Wikipedya
fonwiki
https://fon.wikipedia.org/wiki/W%C3%A9m%C3%A1_Nuk%C9%94nt%C9%94n
MediaWiki 1.47.0-wmf.23
first-letter
Yɛwliɖonuji
Ɖéɖovo
Xoɖɔtɛn
Wikizantɔ
Xoɖɔtɛn wikizantɔ lɛ tɔn
Wikipedya
Xoɖɔtɛn Wikipedya tɔn
Wékpo
Xoɖɔtɛn wékpo wú tɛ̀n
MediaWiki
Xoɖɔtɛn MediaWiki tɔn
Kpɔnd'ewu bo blo
Xoɖɔtɛn kpɔnd'ewu ɔ tɔ̀n
Alɔgɔ
Xoɖɔtɛn alɔgɔtɛn ɔ tɔn
Akpaxwé
Akpaxwé lɛ sín xoɖɔtɛn
TimedText
TimedText talk
Module
Discussion module
Event
Event talk
Doto'zɔ é nɔ kpé nukún dó hǔn kpo azɔn tɔn lɛ kpo wu é
0
8165
44446
44445
2026-10-11T12:23:42Z
Gbehlon
26
/* Mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn */ Nu gɔ na
44446
wikitext
text/x-wiki
'''Doto'zɔ é nɔ kpé nukún dó hǔn kpo azɔn tɔn lɛ kpo wu é''' ɔ, nyí ala azɔngblegble tɔn ɖokpo ɖo w'azɔ do hǔn kpo nǔ é ko kunkpla kanjɔ na sa gbɔn lanmɛ e bi kpan wú. Akpaxwe nɛ ɔ mɛ ɔ e mɔ mɛgbejekpɔn li e na gbɔn e kpo le e na gbɔ azɔn e kunkpla hǔnwujɔnú e ma sɔgbe sín jijihwenu a lɛ gbɔn e kpo, azɔn e kunkpla korona zɔn lɛ, gbɔjɛ hwe do mɛ lɛ, kpo azɔn e kan hǔn'kan lɛ kpodo le é hǔn nɔ xo gbɔn e kpan. Dotóo e nɔ w'azɔ mɔ hun lɛ e nɔ ylɔ ye ɖɔ dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ. Bɔ ye mɛ e nɔ kpé nukún yɔkpɔvu lɛ wu é nɔ nyí dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn. Ye mɛ e nɔ zɛ mɛ nɔ nyí mɛzɛ ɖo hǔn wu tɔ.
E na ɖɔ ɔ tito hǔn tɔn kpo azɔ wiwa tɔn kpo bi yi xwe do kanjɔ mɛ, loɔ e nɔ gbeje kanjɔ kpo azɔn e kunkpla ɛ lɛ kpo kpɔn a ɖo dotóo azɔ nɛ ɔ watɔ ɖo vo.
== Mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn ==
=== Dobanu nǔ e hɛn ɔ e na dɔn hǔn'zɔn wa lɛ e ===
Nǔ e na hɛn azɔn mɔhun lɛ e ye ɖié<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.hug.ch/elips/facteurs-risque|xotá ɔ=Les facteurs à risques cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.hug.ch|azǎn ɔ=e xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> :
* Mɛxo nyínyí ;
* Sunnu e ɖo bɛ sín xwe 50 ɔ kpo nyɔnu é ɖo bɛ sín xwe 60 ɔ kpo wɛ azɔn mɔhun hɛn ɔ e na jɛ ɖiɖe do ji ;
* Enyí mɛɖe ko jɛ kpɔn ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ ɔ e hɛn ɔ e na jɛ ;
* Azɔ núnú ;
* Húnyíji húnyido sín azɔn ;
* Ami sukpɔ ɖo hún mɛ ;
* Aɖɔvivi'zɔn ;
* Kloklo din gan ;
* Fi ɖokpo nunɔ;
* nǔsisi hwebinu<ref name=":1">{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.leparisien.fr/societe/sante/stress-chronique-facteur-de-risque-a-part-entiere-de-maladies-cardiovasculaires-13-01-2017-6564117.php|xotá ɔ=Stress Chronique : facteur de risque a part entière de maladies cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.leparisien.fr|azǎn ɔ=azan 13ɔ alunsun xwe 2017, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref>.
Nǔ e nɔ zɔn hǔn'zɔn lɛ e nɔ lɛ ylɔ ye ɖɔ <<ye na huzu>>, bɔ e ɖo dandan mɛ ɖɔ è n'î ba do na heze heze bo tuwun fi e ye nɔ nɔ huzu ɖée bo na kpɔn ɖɔ ye ɖekpo alo kun yetɔn vɔ bi a ji. Ɖe wɛ nyí azɔ nunu, húnyiji húnyido, ami sukpɔ ɖo hún mɛ, kloklo din gan, aɖɔvivi'zɔn... bo gbɔn vo nú xwe é ɖo mɛta e, sunnu alo nyɔnu è e nyí é alo azɔn è e nɔ jɛ ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ e bɔ ye dɛ lɛ ɔ ye sixu huzu a.<ref name=":1" />
Anamnèse (interrogatoire) :
* recherche d'une douleur thoracique, d’un essoufflement (dyspnée), de pertes de connaissances (lipothymie, syncope), de palpitations, de claudication intermittente (les douleurs à la marche peuvent être un signe d'artériopathie des membres inférieurs).
Examen clinique : {{Interprétation personnelle}}
* auscultation cardiaque ;
* prise du pouls et de la pression artérielle ;
* auscultation des poumons ;
* recherche des pouls, auscultation des vaisseaux à la recherche d’un souffle ;
* détection de signes d'insuffisance cardiaque : œdèmes des membres inférieurs, gros foie.
== Vɔgbɔji mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn ==
== Xokwin azɔ nɛ ɔ tɔn lɛ sín tinmɛ ==
== Azɔ e kunkpla hun e ==
== Atinkɛn e nɔ w'azɔ ɖo hun wu e ==
== Tito é nɔ kpé nukún do nukplɔnkpɔn do hun wu ==
== Dodo tɔn ==
ghjqoz3tz3t3w9me9ixd0n4fgv9fl6j
44447
44446
2026-10-11T12:26:48Z
Gbehlon
26
yɛ
44447
wikitext
text/x-wiki
[[Wékpo:Diagram of the human heart (cropped) es.svg|alt=Hǔn|vignette|Ɖiɖe hǔn tɔn kpodo akpaxwe tɛnmɛ tɛnmɛ tɔn lɛ kpo]]
'''Doto'zɔ é nɔ kpé nukún dó hǔn kpo azɔn tɔn lɛ kpo wu é''' ɔ, nyí ala azɔngblegble tɔn ɖokpo ɖo w'azɔ do hǔn kpo nǔ é ko kunkpla kanjɔ na sa gbɔn lanmɛ e bi kpan wú. Akpaxwe nɛ ɔ mɛ ɔ e mɔ mɛgbejekpɔn li e na gbɔn e kpo le e na gbɔ azɔn e kunkpla hǔnwujɔnú e ma sɔgbe sín jijihwenu a lɛ gbɔn e kpo, azɔn e kunkpla korona zɔn lɛ, gbɔjɛ hwe do mɛ lɛ, kpo azɔn e kan hǔn'kan lɛ kpodo le é hǔn nɔ xo gbɔn e kpan. Dotóo e nɔ w'azɔ mɔ hun lɛ e nɔ ylɔ ye ɖɔ dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ. Bɔ ye mɛ e nɔ kpé nukún yɔkpɔvu lɛ wu é nɔ nyí dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn. Ye mɛ e nɔ zɛ mɛ nɔ nyí mɛzɛ ɖo hǔn wu tɔ.
E na ɖɔ ɔ tito hǔn tɔn kpo azɔ wiwa tɔn kpo bi yi xwe do kanjɔ mɛ, loɔ e nɔ gbeje kanjɔ kpo azɔn e kunkpla ɛ lɛ kpo kpɔn a ɖo dotóo azɔ nɛ ɔ watɔ ɖo vo.
== Mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn ==
=== Dobanu nǔ e hɛn ɔ e na dɔn hǔn'zɔn wa lɛ e ===
Nǔ e na hɛn azɔn mɔhun lɛ e ye ɖié<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.hug.ch/elips/facteurs-risque|xotá ɔ=Les facteurs à risques cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.hug.ch|azǎn ɔ=e xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> :
* Mɛxo nyínyí ;
* Sunnu e ɖo bɛ sín xwe 50 ɔ kpo nyɔnu é ɖo bɛ sín xwe 60 ɔ kpo wɛ azɔn mɔhun hɛn ɔ e na jɛ ɖiɖe do ji ;
* Enyí mɛɖe ko jɛ kpɔn ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ ɔ e hɛn ɔ e na jɛ ;
* Azɔ núnú ;
* Húnyíji húnyido sín azɔn ;
* Ami sukpɔ ɖo hún mɛ ;
* Aɖɔvivi'zɔn ;
* Kloklo din gan ;
* Fi ɖokpo nunɔ;
* nǔsisi hwebinu<ref name=":1">{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.leparisien.fr/societe/sante/stress-chronique-facteur-de-risque-a-part-entiere-de-maladies-cardiovasculaires-13-01-2017-6564117.php|xotá ɔ=Stress Chronique : facteur de risque a part entière de maladies cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.leparisien.fr|azǎn ɔ=azan 13ɔ alunsun xwe 2017, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref>.
Nǔ e nɔ zɔn hǔn'zɔn lɛ e nɔ lɛ ylɔ ye ɖɔ <<ye na huzu>>, bɔ e ɖo dandan mɛ ɖɔ è n'î ba do na heze heze bo tuwun fi e ye nɔ nɔ huzu ɖée bo na kpɔn ɖɔ ye ɖekpo alo kun yetɔn vɔ bi a ji. Ɖe wɛ nyí azɔ nunu, húnyiji húnyido, ami sukpɔ ɖo hún mɛ, kloklo din gan, aɖɔvivi'zɔn... bo gbɔn vo nú xwe é ɖo mɛta e, sunnu alo nyɔnu è e nyí é alo azɔn è e nɔ jɛ ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ e bɔ ye dɛ lɛ ɔ ye sixu huzu a.<ref name=":1" />
Anamnèse (interrogatoire) :
* recherche d'une douleur thoracique, d’un essoufflement (dyspnée), de pertes de connaissances (lipothymie, syncope), de palpitations, de claudication intermittente (les douleurs à la marche peuvent être un signe d'artériopathie des membres inférieurs).
Examen clinique : {{Interprétation personnelle}}
* auscultation cardiaque ;
* prise du pouls et de la pression artérielle ;
* auscultation des poumons ;
* recherche des pouls, auscultation des vaisseaux à la recherche d’un souffle ;
* détection de signes d'insuffisance cardiaque : œdèmes des membres inférieurs, gros foie.
== Vɔgbɔji mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn ==
== Xokwin azɔ nɛ ɔ tɔn lɛ sín tinmɛ ==
== Azɔ e kunkpla hun e ==
== Atinkɛn e nɔ w'azɔ ɖo hun wu e ==
== Tito é nɔ kpé nukún do nukplɔnkpɔn do hun wu ==
== Dodo tɔn ==
5q8c4i8d2kw54o54e9b6zpopcv4d9lk
44448
44447
2026-10-11T12:47:26Z
Gbehlon
26
/* Mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn */ Nu gɔ na
44448
wikitext
text/x-wiki
[[Wékpo:Diagram of the human heart (cropped) es.svg|alt=Hǔn|vignette|Ɖiɖe hǔn tɔn kpodo akpaxwe tɛnmɛ tɛnmɛ tɔn lɛ kpo]]
'''Doto'zɔ é nɔ kpé nukún dó hǔn kpo azɔn tɔn lɛ kpo wu é''' ɔ, nyí ala azɔngblegble tɔn ɖokpo ɖo w'azɔ do hǔn kpo nǔ é ko kunkpla kanjɔ na sa gbɔn lanmɛ e bi kpan wú. Akpaxwe nɛ ɔ mɛ ɔ e mɔ mɛgbejekpɔn li e na gbɔn e kpo le e na gbɔ azɔn e kunkpla hǔnwujɔnú e ma sɔgbe sín jijihwenu a lɛ gbɔn e kpo, azɔn e kunkpla korona zɔn lɛ, gbɔjɛ hwe do mɛ lɛ, kpo azɔn e kan hǔn'kan lɛ kpodo le é hǔn nɔ xo gbɔn e kpan. Dotóo e nɔ w'azɔ mɔ hun lɛ e nɔ ylɔ ye ɖɔ dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ. Bɔ ye mɛ e nɔ kpé nukún yɔkpɔvu lɛ wu é nɔ nyí dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn. Ye mɛ e nɔ zɛ mɛ nɔ nyí mɛzɛ ɖo hǔn wu tɔ.
E na ɖɔ ɔ tito hǔn tɔn kpo azɔ wiwa tɔn kpo bi yi xwe do kanjɔ mɛ, loɔ e nɔ gbeje kanjɔ kpo azɔn e kunkpla ɛ lɛ kpo kpɔn a ɖo dotóo azɔ nɛ ɔ watɔ ɖo vo.
== Mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn ==
=== Dobanu nǔ e hɛn ɔ e na dɔn hǔn'zɔn wa lɛ e ===
Nǔ e na hɛn azɔn mɔhun lɛ e ye ɖié<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.hug.ch/elips/facteurs-risque|xotá ɔ=Les facteurs à risques cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.hug.ch|azǎn ɔ=e xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> :
* Mɛxo nyínyí ;
* Sunnu e ɖo bɛ sín xwe 50 ɔ kpo nyɔnu é ɖo bɛ sín xwe 60 ɔ kpo wɛ azɔn mɔhun hɛn ɔ e na jɛ ɖiɖe do ji ;
* Enyí mɛɖe ko jɛ kpɔn ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ ɔ e hɛn ɔ e na jɛ ;
* Azɔ núnú ;
* Húnyíji húnyido sín azɔn ;
* Ami sukpɔ ɖo hún mɛ ;
* Aɖɔvivi'zɔn ;
* Kloklo din gan ;
* Fi ɖokpo nunɔ;
* nǔsisi hwebinu<ref name=":1">{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.leparisien.fr/societe/sante/stress-chronique-facteur-de-risque-a-part-entiere-de-maladies-cardiovasculaires-13-01-2017-6564117.php|xotá ɔ=Stress Chronique : facteur de risque a part entière de maladies cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.leparisien.fr|azǎn ɔ=azan 13ɔ alunsun xwe 2017, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref>.
Nǔ e nɔ zɔn hǔn'zɔn lɛ e nɔ lɛ ylɔ ye ɖɔ <<ye na huzu>>, bɔ e ɖo dandan mɛ ɖɔ è n'î ba do na heze heze bo tuwun fi e ye nɔ nɔ huzu ɖée bo na kpɔn ɖɔ ye ɖekpo alo kun yetɔn vɔ bi a ji. Ɖe wɛ nyí azɔ nunu, húnyiji húnyido, ami sukpɔ ɖo hún mɛ, kloklo din gan, aɖɔvivi'zɔn... bo gbɔn vo nú xwe é ɖo mɛta e, sunnu alo nyɔnu è e nyí é alo azɔn è e nɔ jɛ ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ e bɔ ye dɛ lɛ ɔ ye sixu huzu a.<ref name=":1" />
=== Nukanbyɔ lɛ (Anamunɛzi) ===
Nǔ e nɔ kanbyɔ ɖo mɛgbejekpɔn tɛnmɛ lɛ e ɖié. E nɔ kanbyɔ
* ɖɔ adajaxu lɛ ɖo vivɛ wɛ a ji,
* ɖɔ agbɔn nɔ hwedo mɛ wɛ a ji,
* ɖɔ e nɔ bamɛɖekpo wɛ a ji,
* ɖɔ hǔn ɔ nɔ xo blewun blewun wɛ a ji,
* ɖɔ e nɔ mɔ wuvɛ ɖo zɔnlin ɖiɖi mɛ wɛ a ji.
=== Lanmɛgbejekpɔn ===
E junjɔn nu elɔ lɛ ji :
E na kpɔn :
* hǔn ɔ le xo gbɔn wɛ é ɖée ;
* le hún ɔ ɖo sisa wɛ gbɔn ɖo lan ɔ mɛ e ;
* le fijo ɔ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e ;
* le kan lɛ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e kpo le gbɔjɛ ɖo dindin gbɔn wɛ kpo ;
* nú hǔn ɔ nǔ ɖe jɛdo ɖ'azɔ wiwa tɔn wu a ji : afɔ lɛ ji vlafo a.
== Vɔgbɔji mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn ==
== Xokwin azɔ nɛ ɔ tɔn lɛ sín tinmɛ ==
== Azɔ e kunkpla hun e ==
== Atinkɛn e nɔ w'azɔ ɖo hun wu e ==
== Tito é nɔ kpé nukún do nukplɔnkpɔn do hun wu ==
== Dodo tɔn ==
dq0phgm0a89w91y80ol29wj7ntd4ilk
44449
44448
2026-10-11T12:52:35Z
Gbehlon
26
/* Dobanu nǔ e hɛn ɔ e na dɔn hǔn'zɔn wa lɛ e */ dodo tɔn
44449
wikitext
text/x-wiki
[[Wékpo:Diagram of the human heart (cropped) es.svg|alt=Hǔn|vignette|Ɖiɖe hǔn tɔn kpodo akpaxwe tɛnmɛ tɛnmɛ tɔn lɛ kpo]]
'''Doto'zɔ é nɔ kpé nukún dó hǔn kpo azɔn tɔn lɛ kpo wu é''' ɔ, nyí ala azɔngblegble tɔn ɖokpo ɖo w'azɔ do hǔn kpo nǔ é ko kunkpla kanjɔ na sa gbɔn lanmɛ e bi kpan wú. Akpaxwe nɛ ɔ mɛ ɔ e mɔ mɛgbejekpɔn li e na gbɔn e kpo le e na gbɔ azɔn e kunkpla hǔnwujɔnú e ma sɔgbe sín jijihwenu a lɛ gbɔn e kpo, azɔn e kunkpla korona zɔn lɛ, gbɔjɛ hwe do mɛ lɛ, kpo azɔn e kan hǔn'kan lɛ kpodo le é hǔn nɔ xo gbɔn e kpan. Dotóo e nɔ w'azɔ mɔ hun lɛ e nɔ ylɔ ye ɖɔ dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ. Bɔ ye mɛ e nɔ kpé nukún yɔkpɔvu lɛ wu é nɔ nyí dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn. Ye mɛ e nɔ zɛ mɛ nɔ nyí mɛzɛ ɖo hǔn wu tɔ.
E na ɖɔ ɔ tito hǔn tɔn kpo azɔ wiwa tɔn kpo bi yi xwe do kanjɔ mɛ, loɔ e nɔ gbeje kanjɔ kpo azɔn e kunkpla ɛ lɛ kpo kpɔn a ɖo dotóo azɔ nɛ ɔ watɔ ɖo vo.
== Mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn ==
=== Dobanu nǔ e hɛn ɔ e na dɔn hǔn'zɔn wa lɛ e ===
Nǔ e na hɛn azɔn mɔhun lɛ e ye ɖié<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.hug.ch/elips/facteurs-risque|xotá ɔ=Les facteurs à risques cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.hug.ch|azǎn ɔ=e xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.ameli.fr/assure/sante/themes/sante-cardiovasculaire/definition-facteurs-favorisants|xotá ɔ=Le risque cardiovasculaire et ses facteurs|atɛ ɔ=www.ameli.fr|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11 ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> :
* Mɛxo nyínyí ;
* Sunnu e ɖo bɛ sín xwe 50 ɔ kpo nyɔnu é ɖo bɛ sín xwe 60 ɔ kpo wɛ azɔn mɔhun hɛn ɔ e na jɛ ɖiɖe do ji ;
* Enyí mɛɖe ko jɛ kpɔn ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ ɔ e hɛn ɔ e na jɛ ;
* Azɔ núnú ;
* Húnyíji húnyido sín azɔn ;
* Ami sukpɔ ɖo hún mɛ ;
* Aɖɔvivi'zɔn ;
* Kloklo din gan ;
* Fi ɖokpo nunɔ;
* nǔsisi hwebinu<ref name=":1">{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.leparisien.fr/societe/sante/stress-chronique-facteur-de-risque-a-part-entiere-de-maladies-cardiovasculaires-13-01-2017-6564117.php|xotá ɔ=Stress Chronique : facteur de risque a part entière de maladies cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.leparisien.fr|azǎn ɔ=azan 13ɔ alunsun xwe 2017, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref>.
Nǔ e nɔ zɔn hǔn'zɔn lɛ e nɔ lɛ ylɔ ye ɖɔ <<ye na huzu>>, bɔ e ɖo dandan mɛ ɖɔ è n'î ba do na heze heze bo tuwun fi e ye nɔ nɔ huzu ɖée bo na kpɔn ɖɔ ye ɖekpo alo kun yetɔn vɔ bi a ji. Ɖe wɛ nyí azɔ nunu, húnyiji húnyido, ami sukpɔ ɖo hún mɛ, kloklo din gan, aɖɔvivi'zɔn... bo gbɔn vo nú xwe é ɖo mɛta e, sunnu alo nyɔnu è e nyí é alo azɔn è e nɔ jɛ ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ e bɔ ye dɛ lɛ ɔ ye sixu huzu a.<ref name=":1" />
=== Nukanbyɔ lɛ (Anamunɛzi) ===
Nǔ e nɔ kanbyɔ ɖo mɛgbejekpɔn tɛnmɛ lɛ e ɖié. E nɔ kanbyɔ
* ɖɔ adajaxu lɛ ɖo vivɛ wɛ a ji,
* ɖɔ agbɔn nɔ hwedo mɛ wɛ a ji,
* ɖɔ e nɔ bamɛɖekpo wɛ a ji,
* ɖɔ hǔn ɔ nɔ xo blewun blewun wɛ a ji,
* ɖɔ e nɔ mɔ wuvɛ ɖo zɔnlin ɖiɖi mɛ wɛ a ji.
=== Lanmɛgbejekpɔn ===
E junjɔn nu elɔ lɛ ji :
E na kpɔn :
* hǔn ɔ le xo gbɔn wɛ é ɖée ;
* le hún ɔ ɖo sisa wɛ gbɔn ɖo lan ɔ mɛ e ;
* le fijo ɔ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e ;
* le kan lɛ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e kpo le gbɔjɛ ɖo dindin gbɔn wɛ kpo ;
* nú hǔn ɔ nǔ ɖe jɛdo ɖ'azɔ wiwa tɔn wu a ji : afɔ lɛ ji vlafo a.
== Vɔgbɔji mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn ==
== Xokwin azɔ nɛ ɔ tɔn lɛ sín tinmɛ ==
== Azɔ e kunkpla hun e ==
== Atinkɛn e nɔ w'azɔ ɖo hun wu e ==
== Tito é nɔ kpé nukún do nukplɔnkpɔn do hun wu ==
== Dodo tɔn ==
bhal39i9gmc3iijcxg45fxukoinxvqu
44450
44449
2026-10-11T12:53:31Z
Gbehlon
26
/* Vɔgbɔji mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn */ Nu blo ɖo
44450
wikitext
text/x-wiki
[[Wékpo:Diagram of the human heart (cropped) es.svg|alt=Hǔn|vignette|Ɖiɖe hǔn tɔn kpodo akpaxwe tɛnmɛ tɛnmɛ tɔn lɛ kpo]]
'''Doto'zɔ é nɔ kpé nukún dó hǔn kpo azɔn tɔn lɛ kpo wu é''' ɔ, nyí ala azɔngblegble tɔn ɖokpo ɖo w'azɔ do hǔn kpo nǔ é ko kunkpla kanjɔ na sa gbɔn lanmɛ e bi kpan wú. Akpaxwe nɛ ɔ mɛ ɔ e mɔ mɛgbejekpɔn li e na gbɔn e kpo le e na gbɔ azɔn e kunkpla hǔnwujɔnú e ma sɔgbe sín jijihwenu a lɛ gbɔn e kpo, azɔn e kunkpla korona zɔn lɛ, gbɔjɛ hwe do mɛ lɛ, kpo azɔn e kan hǔn'kan lɛ kpodo le é hǔn nɔ xo gbɔn e kpan. Dotóo e nɔ w'azɔ mɔ hun lɛ e nɔ ylɔ ye ɖɔ dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ. Bɔ ye mɛ e nɔ kpé nukún yɔkpɔvu lɛ wu é nɔ nyí dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn. Ye mɛ e nɔ zɛ mɛ nɔ nyí mɛzɛ ɖo hǔn wu tɔ.
E na ɖɔ ɔ tito hǔn tɔn kpo azɔ wiwa tɔn kpo bi yi xwe do kanjɔ mɛ, loɔ e nɔ gbeje kanjɔ kpo azɔn e kunkpla ɛ lɛ kpo kpɔn a ɖo dotóo azɔ nɛ ɔ watɔ ɖo vo.
== Mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn ==
=== Dobanu nǔ e hɛn ɔ e na dɔn hǔn'zɔn wa lɛ e ===
Nǔ e na hɛn azɔn mɔhun lɛ e ye ɖié<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.hug.ch/elips/facteurs-risque|xotá ɔ=Les facteurs à risques cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.hug.ch|azǎn ɔ=e xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.ameli.fr/assure/sante/themes/sante-cardiovasculaire/definition-facteurs-favorisants|xotá ɔ=Le risque cardiovasculaire et ses facteurs|atɛ ɔ=www.ameli.fr|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11 ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> :
* Mɛxo nyínyí ;
* Sunnu e ɖo bɛ sín xwe 50 ɔ kpo nyɔnu é ɖo bɛ sín xwe 60 ɔ kpo wɛ azɔn mɔhun hɛn ɔ e na jɛ ɖiɖe do ji ;
* Enyí mɛɖe ko jɛ kpɔn ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ ɔ e hɛn ɔ e na jɛ ;
* Azɔ núnú ;
* Húnyíji húnyido sín azɔn ;
* Ami sukpɔ ɖo hún mɛ ;
* Aɖɔvivi'zɔn ;
* Kloklo din gan ;
* Fi ɖokpo nunɔ;
* nǔsisi hwebinu<ref name=":1">{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.leparisien.fr/societe/sante/stress-chronique-facteur-de-risque-a-part-entiere-de-maladies-cardiovasculaires-13-01-2017-6564117.php|xotá ɔ=Stress Chronique : facteur de risque a part entière de maladies cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.leparisien.fr|azǎn ɔ=azan 13ɔ alunsun xwe 2017, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref>.
