Wikipedia fowiki https://fo.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter Miðil Serstakt Kjak Brúkari Brúkarakjak Wikipedia Wikipedia-kjak Mynd Myndakjak MediaWiki MediaWiki-kjak Fyrimynd Fyrimyndakjak Hjálp Hjálparkjak Bólkur Bólkakjak TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 787 388535 388350 2026-06-09T04:53:07Z InternetArchiveBot 24584 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 388535 wikitext text/x-wiki {{hálvvard}} {{mánaðargrein}} {{Infoboks Land |uppruna_navn = Føroyar |navn = Føroyar |mynd_flagg = Flag of the Faroe Islands.svg |mynd_skjald = Coat_of_arms_of_the_Faroe_Islands.svg |motto = Einki |mynd_positión = LocationFaroeIslands.png |alment_mál = [[Føroyskt mál|Føroyskt]] og [[Danskt mál|danskt]]<ref>http://www.tinganes.fo/Default.aspx?ID=219</ref> |høvuðsstaður = [[Tórshavn]] |forseti_heitið = Kongur |forseti = [[Fríðrikur X]] |løgmaður_heitið= Løgmaður |løgmaður = [[Aksel V. Johannesen]] |vídd = 1&nbsp;395,74 |vatn = 0,5 |íbúgvar = 54&nbsp;211<small> (januar 2023)</small><ref>[https://kvf.fo/greinar/2023/01/10/folkatalid-veksur-stodugt bbbb Fólkatalið veksur støðugt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110130710/https://kvf.fo/greinar/2023/01/10/folkatalid-veksur-stodugt |date=2023-01-10 }}, kvf.fo, 10. januar 2023.</ref> |íbúgvar_ár = 2022 |íbúgvar_km2 = 38 |fullveldi = Einki <small>¹ |gjaldoyra = [[Føroysk króna]] |tíðarøki = [[UTC]]+0 (summartíð: UTC+1) |tjóðsangur = [[Tú alfagra land mítt]] |alnet_økisnavn = [[.fo]] |telefon_landakota= 298 |spenningur = 230 V, 50 Hz |viðmerkingar= <small>¹Føroyar hava síðan [[1814]] verið ein partur av [[Danmark|danska ríkinum]], men síðan [[1948]] havt egið heimastýri.</small> }} [[Mynd:Map_of_the_Faroe_Islands_en.svg|thumb|Kort av Føroyum]] '''Føroyar''' ([[Danskt mál|danskt]]: ''Færøerne''; 62°&nbsp;norðurbreidd, 7°&nbsp;vesturlongd) eru oyggjaland í [[Atlantshav|Norðuratlantshavi]]. Føroyar eru partur av [[Norðurlond]]um, staddar í [[Norðurevropa]] og eru limur í [[Ríkisfelagsskapur|Ríkisfelagsskapinum]]. Føroya íbúgvar verða nevndir ''føroyingar'', og tungumál føroyinga er [[Føroyskt mál|føroyskt]]. Føroyska flaggið verður nevnt [[Merkið]] og [[Skjaldarmerki Føroya|føroyska skjaldarmerkið]] ímyndar ein veðr á bláum skjøldri. Oyggjarnar hava egið [[løgting]] og egið flagg. Føroyar eru ikki limur í­­ [[ES]], hóast [[Danmark]] er. Føroyar liggja í Norðuratlantshavi, 280&nbsp;km norðan fyri [[Hetland]], 430&nbsp;km frá [[Ísland]]i og 575&nbsp;km vestan fyri [[Noreg]]. Landið er fjallaland, 18&nbsp;størri og smærri oyggjar, umleið 1400&nbsp;km² til samans. Norður og suður er landið 113&nbsp;km, og eystur og vestur eru 75&nbsp;km. Veðurlagið er óstøðugt. Hin 1. juli 2011 búðu 49.267 fólk í Føroyum.<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fo.html |title=Archive copy |accessdate=2008-03-23 |archive-date=2019-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190506104321/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fo.html |dead-url=yes |archivedate=2019-05-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190506104321/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fo.html }}</ref> Umleið 19.300 búgva í høvuðsstaðarkommununi, [[Tórshavnar kommuna|Tórshavn]], og uml. 4.700 fólk búgva í næststørsta býnum í Føroyum, sum er [[Klaksvík]]. [[Miðallívsævi]]n í landinum er 80,11 ár.<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fo.html |title=CIA World Factbook, Føroyar |accessdate=2008-03-23 |archive-date=2019-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190506104321/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fo.html |dead-url=yes |archivedate=2019-05-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190506104321/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fo.html }}</ref> Fiskivinnan er tann týdningarmesta inntøkukeldan í Føroyum, og hon fevnir um 95 % av øllum útflutningi úr Føroyum.<ref>{{Cite web |title=Hagstova Føroya, Fiskiskapur |url=http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/HAGSTOVAN/Hagstova_Foroya/tema/Fiskiskapur |access-date=2011-01-02 |archivedate=2011-07-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110709120329/http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/HAGSTOVAN/Hagstova_Foroya/tema/Fiskiskapur }}</ref> == Søga == ''Høvuðsgrein: [[Føroya søga]]'' [[Mynd:Thule_carta_marina_Olaus_Magnus.jpg|thumb|left|upright=.8|[[Thule]].]] [[Mynd:Faroe_stamp_494_Djurhuus_poems_-_grimur_kamban.jpg|thumb|upright=.66|[[Grímur Kamban]] var fyrsti maður, ið setti búgv í Føroyum.]] Tá ið ístíðirnar vóru av um ár 12&nbsp;000–10&nbsp;000 f.&nbsp;Kr., komu Føroyar undan ísinum, men enn lógu tær óbygdar í nógv túsund ár. Sjálvt eisini eftir at fólk um 4&nbsp;000 f.&nbsp;Kr. búsettust í [[Orknoyggjar|Orknoyum]] og [[Hetland]]i. Eftir at ísurin var horvin, kom gróðurin umsíðir, borin av [[hav]]streymum og vindi, og líðir og dalar vallaðust. Rannsóknir av jóansøkugrasfræi kundu bent á búseting í Føroyum longu um 2300&nbsp;f.&nbsp;Kr., m.&nbsp;a. í [[Hoydalar|Hoydølum]]. [[Jóansøkugras]] er planta, ið fylgir menniskjum og [[dýr]]um. [[Pytheas úr Massalia]] gjørdi umleið 310&nbsp;f.&nbsp;Kr. rannsóknarferð út í Norður[[atlantshav]]ið. Hann kom til [[Stóra Bretland|Bretlands]], haðan sigldi hann í seks dagar norðureftir og síðani eystureftir og kom til land, ið hann nevndi ''[[Thule]]''. Semja er ikki um, hvat land hetta var, gitt hevur verið [[Orknoyar]], [[Hetland]], Føroyar og [[Noreg]]. [[Írland|Írski]] munkurin [[Dicuil]] skrivar í 825 bókina ''Liber de mensura orbis terrae'' ([[Føroyskt mál|føroyskt]]: "Bók um mát jarðarkringsins"), har oyggjar, ið helst eru Føroyar, verða nevndar. At døma eftir fjarstøðu og landafrøðiligu lýsingini mugu hesar oyggjar vera Føroyar. Hann sigur, at [[Noreg|norskir]] ránsmenn nú hava rikið einbúgvarnir burtur. [[Grímur Kamban]] er fyrsti landnámsmaður umleið 825. 998 taka føroyingar við [[Kristindómur|kristnari]] trúgv, men tað er politiskt og átrúnaðarligt stríð millum [[Sigmundur Brestisson|Sigmundar Brestissonar]] og [[Tróndur í Gøtu|Tróndar í Gøtu]]. Tróndur í Gøtu stendur á odda fyri mótstøðuni móti trúarskiftinum. Føroyar verða nevndar sum biskupssetur í pávabrævi í 1133. [[Ormur]], Føroya biskupur, er á kirkjufundi í [[Lund]] í 1139. Av tí at hann er hin 4. biskupurin, kann bispasetrið verða stovnað fyri 1100. 1035 tekur [[Leivur Øssursson]] Føroyar í len frá [[Noreg]]s kongi og 1100 verða Føroyar biskupsdømi undir [[Nidaros]] erkabiskupsdømi. [[Erlendur]] bispur skrivar í 1298 [[Seyðabrævið]] í [[Kirkjubøur|Kirkjubø]], har [[Kirkjubømúrurin]] síðani verður byrjað bygdur í 1300, men ikki bygdur liðugur. Erlendur er biskupur í Føroyum 1269–1308. [[Mynd:Sheep Letter, p 1.jpg|thumb|upright=.66|[[Seyðabrævið]] er elsta miðaldarrit sum vit eiga í Føroyum.]] [[Vatikanið|Vatikanríkið]] fær pæturspengar/rómaskatt úr Føroyum fyri árini 1319–1326. Rómaskatt guldu húsbøndur við ávísari ogn. At rokna eftir hesi uppgerðini vóru tá í minsta lagi 270 sjálvstøðug hús við hesi áogn í Føroyum. 1380 fylgja Føroyar við Noregi undir [[Danmark|danskan]] kong. Eftir [[trúbot]]ina 1538 verður biskupstólurin niðurlagdur og Føroyar verða biskupsdømi undir [[Bergen]]s biskupi. Kongur tekur 2/3 av kirkjugóðsinum. 1619 fylgir handilin við Føroyar úr [[Bergen]] til [[Keypmannahavn]]ar. 1620 kemur Føroya kirkja undir [[Sæland]]s biskup. Í [[Gablatíðin]]i 1655–1709 fær [[Kristoffur Gabel]] Føroyar í len. 1662 fær hann, og seinni sonurin, eisini einkarrætt til Føroya handil. 1673 skrivar presturin [[Lucas Debes]] bókina ''Færoæ et Færoa reserata''. Eldur er í í [[Tinganes]]i, og flestu bygningar handlisins brenna í grund. 1688 verður [[Norska Lóg|Norsk Lóg]] galdandi í Føroyum. Stóra turkaránið er í [[Hvalba]] í 1629. [[Sjórænarar]] á tveimum skipum úr [[Algeria]], ið tá var partur av [[Turkaland|turkiska]] [[Osmanska ríkið|Osmannaríkinum]], drepa 6&nbsp;fólk og taka fleiri enn 30 konur og børn við sær til trælamarknaðin í Norður[[afrika]]. Annað skipið fer á land í [[Hvalba]] og gerst vrak. Helst høvdu hesi somu skip í 1627 rænt 250&nbsp;fólk í Íslandi; 35&nbsp;[[Ísland|íslendingar]] vórðu seinni leyskeyptir úr [[Trælur|trældómi]]. Men eingin føroyingur kom aftur. [[Seyðabrævið]] verður týtt til [[Danskt mál|danskt]] í 1637. Nú hava [[Danmark|danskir]] myndugleikar ikki longur skilt tað [[Norrønt|norrøna]] málið. [[Seyðabrævið]] var í gildi, til [[Hagalógin]] kom í 1886. Síðan 1709 er kongligur einahandil. [[Rybergs handil]] er 1768–1788 í Vágsbotni, [[Tórshavn]]. Føroyingar læra at salta sild, og [[klippfiskur]] verður útfluttur. Umsitingin av Føroyum verður 1776 løgd undir [[Sæland]]s stiftsamt. 1781–1788 er føroyaferð [[Jens Christian Svabo|Jens Christians Svabos]], sum skrivar bókina ''Indberetninger fra en Reise i Færøe 1781–1782''. [[Mynd:Royndin_Frida.vágur.jpg|thumb|upright=.8|Minnisvarði til minnis um at [[Nólsoyar Páll]] og aðrir bygdu Royndina Fríðu.]] [[Nólsoyar Páll]] byggir [[Royndin Fríða|Royndina Fríðu]] 1804. Eisini í 1804 verður latínskúlin stongdur (stovnaður 1547). 1809 gongur [[Nólsoyar Páll]] burtur við skipi sínum. Eftir [[Fríðurin í Kiel|Fríðin í Kiel]] 1814 fer [[Noreg]] frá [[Danmark]] og undir [[Svøríki|svenskan]] kong. Føroyar, [[Ísland]] og [[Grønland]] vera verðandi saman við Danmark. [[Løgting]]ið verður avtikið 1816 og Føroyar verða danskt amt. [[Mynd:Faroe_stamp_048_europe_(v_u_hammershaimb).jpg|thumb|upright=.8|[[V. U. Hammershaimb]] ger tað [[Føroyskt mál|føroyska]] [[skriftmál]]ið í 1846.]] Ein avleiðing av kjakinum um undirvísingarmálið í fyribils skúlaskipanini verður, at [[V.U. Hammershaimb|V.&nbsp;U. Hammershaimb]] ger uppskot til [[Føroyskt mál|føroyskt]] [[skriftmál]] í 1846, ið tekur støði í [[Norrønt|norrøna]] upprunanum. Við smærri broytingum er hetta tað skriftmál, vit nýta í dag. Giftingarbannið í “[[Trælalógini]]” frá 1777 verður tikið av. 28&nbsp;føroyingar senda umbøn til stættartingið í [[Roskilde]], um at fáa løgtingið endurreist sum ráðgevandi stovn. Brennivínsnýtslan er farin at vaksa. Avhaldsrørslan byrjar. [[Danska grundlógin]] frá 1849 verður sett í gildi í Føroyum 1850. Fyrsta val í Føroyum til [[Danmark|danska]] ríkisdagin er 1851, og 1852 verður [[Løgting]]ið endurreist sum ráðgevandi amtsráð. Kongligi einahandilin verður avtikin hin 1. januar 1856. Føroyar hava nú fríhandil. 1861 verður realskúlin í [[Tórshavn|Havn]] stovnaður og 1870 læraraskúlin. Almúguskúlar koma 1872. Konufólk sleppa tó ikki inn á skúlan fyrr enn í 1884. Hetta árið verður eisini kommunulóg fyri Føroyar sett í gildi, og [[Slupptíðin|sluppfiskiskapurin]] byrjar. “[[Dimmalætting]]” ([[Danskt mál|danskt]] ''Amtstidende for Færøerne'') kemur út í 1878. Alt er skrivað á [[Danskt mál|donskum]]. Tann [[Jólafundurin|tjóðskaparligi fundurin]] í tinghúsinum er 2. jóladag 1888 og førir til, at [[Føringafelag]] verður stovnað. Fundurin samtykti m.&nbsp;a., at virkast skuldi fyri: * at [[Kristindómur|kristniundirvísingin]] skuldi vera á før; * at [[Føroyskt mál|føroyskt]] skuldi verða fak í skúlanum; * at undirvísast skuldi í føroyskari [[Søga|søgu]]; * at loyvt skuldi verða at prædika á før; * at stovnseta føroyskan háskúla. [[Mynd:Rasmus_effersoe.jpg|thumb|upright=.66|[[Rasmus Effersøe]] var ein av teimum, ið tóku stig til tann gitna [[Jólafundurin 1888|Jólafundin]] í 1888.]] At fremja hesi endamál varð [[Føroyingafelag]] stovnað ein mánað seinni. Í&nbsp;1890 fór Føroyingafelag undir blaðútgávu. “Føroyingatíðindi” var fyrsta blað, ið varð skrivað á [[Føroyskt mál|føroyskum]]. [[Jóannes Patursson]] og [[Rasmus Effersøe]] stóðu á odda fyri nýggju føroysku tjóðskaparrørsluni. 1899 verður [[Føroya Fólkaháskúli]] settur á stovn. [[Mortensens handil]] keypir eisini í 1889 fyrsta føroyska dampskipið ''Føring''. Hann sigldi við [[Fiskur|fiski]] til [[Suðurevropa]], og heim við aftur høvdu teir salt og aðrar vørur. [[Jákup Jakobsen]] doktari leggur fram sítt nýggja føroyska stavingarlag. Hetta byggir á framburðin (ljóðfrøðina) og ikki á upprunan (upprunafrøðina) sum stavingarlagið eftir [[Venceslaus Ulricus Hammershaimb|Hammershaimb]]. Fyrstu politisku flokkar í Føroyum verða til 1906–1908: [[Sambandsflokkurin]] og [[Sjálvstýrisflokkurin]], ið fyrstu ferð fær meiriluti á tingi 1918. [[Løgting]]sskipanin verður broytt 1923: Amtmaður og próstur eru ikki longur løgtingsmenn. Tingið velur sjálvt formann. 1928 fær [[Javnaðarflokkurin]] umboð á tingi. 1937 setir [[Løgting]]ið [[Føroya Studentaskúla]] á stovn. Grein 7 í fyriskipan frá 1912, um at undirvísingarmálið í skúlunum skuldi vera [[Danskt mál|danskt]], verður avtikin hin 13. desember 1938. Føroyskt varð kirkjumál hin 13. mars 1939. 1940–1945 eru [[Bretska hersetingin í Føroyum|Føroyar hersettar av Bretlandi]]. hin 25. apríl 1940 varð [[Merkið]] góðkent sum føroyskt flagg. [[Fólkaflokkurin]], sum varð stovnaður 1939, fekk 6&nbsp;mans á ting í 1940. Við [[Fólkaatkvøðan 14. september 1946|fólkaatkvøðu]] um stjórnaruppskot ella loysing hin 14. september 1946 er meiriluti fyri loysing, men kongur sendir [[løgting]]ið heim, og [[løgting]]sval gevur meiriluta fyri sambandi. [[Heimastýrislógin]] kemur í gildi 1948, og [[Tjóðveldisflokkurin]] stovnaður. Í 1957 verður [[Útvarp Føroya]] stovnað. Føroyar fáa 12&nbsp;fjórðingafiskimark í 1964. [[Fróðskaparsetur Føroya]] verður sett á stovn í 1965. Føroyar fáa umboð í [[Norðurlandaráðið|Norðurlandaráðnum]] í 1970, og í 1974 er løgtingssamtykt um, at Føroyar ikki gerast limur í [[ES|E.&nbsp;E.&nbsp;C]]. Fyrsta føroyska frímerkjaútgávan [[Postverk Føroya|Postverks Føroya]] er 1. apríl 1976. Árið fyri hevði danska postverkið útgivið frímerki við føroyskum teksti. 1977 fáa Føroyar 200 fjórðingafiskimark. Fyrst í [[1990-árini|1990'unum]] valdaði kreppa í Føroyum. Kreppan, ið vardi frá 1989 til 1995, hevði við sær eina mikla fráflyting. Sagt verður, at umleið 10 % av samlaða fólkatalinum flutti av landinum, nógv av hesum til [[Danmark]]ar. == Fólkið == ''Høvuðsgrein: [[Føroyingar]]'' [[Mynd:Faroese_folk_dance_club_from_vagar.jpg|thumb|upright=.8|[[Føroyski tjóðbúnin]] hevur uppruna sín í gerandisbúnanum miðskeiðis í 19.&nbsp;øld.]] [[Mynd:Faroese_Chain_Dance_in_Sjonleikarhusid_on_Olavsoka_2011.jpg|thumb|upright=.8|[[Føroyskur dansur]] í [[Sjónleikarhúsið|Sjónleikarhúsinum]] í Havn.]] [[Mynd:Faroese-Student-Midnamskolen_2003.jpg|thumb|upright=.8|Student i Midnamskolen i dragt]] Føroyingar stava partvíst frá víkingum úr Noregi og partvíst frá trælkonum teirra úr Írlandi og Skotlandi.<ref>Wang, C. August. 2006. Ílegur og Føroya Søga. In: ''Frøði'' pp.20-23</ref> Norðbúgvar úr Noregi komu til Føroya at seta búgv. Í Føroyingasøgu stendur skrivað, at [[Grímur Kamban]] víkingur var fyrstur at búseta seg í Føroyum. Mett verður, at hetta var í ár umleið 825, hálvthundrað ár áðrenn Naddoddur víkingur á veg úr Noregi til Føroya rak av leið og kom sum fyrsti víkingur til Íslands. Hann støðaðist tó ikki har, men vendi aftur til Føroya. Tað var á døgum Haralds Hárfagra serliga, at sagt verður í Føroyingasøgu, at mikið fólk flýddi úr Noregi undan harðræði hansara og valdu at seta búgv í Føroyum, aðrir í Íslandi og øðrum óbygdum londum. Føroyingar eru sambært Føroyingasøgu, eru tí føroyingar ættaðir úr Noregi. Av fyrstan tíð hava føroyingar havt sama sið, mentan og mál sum aðrir norðbúgvar í til dømis Noregi og Íslandi, men síðan hevur málið broytt seg og nøkur ár hundrað seinni, kann føroyska málið sigast at vera sítt egið, tí tað hevur skilt seg so mikið frá hinum. Somuleiðis broytti mentan og siður seg við tíðini og nøkur ár hundrað seinni, høvdu føroyingar skilt seg frá norðmonnum og íslendingum, og kundu har við kallast føroyingar av røttum. Málið æt í landnámstíðini donsk tung og varð talað í Danmark, Noregi, Føroyum og Íslandi. Málið í Svøríki minti um, men var øðrvísi við eysturlendskum orðum og framburði. Orsakað henda uppruna, er føroyska málið nærskylt íslendskum og í minni mun summum bygdarmálum í Vesturnoregi. Í skrift er málið mest líkt íslendskum og eitt sindur nýnorskum. Eisini líkjast siðir íslendinga og norðmanna mest føroyinga siðum. Seyðarhøvd verður etið í Noregi og Íslandi til dømis. Í 2014 var 88,67% av fólkinum føtt í Føroyum, 7,3% – í [[Danmark]], 0,5% – í [[Ísland]]i, 0,37% – í [[Noreg]]i og 3,17% – aðrastaðni.<ref>{{Cite web |title=hagstova.fo |url=http://www.hagstova.fo/fo/hagtalsgrunnur/ibugvar-og-val/folkatal |access-date=2015-07-26 |archivedate=2015-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924024857/http://www.hagstova.fo/fo/hagtalsgrunnur/ibugvar-og-val/folkatal }}</ref> === Navnasiður === ''Høvuðsgrein: [[Eftirnøvn í Føroyum]]'' Vanligasta givna dreingjanavnið í 2014 var Benjamin, næstvanligasta Liam og triðvanligasta Rókur.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.hagstova.fo/fo/hagtalsgrunnur/novn-a-dreingjum-foddir-i-arinum-2001- |access-date=2015-07-09 |archivedate=2015-09-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150907192626/http://www.hagstova.fo/fo/hagtalsgrunnur/novn-a-dreingjum-foddir-i-arinum-2001- }}</ref> Vanligasta givna gentunavnið í 2014 var Eva, næstvanligasta Emma og triðvanligasta Hanna.<ref>http://www.hagstova.fo/fo/hagtalsgrunnur/novn-a-gentum-foddar-i-arinum-2001-{{Deyð leinkja|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Nøvnini Benjamin, Eva og Hanna eru bíblisk nøvn, meðan Liam og Emma eru av forngermaniskum uppruna og Rókur er av fornnorrønum uppruna. Vanligasta eftirnavnið í Føroyum er Joensen, hóast talið hevur minkað síðan 2001.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.hagstova.fo/fo/hagtalsgrunnur/eftirnovn-2001- |access-date=2015-07-09 |archivedate=2015-09-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150907181050/http://www.hagstova.fo/fo/hagtalsgrunnur/eftirnovn-2001- }}</ref> Joensen er donsk umskriving av føroyska eftirnavninum Jógvansson (eisini Jóansson). Hetta samsvarar við vanligasta mannfólkanavnið Jógvan.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.hagstova.fo/fo/hagtalsgrunnur/mannfolkanovn-2001- |access-date=2015-07-10 |archivedate=2015-09-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150907192420/http://www.hagstova.fo/fo/hagtalsgrunnur/mannfolkanovn-2001- }}</ref> Vanligasta konufólkanavnið í 2014 var Anna.<ref>http://www.hagstova.fo/fo/hagtalsgrunnur/konufolkanovn-2001-{{Deyð leinkja|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Orðalýsing === Eingin ivi kann vera um, at ríkisrættarliga støða Føroya ger tað trupult at greina hugtakið ''føroyingur''. Hetta kemst serliga av, at føroyingar ikki hava sjálvstøðugan føroyskan ríkisborgararætt, men eru fevndir av danska ríkisborgararættinum, sum er galdandi fyri alt [[Danmark|Danska ríkið]]. Ein føroyingur er tí í heimastýrishøpi einans "dansk statsborger henboende på Færøerne" og hvørvur sostatt hagfrøðiliga sum føroyingur, um hann flytur til Danmarkar. Hetta hevði við sær, at neyðugt var at skilmarka hugtakið "føroyskur útiseti". Henda skilmarking kundi verða nýtt sum grundarlag fyri leitan í dátasøvnunum hjá Danmarks Statistik. Avgjørt varð tí, í samstarvi við Danmarks Statistik, at hendan skuldi vera soljóðandi: * '''1. ættarlið''': fólk, sum eru fødd í Føroyum, men sum í dag eru búsitandi í [[Danmark]] og hava ikki undanfarin ættarlið búsitandi í Danmark; * '''2. ættarlið''': fólk, sum eru børn hjá 1. ættarliði og eru búsitandi í Danmark. Hesi kunnu annaðhvørt vera fødd í Føroyum ella aðrastaðni, til dømis í Danmark; * '''3. ættarlið''': fólk, sum eru ommu- ella abbabørn hjá 1. ættarliði, og eru búsitandi í Danmark; eisini hesi kunnu annaðhvørt vera fødd í Føroyum ella aðrastaðni, til dømis í Danmark. === Mál === {| class="wikitable" ! style="background:#AF9999" colspan=3 | 15 mest tosaðu móðurmálini í Føroyum (2014)<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.hagstova.fo/fo/folkateljing/folkid-111111/filipinsk-og-teilenskt-vunnu-fram-sum-modurmal |access-date=2014-04-13 |archivedate=2018-07-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180729171357/http://www.hagstova.fo/fo/folkateljing/folkid-111111/filipinsk-og-teilenskt-vunnu-fram-sum-modurmal }}</ref> |- | [[Føroyskt mál|Føroyskt]] ||style=textalign:right | 45&nbsp;361 || 90,8 % |- | [[Danskt mál|Danskt]] ||style=textalign:right | 1 546 ||{{0}}3,1 % |- | [[Íslendskt mál|Íslendskt]] ||style=textalign:right | 201 ||{{0}}0,4 % |- | [[Enskt mál|Enskt]] ||style=textalign:right | 190 ||{{0}}0,3 % |- | [[Filipinskt mál|Filipinskt]] ||style=textalign:right | 103 ||{{0}}0,2 % |- | [[Norskt mál|Norskt]] ||style=textalign:right | 99 ||{{0}}0,2 % |- | [[Tailendskt mál|Tailendskt]] ||style=textalign:right | 86 ||{{0}}0,1 % |- | [[Rumenskt mál|Rumenskt]] ||style=textalign:right | 67 ||{{0}}0,1 % |- | [[Grønlendskt mál|Grønlendskt]] ||style=textalign:right | 62 ||{{0}}0,1 % |- | [[Serbiskt mál|Serbiskt]] ||style=textalign:right | 57 ||{{0}}0,1 % |- | [[Russiskt mál|Russiskt]] ||style=textalign:right | 55 ||{{0}}0,1 % |- | [[Spanskt mál|Spanskt]] ||style=textalign:right | 49 ||{{0}}0,1 % |- | [[Svenskt mál|Svenskt]] ||style=textalign:right | 45 || 0,09 % |- | [[Pólskt mál|Pólskt]] ||style=textalign:right | 40 || 0,08 % |- | [[Kinesiskt mál|Kinesiskt]] ||style=textalign:right | 29 ||0,06 % |} ''Høvuðsgrein: [[Mál í Føroyum]]'' Móðurmál Føroya fólks er [[Føroyskt mál|føroyskt]], ið er sprottið úr forna [[Norrønt|norrøna]] málinum. Føroyskt líkist mest [[Íslendskt mál|íslendskum]] og nøkrum norskum bygdamálum. Eisini hevur danska málið ligið tætt upp at føroyska málinum ígjøgnum øldirnar og havt ávirkan. Tað, at Føroyar liggja so langt burtur frá umheiminum, hevur hjálpt føroyska málinum at vera verandi eitt sera sermerkt [[Talumál|tungumál]]. Í barnaskúlanum er undirvísing í málunum [[Føroyskt mál|føroyskum]], [[Danskt mál|donskum]] og [[Enskt mál|enskum]] kravd. Føroyingar flestir skilja hini [[Norðurlond|norðurlandamálini]], bæði skrivliga og munnliga. Í sambandi við fólkateljingina Manntals, sum varð gjørd 11. nov. í 2011, varð m.a. spurt um, hvat móðurmál fólk høvdu. Í Føroyum eru næstan 3&nbsp;000 fólk (9 %), sum hava annað móðurmál enn tað føroyska; úrslitið vísir, at tilsamans eru 2&nbsp;985 fólk í Føroyum, sum hava annað móðurmál enn føroyskt. Av teimum hevur stívliga helvtin, ella 1&nbsp;546 danskt sum móðurmál (3 %) og restin, 1&nbsp;439 fólk, hava uppaftur onnur móðurmál.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.hagstova.fo/fo/folkateljing/folkid-111111/filipinsk-og-teilenskt-vunnu-fram-sum-modurmal |access-date=2014-04-13 |archivedate=2018-07-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180729171357/http://www.hagstova.fo/fo/folkateljing/folkid-111111/filipinsk-og-teilenskt-vunnu-fram-sum-modurmal }}</ref> Føroyskt er sjálvsagt ovast á listanum og danskt er framvegis nummar tvey. 45&nbsp;361 fólk í Føroyum høvdu føroyskt sum móðurmál tann dagin kanningin varð gjørd, meðan 1&nbsp;546 høvdu danskt. Á&nbsp;3.&nbsp;plássi var íslendskt við 201, á&nbsp;4.&nbsp;plássi enskt við 190, og so á&nbsp;5.&nbsp;plássi kom filipinskt við 103. 99&nbsp;tosaðu norskt og 86&nbsp;teilendskt. === Átrúnaður === ''Høvuðsgrein: [[Átrúnaður í Føroyum]]'' [[Mynd:Church_of_Viðareiði,_Faroe_Islands.JPG|thumb|upright=.8|[[Viðareiðis kirkja]].]] [[Átrúnaður]]in hevur ein stóran leiklut í føroysku [[Føroysk mentan|mentanini]]. Umleið 82,8&nbsp;prosent av fólkinum hoyrir til ta evangelisku-luthersku [[Fólkakirkjan|fólkakirkjuna]],<ref>Landsfólkayvirlitið, Føroya Stiftsstjórn.