Wikipedya fonwiki https://fon.wikipedia.org/wiki/W%C3%A9m%C3%A1_Nuk%C9%94nt%C9%94n MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter Yɛwliɖonuji Ɖéɖovo Xoɖɔtɛn Wikizantɔ Xoɖɔtɛn wikizantɔ lɛ tɔn Wikipedya Xoɖɔtɛn Wikipedya tɔn Wékpo Xoɖɔtɛn wékpo wú tɛ̀n MediaWiki Xoɖɔtɛn MediaWiki tɔn Kpɔnd'ewu bo blo Xoɖɔtɛn kpɔnd'ewu ɔ tɔ̀n Alɔgɔ Xoɖɔtɛn alɔgɔtɛn ɔ tɔn Akpaxwé Akpaxwé lɛ sín xoɖɔtɛn TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Doto'zɔ é nɔ kpé nukún dó hǔn kpo azɔn tɔn lɛ kpo wu é 0 8165 44446 44445 2026-10-11T12:23:42Z Gbehlon 26 /* Mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn */ Nu gɔ na 44446 wikitext text/x-wiki '''Doto'zɔ é nɔ kpé nukún dó hǔn kpo azɔn tɔn lɛ kpo wu é''' ɔ, nyí ala azɔngblegble tɔn ɖokpo ɖo w'azɔ do hǔn kpo nǔ é ko kunkpla kanjɔ na sa gbɔn lanmɛ e bi kpan wú. Akpaxwe nɛ ɔ mɛ ɔ e mɔ mɛgbejekpɔn li e na gbɔn e kpo le e na gbɔ azɔn e kunkpla hǔnwujɔnú e ma sɔgbe sín jijihwenu a lɛ gbɔn e kpo, azɔn e kunkpla korona zɔn lɛ, gbɔjɛ hwe do mɛ lɛ, kpo azɔn e kan hǔn'kan lɛ kpodo le é hǔn nɔ xo gbɔn e kpan. Dotóo e nɔ w'azɔ mɔ hun lɛ e nɔ ylɔ ye ɖɔ dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ. Bɔ ye mɛ e nɔ kpé nukún yɔkpɔvu lɛ wu é nɔ nyí dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn. Ye mɛ e nɔ zɛ mɛ nɔ nyí mɛzɛ ɖo hǔn wu tɔ. E na ɖɔ ɔ tito hǔn tɔn kpo azɔ wiwa tɔn kpo bi yi xwe do kanjɔ mɛ, loɔ e nɔ gbeje kanjɔ kpo azɔn e kunkpla ɛ lɛ kpo kpɔn a ɖo dotóo azɔ nɛ ɔ watɔ ɖo vo. == Mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn == === Dobanu nǔ e hɛn ɔ e na dɔn hǔn'zɔn wa lɛ e === Nǔ e na hɛn azɔn mɔhun lɛ e ye ɖié<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.hug.ch/elips/facteurs-risque|xotá ɔ=Les facteurs à risques cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.hug.ch|azǎn ɔ=e xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> : * Mɛxo nyínyí ; * Sunnu e ɖo bɛ sín xwe 50 ɔ kpo nyɔnu é ɖo bɛ sín xwe 60 ɔ kpo wɛ azɔn mɔhun hɛn ɔ e na jɛ ɖiɖe do ji ; * Enyí mɛɖe ko jɛ kpɔn ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ ɔ e hɛn ɔ e na jɛ ; * Azɔ núnú ; * Húnyíji húnyido sín azɔn ; * Ami sukpɔ ɖo hún mɛ ; * Aɖɔvivi'zɔn ; * Kloklo din gan ; * Fi ɖokpo nunɔ; * nǔsisi hwebinu<ref name=":1">{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.leparisien.fr/societe/sante/stress-chronique-facteur-de-risque-a-part-entiere-de-maladies-cardiovasculaires-13-01-2017-6564117.php|xotá ɔ=Stress Chronique : facteur de risque a part entière de maladies cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.leparisien.fr|azǎn ɔ=azan 13ɔ alunsun xwe 2017, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref>. Nǔ e nɔ zɔn hǔn'zɔn lɛ e nɔ lɛ ylɔ ye ɖɔ <<ye na huzu>>, bɔ e ɖo dandan mɛ ɖɔ è n'î ba do na heze heze bo tuwun fi e ye nɔ nɔ huzu ɖée bo na kpɔn ɖɔ ye ɖekpo alo kun yetɔn vɔ bi a ji. Ɖe wɛ nyí azɔ nunu, húnyiji húnyido, ami sukpɔ ɖo hún mɛ, kloklo din gan, aɖɔvivi'zɔn... bo gbɔn vo nú xwe é ɖo mɛta e, sunnu alo nyɔnu è e nyí é alo azɔn è e nɔ jɛ ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ e bɔ ye dɛ lɛ ɔ ye sixu huzu a.<ref name=":1" /> Anamnèse (interrogatoire) : * recherche d'une douleur thoracique, d’un essoufflement (dyspnée), de pertes de connaissances (lipothymie, syncope), de palpitations, de claudication intermittente (les douleurs à la marche peuvent être un signe d'artériopathie des membres inférieurs). Examen clinique : {{Interprétation personnelle}} * auscultation cardiaque ; * prise du pouls et de la pression artérielle ; * auscultation des poumons ; * recherche des pouls, auscultation des vaisseaux à la recherche d’un souffle ; * détection de signes d'insuffisance cardiaque : œdèmes des membres inférieurs, gros foie. == Vɔgbɔji mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn == == Xokwin azɔ nɛ ɔ tɔn lɛ sín tinmɛ == == Azɔ e kunkpla hun e == == Atinkɛn e nɔ w'azɔ ɖo hun wu e == == Tito é nɔ kpé nukún do nukplɔnkpɔn do hun wu == == Dodo tɔn == ghjqoz3tz3t3w9me9ixd0n4fgv9fl6j 44447 44446 2026-10-11T12:26:48Z Gbehlon 26 yɛ 44447 wikitext text/x-wiki [[Wékpo:Diagram of the human heart (cropped) es.svg|alt=Hǔn|vignette|Ɖiɖe hǔn tɔn kpodo akpaxwe tɛnmɛ tɛnmɛ tɔn lɛ kpo]] '''Doto'zɔ é nɔ kpé nukún dó hǔn kpo azɔn tɔn lɛ kpo wu é''' ɔ, nyí ala azɔngblegble tɔn ɖokpo ɖo w'azɔ do hǔn kpo nǔ é ko kunkpla kanjɔ na sa gbɔn lanmɛ e bi kpan wú. Akpaxwe nɛ ɔ mɛ ɔ e mɔ mɛgbejekpɔn li e na gbɔn e kpo le e na gbɔ azɔn e kunkpla hǔnwujɔnú e ma sɔgbe sín jijihwenu a lɛ gbɔn e kpo, azɔn e kunkpla korona zɔn lɛ, gbɔjɛ hwe do mɛ lɛ, kpo azɔn e kan hǔn'kan lɛ kpodo le é hǔn nɔ xo gbɔn e kpan. Dotóo e nɔ w'azɔ mɔ hun lɛ e nɔ ylɔ ye ɖɔ dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ. Bɔ ye mɛ e nɔ kpé nukún yɔkpɔvu lɛ wu é nɔ nyí dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn. Ye mɛ e nɔ zɛ mɛ nɔ nyí mɛzɛ ɖo hǔn wu tɔ. E na ɖɔ ɔ tito hǔn tɔn kpo azɔ wiwa tɔn kpo bi yi xwe do kanjɔ mɛ, loɔ e nɔ gbeje kanjɔ kpo azɔn e kunkpla ɛ lɛ kpo kpɔn a ɖo dotóo azɔ nɛ ɔ watɔ ɖo vo. == Mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn == === Dobanu nǔ e hɛn ɔ e na dɔn hǔn'zɔn wa lɛ e === Nǔ e na hɛn azɔn mɔhun lɛ e ye ɖié<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.hug.ch/elips/facteurs-risque|xotá ɔ=Les facteurs à risques cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.hug.ch|azǎn ɔ=e xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> : * Mɛxo nyínyí ; * Sunnu e ɖo bɛ sín xwe 50 ɔ kpo nyɔnu é ɖo bɛ sín xwe 60 ɔ kpo wɛ azɔn mɔhun hɛn ɔ e na jɛ ɖiɖe do ji ; * Enyí mɛɖe ko jɛ kpɔn ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ ɔ e hɛn ɔ e na jɛ ; * Azɔ núnú ; * Húnyíji húnyido sín azɔn ; * Ami sukpɔ ɖo hún mɛ ; * Aɖɔvivi'zɔn ; * Kloklo din gan ; * Fi ɖokpo nunɔ; * nǔsisi hwebinu<ref name=":1">{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.leparisien.fr/societe/sante/stress-chronique-facteur-de-risque-a-part-entiere-de-maladies-cardiovasculaires-13-01-2017-6564117.php|xotá ɔ=Stress Chronique : facteur de risque a part entière de maladies cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.leparisien.fr|azǎn ɔ=azan 13ɔ alunsun xwe 2017, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref>. Nǔ e nɔ zɔn hǔn'zɔn lɛ e nɔ lɛ ylɔ ye ɖɔ <<ye na huzu>>, bɔ e ɖo dandan mɛ ɖɔ è n'î ba do na heze heze bo tuwun fi e ye nɔ nɔ huzu ɖée bo na kpɔn ɖɔ ye ɖekpo alo kun yetɔn vɔ bi a ji. Ɖe wɛ nyí azɔ nunu, húnyiji húnyido, ami sukpɔ ɖo hún mɛ, kloklo din gan, aɖɔvivi'zɔn... bo gbɔn vo nú xwe é ɖo mɛta e, sunnu alo nyɔnu è e nyí é alo azɔn è e nɔ jɛ ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ e bɔ ye dɛ lɛ ɔ ye sixu huzu a.<ref name=":1" /> Anamnèse (interrogatoire) : * recherche d'une douleur thoracique, d’un essoufflement (dyspnée), de pertes de connaissances (lipothymie, syncope), de palpitations, de claudication intermittente (les douleurs à la marche peuvent être un signe d'artériopathie des membres inférieurs). Examen clinique : {{Interprétation personnelle}} * auscultation cardiaque ; * prise du pouls et de la pression artérielle ; * auscultation des poumons ; * recherche des pouls, auscultation des vaisseaux à la recherche d’un souffle ; * détection de signes d'insuffisance cardiaque : œdèmes des membres inférieurs, gros foie. == Vɔgbɔji mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn == == Xokwin azɔ nɛ ɔ tɔn lɛ sín tinmɛ == == Azɔ e kunkpla hun e == == Atinkɛn e nɔ w'azɔ ɖo hun wu e == == Tito é nɔ kpé nukún do nukplɔnkpɔn do hun wu == == Dodo tɔn == 5q8c4i8d2kw54o54e9b6zpopcv4d9lk 44448 44447 2026-10-11T12:47:26Z Gbehlon 26 /* Mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn */ Nu gɔ na 44448 wikitext text/x-wiki [[Wékpo:Diagram of the human heart (cropped) es.svg|alt=Hǔn|vignette|Ɖiɖe hǔn tɔn kpodo akpaxwe tɛnmɛ tɛnmɛ tɔn lɛ kpo]] '''Doto'zɔ é nɔ kpé nukún dó hǔn kpo azɔn tɔn lɛ kpo wu é''' ɔ, nyí ala azɔngblegble tɔn ɖokpo ɖo w'azɔ do hǔn kpo nǔ é ko kunkpla kanjɔ na sa gbɔn lanmɛ e bi kpan wú. Akpaxwe nɛ ɔ mɛ ɔ e mɔ mɛgbejekpɔn li e na gbɔn e kpo le e na gbɔ azɔn e kunkpla hǔnwujɔnú e ma sɔgbe sín jijihwenu a lɛ gbɔn e kpo, azɔn e kunkpla korona zɔn lɛ, gbɔjɛ hwe do mɛ lɛ, kpo azɔn e kan hǔn'kan lɛ kpodo le é hǔn nɔ xo gbɔn e kpan. Dotóo e nɔ w'azɔ mɔ hun