Nǔ e nɔ zɔn hǔn'zɔn lɛ e nɔ lɛ ylɔ ye ɖɔ <<ye na huzu>>, bɔ e ɖo dandan mɛ ɖɔ è n'î ba do na heze heze bo tuwun fi e ye nɔ nɔ huzu ɖée bo na kpɔn ɖɔ ye ɖekpo alo kun yetɔn vɔ bi a ji. Ɖe wɛ nyí azɔ nunu, húnyiji húnyido, ami sukpɔ ɖo hún mɛ, kloklo din gan, aɖɔvivi'zɔn... bo gbɔn vo nú xwe é ɖo mɛta e, sunnu alo nyɔnu è e nyí é alo azɔn è e nɔ jɛ ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ e bɔ ye dɛ lɛ ɔ ye sixu huzu a.<ref name=":1" />
=== Nukanbyɔ lɛ (Anamunɛzi) ===
Nǔ e nɔ kanbyɔ ɖo mɛgbejekpɔn tɛnmɛ lɛ e ɖié. E nɔ kanbyɔ
* ɖɔ adajaxu lɛ ɖo vivɛ wɛ a ji,
* ɖɔ agbɔn nɔ hwedo mɛ wɛ a ji,
* ɖɔ e nɔ bamɛɖekpo wɛ a ji,
* ɖɔ hǔn ɔ nɔ xo blewun blewun wɛ a ji,
* ɖɔ e nɔ mɔ wuvɛ ɖo zɔnlin ɖiɖi mɛ wɛ a ji.
=== Lanmɛgbejekpɔn ===
E junjɔn nu elɔ lɛ ji :
E na kpɔn :
* hǔn ɔ le xo gbɔn wɛ é ɖée ;
* le hún ɔ ɖo sisa wɛ gbɔn ɖo lan ɔ mɛ e ;
* le fijo ɔ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e ;
* le kan lɛ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e kpo le gbɔjɛ ɖo dindin gbɔn wɛ kpo ;
* nú hǔn ɔ nǔ ɖe jɛdo ɖ'azɔ wiwa tɔn wu a ji : afɔ lɛ ji vlafo a.
== Vɔgbɔnji mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn ==
== Xokwin azɔ nɛ ɔ tɔn lɛ sín tinmɛ ==
== Azɔ e kunkpla hun e ==
== Atinkɛn e nɔ w'azɔ ɖo hun wu e ==
== Tito é nɔ kpé nukún do nukplɔnkpɔn do hun wu ==
== Dodo tɔn ==
e6etz5c0sblm3okef6lt21q46s4fv2k
44451
44450
2026-10-11T13:13:47Z
Gbehlon
26
/* Vɔgbɔnji mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn */ Nu gɔ na
44451
wikitext
text/x-wiki
[[Wékpo:Diagram of the human heart (cropped) es.svg|alt=Hǔn|vignette|Ɖiɖe hǔn tɔn kpodo akpaxwe tɛnmɛ tɛnmɛ tɔn lɛ kpo]]
'''Doto'zɔ é nɔ kpé nukún dó hǔn kpo azɔn tɔn lɛ kpo wu é''' ɔ, nyí ala azɔngblegble tɔn ɖokpo ɖo w'azɔ do hǔn kpo nǔ é ko kunkpla kanjɔ na sa gbɔn lanmɛ e bi kpan wú. Akpaxwe nɛ ɔ mɛ ɔ e mɔ mɛgbejekpɔn li e na gbɔn e kpo le e na gbɔ azɔn e kunkpla hǔnwujɔnú e ma sɔgbe sín jijihwenu a lɛ gbɔn e kpo, azɔn e kunkpla korona zɔn lɛ, gbɔjɛ hwe do mɛ lɛ, kpo azɔn e kan hǔn'kan lɛ kpodo le é hǔn nɔ xo gbɔn e kpan. Dotóo e nɔ w'azɔ mɔ hun lɛ e nɔ ylɔ ye ɖɔ dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ. Bɔ ye mɛ e nɔ kpé nukún yɔkpɔvu lɛ wu é nɔ nyí dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn. Ye mɛ e nɔ zɛ mɛ nɔ nyí mɛzɛ ɖo hǔn wu tɔ.
E na ɖɔ ɔ tito hǔn tɔn kpo azɔ wiwa tɔn kpo bi yi xwe do kanjɔ mɛ, loɔ e nɔ gbeje kanjɔ kpo azɔn e kunkpla ɛ lɛ kpo kpɔn a ɖo dotóo azɔ nɛ ɔ watɔ ɖo vo.
== Mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn ==
=== Dobanu nǔ e hɛn ɔ e na dɔn hǔn'zɔn wa lɛ e ===
Nǔ e na hɛn azɔn mɔhun lɛ e ye ɖié<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.hug.ch/elips/facteurs-risque|xotá ɔ=Les facteurs à risques cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.hug.ch|azǎn ɔ=e xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.ameli.fr/assure/sante/themes/sante-cardiovasculaire/definition-facteurs-favorisants|xotá ɔ=Le risque cardiovasculaire et ses facteurs|atɛ ɔ=www.ameli.fr|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11 ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> :
* Mɛxo nyínyí ;
* Sunnu e ɖo bɛ sín xwe 50 ɔ kpo nyɔnu é ɖo bɛ sín xwe 60 ɔ kpo wɛ azɔn mɔhun hɛn ɔ e na jɛ ɖiɖe do ji ;
* Enyí mɛɖe ko jɛ kpɔn ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ ɔ e hɛn ɔ e na jɛ ;
* Azɔ núnú ;
* Húnyíji húnyido sín azɔn ;
* Ami sukpɔ ɖo hún mɛ ;
* Aɖɔvivi'zɔn ;
* Kloklo din gan ;
* Fi ɖokpo nunɔ;
* nǔsisi hwebinu<ref name=":1">{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.leparisien.fr/societe/sante/stress-chronique-facteur-de-risque-a-part-entiere-de-maladies-cardiovasculaires-13-01-2017-6564117.php|xotá ɔ=Stress Chronique : facteur de risque a part entière de maladies cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.leparisien.fr|azǎn ɔ=azan 13ɔ alunsun xwe 2017, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref>.
Nǔ e nɔ zɔn hǔn'zɔn lɛ e nɔ lɛ ylɔ ye ɖɔ <<ye na huzu>>, bɔ e ɖo dandan mɛ ɖɔ è n'î ba do na heze heze bo tuwun fi e ye nɔ nɔ huzu ɖée bo na kpɔn ɖɔ ye ɖekpo alo kun yetɔn vɔ bi a ji. Ɖe wɛ nyí azɔ nunu, húnyiji húnyido, ami sukpɔ ɖo hún mɛ, kloklo din gan, aɖɔvivi'zɔn... bo gbɔn vo nú xwe é ɖo mɛta e, sunnu alo nyɔnu è e nyí é alo azɔn è e nɔ jɛ ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ e bɔ ye dɛ lɛ ɔ ye sixu huzu a.<ref name=":1" />
=== Nukanbyɔ lɛ (Anamunɛzi) ===
Nǔ e nɔ kanbyɔ ɖo mɛgbejekpɔn tɛnmɛ lɛ e ɖié. E nɔ kanbyɔ
* ɖɔ adajaxu lɛ ɖo vivɛ wɛ a ji,
* ɖɔ agbɔn nɔ hwedo mɛ wɛ a ji,
* ɖɔ e nɔ bamɛɖekpo wɛ a ji,
* ɖɔ hǔn ɔ nɔ xo blewun blewun wɛ a ji,
* ɖɔ e nɔ mɔ wuvɛ ɖo zɔnlin ɖiɖi mɛ wɛ a ji.
=== Lanmɛgbejekpɔn ===
E junjɔn nu elɔ lɛ ji :
E na kpɔn :
* hǔn ɔ le xo gbɔn wɛ é ɖée ;
* le hún ɔ ɖo sisa wɛ gbɔn ɖo lan ɔ mɛ e ;
* le fijo ɔ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e ;
* le kan lɛ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e kpo le gbɔjɛ ɖo dindin gbɔn wɛ kpo ;
* nú hǔn ɔ nǔ ɖe jɛdo ɖ'azɔ wiwa tɔn wu a ji : afɔ lɛ ji vlafo a.
== Vɔgbɔnji mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn ==
Azɔn e jɛ wɛ é ɖée wɛ na zɔn bɔ e na byɔ :
* Hladio adaja ɔ tɔn
* xlɛ lée hǔn ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e
* yɛ hǔn ɔ tɔn
* gandido ɖo lɔnyiji lɔnfɔnkan liji bo na do yi azɔwiwa hǔn ɔ tɔn
* macinu dido nu keze ɖokpo alo we bo na kpɔn hǔn sín azɔwiwa
* tansyɔn yiyi
* tansyɔn, azɔwiw hǔn ɔ tɔn kpo hǔn ɔ sín xixo kpo yiyi do kpɔ
* ɖiɖe hǔn ɔ tɔn yiyi
* ɖɔ e na blo sukanɛ bo na kpɔn kloklo hǔn'kan lɛ tɔn
* ɖɔ e na ɖa aɖɔ kpo hún kpo bo gbeje kpɔn
* ...
== Xokwin azɔ nɛ ɔ tɔn lɛ sín tinmɛ ==
== Azɔ e kunkpla hun e ==
== Atinkɛn e nɔ w'azɔ ɖo hun wu e ==
== Tito é nɔ kpé nukún do nukplɔnkpɔn do hun wu ==
== Dodo tɔn ==
29yblxh3yrl03mdntmumpsgn2e7v46c
44452
44451
2026-10-11T13:17:53Z
Gbehlon
26
/* Vɔgbɔnji mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn */ dodo tɔn
44452
wikitext
text/x-wiki
[[Wékpo:Diagram of the human heart (cropped) es.svg|alt=Hǔn|vignette|Ɖiɖe hǔn tɔn kpodo akpaxwe tɛnmɛ tɛnmɛ tɔn lɛ kpo]]
'''Doto'zɔ é nɔ kpé nukún dó hǔn kpo azɔn tɔn lɛ kpo wu é''' ɔ, nyí ala azɔngblegble tɔn ɖokpo ɖo w'azɔ do hǔn kpo nǔ é ko kunkpla kanjɔ na sa gbɔn lanmɛ e bi kpan wú. Akpaxwe nɛ ɔ mɛ ɔ e mɔ mɛgbejekpɔn li e na gbɔn e kpo le e na gbɔ azɔn e kunkpla hǔnwujɔnú e ma sɔgbe sín jijihwenu a lɛ gbɔn e kpo, azɔn e kunkpla korona zɔn lɛ, gbɔjɛ hwe do mɛ lɛ, kpo azɔn e kan hǔn'kan lɛ kpodo le é hǔn nɔ xo gbɔn e kpan. Dotóo e nɔ w'azɔ mɔ hun lɛ e nɔ ylɔ ye ɖɔ dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ. Bɔ ye mɛ e nɔ kpé nukún yɔkpɔvu lɛ wu é nɔ nyí dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn. Ye mɛ e nɔ zɛ mɛ nɔ nyí mɛzɛ ɖo hǔn wu tɔ.
E na ɖɔ ɔ tito hǔn tɔn kpo azɔ wiwa tɔn kpo bi yi xwe do kanjɔ mɛ, loɔ e nɔ gbeje kanjɔ kpo azɔn e kunkpla ɛ lɛ kpo kpɔn a ɖo dotóo azɔ nɛ ɔ watɔ ɖo vo.
== Mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn ==
=== Dobanu nǔ e hɛn ɔ e na dɔn hǔn'zɔn wa lɛ e ===
Nǔ e na hɛn azɔn mɔhun lɛ e ye ɖié<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.hug.ch/elips/facteurs-risque|xotá ɔ=Les facteurs à risques cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.hug.ch|azǎn ɔ=e xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.ameli.fr/assure/sante/themes/sante-cardiovasculaire/definition-facteurs-favorisants|xotá ɔ=Le risque cardiovasculaire et ses facteurs|atɛ ɔ=www.ameli.fr|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11 ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> :
* Mɛxo nyínyí ;
* Sunnu e ɖo bɛ sín xwe 50 ɔ kpo nyɔnu é ɖo bɛ sín xwe 60 ɔ kpo wɛ azɔn mɔhun hɛn ɔ e na jɛ ɖiɖe do ji ;
* Enyí mɛɖe ko jɛ kpɔn ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ ɔ e hɛn ɔ e na jɛ ;
* Azɔ núnú ;
* Húnyíji húnyido sín azɔn ;
* Ami sukpɔ ɖo hún mɛ ;
* Aɖɔvivi'zɔn ;
* Kloklo din gan ;
* Fi ɖokpo nunɔ;
* nǔsisi hwebinu<ref name=":1">{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.leparisien.fr/societe/sante/stress-chronique-facteur-de-risque-a-part-entiere-de-maladies-cardiovasculaires-13-01-2017-6564117.php|xotá ɔ=Stress Chronique : facteur de risque a part entière de maladies cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.leparisien.fr|azǎn ɔ=azan 13ɔ alunsun xwe 2017, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref>.