</ref> og næststørsti bólkurin, sum verður mettur at vera 10&nbsp;prosent, hoyrir til [[Brøðrasamkoman|brøðrasamkomuna]]. Av tí at brøðrasamkoman ikki skrásetur limir, eru eingi nágreinilig hagtøl yvir, hvussu nógv hoyra til brøðrasamkomuna. Restin eru smærri trúarbólkar, sum flestir eru [[Kristindómur|kristnir]]. Sambært fólkateljingini tann 1. nov í 2011 eru yvir 95 prosent av øllum føroyingum [[Kristin|kristnir]] (allir kristnir samkomubólkar eru taldir saman).<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.hagstova.fo/fo/folkateljing/atrunadur/eitt-kristid-samfelag |access-date=2014-04-19 |archivedate=2015-09-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150915032022/http://www.hagstova.fo/fo/folkateljing/atrunadur/eitt-kristid-samfelag }}</ref> Næststørsti bólkur eru tey, sum ikki hava eina trúgv – [[gudloysi]]ngar. Sambært kanningini hava 1&nbsp;397 fólk yvir 15&nbsp;ár í Føroyum onga trúgv. Tey valdu at svara ”onga trúgv”, sum var ein av svarmøguleikunum. Um fólk uttan trúgv ikki verða tald við, tá ið talan er um trúgv, so er [[buddisma]] næststørsta sjálvstøðuga trúgv (66&nbsp;fólk yvir 15&nbsp;ár). Eftir hagtølunum eru nógv flestar kvinnur, og tær allar eru undir 70&nbsp;ár. Tá er bólkurin ”fleiri enn eina trúgv” heldur ikki taldur við. Hann umboðar 85&nbsp;fólk. [[Islam]] er triðstørsti bólkur við 23&nbsp;fólkum. Á næstu plássunum eru [[bahá'í trúgvin]]&nbsp;(13), [[jødadómur]]&nbsp;(12), [[hinduisma]]&nbsp;(7) og [[sikhisma]]&nbsp;(3). Verður hugt eftir sambandinum millum føðiland og trúgv, so er eisini týðiligt, at eisini tey, sum eru fødd uttanlands, men flutt til Føroya, svara at teirra trúgv er kristindómur. Av teimum, sum eru fødd í [[Afrika]], [[Ásia]] ella [[Miðeystur|Miðeystri]] svara 70&nbsp;prosent, at teirra trúgv er kristindómur og 17&nbsp;prosent svaraðu buddisma. Prosentparturin av teimum, sum svaraðu kristindóm, sæst ein lítil munir, um hugt verður eftir aldursbólkunum. Gott 91 % av teimum millum 15 og 29&nbsp;ár svaraðu kristindóm, sum teirra trúgv, men hjá føroyingum yvir 70&nbsp;ár svaraðu næstan 99 %, at teirra trúgv var kristindómur. Hinvegin sæst umvenda gongdin hjá teimum, sum svaraðu onga trúgv. Har minkar parturin, sum svarar onga trúgv við aldrinum. === Fólkatættleiki === [[Mynd:Faroe_Islands,_Streymoy,_Tórshavn_(6).jpg|thumb|upright=.8|Í Føroyum er fólkatættleikin uml. 35 fólk fyri hvønn km², og í [[Streymoy]]nna uml. 60 fólk fyri hvønn km².]] [[Fólkatættleiki]]n í Føroyum er í miðal uml. 35&nbsp;fólk fyri hvønn km² í 2014.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.hagstova.fo/sites/default/files/Faroe%20Islands%20in%20figures%202014_0.pdf |access-date=2014-10-29 |archivedate=2014-10-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141007010243/http://www.hagstova.fo/sites/default/files/Faroe%20Islands%20in%20figures%202014_0.pdf }}</ref> Tað vil siga, at um alt slag av lendi verður tikið við, so hevur hvørt fólk so nógv pláss í part, sum svarar til uml. 4&nbsp;fótbóltsvøllir. Men tað er misjavnt, hvussu nógv pláss er í part kring landið. Á fleiri av [[útoyggj]]unum er bara millum 1 og 2&nbsp;fólk fyri hvønn km². Hinvegin, so býr meira enn ein triðingur av øllum fólkinum í tí størsta býnum, sum er [[Tórshavn]], íroknað [[Hoyvík]] og [[Argir]]. Í&nbsp;[[Suðuroy]] er fólkatættleikin uml. 28&nbsp;fólk fyri hvønn km², og í [[Eysturoy]]nna uml. 38&nbsp;fólk fyri hvønn km². Gongdin í íbúgvatalinum í Føroyum er eins og í øðrum londum tann, at fólk flyta til tey stóru plássini, og at smáplássini í flestum førum minka. Sæð undir einum eru Føroyar eitt stálbygt land; tað vil siga, at miðaltalið av fólki fyri hvønn km² er lágt. Men kortini býr meginparturin av fólkinum tætt saman í býum og bygdum. === Føroyingar í Danmark === [[Mynd:Faroese_girls_in_costume.jpg|thumb|upright=.8||Føroyingar stava frá [[Víkingur|víkingum]], sum av óvart komu til Føroya, meðan teir sigldu vestur úr Noregi til [[Ísland]]s.]] Sambært hagtølunum, búgva í alt 22&nbsp;549 føroyingar, býttir yvir 3&nbsp;ættarlið, í [[Danmark]]. Í&nbsp;1.&nbsp;ættarliðunum er býtið millum kynini ógvuliga ójavnt, av 7&nbsp;737 fólkum er ein meiriluti á 1&nbsp;799 konufólk. Samanlagt eru 9&nbsp;741 av teimum 22&nbsp;549 fødd í Føroyum. Sum skilst av skilmarkingini av einum føroyingi í innganginum, eru øll 7&nbsp;737 fólkini í 1. ættarliði fødd í Føroyum, hetta svarar til 79 % av teimum 9&nbsp;741. Tey írestandi 2&nbsp;004 eru tískil býtt á 2. og 3.&nbsp;ættarlið. Teir 22&nbsp;549 føroyingarnir, sum búgva í Danmark, svara til nærum helvtina (46,75 %) av samlaða fólkatalinum í Føroyum, sum [[1. januar]] [[2006]] var 48&nbsp;219.<ref>Hagstova Føroya</ref> Føroysku útisetarnir eru tó einans 0,415 % av samlaða [[Danmark|danska]] fólkinum, sum um sama mundið var 5&nbsp;427&nbsp;459. Øll trý ættarliðini hava tó til felags, at aldursbólkarnir 25-39&nbsp;ár og 7-16 eru størstir. Hetta er felags fyri bæði kyn. Eisini hava øll trý ættarlið til felags, at størsti parturin av hesum eru búsitandi í [[Keypmannahavn]]arøkinum, [[Región Norðurjútland|Norðurjútlandi]], [[Ribe kommuna|Ribe kommuni]] og [[Århus kommuna|Århus kommunu]]. Minst av føroyingum búgva í [[Bornholms Regiónskommuna|Bornholms Regiónskommunu]].<ref>http://www.dnag.dk/get.file?ID=2783</ref> == Politikkur == ''Høvuðsgrein: [[Politikkur í Føroyum|Føroyskur politikkur]]'' [[Mynd:Tinganes, Tórshavn 2004.1.jpg|thumb|left|upright=.8||[[Tinganes]] er miðdepilin í [[Havn]]. Navnið bendir á, at her helt tingið til frá [[miðøld]] og til løgtingið varð avtikið í einaveldistíðini í 1816.]] [[Mynd:The_Danish_Commonwealth.gif|thumb|upright=.8|Føroyar eru limir í [[Ríkisfelagsskapur|Ríkisfelagsskapinum]] saman við [[Danmark]] og [[Grønland]]i.]] [[Mynd:2025 Aksel Johannesen - (cropped).jpg|thumb|[[Aksel V. Johannesen]] ('''[[Javnaðarflokkurin]]''') var [[Løgmaður|Føroya løgmaður]] frá 2015 til 2019 og aftur frá 2022.]] Føroyingar hava [[Heimastýrislógin|heimastýri]], men eru í [[Ríkisfelagsskapur|ríkisfelagsskapi]] við Danmark, og danska stjórnin hevur ein umboðsmann, [[Ríkisumboðið|ríkisumboðsmaðurin í Føroyum]], búgvandi her á landi. Síðani 1948 hava Føroyar verið ein sjálvstýrandi partur í [[Danmark|danska kongaríkinum]]. Sambært [[heimastýrislógin]]i verða nøkur málsøki umsitin av donskum myndugleikum. [[Løgregla]]n og dómsvaldið í Føroyum eru eisini donsk. Landið hevur egið lóggávuting, [[Løgting]]ið, og [[Merkið|egið flagg]]. Politiskt eru Føroyar skipaðar við [[løgting]]i, ið hevur lóggevandi valdið um hendi, og [[Føroya Landsstýri|landsstýri]], ið hevur útinnandi valdið um hendi. Føroya Løgting verður valt av fólkinum, valrættaraldurin er 18&nbsp;ár. Eftir løtingsval verður nýggj stjórn sett saman av flokkum ið undir samráðingum gerast samdir um hvør politikkur ið skal førast næstu fýra árini. Hesir flokkar skulu helst hava meirilutan í løgtinginum, tað er ikki vanligt í Føroyum at hava minnilutasamgongur. Tá ið nýggj samgonga er skipað, hava stjórnarflokkarnir valt [[Løgmaður|løgmann]] og landsstýrisfólkini úr teirra flokkum. Landsstýrisfólkini kunnu saman við løgmanni vera í minsta lagi tríggir og hava onkuntíð verið upp til nýggju við løgmanni. Løgmaður er hægsti føroyski embætismaður, og hann er formaður fyri [[Føroya Landsstýri]], sum er hægsta føroyska ráð. Til danska fólkatingið velja føroyingar tveir limir. Valrættaraldurin til løgtingið og fólkatingið er 18&nbsp;ár. Til øll politisk val í Føroyum hava kvinnur valrætt, og kvinnur kunnu eins og menn veljast til øll álitsstørv. Oyggjarnar eru skipaðar í seks [[Sýsla|sýslur]], tó hava sýslurnar ikki longur sama týdning sum fyrr. Sýslurnar verða nevndar í fleiri lógum, t.&nbsp;d. í grindalógini. Sýslurnar eru: Streymoyar sýsla, Sandoyar sýsla, Suðuroyar sýsla, Norðoya sýsla, Eysturoya sýsla og Vága sýsla. Tað er serliga innan løgregluna, at tosað var um sýslurnar, har ið hvør sýsla hevði sín sýslumann. Løgreglan, ið er donsk, valdi at gera bygnaðarbroytingar og umskipa sýslumannaembætið nøkur ár eftir, at Føroyar varð bundið meira saman við fyrst Vágatunlinum og síðan Norðoyatunlinum. Tað varð vorði lættari at ferðast millum hesi øki í landinum, og hildi var, at tí var ikki neyðugt longur at hava seks sýslumenn. Bygnaðarbroytingarnar komu í gildi frá 1. apríl 2010 og størsta broytingin var, at Føroyar vóru skipaðar í trý politiøki: Norðurøki, Miðøki og Suðurøki við hvør sínum økisleiðara og varaleiðara. Meiningin var fyrst at avtaka sýslumansembætið, men av tí at fleiri føroyskar lógir nevna uppgávur hjá sýslumanninum, kundi løgreglan ikki bara avtaka hetta embætið. Nú eru 5&nbsp;sýslumenn settir at røkja sýslumansuppgávurnar í teimum trimum politiøkjunum, sum hava 6&nbsp;sýslur.<ref>{{Cite web |url=http://www.heimabeiti.fo/default.asp?page=3&id=348 |title=heimabeiti.fo - Nýggir sýslumenn settir |accessdate=2016-04-20 |archive-date=2016-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160411023648/http://www.heimabeiti.fo/default.asp?page=3&id=348 |dead-url=yes |archivedate=2016-04-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160411023648/http://www.heimabeiti.fo/default.asp?page=3&id=348 }}</ref> Norðurøki er Norðoyggjar og Eysturoy. Miðøki er Streymoy, Sandoy og Vágar og smærru oyggjarnar. Suðurøki er Suðuroy og Lítla Dímun. Í mars 2014 samtykti løgtingið, at eldraøkið skuldi leggjast út til kommunurnar at umsita. Løgtingið samtykti í apríl 2014 Løgtingslóg um kommunalt samstarv á eldraøkinum, Løgtingslóg um heimatænastu, eldrarøkt v.&nbsp;m., og Løgtingslóg um ávís starvsfólkaviðurskifti, tá heimatænastan, eldrarøktin v.&nbsp;m. Tað var [[Annika Olsen]], táverandi landsstýriskvinna í almannamálum, ið tók stig til tað. Ætlan hennara var fyrst, at kommunusamanlegging skuldi fremjast fyrst, soleiðis at tað bert fóru at vera fáar kommunur í Føroyum. Men tað fekst ikki meiriluti fyri kommunusamanlegging, og á fólkaatkvøðu søgdur føroyingar nei til kommunusamanlegging. Eldrøkið varð lagt út til kommunurnar frá 1. januar 2015. Økini eru ikki sýslurnar men nýggj øki. Kommunalu samstørvini um eldraøki eru hesi:<ref>[http://www.amr.fo/arbeidsoki/eldri/eldraokid-til-kommunurnar/ amr.fo - Eldraøkið er lagt til kommunurnar at umsita 1. januar 2015]</ref> *Kommunurnar í Norðoyggjum – Norðoyar Bú- og Heimatænasta *Runavíkar, Nes og Sjóvar kommunur – Økistænastan hjá Skálafjarðarsam-starvinum *Eysturkommuna og Fuglafjarðar kommuna – Heimatænastan í Eysturkommunu og Fuglafjarðar kommunu *Sørvágs og Vága kommunur – Heimatænastan í Vágum *Vestmanna, Eiðis, Kvívíkar og Sunda kommunur – Heimatænastan í VEKS *Kommunurnar í Sandoynni og Skúvoy – Økistænastan í Sandoyar Sýslu *Kommunurnar í Suðuroynni – Bú- og Heimatænastan í Suðuroy *Tórshavnar kommuna – Heilsu- og umsorganartænastan Føroyar er skipað í 30&nbsp;[[Kommunur í Føroyum|kommunur]], og fyri hvørja kommunu stendur eitt kommunustýri, sum verður valt av fólkinum. Kommunur taka sær av lokalum málum, tó at býtið millum land og kommunur ikki altíð er so greitt. Viðvíkjandi grundlóg og ríkisrættarligum viðurskiftum eru viðurskiftini í Føroyum ógreið. [[Danmark|Danska]] grundlógin er ongantíð sett í gildi við fólkaatkvøðu ella samtykt í Løgtinginum. Men hon verður útinnt av dómsvaldinum og øðrum myndugleikum. Tó er heimastýrislógin uttan iva partur av stjórnarlógargrundarlagnum í Føroyum. Føroyar eru ikki limur í [[ES]], og allur handil við onnur lond er skipaður við serligum handilsavtalum. Á [[løgtingsval]]inum 8. desember 2022 gjørdist úrslitið hetta: {| class="wikitable sortable" style="text-align:right; float:center" !style=text-align:left |Flokkur !style=text-align:right |Tinglimir !style=text-align:right |% á vali |- bgcolor="#eeeeee" !style=text-align:left |A. [[Fólkaflokkurin]] | 6 ||18,9 |- !style=text-align:left |B. [[Sambandsflokkurin]] | 7 ||20,0 |-bgcolor="#eeeeee" !style=text-align:left |C. [[Javnaðarflokkurin]] | 9 ||26,6 |- !style=text-align:left |D. [[Sjálvstýrisflokkurin]] | 0 ||2,7 |- bgcolor="#eeeeee" !style=text-align:left |E. [[Tjóðveldi]] | 6 ||17,7 |- !style=text-align:left |H. [[Miðflokkurin]] | 2 ||6,6 |-bgcolor="#eeeeee" !style=text-align:left |F. [[Framsókn]] ||3 ||7,5 |- ! Tilsamans !!style=text-align:right | 33 !!style=text-align:right | 96,8 |} Eftir valið 2008 skipaðu [[Javnaðarflokkurin]], [[Tjóðveldi]] og [[Miðflokkurin]] stjórn við 17&nbsp;tinglimum. Hetta var ein lítil meiriluti, sum kom at merkja samstarvið ímillum flokkarnar. Henda samgongan skipaði seg við [[Jóannes Eidesgaard]] sum [[Løgmaður|løgmann]]. Í samgonguni var tó ikki langt lív lagað, tí longu í septembur 2008 segði løgmaður samstarvið við Tjóðveldi upp. Orsøkin til uppsøgnina av samstarvinum snýði millum annað seg um ósemju um undirsjóvartunnil til [[Sandoy|Sandoyar]], ósemju um skerjing av fiskidøgum umframt ósemju um, hvat ráð skuldi hava eina skrivstovu úti í [[Tinganes]]i. Eftir at samstarvið við Tjóðveldi varð sagt upp, fór Jóannes Eidesgaard undir samráðingar við [[Hin føroyski fólkaflokkurin|Fólkaflokkin]] og [[Sambandsflokkurin|Sambandsflokkin]]. Teir skipaðu samgongu í septembur 2008. Samgongan skipaði seg við [[Kaj Leo Johannesen]] sum [[Løgmaður|løgmann]]. Henda samgongan var ein sonevnd meirilutasamgonga, hon hevði 20 av 33 tinglimum aftanfyri seg. Høvuðsyvirskriftin fyri ta samgonguna var: Sjálvbjargni, altjóðagerð og samhaldsfesti. Sjey politiskir flokkar vóru valdir í løgtingi á valinum í 2011. Kaj Leo Johannesen helt fram sum løgmaður. Løgtingsval varð tann 1. september 2015. Úrslitið av valinum sá soleiðis út: {| class="wikitable" style="text-align:right; float:center" |- !colspan=2 | Flokkar !!colspan=4 | Atkvøður !!colspan=2 | Tinglimir |- ! !style=text-align:left | Listar ! # !! ± # !! % !! ± % !! # !! ± |- |bgcolor={{Farge/Fólkaflokkurin}}| &nbsp; |style=text-align:left |<code>A</code> – [[Fólkaflokkurin]] | 6&nbsp;102 || −781 | 18,9 || −3,6 || 6 || −2 |- |bgcolor={{Farge/Sambandsflokkurin}}| |style=text-align:left |<code>B</code> – [[Sambandsflokkurin]] | 6 046 || −1 500 | 18,7 || −6,0 || 6 || −2 |- |bgcolor={{Farge/Javnaðarflokkurin}}| |style=text-align:left |<code>C</code> – [[Javnaðarflokkurin]] | 8 093 || +2&nbsp;665 | 25,1 || +7,3 || 8 || +2 |- |bgcolor={{Farge/Sjálvstýrisflokkurin}}| |style=text-align:left |<code>D</code> – [[Nýtt Sjálvstýri]] | 1 305 || +15 | 4,1 || −0,1 || 2 || +1 |- |bgcolor={{Farge/Tjóðveldi}}| |style=text-align:left |<code>E</code> – [[Tjóðveldi]] | 6 691 || +1 102 | 20,7 || +2,5 || 7 || +1 |- |bgcolor={{Farge/Framsókn}}| |style=text-align:left |<code>F</code> – [[Framsókn]] | 2 241 || +308 | 7,0 || +0,6 || 2 || ±0 |- |bgcolor={{Farge/Miðflokkurin}}| |style=text-align:left |<code>H</code> – [[Miðflokkurin]] | 1 779 || −104 | 5,5 || −0,7 || 2 || ±0 |- ! !!Tilsamans !!style=text-align:right |32&nbsp;374 ! !!style=text-align:right |100,0 !! !!style=text-align:right |33 !! |} === Evropasamveldið === [[Mynd:Location_European_Union.svg|thumb|Hóast [[Danmark]] er limur í [[ES]], eru Føroyar ikki fevndar av danska ES-limaskapinum.]] Føroyar hava heimastýri í [[Ríkisfelagsskapur|Ríkisfelagsskapinum]]. Hóast Danmark er limur í [[ES|Evropasamveldinum]], eru Føroyar ikki fevndar av danska ES-limaskapinum. Tó eru føroyingar danskir ríkisborgarar og kunnu tí í ávísum førum, sum eru heft at bústaði, fáa tey rættindi, sum danski ES-sáttmálin fevnir um, til dømis rætt at búseta seg og arbeiða í einum ES-landi. Sum føroyingur kanst tú velja annaðhvørt føroyskt pass ella danskt ES-pass. Í veruleikanum hevur valið av passi onga ávirkan á, hvørji rættindi ein føroyingur fær, tá ið hann fer til eitt ES-land. Tað, sum er avgerandi, er bústaðurin. Hetta merkir, at ein føroyingur búsitandi í Føroyum hevur ikki rætt at búseta seg og arbeiða í einum ES-landi sambært felagsmarknaðarrættinum. Hinvegin fær ein føroyingur, sum er danskur ríkisborgari, somu rættindi sum ein ES-borgari, er hann búsitandi í Danmark – uttan mun til um viðkomandi hevur føroyskt-danskt pass ella danskt ES-pass. === Samkynd === [[Mynd:Faroe_Pride_2017.JPG|thumb|upright=.8|[[Føroya Pride]] 2017.]] Í rættarskipanini verður munur gjørdur á [[samkynd]]um og hinkyndum. Eitt nú hava samkynd ikki loyvi at skráseta sítt [[Skrásett parlag|parlag]], og samkynd sleppa ikki at ættleiða. Var uppskot lagt fyri tingi í 2011, um at loyva samkyndum at skráseta seg í parlag, hevði tað ikki verði samtykt.<ref>http://aktuelt.fo/grein/samkynd_avvist_av_logtinginum{{Deyð leinkja|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Samkyndir menn kunnu eisini framvegis ikki lata blóð í Føroyum.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://lgbt.fo/?page_id=376 |access-date=2013-04-04 |archivedate=2018-11-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181117193442/http://lgbt.fo/?page_id=376 }}</ref> Føroyar eru eisini einasta [[Norðurlond|Norðurland]], sum ikki viðurkennir samkyndar familjur. Øll grannalond Føroya loyva samkyndum at skráseta seg í parlagi. Í t. d. [[Noreg]]i, [[Svøríki]], [[Danmark]], [[Ísland]]i, [[Stóra Bretland|Bretlandi]] og [[Holland]]i kunnu samkynt eisini ættleiða. At vera [[samkyndur]] hevur verið loyvt í Føroyum síðan 1933 tá tað varið gjørt lógligt í Danmark.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://copenhagen.angloinfo.com/information/family/lgbt/ |access-date=2013-04-04 |archivedate=2014-09-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140928211426/http://copenhagen.angloinfo.com/information/family/lgbt/ }}</ref> Samstundis varð aldursmark fyri samkynda samlegu sett til 18&nbsp;ár. Síðan varð tað í 1988 gjørt kynleyst og har við set til 15&nbsp;ár.<ref>http://ansoblog.wordpress.com/</ref> Harðskapur orsakað av kynshugi offursins verður bólkaður sum hatursbrotsverk, og fer at hava við sær herda revsing. Hetta er vegna tess, at grein 266b í revsilógini eisini fatar um samkynd.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://logting.elektron.fo/logtingsmal/Logtingsmal06/VanligTingmal/020.06Revsilog-Samkynd.htm |access-date=2013-04-04 |archivedate=2014-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140810160704/http://logting.elektron.fo/logtingsmal/Logtingsmal06/VanligTingmal/020.06Revsilog-Samkynd.htm }}</ref> == Skúlaskapur == [[Mynd:Tvøroyri from Smyril 2.jpg|thumb|upright=.8|[[Tvøroyri]]]] Frálæra fæst í fólkaskúlanum ella á frískúla. Í 1979 fekk [[Landsstýrið]] um hendi at umsita øll føroysk undirvísingarmál, og løgtingslóg um fólkaskúlan kom í gildi 1. august 1979. Lógin sigur m.&nbsp;a., at øll børn í undirvísingarskyldugum eiga ókeypis frálæru í fólkaskúlanum. === Fólkaskúlin === [[Mynd:Faroe_stamp_364_rasmussen_and_skardi.jpg|thumb|upright=.66|[[Føroya Fólkaháskúli]] byrjaði í 1899.]] Fólkaskúlin er almenni skúlin hjá børnum í skúlaaldri í Føroyum. Fólkaskúlin er sjey ára grundskúli og tvey ára framhaldsskúli og kann halda fram við einum 10. flokki. Fólkaskúlalógir verða viðtiknar á [[Føroya Løgting]]i. Landsstýrið er hægsti myndugleiki í skúlaskipinum í Føroyum og fremur henda myndugleika gjøgnum Landsskúlaráðið, sum hevur Landsskúlafyrisitingina at sita fyri skúlaskapinum. Landsskúlaráðið ásetur reglur um endamálið við frálæruni í einstøku lærugreinunum og sendir út leiðbeinandi lesi- og tímaætlarnir. Skúlanevndirnar gera uppskot til skúla- og undirvísingarætlan, sum Landsskúlaráðið skal góðkenna. === Frískúlar og háskúlar === Í frískúlum/privatskúlum fæst frálæra, á sama hátt sum í fólkaskúlanum. Summir frískúlar hava serstakt grundsjónarmið, til dømis átrúðarligt ella politiskt. Hugsanin um privatskúla kom frá fólkum sum til dømis [[Nicolaj Frederik Severin Grundtvig]] og [[Christen Kold]]. Úr hesi skúlahugsan er [[Føroya Fólkaháskúli]] sprottin, hann stovnaðu [[Símun av Skarði]] og [[Rasmus Rasmussen]]. Adventistaskúlin í [[Havn]] er eisini frískúli, og Skt. Frans skúli var privatskúli til 1985, tá ið [[Tórshavnar kommuna]] tók við skúlanum. Í 2013 eru tríggir frískúlar í Føroyum, tveir í Tórshavnar kommunu og ein í Skálabotni í Eysturoynni. Skúlarnir í Havn eru [[Frískúlin við Hoyvíkstjørn]] (Adventistaskúlin) og [[Frískúlin í Havn]], sum í 2007 varð settur á stovn á Velbastað, har barnagarður fyrr hevði verið. Tað vóru Sharon Weiss og Eyðbjørg Dalsgaard, ið tóku stig til frískúlan.<ref>[http://aktuelt.fo/grein/friskulin_verdur_a_velbastad Aktuelt.fo]{{Deyð leinkja|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Frískúlin verður á Velbastað</ref> Í 2013 starvaðust 10&nbsp;lærarar á Frískúlanum í Havn. Frískúlin við Hoyvíkstjørn varð settur á stovn í 1966. Tað var Adventistasamkoman ið setti skúlan á stovn og sum rekur hann enn í dag. 1. august 2003 varð Frískúlin við Hoyvíkstjørn broyttur til sjálvsognarstovn og frískúla sambært løgtingslóg nr.&nbsp;46 frá 26. mars 2002 við egnum viðtøkum.<ref>[http://www.friskulin.fo/Um/Um-okkum Friskulin.fo]{{Deyð leinkja|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Frískúlin Keldan]] í Skálabotni varð settur á stovn í 2010,{{Tørvar keldu|date=Oktober 2022}} ein av stigtakarunum var Jastrid Høj. Fyrsta árið var ein forskúlaflokkur og ein 1. flokkur.<ref>[http://aktuelt.fo/grein/friskulin_kelduni_veksur_vid_risafetum Aktuelt.fo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120831030819/http://aktuelt.fo/grein/friskulin_kelduni_veksur_vid_risafetum |date=2012-08-31 }} Frískúlin í Kelduni veksur við risafetum</ref> === Hægri útbúgving === Studentar ella HF-næmingar fara ofta á [[Fróðskaparsetur Føroya|Fróðskaparsetrið]] ella annan hægri lærustovn at lesa meiri. Lesturin varir vanliga 3-7&nbsp;ár og endar við próvtøku. == Mentan == [[Mynd:Janus Djurhuus, Jørgen-Frantz Jacobsen, William Heinesen, Hans Andrias Djurhuus.jpg|thumb|upright=.8|Teir fyrstu og komandi føroysku rithøvundarnir [[Janus Djurhuus]], [[Jørgen-Frantz Jacobsen]], [[William Heinesen]] og [[Hans A. Djurhuus]] um 1924.]] ''Høvuðsgrein: [[Føroysk mentan]]'' Føroysk mentan hevur sín uppruna í norrønari mentan. [[Føroyskt mál|Málið]] er runnið úr [[Norrønt mál|fornnorrønum]] eins og í grannalondunum. Í stórum eru føroyingar [[Kristindómur|kristnir]] hóast ymsar áskoðanir eru um júst, hvussu stórur partur av fólkinum er kristin. Við aldagomlu [[Kvæði|kvøðingini]] hava føroyingar siðvenju fyri kvøðing og sangi. M.&nbsp;a. orsakað av vantandi viðarvøkstri var ikki vanligt at nýta ljóðføri í Føroyum, og føroyingar hava dansað og kvøðið í staðin. Í&nbsp;[[20.&nbsp;øld]] betraðist millumlanda vøruflutningurin, og føroyingar fóru tá at nýta innflutt ljóðføri, sum nú verða nógv nýtt. Á sama hátt tók [[myndlist]]in dik á seg í 20.