lɛ e nɔ ylɔ ye ɖɔ dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ. Bɔ ye mɛ e nɔ kpé nukún yɔkpɔvu lɛ wu é nɔ nyí dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn. Ye mɛ e nɔ zɛ mɛ nɔ nyí mɛzɛ ɖo hǔn wu tɔ. E na ɖɔ ɔ tito hǔn tɔn kpo azɔ wiwa tɔn kpo bi yi xwe do kanjɔ mɛ, loɔ e nɔ gbeje kanjɔ kpo azɔn e kunkpla ɛ lɛ kpo kpɔn a ɖo dotóo azɔ nɛ ɔ watɔ ɖo vo. == Mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn == === Dobanu nǔ e hɛn ɔ e na dɔn hǔn'zɔn wa lɛ e === Nǔ e na hɛn azɔn mɔhun lɛ e ye ɖié<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.hug.ch/elips/facteurs-risque|xotá ɔ=Les facteurs à risques cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.hug.ch|azǎn ɔ=e xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> : * Mɛxo nyínyí ; * Sunnu e ɖo bɛ sín xwe 50 ɔ kpo nyɔnu é ɖo bɛ sín xwe 60 ɔ kpo wɛ azɔn mɔhun hɛn ɔ e na jɛ ɖiɖe do ji ; * Enyí mɛɖe ko jɛ kpɔn ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ ɔ e hɛn ɔ e na jɛ ; * Azɔ núnú ; * Húnyíji húnyido sín azɔn ; * Ami sukpɔ ɖo hún mɛ ; * Aɖɔvivi'zɔn ; * Kloklo din gan ; * Fi ɖokpo nunɔ; * nǔsisi hwebinu<ref name=":1">{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.leparisien.fr/societe/sante/stress-chronique-facteur-de-risque-a-part-entiere-de-maladies-cardiovasculaires-13-01-2017-6564117.php|xotá ɔ=Stress Chronique : facteur de risque a part entière de maladies cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.leparisien.fr|azǎn ɔ=azan 13ɔ alunsun xwe 2017, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref>. Nǔ e nɔ zɔn hǔn'zɔn lɛ e nɔ lɛ ylɔ ye ɖɔ <<ye na huzu>>, bɔ e ɖo dandan mɛ ɖɔ è n'î ba do na heze heze bo tuwun fi e ye nɔ nɔ huzu ɖée bo na kpɔn ɖɔ ye ɖekpo alo kun yetɔn vɔ bi a ji. Ɖe wɛ nyí azɔ nunu, húnyiji húnyido, ami sukpɔ ɖo hún mɛ, kloklo din gan, aɖɔvivi'zɔn... bo gbɔn vo nú xwe é ɖo mɛta e, sunnu alo nyɔnu è e nyí é alo azɔn è e nɔ jɛ ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ e bɔ ye dɛ lɛ ɔ ye sixu huzu a.<ref name=":1" /> === Nukanbyɔ lɛ (Anamunɛzi) === Nǔ e nɔ kanbyɔ ɖo mɛgbejekpɔn tɛnmɛ lɛ e ɖié. E nɔ kanbyɔ * ɖɔ adajaxu lɛ ɖo vivɛ wɛ a ji, * ɖɔ agbɔn nɔ hwedo mɛ wɛ a ji, * ɖɔ e nɔ bamɛɖekpo wɛ a ji, * ɖɔ hǔn ɔ nɔ xo blewun blewun wɛ a ji, * ɖɔ e nɔ mɔ wuvɛ ɖo zɔnlin ɖiɖi mɛ wɛ a ji. === Lanmɛgbejekpɔn === E junjɔn nu elɔ lɛ ji : E na kpɔn : * hǔn ɔ le xo gbɔn wɛ é ɖée ; * le hún ɔ ɖo sisa wɛ gbɔn ɖo lan ɔ mɛ e ; * le fijo ɔ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e ; * le kan lɛ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e kpo le gbɔjɛ ɖo dindin gbɔn wɛ kpo ; * nú hǔn ɔ nǔ ɖe jɛdo ɖ'azɔ wiwa tɔn wu a ji : afɔ lɛ ji vlafo a. == Vɔgbɔji mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn == == Xokwin azɔ nɛ ɔ tɔn lɛ sín tinmɛ == == Azɔ e kunkpla hun e == == Atinkɛn e nɔ w'azɔ ɖo hun wu e == == Tito é nɔ kpé nukún do nukplɔnkpɔn do hun wu == == Dodo tɔn == dq0phgm0a89w91y80ol29wj7ntd4ilk 44449 44448 2026-10-11T12:52:35Z Gbehlon 26 /* Dobanu nǔ e hɛn ɔ e na dɔn hǔn'zɔn wa lɛ e */ dodo tɔn 44449 wikitext text/x-wiki [[Wékpo:Diagram of the human heart (cropped) es.svg|alt=Hǔn|vignette|Ɖiɖe hǔn tɔn kpodo akpaxwe tɛnmɛ tɛnmɛ tɔn lɛ kpo]] '''Doto'zɔ é nɔ kpé nukún dó hǔn kpo azɔn tɔn lɛ kpo wu é''' ɔ, nyí ala azɔngblegble tɔn ɖokpo ɖo w'azɔ do hǔn kpo nǔ é ko kunkpla kanjɔ na sa gbɔn lanmɛ e bi kpan wú. Akpaxwe nɛ ɔ mɛ ɔ e mɔ mɛgbejekpɔn li e na gbɔn e kpo le e na gbɔ azɔn e kunkpla hǔnwujɔnú e ma sɔgbe sín jijihwenu a lɛ gbɔn e kpo, azɔn e kunkpla korona zɔn lɛ, gbɔjɛ hwe do mɛ lɛ, kpo azɔn e kan hǔn'kan lɛ kpodo le é hǔn nɔ xo gbɔn e kpan. Dotóo e nɔ w'azɔ mɔ hun lɛ e nɔ ylɔ ye ɖɔ dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ. Bɔ ye mɛ e nɔ kpé nukún yɔkpɔvu lɛ wu é nɔ nyí dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn. Ye mɛ e nɔ zɛ mɛ nɔ nyí mɛzɛ ɖo hǔn wu tɔ. E na ɖɔ ɔ tito hǔn tɔn kpo azɔ wiwa tɔn kpo bi yi xwe do kanjɔ mɛ, loɔ e nɔ gbeje kanjɔ kpo azɔn e kunkpla ɛ lɛ kpo kpɔn a ɖo dotóo azɔ nɛ ɔ watɔ ɖo vo. == Mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn == === Dobanu nǔ e hɛn ɔ e na dɔn hǔn'zɔn wa lɛ e === Nǔ e na hɛn azɔn mɔhun lɛ e ye ɖié<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.hug.ch/elips/facteurs-risque|xotá ɔ=Les facteurs à risques cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.hug.ch|azǎn ɔ=e xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.ameli.fr/assure/sante/themes/sante-cardiovasculaire/definition-facteurs-favorisants|xotá ɔ=Le risque cardiovasculaire et ses facteurs|atɛ ɔ=www.ameli.fr|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11 ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> : * Mɛxo nyínyí ; * Sunnu e ɖo bɛ sín xwe 50 ɔ kpo nyɔnu é ɖo bɛ sín xwe 60 ɔ kpo wɛ azɔn mɔhun hɛn ɔ e na jɛ ɖiɖe do ji ; * Enyí mɛɖe ko jɛ kpɔn ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ ɔ e hɛn ɔ e na jɛ ; * Azɔ núnú ; * Húnyíji húnyido sín azɔn ; * Ami sukpɔ ɖo hún mɛ ; * Aɖɔvivi'zɔn ; * Kloklo din gan ; * Fi ɖokpo nunɔ; * nǔsisi hwebinu<ref name=":1">{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.leparisien.fr/societe/sante/stress-chronique-facteur-de-risque-a-part-entiere-de-maladies-cardiovasculaires-13-01-2017-6564117.php|xotá ɔ=Stress Chronique : facteur de risque a part entière de maladies cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.leparisien.fr|azǎn ɔ=azan 13ɔ alunsun xwe 2017, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref>. Nǔ e nɔ zɔn hǔn'zɔn lɛ e nɔ lɛ ylɔ ye ɖɔ <<ye na huzu>>, bɔ e ɖo dandan mɛ ɖɔ è n'î ba do na heze heze bo tuwun fi e ye nɔ nɔ huzu ɖée bo na kpɔn ɖɔ ye ɖekpo alo kun yetɔn vɔ bi a ji. Ɖe wɛ nyí azɔ nunu, húnyiji húnyido, ami sukpɔ ɖo hún mɛ, kloklo din gan, aɖɔvivi'zɔn... bo gbɔn vo nú xwe é ɖo mɛta e, sunnu alo nyɔnu è e nyí é alo azɔn è e nɔ jɛ ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ e bɔ ye dɛ lɛ ɔ ye sixu huzu a.<ref name=":1" /> === Nukanbyɔ lɛ (Anamunɛzi) === Nǔ e nɔ kanbyɔ ɖo mɛgbejekpɔn tɛnmɛ lɛ e ɖié. E nɔ kanbyɔ * ɖɔ adajaxu lɛ ɖo vivɛ wɛ a ji, * ɖɔ agbɔn nɔ hwedo mɛ wɛ a ji, * ɖɔ e nɔ bamɛɖekpo wɛ a ji, * ɖɔ hǔn ɔ nɔ xo blewun blewun wɛ a ji, * ɖɔ e nɔ mɔ wuvɛ ɖo zɔnlin ɖiɖi mɛ wɛ a ji. === Lanmɛgbejekpɔn === E junjɔn nu elɔ lɛ ji : E na kpɔn : * hǔn ɔ le xo gbɔn wɛ é ɖée ; * le hún ɔ ɖo sisa wɛ gbɔn ɖo lan ɔ mɛ e ; * le fijo ɔ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e ; * le kan lɛ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e kpo le gbɔjɛ ɖo dindin gbɔn wɛ kpo ; * nú hǔn ɔ nǔ ɖe jɛdo ɖ'azɔ wiwa tɔn wu a ji : afɔ lɛ ji vlafo a. == Vɔgbɔji mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn == == Xokwin azɔ nɛ ɔ tɔn lɛ sín tinmɛ == == Azɔ e kunkpla hun e == == Atinkɛn e nɔ w'azɔ ɖo hun wu e == == Tito é nɔ kpé nukún do nukplɔnkpɔn do hun wu == == Dodo tɔn == bhal39i9gmc3iijcxg45fxukoinxvqu 44450 44449 2026-10-11T12:53:31Z Gbehlon 26 /* Vɔgbɔji mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn */ Nu blo ɖo 44450 wikitext text/x-wiki [[Wékpo:Diagram of the human heart (cropped) es.svg|alt=Hǔn|vignette|Ɖiɖe hǔn tɔn kpodo akpaxwe tɛnmɛ tɛnmɛ tɔn lɛ kpo]] '''Doto'zɔ é nɔ kpé nukún dó hǔn kpo azɔn tɔn lɛ kpo wu é''' ɔ, nyí ala azɔngblegble tɔn ɖokpo ɖo w'azɔ do hǔn kpo nǔ é ko kunkpla kanjɔ na sa gbɔn lanmɛ e bi kpan wú. Akpaxwe nɛ ɔ mɛ ɔ e mɔ mɛgbejekpɔn li e na gbɔn e kpo le e na gbɔ azɔn e kunkpla hǔnwujɔnú e ma sɔgbe sín jijihwenu a lɛ gbɔn e kpo, azɔn e kunkpla korona zɔn lɛ, gbɔjɛ hwe do mɛ lɛ, kpo azɔn e kan hǔn'kan lɛ kpodo le é hǔn nɔ xo gbɔn e kpan. Dotóo e nɔ w'azɔ mɔ hun lɛ e nɔ ylɔ ye ɖɔ dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ. Bɔ ye mɛ e nɔ kpé nukún yɔkpɔvu lɛ wu é nɔ nyí dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn. Ye mɛ e nɔ zɛ mɛ nɔ nyí mɛzɛ ɖo hǔn wu tɔ. E na ɖɔ ɔ tito hǔn tɔn kpo azɔ wiwa tɔn kpo bi yi xwe do kanjɔ mɛ, loɔ e nɔ gbeje kanjɔ kpo azɔn e kunkpla ɛ lɛ kpo kpɔn a ɖo dotóo azɔ nɛ ɔ watɔ ɖo vo. == Mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn == === Dobanu nǔ e hɛn ɔ e na dɔn hǔn'zɔn wa lɛ e === Nǔ e na hɛn azɔn mɔhun lɛ e ye ɖié<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.hug.ch/elips/facteurs-risque|xotá ɔ=Les facteurs à risques cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.hug.ch|azǎn