Nǔ e nɔ zɔn hǔn'zɔn lɛ e nɔ lɛ ylɔ ye ɖɔ <<ye na huzu>>, bɔ e ɖo dandan mɛ ɖɔ è n'î ba do na heze heze bo tuwun fi e ye nɔ nɔ huzu ɖée bo na kpɔn ɖɔ ye ɖekpo alo kun yetɔn vɔ bi a ji. Ɖe wɛ nyí azɔ nunu, húnyiji húnyido, ami sukpɔ ɖo hún mɛ, kloklo din gan, aɖɔvivi'zɔn... bo gbɔn vo nú xwe é ɖo mɛta e, sunnu alo nyɔnu è e nyí é alo azɔn è e nɔ jɛ ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ e bɔ ye dɛ lɛ ɔ ye sixu huzu a.<ref name=":1" />
=== Nukanbyɔ lɛ (Anamunɛzi) ===
Nǔ e nɔ kanbyɔ ɖo mɛgbejekpɔn tɛnmɛ lɛ e ɖié. E nɔ kanbyɔ
* ɖɔ adajaxu lɛ ɖo vivɛ wɛ a ji,
* ɖɔ agbɔn nɔ hwedo mɛ wɛ a ji,
* ɖɔ e nɔ bamɛɖekpo wɛ a ji,
* ɖɔ hǔn ɔ nɔ xo blewun blewun wɛ a ji,
* ɖɔ e nɔ mɔ wuvɛ ɖo zɔnlin ɖiɖi mɛ wɛ a ji.
=== Lanmɛgbejekpɔn ===
E junjɔn nu elɔ lɛ ji :
E na kpɔn :
* hǔn ɔ le xo gbɔn wɛ é ɖée ;
* le hún ɔ ɖo sisa wɛ gbɔn ɖo lan ɔ mɛ e ;
* le fijo ɔ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e ;
* le kan lɛ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e kpo le gbɔjɛ ɖo dindin gbɔn wɛ kpo ;
* nú hǔn ɔ nǔ ɖe jɛdo ɖ'azɔ wiwa tɔn wu a ji : afɔ lɛ ji vlafo a.
== Vɔgbɔnji mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn ==
Azɔn e jɛ wɛ é ɖée wɛ na zɔn bɔ e na byɔ<ref>{{Dodo kan|xotá ɔ=Check-Up Cardiaque : Quels Examens Pour Évaluer Le Risque ?|kan ɔ=https://acibadem.fr/news/examens-check-up-cardiaque-risque-cardiovasculaire/|atɛ ɔ=acibadem.fr|azǎn ɔ=azan 4ɔ liyasun xwe 2026, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> :
* Hladio adaja ɔ tɔn
* xlɛ lée hǔn ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e
* yɛ hǔn ɔ tɔn
* gandido ɖo lɔnyiji lɔnfɔnkan liji bo na do yi azɔwiwa hǔn ɔ tɔn
* macinu dido nu keze ɖokpo alo we bo na kpɔn hǔn sín azɔwiwa
* tansyɔn yiyi
* tansyɔn, azɔwiw hǔn ɔ tɔn kpo hǔn ɔ sín xixo kpo yiyi do kpɔ
* ɖiɖe hǔn ɔ tɔn yiyi
* ɖɔ e na blo sukanɛ bo na kpɔn kloklo hǔn'kan lɛ tɔn
* ɖɔ e na ɖa aɖɔ kpo hún kpo bo gbeje kpɔn
* ...
== Xokwin azɔ nɛ ɔ tɔn lɛ sín tinmɛ ==
== Azɔ e kunkpla hun e ==
== Atinkɛn e nɔ w'azɔ ɖo hun wu e ==
== Tito é nɔ kpé nukún do nukplɔnkpɔn do hun wu ==
== Dodo tɔn ==
7lym49noqgugs29ie02dl2zibm5bap6
44453
44452
2026-10-11T13:47:48Z
Gbehlon
26
/* Xokwin azɔ nɛ ɔ tɔn lɛ sín tinmɛ */ Nu gɔ na
44453
wikitext
text/x-wiki
[[Wékpo:Diagram of the human heart (cropped) es.svg|alt=Hǔn|vignette|Ɖiɖe hǔn tɔn kpodo akpaxwe tɛnmɛ tɛnmɛ tɔn lɛ kpo]]
'''Doto'zɔ é nɔ kpé nukún dó hǔn kpo azɔn tɔn lɛ kpo wu é''' ɔ, nyí ala azɔngblegble tɔn ɖokpo ɖo w'azɔ do hǔn kpo nǔ é ko kunkpla kanjɔ na sa gbɔn lanmɛ e bi kpan wú. Akpaxwe nɛ ɔ mɛ ɔ e mɔ mɛgbejekpɔn li e na gbɔn e kpo le e na gbɔ azɔn e kunkpla hǔnwujɔnú e ma sɔgbe sín jijihwenu a lɛ gbɔn e kpo, azɔn e kunkpla korona zɔn lɛ, gbɔjɛ hwe do mɛ lɛ, kpo azɔn e kan hǔn'kan lɛ kpodo le é hǔn nɔ xo gbɔn e kpan. Dotóo e nɔ w'azɔ mɔ hun lɛ e nɔ ylɔ ye ɖɔ dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ. Bɔ ye mɛ e nɔ kpé nukún yɔkpɔvu lɛ wu é nɔ nyí dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn. Ye mɛ e nɔ zɛ mɛ nɔ nyí mɛzɛ ɖo hǔn wu tɔ.
E na ɖɔ ɔ tito hǔn tɔn kpo azɔ wiwa tɔn kpo bi yi xwe do kanjɔ mɛ, loɔ e nɔ gbeje kanjɔ kpo azɔn e kunkpla ɛ lɛ kpo kpɔn a ɖo dotóo azɔ nɛ ɔ watɔ ɖo vo.
== Mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn ==
=== Dobanu nǔ e hɛn ɔ e na dɔn hǔn'zɔn wa lɛ e ===
Nǔ e na hɛn azɔn mɔhun lɛ e ye ɖié<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.hug.ch/elips/facteurs-risque|xotá ɔ=Les facteurs à risques cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.hug.ch|azǎn ɔ=e xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.ameli.fr/assure/sante/themes/sante-cardiovasculaire/definition-facteurs-favorisants|xotá ɔ=Le risque cardiovasculaire et ses facteurs|atɛ ɔ=www.ameli.fr|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11 ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> :
* Mɛxo nyínyí ;
* Sunnu e ɖo bɛ sín xwe 50 ɔ kpo nyɔnu é ɖo bɛ sín xwe 60 ɔ kpo wɛ azɔn mɔhun hɛn ɔ e na jɛ ɖiɖe do ji ;
* Enyí mɛɖe ko jɛ kpɔn ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ ɔ e hɛn ɔ e na jɛ ;
* Azɔ núnú ;
* Húnyíji húnyido sín azɔn ;
* Ami sukpɔ ɖo hún mɛ ;
* Aɖɔvivi'zɔn ;
* Kloklo din gan ;
* Fi ɖokpo nunɔ;
* nǔsisi hwebinu<ref name=":1">{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.leparisien.fr/societe/sante/stress-chronique-facteur-de-risque-a-part-entiere-de-maladies-cardiovasculaires-13-01-2017-6564117.php|xotá ɔ=Stress Chronique : facteur de risque a part entière de maladies cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.leparisien.fr|azǎn ɔ=azan 13ɔ alunsun xwe 2017, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref>.
Nǔ e nɔ zɔn hǔn'zɔn lɛ e nɔ lɛ ylɔ ye ɖɔ <<ye na huzu>>, bɔ e ɖo dandan mɛ ɖɔ è n'î ba do na heze heze bo tuwun fi e ye nɔ nɔ huzu ɖée bo na kpɔn ɖɔ ye ɖekpo alo kun yetɔn vɔ bi a ji. Ɖe wɛ nyí azɔ nunu, húnyiji húnyido, ami sukpɔ ɖo hún mɛ, kloklo din gan, aɖɔvivi'zɔn... bo gbɔn vo nú xwe é ɖo mɛta e, sunnu alo nyɔnu è e nyí é alo azɔn è e nɔ jɛ ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ e bɔ ye dɛ lɛ ɔ ye sixu huzu a.<ref name=":1" />
=== Nukanbyɔ lɛ (Anamunɛzi) ===
Nǔ e nɔ kanbyɔ ɖo mɛgbejekpɔn tɛnmɛ lɛ e ɖié. E nɔ kanbyɔ
* ɖɔ adajaxu lɛ ɖo vivɛ wɛ a ji,
* ɖɔ agbɔn nɔ hwedo mɛ wɛ a ji,
* ɖɔ e nɔ bamɛɖekpo wɛ a ji,
* ɖɔ hǔn ɔ nɔ xo blewun blewun wɛ a ji,
* ɖɔ e nɔ mɔ wuvɛ ɖo zɔnlin ɖiɖi mɛ wɛ a ji.
=== Lanmɛgbejekpɔn ===
E junjɔn nu elɔ lɛ ji :
E na kpɔn :
* hǔn ɔ le xo gbɔn wɛ é ɖée ;
* le hún ɔ ɖo sisa wɛ gbɔn ɖo lan ɔ mɛ e ;
* le fijo ɔ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e ;
* le kan lɛ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e kpo le gbɔjɛ ɖo dindin gbɔn wɛ kpo ;
* nú hǔn ɔ nǔ ɖe jɛdo ɖ'azɔ wiwa tɔn wu a ji : afɔ lɛ ji vlafo a.
== Vɔgbɔnji mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn ==
Azɔn e jɛ wɛ é ɖée wɛ na zɔn bɔ e na byɔ<ref>{{Dodo kan|xotá ɔ=Check-Up Cardiaque : Quels Examens Pour Évaluer Le Risque ?|kan ɔ=https://acibadem.fr/news/examens-check-up-cardiaque-risque-cardiovasculaire/|atɛ ɔ=acibadem.fr|azǎn ɔ=azan 4ɔ liyasun xwe 2026, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> :
* Hladio adaja ɔ tɔn
* xlɛ lée hǔn ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e
* yɛ hǔn ɔ tɔn
* gandido ɖo lɔnyiji lɔnfɔnkan liji bo na do yi azɔwiwa hǔn ɔ tɔn
* macinu dido nu keze ɖokpo alo we bo na kpɔn hǔn sín azɔwiwa
* tansyɔn yiyi
* tansyɔn, azɔwiw hǔn ɔ tɔn kpo hǔn ɔ sín xixo kpo yiyi do kpɔ
* ɖiɖe hǔn ɔ tɔn yiyi
* ɖɔ e na blo sukanɛ bo na kpɔn kloklo hǔn'kan lɛ tɔn
* ɖɔ e na ɖa aɖɔ kpo hún kpo bo gbeje kpɔn
* ...
== Xokwin azɔn nɛ ɔ tɔn lɛ ==
Azɔ nukún kpedo hǔn wu tɔn ɔ ɖó goflɛmɛ gege. Yé ɖie :
* lée hǔn ɔ nɔ xo gbɛn e gbɔn hún ɔ sisa tɔn kpo hǔn sǐn xixo kpo gblamɛ sín azɔwatɔ
* kan e mɛ hún nɔ sa gbɔn lɛ sin tinmɛ tɔ
* kan kpɛvi kpɛvi e mɛ hún nɔ sa gbɔn lɛ gbejekpɔntɔ
* hǔn gbeje kpɔn tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn.
Enɛ lɛ gudo ɔ, e na mɔ :
* mɛ e nɔ kpɔn ɖɔ hǔn é ɖo xixo wɛ bleble a ji kpo le hún ɔ nɔ kún gbɔn e kpo
* hǔn kan lɛ gbejekpɔn sǐn azɔwatɔ
* kan kpɛvi kpɛvi lɛ gbejekpɔntɔ,
* hǔn sin xixo sín jlɛyitɔ
* kan sɔ domɛwutɔ bo na do yi jlɛ lée hun ɔ ɖo xixo gbɔn wɛ e
* ''yɛ hǔn tɔn yi tɔ''.