&nbsp;øld, og er síðani nógv ment. == Landafrøði == ''Høvuðsgrein: [[Føroysk landafrøði]]'' [[Mynd:Litla-dimun-photo.jpg|thumb|upright=.8|[[Lítla Dímun]] er einasta oyggj í Føroyum, har ongi fólk búgva.]] [[Mynd:Beinisvord,_westcoast_of_suduroy,_faroe_islands.JPG|thumb|upright=.8|[[Beinisvørð]], [[Suðuroy]]. Beinisvørð er tað næsthægsta forbergið í Føroyum, bara [[Enniberg]] er hægri.]] [[Mynd:Sl%C3%A6ttaratindur,_Faroe_Islands.JPG|thumb|upright=.8|left|[[Slættaratindur]] er hægsta fjall í Føroyum.]] [[Mynd:Saksun,_Faroe_Islands_(5).JPG|thumb|left|upright=.8|left|[[Saksun]]ardalur, ið er heilar 10 kilometrar langur.]] [[Mynd:Vestmannabjørgini,_Faroe_Islands_(4).JPG|thumb|left|upright=.8|[[Vestmanna]]bjørgini.]] [[Mynd:Árnafjørður,_Faroe_Islands_(5).jpg|thumb|left|upright=.8|Børn spæla í einari stórari á í [[Árnafjørður|Árnafirði]].]] Føroyar liggja í [[Atlantshav]]i nøkurlunda miðskeiðis ímillum [[Noreg|Norra]], [[Skotland]] og [[Ísland]]. Mitt í [[Golfstreyminum]] í Norður[[atlantshav]]i á 62 stigum norður. Her í [[Atlantshav]]i renna saman heitir og kaldir luftstreymar, og veðurlagið er skiftandi [[Sólin|sól]], regn og mjørki. Um summrini eru Føroyar rímiliga kaldar, við miðalhitanum 11&nbsp;°C (52&nbsp;°[[Fahrenheitstigi|F]]). Miðalhitin í okkara kaldasta mánaði er 3&nbsp;°C (37&nbsp;°[[Fahrenheitstigi|F]]). Sjálvt um tær liggja á 62°&nbsp;norður, so heldur [[Golfstreymurin]] veðurlagið flótt, so vit hava mildar vetrar. Veðurlagið er rímiliga vátt, við nógvum regni og toka, og onkuntíð stórum stormum eisini. Oyggjarnar eru 1&nbsp;399 km² til víddar. Fólk býr á 17 av teimum 18 [[oyggj]]unum. Oyggin, sum einki fólk býr á, [[Lítla Dímun]], er rættiliga lítil (0,82 km²), og er umringað av brøttum, høgum bjørgum, so hon er ring at sleppa til. Einans [[seyður]] og [[fuglur]] býr á oynni. Úr suðri í norður er frástøðan 113&nbsp;km, og úr eystri í vestur er hon 75&nbsp;km. Strandalinjan er 1&nbsp;289 km. Ongastaðni í landinum ert tú meira enn 5&nbsp;km frá [[hav]]inum. [[Tórshavn]], sum er [[høvuðsstaður]] við umleið 20&nbsp;000 íbúgvum, liggur sunnarlaga í [[Streymoy]]nni. [[Slættaratindur]] er hægsta fjall í Føroyum (882&nbsp;m høgur) og er á norðara enda av [[Eysturoy]]. Norðanfyri er næsthægsta fjall í Føroyum, [[Gráfelli]].<ref>{{Cite web |url=http://www.us.fo/Default.aspx?ID=6562 |title=Archive copy |accessdate=2014-03-28 |archive-date=2015-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150715060238/http://www.us.fo/Default.aspx?ID=6562 |dead-url=yes |archivedate=2011-07-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110720203355/http://www.us.fo/Default.aspx?ID=6562 }}</ref> Í miðal eru [[Fjøll í Føroyum|fjøllini í Føroyum]] umleið 300&nbsp;m høg. 10&nbsp;fjøll eru í Føroyum, hægri enn 800&nbsp;m. 18 oyggjar eru í Føroyum. 17 eru bygdar og 1 óbygd, [[Lítla Dímun]]. Umframt oyggjarnar eru mangir hólmar, stakkar, drangar og sker. Tilsamans 779 av teimum. Heilt neyvt er víddin av øllum Føroyakortinum, við skerum, 1&nbsp;395,74 km². Umveldismark: 12&nbsp;fjórðingar.<ref>[http://www.logir.fo/foldb/ano/2002/0000240.htm ANORDNING NR. 240 FRÁ 30. APRIL 2002 OM IKRAFTTRÆDEN FOR FÆRØERNE AF LOV OM AFGRÆNSNING AF SØTERRITORIET]</ref> Størst er [[Streymoy]]ggin, 373 km², og minst er [[Lítla Dímun]], 0,82&nbsp;km². [[Oyggj]]arnar eru úr basalti, gosgróti, ið síðan fornu eldgosini er grivið burtur av jøklum í seinastu ístíð. Hesir jøklarnir eru nú firðir, sund og dalar, og orsøk til, at Føroyar eru tað oyggjasamfelagið, sum vit kenna í dag. Av tí, at Føroyar eru skaptar soleiðis, at ísurin lættliga kundi renna burtur, rennur vatn eisini lættliga burtur. Sum oftast er hetta ikki ein trupulleiki, tí nógv regn er í Føroyum. Men tað kemur fyri, at einki regn er í fleiri mánaðir. Føroyar hava oyggjaveðurlag við ógvuliga skiftandi veðri. Bert stutt løta kann vera millum sólskin og regn, logn og storm. Sólskin, regn og mjørki hvørt um annað. Í Føroyum mást tú altið laga teg eftir veðrinum. [[Sjógvur]]in frystir ongantíð. Miðalhitin um veturin er umleið 3&nbsp;°C (37&nbsp;°F) og um summarið umleið 11&nbsp;°C (51&nbsp;°F). Veturin er lýggjur; ofta við regni, vindi og við hvørt nakað av kava og kulda, sum ikki liggur serliga leingi. Summarið er ljóst – á hásumri nærum alt samdøgrið. Hitin liggur ofta um 10-12&nbsp;°C (50-53&nbsp;°F), men onkrar dagar krýpur hann upp í 20&nbsp;°C (68&nbsp;°F). Hóast landið er lítið, er ikki altíð sama veður allastaðni í landinum. Oyggjarnar úr landnorðingi eru: [[Fugloy]], [[Svínoy]], [[Viðoy]], [[Borðoy]], [[Kunoy]], [[Kalsoy]], [[Eysturoy]], [[Streymoy]], [[Nólsoy]], [[Vágar]], [[Mykines]], [[Koltur]], [[Hestur]], [[Sandoy]], [[Skúvoy]], [[Stóra Dímun]], [[Lítla Dímun]] og [[Suðuroy]]. [[Mynd:Klaksv%C3%ADk,_Faroe_Islands_(2).JPG|thumb|upright=.8|left|Fiskivinnan er týdningarmesta inntøkukeldan í Føroyum.]] [[Mynd:Hvalba_scenery.jpg|thumb|upright=.8|Í Føroyum eru 70&nbsp;000 [[Seyður|seyðir]]. Víkingar høvdu seyðin við sær hagar í 9. og 10. øld.]] [[Mynd:Fishing_Trawler.jpg|thumb|upright=.8|left|Í [[2004]] taldi fiskaútflutningurin 82% av øllum útflutningi av bæði vørum og tænastum samanlagt.]] [[Mynd:Flock_of_sheep.jpg|thumb|upright=.8|Sambært hagtølum er ferðavinnan næststørsta vinnan, og eftir henni kemur útflutningur av ullvørum og øðrum tilvirkaðum vørum. [[Fiskur]] og fiskaúrdráttir eru 97 prosent av útflutningsvirðinum hjá føroyingum.]] {{-}} == Búskapur == ''Høvuðsgrein: [[Føroyskur búskapur]]'' [[Bruttotjóðarúrtøka]]n (BTÚ) hjá Føroyum í 2006 var 11&nbsp;878 milliónir krónur. Skift á fólkatalið var bruttotjóðarúrtøkan umleið 250&nbsp;000 krónur í 2006. === Arbeiði === Í Føroyum er ein størri partur av fólkinum arbeiðsvirkin enn í øðrum londum. 93 % av mannfólkinum og 83 % av konufólkinum eru virkin á arbeiðsmarknaðinum. Men ein stórur partur arbeiðir tó ikki fulla tíð. Av mannfólkunum arbeiða 81 % vanliga fulla tíð, meðan tað bert eru 45 % av konufólkunum, ið arbeiða fulla tíð. Heili 83 % av føroysku kvinnunum eru virknar á arbeiðsmarknaðinum. Samanbera vit við [[Vesturevropa]] undir einum, so er talið har bara 66 % av kvinnunum. Í [[Norðurlond]]um er tað [[Finnland]], sum hevur lægstu luttøkuna av kvinnum á arbeiðsmarknaðinum við 73 %. Størsti parturin av teimum arbeiðsvirknu eru løntakarar. Í november 2005 vóru 85 % av teimum arbeiðsvirknu løntakarar, 11 % vóru sjálvstøðug, og 5 % vóru ólønt. Í&nbsp;1990 vóru 76 % av mannfólkunum løntakarar og 68 % av konufólkunum. Í&nbsp;2005 vóru tølini 73 % av mannfólkunum og 74 % av konufólkunum. Ein størri partur av konufólkunum er sostatt komin út á arbeiðsmarknaðin. At løntakaraparturin millum mannfólk er minkaður, kemst helst av at alt fleiri arbeiða sum sjálvstøðugt vinnurekandi. ==== Arbeiðsloysi ==== Áðrenn kreppuna í [[1990-árini|1990'unum]] var lítil og eingin skráseting av arbeiðsloysi í Føroyum. Tá Arbeiðsloysistryggingin varð sett á stovn, bar til at fáa hagtøl um gongdina í arbeiðsloysinum. Í&nbsp;1995 var miðalarbeiðsloysið uml. 13&nbsp;%, men minkaði síðan ár undan ári fram til 2002, tá tað var komið niður á 2,3&nbsp;% av arbeiðsfjøldini. Síðani tá er tað komið nakað upp aftur, og í mars 2014 var tað gjørt upp til 4,3&nbsp;%, ið enn er lágt sammett við onnur lond. Tað er 0,3&nbsp;prosentstig minni enn fyri einum ári síðani, tá ið tað var 4,7&nbsp;%. Hettar síðsta árið er arbeiðsloysið annars minkað 123&nbsp;fulltíðar arbeiðsleys. Fleiri kvinnur hava verið arbeiðsleysar enn menn og í miðal hava 133&nbsp;fleiri kvinnur verið arbeiðsleysar, enn tað eru menn, men tilsamans eru nú 1158 fólk arbeiðsleys. Annars vísir uppgerðin, at arbeiðsloysið er nógv størst í [[Sandoy]], har tað er heili 8,4&nbsp;%. Minst er arbeiðsloysið í [[Eysturoy]], har tað er 3,5&nbsp;%. Annars liggur arbeiðsloysið javnt ímillum 4,5&nbsp;% í [[Norðoyggjar|Norðoyggjum]] til 5,6&nbsp;% í [[Suðuroy]]. Tey flestu arbeiðsleysu eru ímillum 55 og 66&nbsp;ár, har arbeiðsloysið er 5,9&nbsp;%, minst er arbeiðsloysið hjá teimum í góðum árum, frá 35 til 54&nbsp;ár. === Fiskiskapur === Føroysk skip fiskaðu í 2004 samanlagt 580&nbsp;túsund tons á øllum havleiðum og umleið helvtin varð fiskað á føroyskum sjóøki. Hetta er meira enn tvífalt tað, sum fiskað var fyrst í [[1990-árini|1990'unum]]. Nógv tann størsti parturin var tað vit kalla [[uppisjóvarfiskur]], sum fiskað vórðu omanfyri 400&nbsp;túsund tons av. Um 150&nbsp;túsund tons vóru [[Botnfiskur|botnfiskasløg]]. Besta fiskiárið var 2003, tá fiskað vórðu 617&nbsp;túsund tons, og tá vóru 420&nbsp;tons av uppisjóvarfiski og 160&nbsp;tons av botnfiskasløgum. Fiskur er mest týðandi útflutningsvøran. Av vøruútflutninginum hava fiskavørur seinastu árini talt umleið 95&nbsp;% av øllum útflutninginum. Sjálvt tá tænastuútflutningurin verður taldur uppí, telir fiskaútflutningurin nógv størsta partin – í 2004 taldi fiskaútflutningurin 82&nbsp;% av øllum útflutningi av bæði vørum og tænastum samanlagt. Útflutningurin av fiskavørum í 2005 var slakar 3,4&nbsp;miljardir krónur. Av virðisøkingini í landinum taldi fiskiskapur 16&nbsp;% í miðal árini 1998–2003. Fiskiskapur telist eisini millum tær vinnur, har mesta arbeiðsvirksemi er. Løntakarateljingin vísir, at í 2005 vóru tað um 2&nbsp;400 fólk, ella 10&nbsp;% av løntakarunum, sum høvdu høvuðsinntøkuna úr fiskiskapi. Bæði talið og prosentparturin eru minni enn í 1990, tá tey vóru 2&nbsp;900 og taldu góð 12&nbsp;% av løntakarunum. Haraftrat eru fleiri sjálvstøðug vinnurekandi í fiskiskapi, sum útróðramenn og reiðarar, men øll starvandi í fiskiskapi telja somuleiðis 10&nbsp;% av arbeiðsvirknum borgarum. Føroyar vóru í 2003 á 25. plássi, tá talan er um størstu fiskiveiðitjóðir í heiminum, meðan [[Noreg]] var á 8.&nbsp;plássi, [[Ísland]] var á 11.&nbsp;plássi og [[Danmark]] á 18.&nbsp;plássi. Størstu fiskiveiðitjóðirnar eru [[Kina]], [[Peru]] og [[Indonesia]]. [[Kina]] einsamalt fiskaði í 2003 næstan 10&nbsp;miljardir tons, sum er 15&nbsp;% av øllum heimsins fiskiskapi upp á 67&nbsp;miljardir tons, næst teimum Peru, sum fiskaði 9&nbsp;% og síðani Indonesia 5&nbsp;%. === Uttanlandshandil === [[Mynd:Tróndur_í_Gøtu_2012.jpg|thumb|upright=.8|Føroyski vøruútflutningurin er fyri alramesta partin [[fiskur]] og hevur eisini verið tað í meira enn 100 ár. Í virði telur fiskaútflutningurin eini 90-98% av øllum vøruútflutninginum.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.hagstova.fo/fo/talt-og-hagreitt/uttanlandshandil/utflutningur |access-date=2018-12-10 |archivedate=2016-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160609213601/http://www.hagstova.fo/fo/talt-og-hagreitt/uttanlandshandil/utflutningur }}</ref>]] Í hagtølum kalla vit innflutning og útflutning av vørum fyri uttanlandshandil. Handil er eisini við tænastum um landamark, men tænastuhandilin verður uppgjørdur í gjaldsjavnanum og vanliga ikki í hagtølum um uttanlandshandil. Fiskur og fiskaúrdráttir eru 97&nbsp;% av útflutningsvirðinum hjá føroyingum. Sambært hagtølum er ferðavinnan næststørsta vinnan, og eftir henni kemur útflutningur av ullvørum og øðrum tilvirkaðum vørum. Innflutningurin umfatar allar tær vørur, sum okkum tørvar, meðan útflutningurin umfatar tær vørur, sum vit eru dugnalig til at framleiða. Innflutningurin er í so máta endamálið við uttanlandshandlinum, meðan útflutningurin er tað, vit lata afturfyri, fyri at fáa ráð til innflutning. Í einum so lítlum landi sum Føroyum, er tørvurin á innflutningi stórur, tí vit hava ikki støddina og orkuna at framleiða tað breiða vøruúrval, sum okkum tørvar til at skapa neyðuga trivnaðin í tilveruni. So at siga allar vørur, sum okkum nýtist til at seta búgv við og til dagliga nýtslu hjá húsarhaldinum, koma úr útlondum. Somuleiðis koma flestallar vørur til vinnuligt virksemi úr útlondum, tí vit hava so at siga bara fiskin, eitt lítið sindur av landbúnaðarvørum og nakað av orkukeldum til egna nýtslu. Restin av vørunum koma uttaneftir. At vit kunnu hava so høgt livistøði í Føroyum, við einum vøruúrvali átøkt tí í ríku grannalondunum, ber bara til, tí at vit afturímóti eru før fyri at útflyta fyri stór virði av fiskavørum. Samfelagsbúskaparliga ber til at siga, at fyri alt hetta stóra vøruframboðið er goldið við fiski. Føroyar hava spesialiserað seg til at framleiða fiskavørur, sum onnur lond vilja gjalda so nógv fyri, at vit afturímóti kunnu innflyta vørur, sum hóska til okkara høga livistøði. Handilsjavnin er úrslitið av endaliga roknskapinum, uttanlandshandlinum viðvíkjandi. Tá árið er runnið, verður handilsjavnin gjørdur upp sum munurin millum inntøkurnar frá útflutningi av vørum og útreiðslunum av innflutningi av vørum. Síðani 1988 hava verið 5&nbsp;ár við halli á handilsjavnanum, 11 ár við avlopi og 3 ár, har handilin so at siga hevur javnviga. Ofta – hóast ikki altíð – er tað so, at tá framgongd er í búskapinum, verður hall á handilsjavnanum, tí innflutningurin til íløgur og nýtslu veksur, meðan tað hinvegin ofta er avlop av handilinum í vánaligum tíðum, tí at keypsorkan er lág og íløguhugurin minni. Minkar útflutningurin av serligum ávum sum fiskaloysi, prísfalli ella tí fiskaalingin fer fyri bakka, kann tað sjálvsagt eisini elva til hall av uttanlandshandlinum. ==== Keypara- og seljaralond ==== Inn- og útflutningurin av vørum, skift á ávikavist upprunaland og nýtsluland fyri 2007, sær soleiðis út sambært [[Hagstova Føroya|Hagstovu Føroya]]: {| class="wikitable" |- ! # !! Útflutningur !! Innflutningur |- | 1. || {{flagicon|Stóra Bretland}} [[Stóra Bretland]] – 24,0% | {{flagicon|Danmark}} [[Danmark]] – 29,9% |- | 2. || {{flagicon|Noreg}} [[Noreg]] – 13,6% | {{flagicon|Noreg}} [[Noreg]] – 18,5% |- | 3. || {{flagicon|Danmark}} [[Danmark]] – 12,8% | {{flagicon|Týskland}} [[Týskland]] – 7,9% |- | 4. || {{flagicon|Spania}} [[Spania]] – 8,5% | {{flagicon|Svøríki}} [[Svøríki]] – 6,6% |- | 5. || {{flagicon|Frakland}} [[Frakland]] – 7,4% | {{flagicon|Stóra Bretland}} [[Stóra Bretland]] –4,6% |- | 6. || {{flagicon|Týskland}} [[Týskland]] – 5,3% | {{flagicon|Kina}} [[Kina]] – 3,6% |- | 7. || {{flagicon|Nigeria}} [[Nigeria]] – 3,9% | {{flagicon|Frakland}} [[Frakland]] – 2,6% |- | 8. || {{flagicon|Russland}} [[Russland]] – 3,1% | {{flagicon|Ísland}} [[Ísland]] – 2,4% |- | 9. || {{flagicon|Japan}} [[Japan]] – 3,0% | {{flagicon|Spania}} [[Spania]] – 2,4% |} === Ferðavinnan === [[Mynd:Atlantic_airways_bae146_oy-rcw_arp.jpg|thumb|upright=.8|[[Flogfar]] hjá [[Atlantic Airways|Atlantsflog]]. Umleið 166 fólk starvast hjá føroyska tjóðarflogfelagnum, sum hevur heimstað í [[Sørvágur|Sørvági]].]] Seta við tølini saman fyri bæði loft- og sjóleiðirnar, so kann samlaða talið av útlendskum ferðafólkum til Føroyar roknast at vera 38&nbsp;560 í 2008. Afturat teimum 38&nbsp;560 ferðafólkunum koma tey, ið komu til Føroyar við ferðamannaskipi. Hesi vóru, við manning, 33&nbsp;000. Samanlagda ferðafólkatalið av útlendingum í Føroyum kann sostatt sigast at vera 71&nbsp;560. [[Visit Faroe Islands]] metti í 2005, at 45&nbsp;000 ferðafólk vitjaðu Føroyar. Talið var mett at standa í stað í 2006. ==== Ferðafólk komin loftvegis ==== Ferðafólkaflutningurin loftvegis til Føroyar er tann ferðabólkurin, ið hevur økt mest um ferðafólkatalið. Seinastu tíggju árini er ferðafólkatalið tvífaldað til uml. 230&nbsp;000. Her er talan um komur og fráferðir. Metingar hjá [[Visit Faroe Islands]] meta, at 79&nbsp;% av ferðafólkunum hjá [[Atlantic Airways]] eru føroyingar. Í 2008 komu 111&nbsp;033 ferðafólk til Føroyar. Av teimum vóru 21&nbsp;% útlendingar, um vit fylgja metingum hjá [[Visit Faroe Islands]], svarandi til 23&nbsp;316 útlendingar (í 2006 – 21&nbsp;690). ==== Ferðafólk komin sjóvegis ==== [[Mynd:Norröna.jpg|thumb|upright=.8|[[Norröna]] er størsta ferðamannaskip í Føroyum. Pláss er til 1.482 ferðafólk og 800&nbsp;bilar. Norröna tekur 3.250&nbsp;tons.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.smyrilline.fo/Um-skipid-17279.aspx |access-date=2014-03-28 |archivedate=2014-02-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140220190507/http://www.smyrilline.fo/Um-skipid-17279.aspx }}</ref>]] [[Norröna]], ið er einasta ferðamannaskip við regluligum túrum til Føroyar, flutti í 2006 31&nbsp;533 ferðafólk til Føroyar. Av teimum vóru 46,5&nbsp;% føroyingar. Hini 53,5&nbsp;% komu í høvuðsheitum úr [[Skandinavia]] (33,8&nbsp;%) og [[Norðurevropa]] (13,4&nbsp;%) og vóru 16&nbsp;870 av samlaða ferðafólkatalinum. ==== Ferðamannaskip ==== Talið av ferðamannaskipum, ið koma inn á [[Tórshavn]], tykist at vera í støðugum vøkstri. Nevnast kann, at í 1999 var talið av ferðafólkum, sum komu við ferðamannaskipum, stívliga 7000, uttan manning. Longu í 2006 var hetta talið nærum fýrafalda, tá talið av ferðandi var 25.000, uttan manning. Verður manningin tald við, vóru umleið 33.000 ferðafólk í hesum bólki í 2006. Ein kanning, sum var gjørd í 2006 av einum bólki, settur av [[Tórshavnar kommuna]] vísti, at ferðafólkini brúka í miðal bert 100 kr. hvør. Brúkar hvørt av ferðafólkunum 100&nbsp;kr. í miðal, tá eru útferðir ikki íroknaðar, kann inntøkan roknast at vera 2,5&nbsp;mió.&nbsp;kr. Um manningin verður tald við, er inntøkan 3,3&nbsp;mió.&nbsp;kr. Tá samlaða [[Bruttotjóðarúrtøka|BTÚ]] fyri Føroyar var 11.738&nbsp;mió.&nbsp;kr í 2006, var nýtslan hjá hesum ferðafólkunum einans 0,028&nbsp;% av samlaðu bruttutjóðarúrtøkuni. === Handilssáttmálar === [[Mynd:World_Trade_Organization_negotiations.svg|thumb|Føroyar eru ikki sjálvstøðugur limur í Heimshandilsfelagsskapinum [[Heimshandilsfelagsskapurin|WTO]], men eru partur av danska limaskapinum.]] Síðani 1945, og serliga síðani fyrst í [[1970-árini|1970-árunum]], er millumtjóða handil vaksin nógv. Ein avleiðing av hesum er búskaparliga altjóðagerðin, sum hevur viðført handilsliga frælsisgerð millum lond. Sum avleiðing av samráðingum í GATT og síðan 1995 í [[Heimshandilsfelagsskapurin|Heimshandilsfelagsskapinum]] er altjóða handil vorðin alsamt meira opin. Hetta hevur millum annað havt við sær, at tollur er lækkaður, og at aðrar handilsforðingar eru beindar burtur. Føroyar eru til dømis limir í heilsufrøðiliga økinum í ES og gjørdust í 2005 partur av alevropiska miðjarhavsøkinum um samsavnan av uppruna (EMFTA, ''Euro-Mediterranean Free Trade Area''). Føroyar hava síðan 1. januar 1995 verið fevndar av danska limaskapinum í [[Heimshandilsfelagsskapurin|WTO]]. Sostatt eru altjóða ásetingar, sum eru gjørdar í hesum felagsskapi, eisini galdandi fyri Føroyar. Føroyar hava í løtuni fríhandilssáttmálar við [[Evropasamveldið]] og [[EFTA]]-londini [[Noreg]], [[Ísland]] og [[Sveis]] – hetta eru fýra sáttmálar við tilsamans 28&nbsp;lond. Umframt hetta er [[Most favoured nation-reglan|MFN-sáttmáli]] við [[Russland]] komin í gildi í 2006. Hetta er ikki ein handilssátmáli, men ein sáttmáli sambært ''Most Favoured Nation''-meginregluni í WTO, sum sigur, at allar sømdir, eitt land veitir einum øðrum, skulu galda fyri øll WTO-lond. Føroyar kunnu sostatt ongantíð fáa verri sømdir enn nakað annað land, ið hevur handilssamband við Russland. Í roynd og veru merkir hetta, at tollurin á fleiri vørum er farin í helvt. Føroyar hava áður havt handilssáttmálar við [[Finnland]], [[Svøríki]], [[Pólland]] og [[Estland]], sum allir fullu burtur, tá hesi fýra londini gjørdust limir í ES. Føroyar og Russland royndu í fleiri ár at fáa ein handilssáttmála landanna millum, men tað eydnaðist kortini ongantíð at koma endaliga á mál, tí Russland knýtti WTO-limaskapin at handilssáttmálnum. Úrslitið var, at Føroyar gjørdu ein sáttmála við Russland, sum byggir á grundregluna hjá WTO um [[Most favoured nation-reglan|Most Favoured Nation Treatment]]. Sáttmálin kom gildið í 2006. Sáttmáli Føroya við ES frá 1996 er fríhandilssáttmáli, ið loyvir ídnaðarvørum frítt at fara millum partarnar báðar meðan tað eru avmarkingaravmarkingar á [[Landbúnaður|landbúnaðar]]- og fiskivinnuøkinum. Føroyar hava at kalla veitt ES fullkomnan fríhandil (seyðakjøt og mjólkaúrdrátt undantikið), meðan tað eru avmarkingar hinvegin. Kortini hevur gongdin síðan 1991 verið, tá ið Føroyar á fyrsta sinni fingu fríhandilssáttmála við EF, at færri og færri handilsforðingar eru. Í 2005 gjørdust Føroyar partur av kummuleringskipanini, eisini nevnd samsavningarskipanini, hjá ES. Í stuttum merkir hetta, at tað er lættari hjá Føroyum at hava handil við ES-limalondini, Ísland, Noregi og Sveis. Skipanin hevur fleiri tættir, sum vinnulív í Føroyum kann nýta. Ein av meginreglunum í skipanini er, at vørur kunna skifta uppruna millum lond í skipanini. Tað ber til at keypa rávøru, tilvirka vøruna og útflyta hana sum føroyska vøru. == Djóra- og plantulívið == === Djóralívið === ''Høvuðsgrein: [[Djóralívið í Føroyum]]'' [[Mynd:Papageitaucher,_Färöer_(2009)_(1).jpg|thumb|upright=.8|Í Føroyum eru gott 550 000 pør av føroyskum [[Lundi|lundum]]; lundi er alt árið í Føroyum.]] [[Mynd:Pilot_whale_spyhop.jpg|thumb|upright=.8|[[Grindahvalur]].]] Ríkt djóralív er í Føroyum. Nógvur [[seyður]] og nógvur [[fuglur]], har uppií [[lundar]] og eisini [[Tjaldur|tjøldur]], sum er tjóðarfuglur landsins. Í havinum eru ein ørgrynna av [[Fiskur|fiskasløgum]], [[Kópur|kópum]], [[Krabbadýr|krabbum]], [[Rækja|rækjum]], og [[Hvalur|hvalum]], m. a. [[bóghvítuhvalur]], [[grindahvalur]] og [[augustur]]. Hendinga [[Høgguslokkar|høgguslokkur]] sæst eisini. Seyðurin er tann mest eyðsýndi parturin av djóralívinum í haganum. Samstundis hevur hann eisini so mikið stóra ávirkan á vøksturin, at hann setur dám á skordýra- og fuglalívið. Rotta og mús liva í Føroyum, hóast músin er á einum avmarkaðum øki, á nøkrum fáum oyggjum (Músin, sum livir í Føroyum er [[vestanmús]]in (''Mus domesticus'').<ref>http://setur.fo/uploads/tx_userpubrep/A_molecular_characterization_of_the_charismatic_Faroe_house_mouse.pdf</ref> Rottan, sum livir í Føroyum er [[Brún rotta|brúna rottan]] (''Rattus norvegicus''), hon er at finna um alt landið, og verður eisini kallað ferðarottan. Viðvíkjandi flogmús, so hava seinastu árini [[flogmýs]] verið at sæð í Føroyum. Um tað fara at nørast her, vita vit ikki enn. [[Hara]]n, sum vit kenna í Føroyum er [[Snjóharan|norðurevropeiska snjóharan]] (L. timidus). Hon hevur gjøgnum tíðirnar broytt lit, frá at vera snjóhvít, til at vera meiri grá. Eisini skiftir hon lit eftir árstíðunum. Haran verður veidd um veturin frá 2. nov til 31.&nbsp;des. Um 54 fuglasløg eiga javnan í Føroyum. Fuglabjørgini og lundalondini eru fuglaríkastu partarnir av náttúruni, og bjørgini verða øll roknað sum "''Important Bird Area''" ("Týdningarmikil fuglaøki") sambært BirdLife International. Økið við [[Sandsvatn]], [[Gróthúsvatn]] og Søltuvík er einasta økið, sum ikki er fuglaberg, men sum verður roknað sum "''Important Bird Area''". Vit vita ikki neyvt, hvussu nógv djórasløg eru á landi í Føroyum. Ein samanteljing vísti yvir 1000 sløg av [[skordýr]]um í 2010, og harafturat kemur ein hópur av ryggleysum djórum, sum til dømis ormar, maðkar, [[sniglar]] o.tíl. Helst eru tað eisini nógv sløg, sum ikki eru skrásett enn. Um tað er orsakað av alheimsupphitingini ella ikki, so kunnu granskarar vátta, at djóralívið í Føroyum er broytt seinastu 10-20 árini. Nýggj skordýrasløg hava fest seg og eru farin at nørast, nýggir fuglar búleikast nú í Føroyum, og broytingar síggjast eisini í havinum, eitt nú síggjast fleiri nýggj fiskasløg. Í heimshøpi eru skrásett uml. 26.000 fiskasløg, og av teimum eru uml. 240 undir Føroyum. Undir Føroyum eru nøkur fá fiskasløg, sum eru at finna í stórum nøgdum mett í vekt: [[svartkjaftur]], [[toskur]], [[upsi]], [[hvítingsbróðir]], [[svartkalvi]], [[stóri kongafiskur]], [[nebbasild]], [[gullaksur]], [[trantkongafiskur]] og [[lítil kongafiskur]]. Fram til 1968 var nógv av [[sild]] undir Føroyum.