ɔ=e xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.ameli.fr/assure/sante/themes/sante-cardiovasculaire/definition-facteurs-favorisants|xotá ɔ=Le risque cardiovasculaire et ses facteurs|atɛ ɔ=www.ameli.fr|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11 ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> : * Mɛxo nyínyí ; * Sunnu e ɖo bɛ sín xwe 50 ɔ kpo nyɔnu é ɖo bɛ sín xwe 60 ɔ kpo wɛ azɔn mɔhun hɛn ɔ e na jɛ ɖiɖe do ji ; * Enyí mɛɖe ko jɛ kpɔn ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ ɔ e hɛn ɔ e na jɛ ; * Azɔ núnú ; * Húnyíji húnyido sín azɔn ; * Ami sukpɔ ɖo hún mɛ ; * Aɖɔvivi'zɔn ; * Kloklo din gan ; * Fi ɖokpo nunɔ; * nǔsisi hwebinu<ref name=":1">{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.leparisien.fr/societe/sante/stress-chronique-facteur-de-risque-a-part-entiere-de-maladies-cardiovasculaires-13-01-2017-6564117.php|xotá ɔ=Stress Chronique : facteur de risque a part entière de maladies cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.leparisien.fr|azǎn ɔ=azan 13ɔ alunsun xwe 2017, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref>. Nǔ e nɔ zɔn hǔn'zɔn lɛ e nɔ lɛ ylɔ ye ɖɔ <<ye na huzu>>, bɔ e ɖo dandan mɛ ɖɔ è n'î ba do na heze heze bo tuwun fi e ye nɔ nɔ huzu ɖée bo na kpɔn ɖɔ ye ɖekpo alo kun yetɔn vɔ bi a ji. Ɖe wɛ nyí azɔ nunu, húnyiji húnyido, ami sukpɔ ɖo hún mɛ, kloklo din gan, aɖɔvivi'zɔn... bo gbɔn vo nú xwe é ɖo mɛta e, sunnu alo nyɔnu è e nyí é alo azɔn è e nɔ jɛ ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ e bɔ ye dɛ lɛ ɔ ye sixu huzu a.<ref name=":1" /> === Nukanbyɔ lɛ (Anamunɛzi) === Nǔ e nɔ kanbyɔ ɖo mɛgbejekpɔn tɛnmɛ lɛ e ɖié. E nɔ kanbyɔ * ɖɔ adajaxu lɛ ɖo vivɛ wɛ a ji, * ɖɔ agbɔn nɔ hwedo mɛ wɛ a ji, * ɖɔ e nɔ bamɛɖekpo wɛ a ji, * ɖɔ hǔn ɔ nɔ xo blewun blewun wɛ a ji, * ɖɔ e nɔ mɔ wuvɛ ɖo zɔnlin ɖiɖi mɛ wɛ a ji. === Lanmɛgbejekpɔn === E junjɔn nu elɔ lɛ ji : E na kpɔn : * hǔn ɔ le xo gbɔn wɛ é ɖée ; * le hún ɔ ɖo sisa wɛ gbɔn ɖo lan ɔ mɛ e ; * le fijo ɔ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e ; * le kan lɛ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e kpo le gbɔjɛ ɖo dindin gbɔn wɛ kpo ; * nú hǔn ɔ nǔ ɖe jɛdo ɖ'azɔ wiwa tɔn wu a ji : afɔ lɛ ji vlafo a. == Vɔgbɔnji mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn == == Xokwin azɔ nɛ ɔ tɔn lɛ sín tinmɛ == == Azɔ e kunkpla hun e == == Atinkɛn e nɔ w'azɔ ɖo hun wu e == == Tito é nɔ kpé nukún do nukplɔnkpɔn do hun wu == == Dodo tɔn == e6etz5c0sblm3okef6lt21q46s4fv2k 44451 44450 2026-10-11T13:13:47Z Gbehlon 26 /* Vɔgbɔnji mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn */ Nu gɔ na 44451 wikitext text/x-wiki [[Wékpo:Diagram of the human heart (cropped) es.svg|alt=Hǔn|vignette|Ɖiɖe hǔn tɔn kpodo akpaxwe tɛnmɛ tɛnmɛ tɔn lɛ kpo]] '''Doto'zɔ é nɔ kpé nukún dó hǔn kpo azɔn tɔn lɛ kpo wu é''' ɔ, nyí ala azɔngblegble tɔn ɖokpo ɖo w'azɔ do hǔn kpo nǔ é ko kunkpla kanjɔ na sa gbɔn lanmɛ e bi kpan wú. Akpaxwe nɛ ɔ mɛ ɔ e mɔ mɛgbejekpɔn li e na gbɔn e kpo le e na gbɔ azɔn e kunkpla hǔnwujɔnú e ma sɔgbe sín jijihwenu a lɛ gbɔn e kpo, azɔn e kunkpla korona zɔn lɛ, gbɔjɛ hwe do mɛ lɛ, kpo azɔn e kan hǔn'kan lɛ kpodo le é hǔn nɔ xo gbɔn e kpan. Dotóo e nɔ w'azɔ mɔ hun lɛ e nɔ ylɔ ye ɖɔ dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ. Bɔ ye mɛ e nɔ kpé nukún yɔkpɔvu lɛ wu é nɔ nyí dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn. Ye mɛ e nɔ zɛ mɛ nɔ nyí mɛzɛ ɖo hǔn wu tɔ. E na ɖɔ ɔ tito hǔn tɔn kpo azɔ wiwa tɔn kpo bi yi xwe do kanjɔ mɛ, loɔ e nɔ gbeje kanjɔ kpo azɔn e kunkpla ɛ lɛ kpo kpɔn a ɖo dotóo azɔ nɛ ɔ watɔ ɖo vo. == Mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn == === Dobanu nǔ e hɛn ɔ e na dɔn hǔn'zɔn wa lɛ e === Nǔ e na hɛn azɔn mɔhun lɛ e ye ɖié<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.hug.ch/elips/facteurs-risque|xotá ɔ=Les facteurs à risques cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.hug.ch|azǎn ɔ=e xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.ameli.fr/assure/sante/themes/sante-cardiovasculaire/definition-facteurs-favorisants|xotá ɔ=Le risque cardiovasculaire et ses facteurs|atɛ ɔ=www.ameli.fr|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11 ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> : * Mɛxo nyínyí ; * Sunnu e ɖo bɛ sín xwe 50 ɔ kpo nyɔnu é ɖo bɛ sín xwe 60 ɔ kpo wɛ azɔn mɔhun hɛn ɔ e na jɛ ɖiɖe do ji ; * Enyí mɛɖe ko jɛ kpɔn ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ ɔ e hɛn ɔ e na jɛ ; * Azɔ núnú ; * Húnyíji húnyido sín azɔn ; * Ami sukpɔ ɖo hún mɛ ; * Aɖɔvivi'zɔn ; * Kloklo din gan ; * Fi ɖokpo nunɔ; * nǔsisi hwebinu<ref name=":1">{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.leparisien.fr/societe/sante/stress-chronique-facteur-de-risque-a-part-entiere-de-maladies-cardiovasculaires-13-01-2017-6564117.php|xotá ɔ=Stress Chronique : facteur de risque a part entière de maladies cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.leparisien.fr|azǎn ɔ=azan 13ɔ alunsun xwe 2017, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref>. Nǔ e nɔ zɔn hǔn'zɔn lɛ e nɔ lɛ ylɔ ye ɖɔ <<ye na huzu>>, bɔ e ɖo dandan mɛ ɖɔ è n'î ba do na heze heze bo tuwun fi e ye nɔ nɔ huzu ɖée bo na kpɔn ɖɔ ye ɖekpo alo kun yetɔn vɔ bi a ji. Ɖe wɛ nyí azɔ nunu, húnyiji húnyido, ami sukpɔ ɖo hún mɛ, kloklo din gan, aɖɔvivi'zɔn... bo gbɔn vo nú xwe é ɖo mɛta e, sunnu alo nyɔnu è e nyí é alo azɔn è e nɔ jɛ ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ e bɔ ye dɛ lɛ ɔ ye sixu huzu a.<ref name=":1" /> === Nukanbyɔ lɛ (Anamunɛzi) === Nǔ e nɔ kanbyɔ ɖo mɛgbejekpɔn tɛnmɛ lɛ e ɖié. E nɔ kanbyɔ * ɖɔ adajaxu lɛ ɖo vivɛ wɛ a ji, * ɖɔ agbɔn nɔ hwedo mɛ wɛ a ji, * ɖɔ e nɔ bamɛɖekpo wɛ a ji, * ɖɔ hǔn ɔ nɔ xo blewun blewun wɛ a ji, * ɖɔ e nɔ mɔ wuvɛ ɖo zɔnlin ɖiɖi mɛ wɛ a ji. === Lanmɛgbejekpɔn === E junjɔn nu elɔ lɛ ji : E na kpɔn : * hǔn ɔ le xo gbɔn wɛ é ɖée ; * le hún ɔ ɖo sisa wɛ gbɔn ɖo lan ɔ mɛ e ; * le fijo ɔ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e ; * le kan lɛ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e kpo le gbɔjɛ ɖo dindin gbɔn wɛ kpo ; * nú hǔn ɔ nǔ ɖe jɛdo ɖ'azɔ wiwa tɔn wu a ji : afɔ lɛ ji vlafo a. == Vɔgbɔnji mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn == Azɔn e jɛ wɛ é ɖée wɛ na zɔn bɔ e na byɔ : * Hladio adaja ɔ tɔn * xlɛ lée hǔn ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e * yɛ hǔn ɔ tɔn * gandido ɖo lɔnyiji lɔnfɔnkan liji bo na do yi azɔwiwa hǔn ɔ tɔn * macinu dido nu keze ɖokpo alo we bo na kpɔn hǔn sín azɔwiwa * tansyɔn yiyi * tansyɔn, azɔwiw hǔn ɔ tɔn kpo hǔn ɔ sín xixo kpo yiyi do kpɔ * ɖiɖe hǔn ɔ tɔn yiyi * ɖɔ e na blo sukanɛ bo na kpɔn kloklo hǔn'kan lɛ tɔn * ɖɔ e na ɖa aɖɔ kpo hún kpo bo gbeje kpɔn * ... == Xokwin azɔ nɛ ɔ tɔn lɛ sín tinmɛ == == Azɔ e kunkpla hun e == == Atinkɛn e nɔ w'azɔ ɖo hun wu e == == Tito é nɔ kpé nukún do nukplɔnkpɔn do hun wu == == Dodo tɔn == 29yblxh3yrl03mdntmumpsgn2e7v46c 44452 44451 2026-10-11T13:17:53Z Gbehlon 26 /* Vɔgbɔnji mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn */ dodo tɔn 44452 wikitext text/x-wiki [[Wékpo:Diagram of the human heart (cropped) es.svg|alt=Hǔn|vignette|Ɖiɖe hǔn tɔn kpodo akpaxwe tɛnmɛ tɛnmɛ tɔn lɛ kpo]] '''Doto'zɔ é nɔ kpé nukún dó hǔn kpo azɔn tɔn lɛ kpo wu é''' ɔ, nyí ala azɔngblegble tɔn ɖokpo ɖo w'azɔ do hǔn kpo nǔ é ko kunkpla kanjɔ na sa gbɔn lanmɛ e bi kpan wú. Akpaxwe nɛ ɔ mɛ ɔ e mɔ mɛgbejekpɔn li e na gbɔn e kpo le e na gbɔ azɔn e kunkpla hǔnwujɔnú e ma sɔgbe sín jijihwenu a lɛ gbɔn e kpo, azɔn e kunkpla korona zɔn lɛ, gbɔjɛ hwe do mɛ lɛ, kpo azɔn e kan hǔn'kan lɛ kpodo le é hǔn nɔ xo gbɔn e kpan. Dotóo e nɔ w'azɔ mɔ hun lɛ e nɔ ylɔ ye ɖɔ dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ. Bɔ ye mɛ e nɔ kpé nukún yɔkpɔvu lɛ wu é nɔ nyí dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn. Ye mɛ e nɔ zɛ mɛ nɔ nyí mɛzɛ ɖo hǔn wu tɔ. E na ɖɔ ɔ tito hǔn tɔn kpo azɔ wiwa tɔn kpo bi yi xwe do kanjɔ mɛ, loɔ e nɔ gbeje kanjɔ kpo azɔn e kunkpla ɛ lɛ kpo kpɔn a ɖo dotóo azɔ nɛ ɔ watɔ ɖo vo. == Mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn == === Dobanu nǔ e hɛn ɔ e na dɔn hǔn'zɔn wa lɛ e === Nǔ e na hɛn azɔn mɔhun lɛ e ye ɖié<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.hug.ch/elips/facteurs-risque|xotá ɔ=Les facteurs à