== Azɔ e kunkpla hun e ==
== Atinkɛn e nɔ w'azɔ ɖo hun wu e ==
== Tito é nɔ kpé nukún do nukplɔnkpɔn do hun wu ==
== Dodo tɔn ==
luwby0d565erl6ta2musgll2lqf0zlt
44454
44453
2026-10-11T13:57:39Z
Gbehlon
26
/* Xokwin azɔn nɛ ɔ tɔn lɛ */ dodo tɔn
44454
wikitext
text/x-wiki
[[Wékpo:Diagram of the human heart (cropped) es.svg|alt=Hǔn|vignette|Ɖiɖe hǔn tɔn kpodo akpaxwe tɛnmɛ tɛnmɛ tɔn lɛ kpo]]
'''Doto'zɔ é nɔ kpé nukún dó hǔn kpo azɔn tɔn lɛ kpo wu é''' ɔ, nyí ala azɔngblegble tɔn ɖokpo ɖo w'azɔ do hǔn kpo nǔ é ko kunkpla kanjɔ na sa gbɔn lanmɛ e bi kpan wú. Akpaxwe nɛ ɔ mɛ ɔ e mɔ mɛgbejekpɔn li e na gbɔn e kpo le e na gbɔ azɔn e kunkpla hǔnwujɔnú e ma sɔgbe sín jijihwenu a lɛ gbɔn e kpo, azɔn e kunkpla korona zɔn lɛ, gbɔjɛ hwe do mɛ lɛ, kpo azɔn e kan hǔn'kan lɛ kpodo le é hǔn nɔ xo gbɔn e kpan. Dotóo e nɔ w'azɔ mɔ hun lɛ e nɔ ylɔ ye ɖɔ dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ. Bɔ ye mɛ e nɔ kpé nukún yɔkpɔvu lɛ wu é nɔ nyí dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn. Ye mɛ e nɔ zɛ mɛ nɔ nyí mɛzɛ ɖo hǔn wu tɔ.
E na ɖɔ ɔ tito hǔn tɔn kpo azɔ wiwa tɔn kpo bi yi xwe do kanjɔ mɛ, loɔ e nɔ gbeje kanjɔ kpo azɔn e kunkpla ɛ lɛ kpo kpɔn a ɖo dotóo azɔ nɛ ɔ watɔ ɖo vo.
== Mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn ==
=== Dobanu nǔ e hɛn ɔ e na dɔn hǔn'zɔn wa lɛ e ===
Nǔ e na hɛn azɔn mɔhun lɛ e ye ɖié<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.hug.ch/elips/facteurs-risque|xotá ɔ=Les facteurs à risques cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.hug.ch|azǎn ɔ=e xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.ameli.fr/assure/sante/themes/sante-cardiovasculaire/definition-facteurs-favorisants|xotá ɔ=Le risque cardiovasculaire et ses facteurs|atɛ ɔ=www.ameli.fr|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11 ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> :
* Mɛxo nyínyí ;
* Sunnu e ɖo bɛ sín xwe 50 ɔ kpo nyɔnu é ɖo bɛ sín xwe 60 ɔ kpo wɛ azɔn mɔhun hɛn ɔ e na jɛ ɖiɖe do ji ;
* Enyí mɛɖe ko jɛ kpɔn ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ ɔ e hɛn ɔ e na jɛ ;
* Azɔ núnú ;
* Húnyíji húnyido sín azɔn ;
* Ami sukpɔ ɖo hún mɛ ;
* Aɖɔvivi'zɔn ;
* Kloklo din gan ;
* Fi ɖokpo nunɔ;
* nǔsisi hwebinu<ref name=":1">{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.leparisien.fr/societe/sante/stress-chronique-facteur-de-risque-a-part-entiere-de-maladies-cardiovasculaires-13-01-2017-6564117.php|xotá ɔ=Stress Chronique : facteur de risque a part entière de maladies cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.leparisien.fr|azǎn ɔ=azan 13ɔ alunsun xwe 2017, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref>.
Nǔ e nɔ zɔn hǔn'zɔn lɛ e nɔ lɛ ylɔ ye ɖɔ <<ye na huzu>>, bɔ e ɖo dandan mɛ ɖɔ è n'î ba do na heze heze bo tuwun fi e ye nɔ nɔ huzu ɖée bo na kpɔn ɖɔ ye ɖekpo alo kun yetɔn vɔ bi a ji. Ɖe wɛ nyí azɔ nunu, húnyiji húnyido, ami sukpɔ ɖo hún mɛ, kloklo din gan, aɖɔvivi'zɔn... bo gbɔn vo nú xwe é ɖo mɛta e, sunnu alo nyɔnu è e nyí é alo azɔn è e nɔ jɛ ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ e bɔ ye dɛ lɛ ɔ ye sixu huzu a.<ref name=":1" />
=== Nukanbyɔ lɛ (Anamunɛzi) ===
Nǔ e nɔ kanbyɔ ɖo mɛgbejekpɔn tɛnmɛ lɛ e ɖié. E nɔ kanbyɔ
* ɖɔ adajaxu lɛ ɖo vivɛ wɛ a ji,
* ɖɔ agbɔn nɔ hwedo mɛ wɛ a ji,
* ɖɔ e nɔ bamɛɖekpo wɛ a ji,
* ɖɔ hǔn ɔ nɔ xo blewun blewun wɛ a ji,
* ɖɔ e nɔ mɔ wuvɛ ɖo zɔnlin ɖiɖi mɛ wɛ a ji.
=== Lanmɛgbejekpɔn ===
E junjɔn nu elɔ lɛ ji :
E na kpɔn :
* hǔn ɔ le xo gbɔn wɛ é ɖée ;
* le hún ɔ ɖo sisa wɛ gbɔn ɖo lan ɔ mɛ e ;
* le fijo ɔ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e ;
* le kan lɛ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e kpo le gbɔjɛ ɖo dindin gbɔn wɛ kpo ;
* nú hǔn ɔ nǔ ɖe jɛdo ɖ'azɔ wiwa tɔn wu a ji : afɔ lɛ ji vlafo a.
== Vɔgbɔnji mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn ==
Azɔn e jɛ wɛ é ɖée wɛ na zɔn bɔ e na byɔ<ref>{{Dodo kan|xotá ɔ=Check-Up Cardiaque : Quels Examens Pour Évaluer Le Risque ?|kan ɔ=https://acibadem.fr/news/examens-check-up-cardiaque-risque-cardiovasculaire/|atɛ ɔ=acibadem.fr|azǎn ɔ=azan 4ɔ liyasun xwe 2026, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> :
* Hladio adaja ɔ tɔn
* xlɛ lée hǔn ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e
* yɛ hǔn ɔ tɔn
* gandido ɖo lɔnyiji lɔnfɔnkan liji bo na do yi azɔwiwa hǔn ɔ tɔn
* macinu dido nu keze ɖokpo alo we bo na kpɔn hǔn sín azɔwiwa
* tansyɔn yiyi
* tansyɔn, azɔwiw hǔn ɔ tɔn kpo hǔn ɔ sín xixo kpo yiyi do kpɔ
* ɖiɖe hǔn ɔ tɔn yiyi
* ɖɔ e na blo sukanɛ bo na kpɔn kloklo hǔn'kan lɛ tɔn
* ɖɔ e na ɖa aɖɔ kpo hún kpo bo gbeje kpɔn
* ...
== Xokwin azɔn nɛ ɔ tɔn lɛ ==
Azɔ nukún kpedo hǔn wu tɔn ɔ ɖó goflɛmɛ gege<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.aspirin.ca/fr/heart-health/glossary/|xotá ɔ=GLOSSAIRE DES TERMES LIÉS À LA SANTÉ CARDIAQUE|atɛ ɔ=www.aspirin.ca|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.medilearn.app/ressources/vocabulaire-medical-cardiologie|azǎn ɔ=azan 17ɔ avivɔsun xwe 2026, è xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026|atɛ ɔ=www.medilearn.app|xotá ɔ=Vocabulaire médical en cardiologie : le lexique du cœur}}</ref>. Yé ɖie :
* lée hǔn ɔ nɔ xo gbɛn e gbɔn hún ɔ sisa tɔn kpo hǔn sǐn xixo kpo gblamɛ sín azɔwatɔ
* kan e mɛ hún nɔ sa gbɔn lɛ sin tinmɛ tɔ
* kan kpɛvi kpɛvi e mɛ hún nɔ sa gbɔn lɛ gbejekpɔntɔ
* hǔn gbeje kpɔn tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn.
Enɛ lɛ gudo ɔ, e na mɔ :
* mɛ e nɔ kpɔn ɖɔ hǔn é ɖo xixo wɛ bleble a ji kpo le hún ɔ nɔ kún gbɔn e kpo
* hǔn kan lɛ gbejekpɔn sǐn azɔwatɔ
* kan kpɛvi kpɛvi lɛ gbejekpɔntɔ,
* hǔn sin xixo sín jlɛyitɔ
* kan sɔ domɛwutɔ bo na do yi jlɛ lée hun ɔ ɖo xixo gbɔn wɛ e
* ''yɛ hǔn tɔn yi tɔ''.
== Azɔ e kunkpla hun e ==
== Atinkɛn e nɔ w'azɔ ɖo hun wu e ==
== Tito é nɔ kpé nukún do nukplɔnkpɔn do hun wu ==
== Dodo tɔn ==
qsemm2cqsc6hde51c5juximhwfzquus
44455
44454
2026-10-11T14:34:16Z
Gbehlon
26
/* Azɔ e kunkpla hun e */ nu gɔ na
44455
wikitext
text/x-wiki
[[Wékpo:Diagram of the human heart (cropped) es.svg|alt=Hǔn|vignette|Ɖiɖe hǔn tɔn kpodo akpaxwe tɛnmɛ tɛnmɛ tɔn lɛ kpo]]
'''Doto'zɔ é nɔ kpé nukún dó hǔn kpo azɔn tɔn lɛ kpo wu é''' ɔ, nyí ala azɔngblegble tɔn ɖokpo ɖo w'azɔ do hǔn kpo nǔ é ko kunkpla kanjɔ na sa gbɔn lanmɛ e bi kpan wú. Akpaxwe nɛ ɔ mɛ ɔ e mɔ mɛgbejekpɔn li e na gbɔn e kpo le e na gbɔ azɔn e kunkpla hǔnwujɔnú e ma sɔgbe sín jijihwenu a lɛ gbɔn e kpo, azɔn e kunkpla korona zɔn lɛ, gbɔjɛ hwe do mɛ lɛ, kpo azɔn e kan hǔn'kan lɛ kpodo le é hǔn nɔ xo gbɔn e kpan. Dotóo e nɔ w'azɔ mɔ hun lɛ e nɔ ylɔ ye ɖɔ dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ. Bɔ ye mɛ e nɔ kpé nukún yɔkpɔvu lɛ wu é nɔ nyí dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn. Ye mɛ e nɔ zɛ mɛ nɔ nyí mɛzɛ ɖo hǔn wu tɔ.
E na ɖɔ ɔ tito hǔn tɔn kpo azɔ wiwa tɔn kpo bi yi xwe do kanjɔ mɛ, loɔ e nɔ gbeje kanjɔ kpo azɔn e kunkpla ɛ lɛ kpo kpɔn a ɖo dotóo azɔ nɛ ɔ watɔ ɖo vo.
== Mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn ==
=== Dobanu nǔ e hɛn ɔ e na dɔn hǔn'zɔn wa lɛ e ===
Nǔ e na hɛn azɔn mɔhun lɛ e ye ɖié<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.hug.ch/elips/facteurs-risque|xotá ɔ=Les facteurs à risques cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.hug.ch|azǎn ɔ=e xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.ameli.fr/assure/sante/themes/sante-cardiovasculaire/definition-facteurs-favorisants|xotá ɔ=Le risque cardiovasculaire et ses facteurs|atɛ ɔ=www.ameli.fr|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11 ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> :
* Mɛxo nyínyí ;
* Sunnu e ɖo bɛ sín xwe 50 ɔ kpo nyɔnu é ɖo bɛ sín xwe 60 ɔ kpo wɛ azɔn mɔhun hɛn ɔ e na jɛ ɖiɖe do ji ;
* Enyí mɛɖe ko jɛ kpɔn ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ ɔ e hɛn ɔ e na jɛ ;
* Azɔ núnú ;
* Húnyíji húnyido sín azɔn ;
* Ami sukpɔ ɖo hún mɛ ;
* Aɖɔvivi'zɔn ;
* Kloklo din gan ;
* Fi ɖokpo nunɔ;
* nǔsisi hwebinu<ref name=":1">{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.leparisien.fr/societe/sante/stress-chronique-facteur-de-risque-a-part-entiere-de-maladies-cardiovasculaires-13-01-2017-6564117.php|xotá ɔ=Stress Chronique : facteur de risque a part entière de maladies cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.leparisien.fr|azǎn ɔ=azan 13ɔ alunsun xwe 2017, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref>.