<ref>{{Cite web |url=https://www.setur.fo/media/5021/foeroyanattura_havidkringfoeroyar_kap3.pdf |title=Archive copy |accessdate=2018-12-05 |archive-date=2021-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210306141338/https://www.setur.fo/media/5021/foeroyanattura_havidkringfoeroyar_kap3.pdf |dead-url=yes |archivedate=2021-03-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210306141338/https://www.setur.fo/media/5021/foeroyanattura_havidkringfoeroyar_kap3.pdf }}</ref> === Plantuvøkstur === ''Høvuðsgrein: [[Plantulívið í Føroyum]]'' [[Mynd:Arktische_Weide_(Salix_arctica)_5766.JPG|thumb|upright=.8|Í Føroyum veksur [[arktiskur pílur]] í homrum har seyður ikki sleppur til, [[Norðoyar|norðatil]] í landinum.]] Tað finnast okkurt um 400 sløg av plantum í Føroyum, av teimum íalt 248&nbsp;428 kendu plantusløgunum, ið finnast á jørðini. Av hesum eru 60 innførd av fólki; sum príðisplantur í urtagørðum ella, sum av óvart, eru komnar sum óbodnir gestir í ferðagóðsi. Til samanberingar kann sigast, at talið av hægri plantum í [[Norra]] er okkurt uml. 2&nbsp;000 meðan tað í [[Danmark]] er 4&nbsp;000. Ráðandi vøksturin er graslendi við sløgum, sum bæði vaksa í láglendi og á háfjallinum. Á háfjallinum, sum er oman fyri 400&nbsp;m, verður vøksturin berligari við sløgum, sum sum eru eyðkend fyri láglendið á tí [[arktis]]ka økinum. [[Urtapílur]] (''Salix herbaceae''), [[aksgrógvin bløðkuurt]] (''Bistorta vivipara'') og [[grámosi]] (''Racomitrium lanuginosum'') eru ráðandi sløgini. Vanligasti vøksturin er graslendi, ið er frá fjøru til fjallatind. Lyngheiðar finna vit bert í láglendinum upp í 200&nbsp;m hædd, har lyngheiðavøksturin hvørvur. Ráðandi planurnar á lyngheiðunum eru [[vanligur heiðalyngur]] (''Calluna vulgaris''), [[tvíkynjaður berjalyngur]] (''Empetrum hermaphroditum''), [[aðalbláber]] (''Vaccinium myrtillus''), sjáldnari eisini [[føroyskur klokkulyngur]] (''Erica cinerea'') og [[heiðabláber]] (''Vaccinium uliginosum''). Hópur av urtum vaksa eisini á lyngheiðunum, eitt nú [[børkumura]] (''Potentilla erecta''), [[fagurligt pirikum]] (Hypericum pulcrum) og [[smá silkibond]] (''Polygala serphylla''). Lyngheiðar eru bert á størstu oyggjunum og trívast best á lýggjum suðurvendum fjallasíðum. Á skuggasíðum er einki heiðalendi. Oman fyri 200&nbsp;m minkar útbreiðslan av berjalyngi og bláberjagróðri so smátt eisini, til o.&nbsp;u. 400&nbsp;m oman fyri sjóvarmálan; tá hvørva hesi sløgini eisini. == Myndasavn == <gallery widths=200 heights=140> Vestaravag_torshavn,_faroe_islands,_feb_2005.jpg|[[Vestaravág]] í [[Tórshavn]]. Dronning_Magrehe_og_Prince_Henrik.jpg|Drotningavitjan í [[Vágur|Vági]] í [[2005]]. Vidoy_august_2004.jpg|[[Enniberg]] er hægsta forberg í [[Evropa]]. </gallery> == Slóðir == {{Commonscat|Faroe Islands}} * [http://www.tinganes.fo/ Løgmansskrivstovan] * [http://www.hagstova.fo/ Hagstova Føroya] * [http://www.flb.fo/ Føroya landsbókasavn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915084806/http://www.flb.fo/ |date=2008-09-15 }} * [http://www.Faroeislands.dk/ Allar bygdir í Føroyum] (danskt) * [http://www.skulin.fo/myndasavn/ Skulin.fo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090516040402/http://www.skulin.fo/myndasavn/ |date=2009-05-16 }} Myndasavnið * [http://www.kvf.fo/ Kringvarp Føroya] * [http://www.faroenature.net/ ''FaroeNature:'' alt um náttúrurna í Føroyum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171020233625/http://www.faroenature.net/ |date=2017-10-20 }} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fo.html The World Factbook: Faroe Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190506104321/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fo.html |date=2019-05-06 }} (enskt) * [http://www.stamps.fo/ Føroysk frímerki] * [https://www.flickr.com/search/?w=all&q=faroe+islands&m=text Flickr - Faroe Islands] * [http://www.faroeislands.com/ Faroeislands.com við Faroe Islands Tourist Guide] == Keldur == <references/> {{Oyggjar}} {{Norðurlond}} {{Evropa}} {{Útnorðurráðið}} [[Bólkur:Føroyar|*]] [[Bólkur:Evropa]] [[Bólkur:Hjálond]] [[Bólkur:Norðurlond]] 1tcgtidrv3x2ial70j1o27asggmz5av 0 924 388536 387858 2026-06-09T05:04:32Z InternetArchiveBot 24584 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 388536 wikitext text/x-wiki {{mánaðargrein}} {{hálvvard}} {{Mál | name = Føroyskt | nativename = Føroyskt | familycolor = lawngreen | states = {{flagicon|Føroyar}} [[Føroyar]]<br/>{{flagicon|Danmark}} [[Danmark]] | region = [[Føroyar]] | speakers = Umleið 80.000 | family = [[Indo-evropeisk mál|Indo-evropeiskt]]<br /> &nbsp;[[Germansk mál|Germanskt]]<br /> &nbsp;&nbsp;[[Skandinaviskt]]<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Føroyskt''' | nation = [[Føroyar|Føroyum]] | agency = Føroyska málnevndin | iso1 = fo | iso2 = fao | iso3 = fao | sil = FAE }} '''Føroyskt''' er høvuðsmálið í [[Føroyar|Føroyum]]. Føroyskt er almenna málið í Føroyum, og tað er tjóðarmál føroyinga. Harafturat verður nógv føroyskt tosað í [[Danmark]] og [[Ísland]]i. Í Føroyum tosa 48.000 fólk føroyskt, í [[Danmark]] umleið 25.000 og í [[Ísland]]i umleið 5.000, so samlaða talið av fólkum, ið duga føroyskt, liggur um 75-80.000. Føroyskt er tí í altjóða høpi eitt lítið mál. Føroyskt mál hevur fýra [[føll]] og trý [[Kyn (mállæra)|kyn]], og grammatiski málbygningurin líkist ógvuliga nógv íslendskum, meðan orðatilfarið og í summum lutum úttalan líkist norska landsmálinum. [[Venceslaus Ulricus Hammershaimb]] er kendur sum faðirin at [[skriftmál]]i føroyinga. Tað var hann, sum skapti okkum skriftmálið so at siga í sama líki, sum vit kenna tað í dag, og hann eigur soleiðis stóra æru fyri, at føroyingar varðveittu skriftmálið. Tað er einki at ivast í, at føroyska málið var fyri stórum hóttafalli, tá ið trúbótin uml. 1540 varð sett í gildi í Føroyum, tí tá fór prestaskúlin fyri bakka, soleiðis at kirkjumálið gjørdist [[Danskt mál|danskt]] burturav. == Flokkan == [[Mynd:IndoEuropeanTree.svg|thumb|right|250px|[[Indo-evropeisk mál]], flokking.]] Føroyskt er eitt [[Indo-evropeisk mál|indo-evropeiskt mál]]. Føroyskt er eisini eitt [[norrønt]] mál. Tað hoyrir til [[Vesturnorrønt|Vesturnorrønu]] [[Málætt|málættina]] (saman við [[Íslendskt mál|íslendskum]], [[Norskt mál|norskum]] og hinum nú útdeyða [[norn]]) <ref>http://www.norden.org/no/fakta-om-norden/spraak</ref>. Vesturnorrønt, ofta eisini bara nevnt [[norrønt]], er málið, ið talað varð í [[Noreg]]i um tað mundið, norðmenn bygdu [[Føroyar]], og nakrar øldir fram, t.e. úr [[9. øld]] og upp til 1400. Úr hesum máli spruttu komandi øldirnar fleiri mál - føroyskt í Føroyum, [[norn]] í [[Hetland]]i og [[Orknoyggjar|Orknoyggjum]], [[Norskt mál|norskt]] í [[Noreg]]i og [[Íslendskt mál|íslendskt]] í [[Ísland]]i. Norðbúgvar, ið talaðu mál av norskari rót, búðu eisini í [[Grønland]]i í nøkur hundrað ár, men málið doyði út við teimum móti endanum á [[miðøldin]]i. Stóra broytingartíðarskeiðið úr norrønum til føroyskt er millum 1400 og 1600. Hetta er sama tíðarskeiðið, sum árinið úr donskum fer at gera um seg. :(øll mál) ::[[Indo-evropeisk mál|Indo-evropeiskt]] :::[[Germansk mál|Germanskt]] ::::[[Norðurgermansk mál|Norðurgermanskt]] :::::[[Vesturnorrøn mál|Vesturnorrønt]] :::::::Føroyskt == Stavraðið == Føroyskt nýtir latínska [[stavrað]]ið við serligum [[Norrønt mál|norrønum]] serstavum. Føroyskt nýtir 29 [[bókstav]]ir umframt trý samansett tvíljóð <ref>http://www.framtak.com/info/faroese.html</ref>. [[Bókstav]]irnir og framburður teirra: <table align="center" border="0"><td valign="top" width="48%"> {|class="wikitable" ![[Bókstavur]] !Navn !Ljód |- |A, a |''fyrra a'' [ˈfɪɹːa ɛaː] |/ɛaː a/ |- |Á, á |''á'' [ɔɑː] |/ɔɑː ɔ/ |- |B, b |''be'' [peː] |/p/ |- |D, d |''de'' [teː] |/t/ |- |Ð, ð |''edd'' [ɛtː] | |- |E, e |''e'' [eː] |/eː ɛ/ |- |F, f |''eff'' [ɛfː] |/f/ |- |G, g |''ge'' [keː] |/k t͡ʃ/ |- |H, h |''há'' [hɔɑː] |/h/ |- |I, i |''fyrra i'' [ˈfɪɹːa iː] |/iː ɪ/ |- |Í, í |''fyrra í'' [ˈfɪɹːa ʊiː] |/ʊiː/ |- |J, j |''jodd'' [jɔtː] |/j/ |- |K, k |''ká'' [kʰɔɑː] |/kʰ ʰk t͡ʃʰ/ |- |L, l |''ell'' [ɛlː] |/l/ |- |M, m |''emm'' [ɛmː] |/m/ |- |N, n |''enn'' [ɛnː] |/n/ |- |O, o |''o'' [oː] |/o/ |} </td> <td width="4%">&nbsp;</td> <td valign="top" width="48%"> {|class="wikitable" ![[Bókstavur]] !Navn !Ljód |- |Ó, ó |''ó'' [ɔuː] |/ɔu/ |- |P, p |''pe'' [pʰeː] |/pʰ ʰp/ |- |R, r |''err'' [ɛɹː] |/ɹ/ |- |S, s |''ess'' [ɛsː] |/s/ |- |T, t |''te'' [tʰeː] |/tʰ ʰt/ |- |U, u |''u'' [uː] |/uː ʊ/ |- |Ú, ú |''ú'' [ʉuː] |/ʉuː ʏ/ |- |V, v |''ve'' [veː] |/v/ |- |Y, y |''seinna i'' [ˈsaitna iː] |/i/ |- |Ý, ý |''seinna í'' [ˈsaitna ʊiː] |/ui/ |- |Æ, æ |''seinna a'' [ˈsaitna ɛaː] |/æ/ |- |Ø, ø |''ø'' [øː] |/ø/ |- !Tvíljóð |- |ey |ey [ɛiː] |/ei/ |- |ei |ei [aiː] |/ai/ |- |oy |oy [ɔiː] |/ɔi/ |} </td></tr></table> [[C]], [[Q]], [[W]], [[X]], [[Z]] verða ikki nýttir, men finnast í summum lániorðum (eisini [[Ö]], [[Ü]], [[Å]] og [[Þ]] í nøvnum), men tó er skikkur at býta hesar stavir um við føroyskar stavir við somu frambering. Teir verða flokkaðir soleiðis: * [[Sjálvljóð]]ini eru: a á e i í o ó u ú y ý æ ø * [[Tvíljóð]]ini eru: ei, ey, oy * [[Hjáljóð]]ini eru: b d ð f g h j k l m n p r s t v == Mállæra == Orðið "grammatikk", sum er okkara [[mállæra]], stavar upprunaliga úr [[Grikskt mál|grikskum]], har gramma merkti [[bókstav]]ur. Av fyrstan tíð varð orðið nýtt um læruna at skriva og lesa. Nú á døgum er málsøkið hjá mállæruni at koma fram á og lýsa allar vanligar reglur í einum og hvørjum máli. Tey regluligu fyribrigdini finna vit á ymsum stigum. Vit kunnu tosa um lutvísar skipanir innanfyri mállærubygnaðin. Í føroyskum, eins og í øðrum [[mál]]um, finnast hol á mállæruhválvinum, t.e. reglulig fyribrigdi, sum málgranskarar enn ikki hava fingið greiði á til lítar. Tá ið vit tosa, fylgja vit teimum málsligu reglunum, sum eru í okkara máli, uttan at geva okkum far um tað. Vit kunnu til dømis vera heilt óvitandi um, hvat ein grundliður er, og kortini [[orð]]a setningar, har einki er galið hvørki við grundliði ella øðrum liðum. Fyri at læra mállæruna er als ikki neyðugt við bókum ella frálæru. Her er tað okkara egna máloyra, sum verður stýrt av føroysku mállæruni, sum m.a. hevur nakrar reglur um, hvussu ljóð kunnu verða sett saman til orð á føroyskum. == Málskyldskapur == [[Mynd:Nordiska_språk.PNG|thumb|right|250px|Norðurlandamál.]] Málið er nær skylt við [[Íslendskt mál|íslendskt]], [[norn]] og eisini [[Norskt mál|vesturnorskt]]<ref>http://snl.no/f%C3%A6r%C3%B8ysk</ref>. Siga vit, at tað eru seks milliardir menniskju í heiminum, og tað eru 80.000 føroyingar, so er skilligt, at vit eru ein ómetaliga lítil málsligur minniluti, t.e. 1/100 promilli av [[Jørðin|jarðarinnar]] menniskjum tosa føroyskt. Men okkum nýttist ikki at smæðast, tí vit eiga eitt mál, ið riggar væl í flestu førum sum samskiftisamboð, og vit eiga tann fyrimunin, at vit við tí skúla, vit hava, eru før fyri at hava samskifti við [[Norðurlond|norðurlendsku]] grannar okkara. [[Norskt mál|Norskt]], [[Íslendskt mál|íslendskt]], [[Danskt mál|danskt]] og [[Svenskt mál|svenskt]] eru í ætt við okkara [[mál]], og tað merkir, at stórur líkskapur er millum málini, hvat orðavavi og mállæru viðvíkur. == Málsøga == [[Mynd:Faroe_stamp_048_europe_(v_u_hammershaimb).jpg|thumb|left|150px|[[Venceslaus Ulricus Hammershaimb]].]] Føroyskt, tjóðarmálið í [[Føroyar|Føroyum]], hevur sínar røtur í norrøna málinum frá [[víkingatíð]]ini. Í nógv ár varð føroyska [[mál]]ið hótt men doyði ikki út. [[Mál]]ið varð varðveitt við skaldskapi av mannamunni. Skaldskapi, sum gjøgnum nógv 100 ár varð sagdur frá ættarliði til ættarlið. Við [[Søga|søgum]], søgnum og ikki minst við [[Kvæði|kvæðunum]], sum hava havt ótrúliga stóran týdning fyri, at [[mál]]ið ikki varð gloymt <ref>https://xn--sprkrdet-c0ac.no/nb-NO/Toppmeny/Publikasjoner/Spraaknytt/Arkivet/Spraaknytt_1996/Spraaknytt_1996_1/Faeroeysk_og_frisisk_maalreis/{{Deyð leinkja|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[Hammershaimb]], ættaður úr [[Sandavágur|Sandavági]], gav í [[1854]] út fyrstu føroysku [[Mállæra|mállæruna]] og gjørdi ta nýggju rættskrivingina. Tá fór føroyskt at taka [[danskt mál]] av ræði. Undir lestrarárunum í [[Keypmannahavn]] gjørdi Hammershaimb eina ferð heim til [[Føroya]] at vitja. Hetta var í [[1841]]. Hann ferðast bygd úr bygd og savnar fólkaminni. Áhugaður sum [[Hammershaimb]] var fyri føroyskum máli, sá hann tíðliga, hvussu átrokandi tað var at geva út eina [[Mállæra|mállæru]], skuldi skriftmálsuppskot hansara vinna fram millum fólk. Eina dagbók skrivaði hann á hesi ferð, og tað vil so væl til, at [[Christian Matras]] í [[1941]] gav hana út: "Færøsk Dagbog 6.7-16.8 1841". Nakað av tilfarinum, ið [[Hammershaimb]] savnaði á hesi ferð, læt hann prenta í [[1846]] í danska tíðarritinum "Annaler for nordisk Oldkyndighed og Historie". Hetta vóru "Færøske folkesagn (Risi og kelling — Um skógar í Føroiun — Huldufólk) med tilføjede Bemærkninger om den færøske Udtale". Við hesum tekstum er føroyskt skriftmál lagt í eina fasta legu, sum vit, burtursæð frá nøkrum fáum broytingum, hava hildið okkum til heilt at hesum degi. Í einum stuttum inngangi greiðir hann frá um málsins søgu, og hann greiðir frá, at málsliga liggja oyggjarnar í trimum pørtum, sum hann nevnir Sunnanfjarðarmál, Streymoyarmál og Norðanmál. Í fyrstuni vóru nógvir føroyingar ikki hugaðir fyri tí føroyska málstrevinium, men tjóðskaparhugurin vann sigur, og nú hevur føroyskt fingið somu rættindir sum [[danskt mál]], og er, formelt, høvuðsmálið. Men nógvir halda at einans føroyskt eigur at verða nýtt í almennum viðurskiftum. Hetta er t.d. støðan hjá loysingarmonnum, t.e. teir, ið vilja hava landið leyst frá [[Danmark]] politiskt, soleiðis halda eisini nógv onnur. == Málføri == [[Mynd:Faroe islands isoglosses.png|thumb|right|250px|Bygdarmál í [[Føroyar|Føroyum]].]] Mørkini millum føroysku bygdamálini ella málførini eru rættiliga týðilig. Slík mørk nevnast í mállæru málførismørk ella við fremmandum orði ''diagloss''. Eitt slíkt málførismark er teknað inn í kortið høgrumegin. Tað vísir, hvar markið gongur millum t.d. úttaluna av "ei" og "oy". Í Føroyum finnast nógv ymisk málføri: [[suðuroyarmál]], [[sandoyarmál]], [[nólsoyarmál]], [[havnarmál]], [[eysturoyarmál]], [[vágamál]] og [[norðoyamál]]. Flestu okkara hava eitt mál, sum sermerkist við einum ella øðrum bygdarmáli. [[Skriftmál]]ið er nakað annað, sjálvt í einum so lítlum øki sum [[Føroyum]]. Tað er felags fyri fólkið í einum landi við ólíkum málsligum viðurskiftum. Eingin skrivar, júst sum tosað verður. Tí er neyðugt at fáa frálæru í hesum serliga felags máli. Somuleiðis, sum vit hava málføri ella dialektir, hava vit eisini sosiolektir, sum er serligt mál hjá einstøkum samfelagsbólkum. === Suðuroyarmál === Bókstavirnir A og Æ hava í føroyskum á allan hátt sama ljóðvirði, uttan í [[suðuroyarmál]]i, har ið Æ við øllum rímileika kundi verið kallað "seinra e". Sum dømi um hetta kunnu vit nevna ræðast (suðuroyarmál: reðast), gæs (ges), skræða (skreða) og æða (eða). == Frambering og staving == Í føroyska [[stavrað]]num eru 29 bókstavir. Í føroyskum teksti síggjast av og á aðrir [[bókstav]]ir, til dømis c, q, ü, w, x, z og þ, tá ið fremmandaorð verða endurgivin. Bókstavirnar býta vit sundur í teir, ið merkja [[sjálvljóð]], og teir, ið merkja [[hjáljóð]]. Til at nevna hjáljóðið r seta vit sjálvljóðið e frammanfyri. Bókstavin nevna vit er. Eitt sjálvljóð kann standa einsamalt. Tað ljóðar sjálvt, sum til dømis e ella i. Men eitt hjáljóð má, fyri at kunna verða sagt, standa hjá einum sjálvljóði: b (be), p (pe). Í føroyska bókstavaraðnum eru sjálvljóðini a, á, e, i, í, o, ó, u, ú, y, ý, æ og ø. Hjáljóðini eru b, d, ð, f, g, h, j, k, l, m, p, r, s, t og v. Tvíljóðini eru: ei, ey, oy.

 === Sjálvljóð
 === [[Sjálvljóð]]ini eru 13: a, á, e, i, í, o, ó, u, ú, y, ý, æ og ø. Sjálvljóð kalla vit tey øll, men í roynd og veru eru hesi 7 í longum stavilsi tvíljóð a/æ [ɛa], á [ɔa], í/ý [ʊi], ó [ɔu/ɛu/œu], ú [ʉu]. {| class="wikitable" !'''[[a]]/[[æ]]''' |a/æ ljóðar sum [ɛa] langt: ''vani'' [vɛanɩ], ''ær'' [ɛar], sum [a] stutt: ''alda'' [alda], ''ætt'' [at:], ''koma'' [ko:ma]. Í flestum bygdarmálum í [[Suðuroy]] verður stutt æ framborið [ɛ]: ''rætt'' [rɛt:], langt æ [e:]: ''mær'' [me:r]. Stundum verður a framborið [a:]. Hetta er í fremmandaorðum sum til dømis ''lutstatur''. Navnháttarmerkið ''at'' verður ofta framborið [a] ella [ɔa]. |- !'''[[á]]''' |á ljóðar sum [ɔa] langt: ''tá'' [tɔa], sum [ɔ] stutt: ''vátt'' [vɔt:], sum [ǫ:], tá ið [a] ljóðar beint aftaná: fáa [fǫ:a]. Í [[Norðoyggjar|Norðoyggjum]] og norðurbygdunum í [[Eysturoy]]nni ljóðar langt á sum [a:]; tá [ta:]. |- !'''[[í]]'''/'''[[ý]]''' |í/ý ljóðar sum [ʊi] langt: ''rýma'' [rʊima], ''tími'' [tʊimɩ], sum [ʊi] stutt: ''sýsla'' [sʊisla], ''ídni'' [ʊidnɩ]. |- !'''[[ó]]''' |ó ljóðar sum [ɔu] langt, ''sól'' [sɔul], sum [œ] stutt: ''sótt'' [sœt:]. Frammanfyri gv verður ó framborið [ɛ]: ''sjógvur'' [ʃɛgvʊr], men í [[Suðuroy]] [ɔ]: [ʃɔgvʊr]. Í Norðoyggjum, [[Norðurstreymoy|Norðstreymoy]], [[Skúvoy]], [[Eysturoy]], [[Vágur|Vágum]], [[Skopun]] og á [[Sandur|Sandi]] verður langt ó framborið [ɛu]/[œu]: t.d. ''sól'' [sɛul]/[sœul]. Í [[Nólsoy]] verður langt ó framborið [au]: ''sól'' [saul]. |- !'''[[ú]]''' |ú ljóðar sum [ʉu] langt: ''hús'' [hʉus], sum [γ] stutt: ''súrna'' [sγrna]. Frammanfyri gv og í einstøkum øðrum førum verður stutt ú framborið [ɩ]: ''kúgv'' [kɩgv]. |- !'''[[e]]''' |e ljóðar sum [e:] langt: ''seg'' [se:], sum [ɛ] stutt: ''hestur'' [hɛstʊr].
 |- !'''[[i]]'''/'''[[y]]''' |i/y ljóðar sum [i:] langt: ''fyri'' [fi:rɩ], ''ivi'' [i:vɩ], sum [ɩ] stutt: ''komi'' [ko:mɩ], ''finna'' [fɩn:a]. |- !'''[[o]]''' |o ljóðar sum [o:] langt: ''kona'' [ko:na], sum [ɔ] stutt: ''gott'' [gɔt:]. |- !'''[[u]]''' |u ljóðar sum [u:] langt: ''hurð'' [hu:r], sum [ʊ] stutt: ''hundur'' [hʊndʊr]. |- !'''[[ø]]''' |ø ljóðar sum [ø:] langt: ''løn'' [lø:n], sum [œ] stutt: ''børn'' [bœdn]. Í [[suðuroyarmál]]i verður stutt ø framborið [γ]: ''børn'' [bγdn]. |- |} === 
Tvíljóð === Tvíljóðini eru trý í tali: ei, ey, oy.

 === Hjáljóð === Hjáljóðini eru 16: b, d, ð, f, g, h, j, k, l, m, n, p, r, s, t, v. == Teknseting == Grundirnar, at vit seta tekin í ein tekst, kunnu vera fleiri, men tann eyðsýndasta er tann, at tekin býta tekstin sundur í heildir, ið hanga saman á ein ella annan hátt. Vit hava soleiðis lættari við at lesa tað, ið skrivað er <ref>{{Cite web |url=http://www.korrekturavdelingen.no/K4TegnsettingIntro.htm |title=Archive copy |accessdate=2013-01-24 |archive-date=2012-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121225173914/http://www.korrekturavdelingen.no/K4TegnsettingIntro.htm |dead-url=yes |archivedate=2012-12-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121225173914/http://www.korrekturavdelingen.no/K4TegnsettingIntro.htm }}</ref>. Teknini, sum vit vanliga nýta, eru t.d. kolon, komma, punktum, semikolon, rópitekin, gásareygu, spurnartekin, osfr. Hesi tekin seta vit ymsastaðni í tekstin eftir føstum reglum, sum á ein ella annan hátt skulu ímynda tað [[Talumál|talaða málið]], sum er eyðkent til dømis við rútmu, støðgum og ferð. Tey ymisku teknini kunnu ávirka heildarmyndina av einum teksti á ymsan hátt. Eru til dømis nógv gásareygu í einum broti, varnast lesarin rættuliga skjótt, at tað snýr seg um talu, har ein, tveir ella fleiri persónar tosa, til dømis Gud segði "Verði ljós" og tað varð ljós. Festa vit okkum í staðin við, at nógv prikkar, rópitekn ella tankastrikur verða nýtt, kann tað vera, tí skrivarin er í øðini og vil gera vart við tað. Reglurnar fyri tey ymisku teknini eru ymiskar. Tekin, sum verða sett eftir føstum reglum, eru til dømis spurnartekin ella komma, her er eingin slingur í valsinum, hvar teknini skulu standa. == Orðalagslæra == [[Grikskt mál|Grikska]] orðið "syntax" merkir upprunaliga samanseting. Í [[Mállæra|mállæruni]] verður tað nýtt um, hvussu orð verða sett saman, tá ið vit nýta málið. Hetta verður gjørt eftir heilt ávísum reglum, og setningsskipan er læran um hesar reglurnar <ref>http://www.denstoredanske.dk/Sprog,_religion_og_filosofi/Sprog/Morfologi_og_syntaks/syntaks</ref>. Tá ið vit seta saman orð, gera vit orðingar. [[Orð]]ið "orðingar" fevnir um alt, ið kemur fram, tá ið vit málbera okkum. Hesar orðingar kunnu hava sera ymiskt snið. Tær kunnu til dømis vera ymiskar til longdar. Summar eru bara eitt orð, aðrar eru settar saman av mongum orðum. Støðan, vit eru í, tá ið okkurt verður sagt, ávirkar nógv sniðið í orðingini. Tað hevur til dømis stóran týdning, hvønn vit venda okkum til. Ætlanin við tí, vit siga, kann eisini vera so ymisk. Tær longu orðingarnar leggja vanliga dentin á at siga frá, bera okkurt víðari ella lýsa okkurt. Orðingar, sum bara eru eitt orð ella nøkur fá orð, siga ofta frá kenslum og eru ofta boð til onkran. == Formlæra == Á føroyskum hevur verið vanligt at býta [[orð]]ini í 10 flokkar, sum eru: [[sagnorð]], lýsingarorð, hjáorð, miðalvarpingar, [[navnorð]], fornøvn, fyrisetningar, [[kenniorð]], [[talorð]] og sambindingarorð. === Kenniorð === Óbundna kenniorðið er ein/eitt. Bundna kenniorðið er tann/hin og tað/hitt. === Navnorð === [[Mynd:Exampleoffaroeseuseofdoubleumlaut.jpg|thumb|right|250px]] [[Navnorð]] er felagsheiti fyri ein bólk av orðum, ið lýsa nøvn á ítøkiligum lutum (td. stólur, bilur, genta, drongur), fyribrigdum ([[vestfall]], [[eystfall]], [[mysing]], mánalýsi) og hugtøkum (sorg, gleði, longsul) umframt sernøvn (Petur, Sólvá, [[Enniberg]], [[Sørvágur]]). Navnorð bendast í tølum - eintali og fleirtali. Tá ið talan bara er um ein ella eitt, stendur navnorðið í eintali, til dømis stólur, skúli; talva, bust; oyra, stykki, men tá ið talan er um fleiri, stendur navnorðið í fleirtali, til dømis stólar, skúlar; talvur, bustir; oyru, stykki. Navnorð verða eisini bend í føllum. Tey eru hvørfall, hvønnfall, hvørjumfall og hvørsfall. Navnorð eru annaðhvørt óbundin ella bundin. Óbundin eru navnorð, tá ið talan ikki er um nakran ávísan, men um einhvønn, til dømis ein genta, ein drongur ella eitt barn. Bundin eru navnorð, tá ið talan er um okkurt ávíst, til dømis gentan, drongurin ella barnið. Navnorð bendast efir tveimum høvuðsbendingum - teirri sterku bendingini og teirri veiku bendingini. Sterkt bend navnorð enda við hjáljóði í hvørsfalli eintali. Veikt bend navnorð enda við sjálvljóði í øllum føllum í eintali. === Lýsingarorð === [[Lýsingarorð]] bendast í stórum dráttum á sama hátt sum vit kenna úr nútíðarmáli, og her eins og í øðrum bendingum verður skilt millum /i/ og /u/ í endingum á sama hátt sum í [[V. U. Hammershaimb]]s rættskriving. Ein gongd sum sæst í bendingini av føroyskum lýsingarorðum, er samjavnaður millum orð við a og æ í stovninum. Í Hammershaimb síggja vit at hesin samjavnaður er farin fram, soleiðis at ikki bara a, men eisini æ kann broytast til ø ella o í bendingini. Vænur eitur í kvennkyni von fyri eldri væn. Slættur eitur í hvørjumfalli sløttum (skrivað slettum) fyri eldri slættum, og rættur, ræddur og slættur eitur í kvennkyni røtt (skrivað ret), rødd (skrivað ræd) og sløtt (skrivað slæt, slet) fyri eldri rætt, rædd og slætt. Ein onnur broyting er hon at lýsingarorð við -in (til dømis heiðin ella búgvin), sum í eldri máli høvdu sama form í hvønn- og hvørfalli eint. í kallkyli, hava í nútíðarmáli -an í hvønnfalli (heidnan, búnan), hetta í [[analogi]] við onnur lýsingarorð. * Øll lýsingarorð, sum í kvennkyni og í kallkyni enda við ''-in'' ella við ''-il'', enda í hvørkikyni við ''-ið'':

 {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" ! Kallkyn || Kvennkyn || Hvørkikyn |- |Mikil||Mikil || Mikið |- | Lítil || Lítil || Lítið |- | Tolin || Tolin || Tolið |- | Egin || Egin || Egið |- |Íðin || Íðin || Íðið |- | Løgin || Løgin || Løgið |- |}

 Vit siga tí til dømis ''tolið'' hevur ''Ð'', tí tað eitur ''tolin'' í bæði kvennkyni og kallkyni.

