaca, e nokku biyeteeɗo "Midori no Madoguchi" mo gollotooɓe mum ngoni.<ref>{{Cite web|title=Service Range Kitaca|url=http://www2.jrhokkaido.co.jp/global/english/kitaca/p02.html|access-date=2016-11-19|publisher=JR Hokkaido|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161119183456/http://www2.jrhokkaido.co.jp/global/english/kitaca/p02.html|archivedate=2016-11-19}}</ref> == Plateauji == 1 ■ Laabi mawɗi Hakodate ngam Sapporo e Otaru 2 ■ Laabi mawɗi Hakodate ngam Ebetsu e Iwamizawa Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laana mawka Hakodate Sōya Express Limité: Dartaaki e ndeeɗoo jolngo Okhotsk Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Semi-Rapid: Joofnataa e ndeeɗoo joɗnde Ebetsu nokku Nopporo == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == <references /> [[Category:Japan]] f3gazyd05vwzvoce5byyfbywf43ef3p Takeura Station 0 45304 191988 2026-10-09T21:23:16Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Gaaraas Takeura (竹浦駅, Takeura-eki) ko gartirgal laana njoorndi e laawol mawngol Muroran ngol Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido woni ko e wuro Shiraoi, Hokkaidō, Japon. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laabi mawɗi Muroran Kojohama - Kita-Yoshihara Tuugnorgal" 191988 wikitext text/x-wiki Gaaraas Takeura (竹浦駅, Takeura-eki) ko gartirgal laana njoorndi e laawol mawngol Muroran ngol Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido woni ko e wuro Shiraoi, Hokkaidō, Japon. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laabi mawɗi Muroran Kojohama - Kita-Yoshihara Tuugnorgal 1sgitu0c27l21w7sbacs9hu4xmrb6rd 191989 191988 2026-10-09T21:23:36Z Ilya Discuss 10103 191989 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Gaaraas Takeura (竹浦駅, Takeura-eki) ko gartirgal laana njoorndi e laawol mawngol Muroran ngol Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido woni ko e wuro Shiraoi, Hokkaidō, Japon. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laabi mawɗi Muroran Kojohama - Kita-Yoshihara Tuugnorgal cjruk2i1aqgrju7p9clcyasry4hhtu6 191990 191989 2026-10-09T21:24:36Z Ilya Discuss 10103 191990 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Takeura''' (竹浦駅, Takeura-eki) ko gartirgal laana njoorndi e laawol mawngol Muroran ngol Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido woni ko e wuro Shiraoi, Hokkaidō, Japon. == Stations == gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laabi mawɗi Muroran Kojohama - Kita-Yoshihara == Tuugnorgal == szbhkn127uoolv9muegmbxvgml0dmqy 191991 191990 2026-10-09T21:25:12Z Ilya Discuss 10103 191991 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Takeura''' (竹浦駅, Takeura-eki) ko gartirgal laana njoorndi e laawol mawngol Muroran ngol Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido woni ko e wuro Shiraoi, Hokkaidō, Japon. == Stations == gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laabi mawɗi Muroran Kojohama - Kita-Yoshihara == Tuugnorgal == [[Category:Japan]] 4xgjzr4phpdt5n29hz7ah3c3i836kf4 Tanno Station 0 45305 191992 2026-10-09T21:26:22Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Gartirgal Tanno (端野駅, Tanno-eki) ko gartirgal laana njoorndi tawaangal e nder leegal Tannocho e nder wuro Kitami to Hokkaidō, Japon, ina huutoroo laawol mawngol Sekihoku ngol JR Hokkaido gollotoo. Sifaa station Staasiyoŋ oo woni ko dow leydi, ina waɗi jolɗe ɗiɗi banngeeji ɗiɗi saraaji laabi ɗiɗi laana njoorndi. Wonaa gollotooɓe haa abada. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laana mawka Sekihoku Okhotsk Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Tais..." 191992 wikitext text/x-wiki Gartirgal Tanno (端野駅, Tanno-eki) ko gartirgal laana njoorndi tawaangal e nder leegal Tannocho e nder wuro Kitami to Hokkaidō, Japon, ina huutoroo laawol mawngol Sekihoku ngol JR Hokkaido gollotoo. Sifaa station Staasiyoŋ oo woni ko dow leydi, ina waɗi jolɗe ɗiɗi banngeeji ɗiɗi saraaji laabi ɗiɗi laana njoorndi. Wonaa gollotooɓe haa abada. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laana mawka Sekihoku Okhotsk Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Taisetsu Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Hiushinai nokkuure Itoshino Tariya Ñalnde 5 oktoobar 1912 : Staasiyoŋ udditaa. Stasiyoŋ mo alaa gollotooɓe gila timmini system CTC. Feebariyee 1991 : Galle station oo feewnaama. Tuugnorgal cy1l9ncptk27m63soblu3896q7y1r67 191993 191992 2026-10-09T21:26:44Z Ilya Discuss 10103 191993 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Gartirgal Tanno (端野駅, Tanno-eki) ko gartirgal laana njoorndi tawaangal e nder leegal Tannocho e nder wuro Kitami to Hokkaidō, Japon, ina huutoroo laawol mawngol Sekihoku ngol JR Hokkaido gollotoo. Sifaa station Staasiyoŋ oo woni ko dow leydi, ina waɗi jolɗe ɗiɗi banngeeji ɗiɗi saraaji laabi ɗiɗi laana njoorndi. Wonaa gollotooɓe haa abada. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laana mawka Sekihoku Okhotsk Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Taisetsu Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Hiushinai nokkuure Itoshino Tariya Ñalnde 5 oktoobar 1912 : Staasiyoŋ udditaa. Stasiyoŋ mo alaa gollotooɓe gila timmini system CTC. Feebariyee 1991 : Galle station oo feewnaama. Tuugnorgal nrcixtwse9z4vlg78pmzi3ny2v16s1y 191994 191993 2026-10-09T21:28:03Z Ilya Discuss 10103 191994 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gartirgal Tanno''' (端野駅, Tanno-eki) ko gartirgal laana njoorndi tawaangal e nder leegal Tannocho e nder wuro Kitami to Hokkaidō, Japon, ina huutoroo laawol mawngol Sekihoku ngol JR Hokkaido gollotoo. == Sifaa == station Staasiyoŋ oo woni ko dow leydi, ina waɗi jolɗe ɗiɗi banngeeji ɗiɗi saraaji laabi ɗiɗi laana njoorndi. == Wonaa == gollotooɓe haa abada. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laana mawka Sekihoku Okhotsk Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Taisetsu Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Hiushinai nokkuure Itoshino Tariya Ñalnde 5 oktoobar 1912 : Staasiyoŋ udditaa. Stasiyoŋ mo alaa gollotooɓe gila timmini system CTC. Feebariyee 1991 : Galle station oo feewnaama. == Tuugnorgal == 8eaqg6emu0yrnf0e7kypyuzc4wx89lm 191995 191994 2026-10-09T21:28:44Z Ilya Discuss 10103 191995 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gartirgal Tanno''' (端野駅, Tanno-eki) ko gartirgal laana njoorndi tawaangal e nder leegal Tannocho e nder wuro Kitami to Hokkaidō, Japon, ina huutoroo laawol mawngol Sekihoku ngol JR Hokkaido gollotoo..<ref>{{Cite web|title=JR Hokkaido Route Map|url=https://www.jrhokkaido.co.jp/global/pdf/route_map.pdf}}</ref> == Sifaa == station Staasiyoŋ oo woni ko dow leydi, ina waɗi jolɗe ɗiɗi banngeeji ɗiɗi saraaji laabi ɗiɗi laana njoorndi. == Wonaa == gollotooɓe haa abada. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laana mawka Sekihoku Okhotsk Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Taisetsu Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Hiushinai nokkuure Itoshino Tariya Ñalnde 5 oktoobar 1912 : Staasiyoŋ udditaa. Stasiyoŋ mo alaa gollotooɓe gila timmini system CTC. Feebariyee 1991 : Galle station oo feewnaama. == Tuugnorgal == 3ob2a98fic6vsvx5pyg6bvvf5xhw48y 191996 191995 2026-10-09T21:29:01Z Ilya Discuss 10103 191996 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gartirgal Tanno''' (端野駅, Tanno-eki) ko gartirgal laana njoorndi tawaangal e nder leegal Tannocho e nder wuro Kitami to Hokkaidō, Japon, ina huutoroo laawol mawngol Sekihoku ngol JR Hokkaido gollotoo..<ref>{{Cite web|title=JR Hokkaido Route Map|url=https://www.jrhokkaido.co.jp/global/pdf/route_map.pdf}}</ref> == Sifaa == station Staasiyoŋ oo woni ko dow leydi, ina waɗi jolɗe ɗiɗi banngeeji ɗiɗi saraaji laabi ɗiɗi laana njoorndi. == Wonaa == gollotooɓe haa abada. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laana mawka Sekihoku Okhotsk Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Taisetsu Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Hiushinai nokkuure Itoshino Tariya Ñalnde 5 oktoobar 1912 : Staasiyoŋ udditaa. Stasiyoŋ mo alaa gollotooɓe gila timmini system CTC. Feebariyee 1991 : Galle station oo feewnaama. == Tuugnorgal == <references /> [[Category:Japan]] lq95j8g42nbruzyntzw6edvwf13ohkc Teine Station 0 45306 191997 2026-10-09T21:30:27Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Gaaraas Teine (手稲駅, Teine-eki) ko gaaraas laana njoorndi to Teine-ku, Sapporo, Hokkaido, Japon, ko sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo. Staasiyoŋ oo ina waɗi limoore S07. Diidi Gartirgal Teine ina golloree e laana mawka Hakodate. Laylaytol station Staasiyoŋ oo ina waɗi dingiral duundeeji ɗiɗi kuutortooɗi laabi nay, tawi staasiyoŋ oo ina woni dow laabi ɗii. Stasiyoŋ oo ina waɗi masiŋaaji otomaatik biyeteeɗi, jolɗe otomaatik jaɓɓo..." 191997 wikitext text/x-wiki Gaaraas Teine (手稲駅, Teine-eki) ko gaaraas laana njoorndi to Teine-ku, Sapporo, Hokkaido, Japon, ko sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo. Staasiyoŋ oo ina waɗi limoore S07. Diidi Gartirgal Teine ina golloree e laana mawka Hakodate. Laylaytol station Staasiyoŋ oo ina waɗi dingiral duundeeji ɗiɗi kuutortooɗi laabi nay, tawi staasiyoŋ oo ina woni dow laabi ɗii. Stasiyoŋ oo ina waɗi masiŋaaji otomaatik biyeteeɗi, jolɗe otomaatik jaɓɓotooɗe Kitaca,e biro biyeteeɗo "Midori no Madoguchi" mo gollotooɓe mum ngoni. Plateauji 1 ■ Laawol mawngol Hakodate ngam Otaru e Kutchan 2 ■ Laana mawka Hakodate ngam Otaru ngam Sapporo, Iwamizawa, e Aeroport Chitose keso 3 ■ Laawol mawngol Hakodate feewde Sapporo, Iwamizawa, e Aeroport Chitose keso 4 ■ Laawol mawngol Hakodate feewde Sapporo, Iwamizawa, e Aeroport Chitose keso (laawol mawngol subaka tan) Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laana mawka Hakodate Inaho (S08) Semi-Yaawɗo[3] Kotoni (S03) Otaru-Chikkō (S13) Rapid Kotoni (S03) Inaho (S08) Inazumi-Koen nokkuure (S06) Nokku taariindi Laawol ngenndiwal 5 (to Hakodate) Duɗal karallaagal Hokkaido Tuugnorgal 81oyuvs60wj2caaon9id5kygbs1y7ap 191998 191997 2026-10-09T21:30:47Z Ilya Discuss 10103 191998 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Gaaraas Teine (手稲駅, Teine-eki) ko gaaraas laana njoorndi to Teine-ku, Sapporo, Hokkaido, Japon, ko sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo. Staasiyoŋ oo ina waɗi limoore S07. Diidi Gartirgal Teine ina golloree e laana mawka Hakodate. Laylaytol station Staasiyoŋ oo ina waɗi dingiral duundeeji ɗiɗi kuutortooɗi laabi nay, tawi staasiyoŋ oo ina woni dow laabi ɗii. Stasiyoŋ oo ina waɗi masiŋaaji otomaatik biyeteeɗi, jolɗe otomaatik jaɓɓotooɗe Kitaca,e biro biyeteeɗo "Midori no Madoguchi" mo gollotooɓe mum ngoni. Plateauji 1 ■ Laawol mawngol Hakodate ngam Otaru e Kutchan 2 ■ Laana mawka Hakodate ngam Otaru ngam Sapporo, Iwamizawa, e Aeroport Chitose keso 3 ■ Laawol mawngol Hakodate feewde Sapporo, Iwamizawa, e Aeroport Chitose keso 4 ■ Laawol mawngol Hakodate feewde Sapporo, Iwamizawa, e Aeroport Chitose keso (laawol mawngol subaka tan) Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laana mawka Hakodate Inaho (S08) Semi-Yaawɗo[3] Kotoni (S03) Otaru-Chikkō (S13) Rapid Kotoni (S03) Inaho (S08) Inazumi-Koen nokkuure (S06) Nokku taariindi Laawol ngenndiwal 5 (to Hakodate) Duɗal karallaagal Hokkaido Tuugnorgal hdyk032ugk6i84iz7k9gtkx5u73akb8 191999 191998 2026-10-09T21:32:19Z Ilya Discuss 10103 191999 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Teine''' (手稲駅, Teine-eki) ko gaaraas laana njoorndi to Teine-ku, Sapporo, Hokkaido, Japon, ko sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo. Staasiyoŋ oo ina waɗi limoore S07. == Diidi Gartirgal == Teine ina golloree e laana mawka Hakodate. Laylaytol station Staasiyoŋ oo ina waɗi dingiral duundeeji ɗiɗi kuutortooɗi laabi nay, tawi staasiyoŋ oo ina woni dow laabi ɗii. == Stasiyoŋ == oo ina waɗi masiŋaaji otomaatik biyeteeɗi, jolɗe otomaatik jaɓɓotooɗe Kitaca,e biro biyeteeɗo "Midori no Madoguchi" mo gollotooɓe mum ngoni. == Plateauji == 1 ■ Laawol mawngol Hakodate ngam Otaru e Kutchan 2 ■ Laana mawka Hakodate ngam Otaru ngam Sapporo, Iwamizawa, e Aeroport Chitose keso 3 ■ Laawol mawngol Hakodate feewde Sapporo, Iwamizawa, e Aeroport Chitose keso 4 ■ Laawol mawngol Hakodate feewde Sapporo, Iwamizawa, e Aeroport Chitose keso (laawol mawngol subaka tan) Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laana mawka Hakodate Inaho (S08) Semi-Yaawɗo Kotoni (S03) Otaru-Chikkō (S13) Rapid Kotoni (S03) Inaho (S08) Inazumi-Koen nokkuure (S06) Nokku taariindi Laawol ngenndiwal 5 (to Hakodate) Duɗal karallaagal Hokkaido == Tuugnorgal == h1aybqox45vc6zzn9igx1xbcp44rioz 192000 191999 2026-10-09T21:33:08Z Ilya Discuss 10103 192000 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Teine''' (手稲駅, Teine-eki) ko gaaraas laana njoorndi to Teine-ku, Sapporo, Hokkaido, Japon, ko sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo. Staasiyoŋ oo ina waɗi limoore S07. == Diidi Gartirgal == Teine ina golloree e laana mawka Hakodate. Laylaytol station Staasiyoŋ oo ina waɗi dingiral duundeeji ɗiɗi kuutortooɗi laabi nay, tawi staasiyoŋ oo ina woni dow laabi ɗii..<ref>{{Cite web|title=JR Hokkaido Route Map|url=http://www2.jrhokkaido.co.jp/global/english/ttable/route_map.pdf|access-date=2016-11-19|publisher=Hokkaido Railway Company|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161207145544/http://www2.jrhokkaido.co.jp/global/english/ttable/route_map.pdf|archivedate=2016-12-07}}</ref> == Stasiyoŋ == oo ina waɗi masiŋaaji otomaatik biyeteeɗi, jolɗe otomaatik jaɓɓotooɗe Kitaca,e biro biyeteeɗo "Midori no Madoguchi" mo gollotooɓe mum ngoni. == Plateauji == 1 ■ Laawol mawngol Hakodate ngam Otaru e Kutchan 2 ■ Laana mawka Hakodate ngam Otaru ngam Sapporo, Iwamizawa, e Aeroport Chitose keso 3 ■ Laawol mawngol Hakodate feewde Sapporo, Iwamizawa, e Aeroport Chitose keso 4 ■ Laawol mawngol Hakodate feewde Sapporo, Iwamizawa, e Aeroport Chitose keso (laawol mawngol subaka tan) Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laana mawka Hakodate Inaho (S08) Semi-Yaawɗo Kotoni (S03) Otaru-Chikkō (S13) Rapid Kotoni (S03) Inaho (S08) Inazumi-Koen nokkuure (S06) Nokku taariindi Laawol ngenndiwal 5 (to Hakodate) Duɗal karallaagal Hokkaido == Tuugnorgal == 280vepmh2z3z50nx3tlnctv4u6b0uxq 192001 192000 2026-10-09T21:34:04Z Ilya Discuss 10103 192001 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Teine''' (手稲駅, Teine-eki) ko gaaraas laana njoorndi to Teine-ku, Sapporo, Hokkaido, Japon, ko sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo. Staasiyoŋ oo ina waɗi limoore S07. == Diidi Gartirgal == Teine ina golloree e laana mawka Hakodate. Laylaytol station Staasiyoŋ oo ina waɗi dingiral duundeeji ɗiɗi kuutortooɗi laabi nay, tawi staasiyoŋ oo ina woni dow laabi ɗii..<ref>{{Cite web|title=JR Hokkaido Route Map|url=http://www2.jrhokkaido.co.jp/global/english/ttable/route_map.pdf|access-date=2016-11-19|publisher=Hokkaido Railway Company|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161207145544/http://www2.jrhokkaido.co.jp/global/english/ttable/route_map.pdf|archivedate=2016-12-07}}</ref> == Stasiyoŋ == oo ina waɗi masiŋaaji otomaatik biyeteeɗi, jolɗe otomaatik jaɓɓotooɗe Kitaca,e biro biyeteeɗo "Midori no Madoguchi" mo gollotooɓe mum ngoni.,<ref>{{Cite web|title=Service Range Kitaca|url=http://www2.jrhokkaido.co.jp/global/english/kitaca/p02.html|access-date=2016-11-19|publisher=JR Hokkaido|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161119183456/http://www2.jrhokkaido.co.jp/global/english/kitaca/p02.html|archivedate=2016-11-19}}</ref> == Plateauji == 1 ■ Laawol mawngol Hakodate ngam Otaru e Kutchan 2 ■ Laana mawka Hakodate ngam Otaru ngam Sapporo, Iwamizawa, e Aeroport Chitose keso 3 ■ Laawol mawngol Hakodate feewde Sapporo, Iwamizawa, e Aeroport Chitose keso 4 ■ Laawol mawngol Hakodate feewde Sapporo, Iwamizawa, e Aeroport Chitose keso (laawol mawngol subaka tan) Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laana mawka Hakodate Inaho (S08) Semi-Yaawɗo Kotoni (S03) Otaru-Chikkō (S13) Rapid Kotoni (S03) Inaho (S08) Inazumi-Koen nokkuure (S06) Nokku taariindi Laawol ngenndiwal 5 (to Hakodate) Duɗal karallaagal Hokkaido == Tuugnorgal == 1gd9n7d6e4bf2ilwsonkntg0ngm0ihx 192002 192001 2026-10-09T21:34:46Z Ilya Discuss 10103 192002 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Teine''' (手稲駅, Teine-eki) ko gaaraas laana njoorndi to Teine-ku, Sapporo, Hokkaido, Japon, ko sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo. Staasiyoŋ oo ina waɗi limoore S07. == Diidi Gartirgal == Teine ina golloree e laana mawka Hakodate. Laylaytol station Staasiyoŋ oo ina waɗi dingiral duundeeji ɗiɗi kuutortooɗi laabi nay, tawi staasiyoŋ oo ina woni dow laabi ɗii..<ref>{{Cite web|title=JR Hokkaido Route Map|url=http://www2.jrhokkaido.co.jp/global/english/ttable/route_map.pdf|access-date=2016-11-19|publisher=Hokkaido Railway Company|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161207145544/http://www2.jrhokkaido.co.jp/global/english/ttable/route_map.pdf|archivedate=2016-12-07}}</ref> == Stasiyoŋ == oo ina waɗi masiŋaaji otomaatik biyeteeɗi, jolɗe otomaatik jaɓɓotooɗe Kitaca,e biro biyeteeɗo "Midori no Madoguchi" mo gollotooɓe mum ngoni.,<ref>{{Cite web|title=Service Range Kitaca|url=http://www2.jrhokkaido.co.jp/global/english/kitaca/p02.html|access-date=2016-11-19|publisher=JR Hokkaido|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161119183456/http://www2.jrhokkaido.co.jp/global/english/kitaca/p02.html|archivedate=2016-11-19}}</ref> == Plateauji == 1 ■ Laawol mawngol Hakodate ngam Otaru e Kutchan 2 ■ Laana mawka Hakodate ngam Otaru ngam Sapporo, Iwamizawa, e Aeroport Chitose keso 3 ■ Laawol mawngol Hakodate feewde Sapporo, Iwamizawa, e Aeroport Chitose keso 4 ■ Laawol mawngol Hakodate feewde Sapporo, Iwamizawa, e Aeroport Chitose keso (laawol mawngol subaka tan) Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laana mawka Hakodate Inaho (S08) Semi-Yaawɗo<ref>{{Cite web|title=JR HOKKAIDO Railway Lines in Sapporo Area|url=http://www.jrhokkaido.co.jp/network/map/pdf/sa_area.pdf|access-date=2016-11-19|publisher=Hokkaido Railway Company}}</ref> Kotoni (S03) Otaru-Chikkō (S13) Rapid Kotoni (S03) Inaho (S08) Inazumi-Koen nokkuure (S06) Nokku taariindi Laawol ngenndiwal 5 (to Hakodate) Duɗal karallaagal Hokkaido == Tuugnorgal == qhevgc6kmhfy47qrxyuhefo3fjc722h 192003 192002 2026-10-09T21:35:04Z Ilya Discuss 10103 192003 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Teine''' (手稲駅, Teine-eki) ko gaaraas laana njoorndi to Teine-ku, Sapporo, Hokkaido, Japon, ko sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo. Staasiyoŋ oo ina waɗi limoore S07. == Diidi Gartirgal == Teine ina golloree e laana mawka Hakodate. Laylaytol station Staasiyoŋ oo ina waɗi dingiral duundeeji ɗiɗi kuutortooɗi laabi nay, tawi staasiyoŋ oo ina woni dow laabi ɗii..<ref>{{Cite web|title=JR Hokkaido Route Map|url=http://www2.jrhokkaido.co.jp/global/english/ttable/route_map.pdf|access-date=2016-11-19|publisher=Hokkaido Railway Company|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161207145544/http://www2.jrhokkaido.co.jp/global/english/ttable/route_map.pdf|archivedate=2016-12-07}}</ref> == Stasiyoŋ == oo ina waɗi masiŋaaji otomaatik biyeteeɗi, jolɗe otomaatik jaɓɓotooɗe Kitaca,e biro biyeteeɗo "Midori no Madoguchi" mo gollotooɓe mum ngoni.,<ref>{{Cite web|title=Service Range Kitaca|url=http://www2.jrhokkaido.co.jp/global/english/kitaca/p02.html|access-date=2016-11-19|publisher=JR Hokkaido|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161119183456/http://www2.jrhokkaido.co.jp/global/english/kitaca/p02.html|archivedate=2016-11-19}}</ref> == Plateauji == 1 ■ Laawol mawngol Hakodate ngam Otaru e Kutchan 2 ■ Laana mawka Hakodate ngam Otaru ngam Sapporo, Iwamizawa, e Aeroport Chitose keso 3 ■ Laawol mawngol Hakodate feewde Sapporo, Iwamizawa, e Aeroport Chitose keso 4 ■ Laawol mawngol Hakodate feewde Sapporo, Iwamizawa, e Aeroport Chitose keso (laawol mawngol subaka tan) Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laana mawka Hakodate Inaho (S08) Semi-Yaawɗo<ref>{{Cite web|title=JR HOKKAIDO Railway Lines in Sapporo Area|url=http://www.jrhokkaido.co.jp/network/map/pdf/sa_area.pdf|access-date=2016-11-19|publisher=Hokkaido Railway Company}}</ref> Kotoni (S03) Otaru-Chikkō (S13) Rapid Kotoni (S03) Inaho (S08) Inazumi-Koen nokkuure (S06) Nokku taariindi Laawol ngenndiwal 5 (to Hakodate) Duɗal karallaagal Hokkaido == Tuugnorgal == <references /> [[Category:Japan]] ea66ferz8zpca9m9pyu0k324lbjfl81 User talk:Zainab Muhammad Isah 3 45307 192004 2026-10-10T00:00:55Z TanvirSdqBot 10104 Bot: Jaɓɓama binndaaɗo 192004 wikitext text/x-wiki ===Jaɓɓama!=== :Use, Jaɓɓama, e jaaraama e Wikipedia Fulfulde! Mi anndanii e [[Special:Contributions/Jaɓɓama|darnde mon]]. :Miɗo sikki on njiɗii nokku oo, on pellitii jokkude. Ko ɗeeɗoo kelle mbaaw-ɗaa heɓde nafoore: :*[[:en:Wikipedia:Five pillars|Kuule joy teeŋtuɗe Wikipedia]] :*[[:en:Wikipedia:How to edit a page|No hello waylirtee]] :*[[:en:Help:Contents|Kelle ballal]] :*[[:en:Wikipedia:Tutorial|Ekkitinol]] :*[[:en:Wikipedia:Article development|No winndirtee winndannde mawnde]] :*[[:en:Wikipedia:Manual of Style|Manual of Style]] :Miɗo sikki on mbeltiima e feewnude ɗoo e wonde [[Wikipedia|Wikipediyaŋke!]] Tiiɗno, siynu innde maa e kelle jeewte tawa aɗa winnda tildeeji nay (<nowiki>~~~~</nowiki>); ɗum maa yaltin innde maa e nyalngu nguu. So aɗa yiɗi ballal, ƴeew [[:en:Wikipedia:Questions|Wikipedia:Naamne]], naamndo-ɗaa kam e hello am yeewtere, walla waɗ <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> e hello yeewtere maa, naamndo-ɗaa toon naamnal maa. Kadi, on njaaraama! [[User:TanvirSdqBot|WelcomeBot]] 00:00, 10 Yarkomaa 2026 (UTC) jnott8zr542lxcnetpem08x3qeyewr2 User talk:Streetr4 3 45308 192005 2026-10-10T00:01:00Z TanvirSdqBot 10104 Bot: Jaɓɓama binndaaɗo 192005 wikitext text/x-wiki ===Jaɓɓama!=== :Use, Jaɓɓama, e jaaraama e Wikipedia Fulfulde! Mi anndanii e [[Special:Contributions/Jaɓɓama|darnde mon]]. :Miɗo sikki on njiɗii nokku oo, on pellitii jokkude. Ko ɗeeɗoo kelle mbaaw-ɗaa heɓde nafoore: :*[[:en:Wikipedia:Five pillars|Kuule joy teeŋtuɗe Wikipedia]] :*[[:en:Wikipedia:How to edit a page|No hello waylirtee]] :*[[:en:Help:Contents|Kelle ballal]] :*[[:en:Wikipedia:Tutorial|Ekkitinol]] :*[[:en:Wikipedia:Article development|No winndirtee winndannde mawnde]] :*[[:en:Wikipedia:Manual of Style|Manual of Style]] :Miɗo sikki on mbeltiima e feewnude ɗoo e wonde [[Wikipedia|Wikipediyaŋke!]] Tiiɗno, siynu innde maa e kelle jeewte tawa aɗa winnda tildeeji nay (<nowiki>~~~~</nowiki>); ɗum maa yaltin innde maa e nyalngu nguu. So aɗa yiɗi ballal, ƴeew [[:en:Wikipedia:Questions|Wikipedia:Naamne]], naamndo-ɗaa kam e hello am yeewtere, walla waɗ <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> e hello yeewtere maa, naamndo-ɗaa toon naamnal maa. Kadi, on njaaraama! [[User:TanvirSdqBot|WelcomeBot]] 00:01, 10 Yarkomaa 2026 (UTC) ej6xp478cge8ibkcv0l8hf8ldxokutb User talk:LeonIm24 3 45309 192006 2026-10-10T06:00:55Z TanvirSdqBot 10104 Bot: Jaɓɓama binndaaɗo 192006 wikitext text/x-wiki ===Jaɓɓama!=== :Use, Jaɓɓama, e jaaraama e Wikipedia Fulfulde! Mi anndanii e [[Special:Contributions/Jaɓɓama|darnde mon]]. :Miɗo sikki on njiɗii nokku oo, on pellitii jokkude. Ko ɗeeɗoo kelle mbaaw-ɗaa heɓde nafoore: :*[[:en:Wikipedia:Five pillars|Kuule joy teeŋtuɗe Wikipedia]] :*[[:en:Wikipedia:How to edit a page|No hello waylirtee]] :*[[:en:Help:Contents|Kelle ballal]] :*[[:en:Wikipedia:Tutorial|Ekkitinol]] :*[[:en:Wikipedia:Article development|No winndirtee winndannde mawnde]] :*[[:en:Wikipedia:Manual of Style|Manual of Style]] :Miɗo sikki on mbeltiima e feewnude ɗoo e wonde [[Wikipedia|Wikipediyaŋke!]] Tiiɗno, siynu innde maa e kelle jeewte tawa aɗa winnda tildeeji nay (<nowiki>~~~~</nowiki>); ɗum maa yaltin innde maa e nyalngu nguu. So aɗa yiɗi ballal, ƴeew [[:en:Wikipedia:Questions|Wikipedia:Naamne]], naamndo-ɗaa kam e hello am yeewtere, walla waɗ <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> e hello yeewtere maa, naamndo-ɗaa toon naamnal maa. Kadi, on njaaraama! [[User:TanvirSdqBot|WelcomeBot]] 06:00, 10 Yarkomaa 2026 (UTC) o8p51aicoynrkbycwkvhtrj6m10ruvh Toasa Station 0 45310 192007 2026-10-10T08:27:48Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Gaaraas Toasa (遠浅駅, Toasa-eki) ko gaaraas laaɗe diwooje to Abira, diiwaan Yūfutsu, Hokkaidō, Japon. Diidi Gare Toasa ko laana mawka Muroran woni e mum. Laylaytol station Staasiyoŋ oo ina waɗi jolɗe ɗiɗi banngeeji luurondirɗi, jokkondirɗi e jolɗe, ina kuutoroo laabi ɗiɗi. Kitaca alaa ɗo haaɗi. Stasiyoŋ oo alaa ɗo ƴeewtotoo. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laabi mawɗi Muroran Numanohaata (H17) - Hayakita Tuugnorgal" 192007 wikitext text/x-wiki Gaaraas Toasa (遠浅駅, Toasa-eki) ko gaaraas laaɗe diwooje to Abira, diiwaan Yūfutsu, Hokkaidō, Japon. Diidi Gare Toasa ko laana mawka Muroran woni e mum. Laylaytol station Staasiyoŋ oo ina waɗi jolɗe ɗiɗi banngeeji luurondirɗi, jokkondirɗi e jolɗe, ina kuutoroo laabi ɗiɗi. Kitaca alaa ɗo haaɗi. Stasiyoŋ oo alaa ɗo ƴeewtotoo. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laabi mawɗi Muroran Numanohaata (H17) - Hayakita Tuugnorgal f7hy62kukp1yjoqr33gpo4v1efxjxq1 192008 192007 2026-10-10T08:28:19Z Ilya Discuss 10103 192008 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Gaaraas Toasa (遠浅駅, Toasa-eki) ko gaaraas laaɗe diwooje to Abira, diiwaan Yūfutsu, Hokkaidō, Japon. Diidi Gare Toasa ko laana mawka Muroran woni e mum. Laylaytol station Staasiyoŋ oo ina waɗi jolɗe ɗiɗi banngeeji luurondirɗi, jokkondirɗi e jolɗe, ina kuutoroo laabi ɗiɗi. Kitaca alaa ɗo haaɗi. Stasiyoŋ oo alaa ɗo ƴeewtotoo. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laabi mawɗi Muroran Numanohaata (H17) - Hayakita Tuugnorgal p3hycsu84vinth3rpgkdvoldwvnqyg2 192009 192008 2026-10-10T08:29:51Z Ilya Discuss 10103 192009 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Toasa''' (遠浅駅, Toasa-eki) ko gaaraas laaɗe diwooje to Abira, diiwaan Yūfutsu, Hokkaidō, Japon. == Diidi == Gare Toasa ko laana mawka Muroran woni e mum. == Laylaytol station Staasiyoŋ == oo ina waɗi jolɗe ɗiɗi banngeeji luurondirɗi, jokkondirɗi e jolɗe, ina kuutoroo laabi ɗiɗi. Kitaca alaa ɗo haaɗi. == Stasiyoŋ == oo alaa ɗo ƴeewtotoo. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laabi mawɗi Muroran Numanohaata (H17) - Hayakita == Tuugnorgal == ooiydyc2smuqy389xdqghjd0fikc3go 192010 192009 2026-10-10T08:31:08Z Ilya Discuss 10103 192010 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Toasa''' (遠浅駅, Toasa-eki) ko gaaraas laaɗe diwooje to Abira, diiwaan Yūfutsu, Hokkaidō, Japon..<ref>{{Cite web|title=JR Hokkaido Route Map|url=http://www2.jrhokkaido.co.jp/global/english/ttable/route_map.pdf|access-date=2016-11-19|publisher=Hokkaido Railway Company|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161207145544/http://www2.jrhokkaido.co.jp/global/english/ttable/route_map.pdf|archivedate=2016-12-07}}</ref> == Diidi == Gare Toasa ko laana mawka Muroran woni e mum. == Laylaytol station Staasiyoŋ == oo ina waɗi jolɗe ɗiɗi banngeeji luurondirɗi, jokkondirɗi e jolɗe, ina kuutoroo laabi ɗiɗi. Kitaca alaa ɗo haaɗi. == Stasiyoŋ == oo alaa ɗo ƴeewtotoo. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laabi mawɗi Muroran Numanohaata (H17) - Hayakita == Tuugnorgal == mxdk5kb2x8qfyth0wyd5gfahihxdg66 192011 192010 2026-10-10T08:31:57Z Ilya Discuss 10103 192011 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Toasa''' (遠浅駅, Toasa-eki) ko gaaraas laaɗe diwooje to Abira, diiwaan Yūfutsu, Hokkaidō, Japon..<ref>{{Cite web|title=JR Hokkaido Route Map|url=http://www2.jrhokkaido.co.jp/global/english/ttable/route_map.pdf|access-date=2016-11-19|publisher=Hokkaido Railway Company|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161207145544/http://www2.jrhokkaido.co.jp/global/english/ttable/route_map.pdf|archivedate=2016-12-07}}</ref> == Diidi == Gare Toasa ko laana mawka Muroran woni e mum. == Laylaytol station Staasiyoŋ == oo ina waɗi jolɗe ɗiɗi banngeeji luurondirɗi, jokkondirɗi e jolɗe, ina kuutoroo laabi ɗiɗi. Kitaca alaa ɗo haaɗi. == Stasiyoŋ == oo alaa ɗo ƴeewtotoo. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laabi mawɗi Muroran Numanohaata (H17) - Hayakita == Tuugnorgal == <references /> [[Category:Japan]] bh2e0lc48upaczwg9hul4ixs831a5bn Tōfutsu Station 0 45311 192012 2026-10-10T08:33:45Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Gaaraas Tōfutsu (十弗駅, Tōfutsu-eki) ko gartirgal laana njoorndi tawaangal e wuro Toyokoro, diiwaan Nakagawa, Hokkaidō, Ko JR Hokkaido gollotoo ngal. Diidi Staasiyoŋ oo ina huutoree e laana mawka Nemuro, ina woni 76,5 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Shintoku. Tooɓere Stasiyoŋ Tōfutsu ina jogii plateau bannge gooto e galle stasiyoŋ leɗɗe to bannge nano so ina fadi bannge Nemuro. Nde wonnoo nde ina joginoo plateau islande, kono nde wayliima wonti laawo..." 192012 wikitext text/x-wiki Gaaraas Tōfutsu (十弗駅, Tōfutsu-eki) ko gartirgal laana njoorndi tawaangal e wuro Toyokoro, diiwaan Nakagawa, Hokkaidō, Ko JR Hokkaido gollotoo ngal. Diidi Staasiyoŋ oo ina huutoree e laana mawka Nemuro, ina woni 76,5 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Shintoku. Tooɓere Stasiyoŋ Tōfutsu ina jogii plateau bannge gooto e galle stasiyoŋ leɗɗe to bannge nano so ina fadi bannge Nemuro. Nde wonnoo nde ina joginoo plateau islande, kono nde wayliima wonti laawol gootol e darorɗe hitaande 1980. Mahdi station oo alaa ko toppitii ɗum. Suudu fadndo Suudu fadndo Plateauji Plateauji Tariya Gaaraas oo udditaa ko ñalnde 5 desaambar 1911, ko gartirgal e nder laana njoorndi laamu Japon. E privatisaasiyoŋ laawol laana njoorndi leydi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, jolngo ngoo naati e les njiimaandi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido). Limlebbi yahooɓe E hitaande 2020, gartirgol ngol ina huutoree ko ina tolnoo e 20 neɗɗo ñalnde kala. Nokku taariindi Laawol 73 ngol Hokkaido Laawol 882 ngol Hokkaido. Ƴeew kadi Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon Tuugnorgal 5b3qs4ygp896f4thipmqknmgbgtpivi 192013 192012 2026-10-10T08:34:12Z Ilya Discuss 10103 192013 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Gaaraas Tōfutsu (十弗駅, Tōfutsu-eki) ko gartirgal laana njoorndi tawaangal e wuro Toyokoro, diiwaan Nakagawa, Hokkaidō, Ko JR Hokkaido gollotoo ngal. Diidi Staasiyoŋ oo ina huutoree e laana mawka Nemuro, ina woni 76,5 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Shintoku. Tooɓere Stasiyoŋ Tōfutsu ina jogii plateau bannge gooto e galle stasiyoŋ leɗɗe to bannge nano so ina fadi bannge Nemuro. Nde wonnoo nde ina joginoo plateau islande, kono nde wayliima wonti laawol gootol e darorɗe hitaande 1980. Mahdi station oo alaa ko toppitii ɗum. Suudu fadndo Suudu fadndo Plateauji Plateauji Tariya Gaaraas oo udditaa ko ñalnde 5 desaambar 1911, ko gartirgal e nder laana njoorndi laamu Japon. E privatisaasiyoŋ laawol laana njoorndi leydi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, jolngo ngoo naati e les njiimaandi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido). Limlebbi yahooɓe E hitaande 2020, gartirgol ngol ina huutoree ko ina tolnoo e 20 neɗɗo ñalnde kala. Nokku taariindi Laawol 73 ngol Hokkaido Laawol 882 ngol Hokkaido. Ƴeew kadi Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon Tuugnorgal 7lh1m36hdv6h08i3blfx5f0yzrch8wl 192014 192013 2026-10-10T08:36:31Z Ilya Discuss 10103 192014 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tōfutsu''' (十弗駅, Tōfutsu-eki) ko gartirgal laana njoorndi tawaangal e wuro Toyokoro, diiwaan Nakagawa, Hokkaidō, Ko JR Hokkaido gollotoo ngal. == Diidi Staasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Nemuro, ina woni 76,5 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Shintoku. == Tooɓere Stasiyoŋ == Tōfutsu ina jogii plateau bannge gooto e galle stasiyoŋ leɗɗe to bannge nano so ina fadi bannge Nemuro. Nde wonnoo nde ina joginoo plateau islande, kono nde wayliima wonti laawol gootol e darorɗe hitaande 1980. Mahdi station oo alaa ko toppitii ɗum. Suudu fadndo Suudu fadndo Plateauji Plateauji Tariya Gaaraas oo udditaa ko ñalnde 5 desaambar 1911, ko gartirgal e nder laana njoorndi laamu Japon. == E privatisaasiyoŋ == laawol laana njoorndi leydi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, jolngo ngoo naati e les njiimaandi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido). == Limlebbi == yahooɓe E hitaande 2020, gartirgol ngol ina huutoree ko ina tolnoo e 20 neɗɗo ñalnde kala. Nokku taariindi Laawol 73 ngol Hokkaido Laawol 882 ngol Hokkaido. == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == kb6pzdbb5bt2cfvyivw8t4cz3d8cgos 192015 192014 2026-10-10T08:37:16Z Ilya Discuss 10103 192015 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tōfutsu''' (十弗駅, Tōfutsu-eki) ko gartirgal laana njoorndi tawaangal e wuro Toyokoro, diiwaan Nakagawa, Hokkaidō, Ko JR Hokkaido gollotoo ngal..<ref name="kawashima">{{Cite book|last=Kawashima|first=Ryōzō|script-title=ja:北海道ライン 全線・全駅・全配線・第3巻 道東 道北 エリア|year=2016|publisher=Kodansha|isbn=4062951800|trans-title=Japan Railways Illustrated. Hokkaido. All lines, all stations, all track layouts. Volume 3 East and North areas|language=Japanese|pages=22, 67}}</ref><ref name="hacchi">{{cite web|url=http://hacchi-no-he.net/line/nemuro/station/0310_toofutsu.htm|title=十弗駅|trans-title=Tōfutsu Station|accessdate=16 March 2025|website=hacchi-no-he.net}}</ref> == Diidi Staasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Nemuro, ina woni 76,5 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Shintoku. == Tooɓere Stasiyoŋ == Tōfutsu ina jogii plateau bannge gooto e galle stasiyoŋ leɗɗe to bannge nano so ina fadi bannge Nemuro. Nde wonnoo nde ina joginoo plateau islande, kono nde wayliima wonti laawol gootol e darorɗe hitaande 1980. Mahdi station oo alaa ko toppitii ɗum. Suudu fadndo Suudu fadndo Plateauji Plateauji Tariya Gaaraas oo udditaa ko ñalnde 5 desaambar 1911, ko gartirgal e nder laana njoorndi laamu Japon. == E privatisaasiyoŋ == laawol laana njoorndi leydi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, jolngo ngoo naati e les njiimaandi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido). == Limlebbi == yahooɓe E hitaande 2020, gartirgol ngol ina huutoree ko ina tolnoo e 20 neɗɗo ñalnde kala. Nokku taariindi Laawol 73 ngol Hokkaido Laawol 882 ngol Hokkaido. == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == 2piuvigh2k6h26vfoln7ef0uaw02q5x 192016 192015 2026-10-10T08:38:13Z Ilya Discuss 10103 192016 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tōfutsu''' (十弗駅, Tōfutsu-eki) ko gartirgal laana njoorndi tawaangal e wuro Toyokoro, diiwaan Nakagawa, Hokkaidō, Ko JR Hokkaido gollotoo ngal..<ref name="kawashima">{{Cite book|last=Kawashima|first=Ryōzō|script-title=ja:北海道ライン 全線・全駅・全配線・第3巻 道東 道北 エリア|year=2016|publisher=Kodansha|isbn=4062951800|trans-title=Japan Railways Illustrated. Hokkaido. All lines, all stations, all track layouts. Volume 3 East and North areas|language=Japanese|pages=22, 67}}</ref><ref name="hacchi">{{cite web|url=http://hacchi-no-he.net/line/nemuro/station/0310_toofutsu.htm|title=十弗駅|trans-title=Tōfutsu Station|accessdate=16 March 2025|website=hacchi-no-he.net}}</ref> == Diidi Staasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Nemuro, ina woni 76,5 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Shintoku.<ref name="Teishajo">{{cite book|last1=Ishino|first1=Satoshi|title=停車場変遷大事典. 国鉄・JR 編|publisher=Japan Travel Bureau|year=1998|isbn=978-4-533-02980-6|page=878|language=Japanese}}</ref> == Tooɓere Stasiyoŋ == Tōfutsu ina jogii plateau bannge gooto e galle stasiyoŋ leɗɗe to bannge nano so ina fadi bannge Nemuro. Nde wonnoo nde ina joginoo plateau islande, kono nde wayliima wonti laawol gootol e darorɗe hitaande 1980. Mahdi station oo alaa ko toppitii ɗum. Suudu fadndo Suudu fadndo Plateauji Plateauji Tariya Gaaraas oo udditaa ko ñalnde 5 desaambar 1911, ko gartirgal e nder laana njoorndi laamu Japon. == E privatisaasiyoŋ == laawol laana njoorndi leydi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, jolngo ngoo naati e les njiimaandi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido). == Limlebbi == yahooɓe E hitaande 2020, gartirgol ngol ina huutoree ko ina tolnoo e 20 neɗɗo ñalnde kala. Nokku taariindi Laawol 73 ngol Hokkaido Laawol 882 ngol Hokkaido. == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == r69tluwsf4iz3fxsavh5aaqq7bwon26 192017 192016 2026-10-10T08:38:56Z Ilya Discuss 10103 192017 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tōfutsu''' (十弗駅, Tōfutsu-eki) ko gartirgal laana njoorndi tawaangal e wuro Toyokoro, diiwaan Nakagawa, Hokkaidō, Ko JR Hokkaido gollotoo ngal..<ref name="kawashima">{{Cite book|last=Kawashima|first=Ryōzō|script-title=ja:北海道ライン 全線・全駅・全配線・第3巻 道東 道北 エリア|year=2016|publisher=Kodansha|isbn=4062951800|trans-title=Japan Railways Illustrated. Hokkaido. All lines, all stations, all track layouts. Volume 3 East and North areas|language=Japanese|pages=22, 67}}</ref><ref name="hacchi">{{cite web|url=http://hacchi-no-he.net/line/nemuro/station/0310_toofutsu.htm|title=十弗駅|trans-title=Tōfutsu Station|accessdate=16 March 2025|website=hacchi-no-he.net}}</ref> == Diidi Staasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Nemuro, ina woni 76,5 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Shintoku.<ref name="Teishajo">{{cite book|last1=Ishino|first1=Satoshi|title=停車場変遷大事典. 国鉄・JR 編|publisher=Japan Travel Bureau|year=1998|isbn=978-4-533-02980-6|page=878|language=Japanese}}</ref> == Tooɓere Stasiyoŋ == Tōfutsu ina jogii plateau bannge gooto e galle stasiyoŋ leɗɗe to bannge nano so ina fadi bannge Nemuro. Nde wonnoo nde ina joginoo plateau islande, kono nde wayliima wonti laawol gootol e darorɗe hitaande 1980.<ref name="JR Hokkaido">{{Cite web|url=https://www.jrhokkaido.co.jp/corporate/region/pdf/jyoukyou/ekibetsu.pdf|title=駅別乗車人|format=PDF|publisher=JR Hokkaido|date=2025}}</ref> Mahdi station oo alaa ko toppitii ɗum. Suudu fadndo Suudu fadndo Plateauji Plateauji Tariya Gaaraas oo udditaa ko ñalnde 5 desaambar 1911, ko gartirgal e nder laana njoorndi laamu Japon. == E privatisaasiyoŋ == laawol laana njoorndi leydi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, jolngo ngoo naati e les njiimaandi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido). == Limlebbi == yahooɓe E hitaande 2020, gartirgol ngol ina huutoree ko ina tolnoo e 20 neɗɗo ñalnde kala. Nokku taariindi Laawol 73 ngol Hokkaido Laawol 882 ngol Hokkaido. == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == fcjciz7q90zpxii19g5c4hep185f43x 192018 192017 2026-10-10T08:39:28Z Ilya Discuss 10103 192018 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tōfutsu''' (十弗駅, Tōfutsu-eki) ko gartirgal laana njoorndi tawaangal e wuro Toyokoro, diiwaan Nakagawa, Hokkaidō, Ko JR Hokkaido gollotoo ngal..<ref name="kawashima">{{Cite book|last=Kawashima|first=Ryōzō|script-title=ja:北海道ライン 全線・全駅・全配線・第3巻 道東 道北 エリア|year=2016|publisher=Kodansha|isbn=4062951800|trans-title=Japan Railways Illustrated. Hokkaido. All lines, all stations, all track layouts. Volume 3 East and North areas|language=Japanese|pages=22, 67}}</ref><ref name="hacchi">{{cite web|url=http://hacchi-no-he.net/line/nemuro/station/0310_toofutsu.htm|title=十弗駅|trans-title=Tōfutsu Station|accessdate=16 March 2025|website=hacchi-no-he.net}}</ref> == Diidi Staasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Nemuro, ina woni 76,5 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Shintoku.<ref name="Teishajo">{{cite book|last1=Ishino|first1=Satoshi|title=停車場変遷大事典. 国鉄・JR 編|publisher=Japan Travel Bureau|year=1998|isbn=978-4-533-02980-6|page=878|language=Japanese}}</ref> == Tooɓere Stasiyoŋ == Tōfutsu ina jogii plateau bannge gooto e galle stasiyoŋ leɗɗe to bannge nano so ina fadi bannge Nemuro. Nde wonnoo nde ina joginoo plateau islande, kono nde wayliima wonti laawol gootol e darorɗe hitaande 1980.<ref name="JR Hokkaido">{{Cite web|url=https://www.jrhokkaido.co.jp/corporate/region/pdf/jyoukyou/ekibetsu.pdf|title=駅別乗車人|format=PDF|publisher=JR Hokkaido|date=2025}}</ref> Mahdi station oo alaa ko toppitii ɗum. Suudu fadndo Suudu fadndo Plateauji Plateauji Tariya Gaaraas oo udditaa ko ñalnde 5 desaambar 1911, ko gartirgal e nder laana njoorndi laamu Japon. == E privatisaasiyoŋ == laawol laana njoorndi leydi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, jolngo ngoo naati e les njiimaandi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido). == Limlebbi == yahooɓe E hitaande 2020, gartirgol ngol ina huutoree ko ina tolnoo e 20 neɗɗo ñalnde kala. Nokku taariindi Laawol 73 ngol Hokkaido Laawol 882 ngol Hokkaido. == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == <references /> [[Category:Japan]] d7upob4g8q51iz8bf5nro9hb36jwzeu Tōgeshita Station 0 45312 192019 2026-10-10T08:41:42Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Gaaraas Tōgeshita ( 峠下駅, Tōgeshita-eki ) ko gaaraas laaɗe diwooje to Rumoi, to Hokkaidō, Japon. Diidi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido Rumoi Laabi Mawɗi Laylaytol station Ndee ɗoo dingiral ina joginoo plateauji ɗiɗi banngeeji luurondirɗi ina kuutoroo laabi ɗiɗi.[user-generated source] Ko ɗoo tan dingiral ɗo otooji kawrata ina waawi waɗeede e Rumoi Main Line.Caggal nde ngal momtaa, galle dingiral ngal yanii sabu teddeendi nees. Stations gonɗe saraaji..." 192019 wikitext text/x-wiki Gaaraas Tōgeshita ( 峠下駅, Tōgeshita-eki ) ko gaaraas laaɗe diwooje to Rumoi, to Hokkaidō, Japon. Diidi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido Rumoi Laabi Mawɗi Laylaytol station Ndee ɗoo dingiral ina joginoo plateauji ɗiɗi banngeeji luurondirɗi ina kuutoroo laabi ɗiɗi.[user-generated source] Ko ɗoo tan dingiral ɗo otooji kawrata ina waawi waɗeede e Rumoi Main Line.Caggal nde ngal momtaa, galle dingiral ngal yanii sabu teddeendi nees. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Rumoi Laabi Mawɗi Horonuka nokku Ebishima Tuugnorgal 3dfgntvtrlh187rpwptzrj3wmnmkyf2 192020 192019 2026-10-10T08:42:29Z Ilya Discuss 10103 192020 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Gaaraas Tōgeshita ( 峠下駅, Tōgeshita-eki ) ko gaaraas laaɗe diwooje to Rumoi, to Hokkaidō, Japon. Diidi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido Rumoi Laabi Mawɗi Laylaytol station Ndee ɗoo dingiral ina joginoo plateauji ɗiɗi banngeeji luurondirɗi ina kuutoroo laabi ɗiɗi.[user-generated source] Ko ɗoo tan dingiral ɗo otooji kawrata ina waawi waɗeede e Rumoi Main Line.Caggal nde ngal momtaa, galle dingiral ngal yanii sabu teddeendi nees. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Rumoi Laabi Mawɗi Horonuka nokku Ebishima Tuugnorgal gqqhxa71voflm64vdvv832gkstja1md 192021 192020 2026-10-10T08:44:16Z Ilya Discuss 10103 192021 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tōgeshita''' ( 峠下駅, Tōgeshita-eki ) ko gaaraas laaɗe diwooje to Rumoi, to Hokkaidō, Japon. == Diidi Sosiyetee == laana njoorndi Hokkaido Rumoi Laabi Mawɗi Laylaytol station Ndee ɗoo dingiral ina joginoo plateauji ɗiɗi banngeeji luurondirɗi ina kuutoroo laabi ɗiɗi.[user-generated source] Ko ɗoo tan dingiral ɗo otooji kawrata ina waawi waɗeede e Rumoi Main Line.Caggal nde ngal momtaa, galle dingiral ngal yanii sabu teddeendi nees. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Rumoi Laabi Mawɗi Horonuka nokku Ebishima == Tuugnorgal == 37chxbru0dm8myax5qlmjxln568ix8a 192022 192021 2026-10-10T08:45:32Z Ilya Discuss 10103 192022 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tōgeshita''' ( 峠下駅, Tōgeshita-eki ) ko gaaraas laaɗe diwooje to Rumoi, to Hokkaidō, Japon.<ref name=":0">{{Cite web|title=峠下駅 - Enpedia|url=https://enpedia.rxy.jp/wiki/%E5%B3%A0%E4%B8%8B%E9%A7%85|access-date=2023-02-23|website=enpedia.rxy.jp}}{{User-generated source|date=January 2024}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-04-02|title=廃線となった北海道の峠下駅 雪の重みで駅舎崩壊 JR「想定外」:朝日新聞デジタル|url=https://www.asahi.com/articles/ASS4242NLS42IIPE00NM.html?iref=ogimage_rek|access-date=2024-04-08|website=朝日新聞デジタル|language=ja}}</ref> == Diidi Sosiyetee == laana njoorndi Hokkaido Rumoi Laabi Mawɗi Laylaytol station Ndee ɗoo dingiral ina joginoo plateauji ɗiɗi banngeeji luurondirɗi ina kuutoroo laabi ɗiɗi.[user-generated source] Ko ɗoo tan dingiral ɗo otooji kawrata ina waawi waɗeede e Rumoi Main Line.Caggal nde ngal momtaa, galle dingiral ngal yanii sabu teddeendi nees. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Rumoi Laabi Mawɗi Horonuka nokku Ebishima == Tuugnorgal == ky0354r36gcn926b6g8m7y8bwbzlwsi 192023 192022 2026-10-10T08:46:02Z Ilya Discuss 10103 192023 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tōgeshita''' ( 峠下駅, Tōgeshita-eki ) ko gaaraas laaɗe diwooje to Rumoi, to Hokkaidō, Japon.<ref name=":0">{{Cite web|title=峠下駅 - Enpedia|url=https://enpedia.rxy.jp/wiki/%E5%B3%A0%E4%B8%8B%E9%A7%85|access-date=2023-02-23|website=enpedia.rxy.jp}}{{User-generated source|date=January 2024}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-04-02|title=廃線となった北海道の峠下駅 雪の重みで駅舎崩壊 JR「想定外」:朝日新聞デジタル|url=https://www.asahi.com/articles/ASS4242NLS42IIPE00NM.html?iref=ogimage_rek|access-date=2024-04-08|website=朝日新聞デジタル|language=ja}}</ref> == Diidi Sosiyetee == laana njoorndi Hokkaido Rumoi Laabi Mawɗi Laylaytol station Ndee ɗoo dingiral ina joginoo plateauji ɗiɗi banngeeji luurondirɗi ina kuutoroo laabi ɗiɗi.[user-generated source] Ko ɗoo tan dingiral ɗo otooji kawrata ina waawi waɗeede e Rumoi Main Line.Caggal nde ngal momtaa, galle dingiral ngal yanii sabu teddeendi nees. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Rumoi Laabi Mawɗi Horonuka nokku Ebishima == Tuugnorgal == <references /> [[Category:Japan]] 6pgmpbp7tlwx5wkt9yv6wpdfpj70n5r Toikanbetsu Station 0 45313 192024 2026-10-10T08:49:14Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Gaaraas Toikanbetsu ( 問寒別駅, Toikanbetsu-eki ) ko gaaraas laana njoorndi gonɗo e wuro Horonobe, to leydi Japon. Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum. Diidi Stasiyoŋ oo ina huutoree e laana mawka Sōya, ina woni 175,8 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Asahikawa. Ko otooji nokkuuji ɗii tan njoofata e ndeeɗoo jolngo. Laylaytol station Ko ɗum dingiral dow leydi, jogingal plateau bannge gooto e laawol gootol. Plateau oo woni ko e bannge worgo-fuɗnaange laawol ngol (..." 192024 wikitext text/x-wiki Gaaraas Toikanbetsu ( 問寒別駅, Toikanbetsu-eki ) ko gaaraas laana njoorndi gonɗo e wuro Horonobe, to leydi Japon. Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum. Diidi Stasiyoŋ oo ina huutoree e laana mawka Sōya, ina woni 175,8 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Asahikawa. Ko otooji nokkuuji ɗii tan njoofata e ndeeɗoo jolngo. Laylaytol station Ko ɗum dingiral dow leydi, jogingal plateau bannge gooto e laawol gootol. Plateau oo woni ko e bannge worgo-fuɗnaange laawol ngol (bannge ñaamo so aɗa fadi Wakkanai). Ko dingiral ngal alaa gollotooɓe, ngal wuro Horonobe ardii. Mahdi station oo woni ko e bannge worgo-fuɗnaange nokku oo, sara hakkunde plateau oo. Mahdi station oo hannde ko mahdi station otooji marsandiis, ko oto diisneteeɗo Yo3500 series. Ina darii e dow tuugnorgal galle station asliijo.. Mahdi station e hitaande 2017 Mahdi station e hitaande 2017 Daaldal Daaldal Maandeeji Maandeeji aea3brlegltjq3hwi0k9x32ph0f2rfw 192025 192024 2026-10-10T08:50:22Z Ilya Discuss 10103 192025 wikitext text/x-wiki Gaaraas Toikanbetsu ( 問寒別駅, Toikanbetsu-eki ) ko gaaraas laana njoorndi gonɗo e wuro Horonobe, to leydi Japon. Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum. Diidi Stasiyoŋ oo ina huutoree e laana mawka Sōya, ina woni 175,8 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Asahikawa. Ko otooji nokkuuji ɗii tan njoofata e ndeeɗoo jolngo. Laylaytol station Ko ɗum dingiral dow leydi, jogingal plateau bannge gooto e laawol gootol. Plateau oo woni ko e bannge worgo-fuɗnaange laawol ngol (bannge ñaamo so aɗa fadi Wakkanai). Ko dingiral ngal alaa gollotooɓe, ngal wuro Horonobe ardii. Mahdi station oo woni ko e bannge worgo-fuɗnaange nokku oo, sara hakkunde plateau oo. Mahdi station oo hannde ko mahdi station otooji marsandiis, ko oto diisneteeɗo Yo3500 series. Ina darii e dow tuugnorgal galle station asliijo.. Mahdi station e hitaande 2017 Mahdi station e hitaande 2017 Daaldal Daaldal Maandeeji Maandeeji Tariya Staasiyoŋ oo udditaa ko ñalnde 10 noowammbar 1923 e udditgol ministeer laana njoorndi Teshio hakkunde staasiyoŋ Homare (jooni ko staasiyoŋ Teshio-Nakagawa) e ooɗoo staasiyoŋ laana njoorndi ɓeydaama haa staasiyoŋ Horonobe e hitaande 1925. Laabi Teshio ɗii naatnaa e laana njoorndi Soya the Main Rai910 (JNR), lomto JGR, ñalnde 1 abriil 1987, JR Hokkaido ƴetti laamu dingiral ngal. E lewru suwee 2023, ndeeɗoo dingiral suɓaama ngam jeyeede e dingiral 42 gonngal e lowre JR Hokkaido potngal momteede sabu ŋakkeende yahooɓe. Ndee ɗoo golle ko wuro Horonobe salii, ngo hollitii wonde wuro ngoo maa ƴettu toppitagol e njuɓɓudi station oo, tawa ko e kaalis ummoriiɗo e dokke taksiiji wuro ngoo e geɗe goɗɗe gila e hitaande ngalu 2021. Limlebbi yahooɓe E hitaande 2023, gartirgol ngol ina huutoree e ñalawma kala ko ina tolnoo e yahooɓe ɗiɗo. Nokku taariindi Laawol mawngol 583 ngol Hokkaido Laawol mawngol 541 ngol Hokkaido Laawol mawngol 395 ngol Hokkaido Ƴeew kadi Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon Tuugnorgal kv3oxlv63f86x77k91jq8tx64ia4s43 192026 192025 2026-10-10T08:51:52Z Ilya Discuss 10103 192026 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Gaaraas Toikanbetsu ( 問寒別駅, Toikanbetsu-eki ) ko gaaraas laana njoorndi gonɗo e wuro Horonobe, to leydi Japon. Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum. Diidi Stasiyoŋ oo ina huutoree e laana mawka Sōya, ina woni 175,8 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Asahikawa. Ko otooji nokkuuji ɗii tan njoofata e ndeeɗoo jolngo. Laylaytol station Ko ɗum dingiral dow leydi, jogingal plateau bannge gooto e laawol gootol. Plateau oo woni ko e bannge worgo-fuɗnaange laawol ngol (bannge ñaamo so aɗa fadi Wakkanai). Ko dingiral ngal alaa gollotooɓe, ngal wuro Horonobe ardii. Mahdi station oo woni ko e bannge worgo-fuɗnaange nokku oo, sara hakkunde plateau oo. Mahdi station oo hannde ko mahdi station otooji marsandiis, ko oto diisneteeɗo Yo3500 series. Ina darii e dow tuugnorgal galle station asliijo.. Mahdi station e hitaande 2017 Mahdi station e hitaande 2017 Daaldal Daaldal Maandeeji Maandeeji Tariya Staasiyoŋ oo udditaa ko ñalnde 10 noowammbar 1923 e udditgol ministeer laana njoorndi Teshio hakkunde staasiyoŋ Homare (jooni ko staasiyoŋ Teshio-Nakagawa) e ooɗoo staasiyoŋ laana njoorndi ɓeydaama haa staasiyoŋ Horonobe e hitaande 1925. Laabi Teshio ɗii naatnaa e laana njoorndi Soya the Main Rai910 (JNR), lomto JGR, ñalnde 1 abriil 1987, JR Hokkaido ƴetti laamu dingiral ngal. E lewru suwee 2023, ndeeɗoo dingiral suɓaama ngam jeyeede e dingiral 42 gonngal e lowre JR Hokkaido potngal momteede sabu ŋakkeende yahooɓe. Ndee ɗoo golle ko wuro Horonobe salii, ngo hollitii wonde wuro ngoo maa ƴettu toppitagol e njuɓɓudi station oo, tawa ko e kaalis ummoriiɗo e dokke taksiiji wuro ngoo e geɗe goɗɗe gila e hitaande ngalu 2021. Limlebbi yahooɓe E hitaande 2023, gartirgol ngol ina huutoree e ñalawma kala ko ina tolnoo e yahooɓe ɗiɗo. Nokku taariindi Laawol mawngol 583 ngol Hokkaido Laawol mawngol 541 ngol Hokkaido Laawol mawngol 395 ngol Hokkaido Ƴeew kadi Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon Tuugnorgal oj811gqyx4e3iadq5nf3uszqmd2bhf9 192027 192026 2026-10-10T08:54:40Z Ilya Discuss 10103 192027 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Toikanbetsu''' ( 問寒別駅, Toikanbetsu-eki ) ko gaaraas laana njoorndi gonɗo e wuro Horonobe, to leydi Japon. Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum. == Diidi Stasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Sōya, ina woni 175,8 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Asahikawa. Ko otooji nokkuuji ɗii tan njoofata e ndeeɗoo jolngo. == Laylaytol == station Ko ɗum dingiral dow leydi, jogingal plateau bannge gooto e laawol gootol. Plateau oo woni ko e bannge worgo-fuɗnaange laawol ngol (bannge ñaamo so aɗa fadi Wakkanai). Ko dingiral ngal alaa gollotooɓe, ngal wuro Horonobe ardii. Mahdi station oo woni ko e bannge worgo-fuɗnaange nokku oo, sara hakkunde plateau oo. Mahdi station oo hannde ko mahdi station otooji marsandiis, ko oto diisneteeɗo Yo3500 series. Ina darii e dow tuugnorgal galle station asliijo.. Mahdi station e hitaande 2017 Mahdi station e hitaande 2017 Daaldal Daaldal Maandeeji Maandeeji == Tariya Staasiyoŋ == oo udditaa ko ñalnde 10 noowammbar 1923 e udditgol ministeer laana njoorndi Teshio hakkunde staasiyoŋ Homare (jooni ko staasiyoŋ Teshio-Nakagawa) e ooɗoo staasiyoŋ laana njoorndi ɓeydaama haa staasiyoŋ Horonobe e hitaande 1925. == Laabi == Teshio ɗii naatnaa e laana njoorndi Soya the Main Rai910 (JNR), lomto JGR, ñalnde 1 abriil 1987, JR Hokkaido ƴetti laamu dingiral ngal. == E lewru == suwee 2023, ndeeɗoo dingiral suɓaama ngam jeyeede e dingiral 42 gonngal e lowre JR Hokkaido potngal momteede sabu ŋakkeende yahooɓe. Ndee ɗoo golle ko wuro Horonobe salii, ngo hollitii wonde wuro ngoo maa ƴettu toppitagol e njuɓɓudi station oo, tawa ko e kaalis ummoriiɗo e dokke taksiiji wuro ngoo e geɗe goɗɗe gila e hitaande ngalu 2021. == Limlebbi == yahooɓe E hitaande 2023, gartirgol ngol ina huutoree e ñalawma kala ko ina tolnoo e yahooɓe ɗiɗo. Nokku taariindi Laawol mawngol 583 ngol Hokkaido Laawol mawngol 541 ngol Hokkaido Laawol mawngol 395 ngol Hokkaido == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == 2bfzrv4js8s116t0eet3hxohm21llts 192028 192027 2026-10-10T08:55:27Z Ilya Discuss 10103 192028 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Toikanbetsu''' ( 問寒別駅, Toikanbetsu-eki ) ko gaaraas laana njoorndi gonɗo e wuro Horonobe, to leydi Japon. Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum..<ref name="kawashima">{{Cite book|last=Kawashima|first=Ryōzō|script-title=ja:北海道ライン 全線・全駅・全配線・第3巻 道東 道北 エリア|year=2016|publisher=Kodansha|isbn=4062951800|trans-title=Japan Railways Illustrated. Hokkaido. All lines, all stations, all track layouts. Volume 3 East and North areas|language=Japanese|pages=22, 67}}</ref><ref name="hacchi">{{cite web|url=http://hacchi-no-he.net/line/souya/station/0390_toikanbetsu.htm|title=問寒別駅|trans-title=Toikanbetsu Station|accessdate=16 March 2018|website=hacchi-no-he.net}}</ref> == Diidi Stasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Sōya, ina woni 175,8 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Asahikawa. Ko otooji nokkuuji ɗii tan njoofata e ndeeɗoo jolngo. == Laylaytol == station Ko ɗum dingiral dow leydi, jogingal plateau bannge gooto e laawol gootol. Plateau oo woni ko e bannge worgo-fuɗnaange laawol ngol (bannge ñaamo so aɗa fadi Wakkanai). Ko dingiral ngal alaa gollotooɓe, ngal wuro Horonobe ardii. Mahdi station oo woni ko e bannge worgo-fuɗnaange nokku oo, sara hakkunde plateau oo. Mahdi station oo hannde ko mahdi station otooji marsandiis, ko oto diisneteeɗo Yo3500 series. Ina darii e dow tuugnorgal galle station asliijo.. Mahdi station e hitaande 2017 Mahdi station e hitaande 2017 Daaldal Daaldal Maandeeji Maandeeji == Tariya Staasiyoŋ == oo udditaa ko ñalnde 10 noowammbar 1923 e udditgol ministeer laana njoorndi Teshio hakkunde staasiyoŋ Homare (jooni ko staasiyoŋ Teshio-Nakagawa) e ooɗoo staasiyoŋ laana njoorndi ɓeydaama haa staasiyoŋ Horonobe e hitaande 1925. == Laabi == Teshio ɗii naatnaa e laana njoorndi Soya the Main Rai910 (JNR), lomto JGR, ñalnde 1 abriil 1987, JR Hokkaido ƴetti laamu dingiral ngal. == E lewru == suwee 2023, ndeeɗoo dingiral suɓaama ngam jeyeede e dingiral 42 gonngal e lowre JR Hokkaido potngal momteede sabu ŋakkeende yahooɓe. Ndee ɗoo golle ko wuro Horonobe salii, ngo hollitii wonde wuro ngoo maa ƴettu toppitagol e njuɓɓudi station oo, tawa ko e kaalis ummoriiɗo e dokke taksiiji wuro ngoo e geɗe goɗɗe gila e hitaande ngalu 2021. == Limlebbi == yahooɓe E hitaande 2023, gartirgol ngol ina huutoree e ñalawma kala ko ina tolnoo e yahooɓe ɗiɗo. Nokku taariindi Laawol mawngol 583 ngol Hokkaido Laawol mawngol 541 ngol Hokkaido Laawol mawngol 395 ngol Hokkaido == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == blv95gvxn40ktqgau1sxzw0jsp5jvgq 192029 192028 2026-10-10T08:56:22Z Ilya Discuss 10103 192029 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Toikanbetsu''' ( 問寒別駅, Toikanbetsu-eki ) ko gaaraas laana njoorndi gonɗo e wuro Horonobe, to leydi Japon. Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum..<ref name="kawashima">{{Cite book|last=Kawashima|first=Ryōzō|script-title=ja:北海道ライン 全線・全駅・全配線・第3巻 道東 道北 エリア|year=2016|publisher=Kodansha|isbn=4062951800|trans-title=Japan Railways Illustrated. Hokkaido. All lines, all stations, all track layouts. Volume 3 East and North areas|language=Japanese|pages=22, 67}}</ref><ref name="hacchi">{{cite web|url=http://hacchi-no-he.net/line/souya/station/0390_toikanbetsu.htm|title=問寒別駅|trans-title=Toikanbetsu Station|accessdate=16 March 2018|website=hacchi-no-he.net}}</ref> == Diidi Stasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Sōya, ina woni 175,8 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Asahikawa. Ko otooji nokkuuji ɗii tan njoofata e ndeeɗoo jolngo.<ref name="kawashima2" /><ref>{{cite web|title=列車名/路線名から時刻検索 宗谷本線(稚内―名寄―旭川) 上り|url=https://jrhokkaidonorikae.com/vtime/vtime.php?s=2891&d=20191003|website=JR Hokkaido|access-date=3 October 2019|date=3 October 2019}}</ref> == Laylaytol == station Ko ɗum dingiral dow leydi, jogingal plateau bannge gooto e laawol gootol. Plateau oo woni ko e bannge worgo-fuɗnaange laawol ngol (bannge ñaamo so aɗa fadi Wakkanai). Ko dingiral ngal alaa gollotooɓe, ngal wuro Horonobe ardii. Mahdi station oo woni ko e bannge worgo-fuɗnaange nokku oo, sara hakkunde plateau oo. Mahdi station oo hannde ko mahdi station otooji marsandiis, ko oto diisneteeɗo Yo3500 series. Ina darii e dow tuugnorgal galle station asliijo.. Mahdi station e hitaande 2017 Mahdi station e hitaande 2017 Daaldal Daaldal Maandeeji Maandeeji == Tariya Staasiyoŋ == oo udditaa ko ñalnde 10 noowammbar 1923 e udditgol ministeer laana njoorndi Teshio hakkunde staasiyoŋ Homare (jooni ko staasiyoŋ Teshio-Nakagawa) e ooɗoo staasiyoŋ laana njoorndi ɓeydaama haa staasiyoŋ Horonobe e hitaande 1925. == Laabi == Teshio ɗii naatnaa e laana njoorndi Soya the Main Rai910 (JNR), lomto JGR, ñalnde 1 abriil 1987, JR Hokkaido ƴetti laamu dingiral ngal. == E lewru == suwee 2023, ndeeɗoo dingiral suɓaama ngam jeyeede e dingiral 42 gonngal e lowre JR Hokkaido potngal momteede sabu ŋakkeende yahooɓe. Ndee ɗoo golle ko wuro Horonobe salii, ngo hollitii wonde wuro ngoo maa ƴettu toppitagol e njuɓɓudi station oo, tawa ko e kaalis ummoriiɗo e dokke taksiiji wuro ngoo e geɗe goɗɗe gila e hitaande ngalu 2021. == Limlebbi == yahooɓe E hitaande 2023, gartirgol ngol ina huutoree e ñalawma kala ko ina tolnoo e yahooɓe ɗiɗo. Nokku taariindi Laawol mawngol 583 ngol Hokkaido Laawol mawngol 541 ngol Hokkaido Laawol mawngol 395 ngol Hokkaido == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == 0mdb1xkaqxed5v4yzmf5dwni9t0rk72 192030 192029 2026-10-10T08:57:09Z Ilya Discuss 10103 192030 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Toikanbetsu''' ( 問寒別駅, Toikanbetsu-eki ) ko gaaraas laana njoorndi gonɗo e wuro Horonobe, to leydi Japon. Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum..<ref name="kawashima">{{Cite book|last=Kawashima|first=Ryōzō|script-title=ja:北海道ライン 全線・全駅・全配線・第3巻 道東 道北 エリア|year=2016|publisher=Kodansha|isbn=4062951800|trans-title=Japan Railways Illustrated. Hokkaido. All lines, all stations, all track layouts. Volume 3 East and North areas|language=Japanese|pages=22, 67}}</ref><ref name="hacchi">{{cite web|url=http://hacchi-no-he.net/line/souya/station/0390_toikanbetsu.htm|title=問寒別駅|trans-title=Toikanbetsu Station|accessdate=16 March 2018|website=hacchi-no-he.net}}</ref> == Diidi Stasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Sōya, ina woni 175,8 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Asahikawa. Ko otooji nokkuuji ɗii tan njoofata e ndeeɗoo jolngo.<ref name="kawashima2" /><ref>{{cite web|title=列車名/路線名から時刻検索 宗谷本線(稚内―名寄―旭川) 上り|url=https://jrhokkaidonorikae.com/vtime/vtime.php?s=2891&d=20191003|website=JR Hokkaido|access-date=3 October 2019|date=3 October 2019}}</ref> == Laylaytol == station Ko ɗum dingiral dow leydi, jogingal plateau bannge gooto e laawol gootol. Plateau oo woni ko e bannge worgo-fuɗnaange laawol ngol (bannge ñaamo so aɗa fadi Wakkanai). Ko dingiral ngal alaa gollotooɓe, ngal wuro Horonobe ardii. Mahdi station oo woni ko e bannge worgo-fuɗnaange nokku oo, sara hakkunde plateau oo. Mahdi station oo hannde ko mahdi station otooji marsandiis, ko oto diisneteeɗo Yo3500 series. Ina darii e dow tuugnorgal galle station asliijo.. Mahdi station e hitaande 2017 Mahdi station e hitaande 2017 Daaldal Daaldal Maandeeji Maandeeji == Tariya Staasiyoŋ == oo udditaa ko ñalnde 10 noowammbar 1923 e udditgol ministeer laana njoorndi Teshio hakkunde staasiyoŋ Homare (jooni ko staasiyoŋ Teshio-Nakagawa) e ooɗoo staasiyoŋ laana njoorndi ɓeydaama haa staasiyoŋ Horonobe e hitaande 1925..<ref name="Nippon">{{cite news|url=https://www.nippon.com/en/genre/society/l10498/|author=The Jiji Press|date=September 15, 2017|access-date=September 19, 2017|title=Name Boards of Two Unmanned Stations in Hokkaidō Stolen (News)}}</ref> == Laabi == Teshio ɗii naatnaa e laana njoorndi Soya the Main Rai910 (JNR), lomto JGR, ñalnde 1 abriil 1987, JR Hokkaido ƴetti laamu dingiral ngal. == E lewru == suwee 2023, ndeeɗoo dingiral suɓaama ngam jeyeede e dingiral 42 gonngal e lowre JR Hokkaido potngal momteede sabu ŋakkeende yahooɓe. Ndee ɗoo golle ko wuro Horonobe salii, ngo hollitii wonde wuro ngoo maa ƴettu toppitagol e njuɓɓudi station oo, tawa ko e kaalis ummoriiɗo e dokke taksiiji wuro ngoo e geɗe goɗɗe gila e hitaande ngalu 2021. == Limlebbi == yahooɓe E hitaande 2023, gartirgol ngol ina huutoree e ñalawma kala ko ina tolnoo e yahooɓe ɗiɗo. Nokku taariindi Laawol mawngol 583 ngol Hokkaido Laawol mawngol 541 ngol Hokkaido Laawol mawngol 395 ngol Hokkaido == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == 8jndr4snjw10ayxf7diiefrerg4dfcc 192031 192030 2026-10-10T08:58:02Z Ilya Discuss 10103 192031 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Toikanbetsu''' ( 問寒別駅, Toikanbetsu-eki ) ko gaaraas laana njoorndi gonɗo e wuro Horonobe, to leydi Japon. Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum..<ref name="kawashima">{{Cite book|last=Kawashima|first=Ryōzō|script-title=ja:北海道ライン 全線・全駅・全配線・第3巻 道東 道北 エリア|year=2016|publisher=Kodansha|isbn=4062951800|trans-title=Japan Railways Illustrated. Hokkaido. All lines, all stations, all track layouts. Volume 3 East and North areas|language=Japanese|pages=22, 67}}</ref><ref name="hacchi">{{cite web|url=http://hacchi-no-he.net/line/souya/station/0390_toikanbetsu.htm|title=問寒別駅|trans-title=Toikanbetsu Station|accessdate=16 March 2018|website=hacchi-no-he.net}}</ref> == Diidi Stasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Sōya, ina woni 175,8 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Asahikawa. Ko otooji nokkuuji ɗii tan njoofata e ndeeɗoo jolngo.<ref name="kawashima2" /><ref>{{cite web|title=列車名/路線名から時刻検索 宗谷本線(稚内―名寄―旭川) 上り|url=https://jrhokkaidonorikae.com/vtime/vtime.php?s=2891&d=20191003|website=JR Hokkaido|access-date=3 October 2019|date=3 October 2019}}</ref> == Laylaytol == station Ko ɗum dingiral dow leydi, jogingal plateau bannge gooto e laawol gootol. Plateau oo woni ko e bannge worgo-fuɗnaange laawol ngol (bannge ñaamo so aɗa fadi Wakkanai). Ko dingiral ngal alaa gollotooɓe, ngal wuro Horonobe ardii. Mahdi station oo woni ko e bannge worgo-fuɗnaange nokku oo, sara hakkunde plateau oo. Mahdi station oo hannde ko mahdi station otooji marsandiis, ko oto diisneteeɗo Yo3500 series. Ina darii e dow tuugnorgal galle station asliijo.. Mahdi station e hitaande 2017 Mahdi station e hitaande 2017 Daaldal Daaldal Maandeeji Maandeeji == Tariya Staasiyoŋ == oo udditaa ko ñalnde 10 noowammbar 1923 e udditgol ministeer laana njoorndi Teshio hakkunde staasiyoŋ Homare (jooni ko staasiyoŋ Teshio-Nakagawa) e ooɗoo staasiyoŋ laana njoorndi ɓeydaama haa staasiyoŋ Horonobe e hitaande 1925..<ref name="Nippon">{{cite news|url=https://www.nippon.com/en/genre/society/l10498/|author=The Jiji Press|date=September 15, 2017|access-date=September 19, 2017|title=Name Boards of Two Unmanned Stations in Hokkaidō Stolen (News)}}</ref> == Laabi == Teshio ɗii naatnaa e laana njoorndi Soya the Main Rai910 (JNR), lomto JGR, ñalnde 1 abriil 1987, JR Hokkaido ƴetti laamu dingiral ngal.<ref name="teishajo1998">{{cite book|script-title=ja: 停車場変遷大辞典 国鉄・JR編|trans-title=Station Transition Directory - JNR/JR|publisher=JTB|editor1-last=Ishino|editor1-first=Tetsu|year=1998|location=Japan|volume=II|page=901|isbn=4-533-02980-9}}</ref> == E lewru == suwee 2023, ndeeɗoo dingiral suɓaama ngam jeyeede e dingiral 42 gonngal e lowre JR Hokkaido potngal momteede sabu ŋakkeende yahooɓe. Ndee ɗoo golle ko wuro Horonobe salii, ngo hollitii wonde wuro ngoo maa ƴettu toppitagol e njuɓɓudi station oo, tawa ko e kaalis ummoriiɗo e dokke taksiiji wuro ngoo e geɗe goɗɗe gila e hitaande ngalu 2021. == Limlebbi == yahooɓe E hitaande 2023, gartirgol ngol ina huutoree e ñalawma kala ko ina tolnoo e yahooɓe ɗiɗo. Nokku taariindi Laawol mawngol 583 ngol Hokkaido Laawol mawngol 541 ngol Hokkaido Laawol mawngol 395 ngol Hokkaido == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == as3hqjlt7bb7netd3ppisgp2toit6ps 192032 192031 2026-10-10T08:59:31Z Ilya Discuss 10103 192032 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Toikanbetsu''' ( 問寒別駅, Toikanbetsu-eki ) ko gaaraas laana njoorndi gonɗo e wuro Horonobe, to leydi Japon. Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum..<ref name="kawashima">{{Cite book|last=Kawashima|first=Ryōzō|script-title=ja:北海道ライン 全線・全駅・全配線・第3巻 道東 道北 エリア|year=2016|publisher=Kodansha|isbn=4062951800|trans-title=Japan Railways Illustrated. Hokkaido. All lines, all stations, all track layouts. Volume 3 East and North areas|language=Japanese|pages=22, 67}}</ref><ref name="hacchi">{{cite web|url=http://hacchi-no-he.net/line/souya/station/0390_toikanbetsu.htm|title=問寒別駅|trans-title=Toikanbetsu Station|accessdate=16 March 2018|website=hacchi-no-he.net}}</ref> == Diidi Stasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Sōya, ina woni 175,8 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Asahikawa. Ko otooji nokkuuji ɗii tan njoofata e ndeeɗoo jolngo.<ref name="kawashima2" /><ref>{{cite web|title=列車名/路線名から時刻検索 宗谷本線(稚内―名寄―旭川) 上り|url=https://jrhokkaidonorikae.com/vtime/vtime.php?s=2891&d=20191003|website=JR Hokkaido|access-date=3 October 2019|date=3 October 2019}}</ref> == Laylaytol == station Ko ɗum dingiral dow leydi, jogingal plateau bannge gooto e laawol gootol. Plateau oo woni ko e bannge worgo-fuɗnaange laawol ngol (bannge ñaamo so aɗa fadi Wakkanai). Ko dingiral ngal alaa gollotooɓe, ngal wuro Horonobe ardii. Mahdi station oo woni ko e bannge worgo-fuɗnaange nokku oo, sara hakkunde plateau oo. Mahdi station oo hannde ko mahdi station otooji marsandiis, ko oto diisneteeɗo Yo3500 series. Ina darii e dow tuugnorgal galle station asliijo.. Mahdi station e hitaande 2017 Mahdi station e hitaande 2017 Daaldal Daaldal Maandeeji Maandeeji == Tariya Staasiyoŋ == oo udditaa ko ñalnde 10 noowammbar 1923 e udditgol ministeer laana njoorndi Teshio hakkunde staasiyoŋ Homare (jooni ko staasiyoŋ Teshio-Nakagawa) e ooɗoo staasiyoŋ laana njoorndi ɓeydaama haa staasiyoŋ Horonobe e hitaande 1925..<ref name="Nippon">{{cite news|url=https://www.nippon.com/en/genre/society/l10498/|author=The Jiji Press|date=September 15, 2017|access-date=September 19, 2017|title=Name Boards of Two Unmanned Stations in Hokkaidō Stolen (News)}}</ref> == Laabi == Teshio ɗii naatnaa e laana njoorndi Soya the Main Rai910 (JNR), lomto JGR, ñalnde 1 abriil 1987, JR Hokkaido ƴetti laamu dingiral ngal.<ref name="teishajo1998">{{cite book|script-title=ja: 停車場変遷大辞典 国鉄・JR編|trans-title=Station Transition Directory - JNR/JR|publisher=JTB|editor1-last=Ishino|editor1-first=Tetsu|year=1998|location=Japan|volume=II|page=901|isbn=4-533-02980-9}}</ref> == E lewru == suwee 2023, ndeeɗoo dingiral suɓaama ngam jeyeede e dingiral 42 gonngal e lowre JR Hokkaido potngal momteede sabu ŋakkeende yahooɓe. Ndee ɗoo golle ko wuro Horonobe salii, ngo hollitii wonde wuro ngoo maa ƴettu toppitagol e njuɓɓudi station oo, tawa ko e kaalis ummoriiɗo e dokke taksiiji wuro ngoo e geɗe goɗɗe gila e hitaande ngalu 2021..<ref>{{Cite web|last=Sugiyama|first=Junichi|date=26 June 2023|title=「JR北海道が42駅廃止検討」報道、宗谷本線の駅がごっそり消える?|trans-title=Report of JR Hokkaido regarding abolition of 42 Stations, majority of which are on the Soya Main Line|url=https://news.mynavi.jp/article/20230626-jrhokkaido/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230627012656/https://news.mynavi.jp/article/20230626-jrhokkaido/|archive-date=27 June 2023|access-date=4 July 2023|website=MyNavi Corporation|language=ja}}</ref><ref name="horonobe_ekihoshin">{{Cite web|url=https://www.town.horonobe.lg.jp/www4/section/kikakuseisaku/le009f000001iie4.html|title=幌延町内における宗谷本線「極端に利用の少ない無人駅」に係る町方針について|publisher=幌延町|accessdate=28 March 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200328153925/https://www.town.horonobe.lg.jp/www4/section/kikakuseisaku/le009f000001iie4.html|archivedate=28 March 2020|date=28 March 2020}}</ref><ref name="horonobe_Xmas2021">{{Cite web|url=https://www.town.horonobe.lg.jp/www4/section/kikakuseisaku/le009f000001hvb7.html|title=クリスマスパーティー in 糠南|publisher=幌延町|date=2021-12-17|accessdate=2022-05-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220504071522/https://www.town.horonobe.lg.jp/www4/section/kikakuseisaku/le009f000001hvb7.html|archivedate=2022-05-04}}</ref> == Limlebbi == yahooɓe E hitaande 2023, gartirgol ngol ina huutoree e ñalawma kala ko ina tolnoo e yahooɓe ɗiɗo. Nokku taariindi Laawol mawngol 583 ngol Hokkaido Laawol mawngol 541 ngol Hokkaido Laawol mawngol 395 ngol Hokkaido == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == jenwf6493zkrmzwtmb3pe9tfewcytb6 192033 192032 2026-10-10T08:59:52Z Ilya Discuss 10103 192033 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Toikanbetsu''' ( 問寒別駅, Toikanbetsu-eki ) ko gaaraas laana njoorndi gonɗo e wuro Horonobe, to leydi Japon. Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum..<ref name="kawashima">{{Cite book|last=Kawashima|first=Ryōzō|script-title=ja:北海道ライン 全線・全駅・全配線・第3巻 道東 道北 エリア|year=2016|publisher=Kodansha|isbn=4062951800|trans-title=Japan Railways Illustrated. Hokkaido. All lines, all stations, all track layouts. Volume 3 East and North areas|language=Japanese|pages=22, 67}}</ref><ref name="hacchi">{{cite web|url=http://hacchi-no-he.net/line/souya/station/0390_toikanbetsu.htm|title=問寒別駅|trans-title=Toikanbetsu Station|accessdate=16 March 2018|website=hacchi-no-he.net}}</ref> == Diidi Stasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Sōya, ina woni 175,8 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Asahikawa. Ko otooji nokkuuji ɗii tan njoofata e ndeeɗoo jolngo.<ref name="kawashima2" /><ref>{{cite web|title=列車名/路線名から時刻検索 宗谷本線(稚内―名寄―旭川) 上り|url=https://jrhokkaidonorikae.com/vtime/vtime.php?s=2891&d=20191003|website=JR Hokkaido|access-date=3 October 2019|date=3 October 2019}}</ref> == Laylaytol == station Ko ɗum dingiral dow leydi, jogingal plateau bannge gooto e laawol gootol. Plateau oo woni ko e bannge worgo-fuɗnaange laawol ngol (bannge ñaamo so aɗa fadi Wakkanai). Ko dingiral ngal alaa gollotooɓe, ngal wuro Horonobe ardii. Mahdi station oo woni ko e bannge worgo-fuɗnaange nokku oo, sara hakkunde plateau oo. Mahdi station oo hannde ko mahdi station otooji marsandiis, ko oto diisneteeɗo Yo3500 series. Ina darii e dow tuugnorgal galle station asliijo.. Mahdi station e hitaande 2017 Mahdi station e hitaande 2017 Daaldal Daaldal Maandeeji Maandeeji == Tariya Staasiyoŋ == oo udditaa ko ñalnde 10 noowammbar 1923 e udditgol ministeer laana njoorndi Teshio hakkunde staasiyoŋ Homare (jooni ko staasiyoŋ Teshio-Nakagawa) e ooɗoo staasiyoŋ laana njoorndi ɓeydaama haa staasiyoŋ Horonobe e hitaande 1925..<ref name="Nippon">{{cite news|url=https://www.nippon.com/en/genre/society/l10498/|author=The Jiji Press|date=September 15, 2017|access-date=September 19, 2017|title=Name Boards of Two Unmanned Stations in Hokkaidō Stolen (News)}}</ref> == Laabi == Teshio ɗii naatnaa e laana njoorndi Soya the Main Rai910 (JNR), lomto JGR, ñalnde 1 abriil 1987, JR Hokkaido ƴetti laamu dingiral ngal.<ref name="teishajo1998">{{cite book|script-title=ja: 停車場変遷大辞典 国鉄・JR編|trans-title=Station Transition Directory - JNR/JR|publisher=JTB|editor1-last=Ishino|editor1-first=Tetsu|year=1998|location=Japan|volume=II|page=901|isbn=4-533-02980-9}}</ref> == E lewru == suwee 2023, ndeeɗoo dingiral suɓaama ngam jeyeede e dingiral 42 gonngal e lowre JR Hokkaido potngal momteede sabu ŋakkeende yahooɓe. Ndee ɗoo golle ko wuro Horonobe salii, ngo hollitii wonde wuro ngoo maa ƴettu toppitagol e njuɓɓudi station oo, tawa ko e kaalis ummoriiɗo e dokke taksiiji wuro ngoo e geɗe goɗɗe gila e hitaande ngalu 2021..<ref>{{Cite web|last=Sugiyama|first=Junichi|date=26 June 2023|title=「JR北海道が42駅廃止検討」報道、宗谷本線の駅がごっそり消える?|trans-title=Report of JR Hokkaido regarding abolition of 42 Stations, majority of which are on the Soya Main Line|url=https://news.mynavi.jp/article/20230626-jrhokkaido/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230627012656/https://news.mynavi.jp/article/20230626-jrhokkaido/|archive-date=27 June 2023|access-date=4 July 2023|website=MyNavi Corporation|language=ja}}</ref><ref name="horonobe_ekihoshin">{{Cite web|url=https://www.town.horonobe.lg.jp/www4/section/kikakuseisaku/le009f000001iie4.html|title=幌延町内における宗谷本線「極端に利用の少ない無人駅」に係る町方針について|publisher=幌延町|accessdate=28 March 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200328153925/https://www.town.horonobe.lg.jp/www4/section/kikakuseisaku/le009f000001iie4.html|archivedate=28 March 2020|date=28 March 2020}}</ref><ref name="horonobe_Xmas2021">{{Cite web|url=https://www.town.horonobe.lg.jp/www4/section/kikakuseisaku/le009f000001hvb7.html|title=クリスマスパーティー in 糠南|publisher=幌延町|date=2021-12-17|accessdate=2022-05-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220504071522/https://www.town.horonobe.lg.jp/www4/section/kikakuseisaku/le009f000001hvb7.html|archivedate=2022-05-04}}</ref> == Limlebbi == yahooɓe E hitaande 2023, gartirgol ngol ina huutoree e ñalawma kala ko ina tolnoo e yahooɓe ɗiɗo. Nokku taariindi Laawol mawngol 583 ngol Hokkaido Laawol mawngol 541 ngol Hokkaido Laawol mawngol 395 ngol Hokkaido == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == <references /> [[Category:Japan]] dvcjcdm9djxmspqwr2cvbf60eco51ky Tokachi-Shimizu Station 0 45314 192034 2026-10-10T09:01:41Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Ko jolngo laana njoorndi woni e wuro Shimizu, diiwaan Kamikawa, Hokkaidō, Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum. Diidi Stasiyoŋ oo ina huutoree e laana mawka Nemuro, ina woni 9,1 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Shintoku. Tooɓere Gartirgal Tokachi-Shimizu ina jogii plateau duunde wootere e laabi ɗiɗi jokkondirɗi e ponto koyɗe. Lonngere joopiinde ina huutoroo laawol 1, laawol mawngol ɓurngol ɓadaade galle gartirgol ngol, laawol 2 ngol huutortee tan ko ngam waylude...." 192034 wikitext text/x-wiki Ko jolngo laana njoorndi woni e wuro Shimizu, diiwaan Kamikawa, Hokkaidō, Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum. Diidi Stasiyoŋ oo ina huutoree e laana mawka Nemuro, ina woni 9,1 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Shintoku. Tooɓere Gartirgal Tokachi-Shimizu ina jogii plateau duunde wootere e laabi ɗiɗi jokkondirɗi e ponto koyɗe. Lonngere joopiinde ina huutoroo laawol 1, laawol mawngol ɓurngol ɓadaade galle gartirgol ngol, laawol 2 ngol huutortee tan ko ngam waylude. Mahdi station oo woni ko e bannge fuɗnaange nokku station oo, ina waɗi nokku tikket Midori no Madoguchi. Wonno ko nokku marsandiis to bannge worgo galle dingiral ngal, kam e laabi keertiiɗi feewde e desorɗe JA Tokachi-Shimizu-cho to bannge hirnaange laana mawka Nemuro to fuɗnaange dingiral ngal, e Usine Suukara Beet Nippon to bannge fuɗnaange laana mawka Sugarren no Famizurde, e station oo. Kono ɗeeɗoo geɗe fof ndartinaama ñalnde 1 noowammbar 1986. Plateauji 1 ■ Laana mawka Nemuro ngam Obihiro e Ikeda 2 ■ Laana mawka Nemuro ngam Shintoku e Sapporo Biro tikket Biro tikket Plateauji Plateauji Tariya Gaaraas oo udditaa ko ñalnde 8 suwee 1907, hono Gaaraas Shimizu e nder laana njoorndi laamu Japon. Nde wayli innde mayre hannde ndee ñalnde 20 noowammbar 1934.E privatisation laawol laana njoorndi leydi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, jolngo ngoo naati e les njiimaandi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido). Limlebbi yahooɓe E hitaande 2018, station oo huutortenoo ko les 570 yahoowo ñalnde kala.。 Nokku taariindi Laawol lesdi Japon 38 Laawol lesdi Japon 274 Koolol wuro Shimizu Ƴeew kadi Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon Tuugnorgal aeaomoylchgblgjsrfdvykybah58k9e 192035 192034 2026-10-10T09:02:06Z Ilya Discuss 10103 192035 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Ko jolngo laana njoorndi woni e wuro Shimizu, diiwaan Kamikawa, Hokkaidō, Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum. Diidi Stasiyoŋ oo ina huutoree e laana mawka Nemuro, ina woni 9,1 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Shintoku. Tooɓere Gartirgal Tokachi-Shimizu ina jogii plateau duunde wootere e laabi ɗiɗi jokkondirɗi e ponto koyɗe. Lonngere joopiinde ina huutoroo laawol 1, laawol mawngol ɓurngol ɓadaade galle gartirgol ngol, laawol 2 ngol huutortee tan ko ngam waylude. Mahdi station oo woni ko e bannge fuɗnaange nokku station oo, ina waɗi nokku tikket Midori no Madoguchi. Wonno ko nokku marsandiis to bannge worgo galle dingiral ngal, kam e laabi keertiiɗi feewde e desorɗe JA Tokachi-Shimizu-cho to bannge hirnaange laana mawka Nemuro to fuɗnaange dingiral ngal, e Usine Suukara Beet Nippon to bannge fuɗnaange laana mawka Sugarren no Famizurde, e station oo. Kono ɗeeɗoo geɗe fof ndartinaama ñalnde 1 noowammbar 1986. Plateauji 1 ■ Laana mawka Nemuro ngam Obihiro e Ikeda 2 ■ Laana mawka Nemuro ngam Shintoku e Sapporo Biro tikket Biro tikket Plateauji Plateauji Tariya Gaaraas oo udditaa ko ñalnde 8 suwee 1907, hono Gaaraas Shimizu e nder laana njoorndi laamu Japon. Nde wayli innde mayre hannde ndee ñalnde 20 noowammbar 1934.E privatisation laawol laana njoorndi leydi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, jolngo ngoo naati e les njiimaandi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido). Limlebbi yahooɓe E hitaande 2018, station oo huutortenoo ko les 570 yahoowo ñalnde kala.。 Nokku taariindi Laawol lesdi Japon 38 Laawol lesdi Japon 274 Koolol wuro Shimizu Ƴeew kadi Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon Tuugnorgal 9kw4x35osdbumjt4wrjou9ul8jwr14u 192036 192035 2026-10-10T09:05:18Z Ilya Discuss 10103 192036 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Ko jolngo laana njoorndi''' woni e wuro Shimizu, diiwaan Kamikawa, Hokkaidō, Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum. == Diidi Stasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Nemuro, ina woni 9,1 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Shintoku. == Tooɓere == Gartirgal Tokachi-Shimizu ina jogii plateau duunde wootere e laabi ɗiɗi jokkondirɗi e ponto koyɗe. Lonngere joopiinde ina huutoroo laawol 1, laawol mawngol ɓurngol ɓadaade galle gartirgol ngol, laawol 2 ngol huutortee tan ko ngam waylude. Mahdi station oo woni ko e bannge fuɗnaange nokku station oo, ina waɗi nokku tikket Midori no Madoguchi. == Wonno == ko nokku marsandiis to bannge worgo galle dingiral ngal, kam e laabi keertiiɗi feewde e desorɗe JA Tokachi-Shimizu-cho to bannge hirnaange laana mawka Nemuro to fuɗnaange dingiral ngal, e Usine Suukara Beet Nippon to bannge fuɗnaange laana mawka Sugarren no Famizurde, e station oo. Kono ɗeeɗoo geɗe fof ndartinaama ñalnde 1 noowammbar 1986. == Plateauji == 1 ■ Laana mawka Nemuro ngam Obihiro e Ikeda 2 ■ Laana mawka Nemuro ngam Shintoku e Sapporo Biro tikket Biro tikket Plateauji Plateauji Tariya Gaaraas oo udditaa ko ñalnde 8 suwee 1907, hono Gaaraas Shimizu e nder laana njoorndi laamu Japon. Nde wayli innde mayre hannde ndee ñalnde 20 noowammbar 1934.E privatisation laawol laana njoorndi leydi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, jolngo ngoo naati e les njiimaandi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido). == Limlebbi yahooɓe == E hitaande 2018, station oo huutortenoo ko les 570 yahoowo ñalnde kala.。 Nokku taariindi Laawol lesdi Japon 38 Laawol lesdi Japon 274 Koolol wuro Shimizu == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == kye03w5uy31dftxddqm6lqzxeyjdauu 192037 192036 2026-10-10T09:06:09Z Ilya Discuss 10103 192037 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Ko jolngo laana njoorndi''' woni e wuro Shimizu, diiwaan Kamikawa, Hokkaidō, Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum..<ref name="kawashima">{{Cite book|last=Kawashima|first=Ryōzō|script-title=ja:北海道ライン 全線・全駅・全配線・第3巻 道東 道北 エリア|year=2016|publisher=Kodansha|isbn=4062951800|trans-title=Japan Railways Illustrated. Hokkaido. All lines, all stations, all track layouts. Volume 3 East and North areas|language=Japanese|pages=22, 67}}</ref><ref name="hacchi">{{cite web|url=http://hacchi-no-he.net/line/nemuro/station/0180_tokachishimizu.htm|title=十勝清水駅|trans-title=Tokachi-Shimizu Station|accessdate=16 March 2025|website=hacchi-no-he.net}}</ref> == Diidi Stasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Nemuro, ina woni 9,1 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Shintoku. == Tooɓere == Gartirgal Tokachi-Shimizu ina jogii plateau duunde wootere e laabi ɗiɗi jokkondirɗi e ponto koyɗe. Lonngere joopiinde ina huutoroo laawol 1, laawol mawngol ɓurngol ɓadaade galle gartirgol ngol, laawol 2 ngol huutortee tan ko ngam waylude. Mahdi station oo woni ko e bannge fuɗnaange nokku station oo, ina waɗi nokku tikket Midori no Madoguchi. == Wonno == ko nokku marsandiis to bannge worgo galle dingiral ngal, kam e laabi keertiiɗi feewde e desorɗe JA Tokachi-Shimizu-cho to bannge hirnaange laana mawka Nemuro to fuɗnaange dingiral ngal, e Usine Suukara Beet Nippon to bannge fuɗnaange laana mawka Sugarren no Famizurde, e station oo. Kono ɗeeɗoo geɗe fof ndartinaama ñalnde 1 noowammbar 1986. == Plateauji == 1 ■ Laana mawka Nemuro ngam Obihiro e Ikeda 2 ■ Laana mawka Nemuro ngam Shintoku e Sapporo Biro tikket Biro tikket Plateauji Plateauji Tariya Gaaraas oo udditaa ko ñalnde 8 suwee 1907, hono Gaaraas Shimizu e nder laana njoorndi laamu Japon. Nde wayli innde mayre hannde ndee ñalnde 20 noowammbar 1934.E privatisation laawol laana njoorndi leydi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, jolngo ngoo naati e les njiimaandi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido). == Limlebbi yahooɓe == E hitaande 2018, station oo huutortenoo ko les 570 yahoowo ñalnde kala.。 Nokku taariindi Laawol lesdi Japon 38 Laawol lesdi Japon 274 Koolol wuro Shimizu == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == egfiy9p7jajpkqhznw3h5spbyot89i2 192038 192037 2026-10-10T09:07:12Z Ilya Discuss 10103 192038 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Ko jolngo laana njoorndi''' woni e wuro Shimizu, diiwaan Kamikawa, Hokkaidō, Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum..<ref name="kawashima">{{Cite book|last=Kawashima|first=Ryōzō|script-title=ja:北海道ライン 全線・全駅・全配線・第3巻 道東 道北 エリア|year=2016|publisher=Kodansha|isbn=4062951800|trans-title=Japan Railways Illustrated. Hokkaido. All lines, all stations, all track layouts. Volume 3 East and North areas|language=Japanese|pages=22, 67}}</ref><ref name="hacchi">{{cite web|url=http://hacchi-no-he.net/line/nemuro/station/0180_tokachishimizu.htm|title=十勝清水駅|trans-title=Tokachi-Shimizu Station|accessdate=16 March 2025|website=hacchi-no-he.net}}</ref> == Diidi Stasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Nemuro, ina woni 9,1 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Shintoku.<ref name="Teishajo">{{cite book|last1=Ishino|first1=Satoshi|title=停車場変遷大事典. 国鉄・JR 編|publisher=Japan Travel Bureau|year=1998|isbn=978-4-533-02980-6|page=879|language=Japanese}}</ref> == Tooɓere == Gartirgal Tokachi-Shimizu ina jogii plateau duunde wootere e laabi ɗiɗi jokkondirɗi e ponto koyɗe. Lonngere joopiinde ina huutoroo laawol 1, laawol mawngol ɓurngol ɓadaade galle gartirgol ngol, laawol 2 ngol huutortee tan ko ngam waylude. Mahdi station oo woni ko e bannge fuɗnaange nokku station oo, ina waɗi nokku tikket Midori no Madoguchi. == Wonno == ko nokku marsandiis to bannge worgo galle dingiral ngal, kam e laabi keertiiɗi feewde e desorɗe JA Tokachi-Shimizu-cho to bannge hirnaange laana mawka Nemuro to fuɗnaange dingiral ngal, e Usine Suukara Beet Nippon to bannge fuɗnaange laana mawka Sugarren no Famizurde, e station oo. Kono ɗeeɗoo geɗe fof ndartinaama ñalnde 1 noowammbar 1986. == Plateauji == 1 ■ Laana mawka Nemuro ngam Obihiro e Ikeda 2 ■ Laana mawka Nemuro ngam Shintoku e Sapporo Biro tikket Biro tikket Plateauji Plateauji Tariya Gaaraas oo udditaa ko ñalnde 8 suwee 1907, hono Gaaraas Shimizu e nder laana njoorndi laamu Japon. Nde wayli innde mayre hannde ndee ñalnde 20 noowammbar 1934.E privatisation laawol laana njoorndi leydi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, jolngo ngoo naati e les njiimaandi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido). == Limlebbi yahooɓe == E hitaande 2018, station oo huutortenoo ko les 570 yahoowo ñalnde kala.。 Nokku taariindi Laawol lesdi Japon 38 Laawol lesdi Japon 274 Koolol wuro Shimizu == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == 9ohy5hocxfb0eeoq70vve5tkkxjktr6 192039 192038 2026-10-10T09:07:53Z Ilya Discuss 10103 192039 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Ko jolngo laana njoorndi''' woni e wuro Shimizu, diiwaan Kamikawa, Hokkaidō, Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum..<ref name="kawashima">{{Cite book|last=Kawashima|first=Ryōzō|script-title=ja:北海道ライン 全線・全駅・全配線・第3巻 道東 道北 エリア|year=2016|publisher=Kodansha|isbn=4062951800|trans-title=Japan Railways Illustrated. Hokkaido. All lines, all stations, all track layouts. Volume 3 East and North areas|language=Japanese|pages=22, 67}}</ref><ref name="hacchi">{{cite web|url=http://hacchi-no-he.net/line/nemuro/station/0180_tokachishimizu.htm|title=十勝清水駅|trans-title=Tokachi-Shimizu Station|accessdate=16 March 2025|website=hacchi-no-he.net}}</ref> == Diidi Stasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Nemuro, ina woni 9,1 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Shintoku.<ref name="Teishajo">{{cite book|last1=Ishino|first1=Satoshi|title=停車場変遷大事典. 国鉄・JR 編|publisher=Japan Travel Bureau|year=1998|isbn=978-4-533-02980-6|page=879|language=Japanese}}</ref> == Tooɓere == Gartirgal Tokachi-Shimizu ina jogii plateau duunde wootere e laabi ɗiɗi jokkondirɗi e ponto koyɗe. Lonngere joopiinde ina huutoroo laawol 1, laawol mawngol ɓurngol ɓadaade galle gartirgol ngol, laawol 2 ngol huutortee tan ko ngam waylude. Mahdi station oo woni ko e bannge fuɗnaange nokku station oo, ina waɗi nokku tikket Midori no Madoguchi. == Wonno == ko nokku marsandiis to bannge worgo galle dingiral ngal, kam e laabi keertiiɗi feewde e desorɗe JA Tokachi-Shimizu-cho to bannge hirnaange laana mawka Nemuro to fuɗnaange dingiral ngal, e Usine Suukara Beet Nippon to bannge fuɗnaange laana mawka Sugarren no Famizurde, e station oo. Kono ɗeeɗoo geɗe fof ndartinaama ñalnde 1 noowammbar 1986..<ref>[https://nlftp.mlit.go.jp/ksj/gml/datalist/KsjTmplt-S12-v2_6.html 国土数値情報 駅別乗降客数データ ] - 国土交通省、2020年9月24日閲覧</ref>。 == Plateauji == 1 ■ Laana mawka Nemuro ngam Obihiro e Ikeda 2 ■ Laana mawka Nemuro ngam Shintoku e Sapporo Biro tikket Biro tikket Plateauji Plateauji Tariya Gaaraas oo udditaa ko ñalnde 8 suwee 1907, hono Gaaraas Shimizu e nder laana njoorndi laamu Japon. Nde wayli innde mayre hannde ndee ñalnde 20 noowammbar 1934.E privatisation laawol laana njoorndi leydi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, jolngo ngoo naati e les njiimaandi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido). == Limlebbi yahooɓe == E hitaande 2018, station oo huutortenoo ko les 570 yahoowo ñalnde kala.。 Nokku taariindi Laawol lesdi Japon 38 Laawol lesdi Japon 274 Koolol wuro Shimizu == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == 5gbdinptgoey4tuq8jqhzicnvv0v33n 192040 192039 2026-10-10T09:08:11Z Ilya Discuss 10103 192040 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Ko jolngo laana njoorndi''' woni e wuro Shimizu, diiwaan Kamikawa, Hokkaidō, Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum..<ref name="kawashima">{{Cite book|last=Kawashima|first=Ryōzō|script-title=ja:北海道ライン 全線・全駅・全配線・第3巻 道東 道北 エリア|year=2016|publisher=Kodansha|isbn=4062951800|trans-title=Japan Railways Illustrated. Hokkaido. All lines, all stations, all track layouts. Volume 3 East and North areas|language=Japanese|pages=22, 67}}</ref><ref name="hacchi">{{cite web|url=http://hacchi-no-he.net/line/nemuro/station/0180_tokachishimizu.htm|title=十勝清水駅|trans-title=Tokachi-Shimizu Station|accessdate=16 March 2025|website=hacchi-no-he.net}}</ref> == Diidi Stasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Nemuro, ina woni 9,1 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Shintoku.<ref name="Teishajo">{{cite book|last1=Ishino|first1=Satoshi|title=停車場変遷大事典. 国鉄・JR 編|publisher=Japan Travel Bureau|year=1998|isbn=978-4-533-02980-6|page=879|language=Japanese}}</ref> == Tooɓere == Gartirgal Tokachi-Shimizu ina jogii plateau duunde wootere e laabi ɗiɗi jokkondirɗi e ponto koyɗe. Lonngere joopiinde ina huutoroo laawol 1, laawol mawngol ɓurngol ɓadaade galle gartirgol ngol, laawol 2 ngol huutortee tan ko ngam waylude. Mahdi station oo woni ko e bannge fuɗnaange nokku station oo, ina waɗi nokku tikket Midori no Madoguchi. == Wonno == ko nokku marsandiis to bannge worgo galle dingiral ngal, kam e laabi keertiiɗi feewde e desorɗe JA Tokachi-Shimizu-cho to bannge hirnaange laana mawka Nemuro to fuɗnaange dingiral ngal, e Usine Suukara Beet Nippon to bannge fuɗnaange laana mawka Sugarren no Famizurde, e station oo. Kono ɗeeɗoo geɗe fof ndartinaama ñalnde 1 noowammbar 1986..<ref>[https://nlftp.mlit.go.jp/ksj/gml/datalist/KsjTmplt-S12-v2_6.html 国土数値情報 駅別乗降客数データ ] - 国土交通省、2020年9月24日閲覧</ref>。 == Plateauji == 1 ■ Laana mawka Nemuro ngam Obihiro e Ikeda 2 ■ Laana mawka Nemuro ngam Shintoku e Sapporo Biro tikket Biro tikket Plateauji Plateauji Tariya Gaaraas oo udditaa ko ñalnde 8 suwee 1907, hono Gaaraas Shimizu e nder laana njoorndi laamu Japon. Nde wayli innde mayre hannde ndee ñalnde 20 noowammbar 1934.E privatisation laawol laana njoorndi leydi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, jolngo ngoo naati e les njiimaandi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido). == Limlebbi yahooɓe == E hitaande 2018, station oo huutortenoo ko les 570 yahoowo ñalnde kala.。 Nokku taariindi Laawol lesdi Japon 38 Laawol lesdi Japon 274 Koolol wuro Shimizu == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == <references /> [[Category:Japan]] kskia1mvcxn4rddcnjg5oh4ji90ojxd Tachiana Mangin 0 45315 192043 2026-10-10T09:48:27Z Zainab Muhammad Isah 15713 Created page with "Tachiana Keizha Mangin (jibinaa ko ñalnde 5 noowammbar 2007). O heɓi njeenaari rewɓe -49 kg e kawgel winnderewal Taekwondo sukaaɓe 2024." 192043 wikitext text/x-wiki Tachiana Keizha Mangin (jibinaa ko ñalnde 5 noowammbar 2007). O heɓi njeenaari rewɓe -49 kg e kawgel winnderewal Taekwondo sukaaɓe 2024. apxnsz6ps1uj0wvjvzcurjx2j81y8fy 192044 192043 2026-10-10T09:48:54Z Zainab Muhammad Isah 15713 192044 wikitext text/x-wiki '''Tachiana Keizha Mangin''' (jibinaa ko ñalnde 5 noowammbar 2007). O heɓi njeenaari rewɓe -49 kg e kawgel winnderewal Taekwondo sukaaɓe 2024. dkkia7j1llah130yy39hi0e1u8nfmz4 192045 192044 2026-10-10T09:50:23Z Zainab Muhammad Isah 15713 192045 wikitext text/x-wiki '''Tachiana Keizha Mangin''' (jibinaa ko ñalnde 5 noowammbar 2007). O heɓi njeenaari rewɓe -49 kg e kawgel winnderewal Taekwondo sukaaɓe 2024. Kugal Ko Kirstie Alora jannginta mo.[1] O woniino keɓɗo njeenaari kaŋŋe nde o yahrata e duuɓi 15 e nder diɗɗal sukaaɓe kyorugi e nder kawgel 16ɓiire ASEAN to Ayala Malls Manila Bay to wuro Parañaque.[2] O woniino kadi keɓɗo njeenaari kaalis e kawgel taekwondo hakkunde leyɗeele Chuncheon Koree 2023.[3] O heɓi njeenaari ndii e ñalngu Taekwondo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Daegu 2024 to Koree worgo e lewru sulyee 2024.[4] O woniino keɓɗo medal kaŋŋe e nder cate rewɓe -49 kg e kawgel winnderewal Taekwondo sukaaɓe 2024.[5][6] E nder ɗuum, o wonii atletee gadano ummoriiɗo Filipiin heɓde nafoore e ndee hiirde gila Alex Borromeo to Barselona e hitaande 1996.[7] E lewru oktoobar 2025, o tawtoraama kawgel winnderewal Taekwondo 2025 e nder diɗɗal flyweight to Wuxi, Siin.[8] O woniino keɓɗo njeenaari kaŋŋe e Pijirlooji SEA 2025 e lewru Desammbar, o heɓi njeenaari kaalis e Kamonchanok Seeken mo Taylande keɓɗo njeenaari kaalis e kawgel winnderewal 2023 e nder kawgel finaal 49kg.[9][10] 4prgq64zilpwhm670hp5bb26vastura 192046 192045 2026-10-10T09:51:18Z Zainab Muhammad Isah 15713 192046 wikitext text/x-wiki '''Tachiana Keizha Mangin''' (jibinaa ko ñalnde 5 noowammbar 2007). O heɓi njeenaari rewɓe -49 kg e kawgel winnderewal Taekwondo sukaaɓe 2024. == Kugal == Ko Kirstie Alora jannginta mo.[1] O woniino keɓɗo njeenaari kaŋŋe nde o yahrata e duuɓi 15 e nder diɗɗal sukaaɓe kyorugi e nder kawgel 16ɓiire ASEAN to Ayala Malls Manila Bay to wuro Parañaque.[2] O woniino kadi keɓɗo njeenaari kaalis e kawgel taekwondo hakkunde leyɗeele Chuncheon Koree 2023.[3] O heɓi njeenaari ndii e ñalngu Taekwondo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Daegu 2024 to Koree worgo e lewru sulyee 2024.[4] O woniino keɓɗo medal kaŋŋe e nder cate rewɓe -49 kg e kawgel winnderewal Taekwondo sukaaɓe 2024.[5][6] E nder ɗuum, o wonii atletee gadano ummoriiɗo Filipiin heɓde nafoore e ndee hiirde gila Alex Borromeo to Barselona e hitaande 1996.[7] E lewru oktoobar 2025, o tawtoraama kawgel winnderewal Taekwondo 2025 e nder diɗɗal flyweight to Wuxi, Siin.[8] O woniino keɓɗo njeenaari kaŋŋe e Pijirlooji SEA 2025 e lewru Desammbar, o heɓi njeenaari kaalis e Kamonchanok Seeken mo Taylande keɓɗo njeenaari kaalis e kawgel winnderewal 2023 e nder kawgel finaal 49kg.[9][10] h0uo08sngv4xd831aylkk6kpa31lle8 192047 192046 2026-10-10T09:52:49Z Zainab Muhammad Isah 15713 192047 wikitext text/x-wiki '''Tachiana Keizha Mangin''' (jibinaa ko ñalnde 5 noowammbar 2007). O heɓi njeenaari rewɓe -49 kg e kawgel winnderewal Taekwondo sukaaɓe 2024. == Kugal == Ko Kirstie Alora jannginta mo.[1] O woniino keɓɗo njeenaari kaŋŋe nde o yahrata e duuɓi 15 e nder diɗɗal sukaaɓe kyorugi e nder kawgel 16ɓiire ASEAN to Ayala Malls Manila Bay to wuro Parañaque.[2] O woniino kadi keɓɗo njeenaari kaalis e kawgel taekwondo hakkunde leyɗeele Chuncheon Koree 2023.[3] O heɓi njeenaari ndii e ñalngu Taekwondo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Daegu 2024 to Koree worgo e lewru sulyee 2024.[4] O woniino keɓɗo medal kaŋŋe e nder cate rewɓe -49 kg e kawgel winnderewal Taekwondo sukaaɓe 2024.[5][6] E nder ɗuum, o wonii atletee gadano ummoriiɗo Filipiin heɓde nafoore e ndee hiirde gila Alex Borromeo to Barselona e hitaande 1996.[7] E lewru oktoobar 2025, o tawtoraama kawgel winnderewal Taekwondo 2025 e nder diɗɗal flyweight to Wuxi, Siin.[8] O woniino keɓɗo njeenaari kaŋŋe e Pijirlooji SEA 2025 e lewru Desammbar, o heɓi njeenaari kaalis e Kamonchanok Seeken mo Taylande keɓɗo njeenaari kaalis e kawgel winnderewal 2023 e nder kawgel finaal 49kg.[9][10] == Nguurndam neɗɗo == O woniino almuudo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Santo Tomas to Manila.[11] == Tuugnorgal == cxuhvz990is1h9gbrxlj085nnqmybfs 192048 192047 2026-10-10T09:53:39Z Zainab Muhammad Isah 15713 192048 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Tachiana Keizha Mangin''' (jibinaa ko ñalnde 5 noowammbar 2007). O heɓi njeenaari rewɓe -49 kg e kawgel winnderewal Taekwondo sukaaɓe 2024. == Kugal == Ko Kirstie Alora jannginta mo.[1] O woniino keɓɗo njeenaari kaŋŋe nde o yahrata e duuɓi 15 e nder diɗɗal sukaaɓe kyorugi e nder kawgel 16ɓiire ASEAN to Ayala Malls Manila Bay to wuro Parañaque.[2] O woniino kadi keɓɗo njeenaari kaalis e kawgel taekwondo hakkunde leyɗeele Chuncheon Koree 2023.[3] O heɓi njeenaari ndii e ñalngu Taekwondo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Daegu 2024 to Koree worgo e lewru sulyee 2024.[4] O woniino keɓɗo medal kaŋŋe e nder cate rewɓe -49 kg e kawgel winnderewal Taekwondo sukaaɓe 2024.[5][6] E nder ɗuum, o wonii atletee gadano ummoriiɗo Filipiin heɓde nafoore e ndee hiirde gila Alex Borromeo to Barselona e hitaande 1996.[7] E lewru oktoobar 2025, o tawtoraama kawgel winnderewal Taekwondo 2025 e nder diɗɗal flyweight to Wuxi, Siin.[8] O woniino keɓɗo njeenaari kaŋŋe e Pijirlooji SEA 2025 e lewru Desammbar, o heɓi njeenaari kaalis e Kamonchanok Seeken mo Taylande keɓɗo njeenaari kaalis e kawgel winnderewal 2023 e nder kawgel finaal 49kg.[9][10] == Nguurndam neɗɗo == O woniino almuudo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Santo Tomas to Manila.[11] == Tuugnorgal == n962k0tm5iosb03ye164z7iv3kkwb1s 192049 192048 2026-10-10T09:54:11Z Zainab Muhammad Isah 15713 192049 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Tachiana Keizha Mangin''' (jibinaa ko ñalnde 5 noowammbar 2007). O heɓi njeenaari rewɓe -49 kg e kawgel winnderewal Taekwondo sukaaɓe 2024. == Kugal == Ko Kirstie Alora jannginta mo.[1] O woniino keɓɗo njeenaari kaŋŋe nde o yahrata e duuɓi 15 e nder diɗɗal sukaaɓe kyorugi e nder kawgel 16ɓiire ASEAN to Ayala Malls Manila Bay to wuro Parañaque.[2] O woniino kadi keɓɗo njeenaari kaalis e kawgel taekwondo hakkunde leyɗeele Chuncheon Koree 2023.[3] O heɓi njeenaari ndii e ñalngu Taekwondo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Daegu 2024 to Koree worgo e lewru sulyee 2024.[4] O woniino keɓɗo medal kaŋŋe e nder cate rewɓe -49 kg e kawgel winnderewal Taekwondo sukaaɓe 2024.[5][6] E nder ɗuum, o wonii atletee gadano ummoriiɗo Filipiin heɓde nafoore e ndee hiirde gila Alex Borromeo to Barselona e hitaande 1996.[7] E lewru oktoobar 2025, o tawtoraama kawgel winnderewal Taekwondo 2025 e nder diɗɗal flyweight to Wuxi, Siin.[8] O woniino keɓɗo njeenaari kaŋŋe e Pijirlooji SEA 2025 e lewru Desammbar, o heɓi njeenaari kaalis e Kamonchanok Seeken mo Taylande keɓɗo njeenaari kaalis e kawgel winnderewal 2023 e nder kawgel finaal 49kg.[9][10] == Nguurndam neɗɗo == O woniino almuudo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Santo Tomas to Manila.[11] == Tuugnorgal == {{Reflist}} fblpnbdjbfzb0eoah02l31x27l7lrk5 192050 192049 2026-10-10T09:55:13Z Zainab Muhammad Isah 15713 192050 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Tachiana Keizha Mangin''' (jibinaa ko ñalnde 5 noowammbar 2007). O heɓi njeenaari rewɓe -49 kg e kawgel winnderewal Taekwondo sukaaɓe 2024. == Kugal == Ko Kirstie Alora jannginta mo.<ref>{{cite web|website=Inquirer.net|accessdate=13 January 2025|url=https://sports.inquirer.net/600250/mangin-eyes-bigger-2025-and-beyond/amp|title=Mangin eyes bigger 2025 and beyond|date=29 December 2024|first=June|last=Navarro}}</ref> O woniino keɓɗo njeenaari kaŋŋe nde o yahrata e duuɓi 15 e nder diɗɗal sukaaɓe kyorugi e nder kawgel 16ɓiire ASEAN to Ayala Malls Manila Bay to wuro Parañaque.<ref>{{cite web|website=Manila Standard|accessdate=13 January 2025|url=https://manilastandard.net/?p=314313182#google_vignette|title=PH teen jin wins 1st gold at ASEAN taekwondo tilt|date=12 March 2023}}</ref> O woniino kadi keɓɗo njeenaari kaalis e kawgel taekwondo hakkunde leyɗeele Chuncheon Koree 2023.[3] O heɓi njeenaari ndii e ñalngu Taekwondo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Daegu 2024 to Koree worgo e lewru sulyee 2024.[4] O woniino keɓɗo medal kaŋŋe e nder cate rewɓe -49 kg e kawgel winnderewal Taekwondo sukaaɓe 2024.[5][6] E nder ɗuum, o wonii atletee gadano ummoriiɗo Filipiin heɓde nafoore e ndee hiirde gila Alex Borromeo to Barselona e hitaande 1996.[7] E lewru oktoobar 2025, o tawtoraama kawgel winnderewal Taekwondo 2025 e nder diɗɗal flyweight to Wuxi, Siin.[8] O woniino keɓɗo njeenaari kaŋŋe e Pijirlooji SEA 2025 e lewru Desammbar, o heɓi njeenaari kaalis e Kamonchanok Seeken mo Taylande keɓɗo njeenaari kaalis e kawgel winnderewal 2023 e nder kawgel finaal 49kg.[9][10] == Nguurndam neɗɗo == O woniino almuudo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Santo Tomas to Manila.[11] == Tuugnorgal == {{Reflist}} 6b9fp0d4ozf7mpwy8j7ozluz793tb8d 192053 192050 2026-10-10T09:55:53Z Zainab Muhammad Isah 15713 192053 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Tachiana Keizha Mangin''' (jibinaa ko ñalnde 5 noowammbar 2007). O heɓi njeenaari rewɓe -49 kg e kawgel winnderewal Taekwondo sukaaɓe 2024. == Kugal == Ko Kirstie Alora jannginta mo.<ref>{{cite web|website=Inquirer.net|accessdate=13 January 2025|url=https://sports.inquirer.net/600250/mangin-eyes-bigger-2025-and-beyond/amp|title=Mangin eyes bigger 2025 and beyond|date=29 December 2024|first=June|last=Navarro}}</ref> O woniino keɓɗo njeenaari kaŋŋe nde o yahrata e duuɓi 15 e nder diɗɗal sukaaɓe kyorugi e nder kawgel 16ɓiire ASEAN to Ayala Malls Manila Bay to wuro Parañaque.<ref>{{cite web|website=Manila Standard|accessdate=13 January 2025|url=https://manilastandard.net/?p=314313182#google_vignette|title=PH teen jin wins 1st gold at ASEAN taekwondo tilt|date=12 March 2023}}</ref> O woniino kadi keɓɗo njeenaari kaalis e kawgel taekwondo hakkunde leyɗeele Chuncheon Koree 2023.<ref>{{cite web|url=https://asianews.network/taekwondo-puts-first-asiad-gold-bid-on-olympian-aloras-shoulders/|website=Asian News|accessdate=13 January 2025|title=Taekwondo puts first Asiad gold bid on Olympian Alora’s shoulders|date=17 August 2023}}</ref>O heɓi njeenaari ndii e ñalngu Taekwondo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Daegu 2024 to Koree worgo e lewru sulyee 2024.<ref>{{cite web|website=Inquirer.net|accessdate=13 January 2025|url=https://sports.inquirer.net/599435/no-ordinary-athlete-tachiana-mangin-has-psc-backing/amp|title=‘No ordinary athlete’ Tachiana Mangin has PSC backing|date=16 December 2024|first=June|last=Navarro}}</ref> O woniino keɓɗo medal kaŋŋe e nder cate rewɓe -49 kg e kawgel winnderewal Taekwondo sukaaɓe 2024.[5][6] E nder ɗuum, o wonii atletee gadano ummoriiɗo Filipiin heɓde nafoore e ndee hiirde gila Alex Borromeo to Barselona e hitaande 1996.[7] E lewru oktoobar 2025, o tawtoraama kawgel winnderewal Taekwondo 2025 e nder diɗɗal flyweight to Wuxi, Siin.[8] O woniino keɓɗo njeenaari kaŋŋe e Pijirlooji SEA 2025 e lewru Desammbar, o heɓi njeenaari kaalis e Kamonchanok Seeken mo Taylande keɓɗo njeenaari kaalis e kawgel winnderewal 2023 e nder kawgel finaal 49kg.[9][10] == Nguurndam neɗɗo == O woniino almuudo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Santo Tomas to Manila.[11] == Tuugnorgal == {{Reflist}} gm90qq33hlw4yp133r822tjuu8thj9t 192054 192053 2026-10-10T09:56:21Z Zainab Muhammad Isah 15713 192054 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Tachiana Keizha Mangin''' (jibinaa ko ñalnde 5 noowammbar 2007). O heɓi njeenaari rewɓe -49 kg e kawgel winnderewal Taekwondo sukaaɓe 2024. == Kugal == Ko Kirstie Alora jannginta mo.<ref>{{cite web|website=Inquirer.net|accessdate=13 January 2025|url=https://sports.inquirer.net/600250/mangin-eyes-bigger-2025-and-beyond/amp|title=Mangin eyes bigger 2025 and beyond|date=29 December 2024|first=June|last=Navarro}}</ref> O woniino keɓɗo njeenaari kaŋŋe nde o yahrata e duuɓi 15 e nder diɗɗal sukaaɓe kyorugi e nder kawgel 16ɓiire ASEAN to Ayala Malls Manila Bay to wuro Parañaque.<ref>{{cite web|website=Manila Standard|accessdate=13 January 2025|url=https://manilastandard.net/?p=314313182#google_vignette|title=PH teen jin wins 1st gold at ASEAN taekwondo tilt|date=12 March 2023}}</ref> O woniino kadi keɓɗo njeenaari kaalis e kawgel taekwondo hakkunde leyɗeele Chuncheon Koree 2023.<ref>{{cite web|url=https://asianews.network/taekwondo-puts-first-asiad-gold-bid-on-olympian-aloras-shoulders/|website=Asian News|accessdate=13 January 2025|title=Taekwondo puts first Asiad gold bid on Olympian Alora’s shoulders|date=17 August 2023}}</ref>O heɓi njeenaari ndii e ñalngu Taekwondo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Daegu 2024 to Koree worgo e lewru sulyee 2024.<ref>{{cite web|website=Inquirer.net|accessdate=13 January 2025|url=https://sports.inquirer.net/599435/no-ordinary-athlete-tachiana-mangin-has-psc-backing/amp|title=‘No ordinary athlete’ Tachiana Mangin has PSC backing|date=16 December 2024|first=June|last=Navarro}}</ref> O woniino keɓɗo medal kaŋŋe e nder cate rewɓe -49 kg e kawgel winnderewal Taekwondo sukaaɓe 2024.<ref>{{cite web|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/116600/tachiana-mangin-wins-gold-medal-in-the-world-taekwondo-junior-championships/story|website=gmanetwork.com|accessdate=13 January 2025|title=Tachiana Mangin wins gold medal in the World Taekwondo Junior Championships|first=Kristian Eric|last=Javier|date=October 9, 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.spin.ph/life/guide/soty-2024-tachiana-mangin-is-spin-ph-gamechanger-of-the-year-a6870-20241228#|website=Spin.ph|date=28 December 2024|title=SOTY 2024: Tachiana Mangin is SPIN.ph Gamechanger of the Year|accessdate=12 October 2025}}</ref> E nder ɗuum, o wonii atletee gadano ummoriiɗo Filipiin heɓde nafoore e ndee hiirde gila Alex Borromeo to Barselona e hitaande 1996.[7] E lewru oktoobar 2025, o tawtoraama kawgel winnderewal Taekwondo 2025 e nder diɗɗal flyweight to Wuxi, Siin.[8] O woniino keɓɗo njeenaari kaŋŋe e Pijirlooji SEA 2025 e lewru Desammbar, o heɓi njeenaari kaalis e Kamonchanok Seeken mo Taylande keɓɗo njeenaari kaalis e kawgel winnderewal 2023 e nder kawgel finaal 49kg.[9][10] == Nguurndam neɗɗo == O woniino almuudo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Santo Tomas to Manila.[11] == Tuugnorgal == {{Reflist}} s48k5x32y00fsaron2thj6ow2s2r86d 192056 192054 2026-10-10T09:57:10Z Zainab Muhammad Isah 15713 192056 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Tachiana Keizha Mangin''' (jibinaa ko ñalnde 5 noowammbar 2007). O heɓi njeenaari rewɓe -49 kg e kawgel winnderewal Taekwondo sukaaɓe 2024. == Kugal == Ko Kirstie Alora jannginta mo.<ref>{{cite web|website=Inquirer.net|accessdate=13 January 2025|url=https://sports.inquirer.net/600250/mangin-eyes-bigger-2025-and-beyond/amp|title=Mangin eyes bigger 2025 and beyond|date=29 December 2024|first=June|last=Navarro}}</ref> O woniino keɓɗo njeenaari kaŋŋe nde o yahrata e duuɓi 15 e nder diɗɗal sukaaɓe kyorugi e nder kawgel 16ɓiire ASEAN to Ayala Malls Manila Bay to wuro Parañaque.<ref>{{cite web|website=Manila Standard|accessdate=13 January 2025|url=https://manilastandard.net/?p=314313182#google_vignette|title=PH teen jin wins 1st gold at ASEAN taekwondo tilt|date=12 March 2023}}</ref> O woniino kadi keɓɗo njeenaari kaalis e kawgel taekwondo hakkunde leyɗeele Chuncheon Koree 2023.<ref>{{cite web|url=https://asianews.network/taekwondo-puts-first-asiad-gold-bid-on-olympian-aloras-shoulders/|website=Asian News|accessdate=13 January 2025|title=Taekwondo puts first Asiad gold bid on Olympian Alora’s shoulders|date=17 August 2023}}</ref>O heɓi njeenaari ndii e ñalngu Taekwondo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Daegu 2024 to Koree worgo e lewru sulyee 2024.<ref>{{cite web|website=Inquirer.net|accessdate=13 January 2025|url=https://sports.inquirer.net/599435/no-ordinary-athlete-tachiana-mangin-has-psc-backing/amp|title=‘No ordinary athlete’ Tachiana Mangin has PSC backing|date=16 December 2024|first=June|last=Navarro}}</ref> O woniino keɓɗo medal kaŋŋe e nder cate rewɓe -49 kg e kawgel winnderewal Taekwondo sukaaɓe 2024.<ref>{{cite web|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/116600/tachiana-mangin-wins-gold-medal-in-the-world-taekwondo-junior-championships/story|website=gmanetwork.com|accessdate=13 January 2025|title=Tachiana Mangin wins gold medal in the World Taekwondo Junior Championships|first=Kristian Eric|last=Javier|date=October 9, 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.spin.ph/life/guide/soty-2024-tachiana-mangin-is-spin-ph-gamechanger-of-the-year-a6870-20241228#|website=Spin.ph|date=28 December 2024|title=SOTY 2024: Tachiana Mangin is SPIN.ph Gamechanger of the Year|accessdate=12 October 2025}}</ref> E nder ɗuum, o wonii atletee gadano ummoriiɗo Filipiin heɓde nafoore e ndee hiirde gila Alex Borromeo to Barselona e hitaande 1996.