Nǔ e nɔ zɔn hǔn'zɔn lɛ e nɔ lɛ ylɔ ye ɖɔ <<ye na huzu>>, bɔ e ɖo dandan mɛ ɖɔ è n'î ba do na heze heze bo tuwun fi e ye nɔ nɔ huzu ɖée bo na kpɔn ɖɔ ye ɖekpo alo kun yetɔn vɔ bi a ji. Ɖe wɛ nyí azɔ nunu, húnyiji húnyido, ami sukpɔ ɖo hún mɛ, kloklo din gan, aɖɔvivi'zɔn... bo gbɔn vo nú xwe é ɖo mɛta e, sunnu alo nyɔnu è e nyí é alo azɔn è e nɔ jɛ ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ e bɔ ye dɛ lɛ ɔ ye sixu huzu a.<ref name=":1" />
=== Nukanbyɔ lɛ (Anamunɛzi) ===
Nǔ e nɔ kanbyɔ ɖo mɛgbejekpɔn tɛnmɛ lɛ e ɖié. E nɔ kanbyɔ
* ɖɔ adajaxu lɛ ɖo vivɛ wɛ a ji,
* ɖɔ agbɔn nɔ hwedo mɛ wɛ a ji,
* ɖɔ e nɔ bamɛɖekpo wɛ a ji,
* ɖɔ hǔn ɔ nɔ xo blewun blewun wɛ a ji,
* ɖɔ e nɔ mɔ wuvɛ ɖo zɔnlin ɖiɖi mɛ wɛ a ji.
=== Lanmɛgbejekpɔn ===
E junjɔn nu elɔ lɛ ji :
E na kpɔn :
* hǔn ɔ le xo gbɔn wɛ é ɖée ;
* le hún ɔ ɖo sisa wɛ gbɔn ɖo lan ɔ mɛ e ;
* le fijo ɔ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e ;
* le kan lɛ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e kpo le gbɔjɛ ɖo dindin gbɔn wɛ kpo ;
* nú hǔn ɔ nǔ ɖe jɛdo ɖ'azɔ wiwa tɔn wu a ji : afɔ lɛ ji vlafo a.
== Vɔgbɔnji mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn ==
Azɔn e jɛ wɛ é ɖée wɛ na zɔn bɔ e na byɔ<ref>{{Dodo kan|xotá ɔ=Check-Up Cardiaque : Quels Examens Pour Évaluer Le Risque ?|kan ɔ=https://acibadem.fr/news/examens-check-up-cardiaque-risque-cardiovasculaire/|atɛ ɔ=acibadem.fr|azǎn ɔ=azan 4ɔ liyasun xwe 2026, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> :
* Hladio adaja ɔ tɔn
* xlɛ lée hǔn ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e
* yɛ hǔn ɔ tɔn
* gandido ɖo lɔnyiji lɔnfɔnkan liji bo na do yi azɔwiwa hǔn ɔ tɔn
* macinu dido nu keze ɖokpo alo we bo na kpɔn hǔn sín azɔwiwa
* tansyɔn yiyi
* tansyɔn, azɔwiw hǔn ɔ tɔn kpo hǔn ɔ sín xixo kpo yiyi do kpɔ
* ɖiɖe hǔn ɔ tɔn yiyi
* ɖɔ e na blo sukanɛ bo na kpɔn kloklo hǔn'kan lɛ tɔn
* ɖɔ e na ɖa aɖɔ kpo hún kpo bo gbeje kpɔn
* ...
== Xokwin azɔn nɛ ɔ tɔn lɛ ==
Azɔ nukún kpedo hǔn wu tɔn ɔ ɖó goflɛmɛ gege<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.aspirin.ca/fr/heart-health/glossary/|xotá ɔ=GLOSSAIRE DES TERMES LIÉS À LA SANTÉ CARDIAQUE|atɛ ɔ=www.aspirin.ca|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.medilearn.app/ressources/vocabulaire-medical-cardiologie|azǎn ɔ=azan 17ɔ avivɔsun xwe 2026, è xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026|atɛ ɔ=www.medilearn.app|xotá ɔ=Vocabulaire médical en cardiologie : le lexique du cœur}}</ref>. Yé ɖie :
* lée hǔn ɔ nɔ xo gbɛn e gbɔn hún ɔ sisa tɔn kpo hǔn sǐn xixo kpo gblamɛ sín azɔwatɔ
* kan e mɛ hún nɔ sa gbɔn lɛ sin tinmɛ tɔ
* kan kpɛvi kpɛvi e mɛ hún nɔ sa gbɔn lɛ gbejekpɔntɔ
* hǔn gbeje kpɔn tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn.
Enɛ lɛ gudo ɔ, e na mɔ :
* mɛ e nɔ kpɔn ɖɔ hǔn é ɖo xixo wɛ bleble a ji kpo le hún ɔ nɔ kún gbɔn e kpo
* hǔn kan lɛ gbejekpɔn sǐn azɔwatɔ
* kan kpɛvi kpɛvi lɛ gbejekpɔntɔ,
* hǔn sin xixo sín jlɛyitɔ
* kan sɔ domɛwutɔ bo na do yi jlɛ lée hun ɔ ɖo xixo gbɔn wɛ e
* ''yɛ hǔn tɔn yi tɔ''.
== Azɔn e kunkpla hun e ==
{| class="wikitable"
| valign="top" |
* Hǔnji'zɔn lɛ
** Vɛsuvɛsu akɔnji tɔn
** azɔgbigbɛ kantlitli hǔn tɔn lɛ tɔn
** Hǔn nɔ xo gblawun bo nɔ lin xoo bo nɔ lɛ xo
** Hǔnkan lɛ sǐn azɔn magbokɔ
** Alisusu hǔnkan tɔn
* Lantikan'zɔn lɛ
** Hǔn ɔ sɔ nɔ vlɔ a
** Hǔn ɔ sɔ nɔ gbɔn kanjɔ ganji a
** Hǔn ɔ xo akpa bo sɔ nɔ suxu gbɔn hún ganji a.
** Hǔn tli
** Hǔn vlɔ
* Ali e byɔ hǔn ɔ mɛ lɛ e sín azɔn
** Ali ɔ hwe
** Húnxwinu'zɔn
** Wuvɛ mɔ ɖ'azamɛ e kunkpla alisusu hǔnkan lɛ tɔn e
** ...
* Azɔn e kunkpla adɔkpo e mɛ hǔn ɔ nɔ e
| valign="top" |
* Azɔn e kunkpla hǔn ɔ xixo lɛ e
* Azɔn e kunkpla hǔnkan lɛ
* Azɔn hǔn tɔn kpaa lɛ
|}
== Atinkɛn e nɔ w'azɔ ɖo hun wu e ==
== Tito é nɔ kpé nukún do nukplɔnkpɔn do hun wu ==
== Dodo tɔn ==
n4awakjkn48dr088ki7guqiealnrsoc
44456
44455
2026-10-11T14:44:01Z
Gbehlon
26
/* Azɔn e kunkpla hun e */ dodo tɔn
44456
wikitext
text/x-wiki
[[Wékpo:Diagram of the human heart (cropped) es.svg|alt=Hǔn|vignette|Ɖiɖe hǔn tɔn kpodo akpaxwe tɛnmɛ tɛnmɛ tɔn lɛ kpo]]
'''Doto'zɔ é nɔ kpé nukún dó hǔn kpo azɔn tɔn lɛ kpo wu é''' ɔ, nyí ala azɔngblegble tɔn ɖokpo ɖo w'azɔ do hǔn kpo nǔ é ko kunkpla kanjɔ na sa gbɔn lanmɛ e bi kpan wú. Akpaxwe nɛ ɔ mɛ ɔ e mɔ mɛgbejekpɔn li e na gbɔn e kpo le e na gbɔ azɔn e kunkpla hǔnwujɔnú e ma sɔgbe sín jijihwenu a lɛ gbɔn e kpo, azɔn e kunkpla korona zɔn lɛ, gbɔjɛ hwe do mɛ lɛ, kpo azɔn e kan hǔn'kan lɛ kpodo le é hǔn nɔ xo gbɔn e kpan. Dotóo e nɔ w'azɔ mɔ hun lɛ e nɔ ylɔ ye ɖɔ dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ. Bɔ ye mɛ e nɔ kpé nukún yɔkpɔvu lɛ wu é nɔ nyí dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn. Ye mɛ e nɔ zɛ mɛ nɔ nyí mɛzɛ ɖo hǔn wu tɔ.
E na ɖɔ ɔ tito hǔn tɔn kpo azɔ wiwa tɔn kpo bi yi xwe do kanjɔ mɛ, loɔ e nɔ gbeje kanjɔ kpo azɔn e kunkpla ɛ lɛ kpo kpɔn a ɖo dotóo azɔ nɛ ɔ watɔ ɖo vo.
== Mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn ==
=== Dobanu nǔ e hɛn ɔ e na dɔn hǔn'zɔn wa lɛ e ===
Nǔ e na hɛn azɔn mɔhun lɛ e ye ɖié<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.hug.ch/elips/facteurs-risque|xotá ɔ=Les facteurs à risques cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.hug.ch|azǎn ɔ=e xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.ameli.fr/assure/sante/themes/sante-cardiovasculaire/definition-facteurs-favorisants|xotá ɔ=Le risque cardiovasculaire et ses facteurs|atɛ ɔ=www.ameli.fr|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11 ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> :
* Mɛxo nyínyí ;
* Sunnu e ɖo bɛ sín xwe 50 ɔ kpo nyɔnu é ɖo bɛ sín xwe 60 ɔ kpo wɛ azɔn mɔhun hɛn ɔ e na jɛ ɖiɖe do ji ;
* Enyí mɛɖe ko jɛ kpɔn ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ ɔ e hɛn ɔ e na jɛ ;
* Azɔ núnú ;
* Húnyíji húnyido sín azɔn ;
* Ami sukpɔ ɖo hún mɛ ;
* Aɖɔvivi'zɔn ;
* Kloklo din gan ;
* Fi ɖokpo nunɔ;
* nǔsisi hwebinu<ref name=":1">{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.leparisien.fr/societe/sante/stress-chronique-facteur-de-risque-a-part-entiere-de-maladies-cardiovasculaires-13-01-2017-6564117.php|xotá ɔ=Stress Chronique : facteur de risque a part entière de maladies cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.leparisien.fr|azǎn ɔ=azan 13ɔ alunsun xwe 2017, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref>.
Nǔ e nɔ zɔn hǔn'zɔn lɛ e nɔ lɛ ylɔ ye ɖɔ <<ye na huzu>>, bɔ e ɖo dandan mɛ ɖɔ è n'î ba do na heze heze bo tuwun fi e ye nɔ nɔ huzu ɖée bo na kpɔn ɖɔ ye ɖekpo alo kun yetɔn vɔ bi a ji. Ɖe wɛ nyí azɔ nunu, húnyiji húnyido, ami sukpɔ ɖo hún mɛ, kloklo din gan, aɖɔvivi'zɔn... bo gbɔn vo nú xwe é ɖo mɛta e, sunnu alo nyɔnu è e nyí é alo azɔn è e nɔ jɛ ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ e bɔ ye dɛ lɛ ɔ ye sixu huzu a.<ref name=":1" />
=== Nukanbyɔ lɛ (Anamunɛzi) ===
Nǔ e nɔ kanbyɔ ɖo mɛgbejekpɔn tɛnmɛ lɛ e ɖié. E nɔ kanbyɔ
* ɖɔ adajaxu lɛ ɖo vivɛ wɛ a ji,
* ɖɔ agbɔn nɔ hwedo mɛ wɛ a ji,
* ɖɔ e nɔ bamɛɖekpo wɛ a ji,
* ɖɔ hǔn ɔ nɔ xo blewun blewun wɛ a ji,
* ɖɔ e nɔ mɔ wuvɛ ɖo zɔnlin ɖiɖi mɛ wɛ a ji.
=== Lanmɛgbejekpɔn ===
E junjɔn nu elɔ lɛ ji :
E na kpɔn :
* hǔn ɔ le xo gbɔn wɛ é ɖée ;
* le hún ɔ ɖo sisa wɛ gbɔn ɖo lan ɔ mɛ e ;
* le fijo ɔ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e ;
* le kan lɛ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e kpo le gbɔjɛ ɖo dindin gbɔn wɛ kpo ;
* nú hǔn ɔ nǔ ɖe jɛdo ɖ'azɔ wiwa tɔn wu a ji : afɔ lɛ ji vlafo a.
== Vɔgbɔnji mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn ==
Azɔn e jɛ wɛ é ɖée wɛ na zɔn bɔ e na byɔ<ref>{{Dodo kan|xotá ɔ=Check-Up Cardiaque : Quels Examens Pour Évaluer Le Risque ?|kan ɔ=https://acibadem.fr/news/examens-check-up-cardiaque-risque-cardiovasculaire/|atɛ ɔ=acibadem.fr|azǎn ɔ=azan 4ɔ liyasun xwe 2026, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> :
* Hladio adaja ɔ tɔn
* xlɛ lée hǔn ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e
* yɛ hǔn ɔ tɔn
* gandido ɖo lɔnyiji lɔnfɔnkan liji bo na do yi azɔwiwa hǔn ɔ tɔn
* macinu dido nu keze ɖokpo alo we bo na kpɔn hǔn sín azɔwiwa
* tansyɔn yiyi
* tansyɔn, azɔwiw hǔn ɔ tɔn kpo hǔn ɔ sín xixo kpo yiyi do kpɔ
* ɖiɖe hǔn ɔ tɔn yiyi
* ɖɔ e na blo sukanɛ bo na kpɔn kloklo hǔn'kan lɛ tɔn
* ɖɔ e na ɖa aɖɔ kpo hún kpo bo gbeje kpɔn
* ...