 * Lýsingarorð, sum í kvennyni enda við ''-g'', enda í hvørkikyni við ''-gt'', t.d. liðug - liðugt, men enda tey í kvennkyni við ''-t'', er einki ''-g'', t.d.: fjákut. Ávíst [[navnorð]] taka veikt bend lýsingarorð aftur at sær: “hesa '''eldru''' gentuna” ella “hesa '''skeivu''' gongd.” Óávíst navnorð taka sterkt bend lýsingarorð aftur at sær: “eina '''eldri''' gentu” ella “eina '''skeiva''' gongd.” === Fornøvn === Á føroyskum er heitið fyri hesi orð fornavn, og á útlendskum eita hesi orðini ofta ''pronomen''. [[Orð]]ið er sett saman av forskoytinum "pro", sum merkir í staðin fyri og "nomen", sum merkir [[navnorð]]. Tað eyðkenda fyri hesi orð er, at tey hava onga merking í sær sjálvum, men fáa ávíst innihald trytað av tí høpi, tey verða nýtt í. Summir [[málfrøði]]ngar hava ta áskoðan, at eitt fornavn hevur ein tóman karm, sum verður fyltur av nýggjum í sínum umhvørvi, hvørja ferð tað verður borið fram annaðhvørt í talu ella skrift. Onnur eyðkenni eru, at summi av hesum orðum verða bend bæði í falli, tali og kyni, til dømis hon, hann ella tað, meðan onnur verða bert bend í falli og tali, til dømis eg, meg og vit, og uppaftur onnur als ikki bendast, til dømis sum ella ið. Fornøvnini verða vanliga býtt í tveir flokkar. Summi fornøvn hava navnorðsvirði, meðan summi hava bæði navnorðsvirði og lýsingaorðsvirði, t.e. at hesi [[orð]] kunnu hava sama leiklut sum ávikavist lýsingaorð og navnorð. Tað er óivað greitt, hvat hann, tey, hin ella teir merkja, tá ið vit nýta hesi orðini í einum føstum sambandi. "Hann" vísir t.d. til Peter, "tey" vísir aftir til Gúðruna og Peter, "hin" vísir aftur til Per og Pál. Um orðið "hann" hevði staðið einsamalt, so høvdu vit ikki heilt víst kunnað gjørt av, hvat hetta [[orð]] sipaði til. Vit høvdu havt varhugan av, at tað mundi snúð seg um eitthvørt fólk, lut ella hugtak í kallkyni, men heldur ikki meira. Leikluturin hjá hesum orðum er at umboða onnur orð, til dømis [[navnorð]]. Á henda hátt er ikki neyðugt hjá okkum at taka navnorðini upp í saman, men vit kunnu lata hesi orðini umboða tey í staðin. Um persónsfornøvn sæst í greinini [[Persónur (máll.)]]. === Talorð === {| class="wikitable" align=right |- ! Grundtøl !! Talorð |- | 0 || null |- | 1 || eitt |- | 2 || tvey |- | 3 || trý |- | 4 || fýra |- | 5 || fimm |- | 6 || seks |- | 7 || sjey |- | 8 || átta |- | 9 || níggju |- | 10 || tíggju |- | 11 || ellivu |- | 12 || tólv |- | 13 || trettan |- | 14 || fjúrtan |- | 15 || fimtan |- | 16 || sekstan |- | 17 || seytjan |- | 18 || átjan |- | 19 || nítjan |- | 20 || tjúgu |- | 21 || einogtjúgu |- | 22 || tveyogtjúgu |- | 30 || tredivu, tríati |- | 40 || fjøruti, fýrati |- | 50 || hálvtrýss, fimmti |- | 60 || trýss, seksti |- | 70 || hálvfjers, sjeyti |- | 80 || fýrs, áttati |- | 90 || hálvfems, níti |- | 100 || hundrað |- | 1000 || (eitt) túsund |} [[Talorð]] nýta vit t.d., tá ið vit telja, og tá ið vit greiða frá, hvussu nógv ið er til av onkrum, hvussu ávísur teinur er, hvussu nógv klokkan er, og hvussu nógv okkurt vigar. Vit skifta talorðini sundur í tríggjar partar: Tey talorð, sum vísa okkum, hvussu stór nøgdin er, verður nevnd grundtøl (kardinaltøl) <ref>http://oahpa.no/sma/gramm/tallordintro.nob.html</ref>. Hin bólkurin tilskilar, í hvørjum rað eitthvørt hendir, og tí verða tey nevnd raðtøl (ordinaltøl). Hesi bæði sløgini av tølum kunnu annaðhvørt skrivast við bókstavum ella við tølum, men fyri at skyna ímillum grundtøl og raðtøl er siður at seta eitt punktum eftir raðtølini, til dømis: "Í [[19. øld]]". Eitt triðja býti av tølunum eru skriftistølini (distributiv tøl) sum eru "einir", "tvinnir" og "trinnir", tey verða bend sum lýsingarorð. Grundtølini eru: eitt (ein, ein, eitt), tvey (tveir, tvær, tvey), trý (tríggir, tríggjar, trý), fýra, fimm, seks, sjey, átta, níggju, tíggju, ellivu, tólv, trettan, fjúrtan, fimtan, sekstan, átjan, nítjan, tjúgu. Á nútíðar føroyskum er tað soleiðis, at tað bert eru tey trý fyrstu grundtølini, sum bendast í falli, tali og kyni undantikið eina fleirtalsleivd av fýra í orðafellinum (t.d. "tú eru altíð uppi á fjórum"). Raðtølini eru: fyrsti, annar, triði, fjórði, fimti, sætti, sjeyndi, áttandi, níggjundi, tíggjundi. Raðtølini, øll uttan "annar", bendast sum veikt bend lýsingarorð. Skriftitølini eru: einir, einar, eini; tvinnir, tvinnar, tvinni; trinnir, trinnar, trinni. === Sagnorð === [[Sagnorð]] fáa nógvar ymiskar endingar og kunnu broyta snið á ymsan hátt. Til dømis kann sagnorðið "at eta" koma fyri í øðrum sniðum - "etur", "át" ella "ótu". Samsvarandi hava vit orðið "syngja", sum bæði kemur fyri í forminum "sang" og "sungið". Hvørt nýtt orðasnið, sum vit síggja, nevna vit ein bendingarform. Summir av hesum bendingarformunum kunnu einsamallir verða umsagnarliðir í einum setningi. Aðrir formar mugu hava onnur sagnorð aftur at sær til tess at vera umsagnarliður - "Peter etur" ella "Peter át" eru rættir setningar á føroyskum. "Peter eta" ella "Peter etið" eru ikki rættir setningar. === Hjáorð === Adverbium merkir "tað, sum er lagt aftur at verbinum", sum í mongum [[Mállæra|mállærum]] nú á døgum verður mett sum hornasteinurin í einum setningi. Adverbium er sum so mangt annað av [[Latín (mál)|latínskum]] uppruna. Hetta heitið er vorðið til okkara "hjáorð". Hesin orðaflokkurin fevnir um [[orð]], sum á ein ella annan hátt greiðari lýsa ta merking, sum eitt sagnorð hevur. Vit kunnu t.d. spyrja "Hvar er hon?". Og svara "hon er har". Ella vit kunnu spyrja "nær fer hann?". Og svara "hann fer nú". Vit kunnu spyrja "Hvussu livir barnið?". Og svara "barnið livir væl". Hesi orðini: væl, nú, har, eru hjáorð. Hjáorð eru smáorð, ið sett verða hjá [[sagnorð]]um. Men hjáorðini hava eisini eina rúmari merking enn bert at vera knýtt at einum sagnorði. Tey kunnu saktans verða knýtt at einum lýsingarorði (tann ''sera'' ídni næmingurin kom tíðliga), einum øðrum hjáorði (tann sera ídni næmingurin kom ''ov'' tíðliga), einum navnorði (''bara'' næmingar møttu upp) ella einum talorði (''bert'' ein næmingur kom nóg tíðliga). Summi hjáorð bendast, men bara í stigum. Merkingin, sum hjáorðini hava, er fjøltáttað. Teirra uppgáva er at lýsa eitt einstakt orð, sum oftast er umsøgnin, men kunnu tey eisini lita allan setningin. Vit býta hjáorðini í 6 bólkar - lýsingarhjáorð, kunningarhjáorð, munarhjáorð, spurnarhjáorð, tíðarhjáorð og staðarhjáorð. Tíðarhjáorð siga okkurt um tíðina og svara spurninginum ''nær''. Tey eru til dømis síðan, tíðliga, altíð, nakrantíð. Staðarhjáorð siga okkurt um stað ella støð og svara spurningum, ið byrja við ''hvar'': ''hvaðani'', ''hvaðan''. Tey verða vanliga skift sundur í 3 bólkar. [[Orð]], ið lýsa rørslu frá ávísum staði (eg fari ''hiðani''). Orð, ið lýsa rørslu móti ávísum staði (Per kemur ''higar''). Og orð, ið lýsa staðið, har okkurt er ella hendir (hon er ''her''). Spurnarhjáorð verða nýtt, tá ið spurt verður um eitthvørt. Tey eru til dømis nær, hví, hvaðan, hvussu. Munarhjáorð verða nýtt, tá ið mett verður um mun á onkrum, og tá ið sagt verður frá, hvussu okkurt hendir í mun til annað. Tey eru til dømis óbeinleiðis, ókeypis, bráðfeingis, ovurhonds, øðrvísi. Mong orð, ið enda við "andi", eru munarhjáorð, til dømis skínandi ella líðandi. Kunningarhjáorð nýta vit mest, tá ið vit kunna um eina støðutakan, tá ið vit annaðhvørt játta ella nokta. Tey eru til dømis tíverri, ivaleyst, álvaratos, tíbetur. Lýsingarhjáorð eru hjáorð, ið eru myndað úr lýsingarorðum. Nøkur lýsingarhjáorð eru skjótt, beint, hart, lítið, heilt. === Fyrisetingarorð === Fyriseting er tað føroyska heitið fyri tað [[Latín (mál)|latínska]] orðið "preposisjón", sum merkir "tað at seta frammanfyri". Fyrisetingar eru óivað eitt tað torførasta kapitlið, tá ið tað snýr seg um at læra fremmant mál. Men hetta er einki føroyskt fyribrigdi. Fyrisetingar standa vanliga á føroyskum framman fyri tað orð, tey stýra, til dømis av einihvørjari orsøk, men gjørt kann verða vart við, at nakrar fyrisetingar kunnu standa aftan fyri tað orð, sum tær stýra, til dømis húsanna millum, hansara vegna, tí føroyska málinum viðvíkjandi. Í serligum føri ber til at skilja fyriseting og stýring hvørja frá aðrari, soleiðis at stýringin stendur fremst í setninginum, meðan fyrisetingin endar á seinasta plássi, til dømis "Honum fór hon ikki í býin við". Hetta fyribrigdi sæst serliga í afturbeindum eykasetningum. Vit siga, at ein fyriseting stýrir einum orði, ið oftast er eitt [[kenniorð]], [[navnorð]], [[persónsfornavn]] ella [[lýsingarorð]], men kann eisini vera ein navnháttur ella eykasetningur, ið hava navnorðsvirði. Hesa eindina fyriseting, hon við einum setningi/orði stýrir, kalla vit fyrisetingarlið. Hon er, sum sæst, sett saman av eini fyriseting og eini stýring. Hetta merkir, at tá ið tað snýr seg um kenniorð, navnorð, v.f., skulu hesi orð standa í einum ella øðrum falli. Tey verða brúkt sum í [[Enskt mál|enskum]], men tó taka fyrisetingarnir haraftrat ávíst fall til sín, og tann stýringin, ið er knýtt at fyrisetingini fær ta fallending, ið verður kravd av fyrisetingarorðinum. Dømi: :''Brævið liggur '''á borðinum'''.'' ''á borðinum'' er '''fyrisetingarliðurin'''. Her er hvørjumfalsendingin: ''-inum'' ''Á'' er fyrisetingarorðið (ella fyrisetingin) og ''borðinum'' er stýringin. ''Á'' stýrir í hesum føri '''hvørjumfalli''', tí talan er um '''veran á sama staði'''. Í sambandi við '''rørslu''' tekur fyrisetingin '''hvønnfall''' til sín. Dømi: :''Hann legði brævið '''á borðið'''.'' Og hvønnfalsendingin er: ''-ið'' === Sambindingarorð === Sambindingarorð knýta [[orð]], heildir, liðir og setningar í málinum saman á ein ella annan hátt. Konjunksjón er sett saman av tveimum orðum, einum forskoyti "con", ið merkir tað sama sum okkara "sam"/"saman", og [[navnorð]]inum "iuncio", sum merkir tilknýti/samband. Føroyskt hevur tvey sløg av sambindingarorðum : tey javnskipandi- og undirskipandi sambindingarorðini. Javnskipandi sambindingarorð binda saman heildir, orð ella setningar, ið hava sama virði. Til dømis annaðhvørt, hvørki, men, ella, bæði. Tey kunnu knýta tveir liðir saman til eina heild, í hesum føri verður serliga hugsað um tað vanligasta sambindingarorðið, ið hevur henda eginleika: "og". Tveir setningar ella fleiri kunnu saktans vera knýttir hvør at øðrum, tó at teir ikki kunnu javnmetast málsliga. Tað vísir seg, at bert ein teirra hevur høvuðslutin, t.e. høvuðsetningurin, um ein ella fleiri setningar verða knýttir at honum. Eru fleiri setningar, kann hetta greidligast berast saman við eina kinverska eskju, har hvør setningur lagar seg eftir øðrum. Orsøkin til hetta fyribrigdi eru tey undirskipandi sambindingarorðini. Tey eru sera ymisk, og tí er neyðigt at bólka tey. Annar bólkurin ger, at eykasetningarnir eru navnorðskendir, hin byrjar hjáorðskendar eykasetningar. === Miðalvarpingar === ''Interjeksjón'' er sum so mangt annað tikið úr [[Latín (mál)|latínskum]], og merkir "at seta okkurt innímillum". Vit hava einki gott [[orð]] fyri hesum fyribrigdinum, men vanligt er tó at týða heitið "miðalvarping". Grundmerkingin er, at hesi orð verða sett inn millum orð ella setningar, men við tí stóra muni samanborið við onnur orð, at tey ikki verða greinað sum aðrir liðir. Tískil stendur hesin orðaflokkurin í eini serstøðu. Millum [[málfrøði]]ngar hevur verið kjakast, um miðalvarpingar veruliga eru ''orð''. Teirra áskoðan er, at tey heldur eru eyðkenni fyri kenslurnar til dømis "pínslu", "vaml" osfr., sum liggja aftanfyri. Tey hava ikki nakra serliga merking eins og orðini í hinum orðaflokkunum. Men tó halda fleiri málfrøðingar, at av tí at tey verða framborin sum onnur føroysk orð, og av tí at tað eru avleiðslur í føroysku, til dømis "at sirra", "ein sitta", "at kísta", er tað rættast, at koyra tey í ein bólk fyri seg. Eisini orðini "ja", "jú" og "nei", sum verða nýtt, tá ið játtað ella noktað verður, finna vit í hesum flokkinum, tí teirra líkskapur er stórur við hesi orð, hvørs eyðkenni eru, at tey hvørki bendast ella standa sum liður í nøkrum setningi. Aðrar fastar vendingar, sum ofta standa uttan setningar, til dømis "hott kvøld", "far væl" og "vælkomin", verða vanliga koyrdar í sama leyp. == Orðatilfeingi == [[Mynd:OD Compact disc.svg|thumb|right|220px|Tá ið hetta plátuslagið, sum eitur "Compact disc" á [[Enskt mál|enskum]], var nýkomið, sóknaðist tíðindamaður eftir føroyskum heiti á tí. Uppskot málstovnsins var ljómfløga, ella stuttformurin fløga í vanligari talu <ref>http://www.territori.info/index.php/term/,9da4ab975b545da0a0526c695a9faf68ac59a069a25f5aad60b1975753a2aa54.xhtml{{Deyð leinkja|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.]] [[Orð]]atilfeingið í okkara máli er komið ymsastaðni frá og til ymsar tíðir. Stórur partur er arvaður frá okkara ættfedrum, tað eru ikki innflutt orð, men orð, sum hava verið nýtt her á landi so leingi, sum hetta [[mál]]ið hevur verið okkum kunnugt, og tað merkir í eini túsund ár. Hetta er eina mest galdandi fyri tey mest nýttu orðini í málinum, orð, sum eru hvørjum menniskja kunnug, og sum hvørt menniskja nýir, orð sum til dømis "móðir" og "faðir", "vatn" og "jørð", "sita" og "liggja", "lítil" og "stór", "niður" og "opp", "ja" og "nei". Hesi arvorð eru, ið hvussu er, felags fyri øll tey [[Germansk mál|germansku málini]], hóast týdningur og snið broytast eitt sindur frá máli til máls. Øll hesi ár, hesi mál hava verið í nýtslu, er orðatilfeingið vorðið ríkari og ríkari, eisini tí at tað hevur tikið orð úr øðrum málum. Hesi orð kalla vit ''tøkuorð''. Ofta eru tøkuorð gomul í okkara máli, tey kunnu hava lagað seg eftir føroyskari bending og ljóðliga og á annan hátt hava lagað seg, so at ilt er at gita fremmanda upphavið. Hetta fyribrigdi at taka orð inn í málið byrjaði longu fyri søguliga tíð her hjá okkum, so skjótt sum [[Norðurlond]] fingu samband við restina av [[Norðurevropa]]. Ofta komu nýggj orð saman við vørum, sum fólk úr Norðurlondum førdu heim við sær, navnið fylgdi við vøruni. Seinni komu nýggjar hugsanir, nýggj trúgv inn á Norðurevropa uttaneftir og við teimum orð at nevna alt hetta nýggja og greiða frá tí. Her eru nøkur dømi um gomul tøkuorð úr ymsum málum - "hundur", "ketta" og "køkur" úr [[Latín (mál)|latíni]], "soppur", "ríki" og "blak" úr [[Keltisk mál|keltiskum]], "prestur" og "kirkja" úr [[Grikskt mál|grikskum]] um [[Enskt mál|enskt]]. Og eitt sindur seinni "arbeiði", "bakari" og "handil" úr [[Lágtýskt mál|lágtýskum]]. "Dekk" og "ruff" úr [[Hollendskt mál|hollendskum]], "marsjur" úr [[Franskt mál|fronskum]], "banki", "eitt kolli" og "stivli" úr [[Italskt|italskum]]. Tøkuorð eru eisini til dømis gomul orð, ið ikki hava verið nýtt leingi, sum í veruleikanum eru útdeyð út málinum, men sum eru komin inn aftur í seinni tíð úr nýggjum høpi, til dømis "fløga" fyri CD, "skora" fyri at fáa stig og "bingja" fyri kontainara. Í okkara øld og serliga tey seinastu tíggjuáraskeiðini hava vit fingið ein heilan floym av fremmandum orðum inn í mál okkara. Nógv av hesum orðum hava enntá framvegis fremmanda uppruna-stavsetingarháttin og upprunaframburðin. Roynt verður at laga tey eftir føroyskum máli. Tískil nevna vit tey fremmandaorð afturímóti tøkuorðum, men munurin er ikki serliga greiður, til dømis "sona", "sjorast", "skons". Tað er eina mest úr [[Enskt mál|enskum]], vit hava fingið orðini. Og ein partur av teimum hevur enskt snið, sum uttan hóvasták hevur vunnið sær innvist í føroyskum, til dømis "hobby", "smart" ella "filmur". Og onnur hava longu fingið føroyskan stavsetingarhátt, til dømis "veirur", "skeilett" ella "trol". Bæði fremmandaorð og tøkuorð eru í sera nógvum førum nýggj, av tí at vit í føroyskum ikki hava arvorð, sum fevna um júst sama fyribrigdið. Men tað er mangan, at fólk ikki avmarka seg til at nýta fremmandaorð har, sum neyðugt er. Tey royna at prýða málið við ókendum ella rárum fremmandaorðum, mangan bara at geva sær sjálvum ein dám av lærdómi. Men vit áttu at havt í huga, at óneyðug fremmandaorð gera málið tyngri og forða lesarum at fáa fatur í innihaldinum. == Sannroynd == == Kelduávísingar == <references/> == Sí eisini == * [[Fólkaflytingatíðin]] * [[Fyrimynd:Brúkari fo|Brúkarakassin]] == Slóðir == {{Commonscat|Faroese language}} * [http://www.fmn.fo Føroyska málnevndin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070706193850/http://www.fmn.fo/ |date=2007-07-06 }} * [http://www.obg.fo/fob/fob.php Føroysk orðabók] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517125911/http://www.obg.fo/fob/fob.php |date=2008-05-17 }} * [https://borealium.org/fo/resource/ Føroysk málteknologi]{{Deyð leinkja|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://borealium.org/fo/resource/speller-fao/ Føroysk rættstavingsprogram (MS Word, LibreOffice)] * [http://divvun.org/proofing/online-speller.html Færøysk rættstavingsprogram online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170812172533/http://divvun.org/proofing/online-speller.html |date=2017-08-12 }} [[Bólkur:Føroyskt mál]] dx86awqxj7nwkcw1au6vetfxxu86p44 0 4815 388521 375700 2026-06-08T20:55:33Z ~2026-26884-41 34727 388521 wikitext text/x-wiki {{infobox/article/human}} '''Jenis Kristjan av Rana''' (føddur [[7. januar]] [[1953]] í [[Trongisvágur|Trongisvági]]) er ein [[Føroyar|føroyskur]] lækni og politikari fyri [[Miðflokkurin|Miðflokkin]]. Jenis hevur læknaprógv frá [[1983]] og hevur verið kommunulækni í [[Tórshavn]] síðan [[1995]]. Hann hevur verið løgtingsmaður fyri Miðflokkin síðan [[1994]], og býráðslimur í Tórshavn [[1993]]–[[1996]]. Hann varð Landsstýrismaður í uttanríkis- og mentamálum frá 2019 til 2022. Hann hevur verið formaður í Miðflokkinum frá 1994 til [[1997]] og frá [[2001]] til 2026. Hann hevur harumframt verið formaður í Hjálparlæknaráð Føroya frá [[1989]] til [[1995]] og nevndarlimur í Læknafelag Føroya frá 1989 til 1995. == Ávisingar úteftir == {{commons2|Category:Jenis av Rana}} * [http://www.logting.fo/parliamentmember/view.gebs?parliamentMember.id=16&back=true&menuChanged=20 logting.fo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140715000158/http://www.logting.fo/parliamentmember/view.gebs?parliamentMember.id=16&back=true&menuChanged=20 |date=2014-07-15 }} * [http://www.jenisavrana.fo/ jenisavrana.fo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050207191753/http://www.jenisavrana.fo/ |date=2005-02-07 }} * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100909072651/www.ruv.is/frett/tekur-undir-med-jenis-av-rana ruv.is] {{DEFAULTSORT:Rana, Jenis av}} {{Løgtingslimir 2022-2026}} [[Bólkur:Føroyskir politikarar]] [[Bólkur:Føðingar í 1953]] [[Bólkur:Læknar í Føroyum]] [[Bólkur:Løgtingslimir]] [[Bólkur:Politikarar úr Miðflokkinum]] 2odkh4der21zacenqxakyy3b9grcoua 388522 388521 2026-06-08T20:59:58Z ~2026-26884-41 34727 388522 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = Jenis av Rana |birth_name = Jenis Kristjan av Rana |image = |caption = |order2 = Formaður í [[Miðflokkinum]] |term_start2 = 1. juni 1998 |term_end2 = 13. apríl 2026 |predecessor2 = [[]] |successor2 = [[Steffan Klein Poulsen]] |order5 = Landsstýrismaður í uttanríkis- og mentamálum |primeminister5 = |term_start5 = 16. september 2019 |term_end5 = 22. desember 2022 |predecessor5 = |successor5 = |order7 = Løgtingslimur |primeminister7 = 7. juli 1994 |term_start7 = |term_end7 = |predecessor7 = |successor7 = |term_start8 = |term_end8 = |birth_date = {{Birth date and age|1953|1|7|df=y}} |birth_place = [[Trongisvágur]], Faroe Islands |death_date = |death_place = |party = [[Miðflokkurin]] |spouse = |children = |parents = }} {{infobox/article/human}} '''Jenis Kristjan av Rana''' (føddur [[7. januar]] [[1953]] í [[Trongisvágur|Trongisvági]]) er ein [[Føroyar|føroyskur]] lækni og politikari fyri [[Miðflokkurin|Miðflokkin]]. Jenis hevur læknaprógv frá [[1983]] og hevur verið kommunulækni í [[Tórshavn]] síðan [[1995]]. Hann hevur verið løgtingsmaður fyri Miðflokkin síðan [[1994]], og býráðslimur í Tórshavn [[1993]]–[[1996]]. Hann varð Landsstýrismaður í uttanríkis- og mentamálum frá 2019 til 2022. Hann hevur verið formaður í Miðflokkinum frá 1994 til [[1997]] og frá [[2001]] til 2026. Hann hevur harumframt verið formaður í Hjálparlæknaráð Føroya frá [[1989]] til [[1995]] og nevndarlimur í Læknafelag Føroya frá 1989 til 1995. == Ávisingar úteftir == {{commons2|Category:Jenis av Rana}} * [http://www.logting.fo/parliamentmember/view.gebs?parliamentMember.id=16&back=true&menuChanged=20 logting.fo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140715000158/http://www.logting.fo/parliamentmember/view.gebs?parliamentMember.id=16&back=true&menuChanged=20 |date=2014-07-15 }} * [http://www.jenisavrana.fo/ jenisavrana.fo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050207191753/http://www.jenisavrana.fo/ |date=2005-02-07 }} * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100909072651/www.ruv.is/frett/tekur-undir-med-jenis-av-rana ruv.is] {{DEFAULTSORT:Rana, Jenis av}} {{Løgtingslimir 2022-2026}} [[Bólkur:Føroyskir politikarar]] [[Bólkur:Føðingar í 1953]] [[Bólkur:Læknar í Føroyum]] [[Bólkur:Løgtingslimir]] [[Bólkur:Politikarar úr Miðflokkinum]] sjcg1xcle0goo7vxz90darqhvjfo0f4 388523 388522 2026-06-08T21:00:49Z ~2026-26884-41 34727 388523 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = Jenis av Rana |birth_name = Jenis Kristjan av Rana |image = |caption = |order2 = Formaður í [[Miðflokkinum]] |term_start2 = 1. juni 1998 |term_end2 = 13. apríl 2026 |predecessor2 = [[]] |successor2 = [[Steffan Klein Poulsen]] |order5 = Landsstýrismaður í uttanríkis- og mentamálum |primeminister5 = |term_start5 = 16. september 2019 |term_end5 = 22. desember 2022 |predecessor5 = |successor5 = |order7 = Løgtingslimur |primeminister7 = |term_start7 = 7. juli 1994 |term_end7 = |predecessor7 = |successor7 = |term_start8 = |term_end8 = |birth_date = {{Birth date and age|1953|1|7|df=y}} |birth_place = [[Trongisvágur]], Faroe Islands |death_date = |death_place = |party = [[Miðflokkurin]] |spouse = |children = |parents = }} {{infobox/article/human}} '''Jenis Kristjan av Rana''' (føddur [[7. januar]] [[1953]] í [[Trongisvágur|Trongisvági]]) er ein [[Føroyar|føroyskur]] lækni og politikari fyri [[Miðflokkurin|Miðflokkin]]. Jenis hevur læknaprógv frá [[1983]] og hevur verið kommunulækni í [[Tórshavn]] síðan [[1995]]. Hann hevur verið løgtingsmaður fyri Miðflokkin síðan [[1994]], og býráðslimur í Tórshavn [[1993]]–[[1996]]. Hann varð Landsstýrismaður í uttanríkis- og mentamálum frá 2019 til 2022. Hann hevur verið formaður í Miðflokkinum frá 1994 til [[1997]] og frá [[2001]] til 2026. Hann hevur harumframt verið formaður í Hjálparlæknaráð Føroya frá [[1989]] til [[1995]] og nevndarlimur í Læknafelag Føroya frá 1989 til 1995. == Ávisingar úteftir == {{commons2|Category:Jenis av Rana}} * [http://www.logting.fo/parliamentmember/view.gebs?parliamentMember.id=16&back=true&menuChanged=20 logting.fo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140715000158/http://www.logting.fo/parliamentmember/view.gebs?parliamentMember.id=16&back=true&menuChanged=20 |date=2014-07-15 }} * [http://www.jenisavrana.fo/ jenisavrana.fo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050207191753/http://www.jenisavrana.fo/ |date=2005-02-07 }} * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100909072651/www.ruv.is/frett/tekur-undir-med-jenis-av-rana ruv.is] {{DEFAULTSORT:Rana, Jenis av}} {{Løgtingslimir 2022-2026}} [[Bólkur:Føroyskir politikarar]] [[Bólkur:Føðingar í 1953]] [[Bólkur:Læknar í Føroyum]] [[Bólkur:Løgtingslimir]] [[Bólkur:Politikarar úr Miðflokkinum]] kgn9bp5zw0m1crzfvrar21brzp259tn 388524 388523 2026-06-08T21:01:30Z ~2026-26884-41 34727 388524 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = Jenis av Rana |birth_name = Jenis Kristjan av Rana |image = |caption = |order2 = Formaður í [[Miðflokkinum]] |term_start2 = 1. juni 1998 |term_end2 = 13. apríl 2026 |predecessor2 = [[]] |successor2 = [[Steffan Klein Poulsen]] |order5 = Landsstýrismaður í uttanríkis- og mentamálum |primeminister5 = |term_start5 = 16. september 2019 |term_end5 = 22. desember 2022 |predecessor5 = |successor5 = |order7 = Løgtingslimur |primeminister7 = |term_start7 = 7. juli 1994 |term_end7 = |predecessor7 = |successor7 = |term_start8 = |term_end8 = |birth_date = {{Birth date and age|1953|1|7|df=y}} |birth_place = [[Trongisvágur]], Faroe Islands |death_date = |death_place = |party = [[Miðflokkurin]] |spouse = |children = |parents =[[Dánjal av Rana]] }} {{infobox/article/human}} '''Jenis