<ref>{{cite web|url=https://m.worldtaekwondo.org/ranking/af_view.html?nid=141592|website=World Taekwondo|accessdate=13 January 2025|title=Mangin hopes World Taekwondo Junior Championships gold inspires further success for the Philippines|date=5 October 2024}}</ref> E lewru oktoobar 2025, o tawtoraama kawgel winnderewal Taekwondo 2025 e nder diɗɗal flyweight to Wuxi, Siin.<ref>{{cite web|url=https://www.philstar.com/sports/2025/10/20/2481253/filipino-jins-seek-breakthrough-gold-taekwondo-worlds/|website=Philstar|accessdate=25 October 2025|title=Filipino jins seek breakthrough gold at taekwondo worlds|date=October 20, 2025}}</ref>O woniino keɓɗo njeenaari kaŋŋe e Pijirlooji SEA 2025 e lewru Desammbar, o heɓi njeenaari kaalis e Kamonchanok Seeken mo Taylande keɓɗo njeenaari kaalis e kawgel winnderewal 2023 e nder kawgel finaal 49kg.[9][10] == Nguurndam neɗɗo == O woniino almuudo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Santo Tomas to Manila.[11] == Tuugnorgal == {{Reflist}} qmgi345sr6d8uqp2oglor3cxcskif9p 192057 192056 2026-10-10T09:57:38Z Zainab Muhammad Isah 15713 192057 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Tachiana Keizha Mangin''' (jibinaa ko ñalnde 5 noowammbar 2007). O heɓi njeenaari rewɓe -49 kg e kawgel winnderewal Taekwondo sukaaɓe 2024. == Kugal == Ko Kirstie Alora jannginta mo.<ref>{{cite web|website=Inquirer.net|accessdate=13 January 2025|url=https://sports.inquirer.net/600250/mangin-eyes-bigger-2025-and-beyond/amp|title=Mangin eyes bigger 2025 and beyond|date=29 December 2024|first=June|last=Navarro}}</ref> O woniino keɓɗo njeenaari kaŋŋe nde o yahrata e duuɓi 15 e nder diɗɗal sukaaɓe kyorugi e nder kawgel 16ɓiire ASEAN to Ayala Malls Manila Bay to wuro Parañaque.<ref>{{cite web|website=Manila Standard|accessdate=13 January 2025|url=https://manilastandard.net/?p=314313182#google_vignette|title=PH teen jin wins 1st gold at ASEAN taekwondo tilt|date=12 March 2023}}</ref> O woniino kadi keɓɗo njeenaari kaalis e kawgel taekwondo hakkunde leyɗeele Chuncheon Koree 2023.<ref>{{cite web|url=https://asianews.network/taekwondo-puts-first-asiad-gold-bid-on-olympian-aloras-shoulders/|website=Asian News|accessdate=13 January 2025|title=Taekwondo puts first Asiad gold bid on Olympian Alora’s shoulders|date=17 August 2023}}</ref>O heɓi njeenaari ndii e ñalngu Taekwondo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Daegu 2024 to Koree worgo e lewru sulyee 2024.<ref>{{cite web|website=Inquirer.net|accessdate=13 January 2025|url=https://sports.inquirer.net/599435/no-ordinary-athlete-tachiana-mangin-has-psc-backing/amp|title=‘No ordinary athlete’ Tachiana Mangin has PSC backing|date=16 December 2024|first=June|last=Navarro}}</ref> O woniino keɓɗo medal kaŋŋe e nder cate rewɓe -49 kg e kawgel winnderewal Taekwondo sukaaɓe 2024.<ref>{{cite web|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/116600/tachiana-mangin-wins-gold-medal-in-the-world-taekwondo-junior-championships/story|website=gmanetwork.com|accessdate=13 January 2025|title=Tachiana Mangin wins gold medal in the World Taekwondo Junior Championships|first=Kristian Eric|last=Javier|date=October 9, 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.spin.ph/life/guide/soty-2024-tachiana-mangin-is-spin-ph-gamechanger-of-the-year-a6870-20241228#|website=Spin.ph|date=28 December 2024|title=SOTY 2024: Tachiana Mangin is SPIN.ph Gamechanger of the Year|accessdate=12 October 2025}}</ref> E nder ɗuum, o wonii atletee gadano ummoriiɗo Filipiin heɓde nafoore e ndee hiirde gila Alex Borromeo to Barselona e hitaande 1996.<ref>{{cite web|url=https://m.worldtaekwondo.org/ranking/af_view.html?nid=141592|website=World Taekwondo|accessdate=13 January 2025|title=Mangin hopes World Taekwondo Junior Championships gold inspires further success for the Philippines|date=5 October 2024}}</ref> E lewru oktoobar 2025, o tawtoraama kawgel winnderewal Taekwondo 2025 e nder diɗɗal flyweight to Wuxi, Siin.<ref>{{cite web|url=https://www.philstar.com/sports/2025/10/20/2481253/filipino-jins-seek-breakthrough-gold-taekwondo-worlds/|website=Philstar|accessdate=25 October 2025|title=Filipino jins seek breakthrough gold at taekwondo worlds|date=October 20, 2025}}</ref>O woniino keɓɗo njeenaari kaŋŋe e Pijirlooji SEA 2025 e lewru Desammbar, o heɓi njeenaari kaalis e Kamonchanok Seeken mo Taylande keɓɗo njeenaari kaalis e kawgel winnderewal 2023 e nder kawgel finaal 49kg.<ref>{{cite web|date=13 Dec 2025|title=Thai taekwondo stars smash gold target|website=bangkokpost.com|url=https://www.bangkokpost.com/sports/3155403/thai-taekwondo-stars-smash-gold-target#}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1156183/thailand-dominate-taekwondo-at-sea-games#:~:text=Sirawit%20Mahamad%20and%20Chutikan%20Jongkolrattanawattana,in%20the%20women's%20-63%20kg|website=Inside the Games|accessdate=17 Dec 2025|title=Thailand dominates at SEA Games|first=Rafael|last=Khalatyan|date=16 December 2025}}</ref> == Nguurndam neɗɗo == O woniino almuudo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Santo Tomas to Manila.[11] == Tuugnorgal == {{Reflist}} bfy7wiaz2rzp8dgu45kzse4itpx7hy2 192059 192057 2026-10-10T09:58:04Z Zainab Muhammad Isah 15713 192059 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Tachiana Keizha Mangin''' (jibinaa ko ñalnde 5 noowammbar 2007). O heɓi njeenaari rewɓe -49 kg e kawgel winnderewal Taekwondo sukaaɓe 2024. == Kugal == Ko Kirstie Alora jannginta mo.<ref>{{cite web|website=Inquirer.net|accessdate=13 January 2025|url=https://sports.inquirer.net/600250/mangin-eyes-bigger-2025-and-beyond/amp|title=Mangin eyes bigger 2025 and beyond|date=29 December 2024|first=June|last=Navarro}}</ref> O woniino keɓɗo njeenaari kaŋŋe nde o yahrata e duuɓi 15 e nder diɗɗal sukaaɓe kyorugi e nder kawgel 16ɓiire ASEAN to Ayala Malls Manila Bay to wuro Parañaque.<ref>{{cite web|website=Manila Standard|accessdate=13 January 2025|url=https://manilastandard.net/?p=314313182#google_vignette|title=PH teen jin wins 1st gold at ASEAN taekwondo tilt|date=12 March 2023}}</ref> O woniino kadi keɓɗo njeenaari kaalis e kawgel taekwondo hakkunde leyɗeele Chuncheon Koree 2023.<ref>{{cite web|url=https://asianews.network/taekwondo-puts-first-asiad-gold-bid-on-olympian-aloras-shoulders/|website=Asian News|accessdate=13 January 2025|title=Taekwondo puts first Asiad gold bid on Olympian Alora’s shoulders|date=17 August 2023}}</ref>O heɓi njeenaari ndii e ñalngu Taekwondo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Daegu 2024 to Koree worgo e lewru sulyee 2024.<ref>{{cite web|website=Inquirer.net|accessdate=13 January 2025|url=https://sports.inquirer.net/599435/no-ordinary-athlete-tachiana-mangin-has-psc-backing/amp|title=‘No ordinary athlete’ Tachiana Mangin has PSC backing|date=16 December 2024|first=June|last=Navarro}}</ref> O woniino keɓɗo medal kaŋŋe e nder cate rewɓe -49 kg e kawgel winnderewal Taekwondo sukaaɓe 2024.<ref>{{cite web|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/116600/tachiana-mangin-wins-gold-medal-in-the-world-taekwondo-junior-championships/story|website=gmanetwork.com|accessdate=13 January 2025|title=Tachiana Mangin wins gold medal in the World Taekwondo Junior Championships|first=Kristian Eric|last=Javier|date=October 9, 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.spin.ph/life/guide/soty-2024-tachiana-mangin-is-spin-ph-gamechanger-of-the-year-a6870-20241228#|website=Spin.ph|date=28 December 2024|title=SOTY 2024: Tachiana Mangin is SPIN.ph Gamechanger of the Year|accessdate=12 October 2025}}</ref> E nder ɗuum, o wonii atletee gadano ummoriiɗo Filipiin heɓde nafoore e ndee hiirde gila Alex Borromeo to Barselona e hitaande 1996.<ref>{{cite web|url=https://m.worldtaekwondo.org/ranking/af_view.html?nid=141592|website=World Taekwondo|accessdate=13 January 2025|title=Mangin hopes World Taekwondo Junior Championships gold inspires further success for the Philippines|date=5 October 2024}}</ref> E lewru oktoobar 2025, o tawtoraama kawgel winnderewal Taekwondo 2025 e nder diɗɗal flyweight to Wuxi, Siin.<ref>{{cite web|url=https://www.philstar.com/sports/2025/10/20/2481253/filipino-jins-seek-breakthrough-gold-taekwondo-worlds/|website=Philstar|accessdate=25 October 2025|title=Filipino jins seek breakthrough gold at taekwondo worlds|date=October 20, 2025}}</ref>O woniino keɓɗo njeenaari kaŋŋe e Pijirlooji SEA 2025 e lewru Desammbar, o heɓi njeenaari kaalis e Kamonchanok Seeken mo Taylande keɓɗo njeenaari kaalis e kawgel winnderewal 2023 e nder kawgel finaal 49kg.<ref>{{cite web|date=13 Dec 2025|title=Thai taekwondo stars smash gold target|website=bangkokpost.com|url=https://www.bangkokpost.com/sports/3155403/thai-taekwondo-stars-smash-gold-target#}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1156183/thailand-dominate-taekwondo-at-sea-games#:~:text=Sirawit%20Mahamad%20and%20Chutikan%20Jongkolrattanawattana,in%20the%20women's%20-63%20kg|website=Inside the Games|accessdate=17 Dec 2025|title=Thailand dominates at SEA Games|first=Rafael|last=Khalatyan|date=16 December 2025}}</ref> == Nguurndam neɗɗo == O woniino almuudo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Santo Tomas to Manila.<ref>{{cite web|website=Inside the Games|accessdate=13 January 2025|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1150999/tachiana-mangin-hope-la-2028-qualify|title=Taekwondo starlet eyes LA28 qualification|date=29 December 2024}}</ref> == Tuugnorgal == {{Reflist}} i91ck8awhhp1yvhykpl6pa4kt95rd1m 192063 192059 2026-10-10T10:00:54Z Zainab Muhammad Isah 15713 192063 wikitext text/x-wiki {{Databox|useImage={{Short description|Filipino taekwondo practitioner}} {{Infobox sportsperson | name = Tachiana Keizha Mangin | image = Tachiana mangin.jpg | caption = Mangin in 2024 | header_color = | birth_date = {{Birth date and age|2007|11|5}} | birth_place = [[Manila]], Philippines | height = 179 cm | weight = 49 kg | country = [[Philippines]] | sport = [[Taekwondo]] | event = | coach = [[Kirstie Alora]] (National Team) | medal_templates = {{Medal|Sport| Women's [[taekwondo]] }} {{MedalCountry | {{PHI}} }} {{MedalCompetition|[[World Taekwondo Junior Championships|World Junior Championships]]}} {{MedalGold| [[2024 World Taekwondo Junior Championships|2024 Chuncheon]] | 49 kg}} {{MedalCompetition|[[Asian Games]]}} {{MedalSilver|[[Taekwondo at the 2026 Asian Games|2026 Aichi–Nagoya]]|49 kg}} {{MedalCompetition|[[SEA Games]]}} {{MedalGold|[[Taekwondo at the 2025 SEA Games|2025 Thailand]]|[[Taekwondo at the 2025 SEA Games|49 kg]]}} }}}}'''Tachiana Keizha Mangin''' (jibinaa ko ñalnde 5 noowammbar 2007). O heɓi njeenaari rewɓe -49 kg e kawgel winnderewal Taekwondo sukaaɓe 2024. == Kugal == Ko Kirstie Alora jannginta mo.<ref>{{cite web|website=Inquirer.net|accessdate=13 January 2025|url=https://sports.inquirer.net/600250/mangin-eyes-bigger-2025-and-beyond/amp|title=Mangin eyes bigger 2025 and beyond|date=29 December 2024|first=June|last=Navarro}}</ref> O woniino keɓɗo njeenaari kaŋŋe nde o yahrata e duuɓi 15 e nder diɗɗal sukaaɓe kyorugi e nder kawgel 16ɓiire ASEAN to Ayala Malls Manila Bay to wuro Parañaque.<ref>{{cite web|website=Manila Standard|accessdate=13 January 2025|url=https://manilastandard.net/?p=314313182#google_vignette|title=PH teen jin wins 1st gold at ASEAN taekwondo tilt|date=12 March 2023}}</ref> O woniino kadi keɓɗo njeenaari kaalis e kawgel taekwondo hakkunde leyɗeele Chuncheon Koree 2023.<ref>{{cite web|url=https://asianews.network/taekwondo-puts-first-asiad-gold-bid-on-olympian-aloras-shoulders/|website=Asian News|accessdate=13 January 2025|title=Taekwondo puts first Asiad gold bid on Olympian Alora’s shoulders|date=17 August 2023}}</ref>O heɓi njeenaari ndii e ñalngu Taekwondo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Daegu 2024 to Koree worgo e lewru sulyee 2024.<ref>{{cite web|website=Inquirer.net|accessdate=13 January 2025|url=https://sports.inquirer.net/599435/no-ordinary-athlete-tachiana-mangin-has-psc-backing/amp|title=‘No ordinary athlete’ Tachiana Mangin has PSC backing|date=16 December 2024|first=June|last=Navarro}}</ref> O woniino keɓɗo medal kaŋŋe e nder cate rewɓe -49 kg e kawgel winnderewal Taekwondo sukaaɓe 2024.<ref>{{cite web|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/116600/tachiana-mangin-wins-gold-medal-in-the-world-taekwondo-junior-championships/story|website=gmanetwork.com|accessdate=13 January 2025|title=Tachiana Mangin wins gold medal in the World Taekwondo Junior Championships|first=Kristian Eric|last=Javier|date=October 9, 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.spin.ph/life/guide/soty-2024-tachiana-mangin-is-spin-ph-gamechanger-of-the-year-a6870-20241228#|website=Spin.ph|date=28 December 2024|title=SOTY 2024: Tachiana Mangin is SPIN.ph Gamechanger of the Year|accessdate=12 October 2025}}</ref> E nder ɗuum, o wonii atletee gadano ummoriiɗo Filipiin heɓde nafoore e ndee hiirde gila Alex Borromeo to Barselona e hitaande 1996.<ref>{{cite web|url=https://m.worldtaekwondo.org/ranking/af_view.html?nid=141592|website=World Taekwondo|accessdate=13 January 2025|title=Mangin hopes World Taekwondo Junior Championships gold inspires further success for the Philippines|date=5 October 2024}}</ref> E lewru oktoobar 2025, o tawtoraama kawgel winnderewal Taekwondo 2025 e nder diɗɗal flyweight to Wuxi, Siin.<ref>{{cite web|url=https://www.philstar.com/sports/2025/10/20/2481253/filipino-jins-seek-breakthrough-gold-taekwondo-worlds/|website=Philstar|accessdate=25 October 2025|title=Filipino jins seek breakthrough gold at taekwondo worlds|date=October 20, 2025}}</ref>O woniino keɓɗo njeenaari kaŋŋe e Pijirlooji SEA 2025 e lewru Desammbar, o heɓi njeenaari kaalis e Kamonchanok Seeken mo Taylande keɓɗo njeenaari kaalis e kawgel winnderewal 2023 e nder kawgel finaal 49kg.<ref>{{cite web|date=13 Dec 2025|title=Thai taekwondo stars smash gold target|website=bangkokpost.com|url=https://www.bangkokpost.com/sports/3155403/thai-taekwondo-stars-smash-gold-target#}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1156183/thailand-dominate-taekwondo-at-sea-games#:~:text=Sirawit%20Mahamad%20and%20Chutikan%20Jongkolrattanawattana,in%20the%20women's%20-63%20kg|website=Inside the Games|accessdate=17 Dec 2025|title=Thailand dominates at SEA Games|first=Rafael|last=Khalatyan|date=16 December 2025}}</ref> == Nguurndam neɗɗo == O woniino almuudo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Santo Tomas to Manila.<ref>{{cite web|website=Inside the Games|accessdate=13 January 2025|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1150999/tachiana-mangin-hope-la-2028-qualify|title=Taekwondo starlet eyes LA28 qualification|date=29 December 2024}}</ref> == Tuugnorgal == {{Reflist}} 1wsr92jh2q754kem6iypnc8gaj0qfle 192064 192063 2026-10-10T10:02:22Z Zainab Muhammad Isah 15713 192064 wikitext text/x-wiki {{Short description|Filipino taekwondo practitioner}} {{Infobox sportsperson | name = Tachiana Keizha Mangin | image = Tachiana mangin.jpg | caption = Mangin in 2024 | header_color = | birth_date = {{Birth date and age|2007|11|5}} | birth_place = [[Manila]], Philippines | height = 179 cm | weight = 49 kg | country = [[Philippines]] | sport = [[Taekwondo]] | event = | coach = [[Kirstie Alora]] (National Team) | medal_templates = {{Medal|Sport| Women's [[taekwondo]] }} {{MedalCountry | {{PHI}} }} {{MedalCompetition|[[World Taekwondo Junior Championships|World Junior Championships]]}} {{MedalGold| [[2024 World Taekwondo Junior Championships|2024 Chuncheon]] | 49 kg}} {{MedalCompetition|[[Asian Games]]}} {{MedalSilver|[[Taekwondo at the 2026 Asian Games|2026 Aichi–Nagoya]]|49 kg}} {{MedalCompetition|[[SEA Games]]}} {{MedalGold|[[Taekwondo at the 2025 SEA Games|2025 Thailand]]|[[Taekwondo at the 2025 SEA Games|49 kg]]}} }}'''Tachiana Keizha Mangin''' (jibinaa ko ñalnde 5 noowammbar 2007). O heɓi njeenaari rewɓe -49 kg e kawgel winnderewal Taekwondo sukaaɓe 2024. == Kugal == Ko Kirstie Alora jannginta mo.<ref>{{cite web|website=Inquirer.net|accessdate=13 January 2025|url=https://sports.inquirer.net/600250/mangin-eyes-bigger-2025-and-beyond/amp|title=Mangin eyes bigger 2025 and beyond|date=29 December 2024|first=June|last=Navarro}}</ref> O woniino keɓɗo njeenaari kaŋŋe nde o yahrata e duuɓi 15 e nder diɗɗal sukaaɓe kyorugi e nder kawgel 16ɓiire ASEAN to Ayala Malls Manila Bay to wuro Parañaque.<ref>{{cite web|website=Manila Standard|accessdate=13 January 2025|url=https://manilastandard.net/?p=314313182#google_vignette|title=PH teen jin wins 1st gold at ASEAN taekwondo tilt|date=12 March 2023}}</ref> O woniino kadi keɓɗo njeenaari kaalis e kawgel taekwondo hakkunde leyɗeele Chuncheon Koree 2023.<ref>{{cite web|url=https://asianews.network/taekwondo-puts-first-asiad-gold-bid-on-olympian-aloras-shoulders/|website=Asian News|accessdate=13 January 2025|title=Taekwondo puts first Asiad gold bid on Olympian Alora’s shoulders|date=17 August 2023}}</ref>O heɓi njeenaari ndii e ñalngu Taekwondo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Daegu 2024 to Koree worgo e lewru sulyee 2024.<ref>{{cite web|website=Inquirer.net|accessdate=13 January 2025|url=https://sports.inquirer.net/599435/no-ordinary-athlete-tachiana-mangin-has-psc-backing/amp|title=‘No ordinary athlete’ Tachiana Mangin has PSC backing|date=16 December 2024|first=June|last=Navarro}}</ref> O woniino keɓɗo medal kaŋŋe e nder cate rewɓe -49 kg e kawgel winnderewal Taekwondo sukaaɓe 2024.<ref>{{cite web|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/116600/tachiana-mangin-wins-gold-medal-in-the-world-taekwondo-junior-championships/story|website=gmanetwork.com|accessdate=13 January 2025|title=Tachiana Mangin wins gold medal in the World Taekwondo Junior Championships|first=Kristian Eric|last=Javier|date=October 9, 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.spin.ph/life/guide/soty-2024-tachiana-mangin-is-spin-ph-gamechanger-of-the-year-a6870-20241228#|website=Spin.ph|date=28 December 2024|title=SOTY 2024: Tachiana Mangin is SPIN.ph Gamechanger of the Year|accessdate=12 October 2025}}</ref> E nder ɗuum, o wonii atletee gadano ummoriiɗo Filipiin heɓde nafoore e ndee hiirde gila Alex Borromeo to Barselona e hitaande 1996.<ref>{{cite web|url=https://m.worldtaekwondo.org/ranking/af_view.html?nid=141592|website=World Taekwondo|accessdate=13 January 2025|title=Mangin hopes World Taekwondo Junior Championships gold inspires further success for the Philippines|date=5 October 2024}}</ref> E lewru oktoobar 2025, o tawtoraama kawgel winnderewal Taekwondo 2025 e nder diɗɗal flyweight to Wuxi, Siin.<ref>{{cite web|url=https://www.philstar.com/sports/2025/10/20/2481253/filipino-jins-seek-breakthrough-gold-taekwondo-worlds/|website=Philstar|accessdate=25 October 2025|title=Filipino jins seek breakthrough gold at taekwondo worlds|date=October 20, 2025}}</ref>O woniino keɓɗo njeenaari kaŋŋe e Pijirlooji SEA 2025 e lewru Desammbar, o heɓi njeenaari kaalis e Kamonchanok Seeken mo Taylande keɓɗo njeenaari kaalis e kawgel winnderewal 2023 e nder kawgel finaal 49kg.<ref>{{cite web|date=13 Dec 2025|title=Thai taekwondo stars smash gold target|website=bangkokpost.com|url=https://www.bangkokpost.com/sports/3155403/thai-taekwondo-stars-smash-gold-target#}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1156183/thailand-dominate-taekwondo-at-sea-games#:~:text=Sirawit%20Mahamad%20and%20Chutikan%20Jongkolrattanawattana,in%20the%20women's%20-63%20kg|website=Inside the Games|accessdate=17 Dec 2025|title=Thailand dominates at SEA Games|first=Rafael|last=Khalatyan|date=16 December 2025}}</ref> == Nguurndam neɗɗo == O woniino almuudo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Santo Tomas to Manila.<ref>{{cite web|website=Inside the Games|accessdate=13 January 2025|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1150999/tachiana-mangin-hope-la-2028-qualify|title=Taekwondo starlet eyes LA28 qualification|date=29 December 2024}}</ref> == Tuugnorgal == {{Reflist}} bsf9lh53hv0molgx8sezh0ufu0uz2tq 192065 192064 2026-10-10T10:03:02Z Zainab Muhammad Isah 15713 192065 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Tachiana Keizha Mangin''' (jibinaa ko ñalnde 5 noowammbar 2007). O heɓi njeenaari rewɓe -49 kg e kawgel winnderewal Taekwondo sukaaɓe 2024. == Kugal == Ko Kirstie Alora jannginta mo.<ref>{{cite web|website=Inquirer.net|accessdate=13 January 2025|url=https://sports.inquirer.net/600250/mangin-eyes-bigger-2025-and-beyond/amp|title=Mangin eyes bigger 2025 and beyond|date=29 December 2024|first=June|last=Navarro}}</ref> O woniino keɓɗo njeenaari kaŋŋe nde o yahrata e duuɓi 15 e nder diɗɗal sukaaɓe kyorugi e nder kawgel 16ɓiire ASEAN to Ayala Malls Manila Bay to wuro Parañaque.<ref>{{cite web|website=Manila Standard|accessdate=13 January 2025|url=https://manilastandard.net/?p=314313182#google_vignette|title=PH teen jin wins 1st gold at ASEAN taekwondo tilt|date=12 March 2023}}</ref> O woniino kadi keɓɗo njeenaari kaalis e kawgel taekwondo hakkunde leyɗeele Chuncheon Koree 2023.<ref>{{cite web|url=https://asianews.network/taekwondo-puts-first-asiad-gold-bid-on-olympian-aloras-shoulders/|website=Asian News|accessdate=13 January 2025|title=Taekwondo puts first Asiad gold bid on Olympian Alora’s shoulders|date=17 August 2023}}</ref>O heɓi njeenaari ndii e ñalngu Taekwondo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Daegu 2024 to Koree worgo e lewru sulyee 2024.<ref>{{cite web|website=Inquirer.net|accessdate=13 January 2025|url=https://sports.inquirer.net/599435/no-ordinary-athlete-tachiana-mangin-has-psc-backing/amp|title=‘No ordinary athlete’ Tachiana Mangin has PSC backing|date=16 December 2024|first=June|last=Navarro}}</ref> O woniino keɓɗo medal kaŋŋe e nder cate rewɓe -49 kg e kawgel winnderewal Taekwondo sukaaɓe 2024.<ref>{{cite web|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/116600/tachiana-mangin-wins-gold-medal-in-the-world-taekwondo-junior-championships/story|website=gmanetwork.com|accessdate=13 January 2025|title=Tachiana Mangin wins gold medal in the World Taekwondo Junior Championships|first=Kristian Eric|last=Javier|date=October 9, 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.spin.ph/life/guide/soty-2024-tachiana-mangin-is-spin-ph-gamechanger-of-the-year-a6870-20241228#|website=Spin.ph|date=28 December 2024|title=SOTY 2024: Tachiana Mangin is SPIN.ph Gamechanger of the Year|accessdate=12 October 2025}}</ref> E nder ɗuum, o wonii atletee gadano ummoriiɗo Filipiin heɓde nafoore e ndee hiirde gila Alex Borromeo to Barselona e hitaande 1996.<ref>{{cite web|url=https://m.worldtaekwondo.org/ranking/af_view.html?nid=141592|website=World Taekwondo|accessdate=13 January 2025|title=Mangin hopes World Taekwondo Junior Championships gold inspires further success for the Philippines|date=5 October 2024}}</ref> E lewru oktoobar 2025, o tawtoraama kawgel winnderewal Taekwondo 2025 e nder diɗɗal flyweight to Wuxi, Siin.<ref>{{cite web|url=https://www.philstar.com/sports/2025/10/20/2481253/filipino-jins-seek-breakthrough-gold-taekwondo-worlds/|website=Philstar|accessdate=25 October 2025|title=Filipino jins seek breakthrough gold at taekwondo worlds|date=October 20, 2025}}</ref>O woniino keɓɗo njeenaari kaŋŋe e Pijirlooji SEA 2025 e lewru Desammbar, o heɓi njeenaari kaalis e Kamonchanok Seeken mo Taylande keɓɗo njeenaari kaalis e kawgel winnderewal 2023 e nder kawgel finaal 49kg.<ref>{{cite web|date=13 Dec 2025|title=Thai taekwondo stars smash gold target|website=bangkokpost.com|url=https://www.bangkokpost.com/sports/3155403/thai-taekwondo-stars-smash-gold-target#}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1156183/thailand-dominate-taekwondo-at-sea-games#:~:text=Sirawit%20Mahamad%20and%20Chutikan%20Jongkolrattanawattana,in%20the%20women's%20-63%20kg|website=Inside the Games|accessdate=17 Dec 2025|title=Thailand dominates at SEA Games|first=Rafael|last=Khalatyan|date=16 December 2025}}</ref> == Nguurndam neɗɗo == O woniino almuudo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Santo Tomas to Manila.<ref>{{cite web|website=Inside the Games|accessdate=13 January 2025|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1150999/tachiana-mangin-hope-la-2028-qualify|title=Taekwondo starlet eyes LA28 qualification|date=29 December 2024}}</ref> == Tuugnorgal == {{Reflist}} 38ppcg91q1o59q5kyj56sppheny74kf Tokumitsu Station 0 45316 192051 2026-10-10T09:55:19Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Gaaraas Tokumitsu (徳満駅, Tokumitsu-eki) ko gaaraas laana njoorndi to Toyotomi, diiwaan Teshio, Hokkaidō, Japon. Ko otooji nokkuuji ɗii tan kuutortoo ndeeɗoo nokkuure.Station oo udditaama ñalnde 13 marse 2021. Diidi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido Sōya Laana mawka W75 Tooɓere Gare Tokumitsu ina jogii plateau gooto ina huutoroo laawol gootol. Galle Plateau station Plateau station Maande station Maande station Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Sōya Laana..." 192051 wikitext text/x-wiki Gaaraas Tokumitsu (徳満駅, Tokumitsu-eki) ko gaaraas laana njoorndi to Toyotomi, diiwaan Teshio, Hokkaidō, Japon. Ko otooji nokkuuji ɗii tan kuutortoo ndeeɗoo nokkuure.Station oo udditaama ñalnde 13 marse 2021. Diidi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido Sōya Laana mawka W75 Tooɓere Gare Tokumitsu ina jogii plateau gooto ina huutoroo laawol gootol. Galle Plateau station Plateau station Maande station Maande station Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Sōya Laana mawka Sōya Express Limité: Dartaaki e ndeeɗoo jolngo Sarobetsu Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Kabutonuma nokkuure Toyotomi Tuugnorgal 75oym13pf7j5gurxrzn1mborago5e0j 192052 192051 2026-10-10T09:55:40Z Ilya Discuss 10103 192052 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Gaaraas Tokumitsu (徳満駅, Tokumitsu-eki) ko gaaraas laana njoorndi to Toyotomi, diiwaan Teshio, Hokkaidō, Japon. Ko otooji nokkuuji ɗii tan kuutortoo ndeeɗoo nokkuure.Station oo udditaama ñalnde 13 marse 2021. Diidi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido Sōya Laana mawka W75 Tooɓere Gare Tokumitsu ina jogii plateau gooto ina huutoroo laawol gootol. Galle Plateau station Plateau station Maande station Maande station Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Sōya Laana mawka Sōya Express Limité: Dartaaki e ndeeɗoo jolngo Sarobetsu Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Kabutonuma nokkuure Toyotomi Tuugnorgal qhe9bspeuzt5ke9fpuesw4jl0123bu2 192055 192052 2026-10-10T09:57:04Z Ilya Discuss 10103 192055 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tokumitsu''' (徳満駅, Tokumitsu-eki) ko gaaraas laana njoorndi to Toyotomi, diiwaan Teshio, Hokkaidō, Japon. Ko otooji nokkuuji ɗii tan kuutortoo ndeeɗoo nokkuure. == Station == oo udditaama ñalnde 13 marse 2021. == Diidi Sosiyetee == laana njoorndi Hokkaido Sōya Laana mawka W75 Tooɓere Gare Tokumitsu ina jogii plateau gooto ina huutoroo laawol gootol. == Galle == Plateau station Plateau station Maande station Maande station Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Sōya Laana mawka Sōya Express Limité: Dartaaki e ndeeɗoo jolngo Sarobetsu Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Kabutonuma nokkuure Toyotomi == Tuugnorgal == 7k6kcouyq5kesigsykfdudmwxrf5726 192058 192055 2026-10-10T09:58:03Z Ilya Discuss 10103 192058 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tokumitsu''' (徳満駅, Tokumitsu-eki) ko gaaraas laana njoorndi to Toyotomi, diiwaan Teshio, Hokkaidō, Japon. Ko otooji nokkuuji ɗii tan kuutortoo ndeeɗoo nokkuure..