risques cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.hug.ch|azǎn ɔ=e xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.ameli.fr/assure/sante/themes/sante-cardiovasculaire/definition-facteurs-favorisants|xotá ɔ=Le risque cardiovasculaire et ses facteurs|atɛ ɔ=www.ameli.fr|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11 ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> : * Mɛxo nyínyí ; * Sunnu e ɖo bɛ sín xwe 50 ɔ kpo nyɔnu é ɖo bɛ sín xwe 60 ɔ kpo wɛ azɔn mɔhun hɛn ɔ e na jɛ ɖiɖe do ji ; * Enyí mɛɖe ko jɛ kpɔn ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ ɔ e hɛn ɔ e na jɛ ; * Azɔ núnú ; * Húnyíji húnyido sín azɔn ; * Ami sukpɔ ɖo hún mɛ ; * Aɖɔvivi'zɔn ; * Kloklo din gan ; * Fi ɖokpo nunɔ; * nǔsisi hwebinu<ref name=":1">{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.leparisien.fr/societe/sante/stress-chronique-facteur-de-risque-a-part-entiere-de-maladies-cardiovasculaires-13-01-2017-6564117.php|xotá ɔ=Stress Chronique : facteur de risque a part entière de maladies cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.leparisien.fr|azǎn ɔ=azan 13ɔ alunsun xwe 2017, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref>. Nǔ e nɔ zɔn hǔn'zɔn lɛ e nɔ lɛ ylɔ ye ɖɔ <<ye na huzu>>, bɔ e ɖo dandan mɛ ɖɔ è n'î ba do na heze heze bo tuwun fi e ye nɔ nɔ huzu ɖée bo na kpɔn ɖɔ ye ɖekpo alo kun yetɔn vɔ bi a ji. Ɖe wɛ nyí azɔ nunu, húnyiji húnyido, ami sukpɔ ɖo hún mɛ, kloklo din gan, aɖɔvivi'zɔn... bo gbɔn vo nú xwe é ɖo mɛta e, sunnu alo nyɔnu è e nyí é alo azɔn è e nɔ jɛ ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ e bɔ ye dɛ lɛ ɔ ye sixu huzu a.<ref name=":1" /> === Nukanbyɔ lɛ (Anamunɛzi) === Nǔ e nɔ kanbyɔ ɖo mɛgbejekpɔn tɛnmɛ lɛ e ɖié. E nɔ kanbyɔ * ɖɔ adajaxu lɛ ɖo vivɛ wɛ a ji, * ɖɔ agbɔn nɔ hwedo mɛ wɛ a ji, * ɖɔ e nɔ bamɛɖekpo wɛ a ji, * ɖɔ hǔn ɔ nɔ xo blewun blewun wɛ a ji, * ɖɔ e nɔ mɔ wuvɛ ɖo zɔnlin ɖiɖi mɛ wɛ a ji. === Lanmɛgbejekpɔn === E junjɔn nu elɔ lɛ ji : E na kpɔn : * hǔn ɔ le xo gbɔn wɛ é ɖée ; * le hún ɔ ɖo sisa wɛ gbɔn ɖo lan ɔ mɛ e ; * le fijo ɔ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e ; * le kan lɛ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e kpo le gbɔjɛ ɖo dindin gbɔn wɛ kpo ; * nú hǔn ɔ nǔ ɖe jɛdo ɖ'azɔ wiwa tɔn wu a ji : afɔ lɛ ji vlafo a. == Vɔgbɔnji mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn == Azɔn e jɛ wɛ é ɖée wɛ na zɔn bɔ e na byɔ<ref>{{Dodo kan|xotá ɔ=Check-Up Cardiaque : Quels Examens Pour Évaluer Le Risque ?|kan ɔ=https://acibadem.fr/news/examens-check-up-cardiaque-risque-cardiovasculaire/|atɛ ɔ=acibadem.fr|azǎn ɔ=azan 4ɔ liyasun xwe 2026, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> : * Hladio adaja ɔ tɔn * xlɛ lée hǔn ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e * yɛ hǔn ɔ tɔn * gandido ɖo lɔnyiji lɔnfɔnkan liji bo na do yi azɔwiwa hǔn ɔ tɔn * macinu dido nu keze ɖokpo alo we bo na kpɔn hǔn sín azɔwiwa * tansyɔn yiyi * tansyɔn, azɔwiw hǔn ɔ tɔn kpo hǔn ɔ sín xixo kpo yiyi do kpɔ * ɖiɖe hǔn ɔ tɔn yiyi * ɖɔ e na blo sukanɛ bo na kpɔn kloklo hǔn'kan lɛ tɔn * ɖɔ e na ɖa aɖɔ kpo hún kpo bo gbeje kpɔn * ... == Xokwin azɔ nɛ ɔ tɔn lɛ sín tinmɛ == == Azɔ e kunkpla hun e == == Atinkɛn e nɔ w'azɔ ɖo hun wu e == == Tito é nɔ kpé nukún do nukplɔnkpɔn do hun wu == == Dodo tɔn == 7lym49noqgugs29ie02dl2zibm5bap6 44453 44452 2026-10-11T13:47:48Z Gbehlon 26 /* Xokwin azɔ nɛ ɔ tɔn lɛ sín tinmɛ */ Nu gɔ na 44453 wikitext text/x-wiki [[Wékpo:Diagram of the human heart (cropped) es.svg|alt=Hǔn|vignette|Ɖiɖe hǔn tɔn kpodo akpaxwe tɛnmɛ tɛnmɛ tɔn lɛ kpo]] '''Doto'zɔ é nɔ kpé nukún dó hǔn kpo azɔn tɔn lɛ kpo wu é''' ɔ, nyí ala azɔngblegble tɔn ɖokpo ɖo w'azɔ do hǔn kpo nǔ é ko kunkpla kanjɔ na sa gbɔn lanmɛ e bi kpan wú. Akpaxwe nɛ ɔ mɛ ɔ e mɔ mɛgbejekpɔn li e na gbɔn e kpo le e na gbɔ azɔn e kunkpla hǔnwujɔnú e ma sɔgbe sín jijihwenu a lɛ gbɔn e kpo, azɔn e kunkpla korona zɔn lɛ, gbɔjɛ hwe do mɛ lɛ, kpo azɔn e kan hǔn'kan lɛ kpodo le é hǔn nɔ xo gbɔn e kpan. Dotóo e nɔ w'azɔ mɔ hun lɛ e nɔ ylɔ ye ɖɔ dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ. Bɔ ye mɛ e nɔ kpé nukún yɔkpɔvu lɛ wu é nɔ nyí dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn. Ye mɛ e nɔ zɛ mɛ nɔ nyí mɛzɛ ɖo hǔn wu tɔ. E na ɖɔ ɔ tito hǔn tɔn kpo azɔ wiwa tɔn kpo bi yi xwe do kanjɔ mɛ, loɔ e nɔ gbeje kanjɔ kpo azɔn e kunkpla ɛ lɛ kpo kpɔn a ɖo dotóo azɔ nɛ ɔ watɔ ɖo vo. == Mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn == === Dobanu nǔ e hɛn ɔ e na dɔn hǔn'zɔn wa lɛ e === Nǔ e na hɛn azɔn mɔhun lɛ e ye ɖié<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.hug.ch/elips/facteurs-risque|xotá ɔ=Les facteurs à risques cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.hug.ch|azǎn ɔ=e xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.ameli.fr/assure/sante/themes/sante-cardiovasculaire/definition-facteurs-favorisants|xotá ɔ=Le risque cardiovasculaire et ses facteurs|atɛ ɔ=www.ameli.fr|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11 ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> : * Mɛxo nyínyí ; * Sunnu e ɖo bɛ sín xwe 50 ɔ kpo nyɔnu é ɖo bɛ sín xwe 60 ɔ kpo wɛ azɔn mɔhun hɛn ɔ e na jɛ ɖiɖe do ji ; * Enyí mɛɖe ko jɛ kpɔn ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ ɔ e hɛn ɔ e na jɛ ; * Azɔ núnú ; * Húnyíji húnyido sín azɔn ; * Ami sukpɔ ɖo hún mɛ ; * Aɖɔvivi'zɔn ; * Kloklo din gan ; * Fi ɖokpo nunɔ; * nǔsisi hwebinu<ref name=":1">{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.leparisien.fr/societe/sante/stress-chronique-facteur-de-risque-a-part-entiere-de-maladies-cardiovasculaires-13-01-2017-6564117.php|xotá ɔ=Stress Chronique : facteur de risque a part entière de maladies cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.leparisien.fr|azǎn ɔ=azan 13ɔ alunsun xwe 2017, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref>. Nǔ e nɔ zɔn hǔn'zɔn lɛ e nɔ lɛ ylɔ ye ɖɔ <<ye na huzu>>, bɔ e ɖo dandan mɛ ɖɔ è n'î ba do na heze heze bo tuwun fi e ye nɔ nɔ huzu ɖée bo na kpɔn ɖɔ ye ɖekpo alo kun yetɔn vɔ bi a ji. Ɖe wɛ nyí azɔ nunu, húnyiji húnyido, ami sukpɔ ɖo hún mɛ, kloklo din gan, aɖɔvivi'zɔn... bo gbɔn vo nú xwe é ɖo mɛta e, sunnu alo nyɔnu è e nyí é alo azɔn è e nɔ jɛ ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ e bɔ ye dɛ lɛ ɔ ye sixu huzu a.<ref name=":1" /> === Nukanbyɔ lɛ (Anamunɛzi) === Nǔ e nɔ kanbyɔ ɖo mɛgbejekpɔn tɛnmɛ lɛ e ɖié. E nɔ kanbyɔ * ɖɔ adajaxu lɛ ɖo vivɛ wɛ a ji, * ɖɔ agbɔn nɔ hwedo mɛ wɛ a ji, * ɖɔ e nɔ bamɛɖekpo wɛ a ji, * ɖɔ hǔn ɔ nɔ xo blewun blewun wɛ a ji, * ɖɔ e nɔ mɔ wuvɛ ɖo zɔnlin ɖiɖi mɛ wɛ a ji. === Lanmɛgbejekpɔn === E junjɔn nu elɔ lɛ ji : E na kpɔn : * hǔn ɔ le xo gbɔn wɛ é ɖée ; * le hún ɔ ɖo sisa wɛ gbɔn ɖo lan ɔ mɛ e ; * le fijo ɔ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e ; * le kan lɛ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e kpo le gbɔjɛ ɖo dindin gbɔn wɛ kpo ; * nú hǔn ɔ nǔ ɖe jɛdo ɖ'azɔ wiwa tɔn wu a ji : afɔ lɛ ji vlafo a. == Vɔgbɔnji mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn == Azɔn e jɛ wɛ é ɖée wɛ na zɔn bɔ e na byɔ<ref>{{Dodo kan|xotá ɔ=Check-Up Cardiaque : Quels Examens Pour Évaluer Le Risque ?