Kristjan av Rana''' (føddur [[7. januar]] [[1953]] í [[Trongisvágur|Trongisvági]]) er ein [[Føroyar|føroyskur]] lækni og politikari fyri [[Miðflokkurin|Miðflokkin]]. Jenis hevur læknaprógv frá [[1983]] og hevur verið kommunulækni í [[Tórshavn]] síðan [[1995]]. Hann hevur verið løgtingsmaður fyri Miðflokkin síðan [[1994]], og býráðslimur í Tórshavn [[1993]]–[[1996]]. Hann varð Landsstýrismaður í uttanríkis- og mentamálum frá 2019 til 2022. Hann hevur verið formaður í Miðflokkinum frá 1994 til [[1997]] og frá [[2001]] til 2026. Hann hevur harumframt verið formaður í Hjálparlæknaráð Føroya frá [[1989]] til [[1995]] og nevndarlimur í Læknafelag Føroya frá 1989 til 1995. == Ávisingar úteftir == {{commons2|Category:Jenis av Rana}} * [http://www.logting.fo/parliamentmember/view.gebs?parliamentMember.id=16&back=true&menuChanged=20 logting.fo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140715000158/http://www.logting.fo/parliamentmember/view.gebs?parliamentMember.id=16&back=true&menuChanged=20 |date=2014-07-15 }} * [http://www.jenisavrana.fo/ jenisavrana.fo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050207191753/http://www.jenisavrana.fo/ |date=2005-02-07 }} * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100909072651/www.ruv.is/frett/tekur-undir-med-jenis-av-rana ruv.is] {{DEFAULTSORT:Rana, Jenis av}} {{Løgtingslimir 2022-2026}} [[Bólkur:Føroyskir politikarar]] [[Bólkur:Føðingar í 1953]] [[Bólkur:Læknar í Føroyum]] [[Bólkur:Løgtingslimir]] [[Bólkur:Politikarar úr Miðflokkinum]] p3odh35q71guez8wfamdm6m46n8fca3 388525 388524 2026-06-08T21:02:11Z ~2026-26884-41 34727 388525 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = Jenis av Rana |birth_name = Jenis Kristjan av Rana |image =Jenis av Rana (2).jpg |caption = |order2 = Formaður í [[Miðflokkinum]] |term_start2 = 1. juni 1998 |term_end2 = 13. apríl 2026 |predecessor2 = [[]] |successor2 = [[Steffan Klein Poulsen]] |order5 = Landsstýrismaður í uttanríkis- og mentamálum |primeminister5 = |term_start5 = 16. september 2019 |term_end5 = 22. desember 2022 |predecessor5 = |successor5 = |order7 = Løgtingslimur |primeminister7 = |term_start7 = 7. juli 1994 |term_end7 = |predecessor7 = |successor7 = |term_start8 = |term_end8 = |birth_date = {{Birth date and age|1953|1|7|df=y}} |birth_place = [[Trongisvágur]], Faroe Islands |death_date = |death_place = |party = [[Miðflokkurin]] |spouse = |children = |parents =[[Dánjal av Rana]] }} {{infobox/article/human}} '''Jenis Kristjan av Rana''' (føddur [[7. januar]] [[1953]] í [[Trongisvágur|Trongisvági]]) er ein [[Føroyar|føroyskur]] lækni og politikari fyri [[Miðflokkurin|Miðflokkin]]. Jenis hevur læknaprógv frá [[1983]] og hevur verið kommunulækni í [[Tórshavn]] síðan [[1995]]. Hann hevur verið løgtingsmaður fyri Miðflokkin síðan [[1994]], og býráðslimur í Tórshavn [[1993]]–[[1996]]. Hann varð Landsstýrismaður í uttanríkis- og mentamálum frá 2019 til 2022. Hann hevur verið formaður í Miðflokkinum frá 1994 til [[1997]] og frá [[2001]] til 2026. Hann hevur harumframt verið formaður í Hjálparlæknaráð Føroya frá [[1989]] til [[1995]] og nevndarlimur í Læknafelag Føroya frá 1989 til 1995. == Ávisingar úteftir == {{commons2|Category:Jenis av Rana}} * [http://www.logting.fo/parliamentmember/view.gebs?parliamentMember.id=16&back=true&menuChanged=20 logting.fo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140715000158/http://www.logting.fo/parliamentmember/view.gebs?parliamentMember.id=16&back=true&menuChanged=20 |date=2014-07-15 }} * [http://www.jenisavrana.fo/ jenisavrana.fo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050207191753/http://www.jenisavrana.fo/ |date=2005-02-07 }} * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100909072651/www.ruv.is/frett/tekur-undir-med-jenis-av-rana ruv.is] {{DEFAULTSORT:Rana, Jenis av}} {{Løgtingslimir 2022-2026}} [[Bólkur:Føroyskir politikarar]] [[Bólkur:Føðingar í 1953]] [[Bólkur:Læknar í Føroyum]] [[Bólkur:Løgtingslimir]] [[Bólkur:Politikarar úr Miðflokkinum]] 76fg7bh3vm0upco3aav4e4ddsfzteet 388526 388525 2026-06-08T21:02:51Z ~2026-26884-41 34727 388526 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = Jenis av Rana |birth_name = Jenis Kristjan av Rana |image =Jenis av Rana (2).jpg |caption = |order2 = Formaður í [[Miðflokkinum]] |term_start2 = 1. juni 1998 |term_end2 = 13. apríl 2026 |predecessor2 = [[]] |successor2 = [[Steffan Klein Poulsen]] |order5 = Landsstýrismaður í uttanríkis- og mentamálum |primeminister5 = |term_start5 = 16. september 2019 |term_end5 = 22. desember 2022 |predecessor5 = |successor5 = |order7 = Løgtingslimur |primeminister7 = |term_start7 = 7. juli 1994 |term_end7 = |predecessor7 = |successor7 = |term_start8 = |term_end8 = |birth_date = {{Birth date and age|1953|1|7|df=y}} |birth_place = [[Trongisvágur]], Faroe Islands |death_date = |death_place = |party = [[Miðflokkurin]] |spouse = |children = |parents =[[Dánjal av Rana]] }}'''Jenis Kristjan av Rana''' (føddur [[7. januar]] [[1953]] í [[Trongisvágur|Trongisvági]]) er ein [[Føroyar|føroyskur]] lækni og politikari fyri [[Miðflokkurin|Miðflokkin]]. Jenis hevur læknaprógv frá [[1983]] og hevur verið kommunulækni í [[Tórshavn]] síðan [[1995]]. Hann hevur verið løgtingsmaður fyri Miðflokkin síðan [[1994]], og býráðslimur í Tórshavn frá [[1993]] til [[1996]]. Hann varð Landsstýrismaður í uttanríkis- og mentamálum frá 2019 til 2022. Hann hevur verið formaður í Miðflokkinum frá 1994 til [[1997]] og frá [[2001]] til 2026. Hann hevur harumframt verið formaður í Hjálparlæknaráð Føroya frá [[1989]] til [[1995]] og nevndarlimur í Læknafelag Føroya frá 1989 til 1995. == Ávisingar úteftir == {{commons2|Category:Jenis av Rana}} * [http://www.logting.fo/parliamentmember/view.gebs?parliamentMember.id=16&back=true&menuChanged=20 logting.fo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140715000158/http://www.logting.fo/parliamentmember/view.gebs?parliamentMember.id=16&back=true&menuChanged=20 |date=2014-07-15 }} * [http://www.jenisavrana.fo/ jenisavrana.fo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050207191753/http://www.jenisavrana.fo/ |date=2005-02-07 }} * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100909072651/www.ruv.is/frett/tekur-undir-med-jenis-av-rana ruv.is] {{DEFAULTSORT:Rana, Jenis av}} {{Løgtingslimir 2022-2026}} [[Bólkur:Føroyskir politikarar]] [[Bólkur:Føðingar í 1953]] [[Bólkur:Læknar í Føroyum]] [[Bólkur:Løgtingslimir]] [[Bólkur:Politikarar úr Miðflokkinum]] bd5jddfhztdplwvdblknqp0m0eu2xyd 388527 388526 2026-06-08T21:06:11Z ~2026-26884-41 34727 388527 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = Jenis av Rana |birth_name = Jenis Kristjan av Rana |image =Jenis av Rana (2).jpg |caption = |order2 = Formaður í [[Miðflokkinum]] |term_start2 = 1. juni 1998 |term_end2 = 13. apríl 2026 |predecessor2 = [[Álvur Kirke]] |successor2 = [[Steffan Klein Poulsen]] |order5 = Landsstýrismaður í uttanríkis- og mentamálum |primeminister5 = |term_start5 = 16. september 2019 |term_end5 = 22. desember 2022 |predecessor5 = |successor5 = |order7 = Løgtingslimur |primeminister7 = |term_start7 = 7. juli 1994 |term_end7 = |predecessor7 = |successor7 = |term_start8 = |term_end8 = |birth_date = {{Birth date and age|1953|1|7|df=y}} |birth_place = [[Trongisvágur]], Faroe Islands |death_date = |death_place = |party = [[Miðflokkurin]] |spouse = |children = |parents =[[Dánjal av Rana]] }}'''Jenis Kristjan av Rana''' (føddur [[7. januar]] [[1953]] í [[Trongisvágur|Trongisvági]]) er ein [[Føroyar|føroyskur]] lækni og politikari fyri [[Miðflokkurin|Miðflokkin]]. Jenis hevur læknaprógv frá [[1983]] og hevur verið kommunulækni í [[Tórshavn]] síðan [[1995]]. Hann hevur verið løgtingsmaður fyri Miðflokkin síðan [[1994]], og býráðslimur í Tórshavn frá [[1993]] til [[1996]]. Hann varð Landsstýrismaður í uttanríkis- og mentamálum frá 2019 til 2022. Hann hevur verið formaður í Miðflokkinum frá 1994 til [[1997]] og frá [[2001]] til 2026. Hann hevur harumframt verið formaður í Hjálparlæknaráð Føroya frá [[1989]] til [[1995]] og nevndarlimur í Læknafelag Føroya frá 1989 til 1995. == Ávisingar úteftir == {{commons2|Category:Jenis av Rana}} * [http://www.logting.fo/parliamentmember/view.gebs?parliamentMember.id=16&back=true&menuChanged=20 logting.fo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140715000158/http://www.logting.fo/parliamentmember/view.gebs?parliamentMember.id=16&back=true&menuChanged=20 |date=2014-07-15 }} * [http://www.jenisavrana.fo/ jenisavrana.fo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050207191753/http://www.jenisavrana.fo/ |date=2005-02-07 }} * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100909072651/www.ruv.is/frett/tekur-undir-med-jenis-av-rana ruv.is] {{DEFAULTSORT:Rana, Jenis av}} {{Løgtingslimir 2022-2026}} [[Bólkur:Føroyskir politikarar]] [[Bólkur:Føðingar í 1953]] [[Bólkur:Læknar í Føroyum]] [[Bólkur:Løgtingslimir]] [[Bólkur:Politikarar úr Miðflokkinum]] h63qousm8l6j4l5i9uivpsebjaezzdl 0 4997 388528 384754 2026-06-08T21:36:34Z ~2026-26884-41 34727 388528 wikitext text/x-wiki {{infobox/article/human}} '''Henrik James Frits Old''' ([[20. juni]] [[1947]] í [[Vágur|Vági]]) er ein føroyskur politikari og skipari. Hann var [[løgtingsmaður]] frá [[1984]] til [[2008]] og frá 2011 til 2026. Harumframt hevur hann verið Landsstýrismaður í samferðslumálum frá 2015 til 2018. Henrik Old var [[fiskimaður]] frá 1964 til hann í 1977 gjørdist [[skipari]]. Henrik Old er sonur Henrikku Jacobsen Old og Dennis William Connor Old. Fosturforeldur hansara vóru Inger og Johannes Joensen úr Vági. Henrik er giftur við Elsebeth Old, sum er dóttir Jenny Hentze og [[Petur í Gong]] Hann varð valdur í Løgtingið á fyrsta sinni í 1984 og varð valdur á ting við hvørjum vali fram til løgtingsvalið í 2004, tá hann ikki megnaði at røkka inn um tinggáttina. Javnaðarflokkurin kom tó í samgongu, og hann tók aftur sæti á tingi sum varamaður. Hann røkti tingsessin alt valskeiðið og stillaði ikki upp aftur til løgtingsvalið í 2008. Hann gjørdi tó av at stilla upp aftur til løgtingsvalið í 2011 og varð aftur valdur í Løgtingið 29. oktober 2011. Tá Javnaðarflokkurin skipaði samgongu í 2015, varð hann útnevndur landsstýrismaður í samferðslumálum. Hann røkti landsstýrissessin, til hann í 2018 bað løgmann loysa seg úr starvi. Tá nýval varð útskrivað í 2026, boðaði hann frá, at hann ikki fór at stilla upp aftur, og harvið kom meira enn 40 ára langa yrkisleið hansara í politikki at enda. == Formanssessir == * [[1991]] - [[1992]] Formaður í løgtingsins fiskivinnunevnd. * [[1994]] - [[1995]] Formaður í løgtingsins fiskivinnunevnd. * [[1991]] - [[1992]] Formaður í Tingmannaráði Útnorðurs. * [[1987]] - [[1995]] Formaður í nevndini fyri Lønjavningargrunn Skipsfiskimanna. * [[1995]] - ? Formaður í løgtingsins vinnunevnd. == Henrik Old stillaði upp til formansvalið hjá Fiskimannafelagnum == Í [[desember]] [[2009]] gjørdist greitt, at Henrik Old stillaði upp til formansvalið í [[Føroya Fiskimannafelag|Fiskimannafelagnum]] móti [[Jan Højgaard]]. Úrslitið gjørdist tó, at Jan Højgaard vann við 653 atkvøðum, Henrik Old fekk 380.[https://www.portal.fo/?lg=68341] == Keldur == <references/> * [http://logting.elektron.fo/Tingmenn/Tingmenn1998-2002/HENRIK%20OLD.htm logting.fo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141211114722/http://logting.elektron.fo/Tingmenn/Tingmenn1998-2002/HENRIK%20OLD.htm |date=2014-12-11 }} * [http://www.portal.fo/?lg=67849 portal.fo] "Orrusta millum Old og Højgaard í dag" * [http://www.portal.fo/?lg=68341 portal.fo] "Jan vann á Henriki" == Slóðir == * [http://www.j.fo/henrik+old.html j.fo] {{DEFAULTSORT:Old, Henrik}} {{Løgtingslimir 2022-2026}} [[Bólkur:Føroyskir politikarar|Old, Henrik]] [[Bólkur:Føðingar í 1947]] [[Bólkur:Føroyskir skiparar]] [[Bólkur:Løgtingslimir]] [[Bólkur:Politikarar úr Javnaðarflokkinum]] [[Bólkur:Samferðslumálaráðharrar í Føroyum]] [[Bólkur:Vágbingar]] 7a3zyusppwc21rw10jb4zmrzwwza971 388529 388528 2026-06-08T21:43:24Z ~2026-26884-41 34727 388529 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = Henrik Old |birth_name = Henrik James Frits Old |image = |caption = |order2 = landsstýrismaður í samferðslumálum |term_start2 = 15. september 2015 |term_end2 = 1. oktober 2018 |predecessor2 = |successor2 = [[Heðin Mortensen]] |order7 = Løgtingslimur |primeminister7 = |term_start7 = 8. november 1984 |term_end7 = 20. januar 2004 |predecessor7 = |successor7 = |term_start8 = 29. oktober 2011 |term_end8 = 26. mars 2026 |birth_date = {{Birth date and age|1947|6|20|df=y}} |birth_place = [[Vágur]], Faroe Islands |death_date = |death_place = |party = [[Javnaðarflokkurin]] |spouse = |children = |parents = }} {{infobox/article/human}} '''Henrik James Frits Old''' ([[20. juni]] [[1947]] í [[Vágur|Vági]]) er ein føroyskur politikari og skipari. Hann var [[løgtingsmaður]] frá [[1984]] til [[2008]] og frá 2011 til 2026. Harumframt hevur hann verið Landsstýrismaður í samferðslumálum frá 2015 til 2018. Henrik Old var [[fiskimaður]] frá 1964 til hann í 1977 gjørdist [[skipari]]. Henrik Old er sonur Henrikku Jacobsen Old og Dennis William Connor Old. Fosturforeldur hansara vóru Inger og Johannes Joensen úr Vági. Henrik er giftur við Elsebeth Old, sum er dóttir Jenny Hentze og [[Petur í Gong]] Hann varð valdur í Løgtingið á fyrsta sinni í 1984 og varð valdur á ting við hvørjum vali fram til løgtingsvalið í 2004, tá hann ikki megnaði at røkka inn um tinggáttina. Javnaðarflokkurin kom tó í samgongu, og hann tók aftur sæti á tingi sum varamaður. Hann røkti tingsessin alt valskeiðið og stillaði ikki upp aftur til løgtingsvalið í 2008. Hann gjørdi tó av at stilla upp aftur til løgtingsvalið í 2011 og varð aftur valdur í Løgtingið 29. oktober 2011. Tá Javnaðarflokkurin skipaði samgongu í 2015, varð hann útnevndur landsstýrismaður í samferðslumálum. Hann røkti landsstýrissessin, til hann í 2018 bað løgmann loysa seg úr starvi. Tá nýval varð útskrivað í 2026, boðaði hann frá, at hann ikki fór at stilla upp aftur, og harvið kom meira enn 40 ára langa yrkisleið hansara í politikki at enda. == Formanssessir == * [[1991]] - [[1992]] Formaður í løgtingsins fiskivinnunevnd. * [[1994]] - [[1995]] Formaður í løgtingsins fiskivinnunevnd. * [[1991]] - [[1992]] Formaður í Tingmannaráði Útnorðurs. * [[1987]] - [[1995]] Formaður í nevndini fyri Lønjavningargrunn Skipsfiskimanna. * [[1995]] - ? Formaður í løgtingsins vinnunevnd. == Henrik Old stillaði upp til formansvalið hjá Fiskimannafelagnum == Í [[desember]] [[2009]] gjørdist greitt, at Henrik Old stillaði upp til formansvalið í [[Føroya Fiskimannafelag|Fiskimannafelagnum]] móti [[Jan Højgaard]]. Úrslitið gjørdist tó, at Jan Højgaard vann við 653 atkvøðum, Henrik Old fekk 380.[https://www.portal.fo/?lg=68341] == Keldur == <references/> * [http://logting.elektron.fo/Tingmenn/Tingmenn1998-2002/HENRIK%20OLD.htm logting.fo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141211114722/http://logting.elektron.fo/Tingmenn/Tingmenn1998-2002/HENRIK%20OLD.htm |date=2014-12-11 }} * [http://www.portal.fo/?lg=67849 portal.fo] "Orrusta millum Old og Højgaard í dag" * [http://www.portal.fo/?lg=68341 portal.fo] "Jan vann á Henriki" == Slóðir == * [http://www.j.fo/henrik+old.html j.fo] {{DEFAULTSORT:Old, Henrik}} {{Løgtingslimir 2022-2026}} [[Bólkur:Føroyskir politikarar|Old, Henrik]] [[Bólkur:Føðingar í 1947]] [[Bólkur:Føroyskir skiparar]] [[Bólkur:Løgtingslimir]] [[Bólkur:Politikarar úr Javnaðarflokkinum]] [[Bólkur:Samferðslumálaráðharrar í Føroyum]] [[Bólkur:Vágbingar]] k0b2rofq6cgnlkan9sgzm23kiydxxpn 388530 388529 2026-06-08T21:44:10Z ~2026-26884-41 34727 388530 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = Henrik Old |birth_name = Henrik James Frits Old |image =File:121031 Henrik Old vid Nordiska roedets session i Helsingfors 2012.jpg |caption = |order2 = landsstýrismaður í samferðslumálum |term_start2 = 15. september 2015 |term_end2 = 1. oktober 2018 |predecessor2 = |successor2 = [[Heðin Mortensen]] |order7 = Løgtingslimur |primeminister7 = |term_start7 = 8. november 1984 |term_end7 = 20. januar 2004 |predecessor7 = |successor7 = |term_start8 = 29. oktober 2011 |term_end8 = 26. mars 2026 |birth_date = {{Birth date and age|1947|6|20|df=y}} |birth_place = [[Vágur]], Faroe Islands |death_date = |death_place = |party = [[Javnaðarflokkurin]] |spouse = |children = |parents = }}'''Henrik James Frits Old''' ([[20. juni]] [[1947]] í [[Vágur|Vági]]) er ein føroyskur politikari og skipari. Hann var [[løgtingsmaður]] frá [[1984]] til [[2008]] og frá 2011 til 2026. Harumframt hevur hann verið Landsstýrismaður í samferðslumálum frá 2015 til 2018. Henrik Old var [[fiskimaður]] frá 1964 til hann í 1977 gjørdist [[skipari]]. Henrik Old er sonur Henrikku Jacobsen Old og Dennis William Connor Old. Fosturforeldur hansara vóru Inger og Johannes Joensen úr Vági. Henrik er giftur við Elsebeth Old, sum er dóttir Jenny Hentze og [[Petur í Gong]] Hann varð valdur í Løgtingið á fyrsta sinni í 1984 og varð valdur á ting við hvørjum vali fram til løgtingsvalið í 2004, tá hann ikki megnaði at røkka inn um tinggáttina. Javnaðarflokkurin kom tó í samgongu, og hann tók aftur sæti á tingi sum varamaður. Hann røkti tingsessin alt valskeiðið og stillaði ikki upp aftur til løgtingsvalið í 2008. Hann gjørdi tó av at stilla upp aftur til løgtingsvalið í 2011 og varð aftur valdur í Løgtingið 29. oktober 2011. Tá Javnaðarflokkurin skipaði samgongu í 2015, varð hann útnevndur landsstýrismaður í samferðslumálum. Hann røkti landsstýrissessin, til hann í 2018 bað løgmann loysa seg úr starvi. Tá nýval varð útskrivað í 2026, boðaði hann frá, at hann ikki fór at stilla upp aftur, og harvið kom meira enn 40 ára langa yrkisleið hansara í politikki at enda. == Formanssessir == * [[1991]] - [[1992]] Formaður í løgtingsins fiskivinnunevnd. * [[1994]] - [[1995]] Formaður í løgtingsins fiskivinnunevnd. * [[1991]] - [[1992]] Formaður í Tingmannaráði Útnorðurs. * [[1987]] - [[1995]] Formaður í nevndini fyri Lønjavningargrunn Skipsfiskimanna. * [[1995]] - ? Formaður í løgtingsins vinnunevnd. == Henrik Old stillaði upp til formansvalið hjá Fiskimannafelagnum == Í [[desember]] [[2009]] gjørdist greitt, at Henrik Old stillaði upp til formansvalið í [[Føroya Fiskimannafelag|Fiskimannafelagnum]] móti [[Jan Højgaard]]. Úrslitið gjørdist tó, at Jan Højgaard vann við 653 atkvøðum, Henrik Old fekk 380.[https://www.portal.fo/?lg=68341] == Keldur == <references/> * [http://logting.elektron.fo/Tingmenn/Tingmenn1998-2002/HENRIK%20OLD.htm logting.fo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141211114722/http://logting.elektron.fo/Tingmenn/Tingmenn1998-2002/HENRIK%20OLD.htm |date=2014-12-11 }} * [http://www.portal.fo/?lg=67849 portal.fo] "Orrusta millum Old og Højgaard í dag" * [http://www.portal.fo/?lg=68341 portal.fo] "Jan vann á Henriki" == Slóðir == * [http://www.j.fo/henrik+old.html j.fo] {{DEFAULTSORT:Old, Henrik}} {{Løgtingslimir 2022-2026}} [[Bólkur:Føroyskir politikarar|Old, Henrik]] [[Bólkur:Føðingar í 1947]] [[Bólkur:Føroyskir skiparar]] [[Bólkur:Løgtingslimir]] [[Bólkur:Politikarar úr Javnaðarflokkinum]] [[Bólkur:Samferðslumálaráðharrar í Føroyum]] [[Bólkur:Vágbingar]] d2gceupivns2ialcsp03s7dfuayfb7a 2 8239 388520 384039 2026-06-08T16:05:29Z Niceley 276 /* Landalisti */ 388520 wikitext text/x-wiki {| style="float: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 242px; border: #99B3FF solid 1px" |- | <center>'''Mál og annað'''</center> |- | <div style="float: left; border:solid #808080 1px; margin: 1px;"> {| cellspacing="0" style="width: 238px; background: #DBDBDB;" | style="width: 45px; height: 45px; background: #BDBDAD; text-align: center; font-size: 14pt; color: black;" | '''[[Mynd:Admin mop.PNG|43x43px]]''' | style="font-size: 8pt; padding: 4pt; line-height: 1.25em; color: black;" | {{#if:{{{RFA|}}}|[[{{{RFA}}}|Hesin brúkari]]|Hesin brúkari}} er ein '''[[Wikipedia:Embætismenn|embætisstjóri]]''' á {{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|[[Wikipedia|Føroysku Wikipedia]]}}. {{#if:{{{1|}}}||<span style="font-size:0.9em;" class="plainlinks">([{{fullurl:Special:Listusers/sysop|limit=1&username={{urlencode:{{{username|{{BASEPAGENAME}}}}}}}}} <span style="color:#5871C6;">vátta</span>])</span>}} |} |- |- | <div style="float: left; border:solid #808080 1px; margin: 1px;"> {| cellspacing="0" style="width: 238px; background: #DBDBDB;" | style="width: 45px; height: 45px; background: #BDBDAD; text-align: center; font-size: 14pt; color: black;" | '''[[Mynd:Admin mop.PNG|43x43px]]''' | style="font-size: 8pt; padding: 4pt; line-height: 1.25em; color: black;" | {{#if:{{{RFA|}}}|[[{{{RFA}}}|Hesin brúkari]]|Hesin brúkari}} er ein '''[[Wikipedia:Umboðsstjóri|umboðsstjóri]]''' á {{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|[[Wikipedia|Føroysku Wikipedia]]}}. {{#if:{{{1|}}}||<span style="font-size:0.9em;" class="plainlinks">([{{fullurl:Special:Listusers/sysop|limit=1&username={{urlencode:{{{username|{{BASEPAGENAME}}}}}}}}} <span style="color:#5871C6;">vátta</span>])</span>}} |}</div><includeonly>{{#if: {{{1|}}}||[[Bólkur:Wikipedia umboðsstjórar|{{PAGENAME}}]]}}</includeonly><noinclude> |- | {{Brúkari Noreg}} |- | {{Brúkari en}} |- | {{Brúkari no}} |- | {{User nn}} |- | {{Brúkari fo-3}} |- | {{Brúkari de-1}} |- | {{Brúkari sv-1}} |- | {{Brúkari da-1}} |- |} Vælkomin á mína síðu. Eg eiti '''Nicolai'''. Eg tosi [[Norskt mál|norskt]] og [[Enskt mál|enskt]], eitt sindur av [[Føroyskt mál|føroyskum]] og eitt pinkalítið sindur av [[Týskt mál|týskum]]. Eg fekk áhuga í Føroyum í 2006, eftir at skúlin hevði havt eina verkætlan um [[Føroyar]]. Eg havi skrivað ella rættað 5000+ greinir á føroysku [[Wikipedia|wikipediuni]], har kanska [[USA]], [[Jesus]] og [[Norra]] eru tær mest innihaldsríku. Enn havi eg brúk fyri leiðbeinning í føroyska málinum. Serliga við mállæruni. Um tú heldur teg kunna hjálpa mær við hesum, so kanst tú seta teg í samband við meg. Eg havi altíð havt stóran áhuga fyri samfelagsviðurskiftum og havi altíð fylgt ógvuliga væl við tí, sum fer fram í samfelagnum. Harafturat kann leggjast, at eg eri áhugaður í landafrøði, djórafrøði, málfrøði, løgfrøði, politikki og samfelagstrupulleikum. Tað er helst størsta grundin til, at eg valdi at fara lesa [[stjórnmálafrøði]]. Stjórnmálafrøði verður lýst sum læran um politikk, men tað er ikki bert tað, sum útbúgvingin inniheldur. Vit hava eisini lærugreinar sum til dømis málfrøði, vistfrøði, støddfrøði og búskaparfrøði. Ein av mínum stóru áhugum er at ferðast, so at eg kann uppliva mentanir í øðrum londum og at møta øðrum fólkum. Hetta er eisini nakað, sum fer við nógvari av míni tíð. Trúgvin á mín Harra [[Jesus]] fyllir eisini nógv í mínum lívi. Eg havi verið virkin á føroysku [[Wikipedia|Wikipediuni]] síðan 2006 og gjørdist [[Wikipedia:Umboðsstjóri|umboðsstjóri]] tann 25. februar 2008. Eg bleiv [[Wikipedia:Embætismenn|embætisstjóri]] 14. mars 2011. Eg eri tann mest [[Brúkari:Emijrp/List of Wikipedians by number of edits|aktivi]] brúkarin á teirri føroysku wikipediuni. Hevur tú spurningar ella viðmerkingar til mín, ert tú vælkomin at seta teg í samband við meg á míni [[Brúkarakjak:Niceley|kjaksíðu]] ella [https://seotjenester.no heimasíðu]. Vit hoyrast :) == Mítt íkast == === Greinar === [[Mynd:Blackbeard%27s_Castle_in_Charlotte_Amalie.jpg|thumb|right|280px|Blackbeard's Castle, [[Amerikonsku Jómfrúoyggjar]].<br/>{{byline|Niceley}}]] Eg havi skrivað ella rættað 5000+ greinir á [[Føroyar|føroysku]] [[Wikipedia|wikipediuni]]. Her er nøkur dømir: * '''[[USA|Sambandsríki Amerika]]''' * '''[[Seinni heimsbardagi|2. veraldarbardagi]]''' * '''[[Kili|Lýðveldið Kili]]''' * '''[[Miðallívsævi]]''' * '''[[Kongsríki Noreg]]''' * '''[[Listi yvir heimins lond eftir íbúgvatali]]''' * '''[[Stóra Bretland|Bretland]]''' * '''[[Menningarhjálp]]''' * '''[[Føroyar]]''' * '''[[Hávur]]''' * '''[[Noreg|Kongsríki Noreg]]''' * '''[[Súgdjór]]''' === Nýggjastu greinarnar === * '''[[Sosialliberalisma]]''' 28. sept. 2014 * '''[[Merkantilisma ]]''' 28. sept. 2014 * '''[[Alidjór]]''' 25. sept. 2014 * '''[[Forsetaskipan]]''' 24. sept. 2014 === Verkevni === * '''[[Føroya søga]]''', stovnseta [[Mynd:0-4.svg|15px]]</span> ''0 %'' * '''[[Djóralívið í Føroyum]]''', stovnseta [[Mynd:1-4.svg|15px]]</span> ''25 %'' * '''[[Amerikonsk landafrøði]]''', stovnseta [[Mynd:4-4.svg|15px]]</span> ''100 %'' * '''[[Kyrrahavsoyggjarnar]]''', gera betri [[Mynd:4-4.svg|15px]]</span> ''100 %'' == Ferðast == [[Mynd:Potato_Harbor_Santa_Cruz_Island.jpg|thumb|right|300px|Potato Harbor á oynni Santa Cruz Island í [[Kalifornia]].