== Xokwin azɔn nɛ ɔ tɔn lɛ ==
Azɔ nukún kpedo hǔn wu tɔn ɔ ɖó goflɛmɛ gege<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.aspirin.ca/fr/heart-health/glossary/|xotá ɔ=GLOSSAIRE DES TERMES LIÉS À LA SANTÉ CARDIAQUE|atɛ ɔ=www.aspirin.ca|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.medilearn.app/ressources/vocabulaire-medical-cardiologie|azǎn ɔ=azan 17ɔ avivɔsun xwe 2026, è xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026|atɛ ɔ=www.medilearn.app|xotá ɔ=Vocabulaire médical en cardiologie : le lexique du cœur}}</ref>. Yé ɖie :
* lée hǔn ɔ nɔ xo gbɛn e gbɔn hún ɔ sisa tɔn kpo hǔn sǐn xixo kpo gblamɛ sín azɔwatɔ
* kan e mɛ hún nɔ sa gbɔn lɛ sin tinmɛ tɔ
* kan kpɛvi kpɛvi e mɛ hún nɔ sa gbɔn lɛ gbejekpɔntɔ
* hǔn gbeje kpɔn tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn.
Enɛ lɛ gudo ɔ, e na mɔ :
* mɛ e nɔ kpɔn ɖɔ hǔn é ɖo xixo wɛ bleble a ji kpo le hún ɔ nɔ kún gbɔn e kpo
* hǔn kan lɛ gbejekpɔn sǐn azɔwatɔ
* kan kpɛvi kpɛvi lɛ gbejekpɔntɔ,
* hǔn sin xixo sín jlɛyitɔ
* kan sɔ domɛwutɔ bo na do yi jlɛ lée hun ɔ ɖo xixo gbɔn wɛ e
* ''yɛ hǔn tɔn yi tɔ''.
== Azɔn e kunkpla hun e ==
Azɔn tɛnmɛ tɛnmɛ e hǔn nɔ jɛ lɛ ɖe ɖié<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://world-heart-federation.org/fr/what-is-cvd/|atɛ ɔ=world-heart-federation.org|xotá ɔ=Qu'est-ce qu'une maladie cardiovasculaire ?|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.fedecardio.org/je-m-informe/categorie-je-m-informe/les-maladies/les-pathologies-cardiovasculaires/|xotá ɔ=Les pathologies cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.fedecardio.org|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> :
{| class="wikitable"
| valign="top" |
* Hǔnji'zɔn lɛ
** Vɛsuvɛsu akɔnji tɔn
** azɔgbigbɛ kantlitli hǔn tɔn lɛ tɔn
** Hǔn nɔ xo gblawun bo nɔ lin xoo bo nɔ lɛ xo
** Hǔnkan lɛ sǐn azɔn magbokɔ
** Alisusu hǔnkan tɔn
* Lantikan'zɔn lɛ
** Hǔn ɔ sɔ nɔ vlɔ a
** Hǔn ɔ sɔ nɔ gbɔn kanjɔ ganji a
** Hǔn ɔ xo akpa bo sɔ nɔ suxu gbɔn hún ganji a.
** Hǔn tli
** Hǔn vlɔ
* Ali e byɔ hǔn ɔ mɛ lɛ e sín azɔn
** Ali ɔ hwe
** Húnxwinu'zɔn
** Wuvɛ mɔ ɖ'azamɛ e kunkpla alisusu hǔnkan lɛ tɔn e
** ...
* Azɔn e kunkpla adɔkpo e mɛ hǔn ɔ nɔ e
| valign="top" |
* Azɔn e kunkpla hǔn ɔ xixo lɛ e
* Azɔn e kunkpla hǔnkan lɛ
* Azɔn hǔn tɔn kpaa lɛ
|}
== Atinkɛn e nɔ w'azɔ ɖo hun wu e ==
== Tito é nɔ kpé nukún do nukplɔnkpɔn do hun wu ==
== Dodo tɔn ==
s0pxiu3gcumilrl3f45gpqwkw7ooxgx
44457
44456
2026-10-11T14:55:52Z
Gbehlon
26
/* Mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn */ yɛ
44457
wikitext
text/x-wiki
[[Wékpo:Diagram of the human heart (cropped) es.svg|alt=Hǔn|vignette|Ɖiɖe hǔn tɔn kpodo akpaxwe tɛnmɛ tɛnmɛ tɔn lɛ kpo]]
'''Doto'zɔ é nɔ kpé nukún dó hǔn kpo azɔn tɔn lɛ kpo wu é''' ɔ, nyí ala azɔngblegble tɔn ɖokpo ɖo w'azɔ do hǔn kpo nǔ é ko kunkpla kanjɔ na sa gbɔn lanmɛ e bi kpan wú. Akpaxwe nɛ ɔ mɛ ɔ e mɔ mɛgbejekpɔn li e na gbɔn e kpo le e na gbɔ azɔn e kunkpla hǔnwujɔnú e ma sɔgbe sín jijihwenu a lɛ gbɔn e kpo, azɔn e kunkpla korona zɔn lɛ, gbɔjɛ hwe do mɛ lɛ, kpo azɔn e kan hǔn'kan lɛ kpodo le é hǔn nɔ xo gbɔn e kpan. Dotóo e nɔ w'azɔ mɔ hun lɛ e nɔ ylɔ ye ɖɔ dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ. Bɔ ye mɛ e nɔ kpé nukún yɔkpɔvu lɛ wu é nɔ nyí dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn. Ye mɛ e nɔ zɛ mɛ nɔ nyí mɛzɛ ɖo hǔn wu tɔ.
E na ɖɔ ɔ tito hǔn tɔn kpo azɔ wiwa tɔn kpo bi yi xwe do kanjɔ mɛ, loɔ e nɔ gbeje kanjɔ kpo azɔn e kunkpla ɛ lɛ kpo kpɔn a ɖo dotóo azɔ nɛ ɔ watɔ ɖo vo.
== Mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn ==
=== Dobanu nǔ e hɛn ɔ e na dɔn hǔn'zɔn wa lɛ e ===
Nǔ e na hɛn azɔn mɔhun lɛ e ye ɖié<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.hug.ch/elips/facteurs-risque|xotá ɔ=Les facteurs à risques cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.hug.ch|azǎn ɔ=e xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.ameli.fr/assure/sante/themes/sante-cardiovasculaire/definition-facteurs-favorisants|xotá ɔ=Le risque cardiovasculaire et ses facteurs|atɛ ɔ=www.ameli.fr|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11 ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> :
* Mɛxo nyínyí ;
* Sunnu e ɖo bɛ sín xwe 50 ɔ kpo nyɔnu é ɖo bɛ sín xwe 60 ɔ kpo wɛ azɔn mɔhun hɛn ɔ e na jɛ ɖiɖe do ji ;
* Enyí mɛɖe ko jɛ kpɔn ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ ɔ e hɛn ɔ e na jɛ ;
* Azɔ núnú ;
* Húnyíji húnyido sín azɔn ;
* Ami sukpɔ ɖo hún mɛ ;
* Aɖɔvivi'zɔn ;
* Kloklo din gan ;
* Fi ɖokpo nunɔ;
* nǔsisi hwebinu<ref name=":1">{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.leparisien.fr/societe/sante/stress-chronique-facteur-de-risque-a-part-entiere-de-maladies-cardiovasculaires-13-01-2017-6564117.php|xotá ɔ=Stress Chronique : facteur de risque a part entière de maladies cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.leparisien.fr|azǎn ɔ=azan 13ɔ alunsun xwe 2017, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref>.
Nǔ e nɔ zɔn hǔn'zɔn lɛ e nɔ lɛ ylɔ ye ɖɔ <<ye na huzu>>, bɔ e ɖo dandan mɛ ɖɔ è n'î ba do na heze heze bo tuwun fi e ye nɔ nɔ huzu ɖée bo na kpɔn ɖɔ ye ɖekpo alo kun yetɔn vɔ bi a ji. Ɖe wɛ nyí azɔ nunu, húnyiji húnyido, ami sukpɔ ɖo hún mɛ, kloklo din gan, aɖɔvivi'zɔn... bo gbɔn vo nú xwe é ɖo mɛta e, sunnu alo nyɔnu è e nyí é alo azɔn è e nɔ jɛ ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ e bɔ ye dɛ lɛ ɔ ye sixu huzu a.<ref name=":1" />
=== Nukanbyɔ lɛ (Anamunɛzi) ===
Nǔ e nɔ kanbyɔ ɖo mɛgbejekpɔn tɛnmɛ lɛ e ɖié. E nɔ kanbyɔ
* ɖɔ adajaxu lɛ ɖo vivɛ wɛ a ji,
* ɖɔ agbɔn nɔ hwedo mɛ wɛ a ji,
* ɖɔ e nɔ bamɛɖekpo wɛ a ji,
* ɖɔ hǔn ɔ nɔ xo blewun blewun wɛ a ji,
* ɖɔ e nɔ mɔ wuvɛ ɖo zɔnlin ɖiɖi mɛ wɛ a ji.
[[Wékpo:Stress test.jpg|alt=Lanmɛgbejekpɔn|vignette|Hǔngbejekpɔn]]
=== Lanmɛgbejekpɔn ===
E junjɔn nu elɔ lɛ ji :
E na kpɔn :
* hǔn ɔ le xo gbɔn wɛ é ɖée ;
* le hún ɔ ɖo sisa wɛ gbɔn ɖo lan ɔ mɛ e ;
* le fijo ɔ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e ;
* le kan lɛ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e kpo le gbɔjɛ ɖo dindin gbɔn wɛ kpo ;
* nú hǔn ɔ nǔ ɖe jɛdo ɖ'azɔ wiwa tɔn wu a ji : afɔ lɛ ji vlafo a.
== Vɔgbɔnji mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn ==
Azɔn e jɛ wɛ é ɖée wɛ na zɔn bɔ e na byɔ<ref>{{Dodo kan|xotá ɔ=Check-Up Cardiaque : Quels Examens Pour Évaluer Le Risque ?|kan ɔ=https://acibadem.fr/news/examens-check-up-cardiaque-risque-cardiovasculaire/|atɛ ɔ=acibadem.fr|azǎn ɔ=azan 4ɔ liyasun xwe 2026, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> :
* Hladio adaja ɔ tɔn
* xlɛ lée hǔn ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e
* yɛ hǔn ɔ tɔn
* gandido ɖo lɔnyiji lɔnfɔnkan liji bo na do yi azɔwiwa hǔn ɔ tɔn
* macinu dido nu keze ɖokpo alo we bo na kpɔn hǔn sín azɔwiwa
* tansyɔn yiyi
* tansyɔn, azɔwiw hǔn ɔ tɔn kpo hǔn ɔ sín xixo kpo yiyi do kpɔ
* ɖiɖe hǔn ɔ tɔn yiyi
* ɖɔ e na blo sukanɛ bo na kpɔn kloklo hǔn'kan lɛ tɔn
* ɖɔ e na ɖa aɖɔ kpo hún kpo bo gbeje kpɔn
* ...
== Xokwin azɔn nɛ ɔ tɔn lɛ ==
Azɔ nukún kpedo hǔn wu tɔn ɔ ɖó goflɛmɛ gege<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.aspirin.ca/fr/heart-health/glossary/|xotá ɔ=GLOSSAIRE DES TERMES LIÉS À LA SANTÉ CARDIAQUE|atɛ ɔ=www.aspirin.ca|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.medilearn.app/ressources/vocabulaire-medical-cardiologie|azǎn ɔ=azan 17ɔ avivɔsun xwe 2026, è xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026|atɛ ɔ=www.medilearn.app|xotá ɔ=Vocabulaire médical en cardiologie : le lexique du cœur}}</ref>. Yé ɖie :
* lée hǔn ɔ nɔ xo gbɛn e gbɔn hún ɔ sisa tɔn kpo hǔn sǐn xixo kpo gblamɛ sín azɔwatɔ
* kan e mɛ hún nɔ sa gbɔn lɛ sin tinmɛ tɔ
* kan kpɛvi kpɛvi e mɛ hún nɔ sa gbɔn lɛ gbejekpɔntɔ
* hǔn gbeje kpɔn tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn.
Enɛ lɛ gudo ɔ, e na mɔ :
* mɛ e nɔ kpɔn ɖɔ hǔn é ɖo xixo wɛ bleble a ji kpo le hún ɔ nɔ kún gbɔn e kpo
* hǔn kan lɛ gbejekpɔn sǐn azɔwatɔ
* kan kpɛvi kpɛvi lɛ gbejekpɔntɔ,
* hǔn sin xixo sín jlɛyitɔ
* kan sɔ domɛwutɔ bo na do yi jlɛ lée hun ɔ ɖo xixo gbɔn wɛ e
* ''yɛ hǔn tɔn yi tɔ''.