|kan ɔ=https://acibadem.fr/news/examens-check-up-cardiaque-risque-cardiovasculaire/|atɛ ɔ=acibadem.fr|azǎn ɔ=azan 4ɔ liyasun xwe 2026, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> : * Hladio adaja ɔ tɔn * xlɛ lée hǔn ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e * yɛ hǔn ɔ tɔn * gandido ɖo lɔnyiji lɔnfɔnkan liji bo na do yi azɔwiwa hǔn ɔ tɔn * macinu dido nu keze ɖokpo alo we bo na kpɔn hǔn sín azɔwiwa * tansyɔn yiyi * tansyɔn, azɔwiw hǔn ɔ tɔn kpo hǔn ɔ sín xixo kpo yiyi do kpɔ * ɖiɖe hǔn ɔ tɔn yiyi * ɖɔ e na blo sukanɛ bo na kpɔn kloklo hǔn'kan lɛ tɔn * ɖɔ e na ɖa aɖɔ kpo hún kpo bo gbeje kpɔn * ... == Xokwin azɔn nɛ ɔ tɔn lɛ == Azɔ nukún kpedo hǔn wu tɔn ɔ ɖó goflɛmɛ gege. Yé ɖie : * lée hǔn ɔ nɔ xo gbɛn e gbɔn hún ɔ sisa tɔn kpo hǔn sǐn xixo kpo gblamɛ sín azɔwatɔ * kan e mɛ hún nɔ sa gbɔn lɛ sin tinmɛ tɔ * kan kpɛvi kpɛvi e mɛ hún nɔ sa gbɔn lɛ gbejekpɔntɔ * hǔn gbeje kpɔn tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn. Enɛ lɛ gudo ɔ, e na mɔ : * mɛ e nɔ kpɔn ɖɔ hǔn é ɖo xixo wɛ bleble a ji kpo le hún ɔ nɔ kún gbɔn e kpo * hǔn kan lɛ gbejekpɔn sǐn azɔwatɔ * kan kpɛvi kpɛvi lɛ gbejekpɔntɔ, * hǔn sin xixo sín jlɛyitɔ * kan sɔ domɛwutɔ bo na do yi jlɛ lée hun ɔ ɖo xixo gbɔn wɛ e * ''yɛ hǔn tɔn yi tɔ''. == Azɔ e kunkpla hun e == == Atinkɛn e nɔ w'azɔ ɖo hun wu e == == Tito é nɔ kpé nukún do nukplɔnkpɔn do hun wu == == Dodo tɔn == luwby0d565erl6ta2musgll2lqf0zlt 44454 44453 2026-10-11T13:57:39Z Gbehlon 26 /* Xokwin azɔn nɛ ɔ tɔn lɛ */ dodo tɔn 44454 wikitext text/x-wiki [[Wékpo:Diagram of the human heart (cropped) es.svg|alt=Hǔn|vignette|Ɖiɖe hǔn tɔn kpodo akpaxwe tɛnmɛ tɛnmɛ tɔn lɛ kpo]] '''Doto'zɔ é nɔ kpé nukún dó hǔn kpo azɔn tɔn lɛ kpo wu é''' ɔ, nyí ala azɔngblegble tɔn ɖokpo ɖo w'azɔ do hǔn kpo nǔ é ko kunkpla kanjɔ na sa gbɔn lanmɛ e bi kpan wú. Akpaxwe nɛ ɔ mɛ ɔ e mɔ mɛgbejekpɔn li e na gbɔn e kpo le e na gbɔ azɔn e kunkpla hǔnwujɔnú e ma sɔgbe sín jijihwenu a lɛ gbɔn e kpo, azɔn e kunkpla korona zɔn lɛ, gbɔjɛ hwe do mɛ lɛ, kpo azɔn e kan hǔn'kan lɛ kpodo le é hǔn nɔ xo gbɔn e kpan. Dotóo e nɔ w'azɔ mɔ hun lɛ e nɔ ylɔ ye ɖɔ dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ. Bɔ ye mɛ e nɔ kpé nukún yɔkpɔvu lɛ wu é nɔ nyí dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn. Ye mɛ e nɔ zɛ mɛ nɔ nyí mɛzɛ ɖo hǔn wu tɔ. E na ɖɔ ɔ tito hǔn tɔn kpo azɔ wiwa tɔn kpo bi yi xwe do kanjɔ mɛ, loɔ e nɔ gbeje kanjɔ kpo azɔn e kunkpla ɛ lɛ kpo kpɔn a ɖo dotóo azɔ nɛ ɔ watɔ ɖo vo. == Mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn == === Dobanu nǔ e hɛn ɔ e na dɔn hǔn'zɔn wa lɛ e === Nǔ e na hɛn azɔn mɔhun lɛ e ye ɖié<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.hug.ch/elips/facteurs-risque|xotá ɔ=Les facteurs à risques cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.hug.ch|azǎn ɔ=e xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.ameli.fr/assure/sante/themes/sante-cardiovasculaire/definition-facteurs-favorisants|xotá ɔ=Le risque cardiovasculaire et ses facteurs|atɛ ɔ=www.ameli.fr|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11 ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> : * Mɛxo nyínyí ; * Sunnu e ɖo bɛ sín xwe 50 ɔ kpo nyɔnu é ɖo bɛ sín xwe 60 ɔ kpo wɛ azɔn mɔhun hɛn ɔ e na jɛ ɖiɖe do ji ; * Enyí mɛɖe ko jɛ kpɔn ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ ɔ e hɛn ɔ e na jɛ ; * Azɔ núnú ; * Húnyíji húnyido sín azɔn ; * Ami sukpɔ ɖo hún mɛ ; * Aɖɔvivi'zɔn ; * Kloklo din gan ; * Fi ɖokpo nunɔ; * nǔsisi hwebinu<ref name=":1">{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.leparisien.fr/societe/sante/stress-chronique-facteur-de-risque-a-part-entiere-de-maladies-cardiovasculaires-13-01-2017-6564117.php|xotá ɔ=Stress Chronique : facteur de risque a part entière de maladies cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.leparisien.fr|azǎn ɔ=azan 13ɔ alunsun xwe 2017, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref>. Nǔ e nɔ zɔn hǔn'zɔn lɛ e nɔ lɛ ylɔ ye ɖɔ <<ye na huzu>>, bɔ e ɖo dandan mɛ ɖɔ è n'î ba do na heze heze bo tuwun fi e ye nɔ nɔ huzu ɖée bo na kpɔn ɖɔ ye ɖekpo alo kun yetɔn vɔ bi a ji. Ɖe wɛ nyí azɔ nunu, húnyiji húnyido, ami sukpɔ ɖo hún mɛ, kloklo din gan, aɖɔvivi'zɔn... bo gbɔn vo nú xwe é ɖo mɛta e, sunnu alo nyɔnu è e nyí é alo azɔn è e nɔ jɛ ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ e bɔ ye dɛ lɛ ɔ ye sixu huzu a.<ref name=":1" /> === Nukanbyɔ lɛ (Anamunɛzi) === Nǔ e nɔ kanbyɔ ɖo mɛgbejekpɔn tɛnmɛ lɛ e ɖié. E nɔ kanbyɔ * ɖɔ adajaxu lɛ ɖo vivɛ wɛ a ji, * ɖɔ agbɔn nɔ hwedo mɛ wɛ a ji, * ɖɔ e nɔ bamɛɖekpo wɛ a ji, * ɖɔ hǔn ɔ nɔ xo blewun blewun wɛ a ji, * ɖɔ e nɔ mɔ wuvɛ ɖo zɔnlin ɖiɖi mɛ wɛ a ji. === Lanmɛgbejekpɔn === E junjɔn nu elɔ lɛ ji : E na kpɔn : * hǔn ɔ le xo gbɔn wɛ é ɖée ; * le hún ɔ ɖo sisa wɛ gbɔn ɖo lan ɔ mɛ e ; * le fijo ɔ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e ; * le kan lɛ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e kpo le gbɔjɛ ɖo dindin gbɔn wɛ kpo ; * nú hǔn ɔ nǔ ɖe jɛdo ɖ'azɔ wiwa tɔn wu a ji : afɔ lɛ ji vlafo a. == Vɔgbɔnji mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn == Azɔn e jɛ wɛ é ɖée wɛ na zɔn bɔ e na byɔ<ref>{{Dodo kan|xotá ɔ=Check-Up Cardiaque : Quels Examens Pour Évaluer Le Risque ?|kan ɔ=https://acibadem.fr/news/examens-check-up-cardiaque-risque-cardiovasculaire/|atɛ ɔ=acibadem.fr|azǎn ɔ=azan 4ɔ liyasun xwe 2026, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> : * Hladio adaja ɔ tɔn * xlɛ lée hǔn ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e * yɛ hǔn ɔ tɔn * gandido ɖo lɔnyiji lɔnfɔnkan liji bo na do yi azɔwiwa hǔn ɔ tɔn * macinu dido nu keze ɖokpo alo we bo na kpɔn hǔn sín azɔwiwa * tansyɔn yiyi * tansyɔn, azɔwiw hǔn ɔ tɔn kpo hǔn ɔ sín xixo kpo yiyi do kpɔ * ɖiɖe hǔn ɔ tɔn yiyi * ɖɔ e na blo sukanɛ bo na kpɔn kloklo hǔn'kan lɛ tɔn * ɖɔ e na ɖa aɖɔ kpo hún kpo bo gbeje kpɔn * ... == Xokwin azɔn nɛ ɔ tɔn lɛ == Azɔ nukún kpedo hǔn wu tɔn ɔ ɖó goflɛmɛ gege<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.aspirin.ca/fr/heart-health/glossary/|xotá ɔ=GLOSSAIRE DES TERMES LIÉS À LA SANTÉ CARDIAQUE|atɛ ɔ=www.aspirin.ca|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.medilearn.app/ressources/vocabulaire-medical-cardiologie|azǎn ɔ=azan 17ɔ avivɔsun xwe 2026, è xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026|atɛ ɔ=www.medilearn.app|xotá ɔ=Vocabulaire médical en cardiologie : le lexique du cœur}}</ref>. Yé ɖie : * lée hǔn ɔ nɔ xo gbɛn e gbɔn hún ɔ sisa tɔn kpo hǔn sǐn xixo kpo gblamɛ sín azɔwatɔ * kan e mɛ hún nɔ sa gbɔn lɛ sin tinmɛ tɔ * kan kpɛvi kpɛvi e mɛ hún nɔ sa gbɔn lɛ gbejekpɔntɔ * hǔn gbeje kpɔn tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn. Enɛ lɛ gudo ɔ, e na mɔ : * mɛ e nɔ kpɔn ɖɔ hǔn é ɖo xixo wɛ bleble a ji kpo le hún ɔ nɔ kún gbɔn e kpo * hǔn kan lɛ gbejekpɔn sǐn azɔwatɔ * kan kpɛvi kpɛvi lɛ gbejekpɔntɔ, * hǔn sin xixo sín jlɛyitɔ * kan sɔ domɛwutɔ bo na do yi jlɛ lée hun ɔ ɖo xixo gbɔn wɛ e * ''yɛ hǔn tɔn yi tɔ''. == Azɔ e kunkpla hun e == == Atinkɛn e nɔ w'azɔ ɖo hun wu e == == Tito é nɔ kpé nukún do nukplɔnkpɔn do hun wu == == Dodo tɔn == qsemm2cqsc6hde51c5juximhwfzquus 44455 44454 2026-10-11T14:34:16Z Gbehlon 26 /* Azɔ e kunkpla hun e */ nu gɔ na 44455 wikitext text/x-wiki [[Wékpo:Diagram of the human heart (cropped) es.svg|alt=Hǔn|vignette|Ɖiɖe hǔn tɔn kpodo akpaxwe tɛnmɛ tɛnmɛ tɔn lɛ kpo]] '''Doto'zɔ é nɔ kpé nukún dó hǔn kpo azɔn tɔn lɛ kpo wu é''' ɔ, nyí ala azɔngblegble tɔn ɖokpo ɖo w'azɔ do hǔn kpo nǔ é ko kunkpla kanjɔ na sa gbɔn lanmɛ e bi kpan wú. Akpaxwe nɛ ɔ mɛ ɔ e mɔ mɛgbejekpɔn li e na gbɔn e kpo le e na gbɔ azɔn e kunkpla hǔnwujɔnú e ma sɔgbe sín jijihwenu a lɛ gbɔn e kpo, azɔn e kunkpla korona zɔn lɛ, gbɔjɛ hwe do mɛ lɛ, kpo azɔn e kan hǔn'kan lɛ kpodo le é hǔn nɔ xo gbɔn e kpan. Dotóo e nɔ w'azɔ mɔ hun lɛ e nɔ ylɔ ye ɖɔ dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ. Bɔ ye mɛ e nɔ kpé nukún yɔkpɔvu lɛ wu é nɔ nyí dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn. Ye mɛ e nɔ zɛ mɛ nɔ nyí mɛzɛ ɖo hǔn wu tɔ. E na ɖɔ ɔ tito hǔn tɔn kpo azɔ wiwa tɔn kpo bi yi xwe do kanjɔ mɛ, loɔ e nɔ gbeje kanjɔ kpo azɔn e kunkpla ɛ lɛ kpo kpɔn a ɖo dotóo azɔ nɛ ɔ watɔ ɖo vo. == Mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn == === Dobanu nǔ e hɛn ɔ e na dɔn hǔn'zɔn wa lɛ e === Nǔ e na hɛn azɔn mɔhun lɛ e ye ɖié<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.hug.ch/elips/facteurs-risque|xotá ɔ=Les facteurs à risques cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.hug.ch|azǎn ɔ=e xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.ameli.fr/assure/sante/themes/sante-cardiovasculaire/definition-facteurs-favorisants|xotá ɔ=Le risque cardiovasculaire et ses facteurs|atɛ ɔ=www.ameli.fr|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11 ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> : * Mɛxo nyínyí ; * Sunnu e ɖo bɛ sín xwe 50 ɔ kpo nyɔnu é ɖo bɛ sín xwe 60 ɔ kpo wɛ azɔn mɔhun hɛn ɔ e na jɛ ɖiɖe do ji ; * Enyí mɛɖe ko jɛ kpɔn ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ ɔ e hɛn ɔ e na jɛ ; * Azɔ núnú ; * Húnyíji húnyido sín azɔn ; * Ami sukpɔ ɖo hún mɛ ; * Aɖɔvivi'zɔn ; * Kloklo din gan ; * Fi ɖokpo nunɔ; * nǔsisi hwebinu<ref name=":1">{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.leparisien.fr/societe/sante/stress-chronique-facteur-de-risque-a-part-entiere-de-maladies-cardiovasculaires-13-01-2017-6564117.php|xotá ɔ=Stress Chronique : facteur de risque a part entière de maladies cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.leparisien.fr|azǎn ɔ=azan 13ɔ alunsun xwe 2017, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref>. Nǔ e nɔ zɔn hǔn'zɔn lɛ e nɔ lɛ ylɔ ye ɖɔ <<ye na huzu>>, bɔ e ɖo dandan mɛ ɖɔ è n'î ba do na heze heze bo tuwun fi e ye nɔ nɔ huzu ɖée bo na kpɔn ɖɔ ye ɖekpo alo kun yetɔn vɔ bi a ji. Ɖe wɛ nyí azɔ nunu, húnyiji húnyido, ami sukpɔ ɖo hún mɛ, kloklo din gan, aɖɔvivi'zɔn... bo gbɔn vo nú xwe é ɖo mɛta e, sunnu alo nyɔnu è e nyí é alo azɔn è e nɔ jɛ ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ e bɔ ye dɛ lɛ ɔ ye sixu huzu a.