<br/>{{byline|Niceley}}]] [[Mynd:Calico_view_from_lookout_point.jpg|thumb|right|300px|Calico í Mohaveoyðimørkin í [[Suðurkalifornia]].<br/>{{byline|Niceley}}]] Eg elski at ferðast, og eg havi fleiri ferðamál í hyggju. Tað er sera áhugavert, at vitja so nógv ymisk lond, og læra um aðrar mentanir. === Eg havi vitjað === ==== Landalisti ==== {| class="wikitable" |- | {{flagicon|Noreg}} [[Noreg]] | {{flagicon|Svøríki}} [[Svøríki]] | {{flagicon|Danmark}} [[Danmark]] | {{flagicon|Belgia}} [[Belgia]] | {{flagicon|USA}} [[USA]] | {{flagicon|Amerikonsku Jómfrúoyggjar}} [[Amerikonsku Jómfrúoyggjar]] |- | {{flagicon|Tansania}} [[Tansania]] | {{flagicon|Ísrael}} [[Ísrael]] | {{flagicon|Honduras}} [[Honduras]] | {{flagicon|Dominikanalýðveldið}} [[Dominikanalýðveldið]] | {{flagicon|Bahamas}} [[Bahamaoyggjar]] | {{flagicon|Teiland}} [[Teiland]] |- | {{flagicon|Rumenia}} [[Rumenia]] | {{flagicon|Týskland}} [[Týskland]] | {{flagicon|Egyptaland}} [[Egyptaland]] | {{flagicon|Turkaland}} [[Turkaland]] | {{flagicon|Bulgaria}} [[Bulgaria]] | {{flagicon|Spania}} [[Spania]] |- | {{flagicon|Kýpros}} [[Kýpros]] | {{flagicon|Palestina}} [[Palestina]] | {{flagicon|Niðurlond}} [[Niðurlond]] | {{flagicon|Írland}} [[Írland (land)|Írland]] | {{flagicon|Ongland}} [[Ongland]] | {{flagicon|Skotland}} [[Skotland]] |- | {{flagicon|Meksiko}} [[Meksiko]] | {{flagicon|Kanada}} [[Kanada]] | {{flagicon|Frakland}} [[Frakland]] | {{flagicon|Fiji}} [[Fiji]] | {{flagicon|Vanuatu}} [[Vanuatu]] | {{flagicon|Tunesia}} [[Tunesia]] |- | {{flagicon|Kosta Rika}} [[Kosta Rika]] | {{flagicon|Monako}} [[Monako]] | {{flagicon|Katar}} [[Katar]] | {{flagicon|Italia}} [[Italia]] | {{flagicon|Gibraltar}} [[Gibraltar]] | {{flagicon|Pólland}} [[Pólland]] |- | {{flagicon|Sveis}} [[Sveis]] | {{flagicon|Grikkaland}} [[Grikkaland]] | {{flagicon|Maleisia}} [[Maleisia]] | {{flagicon|Brunei}} [[Brunei]] | {{flagicon|Aruba}} [[Aruba]] | {{flagicon|Maldivoyggjar}} [[Maldivurnar]] |- | {{flagicon|Kina}} [[Kina]] | {{flagicon|Ukraina}} [[Ukraina]] | {{flagicon|Albania}} [[Albania]] | {{flagicon|Panama}} [[Panama]] | {{flagicon|Laos}} [[Laos]] | {{flagicon|Lettland}} [[Latvia]] |- | {{flagicon|Marokko}} [[Marokko]] | {{flagicon|St. Martin}} [[Saint Martin]] | {{flagicon|Puerto Riko}} [[Puerto Riko]] | {{flagicon|St. Kitts og Nevis}} [[St. Kitts og Nevis]] | {{flagicon|St. Lucia}} [[St. Lucia]] | {{flagicon|Barbados}} [[Barbados]] |- | {{flagicon|Dominica}} [[Dominica]] | {{flagicon|Holland}} [[Sint Maarten]] | {{flagicon|Jordan}} [[Jordan]] | {{flagicon|Jamaika}} [[Jamaika]] | {{flagicon|Bretsku Jómfrúoyggjar}} [[Bretsku Jómfrúoyggjar]] | {{flagicon|Kroatia}} [[Kroatia]] |- | {{flagicon|Grønhøvdaoyggjarnar}} [[Kap Verde]] | {{flagicon|Makedónia}} [[Lýðveldið Norðurmakedónia]] | {{flagicon|Mauritius}} [[Móritius]] | {{flagicon|Kolumbia}} [[Kolumbia]] | {{flagicon|Peru}} [[Peru]] | {{flagicon|Bosnia og Hersegovina}} [[Bosnia og Hersegovina]] |- | {{flagicon|Montenegro}} [[Montenegro]] |} ==== Statir í USA ==== {| class="wikitable" |- | {{flagicon|Kalifornia}} [[Kalifornia]] | {{flagicon|Kentucky}} [[Kentucky]] | {{flagicon|Tennessee}} [[Tennessee]] | {{flagicon|Nevada}} [[Nevada]] | {{flagicon|New York}} [[New York]] |- | {{flagicon|Utah}} [[Utah]] | {{flagicon|New Mexico}} [[New Mexico]] | {{flagicon|Texas}} [[Texas]] | {{flagicon|Oklahoma}} [[Oklahoma]] | {{flagicon|Kansas}} [[Kansas]] |- | {{flagicon|Hawaii}} [[Hawai'i]] | {{flagicon|Virginia}} [[Virginia]] | {{flagicon|Maryland}} [[Maryland]] | {{flagicon|Washington_DC}} [[Washington DC|District of Columbia]] | {{flagicon|Arizona}} [[Arizona]] |- | {{flagicon|Colorado}} [[Colorado]] | {{flagicon|Florida}} [[Florida]] | {{flagicon|Idaho}} [[Idaho]] | {{flagicon|Montana}} [[Montana]] | {{flagicon|GeorgiaUSA}} [[Georgia (USA)|Georgia]] |- | {{flagicon|South Carolina}} [[South Carolina]] | {{flagicon|Louisiana}} [[Louisiana]] | {{flagicon|Mississippi}} [[Mississippi]] | {{flagicon|Alabama}} [[Alabama]] | {{flagicon|Washington}} [[Washington]] |} == Hjálp & vegleiðing == Tann Føroyska Wikipedia byrjaði tann 20. juni 2004 og í dag eru tað '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' greinir í tí Føroyska partinum av alfrøðini. === Snarvegir === * [[Wikipedia:Vælkomin nýbyrjari|Kunning fyri nýbyrjarar]]. * [[Wikipedia:Hvussi ritstjórni eg eina síðu|Hvussi ritstjórni eg eina síðu]]. * [[Wikipedia:OSS|Ofta settir spurningar]]. * [[Wikipedia:Undirhúsið|Set ein spurning í Undirhúsinum]]. === Føroyskar orðabøkur === * [http://www.obg.fo/fob/fob.php?leitord= Orðabókagrunnurin]. * [http://www.freelang.net/online/faroese.php?lg=gb Freelang]. * [http://www.jargot.com/faroese/ Jargot]. <center>[[File:Bouncywikilogo.gif]]</center> itaq2euazk6hb7z30hrj81y3k3klvc8 0 8286 388543 386682 2026-06-09T09:00:33Z InternetArchiveBot 24584 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 388543 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" ! align=center bgcolor="#ff9999" | Flagg ! align=center bgcolor="#ff9999" | Skjøldur |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Mynd:Flag_of_California.svg|150px]] | [[Mynd:Seal_of_California.svg|100px]] |----- ! colspan="2" align=center bgcolor="#ff9999" | [[Mynd:Map_of_USA_CA.svg|300px]] |----- | Land: || {{flagicon|USA}} [[USA]] |----- | Alment mál: || [[Enskt mál|Enskt]] |----- | Høvuðsstaður: || [[Sacramento]] |----- | Størsti býur: || [[Los Angeles]] |----- | Innlimað: || 9. september í 1850 |----- | Guvernørur: || [[Gavin Newsom]] ([[Demokratiski Flokkurin|D]]) |----- | [[Vídd]]: || 423&#8239;970&nbsp;km² |----- | Íbúgvar ([[2014]]): || 38&#8239;340&#8239;000 |----- | fyri km²: || 83,85/km² |----- | Tíðarzona: || Stillahavstíð ([[UTC]]-8/[[UTC]]-7) |----- | Heimasíða: || [http://www.ca.gov/ www.ca.gov] |} '''Staturin Kalifornia''' ([[Enskt mál|enskt]]: ''State of California'') er ein lutstatur í [[Vesturstrondin í USA|vestri]] í [[USA|Sambandsríkinum Amerika]] við 38,3 miljónum íbúgvum. Í suðri hevur Kalifornia mark við [[Meksiko]], í norðri við [[Oregon]], í eystri við [[Nevada]] og [[Arizona]] og í vestri við [[Kyrrahavið]]. Í september 1850 bleiv Kalifornia 31. [[stakríki]] í USA. Lutstaturin var fyrr partur av [[Meksiko]]. [[Sacramento]] er høvuðsstaðurin <ref>http://www.50states.com/tools/thelist.htm</ref>, og størsti býurin er [[Los Angeles]]. Breiðir motorvegir og skjóttgangandi jarnabreytir knýta stóru býirnar saman, risastórar brýr eru lidnar og fleiri eru í gerð. [[Jarðskjálvti|Landskjálvtar]] eru vanligir har á leið, og ofta hava teir gjørt stóran skaða. Eisini fólkið í stórbýunum [[San Francisco]] og [[Los Angeles]] livir í vanda fyri landskjálvta. Tilsamans er Kalifornia 423&#8239;970&nbsp;km² stórt, t.d. 1,2 ferðir størri enn [[Týskland]]. == Landafrøði == [[Mynd:CalaverasBigTrees2.jpg|thumb|left|170px|Risatrø í [[Calaveras Big Trees]]-parkini í [[Arnold]], Norðurkalifornia.]] [[Mynd:SF_From_Marin_Highlands3.jpg|thumb|right|260px|[[Golden Gate brúnni|Golden Gate Bridge]] í [[San Francisco]]. [[San Francisco]] er bygdur á 43 heyggjum.]] Í Kyrrahavsstrondini flyta stórbýir sum [[San Francisco]] og [[Eureka]] út fisk, frukt og við um allan heim. Fyri vestan er eisini [[Hollywood]], háborgin hjá [[Filmur|filmídnaðinum]], og [[Silicon Valley]] í Norðurkalifornia, sum er miðdepil fyri hátøkniligari [[Telda|teldumenning]]. Inni í statinum er heitt og slætt, har eru ring gróðrarlíkindi. Har býr lítið fólk nú á døgum, hóast kaliforniska upprunafólkið, [[Upprunaamerikanarar|indiánarnir]], dugdu at lívbjarga sær í teimum vánaligu umstøðunum. Tær størstu oyggjarnar eru [[Santa Cruz Island]] (254 km²), Santa Rosa Island (209 km²) og [[Santa Catalina Island]] (194 km²). Fjallagarðar ganga fram við strondini. Hægsta fjallið er [[Whitneyfjøll]] í Tulare County. Whitneyfjøll er góðar 4&#8239;421&nbsp;metrar høgt. Fjøllini eru skógvaksin, og har vaksa nøkur av størstu trøunum í heiminum, 100&nbsp;m høg kunnu tey vera. Fleiri av hesum furutrøunum eru meira enn 7,5&nbsp;m í tvørmát, og summi skulu vera eldri enn trý túsund ár. Eystan fyri fjøllini, ið ganga fram við strondini, er ein góður dalur, nevndur [[Kaliforniadalur]]. Eystanfyri dalin gongur aftur ein fjallagarður, [[Sierra Nevada]], suður og norður – hetta navnið er [[Spanskt mál|spanskt]] og merkir "kavafjøll". Skógareldar kosta Kalifornia dýrt. Í Kalifornia er tað ikki óvanligt við skógareldum, hesir plaga vanliga at herja á í [[september]]-[[oktober]]. Torusláttur er orsøkin til mongu skógareldarnar. Lendið er skróturt, og lítið skal til, at tað festir í. [[Mynd:Mesquite_Flat_Dune_field_at_Death_Valley_NP.jpg|thumb|right|[[Death Valley]].]] [[Death Valley]] er heitasta stað í heiminum. Sum eitt portur inn til Mojave-oyðimørkina liggur hin størsta amerikanska tjóðlundin í teimum [[Tað kontinentala USA|48 niðaru statunum]], [[Death Valley National Park]] ella Tjóðlundin Deyðadalur. Deyðans Dalur er tiltikin fyri sítt oyðilandslag. Dalurin er eystanfyri í Kalifornia. Death Valley sigst vera oydnasta og stundum heitasta stað í verðini. Har trivast tó m.a. ymisk [[Slangur|slangusløg]] og smákykt. Tvær stórar oyðimerkur eyðkenna landslagið í [[Suðurkalifornia]]; Mojaveoyðimørk, ið er fram við øllum [[Nevada]]-markinum og í Nevada, og Sonoraoyðimørk sunnast í statinum og í [[Nýmeksiko]] og [[Meksiko]]. Mojave- og Sonoraoyðimørkin eru av turrastu økjum í heiminum. Hitin í skugganum er eini 55&nbsp;°C, og tá hætta fæstu dýr sær út. Men um sólsetur, tá ið sandurin og luftin kólna, tysja dýrini úr klettarivum og holum. Um náttina legst døgg, og hon er kærkomin væta hjá plantum og dýrum. Tvær aðrar stórar oyðimerkur eru í Eystur- og Suðurkalifornia, Colorado-oyðimørk og Great Basin-oyðimørk. === Jarðfrøði === Fólkið í Kalifornia livir í støðugum ótta fyri [[Jarðskjálvti|jarðskjálvta]]. Økið er beint á markinum ímillum tvær meginlandaplátur. Tá ið hesar plátur renna saman, skelvur [[jørðin]], og tað kann vera atvold til, at hús og vegir verða oyðiløgd, og stórskaði kann standast av tí. Ilt er at boða frá jarðgerð, skuldu tey komið illa fyri av jarðskjálvta. San Andreas-umskaringin sker seg 1207&nbsp;km ígjøgnum Kalifornia og fer ígjøgnum býirnar [[San Francisco]] og [[Los Angeles]]. Hundraðtals aðrar smáar rivur elva til, at tað javnan eru veikir skjálvtar í jørðini. Djúpasti dalur í [[USA]] er í Kalifornia – [[Deyðadalur]] (á enskum: ''Death Valley''), 86&nbsp;m lægri enn [[sjógvur]]in. Deyðadalur er eisini heitasta stað á jørðini <ref>{{Cite web |url=http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature |title=Archive copy |accessdate=2013-05-26 |archive-date=2013-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104143844/http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature |dead-url=yes |archivedate=2013-01-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130104143844/http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature }}</ref><ref>http://www.storm.no/nyheter/det-varmeste-stedet-paa-jorden-er-ikke-lenger-i-libya-3876606.html</ref> == Søga == === Indiánar === [[Mynd:2009_07_09_camino_cielo_paradise_137.jpg|thumb|right|250px|Chumash piktogramm í Santa Barbara. Chumash tekin verða kallað piktogramm.]] Nógvar ymiskar indiánaættir vóru í Kalifornia. Helst hava forsøgulig fólk verið í Kalifornia frá um 10&#8239;000&nbsp;f.Kr. Flestu teirra veiddu, veltu og fiskaðu. Kendar ættir eru til dømis mohave, shoshone, comanche, paiute og chumash, sum til dømis búðu á [[Santa Catalina Island]]. Tey sigldu í sjógóðum træbátum. Tey vóru tað, vit rópa savnarar og lægri veiðumenn. Tey veiddu tað, ið var fyri av djórum, og tað vóru mest øll smádjór, tey yvirhøvur kundu fáa fatur á. Tey savnaðu so eisini saman tær [[plantur]], ið bar at fáa fatur á. Tey gróvu røtur upp, men nógvastaðni har um vegir er gróðurin so kargur, at sandur og eyrur er millum sjálvt gróðurbeltini, og vanliga vaksa planturnar bara í túgvum. Hetta vísti seg eisini í teirra samfelagsskipan. Hesir indianarar høvdu helst eina fatan av, at teir hoyrdu saman, men teir livdu bara í heilt smáum samfeløgum, sum heild sum stórfamiljur. Og ofta hava hesir indianararnir, eitt nú shoshonarar, ikki verið meira enn einir fimtan í tali í hvør sínum bólki. Tað var neyðugt hjá hesum bólkum, at halda saman, tí tað ber ikki til at hava stóra fólkamiðsavnan, har lítið er at liva av. Spaniólar í Kalifornia høvdu tann politikk mótvegis indianarunum, at [[katólska kirkjan]] skuldi fáa indianararnar drignar upp úr heiðinskapinum, tá ið teir, spaniólar, umsíðir komu ásamt um sínámillum, at indianarin hevði sál, so at tað loysti seg at fáa hann umvendan. Ein máti at fáa indianararnar umvendar var at fáa teir at taka við liviháttinum hjá tí hvíta manninum. Tí skipaðu spaniólar fyri missiónum ymsastaðni í statinum. Spaniólar fingu nakrar indianarar at koma til hesar missiónsstøðir. [[Kirkja (hús)|Kirkja]] varð smíðað, skúli varð latin upp, og tey royndu at dyrka jørðina rundan um missiónina, og her løgdust so hesir indianararnir til. Og haðan kemur eitt hugskot, ið verður rópt missiónsindianararnir. Teir vóru nógvir í tali í Kalifornia. Teir vóru so nær knýttir at missiónini, at teir mistu sum frá leið sín gamla livihátt og vistu púrt einki um, hvussu teir skuldu búleikast í hesum samfelagnum. === Gullfepur === [[Mynd:California_Clipper_500.jpg|thumb|left|250px|Gullfepurin elvdi til miklan fólkavøkstur í býum sum til dømis [[San Francisco]]. Fólk úr øllum heiminum búsettu seg har, og havnabýurin á vesturstrondini fekk alheimsligan dám.]] [[Mynd:Placer miner on the Colorado River near Lees Ferry, ca.1930 (CHS-4707) (cropped).jpg|thumb|right|220px|Gullgravari í Kalifornia í 1850.]] [[Mynd:Francis_Samuel_Marryat,_San_Francisco,_lithograph.jpg|thumb|right|220px|Havnarlagið í [[San Francisco]] í 1849.]] [[Mynd:1850_Woman_and_Men_in_California_Gold_Rush.jpg|thumb|right|220px|Gullgravarar í Kalifornia, 1850.]] [[Mynd:Henry_Clay_Senate3.jpg|thumb|right|220px|Ein stýrisskipan varð gjørd, og Kalifornia varð tikið upp í USA sum statur í 1850.]] Tann víðagitna søgan um gullfepurin byrjaði í 1848. Fáar dagar fyri at [[Guadalupe Hidalgo-sáttmálin]], sum fekk frið í lag ímillum [[Meksiko]] og USA, skuldi verða undirskrivaður, varð gull funnið í [[Coloma]] í meksikanska landslutinum Kalifornia. Gullfepurin (1848-1855) byrjaði tann 24. januar 1848, tá ið [[James William Marshall]] fann gull við Sutter's Mill í Coloma. Landsluturin hoyrdi enn til Meksiko, men amerikanskar flotadeildir og herdeildir høvdu hersett hann í krígnum og høvdu sett á stovn hernaðarstýri. Mánadagin tann [[24. januar]] [[1848]] funnu tveir gullgravarar ein tungan gullstein í jørðini á einum oydnum lendi í [[Sacramento]]dalinum í Norðurkalifornia. Annar teirra skrivaði um hetta í síni dagbók. Sunnudagin skrivaði hann aftur í dagbókina, at nú høvdu teir kannað steinin gjølligari, og teir vóru vísir í, at tað var gull. Hann leggur so glaður afturat: "Vit hava í farnu viku grivið gull fyri meira enn 100 [[Amerikanskur dollari|dollarar]]". Tíðindi, um at gull var funnið í Kalifornia, fóru sum eldur um alt USA og haðani um heimin. Í [[1849]] tustu túsundtals gullgravarar hagar. Tíðindini um, at James W. Marshall hevði funnið gull, fingu eini 300.000 fólk at fara til Kalifornia úr øllum USA og úr útlondum. Av teimum 300.000 kom uml. annað hvørt sjóvegis, og hini komu til gongu. Gullgravarar og aðrir eydnusmiðir tustu nú teir næstu mánaðirnar í stórum tali til Kalifornia, so at hetta áður fámenta landið brádliga uddi av fólki. Tá ið gullið varð funnið, búðu uml. 2000 fólk í Kalifornia, men áðrenn eitt ár var liðið, hevði gullfepurin drigið 92.000 fólk at seta búgv har. Yvirhøvur vóru tey nýkomnu fólkini amerikanarar, men annars dró gullfepurin fólk í tíggjutúsundatali til sín úr [[Evropa]], [[Kina]], [[Latínamerika]] og [[Avstralia]]. Hesi gróvu eftir gulli, eins og vóru tey heilt frá sær sjálvum. Nógv gull varð funnið, og nøkur fá, ið høvdu eydnuna við sær, gjørdust rík eftir stuttari tíð. [[Sacramento]]dalurin var í nøkur ár (1848-1855) satt paradís hjá gullgravarunum. Allastaðni varð grivið og høgt, og fleiri ferðir vóru stórir klumpar funnir. Í fyrstani vunnu gullgravararnir tað gylta metalið úr áum við einføldum amboðum sum t.d. pannum. Meiri framkomnir mátar at vinna út gull tóku seg upp og vórðu seinni brúktir um alla verðina. Tá ið tann tøkniligi framburðurin var komin upp á tað stig, at hann fór at kosta rættiliga nógv, vórðu fleiri námsfeløg stovnað, og talið á einstaklingum minkaði. Teir vunnu út gull fyri fleiri milliardir dollarar, mett í nútíðar prísum, og tað bar í sær ómetaligt ríkidømi. Árinið av gullfeprinum var øgiligt. [[San Francisco]] vaks m.a. frá lítlari búsetning til ein stórbý, og kirkjur, vegir, skúlar og býir vórðu bygd um alt Kalifornia. Nýggj flutningskervi vórðu gjørd, tá ið dampskip fóru at sigla í fastari leið, og jarnbreytir vórðu lagdar. Jarðarbrúkið og neytahaldið vuksu í øllum statinum til tess at nøkta tørvin hjá teimum mongu nýkomnu. Í byrjanini av gullfepurtíðini var eingin lóggáva um ognarrætt á gulløkjunum, og ein skipan varð gjørd til at fáa skil á ognarviðurskiftunum. Men livilíkindini hjá teimum mongu niðursetufólkunum, sum ikki gjørdust rík, vórðu skjótt út av lagi vánalig. Gullfepurin hevði eisini vanlukkuligar avleiðingar við sær. Eingi hús vóru at búgva í. Ongar krambúðir vóru, sum matur og annað kundi fáast úr, og ikki vardi leingi, fyrr enn lógloysi valdaði við teirri avleiðing, at byrsan avgjørdi hvørja trætu og hvørt stríð. Tá ið gullfepurin hæsaði av, vóru nógv, sum fóru at leita eftir gulli aðrastaðni. Tó høvdu tey flestu sæð, at Kalifornia var eitt fruktagott land við avbera góðum veðurlagi, og tað vóru tí ikki so fáir gravarar, sum eydnan hevði verið kørg við, ið nú gjørdust dugandi og ágrýtnir landbúnaðarmenn. Indianararnir vórðu álopnir og riknir úr sínum búplássum og bygdum, og gullgrevsturin meinskaði náttúruna illa. Samfelagið, ið var har frammanundan, varð fullkomuliga kollrent. Missiónsstøðirnar vórðu meira ella minni kollrendar, tí hetta var tað, vit plagdu at rópa eitt klondyke-samfelag, eitt útjaðaraøki. Indianararnir í Kalifornia dugdu stutt ikki longur at liva upp á tann mátan, sum teir høvdu frammanundan. Harumframt komu evropearar aftur nú, sum so mangan fyrr, við øllum møguligum ringum sjúkum, sum beindu fyri nógvum indianarum. === Innliman === [[Mynd:United_States_1850-1853-03.png|thumb|right|250px|USA í 1850. 9. september 1850 blívur Kalifornia 31. stakríki í [[USA]].]] Heilt síðani [[1776]], tá ið [[USA]] var vorðið eitt sjálvstøðugt ríki, høvdu amerikanskir eydnusmiðir leitað vestureftir inn millum fløturnar og fjøllini. Teir høvdu har skipað ein stat fyri og annan eftir, sum síðani vóru innlimaðir í samveldið. Í fyrstuni vóru tað 13 statir, sum høvdu viðtikið Frælsisyvirlýsingina, men í 1849 var [[USA]] vaksið til 31 statir. Til tess at hjálpa teimum nógvu niðursetufólkunum varð ein maður eftir boðum frá stjórnini í [[Washington DC]] sendur til Kalifornia at stíla fyri skipanini av einum nýggjum stati, ið kundi verða innlimaður í [[Sambandsríki Amerika|Sambandsríkið Amerika]]. Hetta var í 1849. Fyri at sleppa upp í samveldið skuldi ein grundlóg gerast fyri Kalifornia, ið kundi góðkennast av [[Washington DC]]. Umboðsmaðurin hjá stjórnini hjálpti niðursetufólkunum at evna eitt lógaruppskot - men stutt vardi, so stakk eitt vandamál seg upp, ið ikki var so lætt at loysa, skuldi nýggi staturin loyva [[Trælur|trælahaldi]] ella skuldi slíkt bannast. Í Kalifornia var tað ymiskt, sum teir hildu um trælahald. Nógvir gullgravarar vóru komnir úr Suðurstatunum og kundu væl hugsað sær at fara undir at dyrka bummull, og tí vildu teir hava loyvi til at halda [[Trælur|trælir]]. Hendingarnar skaptu stóra øsing í Suðurstatunum. Fólk vóru ill um at hava mist rættindini til ein stat, sum kundi gjørst ein frálíkur trælastatur, og varð alment hótt við at siga limaskapin í [[USA|Sambandsríkinum Amerika]] upp. Í 1850 eydaðist tað tó stjórnini í [[Washington DC]] at smíða eina lóg, sum minkaði um ónøgdina eina tíð – Í Kalifornia skuldi ikki vera trælahald. Niðursetufólkini, sum vildu hava frælsi og sjálvstýri, kravdu at fáa fólkastýri. Ein stýrisskipanarlóg varð gjørd og løgd fyri kongressina í [[USA]]. Hon góðkendi stýrisskipanarlógina, og Kalifornia gjørdist 31. lutstaturin í [[USA]] tann 9. september 1850. Floymurin av gullkubbum úr Kalifornia helt fram í mong ár. == Fólkið == [[Mynd:San-diego-mission-chuch.JPG|thumb|right|250px|Katólsk kirkja í [[San Diego]].]] Upprunafólkið er indiánar. Í Kalifornia vóru nógv fólkasløg í síni tíð. Í Kalifornia eru ógvuliga fáir eftir av teimum upprunaligu indianarunum. [[Spania|Spaniólar]] vóru fyrstir úr Evropa, sum búsettust í Kalifornia. [[Kyrrahav]]sstrondin var ikki so væl atkomilig sum hin, og tí kom at vera longri tíð, áðrenn nakað munandi av fólki settist niður har. So seint sum í 1848 var heilt lítið av fólki í Kalifornia, men so frættist, at [[gull]] var funnið í landinum, og fólk tustu til úr øllum ættum - tað mesta kom eftir [[Sjógvur|sjónum]], tí í teirri tíðini gingu hvørki jarnbreytir ella vegir eystanífrá til vesturstrondina í [[USA]]. Summi funnu gull og gjørdust rík eftir stuttari tíð, men tey flestu funnu einki. Tey vórðu kortini verandi, tí tey sóu, at landið var liviligt, veðurlagið heitt, jørðin góð, og nógvur [[fiskur]] úti fyri strondini. Meginparturin av fólkinum er [[Protestantisma|protestantar]], og eini 31 % eru [[Rómverska-katólska kirkjan|katolikkar]]. At standa á [[Surfing|brimfjøl]] er væl dámd kalifornisk [[Ítróttur|ítrótt]]. Í nógvum býum eru javnan kappingar. Hjá nógvum ungdómi fer øll frítíðin at standa á brimfjøl. Heita veðurlagið og mongu sólardagarnir gera, at nógvir kalifornar eru stóran part av frítíðini við strondina. Í januar 2014 búðu 38&#8239;340&#8239;000 fólk í Kalifornia.<ref>{{Cite web |url=http://www.dof.ca.gov/research/demographic/reports/estimates/e-1/documents/E-1_2014_Press_Release.pdf |title=Archive copy |accessdate=2014-10-29 |archive-date=2014-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140502002520/http://www.dof.ca.gov/research/demographic/reports/estimates/e-1/documents/E-1_2014_Press_Release.pdf |dead-url=yes |archivedate=2014-05-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140502002520/http://www.dof.ca.gov/research/demographic/reports/estimates/e-1/documents/E-1_2014_Press_Release.pdf }}</ref> Í [[Flagg Sambandsríkið Amerika|amerikanska flagginum]] eru 50 stjørnur, ein fyri hvønn lutstat í [[USA]]. Vóru stjørnurnar eftir fólkatalinum, hevði stjørnan hjá [[Wyoming]] verið tann minsta og stjørnan hjá Kalifornia, sum er fjølmentasti lutstaturin, hevði verið einar 60 ferðir størri. Kalifornia er fjølmentað samfelag. Fólkið í Kalifornia er ættað úr mongum londum - har eru [[Afroamerikanarar|afroamerikanar]] (6,7 %), [[Latínoamerikanarar|latínamerikanar]] (36,6 %), [[Upprunaamerikanarar|indiánar]] (1,2 %), [[ásia]]tar (12,5 %) og [[Evropa|evropear]] (42,3 %) <ref>{{Cite web |url=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/06000.html |title=Archive copy |accessdate=2011-03-12 |archive-date=2009-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091228054319/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/06000.html |dead-url=yes |archivedate=2009-12-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091228054319/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/06000.html }}</ref>. Almenna [[mál]]ið í statinum er [[Enskt mál|enskt]].<ref>http://www.leginfo.ca.gov/.const/.article_3</ref> Eisini eru stórir spanskttalandi minnilutar í [[Suðurkalifornia]]; størsta minnilutamálið í Kalifornia er [[Spanskt mál|spanskt]]. Í [[Los Angeles]] tosa meiri enn 46 prosent av fólkinum spanskt. Tann spanskttalandi parturin av íbúgvum er í stórum vøkstri bæði í fólkatali og [[Búskapur|búskapi]]. Meksikanskur [[matur]] og [[tónleikur]] er væl dámdur. Næstan helvtin (44,9 % í 2010) av fókinum í Suðurkalifornia er ættað úr [[Meksiko]].