<ref>{{cite web|title=列車名/路線名から時刻検索 宗谷本線(稚内―名寄―旭川) 上り|url=https://jrhokkaidonorikae.com/vtime/vtime.php?s=2891&d=20191003|website=JR Hokkaido|accessdate=3 October 2019|date=3 October 2019}}</ref><ref name="2021closures">{{cite web|date=2020-12-09|title=来春のダイヤ見直しについて|trans-title=Spring Timetable Revision|url=https://www.jrhokkaido.co.jp/CM/Info/press/pdf/20201209_KO_kaisei.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201209060401/https://www.jrhokkaido.co.jp/CM/Info/press/pdf/20201209_KO_kaisei.pdf|archive-date=2020-12-09|access-date=1 February 2024|website=jrhokkaido.co.jp}}</ref> == Station == oo udditaama ñalnde 13 marse 2021. == Diidi Sosiyetee == laana njoorndi Hokkaido Sōya Laana mawka W75 Tooɓere Gare Tokumitsu ina jogii plateau gooto ina huutoroo laawol gootol. == Galle == Plateau station Plateau station Maande station Maande station Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Sōya Laana mawka Sōya Express Limité: Dartaaki e ndeeɗoo jolngo Sarobetsu Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Kabutonuma nokkuure Toyotomi == Tuugnorgal == 00djiqicff68c7wfmr2q9echf6s745w 192060 192058 2026-10-10T09:58:23Z Ilya Discuss 10103 192060 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tokumitsu''' (徳満駅, Tokumitsu-eki) ko gaaraas laana njoorndi to Toyotomi, diiwaan Teshio, Hokkaidō, Japon. Ko otooji nokkuuji ɗii tan kuutortoo ndeeɗoo nokkuure..<ref>{{cite web|title=列車名/路線名から時刻検索 宗谷本線(稚内―名寄―旭川) 上り|url=https://jrhokkaidonorikae.com/vtime/vtime.php?s=2891&d=20191003|website=JR Hokkaido|accessdate=3 October 2019|date=3 October 2019}}</ref><ref name="2021closures">{{cite web|date=2020-12-09|title=来春のダイヤ見直しについて|trans-title=Spring Timetable Revision|url=https://www.jrhokkaido.co.jp/CM/Info/press/pdf/20201209_KO_kaisei.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201209060401/https://www.jrhokkaido.co.jp/CM/Info/press/pdf/20201209_KO_kaisei.pdf|archive-date=2020-12-09|access-date=1 February 2024|website=jrhokkaido.co.jp}}</ref> == Station == oo udditaama ñalnde 13 marse 2021. == Diidi Sosiyetee == laana njoorndi Hokkaido Sōya Laana mawka W75 Tooɓere Gare Tokumitsu ina jogii plateau gooto ina huutoroo laawol gootol. == Galle == Plateau station Plateau station Maande station Maande station Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Sōya Laana mawka Sōya Express Limité: Dartaaki e ndeeɗoo jolngo Sarobetsu Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Kabutonuma nokkuure Toyotomi == Tuugnorgal == <references /> [[Category:Japan]] swlxdnrr2okeiffxe32lbzupatq3kcb Tōma Station 0 45317 192061 2026-10-10T10:00:10Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Gaaraas Tōma (当麻駅, Tōma-eki) ko gartirgal laana njoorndi to Tōma, Kamikawa, e nder diiwaan Hokkaidō, Japon. Limoore station mayre ko A35. Diidi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido Laana mawka Sekihoku Tariya Stasiyoŋ Tōma udditaa ñalnde 4 noowammbar 1922. E privatisaasiyoŋ laawol laana njoorndi leydi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, jolngo ngoo naati e les njiimaandi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido). Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laa..." 192061 wikitext text/x-wiki Gaaraas Tōma (当麻駅, Tōma-eki) ko gartirgal laana njoorndi to Tōma, Kamikawa, e nder diiwaan Hokkaidō, Japon. Limoore station mayre ko A35. Diidi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido Laana mawka Sekihoku Tariya Stasiyoŋ Tōma udditaa ñalnde 4 noowammbar 1922. E privatisaasiyoŋ laawol laana njoorndi leydi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, jolngo ngoo naati e les njiimaandi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido). Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laana mawka Sekihoku Asahikawa ko limtilimtinɗo ko yaawi kitami kamikawa Ikaushi nokku Sakuraoka Okhotsk Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Taisetsu Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Tuugnorgal ov43oe4uwstd09t3lvgkw1nllc6h93r 192062 192061 2026-10-10T10:00:44Z Ilya Discuss 10103 192062 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Gaaraas Tōma (当麻駅, Tōma-eki) ko gartirgal laana njoorndi to Tōma, Kamikawa, e nder diiwaan Hokkaidō, Japon. Limoore station mayre ko A35. Diidi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido Laana mawka Sekihoku Tariya Stasiyoŋ Tōma udditaa ñalnde 4 noowammbar 1922. E privatisaasiyoŋ laawol laana njoorndi leydi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, jolngo ngoo naati e les njiimaandi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido). Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laana mawka Sekihoku Asahikawa ko limtilimtinɗo ko yaawi kitami kamikawa Ikaushi nokku Sakuraoka Okhotsk Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Taisetsu Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Tuugnorgal r3s13acri43wi8xn8t2rdu0f7paio8q 192066 192062 2026-10-10T10:04:01Z Ilya Discuss 10103 192066 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tōma''' (当麻駅, Tōma-eki) ko gartirgal laana njoorndi to Tōma, Kamikawa, e nder diiwaan Hokkaidō, Japon. Limoore station mayre ko A35. == Diidi == Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido Laana mawka Sekihoku Tariya Stasiyoŋ Tōma udditaa ñalnde 4 noowammbar 1922. == E privatisaasiyoŋ == laawol laana njoorndi leydi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, jolngo ngoo naati e les njiimaandi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido). == Stations == gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laana mawka Sekihoku Asahikawa ko limtilimtinɗo ko yaawi kitami kamikawa Ikaushi nokku Sakuraoka Okhotsk Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Taisetsu Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo == Tuugnorgal == faekxh0y9zf8cxp42x9dk7f1fdvjqmn 192067 192066 2026-10-10T10:05:25Z Ilya Discuss 10103 192067 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tōma''' (当麻駅, Tōma-eki) ko gartirgal laana njoorndi to Tōma, Kamikawa, e nder diiwaan Hokkaidō, Japon.<ref>{{Cite web|title=JR Hokkaido Route Map|url=https://www.jrhokkaido.co.jp/global/pdf/route_map.pdf}}</ref> Limoore station mayre ko A35. == Diidi == Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido Laana mawka Sekihoku Tariya Stasiyoŋ Tōma udditaa ñalnde 4 noowammbar 1922. == E privatisaasiyoŋ == laawol laana njoorndi leydi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, jolngo ngoo naati e les njiimaandi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido). == Stations == gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laana mawka Sekihoku Asahikawa ko limtilimtinɗo ko yaawi kitami kamikawa Ikaushi nokku Sakuraoka Okhotsk Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Taisetsu Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo == Tuugnorgal == m5gun5cf9w6m2fph6ccsb47d8xw7zvr 192068 192067 2026-10-10T10:06:08Z Ilya Discuss 10103 192068 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tōma''' (当麻駅, Tōma-eki) ko gartirgal laana njoorndi to Tōma, Kamikawa, e nder diiwaan Hokkaidō, Japon.<ref>{{Cite web|title=JR Hokkaido Route Map|url=https://www.jrhokkaido.co.jp/global/pdf/route_map.pdf}}</ref> Limoore station mayre ko A35. == Diidi == Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido Laana mawka Sekihoku Tariya Stasiyoŋ Tōma udditaa ñalnde 4 noowammbar 1922.<ref name="Teishajo2">{{cite book|last1=Ishino|first1=Satoshi|title=Teishajo|publisher=Japan Travel Bureau|year=1998|isbn=978-4-533-02980-6|page=917|language=Japanese}}</ref> == E privatisaasiyoŋ == laawol laana njoorndi leydi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, jolngo ngoo naati e les njiimaandi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido). == Stations == gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laana mawka Sekihoku Asahikawa ko limtilimtinɗo ko yaawi kitami kamikawa Ikaushi nokku Sakuraoka Okhotsk Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Taisetsu Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo == Tuugnorgal == 574v1kfiu9qlf85u50jnhf60ijvqzpb 192069 192068 2026-10-10T10:06:48Z Ilya Discuss 10103 192069 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tōma''' (当麻駅, Tōma-eki) ko gartirgal laana njoorndi to Tōma, Kamikawa, e nder diiwaan Hokkaidō, Japon.<ref>{{Cite web|title=JR Hokkaido Route Map|url=https://www.jrhokkaido.co.jp/global/pdf/route_map.pdf}}</ref> Limoore station mayre ko A35. == Diidi == Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido Laana mawka Sekihoku Tariya Stasiyoŋ Tōma udditaa ñalnde 4 noowammbar 1922.<ref name="Teishajo2">{{cite book|last1=Ishino|first1=Satoshi|title=Teishajo|publisher=Japan Travel Bureau|year=1998|isbn=978-4-533-02980-6|page=917|language=Japanese}}</ref> == E privatisaasiyoŋ == laawol laana njoorndi leydi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, jolngo ngoo naati e les njiimaandi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido). == Stations == gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laana mawka Sekihoku Asahikawa ko limtilimtinɗo ko yaawi kitami kamikawa Ikaushi nokku Sakuraoka Okhotsk Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Taisetsu Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo == Tuugnorgal == <references /> [[Category:Japan]] sl4shoa87dxmpvzu27guu3m39qai5m9 Tomakomai Station 0 45318 192070 2026-10-10T10:08:35Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Gaaraas Tomakomai (苫小牧駅, Tomakomai-eki) ko gaaraas laana njoorndi e nder leydi Japon, ko sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo. Diidi Stasiyoŋ Tomakomai ina huutoree e laabi ɗii. Laabi mawɗi Muroran Line Kitose Hidaka Laabi mawɗi Lonngereeji jaawɗi keewɗi Hokuto (Sapporo - Hakodate) Suzuran (Sapporo - Muroran) Sarwisaaji garooji ɗii ngoppitaama Kasiyopeya (Ueno - Sapporo) Hokutosei (Ueno - Sapporo) Laylaytol station Stasiyoŋ dow leydi m..." 192070 wikitext text/x-wiki Gaaraas Tomakomai (苫小牧駅, Tomakomai-eki) ko gaaraas laana njoorndi e nder leydi Japon, ko sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo. Diidi Stasiyoŋ Tomakomai ina huutoree e laabi ɗii. Laabi mawɗi Muroran Line Kitose Hidaka Laabi mawɗi Lonngereeji jaawɗi keewɗi Hokuto (Sapporo - Hakodate) Suzuran (Sapporo - Muroran) Sarwisaaji garooji ɗii ngoppitaama Kasiyopeya (Ueno - Sapporo) Hokutosei (Ueno - Sapporo) Laylaytol station Stasiyoŋ dow leydi mo plateauji ɗiɗi kuutortooɗi laabi nay. Tariya Stasiyoŋ oo udditaa ko ñalnde 1 ut 1892. Tuugnorgal joxske68nzvf1w58nnumudfwzoniud5 192071 192070 2026-10-10T10:09:06Z Ilya Discuss 10103 192071 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Gaaraas Tomakomai (苫小牧駅, Tomakomai-eki) ko gaaraas laana njoorndi e nder leydi Japon, ko sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo. Diidi Stasiyoŋ Tomakomai ina huutoree e laabi ɗii. Laabi mawɗi Muroran Line Kitose Hidaka Laabi mawɗi Lonngereeji jaawɗi keewɗi Hokuto (Sapporo - Hakodate) Suzuran (Sapporo - Muroran) Sarwisaaji garooji ɗii ngoppitaama Kasiyopeya (Ueno - Sapporo) Hokutosei (Ueno - Sapporo) Laylaytol station Stasiyoŋ dow leydi mo plateauji ɗiɗi kuutortooɗi laabi nay. Tariya Stasiyoŋ oo udditaa ko ñalnde 1 ut 1892. Tuugnorgal jn9o4po5sbbpjxqov20nh9tj7byb3mc 192072 192071 2026-10-10T10:11:00Z Ilya Discuss 10103 192072 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tomakomai''' (苫小牧駅, Tomakomai-eki) ko gaaraas laana njoorndi e nder leydi Japon, ko sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo. == Diidi Stasiyoŋ == Tomakomai ina huutoree e laabi ɗii. == Laabi == mawɗi Muroran Line Kitose Hidaka Laabi mawɗi Lonngereeji jaawɗi keewɗi Hokuto (Sapporo - Hakodate) Suzuran (Sapporo - Muroran) Sarwisaaji garooji ɗii ngoppitaama Kasiyopeya (Ueno - Sapporo) Hokutosei (Ueno - Sapporo) == Laylaytol == station Stasiyoŋ dow leydi mo plateauji ɗiɗi kuutortooɗi laabi nay. == Tariya Stasiyoŋ == oo udditaa ko ñalnde 1 ut 1892. == Tuugnorgal == fzr91cg0bwx6gbzuz7y7jcrqosgv1no 192073 192072 2026-10-10T10:12:19Z Ilya Discuss 10103 192073 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tomakomai''' (苫小牧駅, Tomakomai-eki) ko gaaraas laana njoorndi e nder leydi Japon, ko sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo.<ref>{{Cite web|title=寝台特急"カシオペア"運転終了|鉄道ニュース|2016年3月21日掲載|鉄道ファン・railf.jp|url=https://railf.jp/news/2016/03/21/201000.html|access-date=2022-01-19|website=鉄道ファン・railf.jp|language=ja}}</ref><ref>{{Cite web|date=24 August 2015|title=Last run of Hokutosei sleeping car limited express|url=http://rail.hobidas.com/rmn/archives/2015/08/jrjr_140.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200813175418/http://rail.hobidas.com/rmn/archives/2015/08/jrjr_140.html|archive-date=13 Aug 2020|website=RM News (in Japanese)|publisher=Japan: Neko Publishing Co.}}</ref> == Diidi Stasiyoŋ == Tomakomai ina huutoree e laabi ɗii. == Laabi == mawɗi Muroran Line Kitose Hidaka Laabi mawɗi Lonngereeji jaawɗi keewɗi Hokuto (Sapporo - Hakodate) Suzuran (Sapporo - Muroran) Sarwisaaji garooji ɗii ngoppitaama Kasiyopeya (Ueno - Sapporo) Hokutosei (Ueno - Sapporo) == Laylaytol == station Stasiyoŋ dow leydi mo plateauji ɗiɗi kuutortooɗi laabi nay. == Tariya Stasiyoŋ == oo udditaa ko ñalnde 1 ut 1892. == Tuugnorgal == 9pw5lbnzzl8uveyjjjgt45gtttx6776 192074 192073 2026-10-10T10:12:47Z Ilya Discuss 10103 192074 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tomakomai''' (苫小牧駅, Tomakomai-eki) ko gaaraas laana njoorndi e nder leydi Japon, ko sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo.<ref>{{Cite web|title=寝台特急"カシオペア"運転終了|鉄道ニュース|2016年3月21日掲載|鉄道ファン・railf.jp|url=https://railf.jp/news/2016/03/21/201000.html|access-date=2022-01-19|website=鉄道ファン・railf.jp|language=ja}}</ref><ref>{{Cite web|date=24 August 2015|title=Last run of Hokutosei sleeping car limited express|url=http://rail.hobidas.com/rmn/archives/2015/08/jrjr_140.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200813175418/http://rail.hobidas.com/rmn/archives/2015/08/jrjr_140.html|archive-date=13 Aug 2020|website=RM News (in Japanese)|publisher=Japan: Neko Publishing Co.}}</ref> == Diidi Stasiyoŋ == Tomakomai ina huutoree e laabi ɗii. == Laabi == mawɗi Muroran Line Kitose Hidaka Laabi mawɗi Lonngereeji jaawɗi keewɗi Hokuto (Sapporo - Hakodate) Suzuran (Sapporo - Muroran) Sarwisaaji garooji ɗii ngoppitaama Kasiyopeya (Ueno - Sapporo) Hokutosei (Ueno - Sapporo) == Laylaytol == station Stasiyoŋ dow leydi mo plateauji ɗiɗi kuutortooɗi laabi nay. == Tariya Stasiyoŋ == oo udditaa ko ñalnde 1 ut 1892. == Tuugnorgal == <references /> [[Category:Japan]] tfdpxkq4ipq8am7gi1nfpl0b84vuodp Tomamu Station 0 45319 192075 2026-10-10T10:14:30Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Gartirgol Tomamu (トマム駅, Tomamu Eki) ko gartirgol laana njoorndi e laawol JR Hokkaido Sekishō. O woni ko e wuro wiyeteengo Shimukappu, to leydi Japon. Tariya 1 oktoobar 1981 : Udditaa ko nokku Sekisho-Kogen (Sekisho-Kogen Eki) 1 feebariyee 1987 : Innde mum waylaa wonti Gaaraas Tomamu Sifaa station Stasiyoŋ dow leydi oo ina waɗi plateauji ɗiɗi kuutortooɗi laabi ɗiɗi. Plateauji 1 ■Line Sekishō Ngam Minami-Kitose e Sapporo 2 ■Line Sekishō Ngam Obihiro e..." 192075 wikitext text/x-wiki Gartirgol Tomamu (トマム駅, Tomamu Eki) ko gartirgol laana njoorndi e laawol JR Hokkaido Sekishō. O woni ko e wuro wiyeteengo Shimukappu, to leydi Japon. Tariya 1 oktoobar 1981 : Udditaa ko nokku Sekisho-Kogen (Sekisho-Kogen Eki) 1 feebariyee 1987 : Innde mum waylaa wonti Gaaraas Tomamu Sifaa station Stasiyoŋ dow leydi oo ina waɗi plateauji ɗiɗi kuutortooɗi laabi ɗiɗi. Plateauji 1 ■Line Sekishō Ngam Minami-Kitose e Sapporo 2 ■Line Sekishō Ngam Obihiro e Kushiro Stasiyoŋ oo alaa gollotooɓe. Ina woodi biro rezerwaasiyoŋ JR e nder otel sara gartirgol ngol. Stations gonɗe saraaji ɗii Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido Laabi Sekisho - (Leydi Signal Higashi-Shimukappu) - (Leydi Signal Takinosawa) - (Leydi Signal Horoka) - Stasiyoŋ Tomamu - (Leydi Signal Kushinai) - (Leydi Signal Kami-Ochiai) - (Leydi Signal Shin-Nirikachi) - (Leydi Signal Shirou) Leydi) - Staasiyoŋ Shintoku Tuugnorgal 662pk8imze462l0smdo8rm4qq08ybba 192076 192075 2026-10-10T10:14:51Z Ilya Discuss 10103 192076 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Gartirgol Tomamu (トマム駅, Tomamu Eki) ko gartirgol laana njoorndi e laawol JR Hokkaido Sekishō. O woni ko e wuro wiyeteengo Shimukappu, to leydi Japon. Tariya 1 oktoobar 1981 : Udditaa ko nokku Sekisho-Kogen (Sekisho-Kogen Eki) 1 feebariyee 1987 : Innde mum waylaa wonti Gaaraas Tomamu Sifaa station Stasiyoŋ dow leydi oo ina waɗi plateauji ɗiɗi kuutortooɗi laabi ɗiɗi. Plateauji 1 ■Line Sekishō Ngam Minami-Kitose e Sapporo 2 ■Line Sekishō Ngam Obihiro e Kushiro Stasiyoŋ oo alaa gollotooɓe. Ina woodi biro rezerwaasiyoŋ JR e nder otel sara gartirgol ngol. Stations gonɗe saraaji ɗii Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido Laabi Sekisho - (Leydi Signal Higashi-Shimukappu) - (Leydi Signal Takinosawa) - (Leydi Signal Horoka) - Stasiyoŋ Tomamu - (Leydi Signal Kushinai) - (Leydi Signal Kami-Ochiai) - (Leydi Signal Shin-Nirikachi) - (Leydi Signal Shirou) Leydi) - Staasiyoŋ Shintoku Tuugnorgal 1hi4ok0by4o4jy9p8g1ndlq4z9w902o 192077 192076 2026-10-10T10:16:31Z Ilya Discuss 10103 192077 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gartirgol Tomamu''' (トマム駅, Tomamu Eki) ko gartirgol laana njoorndi e laawol JR Hokkaido Sekishō. O woni ko e wuro wiyeteengo Shimukappu, to leydi Japon. == Tariya == 1 oktoobar 1981 : Udditaa ko nokku Sekisho-Kogen (Sekisho-Kogen Eki) 1 feebariyee 1987 : Innde mum waylaa wonti Gaaraas Tomamu Sifaa station Stasiyoŋ dow leydi oo ina waɗi plateauji ɗiɗi kuutortooɗi laabi ɗiɗi. == Plateauji == 1 ■Line Sekishō Ngam Minami-Kitose e Sapporo 2 ■Line Sekishō Ngam Obihiro e Kushiro Stasiyoŋ oo alaa gollotooɓe. Ina woodi biro rezerwaasiyoŋ JR e nder otel sara gartirgol ngol. Stations gonɗe saraaji ɗii Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido Laabi Sekisho - (Leydi Signal Higashi-Shimukappu) - (Leydi Signal Takinosawa) - (Leydi Signal Horoka) - Stasiyoŋ Tomamu - (Leydi Signal Kushinai) - (Leydi Signal Kami-Ochiai) - (Leydi Signal Shin-Nirikachi) - (Leydi Signal Shirou) Leydi) - Staasiyoŋ Shintoku == Tuugnorgal == 8epzj5awjpbrdcjzrzjegrid09cscsw 192078 192077 2026-10-10T10:17:11Z Ilya Discuss 10103 192078 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gartirgol Tomamu''' (トマム駅, Tomamu Eki) ko gartirgol laana njoorndi e laawol JR Hokkaido Sekishō. O woni ko e wuro wiyeteengo Shimukappu, to leydi Japon. == Tariya == 1 oktoobar 1981 : Udditaa ko nokku Sekisho-Kogen (Sekisho-Kogen Eki) 1 feebariyee 1987 : Innde mum waylaa wonti Gaaraas Tomamu Sifaa station Stasiyoŋ dow leydi oo ina waɗi plateauji ɗiɗi kuutortooɗi laabi ɗiɗi. == Plateauji == 1 ■Line Sekishō Ngam Minami-Kitose e Sapporo 2 ■Line Sekishō Ngam Obihiro e Kushiro Stasiyoŋ oo alaa gollotooɓe. Ina woodi biro rezerwaasiyoŋ JR e nder otel sara gartirgol ngol. Stations gonɗe saraaji ɗii Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido Laabi Sekisho - (Leydi Signal Higashi-Shimukappu) - (Leydi Signal Takinosawa) - (Leydi Signal Horoka) - Stasiyoŋ Tomamu - (Leydi Signal Kushinai) - (Leydi Signal Kami-Ochiai) - (Leydi Signal Shin-Nirikachi) - (Leydi Signal Shirou) Leydi) - Staasiyoŋ Shintoku == Tuugnorgal == [[Category:Japan]] 0xhqudu66te60tirwki9c4yj4kj19gf Tomikawa Station 0 45320 192079 2026-10-10T10:19:09Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Gaaraas Tomikawa (富川駅, Tomikawa-eki) ko gartirgal laana njoorndi e laawol mawngol Hidaka to Hidaka, to leydi Japon, ko sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo. Sarwisaaji dow taƴre 116 km laabi hakkunde Mukawa e Samani dartinaama haa abada gila lewru Yarkomaa 2015 ngam bonnugo henndu. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Hidaka Laabi mawɗi Shiomi nokkuure Hidaka-Mombetsu Tariya Gaaraas oo udditaa ko ñalnde 1 oktoobar 1913, inniraa ko Gaaraas S..." 192079 wikitext text/x-wiki Gaaraas Tomikawa (富川駅, Tomikawa-eki) ko gartirgal laana njoorndi e laawol mawngol Hidaka to Hidaka, to leydi Japon, ko sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo. Sarwisaaji dow taƴre 116 km laabi hakkunde Mukawa e Samani dartinaama haa abada gila lewru Yarkomaa 2015 ngam bonnugo henndu. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Hidaka Laabi mawɗi Shiomi nokkuure Hidaka-Mombetsu Tariya Gaaraas oo udditaa ko ñalnde 1 oktoobar 1913, inniraa ko Gaaraas Sarufuto (佐瑠太駅). Innde nde wayliima Tomikawa ñalnde 1 abriil 1944. Nde laana njoorndi ngenndi Japon (JNR) ƴettitaa ñalnde 1 abriil 1987, gartirgal ngal naati e juuɗe JR Hokkaido. Ƴeew kadi Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon Tuugnorgal dn9ck1vvs3n6wyrazf7jirqz6cn3ari 192080 192079 2026-10-10T10:19:38Z Ilya Discuss 10103 192080 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Gaaraas Tomikawa (富川駅, Tomikawa-eki) ko gartirgal laana njoorndi e laawol mawngol Hidaka to Hidaka, to leydi Japon, ko sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo. Sarwisaaji dow taƴre 116 km laabi hakkunde Mukawa e Samani dartinaama haa abada gila lewru Yarkomaa 2015 ngam bonnugo henndu. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Hidaka Laabi mawɗi Shiomi nokkuure Hidaka-Mombetsu Tariya Gaaraas oo udditaa ko ñalnde 1 oktoobar 1913, inniraa ko Gaaraas Sarufuto (佐瑠太駅). Innde nde wayliima Tomikawa ñalnde 1 abriil 1944. Nde laana njoorndi ngenndi Japon (JNR) ƴettitaa ñalnde 1 abriil 1987, gartirgal ngal naati e juuɗe JR Hokkaido. Ƴeew kadi Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon Tuugnorgal scmw2chbc6o6k0nzt9voyjupv56lru1 192081 192080 2026-10-10T10:22:37Z Ilya Discuss 10103 192081 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Gaaraas Tomikawa (富川駅, Tomikawa-eki) ko gartirgal laana njoorndi e laawol mawngol Hidaka to Hidaka, to leydi Japon, ko sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo. Sarwisaaji dow taƴre 116 km laabi hakkunde Mukawa e Samani dartinaama haa abada gila lewru Yarkomaa 2015 ngam bonnugo henndu. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Hidaka Laabi mawɗi Shiomi nokkuure Hidaka-Mombetsu Tariya Gaaraas oo udditaa ko ñalnde 1 oktoobar 1913, inniraa ko Gaaraas Sarufuto (佐瑠太駅). Innde nde wayliima Tomikawa ñalnde 1 abriil 1944. Nde laana njoorndi ngenndi Japon (JNR) ƴettitaa ñalnde 1 abriil 1987, gartirgal ngal naati e juuɗe JR Hokkaido. Ƴeew kadi Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon Tuugnorgal 9n0htcdqfhs27f94lq70zph8rnuynlr 192082 192081 2026-10-10T10:23:45Z Ilya Discuss 10103 192082 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tomikawa''' (富川駅, Tomikawa-eki) ko gartirgal laana njoorndi e laawol mawngol Hidaka to Hidaka, to leydi Japon, ko sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo. == Sarwisaaji == dow taƴre 116 km laabi hakkunde Mukawa e Samani dartinaama haa abada gila lewru Yarkomaa 2015 ngam bonnugo henndu. == Stations == gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Hidaka Laabi mawɗi Shiomi nokkuure Hidaka-Mombetsu == Tariya Gaaraas == oo udditaa ko ñalnde 1 oktoobar 1913, inniraa ko Gaaraas Sarufuto (佐瑠太駅). Innde nde wayliima Tomikawa ñalnde 1 abriil 1944. Nde laana njoorndi ngenndi Japon (JNR) ƴettitaa ñalnde 1 abriil 1987, gartirgal ngal naati e juuɗe JR Hokkaido. == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == coafl4152o0bfjmv890xv1ma9ykwxs1 192083 192082 2026-10-10T10:24:54Z Ilya Discuss 10103 192083 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tomikawa''' (富川駅, Tomikawa-eki) ko gartirgal laana njoorndi e laawol mawngol Hidaka to Hidaka, to leydi Japon, ko sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo..<ref name="trafficnews20161222">{{cite web|url=https://trafficnews.jp/post/61922/|script-title=ja: 日高本線・鵡川~様似間の復旧を断念 JR北海道、地元と協議へ|trans-title=JR Hokkaido abandons reopening of Hidaka Main Line between Mukawa and Samani|date=22 December 2016|work=Traffic News|publisher=Mediavague Co. Ltd.|location=Japan|language=Japanese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161222054706/https://trafficnews.jp/post/61922/|archivedate=22 December 2016|url-status=live|accessdate=4 April 2017}}</ref> == Sarwisaaji == dow taƴre 116 km laabi hakkunde Mukawa e Samani dartinaama haa abada gila lewru Yarkomaa 2015 ngam bonnugo henndu. == Stations == gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Hidaka Laabi mawɗi Shiomi nokkuure Hidaka-Mombetsu == Tariya Gaaraas == oo udditaa ko ñalnde 1 oktoobar 1913, inniraa ko Gaaraas Sarufuto (佐瑠太駅). Innde nde wayliima Tomikawa ñalnde 1 abriil 1944. Nde laana njoorndi ngenndi Japon (JNR) ƴettitaa ñalnde 1 abriil 1987, gartirgal ngal naati e juuɗe JR Hokkaido. == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == pplt7l1z33zk26g48o6b5bky6jb6uqn 192084 192083 2026-10-10T10:26:10Z Ilya Discuss 10103 192084 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tomikawa''' (富川駅, Tomikawa-eki) ko gartirgal laana njoorndi e laawol mawngol Hidaka to Hidaka, to leydi Japon, ko sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo..<ref name="trafficnews20161222">{{cite web|url=https://trafficnews.jp/post/61922/|script-title=ja: 日高本線・鵡川~様似間の復旧を断念 JR北海道、地元と協議へ|trans-title=JR Hokkaido abandons reopening of Hidaka Main Line between Mukawa and Samani|date=22 December 2016|work=Traffic News|publisher=Mediavague Co. Ltd.|location=Japan|language=Japanese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161222054706/https://trafficnews.jp/post/61922/|archivedate=22 December 2016|url-status=live|accessdate=4 April 2017}}</ref> == Sarwisaaji == dow taƴre 116 km laabi hakkunde Mukawa e Samani dartinaama haa abada gila lewru Yarkomaa 2015 ngam bonnugo henndu.<ref name="teishajo1998">{{cite book|script-title=ja: 停車場変遷大辞典 国鉄・JR編|trans-title=Station Transition Directory - JNR/JR|publisher=JTB|editor1-last=Ishino|editor1-first=Tetsu|year=1998|location=Japan|language=Japanese|volume=II|page=862|isbn=4-533-02980-9}}</ref> == Stations == gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Hidaka Laabi mawɗi Shiomi nokkuure Hidaka-Mombetsu == Tariya Gaaraas == oo udditaa ko ñalnde 1 oktoobar 1913, inniraa ko Gaaraas Sarufuto (佐瑠太駅). Innde nde wayliima Tomikawa ñalnde 1 abriil 1944. Nde laana njoorndi ngenndi Japon (JNR) ƴettitaa ñalnde 1 abriil 1987, gartirgal ngal naati e juuɗe JR Hokkaido. == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == fqf0ejxynpdjlf3ls15ytzh3joghi6o 192085 192084 2026-10-10T10:26:33Z Ilya Discuss 10103 192085 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tomikawa''' (富川駅, Tomikawa-eki) ko gartirgal laana njoorndi e laawol mawngol Hidaka to Hidaka, to leydi Japon, ko sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo..<ref name="trafficnews20161222">{{cite web|url=https://trafficnews.jp/post/61922/|script-title=ja: 日高本線・鵡川~様似間の復旧を断念 JR北海道、地元と協議へ|trans-title=JR Hokkaido abandons reopening of Hidaka Main Line between Mukawa and Samani|date=22 December 2016|work=Traffic News|publisher=Mediavague Co. Ltd.|location=Japan|language=Japanese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161222054706/https://trafficnews.jp/post/61922/|archivedate=22 December 2016|url-status=live|accessdate=4 April 2017}}</ref> == Sarwisaaji == dow taƴre 116 km laabi hakkunde Mukawa e Samani dartinaama haa abada gila lewru Yarkomaa 2015 ngam bonnugo henndu.<ref name="teishajo1998">{{cite book|script-title=ja: 停車場変遷大辞典 国鉄・JR編|trans-title=Station Transition Directory - JNR/JR|publisher=JTB|editor1-last=Ishino|editor1-first=Tetsu|year=1998|location=Japan|language=Japanese|volume=II|page=862|isbn=4-533-02980-9}}</ref> == Stations == gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Hidaka Laabi mawɗi Shiomi nokkuure Hidaka-Mombetsu == Tariya Gaaraas == oo udditaa ko ñalnde 1 oktoobar 1913, inniraa ko Gaaraas Sarufuto (佐瑠太駅). Innde nde wayliima Tomikawa ñalnde 1 abriil 1944. Nde laana njoorndi ngenndi Japon (JNR) ƴettitaa ñalnde 1 abriil 1987, gartirgal ngal naati e juuɗe JR Hokkaido. == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == <references /> [[Category:Japan]] 9druqjsgq5bxiimpnq4gpi3g7y8wgrm Tomiura Station (Hokkaido) 0 45321 192086 2026-10-10T10:28:04Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Gaaraas Tomiura (富浦駅, Tomiura-eki) ko gartirgal laana njoorndi e laawol mawngol Muroran ngol woni ko e Noboribetsu, Hokkaidō, Japon ngol Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laabi mawɗi Muroran Horobetsu - Noboribetsu vte" 192086 wikitext text/x-wiki Gaaraas Tomiura (富浦駅, Tomiura-eki) ko gartirgal laana njoorndi e laawol mawngol Muroran ngol woni ko e Noboribetsu, Hokkaidō, Japon ngol Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laabi mawɗi Muroran Horobetsu - Noboribetsu vte 1r0fggjeoorbl3o1v9i30srxlf9yoxd 192087 192086 2026-10-10T10:28:26Z Ilya Discuss 10103 192087 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Gaaraas Tomiura (富浦駅, Tomiura-eki) ko gartirgal laana njoorndi e laawol mawngol Muroran ngol woni ko e Noboribetsu, Hokkaidō, Japon ngol Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laabi mawɗi Muroran Horobetsu - Noboribetsu vte od9e9wuzvrevd91eykq8gj6akfielgy 192088 192087 2026-10-10T10:29:46Z Ilya Discuss 10103 192088 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tomiura''' (富浦駅, Tomiura-eki) ko gartirgal laana njoorndi e laawol mawngol Muroran ngol woni ko e Noboribetsu, Hokkaidō, Japon ngol Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo. == Stations == gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laabi mawɗi Muroran Horobetsu - Noboribetsu vte 6pmlgfp7163x3d0cwcmt5aztackwwna 192089 192088 2026-10-10T10:30:13Z Ilya Discuss 10103 192089 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tomiura''' (富浦駅, Tomiura-eki) ko gartirgal laana njoorndi e laawol mawngol Muroran ngol woni ko e Noboribetsu, Hokkaidō, Japon ngol Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido) gollotoo. == Stations == gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laabi mawɗi Muroran Horobetsu - Noboribetsu vte [[Category:Japan]] 5fgk901l6hexjvzbwpse1j53wptjdhh Tōro Station 0 45322 192090 2026-10-10T10:33:32Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Gaaraas Tōro (塘路駅, Tōro-eki) ko gaaraas laana njoorndi gonɗo e wuro Shibecha, to leydi Japon. Ko JR Hokkaido woni gollorde nde.Ko ɗoon woni nokku ɗo filmo Deer Friend waɗnoo e hitaande 1991. Diidi Staasiyoŋ oo ina huutoree e laana mawka Senmō, ina woni 24,3 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗii ɗoo to Higashi-Kushiro . Tooɓere Gare Tōro ina jogii plateauji ɗiɗi banngeeji luurondirɗi e laabi ɗiɗi. Platform 1 sara bannge mahdi station ko laana mawka yalto..." 192090 wikitext text/x-wiki Gaaraas Tōro (塘路駅, Tōro-eki) ko gaaraas laana njoorndi gonɗo e wuro Shibecha, to leydi Japon. Ko JR Hokkaido woni gollorde nde.Ko ɗoon woni nokku ɗo filmo Deer Friend waɗnoo e hitaande 1991. Diidi Staasiyoŋ oo ina huutoree e laana mawka Senmō, ina woni 24,3 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗii ɗoo to Higashi-Kushiro . Tooɓere Gare Tōro ina jogii plateauji ɗiɗi banngeeji luurondirɗi e laabi ɗiɗi. Platform 1 sara bannge mahdi station ko laana mawka yaltoore (feewde Kushiro), Platform 2 bannge goɗɗo oo ko laana mawka naatirde (feewde Abashiri). Kono tan, signaling ina addana otooji naatde e plateauji ɗiɗi ɗii fof gila bannge Kushiro, Platform 2 ina addana kadi otooji yaltude e bannge yaltugol, ina addana otooji hootde ummoraade e ndeeɗoo jolngo haa Kushiro. Nde wonnoo nde ina joginoo laawol ɗiɗaɓol mawngol e nokku ɗo njolɗe njolnata. Mahdi station oo feewnaa ko e hitaande 1953. E hitaande 1998, yaasi mum feewnaa haa nanndi e suudu leɗɗe. Stasiyoŋ oo alaa ɗo ƴeewtotoo. Plateauji 1 ■ Laana mawka Senmō ngam Kushiro 2 ■ Laana mawka Senmō ngam Mashū e Abashiri Suudu fadndo Suudu fadndo Platform e taƴgol tolno Platform e taƴgol tolno Tariya Staasiyoŋ oo udditaa ko ñalnde 15 suwee 1927 e udditgol laawol mawngol Senmō ngol ministeer laana njoorndi hakkunde staasiyoŋ Kushiro e staasiyoŋ Shibecha. Caggal nde laaɗe diwooje ngenndiije Japon mbaɗtaa privatisation ñalnde 1 abriil 1987, dingiral ngal naati e juuɗe JR Hokkaido. Mahdi station hannde ndii feewnaama e hitaande 1988. Limlebbi yahooɓe E hitaande 2022, gartirgol ngol ina huutoree e ñalawma kala ko ina tolnoo e 12 neɗɗo. Nokku taariindi Lake Toro Leyɗeele ɓuuɓɗe Kushiro Catal Eko-Musée Lake Toro ALCOTT (Musée) Muuseum taariindi wuro Shibecha Ƴeew kadi Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon Tuugnorgal 3u07jmtriur1mevjw91su3qdz20g76i 192091 192090 2026-10-10T10:34:43Z Ilya Discuss 10103 192091 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Gaaraas Tōro (塘路駅, Tōro-eki) ko gaaraas laana njoorndi gonɗo e wuro Shibecha, to leydi Japon. Ko JR Hokkaido woni gollorde nde.Ko ɗoon woni nokku ɗo filmo Deer Friend waɗnoo e hitaande 1991. Diidi Staasiyoŋ oo ina huutoree e laana mawka Senmō, ina woni 24,3 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗii ɗoo to Higashi-Kushiro . Tooɓere Gare Tōro ina jogii plateauji ɗiɗi banngeeji luurondirɗi e laabi ɗiɗi. Platform 1 sara bannge mahdi station ko laana mawka yaltoore (feewde Kushiro), Platform 2 bannge goɗɗo oo ko laana mawka naatirde (feewde Abashiri). Kono tan, signaling ina addana otooji naatde e plateauji ɗiɗi ɗii fof gila bannge Kushiro, Platform 2 ina addana kadi otooji yaltude e bannge yaltugol, ina addana otooji hootde ummoraade e ndeeɗoo jolngo haa Kushiro. Nde wonnoo nde ina joginoo laawol ɗiɗaɓol mawngol e nokku ɗo njolɗe njolnata. Mahdi station oo feewnaa ko e hitaande 1953. E hitaande 1998, yaasi mum feewnaa haa nanndi e suudu leɗɗe. Stasiyoŋ oo alaa ɗo ƴeewtotoo. Plateauji 1 ■ Laana mawka Senmō ngam Kushiro 2 ■ Laana mawka Senmō ngam Mashū e Abashiri Suudu fadndo Suudu fadndo Platform e taƴgol tolno Platform e taƴgol tolno Tariya Staasiyoŋ oo udditaa ko ñalnde 15 suwee 1927 e udditgol laawol mawngol Senmō ngol ministeer laana njoorndi hakkunde staasiyoŋ Kushiro e staasiyoŋ Shibecha. Caggal nde laaɗe diwooje ngenndiije Japon mbaɗtaa privatisation ñalnde 1 abriil 1987, dingiral ngal naati e juuɗe JR Hokkaido. Mahdi station hannde ndii feewnaama e hitaande 1988. Limlebbi yahooɓe E hitaande 2022, gartirgol ngol ina huutoree e ñalawma kala ko ina tolnoo e 12 neɗɗo. Nokku taariindi Lake Toro Leyɗeele ɓuuɓɗe Kushiro Catal Eko-Musée Lake Toro ALCOTT (Musée) Muuseum taariindi wuro Shibecha Ƴeew kadi Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon Tuugnorgal 144rm73pvyhpx6t61kwd45bdqyid7d1 192092 192091 2026-10-10T10:38:05Z Ilya Discuss 10103 192092 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tōro''' (塘路駅, Tōro-eki) ko gaaraas laana njoorndi gonɗo e wuro Shibecha, to leydi Japon. Ko JR Hokkaido woni gollorde nde.Ko ɗoon woni nokku ɗo filmo Deer Friend waɗnoo e hitaande 1991. == Diidi Staasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Senmō, ina woni 24,3 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗii ɗoo to Higashi-Kushiro . Tooɓere Gare Tōro ina jogii plateauji ɗiɗi banngeeji luurondirɗi e laabi ɗiɗi. == Platform == 1 sara bannge mahdi station ko laana mawka yaltoore (feewde Kushiro), Platform 2 bannge goɗɗo oo ko laana mawka naatirde (feewde Abashiri). Kono tan, signaling ina addana otooji naatde e plateauji ɗiɗi ɗii fof gila bannge Kushiro, Platform 2 ina addana kadi otooji yaltude e bannge yaltugol, ina addana otooji hootde ummoraade e ndeeɗoo jolngo haa Kushiro. Nde wonnoo nde ina joginoo laawol ɗiɗaɓol mawngol e nokku ɗo njolɗe njolnata. Mahdi station oo feewnaa ko e hitaande 1953. == E hitaande == 1998, yaasi mum feewnaa haa nanndi e suudu leɗɗe. Stasiyoŋ oo alaa ɗo ƴeewtotoo. == Plateauji == 1 ■ Laana mawka Senmō ngam Kushiro 2 ■ Laana mawka Senmō ngam Mashū e Abashiri Suudu fadndo Suudu fadndo Platform e taƴgol tolno Platform e taƴgol tolno Tariya Staasiyoŋ oo udditaa ko ñalnde 15 suwee 1927 e udditgol laawol mawngol Senmō ngol ministeer laana njoorndi hakkunde staasiyoŋ Kushiro e staasiyoŋ Shibecha. == Caggal == nde laaɗe diwooje ngenndiije Japon mbaɗtaa privatisation ñalnde 1 abriil 1987, dingiral ngal naati e juuɗe JR Hokkaido. == Mahdi == station hannde ndii feewnaama e hitaande 1988. == Limlebbi yahooɓe == E hitaande 2022, gartirgol ngol ina huutoree e ñalawma kala ko ina tolnoo e 12 neɗɗo. Nokku taariindi Lake Toro Leyɗeele ɓuuɓɗe Kushiro Catal Eko-Musée Lake Toro ALCOTT (Musée) Muuseum taariindi wuro Shibecha == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == l2bmul9i7b06ymsxcjw1it8qmf0y6rp 192093 192092 2026-10-10T10:38:59Z Ilya Discuss 10103 192093 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tōro''' (塘路駅, Tōro-eki) ko gaaraas laana njoorndi gonɗo e wuro Shibecha, to leydi Japon. Ko JR Hokkaido woni gollorde nde.Ko ɗoon woni nokku ɗo filmo Deer Friend waɗnoo e hitaande 1991..<ref name="kawashima">{{Cite book|last=Kawashima|first=Ryōzō|script-title=ja:北海道ライン 全線・全駅・全配線・第3巻 道東 道北 エリア|year=2016|publisher=Kodansha|isbn=4062951800|trans-title=Japan Railways Illustrated. Hokkaido. All lines, all stations, all track layouts. Volume 3 East and North areas|language=Japanese|pages=22, 67}}</ref><ref name="hacchi">{{cite web|url=http://hacchi-no-he.net/line/senmou/station/0040_touro.htm|title=塘路駅|trans-title=Tōro Station|accessdate=16 March 2025|website=hacchi-no-he.net}}</ref> == Diidi Staasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Senmō, ina woni 24,3 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗii ɗoo to Higashi-Kushiro . Tooɓere Gare Tōro ina jogii plateauji ɗiɗi banngeeji luurondirɗi e laabi ɗiɗi. == Platform == 1 sara bannge mahdi station ko laana mawka yaltoore (feewde Kushiro), Platform 2 bannge goɗɗo oo ko laana mawka naatirde (feewde Abashiri). Kono tan, signaling ina addana otooji naatde e plateauji ɗiɗi ɗii fof gila bannge Kushiro, Platform 2 ina addana kadi otooji yaltude e bannge yaltugol, ina addana otooji hootde ummoraade e ndeeɗoo jolngo haa Kushiro. Nde wonnoo nde ina joginoo laawol ɗiɗaɓol mawngol e nokku ɗo njolɗe njolnata. Mahdi station oo feewnaa ko e hitaande 1953. == E hitaande == 1998, yaasi mum feewnaa haa nanndi e suudu leɗɗe. Stasiyoŋ oo alaa ɗo ƴeewtotoo. == Plateauji == 1 ■ Laana mawka Senmō ngam Kushiro 2 ■ Laana mawka Senmō ngam Mashū e Abashiri Suudu fadndo Suudu fadndo Platform e taƴgol tolno Platform e taƴgol tolno Tariya Staasiyoŋ oo udditaa ko ñalnde 15 suwee 1927 e udditgol laawol mawngol Senmō ngol ministeer laana njoorndi hakkunde staasiyoŋ Kushiro e staasiyoŋ Shibecha. == Caggal == nde laaɗe diwooje ngenndiije Japon mbaɗtaa privatisation ñalnde 1 abriil 1987, dingiral ngal naati e juuɗe JR Hokkaido. == Mahdi == station hannde ndii feewnaama e hitaande 1988. == Limlebbi yahooɓe == E hitaande 2022, gartirgol ngol ina huutoree e ñalawma kala ko ina tolnoo e 12 neɗɗo. Nokku taariindi Lake Toro Leyɗeele ɓuuɓɗe Kushiro Catal Eko-Musée Lake Toro ALCOTT (Musée) Muuseum taariindi wuro Shibecha == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == 6wjvxuuqxo608f8a0whgboi8wstciih 192094 192093 2026-10-10T10:40:37Z Ilya Discuss 10103 192094 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tōro''' (塘路駅, Tōro-eki) ko gaaraas laana njoorndi gonɗo e wuro Shibecha, to leydi Japon. Ko JR Hokkaido woni gollorde nde.Ko ɗoon woni nokku ɗo filmo Deer Friend waɗnoo e hitaande 1991..<ref name="kawashima">{{Cite book|last=Kawashima|first=Ryōzō|script-title=ja:北海道ライン 全線・全駅・全配線・第3巻 道東 道北 エリア|year=2016|publisher=Kodansha|isbn=4062951800|trans-title=Japan Railways Illustrated. Hokkaido. All lines, all stations, all track layouts. Volume 3 East and North areas|language=Japanese|pages=22, 67}}</ref><ref name="hacchi">{{cite web|url=http://hacchi-no-he.net/line/senmou/station/0040_touro.htm|title=塘路駅|trans-title=Tōro Station|accessdate=16 March 2025|website=hacchi-no-he.net}}</ref> == Diidi Staasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Senmō, ina woni 24,3 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗii ɗoo to Higashi-Kushiro ..<ref name="teishajo1998">{{cite book|script-title=ja: 停車場変遷大辞典 国鉄・JR編|trans-title=Station Transition Directory - JNR/JR|publisher=JTB|editor1-last=Ishino|editor1-first=Tetsu|year=1998|location=Japan|language=Japanese|volume=II|page=901|isbn=4-533-02980-9}}</ref> == Tooɓere Gare == Tōro ina jogii plateauji ɗiɗi banngeeji luurondirɗi e laabi ɗiɗi. == Platform == 1 sara bannge mahdi station ko laana mawka yaltoore (feewde Kushiro), Platform 2 bannge goɗɗo oo ko laana mawka naatirde (feewde Abashiri). Kono tan, signaling ina addana otooji naatde e plateauji ɗiɗi ɗii fof gila bannge Kushiro, Platform 2 ina addana kadi otooji yaltude e bannge yaltugol, ina addana otooji hootde ummoraade e ndeeɗoo jolngo haa Kushiro. Nde wonnoo nde ina joginoo laawol ɗiɗaɓol mawngol e nokku ɗo njolɗe njolnata. Mahdi station oo feewnaa ko e hitaande 1953. == E hitaande == 1998, yaasi mum feewnaa haa nanndi e suudu leɗɗe. Stasiyoŋ oo alaa ɗo ƴeewtotoo. == Plateauji == 1 ■ Laana mawka Senmō ngam Kushiro 2 ■ Laana mawka Senmō ngam Mashū e Abashiri Suudu fadndo Suudu fadndo Platform e taƴgol tolno Platform e taƴgol tolno Tariya Staasiyoŋ oo udditaa ko ñalnde 15 suwee 1927 e udditgol laawol mawngol Senmō ngol ministeer laana njoorndi hakkunde staasiyoŋ Kushiro e staasiyoŋ Shibecha. == Caggal == nde laaɗe diwooje ngenndiije Japon mbaɗtaa privatisation ñalnde 1 abriil 1987, dingiral ngal naati e juuɗe JR Hokkaido. == Mahdi == station hannde ndii feewnaama e hitaande 1988. == Limlebbi yahooɓe == E hitaande 2022, gartirgol ngol ina huutoree e ñalawma kala ko ina tolnoo e 12 neɗɗo. Nokku taariindi Lake Toro Leyɗeele ɓuuɓɗe Kushiro Catal Eko-Musée Lake Toro ALCOTT (Musée) Muuseum taariindi wuro Shibecha == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == kt3eikcerdsv99jld8b3phtmzljuthy 192095 192094 2026-10-10T10:41:05Z Ilya Discuss 10103 192095 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tōro''' (塘路駅, Tōro-eki) ko gaaraas laana njoorndi gonɗo e wuro Shibecha, to leydi Japon. Ko JR Hokkaido woni gollorde nde.Ko ɗoon woni nokku ɗo filmo Deer Friend waɗnoo e hitaande 1991..<ref name="kawashima">{{Cite book|last=Kawashima|first=Ryōzō|script-title=ja:北海道ライン 全線・全駅・全配線・第3巻 道東 道北 エリア|year=2016|publisher=Kodansha|isbn=4062951800|trans-title=Japan Railways Illustrated. Hokkaido. All lines, all stations, all track layouts. Volume 3 East and North areas|language=Japanese|pages=22, 67}}</ref><ref name="hacchi">{{cite web|url=http://hacchi-no-he.net/line/senmou/station/0040_touro.htm|title=塘路駅|trans-title=Tōro Station|accessdate=16 March 2025|website=hacchi-no-he.net}}</ref> == Diidi Staasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Senmō, ina woni 24,3 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗii ɗoo to Higashi-Kushiro ..<ref name="teishajo1998">{{cite book|script-title=ja: 停車場変遷大辞典 国鉄・JR編|trans-title=Station Transition Directory - JNR/JR|publisher=JTB|editor1-last=Ishino|editor1-first=Tetsu|year=1998|location=Japan|language=Japanese|volume=II|page=901|isbn=4-533-02980-9}}</ref> == Tooɓere Gare == Tōro ina jogii plateauji ɗiɗi banngeeji luurondirɗi e laabi ɗiɗi. == Platform == 1 sara bannge mahdi station ko laana mawka yaltoore (feewde Kushiro), Platform 2 bannge goɗɗo oo ko laana mawka naatirde (feewde Abashiri). Kono tan, signaling ina addana otooji naatde e plateauji ɗiɗi ɗii fof gila bannge Kushiro, Platform 2 ina addana kadi otooji yaltude e bannge yaltugol, ina addana otooji hootde ummoraade e ndeeɗoo jolngo haa Kushiro. Nde wonnoo nde ina joginoo laawol ɗiɗaɓol mawngol e nokku ɗo njolɗe njolnata. Mahdi station oo feewnaa ko e hitaande 1953. == E hitaande == 1998, yaasi mum feewnaa haa nanndi e suudu leɗɗe. Stasiyoŋ oo alaa ɗo ƴeewtotoo. == Plateauji == 1 ■ Laana mawka Senmō ngam Kushiro 2 ■ Laana mawka Senmō ngam Mashū e Abashiri Suudu fadndo Suudu fadndo Platform e taƴgol tolno Platform e taƴgol tolno Tariya Staasiyoŋ oo udditaa ko ñalnde 15 suwee 1927 e udditgol laawol mawngol Senmō ngol ministeer laana njoorndi hakkunde staasiyoŋ Kushiro e staasiyoŋ Shibecha. == Caggal == nde laaɗe diwooje ngenndiije Japon mbaɗtaa privatisation ñalnde 1 abriil 1987, dingiral ngal naati e juuɗe JR Hokkaido. == Mahdi == station hannde ndii feewnaama e hitaande 1988. == Limlebbi yahooɓe == E hitaande 2022, gartirgol ngol ina huutoree e ñalawma kala ko ina tolnoo e 12 neɗɗo. Nokku taariindi Lake Toro Leyɗeele ɓuuɓɗe Kushiro Catal Eko-Musée Lake Toro ALCOTT (Musée) Muuseum taariindi wuro Shibecha == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == <references /> [[Category:Japan]] 8cuanfdsiatt36vo05nzhmci7563f7q Toshibetsu Station 0 45323 192096 2026-10-10T10:43:31Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Ko jolngo laana njoorndi woni e wuro Ikeda, diiwaan Nakagawa, Hokkaidō, Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum. Diidi Stasiyoŋ oo ina huutoree e laana mawka Nemuro, ina woni 64,5 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Shintoku. Tooɓere Gare Toshibetsu ina jogii plateau duunde wootere e laabi ɗiɗi. Platform 2 ina waawi kadi huutoreede e otooji naatɗi, kono ko ɓuri heewde ko otooji yaltuɗi tan kuutortoo ɗum. Taƴre tolno ina woni bannge Takikawa, ina addana yahooɓe yaltude..." 192096 wikitext text/x-wiki Ko jolngo laana njoorndi woni e wuro Ikeda, diiwaan Nakagawa, Hokkaidō, Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum. Diidi Stasiyoŋ oo ina huutoree e laana mawka Nemuro, ina woni 64,5 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Shintoku. Tooɓere Gare Toshibetsu ina jogii plateau duunde wootere e laabi ɗiɗi. Platform 2 ina waawi kadi huutoreede e otooji naatɗi, kono ko ɓuri heewde ko otooji yaltuɗi tan kuutortoo ɗum. Taƴre tolno ina woni bannge Takikawa, ina addana yahooɓe yaltude e dingiral hee tawa njaltaani e galle dingiral ngal. Mahdi station ndii ko kesiri mahiraa ko e hitaande 1967 nde station oo ummii, ko suudu wooturu e beton cemmbinaaɗo. Mahdi station oo alaa ko toppitii ɗum. Plateauji 1 ■ Laana mawka Nemuro ngam Obihiro e Sintoku 2 ■ Laana mawka Nemuro ngam Kushiro Suudu fadndo Suudu fadndo Plateauji Plateauji Tariya Gaaraas oo udditaa ko ñalnde 15 desaambar 1904, ko gartirgol e laawol laamu Hokkaido, ngol jokkondiri e laawol laamu Japon ñalnde 1 abriil1905. Ñalnde 1 noowammbar 1967, dingiral ngal artiraa ko ina wona 630 meeter feewde Takigawa e nokku ɗo ngal woni ɗoo.E privatisation laawol laana njoorndi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, dingiral ngal naati e les njiimaandi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido). Limlebbi yahooɓe E hitaande 2014, station oo huutortenoo ko les 58 yahoowo ñalnde kala.。 Nokku taariindi Nokku wuro Tobetsu woni ko e fuɗnaange, ina waɗi nokkuuji hoɗɓe keewɗi. Bannge worgo oo ko adii fof ko leydi ndema. Laawol lesdi Japon 242 Ƴeew kadi Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon Tuugnorgal 4kmohpoxtv327ff7ooas12c3jafcy7f 192097 192096 2026-10-10T10:43:54Z Ilya Discuss 10103 192097 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Ko jolngo laana njoorndi woni e wuro Ikeda, diiwaan Nakagawa, Hokkaidō, Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum. Diidi Stasiyoŋ oo ina huutoree e laana mawka Nemuro, ina woni 64,5 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Shintoku. Tooɓere Gare Toshibetsu ina jogii plateau duunde wootere e laabi ɗiɗi. Platform 2 ina waawi kadi huutoreede e otooji naatɗi, kono ko ɓuri heewde ko otooji yaltuɗi tan kuutortoo ɗum. Taƴre tolno ina woni bannge Takikawa, ina addana yahooɓe yaltude e dingiral hee tawa njaltaani e galle dingiral ngal. Mahdi station ndii ko kesiri mahiraa ko e hitaande 1967 nde station oo ummii, ko suudu wooturu e beton cemmbinaaɗo. Mahdi station oo alaa ko toppitii ɗum. Plateauji 1 ■ Laana mawka Nemuro ngam Obihiro e Sintoku 2 ■ Laana mawka Nemuro ngam Kushiro Suudu fadndo Suudu fadndo Plateauji Plateauji Tariya Gaaraas oo udditaa ko ñalnde 15 desaambar 1904, ko gartirgol e laawol laamu Hokkaido, ngol jokkondiri e laawol laamu Japon ñalnde 1 abriil1905. Ñalnde 1 noowammbar 1967, dingiral ngal artiraa ko ina wona 630 meeter feewde Takigawa e nokku ɗo ngal woni ɗoo.E privatisation laawol laana njoorndi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, dingiral ngal naati e les njiimaandi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido). Limlebbi yahooɓe E hitaande 2014, station oo huutortenoo ko les 58 yahoowo ñalnde kala.。 Nokku taariindi Nokku wuro Tobetsu woni ko e fuɗnaange, ina waɗi nokkuuji hoɗɓe keewɗi. Bannge worgo oo ko adii fof ko leydi ndema. Laawol lesdi Japon 242 Ƴeew kadi Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon Tuugnorgal hjpus4o6ezc9ytp7s82t2zhx6xx464k 192098 192097 2026-10-10T10:47:31Z Ilya Discuss 10103 192098 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Ko jolngo laana njoorndi woni''' e wuro Ikeda, diiwaan Nakagawa, Hokkaidō, Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum. == Diidi Stasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Nemuro, ina woni 64,5 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Shintoku. == Tooɓere == Gare Toshibetsu ina jogii plateau duunde wootere e laabi ɗiɗi. Platform 2 ina waawi kadi huutoreede e otooji naatɗi, kono ko ɓuri heewde ko otooji yaltuɗi tan kuutortoo ɗum. == Taƴre == tolno ina woni bannge Takikawa, ina addana yahooɓe yaltude e dingiral hee tawa njaltaani e galle dingiral ngal. == Mahdi == station ndii ko kesiri mahiraa ko e hitaande 1967 nde station oo ummii, ko suudu wooturu e beton cemmbinaaɗo. Mahdi station oo alaa ko toppitii ɗum. Plateauji 1 ■ Laana mawka Nemuro ngam Obihiro e Sintoku 2 ■ Laana mawka Nemuro ngam Kushiro Suudu fadndo Suudu fadndo Plateauji Plateauji Tariya Gaaraas oo udditaa ko ñalnde 15 desaambar 1904, ko gartirgol e laawol laamu Hokkaido, ngol jokkondiri e laawol laamu Japon ñalnde 1 abriil1905. Ñalnde 1 noowammbar 1967, dingiral ngal artiraa ko ina wona 630 meeter feewde Takigawa e nokku ɗo ngal woni ɗoo. == E privatisation == laawol laana njoorndi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, dingiral ngal naati e les njiimaandi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido). == Limlebbi == yahooɓe E hitaande 2014, station oo huutortenoo ko les 58 yahoowo ñalnde kala.。 Nokku taariindi Nokku wuro Tobetsu woni ko e fuɗnaange, ina waɗi nokkuuji hoɗɓe keewɗi. Bannge worgo oo ko adii fof ko leydi ndema. Laawol lesdi Japon 242 == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == 5dkq3bkj0dmtchculho2613v5yxxysh 192099 192098 2026-10-10T10:48:19Z Ilya Discuss 10103 192099 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Ko jolngo laana njoorndi woni''' e wuro Ikeda, diiwaan Nakagawa, Hokkaidō, Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum.<ref name="kawashima">{{Cite book|last=Kawashima|first=Ryōzō|script-title=ja:北海道ライン 全線・全駅・全配線・第3巻 道東 道北 エリア|year=2016|publisher=Kodansha|isbn=4062951800|trans-title=Japan Railways Illustrated. Hokkaido. All lines, all stations, all track layouts. Volume 3 East and North areas|language=Japanese|pages=22, 67}}</ref><ref name="hacchi">{{cite web|url=http://hacchi-no-he.net/line/nemuro/station/0290_toshibetsu.htm|title=利別駅|trans-title=Toshibetsu Station|accessdate=16 March 2025|website=hacchi-no-he.net}}</ref> == Diidi Stasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Nemuro, ina woni 64,5 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Shintoku. == Tooɓere == Gare Toshibetsu ina jogii plateau duunde wootere e laabi ɗiɗi. Platform 2 ina waawi kadi huutoreede e otooji naatɗi, kono ko ɓuri heewde ko otooji yaltuɗi tan kuutortoo ɗum. == Taƴre == tolno ina woni bannge Takikawa, ina addana yahooɓe yaltude e dingiral hee tawa njaltaani e galle dingiral ngal. == Mahdi == station ndii ko kesiri mahiraa ko e hitaande 1967 nde station oo ummii, ko suudu wooturu e beton cemmbinaaɗo. Mahdi station oo alaa ko toppitii ɗum. Plateauji 1 ■ Laana mawka Nemuro ngam Obihiro e Sintoku 2 ■ Laana mawka Nemuro ngam Kushiro Suudu fadndo Suudu fadndo Plateauji Plateauji Tariya Gaaraas oo udditaa ko ñalnde 15 desaambar 1904, ko gartirgol e laawol laamu Hokkaido, ngol jokkondiri e laawol laamu Japon ñalnde 1 abriil1905. Ñalnde 1 noowammbar 1967, dingiral ngal artiraa ko ina wona 630 meeter feewde Takigawa e nokku ɗo ngal woni ɗoo. == E privatisation == laawol laana njoorndi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, dingiral ngal naati e les njiimaandi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido). == Limlebbi == yahooɓe E hitaande 2014, station oo huutortenoo ko les 58 yahoowo ñalnde kala.。 Nokku taariindi Nokku wuro Tobetsu woni ko e fuɗnaange, ina waɗi nokkuuji hoɗɓe keewɗi. Bannge worgo oo ko adii fof ko leydi ndema. Laawol lesdi Japon 242 == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == exffq5qpz37wgw2soy0ld104nxdx1ns 192100 192099 2026-10-10T10:49:31Z Ilya Discuss 10103 192100 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Ko jolngo laana njoorndi woni''' e wuro Ikeda, diiwaan Nakagawa, Hokkaidō, Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum.<ref name="kawashima">{{Cite book|last=Kawashima|first=Ryōzō|script-title=ja:北海道ライン 全線・全駅・全配線・第3巻 道東 道北 エリア|year=2016|publisher=Kodansha|isbn=4062951800|trans-title=Japan Railways Illustrated. Hokkaido. All lines, all stations, all track layouts. Volume 3 East and North areas|language=Japanese|pages=22, 67}}</ref><ref name="hacchi">{{cite web|url=http://hacchi-no-he.net/line/nemuro/station/0290_toshibetsu.htm|title=利別駅|trans-title=Toshibetsu Station|accessdate=16 March 2025|website=hacchi-no-he.net}}</ref> == Diidi Stasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Nemuro, ina woni 64,5 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Shintoku.