Wikipedia
fjwiki
https://fj.wikipedia.org/wiki/Tabana_levu
MediaWiki 1.47.0-wmf.13
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Ivakarau Solar
0
8132
38847
37844
2026-07-29T20:16:20Z
Omarius257
10826
/* */ updated Solar system image
38847
wikitext
text/x-wiki
[[File:Solar System True Color FJ.png|thumb|upright=2|Na Matanisiga, na kena veivuravura kei na kena vula.]]
Na '''Ivakarau Solar''' se '''Ivakarau ni Matanisiga''' na ivakarau ni [[kalavo]] ni [[Matanisiga]] ke na veika e [[obita]] koya.<ref name="IAU Office of Astronomy for Education y607">{{cite web|title=IAU Office of Astronomy for Education|website=astro4edu.org|publisher=IAU Office of Astronomy for Education|url=https://astro4edu.org/resources/glossary/term/314/|access-date=11 December 2023|archive-date=11 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231211093539/https://astro4edu.org/resources/glossary/term/314/|url-status=live}}</ref> E a buli ena rauta ni 4.6 bilioni na yabaki sa oti ena gauna e lutu kina e dua na vanua levu ni dua na [[o ni molikuli]], ka buli kina na Matanisiga kei na dua na disiki ni vuravura taumada. Na Matanisiga e dua na kalokalo ivakaraitaki ka maroroya e dua na veivakatautauvatataki ena kena cokovata na [[Hydrogen|haidrojini]] ki [[iliumi]] ena kena [[Kalokalo uto|uto]], vakagalalataka na kaukaua oqo mai na kena fotosfera e taudaku. Era kaya na [[dauraikalokalo]] me dua na kalokalo levu ni G-mataqali.
Na veika lelevu duadua e wavokita na Matanisiga oya walu na [[veivuravura]]. Ena kena ituvatuva mai na Matanisiga, eratou va na [[veivuravura vakavuravura]] ([[Mekuri]], [[Venusi]], [[Vuravura (veivuravura)|Vuravura]] kei [[Aceni]]); rua [[kasi tutuwa]] ([[Jupita]] kei [[Satuni]]); kei rua [[aisi tutuwa]] ([[Uranusi]] kei [[Nepituni]]). Kece veivuravura vakavuravura e tiko na kena veivanua kaukaua. Kena veibasai, Kece [[veivuravura tutuwa]] sega ni dua na kena dela vakadeitaki, me vaka ni ra sa vakalevutaki mai na [[kasi]] kei [[waini]]. Sivia na 99.86% ni Ivakarau ni matanisiga ka voleka ni 90% vo ni Matanisiga e tiko ena Jupita kei Satuni.
E tiko e dua na duavata kaukauwa ena kedra maliwa na dauraikalokalo ni tiko ena Ivakarau ni matanisiga sa e lailai mai na ciwa na [[veivuravura leleka]]: [[Seresi]], [[Orcus|Okusi]], [[Puluto]], [[Haumea]], [[Quaoar|Kuawoa]], [[Makemake]], [[Gonggong|Koqoqi]], [[Eris|Erisi]], kei [[Sedna|Sedina]]. E tiko e dua na iwiliwili levu ni yago lalai ni Matanisiga, vaka [[vatu vakaitamera]], [[kometa]], [[centaur|senitora]], [[meteorodi]], kei o veimaliwai ni veimatanitu [[O kuvu|kuvu ni soso]]. Eso vei ira na yago oqo era tiko ena [[beleti asteroid]] (ena maliwa ni vanua e rau orbita kina o Aceni kei Jupita) kei na [[beleti Kaipa]] (ena taudaku ga ni vanua e wavokita kina o Nepituni). Ono vuravura, vitu lailai veivuravura, kei veika tale eso e tiko kina na [[Setilaiti|setilaiti vakayago]] era wavokita tiko, ka dau vakatokai me ‘vula’.
Na Ivakarau ni matanisiga e dau vakaluvuci ena Matanisiga nei [[tikitiki sausaumi]], [[cagi matanisiga]], ka bulia na [[eliosifera]]. E rauta ni 75–90 na [[iuniti ni kalokalo]] (AU - astronomical unit) mai na Matanisiga, na cagi matanisiga sa tarova, ka vakavuna na eliocegu. Oqo na Ivakarau ni matanisiga ki na [[Vanua taudaku|vanua ni veikalokalo]]. Na vanua taudaku yasana duadua ni Matanisiga sa ikoya na [[o Oort|o Ota]], na ivurevure ni kometa balavu, ka vakabalavutaki ki na dua na radiusi ni 2,000–200,000 AU. Na kalokalo voleka duadua ki na Matanisiga, [[Proxima Centauri]], e 4.25 na [[yabaki rarama]] (269,000 AU) na kena yawa. Na kalokalo ruarua oqo e rau lewe ni kalokalo na [[Sala ni Sucu]].
==Veitikina==
{{reflist}}
[[Category:Ivakarau Solar]]
k69dlde06r5ycbp2otnk8jgqq6qjd10