== Azɔn e kunkpla hun e ==
Azɔn tɛnmɛ tɛnmɛ e hǔn nɔ jɛ lɛ ɖe ɖié<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://world-heart-federation.org/fr/what-is-cvd/|atɛ ɔ=world-heart-federation.org|xotá ɔ=Qu'est-ce qu'une maladie cardiovasculaire ?|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.fedecardio.org/je-m-informe/categorie-je-m-informe/les-maladies/les-pathologies-cardiovasculaires/|xotá ɔ=Les pathologies cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.fedecardio.org|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> :
{| class="wikitable"
| valign="top" |
* Hǔnji'zɔn lɛ
** Vɛsuvɛsu akɔnji tɔn
** azɔgbigbɛ kantlitli hǔn tɔn lɛ tɔn
** Hǔn nɔ xo gblawun bo nɔ lin xoo bo nɔ lɛ xo
** Hǔnkan lɛ sǐn azɔn magbokɔ
** Alisusu hǔnkan tɔn
* Lantikan'zɔn lɛ
** Hǔn ɔ sɔ nɔ vlɔ a
** Hǔn ɔ sɔ nɔ gbɔn kanjɔ ganji a
** Hǔn ɔ xo akpa bo sɔ nɔ suxu gbɔn hún ganji a.
** Hǔn tli
** Hǔn vlɔ
* Ali e byɔ hǔn ɔ mɛ lɛ e sín azɔn
** Ali ɔ hwe
** Húnxwinu'zɔn
** Wuvɛ mɔ ɖ'azamɛ e kunkpla alisusu hǔnkan lɛ tɔn e
** ...
* Azɔn e kunkpla adɔkpo e mɛ hǔn ɔ nɔ e
| valign="top" |
* Azɔn e kunkpla hǔn ɔ xixo lɛ e
* Azɔn e kunkpla hǔnkan lɛ
* Azɔn hǔn tɔn kpaa lɛ
|}
== Atinkɛn e nɔ w'azɔ ɖo hun wu e ==
== Tito é nɔ kpé nukún do nukplɔnkpɔn do hun wu ==
== Dodo tɔn ==
8wqc6ei9t5aq4uoje2cj2zg1h81ajn6
44458
44457
2026-10-11T15:01:22Z
Gbehlon
26
/* Lanmɛgbejekpɔn */ yɛ
44458
wikitext
text/x-wiki
[[Wékpo:Diagram of the human heart (cropped) es.svg|alt=Hǔn|vignette|Ɖiɖe hǔn tɔn kpodo akpaxwe tɛnmɛ tɛnmɛ tɔn lɛ kpo]]
'''Doto'zɔ é nɔ kpé nukún dó hǔn kpo azɔn tɔn lɛ kpo wu é''' ɔ, nyí ala azɔngblegble tɔn ɖokpo ɖo w'azɔ do hǔn kpo nǔ é ko kunkpla kanjɔ na sa gbɔn lanmɛ e bi kpan wú. Akpaxwe nɛ ɔ mɛ ɔ e mɔ mɛgbejekpɔn li e na gbɔn e kpo le e na gbɔ azɔn e kunkpla hǔnwujɔnú e ma sɔgbe sín jijihwenu a lɛ gbɔn e kpo, azɔn e kunkpla korona zɔn lɛ, gbɔjɛ hwe do mɛ lɛ, kpo azɔn e kan hǔn'kan lɛ kpodo le é hǔn nɔ xo gbɔn e kpan. Dotóo e nɔ w'azɔ mɔ hun lɛ e nɔ ylɔ ye ɖɔ dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ. Bɔ ye mɛ e nɔ kpé nukún yɔkpɔvu lɛ wu é nɔ nyí dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn. Ye mɛ e nɔ zɛ mɛ nɔ nyí mɛzɛ ɖo hǔn wu tɔ.
E na ɖɔ ɔ tito hǔn tɔn kpo azɔ wiwa tɔn kpo bi yi xwe do kanjɔ mɛ, loɔ e nɔ gbeje kanjɔ kpo azɔn e kunkpla ɛ lɛ kpo kpɔn a ɖo dotóo azɔ nɛ ɔ watɔ ɖo vo.
== Mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn ==
=== Dobanu nǔ e hɛn ɔ e na dɔn hǔn'zɔn wa lɛ e ===
Nǔ e na hɛn azɔn mɔhun lɛ e ye ɖié<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.hug.ch/elips/facteurs-risque|xotá ɔ=Les facteurs à risques cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.hug.ch|azǎn ɔ=e xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.ameli.fr/assure/sante/themes/sante-cardiovasculaire/definition-facteurs-favorisants|xotá ɔ=Le risque cardiovasculaire et ses facteurs|atɛ ɔ=www.ameli.fr|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11 ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> :
* Mɛxo nyínyí ;
* Sunnu e ɖo bɛ sín xwe 50 ɔ kpo nyɔnu é ɖo bɛ sín xwe 60 ɔ kpo wɛ azɔn mɔhun hɛn ɔ e na jɛ ɖiɖe do ji ;
* Enyí mɛɖe ko jɛ kpɔn ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ ɔ e hɛn ɔ e na jɛ ;
* Azɔ núnú ;
* Húnyíji húnyido sín azɔn ;
* Ami sukpɔ ɖo hún mɛ ;
* Aɖɔvivi'zɔn ;
* Kloklo din gan ;
* Fi ɖokpo nunɔ;
* nǔsisi hwebinu<ref name=":1">{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.leparisien.fr/societe/sante/stress-chronique-facteur-de-risque-a-part-entiere-de-maladies-cardiovasculaires-13-01-2017-6564117.php|xotá ɔ=Stress Chronique : facteur de risque a part entière de maladies cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.leparisien.fr|azǎn ɔ=azan 13ɔ alunsun xwe 2017, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref>.
Nǔ e nɔ zɔn hǔn'zɔn lɛ e nɔ lɛ ylɔ ye ɖɔ <<ye na huzu>>, bɔ e ɖo dandan mɛ ɖɔ è n'î ba do na heze heze bo tuwun fi e ye nɔ nɔ huzu ɖée bo na kpɔn ɖɔ ye ɖekpo alo kun yetɔn vɔ bi a ji. Ɖe wɛ nyí azɔ nunu, húnyiji húnyido, ami sukpɔ ɖo hún mɛ, kloklo din gan, aɖɔvivi'zɔn... bo gbɔn vo nú xwe é ɖo mɛta e, sunnu alo nyɔnu è e nyí é alo azɔn è e nɔ jɛ ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ e bɔ ye dɛ lɛ ɔ ye sixu huzu a.<ref name=":1" />
=== Nukanbyɔ lɛ (Anamunɛzi) ===
Nǔ e nɔ kanbyɔ ɖo mɛgbejekpɔn tɛnmɛ lɛ e ɖié. E nɔ kanbyɔ
* ɖɔ adajaxu lɛ ɖo vivɛ wɛ a ji,
* ɖɔ agbɔn nɔ hwedo mɛ wɛ a ji,
* ɖɔ e nɔ bamɛɖekpo wɛ a ji,
* ɖɔ hǔn ɔ nɔ xo blewun blewun wɛ a ji,
* ɖɔ e nɔ mɔ wuvɛ ɖo zɔnlin ɖiɖi mɛ wɛ a ji.
[[Wékpo:Stress test.jpg|alt=Lanmɛgbejekpɔn|vignette|Hǔngbejekpɔn]]
=== Lanmɛgbejekpɔn ===
[[Wékpo:ECG V210s.png|alt=hǔn|vignette|hǔn sǐn jlɛ yiyi]]
E junjɔn nu elɔ lɛ ji :
E na kpɔn :
* hǔn ɔ le xo gbɔn wɛ é ɖée ;
* le hún ɔ ɖo sisa wɛ gbɔn ɖo lan ɔ mɛ e ;
* le fijo ɔ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e ;
* le kan lɛ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e kpo le gbɔjɛ ɖo dindin gbɔn wɛ kpo ;
* nú hǔn ɔ nǔ ɖe jɛdo ɖ'azɔ wiwa tɔn wu a ji : afɔ lɛ ji vlafo a.
== Vɔgbɔnji mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn ==
Azɔn e jɛ wɛ é ɖée wɛ na zɔn bɔ e na byɔ<ref>{{Dodo kan|xotá ɔ=Check-Up Cardiaque : Quels Examens Pour Évaluer Le Risque ?|kan ɔ=https://acibadem.fr/news/examens-check-up-cardiaque-risque-cardiovasculaire/|atɛ ɔ=acibadem.fr|azǎn ɔ=azan 4ɔ liyasun xwe 2026, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> :
* Hladio adaja ɔ tɔn
* xlɛ lée hǔn ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e
* yɛ hǔn ɔ tɔn
* gandido ɖo lɔnyiji lɔnfɔnkan liji bo na do yi azɔwiwa hǔn ɔ tɔn
* macinu dido nu keze ɖokpo alo we bo na kpɔn hǔn sín azɔwiwa
* tansyɔn yiyi
* tansyɔn, azɔwiw hǔn ɔ tɔn kpo hǔn ɔ sín xixo kpo yiyi do kpɔ
* ɖiɖe hǔn ɔ tɔn yiyi
* ɖɔ e na blo sukanɛ bo na kpɔn kloklo hǔn'kan lɛ tɔn
* ɖɔ e na ɖa aɖɔ kpo hún kpo bo gbeje kpɔn
* ...
== Xokwin azɔn nɛ ɔ tɔn lɛ ==
Azɔ nukún kpedo hǔn wu tɔn ɔ ɖó goflɛmɛ gege<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.aspirin.ca/fr/heart-health/glossary/|xotá ɔ=GLOSSAIRE DES TERMES LIÉS À LA SANTÉ CARDIAQUE|atɛ ɔ=www.aspirin.ca|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.medilearn.app/ressources/vocabulaire-medical-cardiologie|azǎn ɔ=azan 17ɔ avivɔsun xwe 2026, è xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026|atɛ ɔ=www.medilearn.app|xotá ɔ=Vocabulaire médical en cardiologie : le lexique du cœur}}</ref>. Yé ɖie :
* lée hǔn ɔ nɔ xo gbɛn e gbɔn hún ɔ sisa tɔn kpo hǔn sǐn xixo kpo gblamɛ sín azɔwatɔ
* kan e mɛ hún nɔ sa gbɔn lɛ sin tinmɛ tɔ
* kan kpɛvi kpɛvi e mɛ hún nɔ sa gbɔn lɛ gbejekpɔntɔ
* hǔn gbeje kpɔn tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn.
Enɛ lɛ gudo ɔ, e na mɔ :
* mɛ e nɔ kpɔn ɖɔ hǔn é ɖo xixo wɛ bleble a ji kpo le hún ɔ nɔ kún gbɔn e kpo
* hǔn kan lɛ gbejekpɔn sǐn azɔwatɔ
* kan kpɛvi kpɛvi lɛ gbejekpɔntɔ,
* hǔn sin xixo sín jlɛyitɔ
* kan sɔ domɛwutɔ bo na do yi jlɛ lée hun ɔ ɖo xixo gbɔn wɛ e
* ''yɛ hǔn tɔn yi tɔ''.
== Azɔn e kunkpla hun e ==
Azɔn tɛnmɛ tɛnmɛ e hǔn nɔ jɛ lɛ ɖe ɖié<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://world-heart-federation.org/fr/what-is-cvd/|atɛ ɔ=world-heart-federation.org|xotá ɔ=Qu'est-ce qu'une maladie cardiovasculaire ?|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.fedecardio.org/je-m-informe/categorie-je-m-informe/les-maladies/les-pathologies-cardiovasculaires/|xotá ɔ=Les pathologies cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.fedecardio.org|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> :
{| class="wikitable"
| valign="top" |
* Hǔnji'zɔn lɛ
** Vɛsuvɛsu akɔnji tɔn
** azɔgbigbɛ kantlitli hǔn tɔn lɛ tɔn
** Hǔn nɔ xo gblawun bo nɔ lin xoo bo nɔ lɛ xo
** Hǔnkan lɛ sǐn azɔn magbokɔ
** Alisusu hǔnkan tɔn
* Lantikan'zɔn lɛ
** Hǔn ɔ sɔ nɔ vlɔ a
** Hǔn ɔ sɔ nɔ gbɔn kanjɔ ganji a
** Hǔn ɔ xo akpa bo sɔ nɔ suxu gbɔn hún ganji a.
** Hǔn tli
** Hǔn vlɔ
* Ali e byɔ hǔn ɔ mɛ lɛ e sín azɔn
** Ali ɔ hwe
** Húnxwinu'zɔn
** Wuvɛ mɔ ɖ'azamɛ e kunkpla alisusu hǔnkan lɛ tɔn e
** ...
* Azɔn e kunkpla adɔkpo e mɛ hǔn ɔ nɔ e
| valign="top" |
* Azɔn e kunkpla hǔn ɔ xixo lɛ e
* Azɔn e kunkpla hǔnkan lɛ
* Azɔn hǔn tɔn kpaa lɛ
|}
== Atinkɛn e nɔ w'azɔ ɖo hun wu e ==
== Tito é nɔ kpé nukún do nukplɔnkpɔn do hun wu ==
== Dodo tɔn ==
if1h9tsa7fntqqd41w2mdopy8ox3ome