<ref name="Teishajo">{{cite book|last1=Ishino|first1=Satoshi|title=停車場変遷大事典. 国鉄・JR 編|publisher=Japan Travel Bureau|year=1998|isbn=978-4-533-02980-6|page=878|language=Japanese}}</ref> == Tooɓere == Gare Toshibetsu ina jogii plateau duunde wootere e laabi ɗiɗi. Platform 2 ina waawi kadi huutoreede e otooji naatɗi, kono ko ɓuri heewde ko otooji yaltuɗi tan kuutortoo ɗum. == Taƴre == tolno ina woni bannge Takikawa, ina addana yahooɓe yaltude e dingiral hee tawa njaltaani e galle dingiral ngal. == Mahdi == station ndii ko kesiri mahiraa ko e hitaande 1967 nde station oo ummii, ko suudu wooturu e beton cemmbinaaɗo. Mahdi station oo alaa ko toppitii ɗum. Plateauji 1 ■ Laana mawka Nemuro ngam Obihiro e Sintoku 2 ■ Laana mawka Nemuro ngam Kushiro Suudu fadndo Suudu fadndo Plateauji Plateauji Tariya Gaaraas oo udditaa ko ñalnde 15 desaambar 1904, ko gartirgol e laawol laamu Hokkaido, ngol jokkondiri e laawol laamu Japon ñalnde 1 abriil1905. Ñalnde 1 noowammbar 1967, dingiral ngal artiraa ko ina wona 630 meeter feewde Takigawa e nokku ɗo ngal woni ɗoo. == E privatisation == laawol laana njoorndi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, dingiral ngal naati e les njiimaandi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido). == Limlebbi == yahooɓe E hitaande 2014, station oo huutortenoo ko les 58 yahoowo ñalnde kala.。 Nokku taariindi Nokku wuro Tobetsu woni ko e fuɗnaange, ina waɗi nokkuuji hoɗɓe keewɗi. Bannge worgo oo ko adii fof ko leydi ndema. Laawol lesdi Japon 242 == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == iqmo8fokv8hhmqd928i48ny48ot86yd 192101 192100 2026-10-10T10:50:11Z Ilya Discuss 10103 192101 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Ko jolngo laana njoorndi woni''' e wuro Ikeda, diiwaan Nakagawa, Hokkaidō, Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum.<ref name="kawashima">{{Cite book|last=Kawashima|first=Ryōzō|script-title=ja:北海道ライン 全線・全駅・全配線・第3巻 道東 道北 エリア|year=2016|publisher=Kodansha|isbn=4062951800|trans-title=Japan Railways Illustrated. Hokkaido. All lines, all stations, all track layouts. Volume 3 East and North areas|language=Japanese|pages=22, 67}}</ref><ref name="hacchi">{{cite web|url=http://hacchi-no-he.net/line/nemuro/station/0290_toshibetsu.htm|title=利別駅|trans-title=Toshibetsu Station|accessdate=16 March 2025|website=hacchi-no-he.net}}</ref> == Diidi Stasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Nemuro, ina woni 64,5 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Shintoku.<ref name="Teishajo">{{cite book|last1=Ishino|first1=Satoshi|title=停車場変遷大事典. 国鉄・JR 編|publisher=Japan Travel Bureau|year=1998|isbn=978-4-533-02980-6|page=878|language=Japanese}}</ref> == Tooɓere == Gare Toshibetsu ina jogii plateau duunde wootere e laabi ɗiɗi. Platform 2 ina waawi kadi huutoreede e otooji naatɗi, kono ko ɓuri heewde ko otooji yaltuɗi tan kuutortoo ɗum. == Taƴre == tolno ina woni bannge Takikawa, ina addana yahooɓe yaltude e dingiral hee tawa njaltaani e galle dingiral ngal. == Mahdi == station ndii ko kesiri mahiraa ko e hitaande 1967 nde station oo ummii, ko suudu wooturu e beton cemmbinaaɗo. Mahdi station oo alaa ko toppitii ɗum. Plateauji 1 ■ Laana mawka Nemuro ngam Obihiro e Sintoku 2 ■ Laana mawka Nemuro ngam Kushiro Suudu fadndo Suudu fadndo Plateauji Plateauji Tariya Gaaraas oo udditaa ko ñalnde 15 desaambar 1904, ko gartirgol e laawol laamu Hokkaido, ngol jokkondiri e laawol laamu Japon ñalnde 1 abriil1905. Ñalnde 1 noowammbar 1967, dingiral ngal artiraa ko ina wona 630 meeter feewde Takigawa e nokku ɗo ngal woni ɗoo.<ref>[https://nlftp.mlit.go.jp/ksj/gml/datalist/KsjTmplt-S12-v2_6.html 国土数値情報 駅別乗降客数データ ] - 国土交通省、2020年9月21日閲覧</ref>。 == E privatisation == laawol laana njoorndi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, dingiral ngal naati e les njiimaandi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido). == Limlebbi == yahooɓe E hitaande 2014, station oo huutortenoo ko les 58 yahoowo ñalnde kala.。 Nokku taariindi Nokku wuro Tobetsu woni ko e fuɗnaange, ina waɗi nokkuuji hoɗɓe keewɗi. Bannge worgo oo ko adii fof ko leydi ndema. Laawol lesdi Japon 242 == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == pu1179yocsdsj90svg0t03tttswmv33 192102 192101 2026-10-10T10:50:34Z Ilya Discuss 10103 192102 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Ko jolngo laana njoorndi woni''' e wuro Ikeda, diiwaan Nakagawa, Hokkaidō, Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum.<ref name="kawashima">{{Cite book|last=Kawashima|first=Ryōzō|script-title=ja:北海道ライン 全線・全駅・全配線・第3巻 道東 道北 エリア|year=2016|publisher=Kodansha|isbn=4062951800|trans-title=Japan Railways Illustrated. Hokkaido. All lines, all stations, all track layouts. Volume 3 East and North areas|language=Japanese|pages=22, 67}}</ref><ref name="hacchi">{{cite web|url=http://hacchi-no-he.net/line/nemuro/station/0290_toshibetsu.htm|title=利別駅|trans-title=Toshibetsu Station|accessdate=16 March 2025|website=hacchi-no-he.net}}</ref> == Diidi Stasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Nemuro, ina woni 64,5 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗotoo to Shintoku.<ref name="Teishajo">{{cite book|last1=Ishino|first1=Satoshi|title=停車場変遷大事典. 国鉄・JR 編|publisher=Japan Travel Bureau|year=1998|isbn=978-4-533-02980-6|page=878|language=Japanese}}</ref> == Tooɓere == Gare Toshibetsu ina jogii plateau duunde wootere e laabi ɗiɗi. Platform 2 ina waawi kadi huutoreede e otooji naatɗi, kono ko ɓuri heewde ko otooji yaltuɗi tan kuutortoo ɗum. == Taƴre == tolno ina woni bannge Takikawa, ina addana yahooɓe yaltude e dingiral hee tawa njaltaani e galle dingiral ngal. == Mahdi == station ndii ko kesiri mahiraa ko e hitaande 1967 nde station oo ummii, ko suudu wooturu e beton cemmbinaaɗo. Mahdi station oo alaa ko toppitii ɗum. Plateauji 1 ■ Laana mawka Nemuro ngam Obihiro e Sintoku 2 ■ Laana mawka Nemuro ngam Kushiro Suudu fadndo Suudu fadndo Plateauji Plateauji Tariya Gaaraas oo udditaa ko ñalnde 15 desaambar 1904, ko gartirgol e laawol laamu Hokkaido, ngol jokkondiri e laawol laamu Japon ñalnde 1 abriil1905. Ñalnde 1 noowammbar 1967, dingiral ngal artiraa ko ina wona 630 meeter feewde Takigawa e nokku ɗo ngal woni ɗoo.<ref>[https://nlftp.mlit.go.jp/ksj/gml/datalist/KsjTmplt-S12-v2_6.html 国土数値情報 駅別乗降客数データ ] - 国土交通省、2020年9月21日閲覧</ref>。 == E privatisation == laawol laana njoorndi Japon (JNR) ñalnde 1 abriil 1987, dingiral ngal naati e les njiimaandi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido (JR Hokkaido). == Limlebbi == yahooɓe E hitaande 2014, station oo huutortenoo ko les 58 yahoowo ñalnde kala.。 Nokku taariindi Nokku wuro Tobetsu woni ko e fuɗnaange, ina waɗi nokkuuji hoɗɓe keewɗi. Bannge worgo oo ko adii fof ko leydi ndema. Laawol lesdi Japon 242 == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == <references /> [[Category:Japan]] 2z2jkermwcksetef2uul3ox37metf5k Tōun Station 0 45324 192103 2026-10-10T10:51:54Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Gaaraas Tōun (東雲駅, Tōun-eki) ko gartirgal laana njoorndi to Kamikawa, e nder diiwaan Hokkaidō, Japon. Limoore station mayre ko A42. Diidi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido Laana mawka Sekihoku Tooɓere Stasiyoŋ oo ina jogii plateau gooto e laawol gootol. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laana mawka Sekihoku Kitami Rapid Limited: Joofnataa e ndeeɗoo joɗnde Okhotsk Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Taisetsu Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo..." 192103 wikitext text/x-wiki Gaaraas Tōun (東雲駅, Tōun-eki) ko gartirgal laana njoorndi to Kamikawa, e nder diiwaan Hokkaidō, Japon. Limoore station mayre ko A42. Diidi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido Laana mawka Sekihoku Tooɓere Stasiyoŋ oo ina jogii plateau gooto e laawol gootol. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laana mawka Sekihoku Kitami Rapid Limited: Joofnataa e ndeeɗoo joɗnde Okhotsk Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Taisetsu Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Kamikawa nokkuure Antaroma 7iwslhw5tjyejdgqa24pe3o7laqo351 192104 192103 2026-10-10T10:52:31Z Ilya Discuss 10103 192104 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Gaaraas Tōun (東雲駅, Tōun-eki) ko gartirgal laana njoorndi to Kamikawa, e nder diiwaan Hokkaidō, Japon. Limoore station mayre ko A42. Diidi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido Laana mawka Sekihoku Tooɓere Stasiyoŋ oo ina jogii plateau gooto e laawol gootol. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laana mawka Sekihoku Kitami Rapid Limited: Joofnataa e ndeeɗoo joɗnde Okhotsk Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Taisetsu Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Kamikawa nokkuure Antaroma eungcbdnskkmlk8frmet5wrryu6ervm 192105 192104 2026-10-10T10:55:37Z Ilya Discuss 10103 192105 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tōun''' (東雲駅, Tōun-eki) ko gartirgal laana njoorndi to Kamikawa, e nder diiwaan Hokkaidō, Japon. Limoore station mayre ko A42. == Diidi Sosiyetee == laana njoorndi Hokkaido Laana mawka Sekihoku == Tooɓere Stasiyoŋ == oo ina jogii plateau gooto e laawol gootol. == Stations == gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laana mawka Sekihoku Kitami Rapid Limited: Joofnataa e ndeeɗoo joɗnde Okhotsk Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Taisetsu Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Kamikawa nokkuure Antaroma pwi9rbg3s7fd2b5atqtkctp5usmaojx 192106 192105 2026-10-10T10:56:13Z Ilya Discuss 10103 192106 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tōun''' (東雲駅, Tōun-eki) ko gartirgal laana njoorndi to Kamikawa, e nder diiwaan Hokkaidō, Japon. Limoore station mayre ko A42. == Diidi Sosiyetee == laana njoorndi Hokkaido Laana mawka Sekihoku == Tooɓere Stasiyoŋ == oo ina jogii plateau gooto e laawol gootol. == Stations == gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laana mawka Sekihoku Kitami Rapid Limited: Joofnataa e ndeeɗoo joɗnde Okhotsk Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Taisetsu Express limité: Joofnataa e ndeeɗoo jolngo Kamikawa nokkuure Antaroma [[Category:Japan]] m5r1k57qld7y68gi98hm5i05y42kkme Tōya Station (Kushiro) 0 45325 192107 2026-10-10T10:57:56Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Gaaraas Tōya (遠矢駅, Tōya-eki) ko gaaraas laana njoorndi gonɗo e wuro Kushiro, to leydi Japon. Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum. Diidi Staasiyoŋ oo ina huutoree e laana mawka Senmō, ina woni 7,4 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗii ɗoo to Higashi-Kushiro . Tooɓere Tōya Station ina jogii plateau bannge gooto ina huutoroo jolngo banngeeji ɗiɗi. Stasiyoŋ oo alaa ɗo ƴeewtotoo. Suudu fadndo Suudu fadndo Daaldal Daaldal Tariya Staasiyoŋ oo udditaa ko ñalnde 15 suwe..." 192107 wikitext text/x-wiki Gaaraas Tōya (遠矢駅, Tōya-eki) ko gaaraas laana njoorndi gonɗo e wuro Kushiro, to leydi Japon. Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum. Diidi Staasiyoŋ oo ina huutoree e laana mawka Senmō, ina woni 7,4 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗii ɗoo to Higashi-Kushiro . Tooɓere Tōya Station ina jogii plateau bannge gooto ina huutoroo jolngo banngeeji ɗiɗi. Stasiyoŋ oo alaa ɗo ƴeewtotoo. Suudu fadndo Suudu fadndo Daaldal Daaldal Tariya Staasiyoŋ oo udditaa ko ñalnde 15 suwee 1927 e udditgol laawol mawngol Senmō ngol ministeer laana njoorndi hakkunde staasiyoŋ Kushiro e staasiyoŋ Shibecha. Caggal nde laana njoorndi leydi Japon (privatisation) ñalnde 1 abriil 1987, dingiral ngal naati e juuɗe JR Hokkaido.Mahdi dingiral hannde ngal feewnaama e hitaande 1988. Limlebbi yahooɓe E hitaande 2022, gartirgol ngol ina huutoree e ñalawma kala ko ina tolnoo e 12 neɗɗo. Nokku taariindi Laawol leydi Japon 391 Kushiro wuro Toya Catal Ƴeew kadi Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon Tuugnorgal osh3yc9f4q6kvf2d5ebvfx9gakwgd7c 192108 192107 2026-10-10T10:58:17Z Ilya Discuss 10103 192108 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Gaaraas Tōya (遠矢駅, Tōya-eki) ko gaaraas laana njoorndi gonɗo e wuro Kushiro, to leydi Japon. Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum. Diidi Staasiyoŋ oo ina huutoree e laana mawka Senmō, ina woni 7,4 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗii ɗoo to Higashi-Kushiro . Tooɓere Tōya Station ina jogii plateau bannge gooto ina huutoroo jolngo banngeeji ɗiɗi. Stasiyoŋ oo alaa ɗo ƴeewtotoo. Suudu fadndo Suudu fadndo Daaldal Daaldal Tariya Staasiyoŋ oo udditaa ko ñalnde 15 suwee 1927 e udditgol laawol mawngol Senmō ngol ministeer laana njoorndi hakkunde staasiyoŋ Kushiro e staasiyoŋ Shibecha. Caggal nde laana njoorndi leydi Japon (privatisation) ñalnde 1 abriil 1987, dingiral ngal naati e juuɗe JR Hokkaido.Mahdi dingiral hannde ngal feewnaama e hitaande 1988. Limlebbi yahooɓe E hitaande 2022, gartirgol ngol ina huutoree e ñalawma kala ko ina tolnoo e 12 neɗɗo. Nokku taariindi Laawol leydi Japon 391 Kushiro wuro Toya Catal Ƴeew kadi Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon Tuugnorgal t3l790a5txbqgtt1bhyenab1z7lq9r5 192109 192108 2026-10-10T11:00:35Z Ilya Discuss 10103 192109 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tōya''' (遠矢駅, Tōya-eki) ko gaaraas laana njoorndi gonɗo e wuro Kushiro, to leydi Japon. Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum. == Diidi Staasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Senmō, ina woni 7,4 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗii ɗoo to Higashi-Kushiro . == Tooɓere == Tōya Station ina jogii plateau bannge gooto ina huutoroo jolngo banngeeji ɗiɗi. Stasiyoŋ oo alaa ɗo ƴeewtotoo. Suudu fadndo Suudu fadndo Daaldal Daaldal == Tariya Staasiyoŋ == oo udditaa ko ñalnde 15 suwee 1927 e udditgol laawol mawngol Senmō ngol ministeer laana njoorndi hakkunde staasiyoŋ Kushiro e staasiyoŋ Shibecha. == Caggal == nde laana njoorndi leydi Japon (privatisation) ñalnde 1 abriil 1987, dingiral ngal naati e juuɗe JR Hokkaido. == Mahdi == dingiral hannde ngal feewnaama e hitaande 1988. == Limlebbi yahooɓe == E hitaande 2022, gartirgol ngol ina huutoree e ñalawma kala ko ina tolnoo e 12 neɗɗo. Nokku taariindi Laawol leydi Japon 391 Kushiro wuro Toya Catal == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == rmykb65twsz2v5ogg348mxw68lsqoga 192110 192109 2026-10-10T11:01:30Z Ilya Discuss 10103 192110 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tōya''' (遠矢駅, Tōya-eki) ko gaaraas laana njoorndi gonɗo e wuro Kushiro, to leydi Japon. Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum..<ref name="kawashima">{{Cite book|last=Kawashima|first=Ryōzō|script-title=ja:北海道ライン 全線・全駅・全配線・第3巻 道東 道北 エリア|year=2016|publisher=Kodansha|isbn=4062951800|trans-title=Japan Railways Illustrated. Hokkaido. All lines, all stations, all track layouts. Volume 3 East and North areas|language=Japanese|pages=22, 67}}</ref><ref name="hacchi">{{cite web|url=http://hacchi-no-he.net/line/senmou/station/0010_tooya.htm|title=遠矢駅|trans-title=Tōya Station|accessdate=16 March 2025|website=hacchi-no-he.net}}</ref> == Diidi Staasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Senmō, ina woni 7,4 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗii ɗoo to Higashi-Kushiro . == Tooɓere == Tōya Station ina jogii plateau bannge gooto ina huutoroo jolngo banngeeji ɗiɗi. Stasiyoŋ oo alaa ɗo ƴeewtotoo. Suudu fadndo Suudu fadndo Daaldal Daaldal == Tariya Staasiyoŋ == oo udditaa ko ñalnde 15 suwee 1927 e udditgol laawol mawngol Senmō ngol ministeer laana njoorndi hakkunde staasiyoŋ Kushiro e staasiyoŋ Shibecha. == Caggal == nde laana njoorndi leydi Japon (privatisation) ñalnde 1 abriil 1987, dingiral ngal naati e juuɗe JR Hokkaido. == Mahdi == dingiral hannde ngal feewnaama e hitaande 1988. == Limlebbi yahooɓe == E hitaande 2022, gartirgol ngol ina huutoree e ñalawma kala ko ina tolnoo e 12 neɗɗo. Nokku taariindi Laawol leydi Japon 391 Kushiro wuro Toya Catal == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == 1atwsrd7tp6hquw154kc95xwrzxc76k 192111 192110 2026-10-10T11:02:12Z Ilya Discuss 10103 192111 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tōya''' (遠矢駅, Tōya-eki) ko gaaraas laana njoorndi gonɗo e wuro Kushiro, to leydi Japon. Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum..<ref name="kawashima">{{Cite book|last=Kawashima|first=Ryōzō|script-title=ja:北海道ライン 全線・全駅・全配線・第3巻 道東 道北 エリア|year=2016|publisher=Kodansha|isbn=4062951800|trans-title=Japan Railways Illustrated. Hokkaido. All lines, all stations, all track layouts. Volume 3 East and North areas|language=Japanese|pages=22, 67}}</ref><ref name="hacchi">{{cite web|url=http://hacchi-no-he.net/line/senmou/station/0010_tooya.htm|title=遠矢駅|trans-title=Tōya Station|accessdate=16 March 2025|website=hacchi-no-he.net}}</ref> == Diidi Staasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Senmō, ina woni 7,4 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗii ɗoo to Higashi-Kushiro ..<ref name="teishajo1998">{{cite book|script-title=ja: 停車場変遷大辞典 国鉄・JR編|trans-title=Station Transition Directory - JNR/JR|publisher=JTB|editor1-last=Ishino|editor1-first=Tetsu|year=1998|location=Japan|language=Japanese|volume=II|page=901|isbn=4-533-02980-9}}</ref> == Tooɓere == Tōya Station ina jogii plateau bannge gooto ina huutoroo jolngo banngeeji ɗiɗi. Stasiyoŋ oo alaa ɗo ƴeewtotoo. Suudu fadndo Suudu fadndo Daaldal Daaldal == Tariya Staasiyoŋ == oo udditaa ko ñalnde 15 suwee 1927 e udditgol laawol mawngol Senmō ngol ministeer laana njoorndi hakkunde staasiyoŋ Kushiro e staasiyoŋ Shibecha. == Caggal == nde laana njoorndi leydi Japon (privatisation) ñalnde 1 abriil 1987, dingiral ngal naati e juuɗe JR Hokkaido. == Mahdi == dingiral hannde ngal feewnaama e hitaande 1988. == Limlebbi yahooɓe == E hitaande 2022, gartirgol ngol ina huutoree e ñalawma kala ko ina tolnoo e 12 neɗɗo. Nokku taariindi Laawol leydi Japon 391 Kushiro wuro Toya Catal == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == 16mb5nbexywrapwd99x8zywblvj4oas 192112 192111 2026-10-10T11:02:57Z Ilya Discuss 10103 192112 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Tōya''' (遠矢駅, Tōya-eki) ko gaaraas laana njoorndi gonɗo e wuro Kushiro, to leydi Japon. Ko JR Hokkaido gollotoo ɗum..<ref name="kawashima">{{Cite book|last=Kawashima|first=Ryōzō|script-title=ja:北海道ライン 全線・全駅・全配線・第3巻 道東 道北 エリア|year=2016|publisher=Kodansha|isbn=4062951800|trans-title=Japan Railways Illustrated. Hokkaido. All lines, all stations, all track layouts. Volume 3 East and North areas|language=Japanese|pages=22, 67}}</ref><ref name="hacchi">{{cite web|url=http://hacchi-no-he.net/line/senmou/station/0010_tooya.htm|title=遠矢駅|trans-title=Tōya Station|accessdate=16 March 2025|website=hacchi-no-he.net}}</ref> == Diidi Staasiyoŋ == oo ina huutoree e laana mawka Senmō, ina woni 7,4 km e nokku ɗo laana kaa fuɗɗii ɗoo to Higashi-Kushiro ..<ref name="teishajo1998">{{cite book|script-title=ja: 停車場変遷大辞典 国鉄・JR編|trans-title=Station Transition Directory - JNR/JR|publisher=JTB|editor1-last=Ishino|editor1-first=Tetsu|year=1998|location=Japan|language=Japanese|volume=II|page=901|isbn=4-533-02980-9}}</ref> == Tooɓere == Tōya Station ina jogii plateau bannge gooto ina huutoroo jolngo banngeeji ɗiɗi. Stasiyoŋ oo alaa ɗo ƴeewtotoo. Suudu fadndo Suudu fadndo Daaldal Daaldal == Tariya Staasiyoŋ == oo udditaa ko ñalnde 15 suwee 1927 e udditgol laawol mawngol Senmō ngol ministeer laana njoorndi hakkunde staasiyoŋ Kushiro e staasiyoŋ Shibecha.<ref name="JR">{{Cite web|url=https://www.jrhokkaido.co.jp/corporate/region/pdf/koumoku/03_2022.pdf|title=駅別乗車人員 特定日調査(平日)に基づく|access-date=2023-11-10|publisher=北海道旅客鉄道|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110122251/https://www.jrhokkaido.co.jp/corporate/region/pdf/koumoku/03_2022.pdf|archive-date=2023-11-10}}</ref> == Caggal == nde laana njoorndi leydi Japon (privatisation) ñalnde 1 abriil 1987, dingiral ngal naati e juuɗe JR Hokkaido. == Mahdi == dingiral hannde ngal feewnaama e hitaande 1988. == Limlebbi yahooɓe == E hitaande 2022, gartirgol ngol ina huutoree e ñalawma kala ko ina tolnoo e 12 neɗɗo. Nokku taariindi Laawol leydi Japon 391 Kushiro wuro Toya Catal == Ƴeew kadi == Doggol nokkuuji ɗo laaɗe diwooje njolnata e nder leydi Japon == Tuugnorgal == 66ylf7qh5b1w5b8kgxhaxd8lgk48ae5 Toyogaoka Station 0 45326 192113 2026-10-10T11:04:26Z Ilya Discuss 10103 Created page with "Gaaraas Toyogaoka ( 豊ヶ岡駅, Toyogaoka-eki) ko gaaraas laaɗe diwooje to Tsukigata, diiwaan Kabato, Hokkaidō, Japon. Diidi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido Laabi Sasshō Laylaytol station Stasiyoŋ oo ina joginoo plateau bannge ina huutoroo laawol gootol. Mahdi station mo alaa ko woni e mum oo, ina woɗɗi plateau oo. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laabi Sasshō - Sappinai Tariya Stasiyoŋ oo udditaa ko ñalnde 10 suwee 1960. E lewru Duujal 2018, anndinaam..." 192113 wikitext text/x-wiki Gaaraas Toyogaoka ( 豊ヶ岡駅, Toyogaoka-eki) ko gaaraas laaɗe diwooje to Tsukigata, diiwaan Kabato, Hokkaidō, Japon. Diidi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido Laabi Sasshō Laylaytol station Stasiyoŋ oo ina joginoo plateau bannge ina huutoroo laawol gootol. Mahdi station mo alaa ko woni e mum oo, ina woɗɗi plateau oo. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laabi Sasshō - Sappinai Tariya Stasiyoŋ oo udditaa ko ñalnde 10 suwee 1960. E lewru Duujal 2018, anndinaama wonde dingiral ngal maa udde ñalnde 7 mee 2020, wondude e heddiiɓe e taƴre nde alaa kuuraa e laana Sasshō. Sarwiis cakkitiiɗo oo ko ñalnde 17 abriil 2020 e nder mboros COVID-19. Tuugnorgal e2z3oew4pb0xelu8p6ix1xacqpmtexf 192114 192113 2026-10-10T11:05:03Z Ilya Discuss 10103 192114 wikitext text/x-wiki {{Databox}}Gaaraas Toyogaoka ( 豊ヶ岡駅, Toyogaoka-eki) ko gaaraas laaɗe diwooje to Tsukigata, diiwaan Kabato, Hokkaidō, Japon. Diidi Sosiyetee laana njoorndi Hokkaido Laabi Sasshō Laylaytol station Stasiyoŋ oo ina joginoo plateau bannge ina huutoroo laawol gootol. Mahdi station mo alaa ko woni e mum oo, ina woɗɗi plateau oo. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laabi Sasshō - Sappinai Tariya Stasiyoŋ oo udditaa ko ñalnde 10 suwee 1960. E lewru Duujal 2018, anndinaama wonde dingiral ngal maa udde ñalnde 7 mee 2020, wondude e heddiiɓe e taƴre nde alaa kuuraa e laana Sasshō. Sarwiis cakkitiiɗo oo ko ñalnde 17 abriil 2020 e nder mboros COVID-19. Tuugnorgal g948qienqysc6zcvqiwvxjsl0gsyc8e 192115 192114 2026-10-10T11:06:13Z Ilya Discuss 10103 192115 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Toyogaoka''' ( 豊ヶ岡駅, Toyogaoka-eki) ko gaaraas laaɗe diwooje to Tsukigata, diiwaan Kabato, Hokkaidō, Japon. == Diidi Sosiyetee == laana njoorndi Hokkaido Laabi Sasshō Laylaytol station Stasiyoŋ oo ina joginoo plateau bannge ina huutoroo laawol gootol. Mahdi station mo alaa ko woni e mum oo, ina woɗɗi plateau oo. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laabi Sasshō - Sappinai Tariya Stasiyoŋ oo udditaa ko ñalnde 10 suwee 1960. == E lewru Duujal == 2018, anndinaama wonde dingiral ngal maa udde ñalnde 7 mee 2020, wondude e heddiiɓe e taƴre nde alaa kuuraa e laana Sasshō. Sarwiis cakkitiiɗo oo ko ñalnde 17 abriil 2020 e nder mboros COVID-19. == Tuugnorgal == tcxeexfv9fedsoos5a874xwmvr2hyd2 192116 192115 2026-10-10T11:07:09Z Ilya Discuss 10103 192116 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Toyogaoka''' ( 豊ヶ岡駅, Toyogaoka-eki) ko gaaraas laaɗe diwooje to Tsukigata, diiwaan Kabato, Hokkaidō, Japon..<ref name="closeannounce">{{Cite web|url=https://mainichi.jp/articles/20181220/k00/00m/040/147000c|title=JR札沼線、北海道医療大学-新十津川間が廃止へ 2020年5月、地元と合意|website=毎日新聞|language=ja|access-date=2019-06-07}}</ref><ref name="rp974">{{Cite magazine|title=4月のメモ帳|language=Japanese|magazine=The Railway Pictorial|publisher=Denkisha Kenkyūkai Tetsudōtosho Kankōkai|issue=974|date=July 2020|page=153}}</ref> == Diidi Sosiyetee == laana njoorndi Hokkaido Laabi Sasshō Laylaytol station Stasiyoŋ oo ina joginoo plateau bannge ina huutoroo laawol gootol. Mahdi station mo alaa ko woni e mum oo, ina woɗɗi plateau oo. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laabi Sasshō - Sappinai Tariya Stasiyoŋ oo udditaa ko ñalnde 10 suwee 1960. == E lewru Duujal == 2018, anndinaama wonde dingiral ngal maa udde ñalnde 7 mee 2020, wondude e heddiiɓe e taƴre nde alaa kuuraa e laana Sasshō. Sarwiis cakkitiiɗo oo ko ñalnde 17 abriil 2020 e nder mboros COVID-19. == Tuugnorgal == 7rn083co28szgoo8y9cl31ozc3bg6dy 192117 192116 2026-10-10T11:07:47Z Ilya Discuss 10103 192117 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Toyogaoka''' ( 豊ヶ岡駅, Toyogaoka-eki) ko gaaraas laaɗe diwooje to Tsukigata, diiwaan Kabato, Hokkaidō, Japon..<ref name="closeannounce">{{Cite web|url=https://mainichi.jp/articles/20181220/k00/00m/040/147000c|title=JR札沼線、北海道医療大学-新十津川間が廃止へ 2020年5月、地元と合意|website=毎日新聞|language=ja|access-date=2019-06-07}}</ref><ref name="rp974">{{Cite magazine|title=4月のメモ帳|language=Japanese|magazine=The Railway Pictorial|publisher=Denkisha Kenkyūkai Tetsudōtosho Kankōkai|issue=974|date=July 2020|page=153}}</ref> == Diidi Sosiyetee == laana njoorndi Hokkaido Laabi Sasshō Laylaytol station Stasiyoŋ oo ina joginoo plateau bannge ina huutoroo laawol gootol. Mahdi station mo alaa ko woni e mum oo, ina woɗɗi plateau oo. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laabi Sasshō - Sappinai Tariya Stasiyoŋ oo udditaa ko ñalnde 10 suwee 1960.<ref>{{Cite web|url=http://www.jrhokkaido.co.jp/corporate/region/pdf/koumoku/03_2017.pdf|title=札沼線(北海道医療大学・新十津川間)}}</ref> == E lewru Duujal == 2018, anndinaama wonde dingiral ngal maa udde ñalnde 7 mee 2020, wondude e heddiiɓe e taƴre nde alaa kuuraa e laana Sasshō. Sarwiis cakkitiiɗo oo ko ñalnde 17 abriil 2020 e nder mboros COVID-19. == Tuugnorgal == r0auadioshq2axrfmgr2dszya21brdv 192118 192117 2026-10-10T11:08:07Z Ilya Discuss 10103 192118 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Gaaraas Toyogaoka''' ( 豊ヶ岡駅, Toyogaoka-eki) ko gaaraas laaɗe diwooje to Tsukigata, diiwaan Kabato, Hokkaidō, Japon..<ref name="closeannounce">{{Cite web|url=https://mainichi.jp/articles/20181220/k00/00m/040/147000c|title=JR札沼線、北海道医療大学-新十津川間が廃止へ 2020年5月、地元と合意|website=毎日新聞|language=ja|access-date=2019-06-07}}</ref><ref name="rp974">{{Cite magazine|title=4月のメモ帳|language=Japanese|magazine=The Railway Pictorial|publisher=Denkisha Kenkyūkai Tetsudōtosho Kankōkai|issue=974|date=July 2020|page=153}}</ref> == Diidi Sosiyetee == laana njoorndi Hokkaido Laabi Sasshō Laylaytol station Stasiyoŋ oo ina joginoo plateau bannge ina huutoroo laawol gootol. Mahdi station mo alaa ko woni e mum oo, ina woɗɗi plateau oo. Stations gonɗe saraaji ɗii " Kugal " Laabi Sasshō - Sappinai Tariya Stasiyoŋ oo udditaa ko ñalnde 10 suwee 1960.<ref>{{Cite web|url=http://www.jrhokkaido.co.jp/corporate/region/pdf/koumoku/03_2017.pdf|title=札沼線(北海道医療大学・新十津川間)}}</ref> == E lewru Duujal == 2018, anndinaama wonde dingiral ngal maa udde ñalnde 7 mee 2020, wondude e heddiiɓe e taƴre nde alaa kuuraa e laana Sasshō. Sarwiis cakkitiiɗo oo ko ñalnde 17 abriil 2020 e nder mboros COVID-19. == Tuugnorgal == <references /> [[Category:Japan]] tlnxlpw66l69w5bnfd3sds4n176hjvs