<ref name=":1" /> === Nukanbyɔ lɛ (Anamunɛzi) === Nǔ e nɔ kanbyɔ ɖo mɛgbejekpɔn tɛnmɛ lɛ e ɖié. E nɔ kanbyɔ * ɖɔ adajaxu lɛ ɖo vivɛ wɛ a ji, * ɖɔ agbɔn nɔ hwedo mɛ wɛ a ji, * ɖɔ e nɔ bamɛɖekpo wɛ a ji, * ɖɔ hǔn ɔ nɔ xo blewun blewun wɛ a ji, * ɖɔ e nɔ mɔ wuvɛ ɖo zɔnlin ɖiɖi mɛ wɛ a ji. === Lanmɛgbejekpɔn === E junjɔn nu elɔ lɛ ji : E na kpɔn : * hǔn ɔ le xo gbɔn wɛ é ɖée ; * le hún ɔ ɖo sisa wɛ gbɔn ɖo lan ɔ mɛ e ; * le fijo ɔ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e ; * le kan lɛ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e kpo le gbɔjɛ ɖo dindin gbɔn wɛ kpo ; * nú hǔn ɔ nǔ ɖe jɛdo ɖ'azɔ wiwa tɔn wu a ji : afɔ lɛ ji vlafo a. == Vɔgbɔnji mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn == Azɔn e jɛ wɛ é ɖée wɛ na zɔn bɔ e na byɔ<ref>{{Dodo kan|xotá ɔ=Check-Up Cardiaque : Quels Examens Pour Évaluer Le Risque ?|kan ɔ=https://acibadem.fr/news/examens-check-up-cardiaque-risque-cardiovasculaire/|atɛ ɔ=acibadem.fr|azǎn ɔ=azan 4ɔ liyasun xwe 2026, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> : * Hladio adaja ɔ tɔn * xlɛ lée hǔn ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e * yɛ hǔn ɔ tɔn * gandido ɖo lɔnyiji lɔnfɔnkan liji bo na do yi azɔwiwa hǔn ɔ tɔn * macinu dido nu keze ɖokpo alo we bo na kpɔn hǔn sín azɔwiwa * tansyɔn yiyi * tansyɔn, azɔwiw hǔn ɔ tɔn kpo hǔn ɔ sín xixo kpo yiyi do kpɔ * ɖiɖe hǔn ɔ tɔn yiyi * ɖɔ e na blo sukanɛ bo na kpɔn kloklo hǔn'kan lɛ tɔn * ɖɔ e na ɖa aɖɔ kpo hún kpo bo gbeje kpɔn * ... == Xokwin azɔn nɛ ɔ tɔn lɛ == Azɔ nukún kpedo hǔn wu tɔn ɔ ɖó goflɛmɛ gege<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.aspirin.ca/fr/heart-health/glossary/|xotá ɔ=GLOSSAIRE DES TERMES LIÉS À LA SANTÉ CARDIAQUE|atɛ ɔ=www.aspirin.ca|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.medilearn.app/ressources/vocabulaire-medical-cardiologie|azǎn ɔ=azan 17ɔ avivɔsun xwe 2026, è xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026|atɛ ɔ=www.medilearn.app|xotá ɔ=Vocabulaire médical en cardiologie : le lexique du cœur}}</ref>. Yé ɖie : * lée hǔn ɔ nɔ xo gbɛn e gbɔn hún ɔ sisa tɔn kpo hǔn sǐn xixo kpo gblamɛ sín azɔwatɔ * kan e mɛ hún nɔ sa gbɔn lɛ sin tinmɛ tɔ * kan kpɛvi kpɛvi e mɛ hún nɔ sa gbɔn lɛ gbejekpɔntɔ * hǔn gbeje kpɔn tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn. Enɛ lɛ gudo ɔ, e na mɔ : * mɛ e nɔ kpɔn ɖɔ hǔn é ɖo xixo wɛ bleble a ji kpo le hún ɔ nɔ kún gbɔn e kpo * hǔn kan lɛ gbejekpɔn sǐn azɔwatɔ * kan kpɛvi kpɛvi lɛ gbejekpɔntɔ, * hǔn sin xixo sín jlɛyitɔ * kan sɔ domɛwutɔ bo na do yi jlɛ lée hun ɔ ɖo xixo gbɔn wɛ e * ''yɛ hǔn tɔn yi tɔ''. == Azɔn e kunkpla hun e == {| class="wikitable" | valign="top" | * Hǔnji'zɔn lɛ ** Vɛsuvɛsu akɔnji tɔn ** azɔgbigbɛ kantlitli hǔn tɔn lɛ tɔn ** Hǔn nɔ xo gblawun bo nɔ lin xoo bo nɔ lɛ xo ** Hǔnkan lɛ sǐn azɔn magbokɔ ** Alisusu hǔnkan tɔn * Lantikan'zɔn lɛ ** Hǔn ɔ sɔ nɔ vlɔ a ** Hǔn ɔ sɔ nɔ gbɔn kanjɔ ganji a ** Hǔn ɔ xo akpa bo sɔ nɔ suxu gbɔn hún ganji a. ** Hǔn tli ** Hǔn vlɔ * Ali e byɔ hǔn ɔ mɛ lɛ e sín azɔn ** Ali ɔ hwe ** Húnxwinu'zɔn ** Wuvɛ mɔ ɖ'azamɛ e kunkpla alisusu hǔnkan lɛ tɔn e ** ... * Azɔn e kunkpla adɔkpo e mɛ hǔn ɔ nɔ e | valign="top" | * Azɔn e kunkpla hǔn ɔ xixo lɛ e * Azɔn e kunkpla hǔnkan lɛ * Azɔn hǔn tɔn kpaa lɛ |} == Atinkɛn e nɔ w'azɔ ɖo hun wu e == == Tito é nɔ kpé nukún do nukplɔnkpɔn do hun wu == == Dodo tɔn == n4awakjkn48dr088ki7guqiealnrsoc 44456 44455 2026-10-11T14:44:01Z Gbehlon 26 /* Azɔn e kunkpla hun e */ dodo tɔn 44456 wikitext text/x-wiki [[Wékpo:Diagram of the human heart (cropped) es.svg|alt=Hǔn|vignette|Ɖiɖe hǔn tɔn kpodo akpaxwe tɛnmɛ tɛnmɛ tɔn lɛ kpo]] '''Doto'zɔ é nɔ kpé nukún dó hǔn kpo azɔn tɔn lɛ kpo wu é''' ɔ, nyí ala azɔngblegble tɔn ɖokpo ɖo w'azɔ do hǔn kpo nǔ é ko kunkpla kanjɔ na sa gbɔn lanmɛ e bi kpan wú. Akpaxwe nɛ ɔ mɛ ɔ e mɔ mɛgbejekpɔn li e na gbɔn e kpo le e na gbɔ azɔn e kunkpla hǔnwujɔnú e ma sɔgbe sín jijihwenu a lɛ gbɔn e kpo, azɔn e kunkpla korona zɔn lɛ, gbɔjɛ hwe do mɛ lɛ, kpo azɔn e kan hǔn'kan lɛ kpodo le é hǔn nɔ xo gbɔn e kpan. Dotóo e nɔ w'azɔ mɔ hun lɛ e nɔ ylɔ ye ɖɔ dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ. Bɔ ye mɛ e nɔ kpé nukún yɔkpɔvu lɛ wu é nɔ nyí dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn. Ye mɛ e nɔ zɛ mɛ nɔ nyí mɛzɛ ɖo hǔn wu tɔ. E na ɖɔ ɔ tito hǔn tɔn kpo azɔ wiwa tɔn kpo bi yi xwe do kanjɔ mɛ, loɔ e nɔ gbeje kanjɔ kpo azɔn e kunkpla ɛ lɛ kpo kpɔn a ɖo dotóo azɔ nɛ ɔ watɔ ɖo vo. == Mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn == === Dobanu nǔ e hɛn ɔ e na dɔn hǔn'zɔn wa lɛ e === Nǔ e na hɛn azɔn mɔhun lɛ e ye ɖié<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.hug.ch/elips/facteurs-risque|xotá ɔ=Les facteurs à risques cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.hug.ch|azǎn ɔ=e xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.ameli.fr/assure/sante/themes/sante-cardiovasculaire/definition-facteurs-favorisants|xotá ɔ=Le risque cardiovasculaire et ses facteurs|atɛ ɔ=www.ameli.fr|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11 ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> : * Mɛxo nyínyí ; * Sunnu e ɖo bɛ sín xwe 50 ɔ kpo nyɔnu é ɖo bɛ sín xwe 60 ɔ kpo wɛ azɔn mɔhun hɛn ɔ e na jɛ ɖiɖe do ji ; * Enyí mɛɖe ko jɛ kpɔn ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ ɔ e hɛn ɔ e na jɛ ; * Azɔ núnú ; * Húnyíji húnyido sín azɔn ; * Ami sukpɔ ɖo hún mɛ ; * Aɖɔvivi'zɔn ; * Kloklo din gan ; * Fi ɖokpo nunɔ; * nǔsisi hwebinu<ref name=":1">{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.leparisien.fr/societe/sante/stress-chronique-facteur-de-risque-a-part-entiere-de-maladies-cardiovasculaires-13-01-2017-6564117.php|xotá ɔ=Stress Chronique : facteur de risque a part entière de maladies cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.leparisien.fr|azǎn ɔ=azan 13ɔ alunsun xwe 2017, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref>. Nǔ e nɔ zɔn hǔn'zɔn lɛ e nɔ lɛ ylɔ ye ɖɔ <<ye na huzu>>, bɔ e ɖo dandan mɛ ɖɔ è n'î ba do na heze heze bo tuwun fi e ye nɔ nɔ huzu ɖée bo na kpɔn ɖɔ ye ɖekpo alo kun yetɔn vɔ bi a ji. Ɖe wɛ nyí azɔ nunu, húnyiji húnyido, ami sukpɔ ɖo hún mɛ, kloklo din gan, aɖɔvivi'zɔn... bo gbɔn vo nú xwe é ɖo mɛta e, sunnu alo nyɔnu è e nyí é alo azɔn è e nɔ jɛ ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ e bɔ ye dɛ lɛ ɔ ye sixu huzu a.<ref name=":1" /> === Nukanbyɔ lɛ (Anamunɛzi) === Nǔ e nɔ kanbyɔ ɖo mɛgbejekpɔn tɛnmɛ lɛ e ɖié. E nɔ kanbyɔ * ɖɔ adajaxu lɛ ɖo vivɛ wɛ a ji, * ɖɔ agbɔn nɔ hwedo mɛ wɛ a ji, * ɖɔ e nɔ bamɛɖekpo wɛ a ji, * ɖɔ hǔn ɔ nɔ xo blewun blewun wɛ a ji, * ɖɔ e nɔ mɔ wuvɛ ɖo zɔnlin ɖiɖi mɛ wɛ a ji. === Lanmɛgbejekpɔn === E junjɔn nu elɔ lɛ ji : E na kpɔn : * hǔn ɔ le xo gbɔn wɛ é ɖée ; * le hún ɔ ɖo sisa wɛ gbɔn ɖo lan ɔ mɛ e ; * le fijo ɔ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e ; * le kan lɛ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e kpo le gbɔjɛ ɖo dindin gbɔn wɛ kpo ; * nú hǔn ɔ nǔ ɖe jɛdo ɖ'azɔ wiwa tɔn wu a ji : afɔ lɛ ji vlafo a. == Vɔgbɔnji mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn == Azɔn e jɛ wɛ é ɖée wɛ na zɔn bɔ e na byɔ<ref>{{Dodo kan|xotá ɔ=Check-Up Cardiaque : Quels Examens Pour Évaluer Le Risque ?|kan ɔ=https://acibadem.fr/news/examens-check-up-cardiaque-risque-cardiovasculaire/|atɛ ɔ=acibadem.fr|azǎn ɔ=azan 4ɔ liyasun xwe 2026, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> : * Hladio adaja ɔ tɔn * xlɛ lée hǔn ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e * yɛ hǔn ɔ tɔn * gandido ɖo lɔnyiji lɔnfɔnkan liji bo na do yi azɔwiwa hǔn ɔ tɔn * macinu dido nu keze ɖokpo alo we bo na kpɔn hǔn sín azɔwiwa * tansyɔn yiyi * tansyɔn, azɔwiw hǔn ɔ tɔn kpo hǔn ɔ sín xixo kpo yiyi do kpɔ * ɖiɖe hǔn ɔ tɔn yiyi * ɖɔ e na blo sukanɛ bo na kpɔn kloklo hǔn'kan lɛ tɔn * ɖɔ e na ɖa aɖɔ kpo hún kpo bo gbeje kpɔn * ... == Xokwin azɔn nɛ ɔ tɔn lɛ == Azɔ nukún kpedo hǔn wu tɔn ɔ ɖó goflɛmɛ gege<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.aspirin.ca/fr/heart-health/glossary/|xotá ɔ=GLOSSAIRE DES TERMES LIÉS À LA SANTÉ CARDIAQUE|atɛ ɔ=www.aspirin.ca|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.medilearn.app/ressources/vocabulaire-medical-cardiologie|azǎn ɔ=azan 17ɔ avivɔsun xwe 2026, è xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026|atɛ ɔ=www.medilearn.app|xotá ɔ=Vocabulaire médical en cardiologie : le lexique du cœur}}</ref>. Yé ɖie : * lée hǔn ɔ nɔ xo gbɛn e gbɔn hún ɔ sisa tɔn kpo hǔn sǐn xixo kpo gblamɛ sín azɔwatɔ * kan e mɛ hún nɔ sa gbɔn lɛ sin tinmɛ tɔ * kan kpɛvi kpɛvi e mɛ hún nɔ sa gbɔn lɛ gbejekpɔntɔ * hǔn gbeje kpɔn tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn. Enɛ lɛ gudo ɔ, e na mɔ : * mɛ e nɔ kpɔn ɖɔ hǔn é ɖo xixo wɛ bleble a ji kpo le hún ɔ nɔ kún gbɔn e kpo * hǔn kan lɛ gbejekpɔn sǐn azɔwatɔ * kan kpɛvi kpɛvi lɛ gbejekpɔntɔ, * hǔn sin xixo sín jlɛyitɔ * kan sɔ domɛwutɔ bo na do yi jlɛ lée hun ɔ ɖo xixo gbɔn wɛ e * ''yɛ hǔn tɔn yi tɔ''. == Azɔn e kunkpla hun e == Azɔn tɛnmɛ tɛnmɛ e hǔn nɔ jɛ lɛ ɖe ɖié<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://world-heart-federation.org/fr/what-is-cvd/|atɛ ɔ=world-heart-federation.org|xotá ɔ=Qu'est-ce qu'une maladie cardiovasculaire ?|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.fedecardio.org/je-m-informe/categorie-je-m-informe/les-maladies/les-pathologies-cardiovasculaires/|xotá ɔ=Les pathologies cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.fedecardio.org|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> : {| class="wikitable" | valign="top" | * Hǔnji'zɔn lɛ ** Vɛsuvɛsu akɔnji tɔn ** azɔgbigbɛ kantlitli hǔn tɔn lɛ tɔn ** Hǔn nɔ xo gblawun bo nɔ lin xoo bo nɔ lɛ xo ** Hǔnkan lɛ sǐn azɔn magbokɔ ** Alisusu hǔnkan tɔn * Lantikan'zɔn lɛ ** Hǔn ɔ sɔ nɔ vlɔ a ** Hǔn ɔ sɔ nɔ gbɔn kanjɔ ganji a ** Hǔn ɔ xo akpa bo sɔ nɔ suxu gbɔn hún ganji a. ** Hǔn tli ** Hǔn vlɔ * Ali e byɔ hǔn ɔ mɛ lɛ e sín azɔn ** Ali ɔ hwe ** Húnxwinu'zɔn ** Wuvɛ mɔ ɖ'azamɛ e kunkpla alisusu hǔnkan lɛ tɔn e ** ... * Azɔn e kunkpla adɔkpo e mɛ hǔn ɔ nɔ e | valign="top" | * Azɔn e kunkpla hǔn ɔ xixo lɛ e * Azɔn e kunkpla hǔnkan lɛ * Azɔn hǔn tɔn kpaa lɛ |} == Atinkɛn e nɔ w'azɔ ɖo hun wu e == == Tito é nɔ kpé nukún do nukplɔnkpɔn do hun wu == == Dodo tɔn == s0pxiu3gcumilrl3f45gpqwkw7ooxgx 44457 44456 2026-10-11T14:55:52Z Gbehlon 26 /* Mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn */ yɛ 44457 wikitext text/x-wiki [[Wékpo:Diagram of the human heart (cropped) es.svg|alt=Hǔn|vignette|Ɖiɖe hǔn tɔn kpodo akpaxwe tɛnmɛ tɛnmɛ tɔn lɛ kpo]] '''Doto'zɔ é nɔ kpé nukún dó hǔn kpo azɔn tɔn lɛ kpo wu é''' ɔ, nyí ala azɔngblegble tɔn ɖokpo ɖo w'azɔ do hǔn kpo nǔ é ko kunkpla kanjɔ na sa gbɔn lanmɛ e bi kpan wú. Akpaxwe nɛ ɔ mɛ ɔ e mɔ mɛgbejekpɔn li e na gbɔn e kpo le e na gbɔ azɔn e kunkpla hǔnwujɔnú e ma sɔgbe sín jijihwenu a lɛ gbɔn e kpo, azɔn e kunkpla korona zɔn lɛ, gbɔjɛ hwe do mɛ lɛ, kpo azɔn e kan hǔn'kan lɛ kpodo le é hǔn nɔ xo gbɔn e kpan. Dotóo e nɔ w'azɔ mɔ hun lɛ e nɔ ylɔ ye ɖɔ dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ. Bɔ ye mɛ e nɔ kpé nukún yɔkpɔvu lɛ wu é nɔ nyí dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn. Ye mɛ e nɔ zɛ mɛ nɔ nyí mɛzɛ ɖo hǔn wu tɔ. E na ɖɔ ɔ tito hǔn tɔn kpo azɔ wiwa tɔn kpo bi yi xwe do kanjɔ mɛ, loɔ e nɔ gbeje kanjɔ kpo azɔn e kunkpla ɛ lɛ kpo kpɔn a ɖo dotóo azɔ nɛ ɔ watɔ ɖo vo. == Mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn == === Dobanu nǔ e hɛn ɔ e na dɔn hǔn'zɔn wa lɛ e === Nǔ e na hɛn azɔn mɔhun lɛ e ye ɖié<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.hug.ch/elips/facteurs-risque|xotá ɔ=Les facteurs à risques cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.hug.ch|azǎn ɔ=e xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.ameli.fr/assure/sante/themes/sante-cardiovasculaire/definition-facteurs-favorisants|xotá ɔ=Le risque cardiovasculaire et ses facteurs|atɛ ɔ=www.ameli.fr|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11 ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> : * Mɛxo nyínyí ; * Sunnu e ɖo bɛ sín xwe 50 ɔ kpo nyɔnu é ɖo bɛ sín xwe 60 ɔ kpo wɛ azɔn mɔhun hɛn ɔ e na jɛ ɖiɖe do ji ; * Enyí mɛɖe ko jɛ kpɔn ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ ɔ e hɛn ɔ e na jɛ ; * Azɔ núnú ; * Húnyíji húnyido sín azɔn ; * Ami sukpɔ ɖo hún mɛ ; * Aɖɔvivi'zɔn ; * Kloklo din gan ; * Fi ɖokpo nunɔ; * nǔsisi hwebinu<ref name=":1">{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.leparisien.fr/societe/sante/stress-chronique-facteur-de-risque-a-part-entiere-de-maladies-cardiovasculaires-13-01-2017-6564117.php|xotá ɔ=Stress Chronique : facteur de risque a part entière de maladies cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.leparisien.fr|azǎn ɔ=azan 13ɔ alunsun xwe 2017, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref>. Nǔ e nɔ zɔn hǔn'zɔn lɛ e nɔ lɛ ylɔ ye ɖɔ <<ye na huzu>>, bɔ e ɖo dandan mɛ ɖɔ è n'î ba do na heze heze bo tuwun fi e ye nɔ nɔ huzu ɖée bo na kpɔn ɖɔ ye ɖekpo alo kun yetɔn vɔ bi a ji. Ɖe wɛ nyí azɔ nunu, húnyiji húnyido, ami sukpɔ ɖo hún mɛ, kloklo din gan, aɖɔvivi'zɔn... bo gbɔn vo nú xwe é ɖo mɛta e, sunnu alo nyɔnu è e nyí é alo azɔn è e nɔ jɛ ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ e bɔ ye dɛ lɛ ɔ ye sixu huzu a.<ref name=":1" /> === Nukanbyɔ lɛ (Anamunɛzi) === Nǔ e nɔ kanbyɔ ɖo mɛgbejekpɔn tɛnmɛ lɛ e ɖié. E nɔ kanbyɔ * ɖɔ adajaxu lɛ ɖo vivɛ wɛ a ji, * ɖɔ agbɔn nɔ hwedo mɛ wɛ a ji, * ɖɔ e nɔ bamɛɖekpo wɛ a ji, * ɖɔ hǔn ɔ nɔ xo blewun blewun wɛ a ji, * ɖɔ e nɔ mɔ wuvɛ ɖo zɔnlin ɖiɖi mɛ wɛ a ji. [[Wékpo:Stress test.jpg|alt=Lanmɛgbejekpɔn|vignette|Hǔngbejekpɔn]] === Lanmɛgbejekpɔn === E junjɔn nu elɔ lɛ ji : E na kpɔn : * hǔn ɔ le xo gbɔn wɛ é ɖée ; * le hún ɔ ɖo sisa wɛ gbɔn ɖo lan ɔ mɛ e ; * le fijo ɔ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e ; * le kan lɛ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e kpo le gbɔjɛ ɖo dindin gbɔn wɛ kpo ; * nú hǔn ɔ nǔ ɖe jɛdo ɖ'azɔ wiwa tɔn wu a ji : afɔ lɛ ji vlafo a. == Vɔgbɔnji mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn == Azɔn e jɛ wɛ é ɖée wɛ na zɔn bɔ e na byɔ<ref>{{Dodo kan|xotá ɔ=Check-Up Cardiaque : Quels Examens Pour Évaluer Le Risque ?|kan ɔ=https://acibadem.fr/news/examens-check-up-cardiaque-risque-cardiovasculaire/|atɛ ɔ=acibadem.fr|azǎn ɔ=azan 4ɔ liyasun xwe 2026, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> : * Hladio adaja ɔ tɔn * xlɛ lée hǔn ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e * yɛ hǔn ɔ tɔn * gandido ɖo lɔnyiji lɔnfɔnkan liji bo na do yi azɔwiwa hǔn ɔ tɔn * macinu dido nu keze ɖokpo alo we bo na kpɔn hǔn sín azɔwiwa * tansyɔn yiyi * tansyɔn, azɔwiw hǔn ɔ tɔn kpo hǔn ɔ sín xixo kpo yiyi do kpɔ * ɖiɖe hǔn ɔ tɔn yiyi * ɖɔ e na blo sukanɛ bo na kpɔn kloklo hǔn'kan lɛ tɔn * ɖɔ e na ɖa aɖɔ kpo hún kpo bo gbeje kpɔn * ... == Xokwin azɔn nɛ ɔ tɔn lɛ == Azɔ nukún kpedo hǔn wu tɔn ɔ ɖó goflɛmɛ gege<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.aspirin.ca/fr/heart-health/glossary/|xotá ɔ=GLOSSAIRE DES TERMES LIÉS À LA SANTÉ CARDIAQUE|atɛ ɔ=www.aspirin.ca|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.medilearn.app/ressources/vocabulaire-medical-cardiologie|azǎn ɔ=azan 17ɔ avivɔsun xwe 2026, è xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026|atɛ ɔ=www.medilearn.app|xotá ɔ=Vocabulaire médical en cardiologie : le lexique du cœur}}</ref>. Yé ɖie : * lée hǔn ɔ nɔ xo gbɛn e gbɔn hún ɔ sisa tɔn kpo hǔn sǐn xixo kpo gblamɛ sín azɔwatɔ * kan e mɛ hún nɔ sa gbɔn lɛ sin tinmɛ tɔ * kan kpɛvi kpɛvi e mɛ hún nɔ sa gbɔn lɛ gbejekpɔntɔ * hǔn gbeje kpɔn tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn. Enɛ lɛ gudo ɔ, e na mɔ : * mɛ e nɔ kpɔn ɖɔ hǔn é ɖo xixo wɛ bleble a ji kpo le hún ɔ nɔ kún gbɔn e kpo * hǔn kan lɛ gbejekpɔn sǐn azɔwatɔ * kan kpɛvi kpɛvi lɛ gbejekpɔntɔ, * hǔn sin xixo sín jlɛyitɔ * kan sɔ domɛwutɔ bo na do yi jlɛ lée hun ɔ ɖo xixo gbɔn wɛ e * ''yɛ hǔn tɔn yi tɔ''. == Azɔn e kunkpla hun e == Azɔn tɛnmɛ tɛnmɛ e hǔn nɔ jɛ lɛ ɖe ɖié<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://world-heart-federation.org/fr/what-is-cvd/|atɛ ɔ=world-heart-federation.org|xotá ɔ=Qu'est-ce qu'une maladie cardiovasculaire ?|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.fedecardio.org/je-m-informe/categorie-je-m-informe/les-maladies/les-pathologies-cardiovasculaires/|xotá ɔ=Les pathologies cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.fedecardio.org|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> : {| class="wikitable" | valign="top" | * Hǔnji'zɔn lɛ ** Vɛsuvɛsu akɔnji tɔn ** azɔgbigbɛ kantlitli hǔn tɔn lɛ tɔn ** Hǔn nɔ xo gblawun bo nɔ lin xoo bo nɔ lɛ xo ** Hǔnkan lɛ sǐn azɔn magbokɔ ** Alisusu hǔnkan tɔn * Lantikan'zɔn lɛ ** Hǔn ɔ sɔ nɔ vlɔ a ** Hǔn ɔ sɔ nɔ gbɔn kanjɔ ganji a ** Hǔn ɔ xo akpa bo sɔ nɔ suxu gbɔn hún ganji a. ** Hǔn tli ** Hǔn vlɔ * Ali e byɔ hǔn ɔ mɛ lɛ e sín azɔn ** Ali ɔ hwe ** Húnxwinu'zɔn ** Wuvɛ mɔ ɖ'azamɛ e kunkpla alisusu hǔnkan lɛ tɔn e ** ... * Azɔn e kunkpla adɔkpo e mɛ hǔn ɔ nɔ e | valign="top" | * Azɔn e kunkpla hǔn ɔ xixo lɛ e * Azɔn e kunkpla hǔnkan lɛ * Azɔn hǔn tɔn kpaa lɛ |} == Atinkɛn e nɔ w'azɔ ɖo hun wu e == == Tito é nɔ kpé nukún do nukplɔnkpɔn do hun wu == == Dodo tɔn == 8wqc6ei9t5aq4uoje2cj2zg1h81ajn6 44458 44457 2026-10-11T15:01:22Z Gbehlon 26 /* Lanmɛgbejekpɔn */ yɛ 44458 wikitext text/x-wiki [[Wékpo:Diagram of the human heart (cropped) es.svg|alt=Hǔn|vignette|Ɖiɖe hǔn tɔn kpodo akpaxwe tɛnmɛ tɛnmɛ tɔn lɛ kpo]] '''Doto'zɔ é nɔ kpé nukún dó hǔn kpo azɔn tɔn lɛ kpo wu é''' ɔ, nyí ala azɔngblegble tɔn ɖokpo ɖo w'azɔ do hǔn kpo nǔ é ko kunkpla kanjɔ na sa gbɔn lanmɛ e bi kpan wú. Akpaxwe nɛ ɔ mɛ ɔ e mɔ mɛgbejekpɔn li e na gbɔn e kpo le e na gbɔ azɔn e kunkpla hǔnwujɔnú e ma sɔgbe sín jijihwenu a lɛ gbɔn e kpo, azɔn e kunkpla korona zɔn lɛ, gbɔjɛ hwe do mɛ lɛ, kpo azɔn e kan hǔn'kan lɛ kpodo le é hǔn nɔ xo gbɔn e kpan. Dotóo e nɔ w'azɔ mɔ hun lɛ e nɔ ylɔ ye ɖɔ dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ. Bɔ ye mɛ e nɔ kpé nukún yɔkpɔvu lɛ wu é nɔ nyí dotóo hǔn wu kpé nukún do tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn. Ye mɛ e nɔ zɛ mɛ nɔ nyí mɛzɛ ɖo hǔn wu tɔ. E na ɖɔ ɔ tito hǔn tɔn kpo azɔ wiwa tɔn kpo bi yi xwe do kanjɔ mɛ, loɔ e nɔ gbeje kanjɔ kpo azɔn e kunkpla ɛ lɛ kpo kpɔn a ɖo dotóo azɔ nɛ ɔ watɔ ɖo vo. == Mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn == === Dobanu nǔ e hɛn ɔ e na dɔn hǔn'zɔn wa lɛ e === Nǔ e na hɛn azɔn mɔhun lɛ e ye ɖié<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.hug.ch/elips/facteurs-risque|xotá ɔ=Les facteurs à risques cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.hug.ch|azǎn ɔ=e xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.ameli.fr/assure/sante/themes/sante-cardiovasculaire/definition-facteurs-favorisants|xotá ɔ=Le risque cardiovasculaire et ses facteurs|atɛ ɔ=www.ameli.fr|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11 ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> : * Mɛxo nyínyí ; * Sunnu e ɖo bɛ sín xwe 50 ɔ kpo nyɔnu é ɖo bɛ sín xwe 60 ɔ kpo wɛ azɔn mɔhun hɛn ɔ e na jɛ ɖiɖe do ji ; * Enyí mɛɖe ko jɛ kpɔn ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ ɔ e hɛn ɔ e na jɛ ; * Azɔ núnú ; * Húnyíji húnyido sín azɔn ; * Ami sukpɔ ɖo hún mɛ ; * Aɖɔvivi'zɔn ; * Kloklo din gan ; * Fi ɖokpo nunɔ; * nǔsisi hwebinu<ref name=":1">{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.leparisien.fr/societe/sante/stress-chronique-facteur-de-risque-a-part-entiere-de-maladies-cardiovasculaires-13-01-2017-6564117.php|xotá ɔ=Stress Chronique : facteur de risque a part entière de maladies cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.leparisien.fr|azǎn ɔ=azan 13ɔ alunsun xwe 2017, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref>. Nǔ e nɔ zɔn hǔn'zɔn lɛ e nɔ lɛ ylɔ ye ɖɔ <<ye na huzu>>, bɔ e ɖo dandan mɛ ɖɔ è n'î ba do na heze heze bo tuwun fi e ye nɔ nɔ huzu ɖée bo na kpɔn ɖɔ ye ɖekpo alo kun yetɔn vɔ bi a ji. Ɖe wɛ nyí azɔ nunu, húnyiji húnyido, ami sukpɔ ɖo hún mɛ, kloklo din gan, aɖɔvivi'zɔn... bo gbɔn vo nú xwe é ɖo mɛta e, sunnu alo nyɔnu è e nyí é alo azɔn è e nɔ jɛ ɖo hɛnnu mɛtɔn mɛ e bɔ ye dɛ lɛ ɔ ye sixu huzu a.<ref name=":1" /> === Nukanbyɔ lɛ (Anamunɛzi) === Nǔ e nɔ kanbyɔ ɖo mɛgbejekpɔn tɛnmɛ lɛ e ɖié. E nɔ kanbyɔ * ɖɔ adajaxu lɛ ɖo vivɛ wɛ a ji, * ɖɔ agbɔn nɔ hwedo mɛ wɛ a ji, * ɖɔ e nɔ bamɛɖekpo wɛ a ji, * ɖɔ hǔn ɔ nɔ xo blewun blewun wɛ a ji, * ɖɔ e nɔ mɔ wuvɛ ɖo zɔnlin ɖiɖi mɛ wɛ a ji. [[Wékpo:Stress test.jpg|alt=Lanmɛgbejekpɔn|vignette|Hǔngbejekpɔn]] === Lanmɛgbejekpɔn === [[Wékpo:ECG V210s.png|alt=hǔn|vignette|hǔn sǐn jlɛ yiyi]] E junjɔn nu elɔ lɛ ji : E na kpɔn : * hǔn ɔ le xo gbɔn wɛ é ɖée ; * le hún ɔ ɖo sisa wɛ gbɔn ɖo lan ɔ mɛ e ; * le fijo ɔ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e ; * le kan lɛ ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e kpo le gbɔjɛ ɖo dindin gbɔn wɛ kpo ; * nú hǔn ɔ nǔ ɖe jɛdo ɖ'azɔ wiwa tɔn wu a ji : afɔ lɛ ji vlafo a. == Vɔgbɔnji mɛgbejekpɔn hun wu kpé nukún do tɔn == Azɔn e jɛ wɛ é ɖée wɛ na zɔn bɔ e na byɔ<ref>{{Dodo kan|xotá ɔ=Check-Up Cardiaque : Quels Examens Pour Évaluer Le Risque ?|kan ɔ=https://acibadem.fr/news/examens-check-up-cardiaque-risque-cardiovasculaire/|atɛ ɔ=acibadem.fr|azǎn ɔ=azan 4ɔ liyasun xwe 2026, b'ɛ xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> : * Hladio adaja ɔ tɔn * xlɛ lée hǔn ɖo azɔ wa gbɔn wɛ e * yɛ hǔn ɔ tɔn * gandido ɖo lɔnyiji lɔnfɔnkan liji bo na do yi azɔwiwa hǔn ɔ tɔn * macinu dido nu keze ɖokpo alo we bo na kpɔn hǔn sín azɔwiwa * tansyɔn yiyi * tansyɔn, azɔwiw hǔn ɔ tɔn kpo hǔn ɔ sín xixo kpo yiyi do kpɔ * ɖiɖe hǔn ɔ tɔn yiyi * ɖɔ e na blo sukanɛ bo na kpɔn kloklo hǔn'kan lɛ tɔn * ɖɔ e na ɖa aɖɔ kpo hún kpo bo gbeje kpɔn * ... == Xokwin azɔn nɛ ɔ tɔn lɛ == Azɔ nukún kpedo hǔn wu tɔn ɔ ɖó goflɛmɛ gege<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.aspirin.ca/fr/heart-health/glossary/|xotá ɔ=GLOSSAIRE DES TERMES LIÉS À LA SANTÉ CARDIAQUE|atɛ ɔ=www.aspirin.ca|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.medilearn.app/ressources/vocabulaire-medical-cardiologie|azǎn ɔ=azan 17ɔ avivɔsun xwe 2026, è xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026|atɛ ɔ=www.medilearn.app|xotá ɔ=Vocabulaire médical en cardiologie : le lexique du cœur}}</ref>. Yé ɖie : * lée hǔn ɔ nɔ xo gbɛn e gbɔn hún ɔ sisa tɔn kpo hǔn sǐn xixo kpo gblamɛ sín azɔwatɔ * kan e mɛ hún nɔ sa gbɔn lɛ sin tinmɛ tɔ * kan kpɛvi kpɛvi e mɛ hún nɔ sa gbɔn lɛ gbejekpɔntɔ * hǔn gbeje kpɔn tɔ yɔkpɔvu lɛ tɔn. Enɛ lɛ gudo ɔ, e na mɔ : * mɛ e nɔ kpɔn ɖɔ hǔn é ɖo xixo wɛ bleble a ji kpo le hún ɔ nɔ kún gbɔn e kpo * hǔn kan lɛ gbejekpɔn sǐn azɔwatɔ * kan kpɛvi kpɛvi lɛ gbejekpɔntɔ, * hǔn sin xixo sín jlɛyitɔ * kan sɔ domɛwutɔ bo na do yi jlɛ lée hun ɔ ɖo xixo gbɔn wɛ e * ''yɛ hǔn tɔn yi tɔ''. == Azɔn e kunkpla hun e == Azɔn tɛnmɛ tɛnmɛ e hǔn nɔ jɛ lɛ ɖe ɖié<ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://world-heart-federation.org/fr/what-is-cvd/|atɛ ɔ=world-heart-federation.org|xotá ɔ=Qu'est-ce qu'une maladie cardiovasculaire ?|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref><ref>{{Dodo kan|kan ɔ=https://www.fedecardio.org/je-m-informe/categorie-je-m-informe/les-maladies/les-pathologies-cardiovasculaires/|xotá ɔ=Les pathologies cardiovasculaires|atɛ ɔ=www.fedecardio.org|azǎn ɔ=è xa ɖ'azan 11ɔ kɔnyasun xwe 2026}}</ref> : {| class="wikitable" | valign="top" | * Hǔnji'zɔn lɛ ** Vɛsuvɛsu akɔnji tɔn ** azɔgbigbɛ kantlitli hǔn tɔn lɛ tɔn ** Hǔn nɔ xo gblawun bo nɔ lin xoo bo nɔ lɛ xo ** Hǔnkan lɛ sǐn azɔn magbokɔ ** Alisusu hǔnkan tɔn * Lantikan'zɔn lɛ ** Hǔn ɔ sɔ nɔ vlɔ a ** Hǔn ɔ sɔ nɔ gbɔn kanjɔ ganji a ** Hǔn ɔ xo akpa bo sɔ nɔ suxu gbɔn hún ganji a. ** Hǔn tli ** Hǔn vlɔ * Ali e byɔ hǔn ɔ mɛ lɛ e sín azɔn ** Ali ɔ hwe ** Húnxwinu'zɔn ** Wuvɛ mɔ ɖ'azamɛ e kunkpla alisusu hǔnkan lɛ tɔn e ** ... * Azɔn e kunkpla adɔkpo e mɛ hǔn ɔ nɔ e | valign="top" | * Azɔn e kunkpla hǔn ɔ xixo lɛ e * Azɔn e kunkpla hǔnkan lɛ * Azɔn hǔn tɔn kpaa lɛ |} == Atinkɛn e nɔ w'azɔ ɖo hun wu e == == Tito é nɔ kpé nukún do nukplɔnkpɔn do hun wu == == Dodo tɔn == if1h9tsa7fntqqd41w2mdopy8ox3ome