<ref>http://www.usc.edu/schools/price/research/popdynamics/pdf/2012_Lou-etal_Racially-Balanced-Cities.pdf</ref> Tey flestu hava [[USA|amerikanskan]] ríkisborgararætt. Nógvir meksikanarar royna at sleppa tvørtur um markið at leita eftir arbeiði í Kalifornia. Sterkt vaktarhald er á markinum millum Meksiko og [[USA]]. == Búskapur == [[Mynd:Windenergy.jpg|thumb|left|260px|Vindmylnur í Kalifornia vera meira og meira nýttar sum orkukelda.]] Í 1848 varð gull funnið í Kalifornia, og skjótt tusti fólk hagar úr øllum ættum at vinna sær ríkidømi. Tá ið gull varð funnið tætt við sagvirkið hjá [[sveis]]iska niðursetumanninum [[John Sutter]] í 1848, tustu gullgravarar hagar. Teir skolaðu áareyrin og vónaðu at gull var í honum. Summir vórðu hepnir, aðrir ikki. Sutter fór á heysin av øllum virkseminum, sum var á ognum hansara, og rýmdi til [[Pennsylvania]] í 1873. Nú búgva næstan 39 mió. fólk í Kalifornia, sum er fjølbygdasti lutstaturin í Amerika. Ferðavinnan er týdningarmikil, og har er nógvur hátøkniídnaður. [[Silicon Valley]] er heimsins miðdepil í [[Telda|teldutøkni]]. Í Kalifornia er eisini heitt og góður sólargangur, og har veksur nógv frukt. Av tí at luftin í Kalifornia er so turr, og [[sólin]] sær at kalla hvønn dag, ber sera væl til at taka [[Filmur|filmar]] upp har {{tk}}. Hetta gera teir í tí viðgitna filmbýnum [[Hollywood]] í [[Los Angeles]]; haðani verða filmar sendir um allan heim. Í Kalifornia er landbúnaður stór vinnugrein. Góð mold, nógv [[Sólin|sól]] og ríviligt av vatni, veitt úr áunum, ið renna úr [[Sierra Nevada-fjøllum]], gera, at Kalifornia er fremsta landbúnaðarríki í [[USA]]. Her verða dyrkað fleiri enn 40 % av allari frukt og øllum grønmeti, ið verða etin í [[USA]], m.a. ferskur, appilsinir, jarðber, artiskokk og rósukál. Her dyrka tey eisini víndrúur, sitrónir og aðrar fruktir, umframt korn. Fyritreytin fyri landbúnaðinum er ein vatningarskipan, tí veðurlagið er so turt. Kalifornia er tann lutstaturin í USA, sum brúkar mest vatn eftir fólkatalinum; meira enn 78 % av vatninum verður brúkt til jarðarbrúk, og bara 22 % verða brúkt í húsar­ haldinum. Kalifornia er gitið fyri sítt góða vín. [[Napadalur]] norðan fyri [[San Francisco]] er gitið vínlendi. [[Meksiko|Meksikanarar]] fara ofta ólógliga norður um markið til Kalifornia at arbeiða í fruktlundunum. === Ferðavinna === [[Mynd:Beach_Avalon_Catalina_California_2003-22-19.jpg|thumb|right|250px|Mynd av [[Catalinaoy]]nni. Hagar fara nógv ferðafólk at hyggja at alskyns litfogrum [[dýr]]um og [[Fiskur|fiskum]].]] Ferðavinnan hevur [[Búskapur|búskaparligan]] týdning. Seinastu árini hevur Kalifornia ment seg nógv sum ferðavinnustatur. Gongst ferðavinnuni væl, og tað eydnast at fáa fleiri ferðafólk til Kalifornia, og eydnast tað samstundis at fáa hesi at leggja meiri pening eftir seg í lutstatinum, gevur tað nógvar ágóðar – fyrst og fremst beinleiðis inntøkur, men eisini fleiri arbeiðspláss, og tey ferðandi skapa soleiðis grundarlag fyri eini meiri fjølbroyttari matstovuvinnu og upplivingarbúskap yvirhøvur. 900 000 arbeiða í ferðavinnuni í Kalifornia, tað er meiri enn nakra aðrastaðni í [[USA]] <ref>http://www.beachcalifornia.com/stats2.html</ref>. Nógv fólk liva av ferðavinnu, tí í Kalifornia eru stórar og góðar strendur, sum draga ferðafólk til stakríkið. [[Mynd:Californiaadv-rollercoaster-water.jpg|thumb|right|250px|Ógvuliga mong ferðafólk koma til Disneyland í Anaheim. Disneyland hevði 15,9 milliónir ymisk vitjandi í [[2009]]<ref>http://www.disneylandvacationtips.com/disneyland-attendance.html{{Deyð leinkja|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.]] Mest er tað heita veðrið, strendurnar og víkirnar, sum draga fólk higar. Flestu ferðafólk, ið koma til Kalifornia, eru amerikanar. 13,4 milliónir útlendsk ferðafólk koma eisini til Kalifornia á hvørjum ári at njóta góða veðrið <ref>{{Cite web |url=http://traveltips.usatoday.com/major-tourist-attractions-california-12914.html |title=Archive copy |accessdate=2011-05-08 |archive-date=2011-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717140516/http://traveltips.usatoday.com/major-tourist-attractions-california-12914.html |dead-url=yes |archivedate=2011-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717140516/http://traveltips.usatoday.com/major-tourist-attractions-california-12914.html }}</ref>. Streymurin av ferðafólki er støðugur alt árið – serliga frá [[apríl]] og til [[august]]. Her eru eisini 90 000 útlendsk universitetslesandi frá øllum heiminum <ref>{{Cite web |url=http://www.bridgesinternational.com/international_student_facts/ |title=Archive copy |accessdate=2011-05-08 |archive-date=2011-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110325061215/http://bridgesinternational.com/international_student_facts/ |dead-url=yes |archivedate=2011-03-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110325061215/http://bridgesinternational.com/international_student_facts/ }}</ref>. Hesi síggjast aftur í býarlívinum, á strondini og á barrum og teim mongu diskotekunum í náttarlívinum. Flestu ferðafólk koma úr grannastatunum í [[USA]]. Um allan heim verður flogferðsla alsamt meira liberaliserað, og tað merkir príslækkingar innan økið. Bíligir flogferðaseðlar hava gjørt, at nógvir amerikanar fara til Kalifornia at ferðast. Lýtt veður og vøkur, stórfingin náttúra gera, at fólk eru nógv úti, og at nógv frítíðarvirksemi eisini er uttandura í Kalifornia. Ferðavinnan gevur eitt munagott íkast til kaliforniska [[Búskapur|búskapin]]. Inntøkurnar frá fólki búsitandi uttanlands, sum ferðast til Kalifornia, tátta í [[Amerikanskur dollari|$]] 95,1 milliardir í [[2010]]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://tourism.visitcalifornia.com/Research/California-Statistics-and-Trends/ |access-date=2011-05-08 |archivedate=2011-03-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110307000931/http://tourism.visitcalifornia.com/Research/California-Statistics-and-Trends }}</ref>. Øll eru eisini samd um, at tað ber væl til at vaksa munandi um hesar inntøkur við at vaksa um ferðavinnubúskapin. Í 2010 hava verið yvir 20 milliónir vitjandi. Nógv tey flestu eru úr [[USA]], meðan restin av top-listanum er [[Meksiko]], [[Kanada]], [[Japan]], [[Stóra Bretland|Bretland]], [[Suðurkorea]] og [[Týskland]] <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://tourism.visitcalifornia.com/Research/International-Visitor-Profiles/ |access-date=2011-05-08 |archivedate=2011-05-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110513084242/http://tourism.visitcalifornia.com/Research/International-Visitor-Profiles/ }}</ref>. Áhugavert at vitja: [[Hollywood]] (t. d. ''Walk of Fame''), Beverly Hills, Santa Monica Beach, [[Catalinaoy]], [[Golden Gate brúnni|Golden Gate Bridge]], Disneyland, Sierra Nevada, Yosemite National Park, Big Sur, Alcatrazoy, San Diego Zoo, Tahoevatn. === Landbúnaður === Í Kalifornia er meginparturin av landinum [[oyðimørk]], men nú eru stórir akrar har, og tað ber einans til við vatningarskipanum. Við vatningarskipanum ber til at velta øki, sum annars høvdu verið alt ov turr. Tá kann ymisk grøði vaksa, sum als ikki trívist í turrum veðurlagi. Í Kalifornia driva teir ógvuliga nógv upp á at dyrka [[frukt]]. [[Sólin|Sólargangurin]] er góður og moldin við, so trøini trivast av tí besta. Men summarið er so turt, at vatn má veitast til trøini, og longu spaniólarnir, sum høvdu havt frukttrø við sær úr [[Spania]], byrgdu hyljar og veittu vatn oman á bøin. Nú eru stórar byrgingar gjørdar uppi í fjøllunum, og alt vatnið í áunum verður brúkt til at veita til akrarnar og urtagarðarnar. Vatnið fer í langar gryvjur ella rør, og bøndurnir ella urtagarðsmenninir kunnu so keypa tað frá teimum feløgunum, sum hava lagt rørini og grivið gryvjurnar. Týdningarmestu fruktirnar í subtropiska økinum í Kalifornia eru sitrusfruktirnar, serliga greypfrukt, sitrónir og [[appilsin]]ir. Hesar fruktir hava allar sama vokskenda skalið, sevjumikið fruktkjøt og súrligan smakk, og tær hava í sær nógvar C-vitaminir. Upprunaliga vuksu sitrusfruktirnar í monsunøkjum í [[Ásia]], men nú verða tær serliga dyrkaðar í subtropiska vetraregnøkinum í [[Suðurkalifornia]] og fáa vatn veitt til um summarið. Ein onnur týdningarmikil frukt í Kalifornia er olivin. Eisini avokado og [[ber]] er eyðkend frukt í Kalifornia. Uml. 80 % av vínberjunum verða nýtt at gera [[vín]] burturúr. Hini 20 % verða annaðhvørt etin, sum tey eru, ella turkað til korennur ella rosinur. == Politikkur == [[Jerry Brown]] (f. 7. apríl 1938 í [[San Francisco]]) er guvernørur <ref>http://www.sfgate.com/jerry-brown/</ref>. Hann umboðar [[Demokratiski Flokkurin|Demokratarnar]]. 13,7 prosent av fólkinum livir í fátækradømi (2012). 10,2 prosent av fólkinum er arbeiðsleys og miðallívsævin í lutstatinum er 80,2. Statirnir [[Iowa]], [[Vermont]] og [[New Hampshire]] góðkentu í 2009 [[Samkynt hjúnarlag|samkynd hjúnarbond]], meðan Kalifornia atkvøddi ímoti teimum. Í 2013 avgjørdi hægsti dómstólurin í USA tó, at hetta lógaruppskotið var í stríð við amerikansku grundlógina. Kalifornia fær tí kynsleyst hjúnalag í juni 2013 <ref>http://www.aftenposten.no/nyheter/uriks/Forbud-mot-homofile-ekteskap-oppheves-i-California-7243518.html#.Uc6JvDv0GGU</ref><ref>http://www.latimes.com/news/local/la-me-0629-la-gay-wedding-20130629,0,243683.story</ref>. Jerry Brown, guvernørurin í California, samtykti 18. okt. 2017 eina lóg, ið gevur fólki møguleikan fyri at flokkast undir einum triðja kyni, á samleikakortum so sum føðibrævi teirra ella á koyrikortinum. Hendan lógin gevur sostatt fólki, ið ikki kenna seg sum beinleiðis kallkyn ella kvennkyn, møguleikan at flokka seg undir heitið “non-binary". California er fyrsti staturin í [[USA]] at samtykkja eina slíka lóg.<ref>http://www.cnn.com/2017/10/17/politics/governor-jerry-brown-california-law-nonbinary/index.html</ref> [[Hillary Clinton]] (D) vann [[Forsetavalið í USA 2016|forsetavalið 2016]] í California og fekk 61,7% prosent av atkvøðunum í California. Hetta er næsthægsta talið í USA. [[Donald Trump]] (R) fekk 31,6 prosent.<ref>http://elections.cdn.sos.ca.gov/sov/2016-general/sov/17-presidential-formatted.pdf</ref> {| border="2" cellpadding="3" cellspacing="0" style="float:right; margin:1em 1em 1em 0; border:1px #aaa solid; border-collapse:collapse; font-size:90%;" |- style="background:lightgrey;" ! Ár ! [[Republikanski Flokkurin|Republikanarnar]] ! [[Demokratiski Flokkurin|Demokratarnar]] |- |+ ''' Valúrslitið 1960-2012''' |- | style="background:#f0f0ff;"| [[2012]] | style="background:#fff3f3;"| 37,12% ''4&#8239;839&#8239;958'' | style="background:#f0f0ff;"| '''60,24%''' ''7&#8239;854&#8239;285'' |- | style="background:#f0f0ff;"|[[2008]] | style="background:#fff3f3;"| 36,91% ''5&#8239;011&#8239;781'' | style="background:#f0f0ff;"|'''60,94%''' ''8&#8239;274&#8239;473'' |- | style="background:#f0f0ff;"|[[2004]] | style="background:#fff3f3;"| 44,36% ''5&#8239;509&#8239;826'' | style="background:#f0f0ff;"|'''54,40%''' ''6&#8239;745&#8239;485'' |- | style="background:#f0f0ff;"|[[2000]] | style="background:#fff3f3;"| 41,65% ''4&#8239;567&#8239;429'' | style="background:#f0f0ff;"|'''53,45%''' ''5&#8239;861&#8239;203'' |- | style="background:#f0f0ff;"|[[1996]] | style="background:#fff3f3;"| 38,21% ''3&#8239;828&#8239;380'' | style="background:#f0f0ff;"|'''51,10%''' ''5&#8239;119&#8239;835'' |- | style="background:#f0f0ff;"|[[1992]] | style="background:#fff3f3;"| 32,61% ''3&#8239;630&#8239;574'' | style="background:#f0f0ff;"|'''46,01%''' ''5&#8239;121&#8239;325'' |- | style="background:#fff3f3;"|[[1988]] | style="background:#fff3f3;"|'''51,13%''' ''5&#8239;054&#8239;917'' | style="background:#f0f0ff;"| 47,56% ''4&#8239;702&#8239;233'' |- | style="background:#fff3f3;"|[[1984]] | style="background:#fff3f3;"|'''57,51%''' ''5&#8239;467&#8239;009'' | style="background:#f0f0ff;"| 41,27% ''3&#8239;922&#8239;519'' |- | style="background:#fff3f3;"|[[1980]] | style="background:#fff3f3;"|'''52,69%''' ''4&#8239;524&#8239;858'' | style="background:#f0f0ff;"| 35,91% ''3&#8239;083&#8239;661'' |- | style="background:#fff3f3;"|[[1976]] | style="background:#fff3f3;"|'''49,35%''' ''3&#8239;882&#8239;244'' | style="background:#f0f0ff;"| 47,57% ''3&#8239;742&#8239;284'' |- | style="background:#fff3f3;"|[[1972]] | style="background:#fff3f3;"|'''55,01%''' ''4&#8239;602&#8239;096'' | style="background:#f0f0ff;"| 41,54% ''3&#8239;475&#8239;847'' |- | style="background:#fff3f3;"|[[1968]] | style="background:#fff3f3;"|'''47,82%''' ''3&#8239;467&#8239;664'' | style="background:#f0f0ff;"| 44,74% ''3&#8239;244&#8239;318'' |- | style="background:#f0f0ff;"|[[1964]] | style="background:#fff3f3;"| 40,79% ''2&#8239;879&#8239;108'' | style="background:#f0f0ff;"|'''59,11%''' ''4&#8239;171&#8239;877'' |- | style="background:#fff3f3;"|[[1960]] | style="background:#fff3f3;"|'''50,10%''' ''3&#8239;259&#8239;722'' | style="background:#f0f0ff;"| 49,55% ''3&#8239;224&#8239;099'' |} [[Marijuana]] er lógligt í Kalifornia um tú einans hevur læknaváttan <ref>http://www.huffingtonpost.com/2011/10/26/obama-administration-medical-marijuana-crackdown-california_n_1033482.html</ref>. California avgjørdi í 2017, at gera tað lógligt frá januar 2018 ("''Adult Use of Marijuana Act''").<ref>http://www.latimes.com/local/lanow/la-me-pot-jobs-20170930-story.html</ref> === Umhvørvispolitikkur === Í Kalifornia, har flestir bilar eru í [[USA]] í mun til støddina á statinum, eru strangar reglur settar í verk, sum skulu gera, at akførini verða betri fyri umhvørvið. Umhvørvisfelagsskapir sum [[Greenpeace]], hava fingið stóra undirtøku ímillum manna og hava gjørt umhvørvismál til stórtíðindi. Í 2004 viðtók staturin Kalifornia, at bensinnýtslan skuldi verða minkað heili 30 % í 2016. Vindmylnur í Kalifornia vera m.a. meira og meira nýttar sum orkukelda. Ongantíð áður hava amerikanarar bygt so nógvar vindmyllur sum í 2014. Tað er serstakliga í statunum Kalifornia og [[Texas]], at ein støðugt størri partur av elveitingini kemur frá [[Vindorka|vindorku]]. Tað er áhugafelagsskapurin fyri vindorku í [[USA]], American Wind Energy Association, sum á síni heimasíðu sigur frá, at USA í 2013 fór undir uppsetan av vindmyllum og vindmylnulundum við eini samlaðum mátti uppá 12&#8239;000 megawatt (MW). Bloomberg skrivar, at tey 12&#8239;000 MW eru 11 ferðir meira enn tann máttur, sum varð tikin í brúk í 2012 <ref>http://www.bloomberg.com/news/2014-01-30/u-s-wind-power-building-boom-follows-92-percent-crash.html</ref>. Tað var einans 1084 MW. [[Sólorka]] hevur fingið misjavna móttøku kring heimin, men í USA tykist eisini hon at vinda nógv uppá seg. Staturin Kalifornia gongur á odda, har meira enn ein hálv million húsarhald verða rikin við streymi frá sólorku. Stóra loysunarorðið í sambandi við sólorku í Kalifornia er ''leasing''. Júst leasing, sum er eitt slag av leigu, er ein av orsøkunum til vøksturin í brúkinum av sólpanelum stendur í frágreiðing frá stovninum Climate Policy Initiative <ref>http://cleantechnica.com/2014/02/01/solar-iq-rises-costs-fall/</ref>. Tríggir av fýra privatkundum í Kalifornia velja at leiga sólpanel heldur enn at keypa tey. Mark Jacobson, umhvørvisprofessari frá Stanford Universitetinum sigur, at leasing hevur gjørt sólorku tilgongiliga fyri fleiri fólk. Fyri fólk við avmarkaðari inntøku er tað ein av gongdu leiðunum. Fyritøkur sum Solar City, Sunrun, SunEdison og Sungevity hava allar bústað í heimsins miðdepli fyri elektronik og tøkni, Silicon Valley í Norðurkalifornia. Hesar bjóða fólki at leiga sólpanel í 20 ár. === Vatntrot === Tað er ikki lætt at útvega nóg mikið av vatni til býirnar, ið vaksa so skjótt. Serliga í teimum sólríku og turru økjunum í [[Suðurkalifornia]] er tað ein trupulleiki. Tey fáa vatn úr áunum, men vatn haðan verður eisini nýtt í vatningar skipanum í landbúnaðinum. T.d. verður so nógv vatn tikið úr tí stóru [[Colorado River]], at lítið er eftir í ánni, tá ið hon kemur út á sjógv. Í undirgrundini eru alstórar goymslur av vatni, sum vórðu til undir seinastu ístíð, fyri 10&#8239;000 árum síðan. Men tær goymslurnar minka í stórum, og tað verður alsamt dýrari at pumpa vatnið upp. === Deyðarevsing === Í Kalifornia er [[deyðarevsing]]. Umleið 725 deyðadømdir fangar eru í fongslum í Kalifornia, men eingin fangi er avrættaður síðani 2006. Í 2012 verður fólkaatkvøða í Kalifornia um at seta deyðarevsing úr gildi, men sambært meiningakanningunum er ein meiriluti fyri at varðveita hana <ref>{{Cite web |url=http://www.latimes.com/news/local/la-me-poll-death-penalty-20121026,0,7370020.story |title=Archive copy |accessdate=2012-11-06 |archive-date=2012-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121215212558/http://www.latimes.com/news/local/la-me-poll-death-penalty-20121026%2C0%2C7370020.story |dead-url=yes |archivedate=2012-12-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121215212558/http://www.latimes.com/news/local/la-me-poll-death-penalty-20121026%2C0%2C7370020.story }}</ref>. Myndugleikarnir siga, at 6&#8239;460&#8239;264 fólk atkvøddu 6. nov. 2012 fyri at varðveita deyðarevsing. Sostatt tóku 52 % undir við verandi støðu <ref>http://ballotpedia.org/wiki/index.php/California_Proposition_34,_the_End_the_Death_Penalty_Initiative_(2012)</ref>. == Djóralívið == [[Mynd:Urocyon_littoralis_standing.jpg|thumb|right|220px|"Channel Island fox" (frøðiheiti ''Urocyon littoralis'') eru á 6 av 8 kaliforniskum oyggjum.]] Djóralívið í Kalifornia er ógvuliga ríkt og fjølbroytt. Í [[Suðurkalifornia]] eru nógv eiturdjór, til dømis [[slangur]], [[oydlur]] og [[sporðdrekar]]. Amerikanska puman trívist í tjúkkum skógi í Norðurkalifornia eins væl og í hálvgum oyðimørk í Suðurkalifornia. Kalldjórið kann vera 1,8 m langt og viga eini 100 kg. Helst um náttina reikar puman um á veiðiferð. Djórini, hon tekur, eru ymisk til støddar, eitt nú [[hara]], rotta og hjørtur. Fyrr jagstraðu og skutu teir pumuna, tí hon av og á tók djór frá bondunum. Amerikanski [[preriuúlvur]]in er vanligari at síggja; preriuúlvurin er í ætt við sjakal, úlv og taman hund. Svartabjørn heldur eisini til í skógum og friðaðum økjum í Kalifornia; í 2014 vóru 25-35&#8239;000 bjarnir í Kalifornia <ref>{{Cite web |url=http://www.tahoewildbears.org/black_bear_facts.htm |title=Archive copy |accessdate=2014-03-30 |archive-date=2017-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170809012840/http://www.tahoewildbears.org/black_bear_facts.htm |dead-url=yes |archivedate=2017-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170809012840/http://www.tahoewildbears.org/black_bear_facts.htm }}</ref>. Kolibriin heldur til um alt Kalifornia. Fuglurin vendir veingjunum, tá ið hann slær teir uppeftir, so luftin strýkur niðurvið, og upptrýstið verður støðugt. Velið er úttambað at bøta um javnvágina, tá ið kolibrin hongur á surruflogi. Meðan tær súgva hunang, flagsa tær á surruflogi beint uppeftir ella niðureftir, eisini aftureftir sum [[tyrlur]]. Á surruflogi láta veingirnir millum 20 og 50 ferðir um sekundið. Kaliforniska sjóleyvan er tað kópaslagið, ið mest verður vant til framsýningar; tær halda til í túsundatali við kalifornisku strendurnar. Tær taka serliga [[Høgguslokkar|høgguslokk]], fisk og onnur sjódýr. == Kelduávísingar == <references/> == Sí eisini == *[[USA|Sambandsríki Amerika]]. {{Sambandsríki Amerika}} {{Commonscat|California}} {{mánaðargrein}} [[Bólkur:Kalifornia|*]] 8zfzqvzkgunmegt4ifrxhjnssplpa0b 0 9008 388534 388085 2026-06-09T04:17:44Z InternetArchiveBot 24584 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 388534 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" ! align=center bgcolor="#ff9999" | Flagg ! align=center bgcolor="#ff9999" | Skjøldur |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Mynd:Flag_of_Florida.svg|160px]] | [[Mynd:Seal_of_Florida.svg|126px]] |----- ! colspan="2" align=center bgcolor="#ff9999" | [[Mynd:Map_of_USA_FL.svg]] |----- | Land: || {{flagicon|USA}} [[USA]] |----- | Alment mál: || [[Enskt mál|Enskt]] |----- | Høvuðsstaður: || [[Tallahassee]] |----- | Størsti býur: || [[Jacksonville]] |----- | Innlimað: || [[3. mars]] [[1845]] |----- | Guvernørur: || [[Ron DeSantis]] ([[Republikanski Flokkurin|R]]) |----- | [[Vídd]]: || 170,304 km² |----- | Íbúgvar ([[2015]]): || 19 893 297 |----- | fyri km²: || 117.3/km² |----- | Tíðarzona: || [[UTC]] -6/-5/-4 |----- | Heimasíða: || [http://www.myflorida.com/ www.myflorida.com] |} '''Florida''' er ein lutstatur í [[USA|Sameindu Statunum]] við 19,893,297 íbúgvum ([[2015]]). [[Høvuðsstaður]]in er [[Tallahassee]]. Størsti býur er [[Jacksonville]], síðan er tað [[Miami]]. Í norðri hevur Florida mark við [[Georgia (USA)|Georgia]] og [[Alabama]]. Í eystri er [[Atlantshav]]ið og í vestri [[Meksikoflógvin|Meksikoflógva]]. Eyknevni er Sólskinstaturin ([[Enskt mál|enskt]]: ''The Sunshine State''). Á einum nesi har, sum nú nevnist [[Cape Canaveral]] (fyrr Cape ''Cape Kennedy''), er tann gitna rakettstøðin, sum rúmdarfør verða skotin upp frá. Hátøkniliga eru fá lond fremri enn Florida, serliga í rúmdarkanningum. [[Florida Keys]] er eitt væl dámt strandarøki á suðurendanum á Florida. == Landafrøði == [[Mynd:Panama_City_Beach,_Florida_(J.S._Clark).jpg|thumb|right|250px|Baðistrond í [[Panama City Beach]], Florida.]] [[Mynd:Everglades.jpg|thumb|right|250px|Tjóðargarðurin [[Everglades]] í Suður-Florida varð stovnaður í 1947.]] Florida er ein fløta, øll sum hon er. Har er ovurheitt. Í støðum eru stórar mýrar, sum kunnu vera avvaksnar við tættum skógi. Av tí at so stórur munur er á veðurlagnum norðuri í [[USA]] og í Florida, kemur nógv fólk norðaneftir hagar at ferðast um veturin. Tey halda tá til úti við strondina og stuttleika sær við at svimja í tí flógva sjónum. Suðuri á Florida út móti [[Atlantshav]]i er sandstrond, og heitt og turt er veðurlagið; har er tí eitt útvalt baðipláss, og tað nógva frítíðarfólkið, sum leitar hagar, hevur gjørt, at býurin [[Miami]] er ógvuliga skjótt vaksin hesi seinastu árini. === Veðurlag === Í Florida er vanliga heitt alt árið. Tó kann tað henda seg, at kaldur vindur er norðaneftir í stutt tíðarbil. Tað er ikki gott fyri tey nógvu appilsintrøini, sum har eru. Har er alla tíðina sera slavið og heitt, og hitin er á leið tann sama alt árið. Har er tropiskt regnskógarveðurlag, og tann nátúrligi gróðurin er tropiskur regnskógur. Men nógvastaðni er regnskógurin høgdur, og jørðin er velt ella nýtt sum beitilendi. Norðast í Florida er heitt-temprað veðurlag, har [[leyvtrø]] vaksa. Her vóru áður stórir leyvskógir, men nú á døgum eru í staðin veldiga stórir akrar. Sunnast í Florida er landslagið heilt øðrvísi. Í [[Karibiahav]]i úti fyri suðurstrondini eru nógvar vakrar, pálmavaksnar oyggjar. Til dømis koma milliónir av fólki úr øllum heimi at vitja baðistrendurnar í [[Florida Keys]]. === Mýrlendi === Stívur fimtingur av Florida er mýrlendi. Her er tjóðargarðurin [[Everglades]], har mong sjáldsom [[dýr]] halda til, til dømis [[Floridapantur|floridapantarin]] og [[manatein]], sum er eitt sjóneytaslag. [[Amerikanski alligatorurin]] livir eisini í mýrunum í Florida. Hann kann gerast upp ímóti 3,6 m langur. Í Florida er tað ólógligt at ala aligatorar í sínum egna heimi. Meginparturin av [[Everglades]] er í vanda fyri at hvørva, tí at mýrarnar verða skornar upp og veittar at nýta til byggilendi og landbúnaðarjørð. Í [[1994]] játtaðu myndugleikarnir í Florida at bjarga mýrunum, ið eftir eru, og at gera aðrar mýrar. == Búskapur == [[Mynd:Port_of_Miami_20071208.jpg|thumb|right|250px|Meira enn fýra miljónir ferðafólk fóru og komu um havnina í [[Miami]] við skemtiferðaskipum í 2013. Stóra talið staðfestir harvið havnina sum heimsins skundmiklastu ferðaskipahavn.<ref>http://tbo.com/news/florida/miami-sees-4-million-cruise-passengers-20131221/{{Deyð leinkja|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] [[Mynd:Port_of_Miami_container_ship.jpg|thumb|right|250px|Havnin í [[Miami]] útvegar sambært embætismonnum í 2014 umleið 27 miljardir dollarar um árið til búskapin í Florida og hevur meira enn 200.000 fólk í arbeiði.<ref>http://tbo.com/news/florida/miami-sees-4-million-cruise-passengers-20131221/{{Deyð leinkja|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] === Ferðavinna === Ferðafólkavinnan hevur stóran týdning í Florida. [[Fort Lauderdale]], [[Orlando]], [[Miami]], [[Florida Keys]], [[Daytona Beach]], [[Panama City]] og [[Pensacola]] eru viðgitnir ferðafólkastaðir. === Landbúnaður === Fyrr búði mesta fólkið á bygd og livdi av landbúnaði, men so hvørt ídnaðurin hevur ment seg, eru alt fleiri og fleiri fólk flutt til býirnar at búgva. [[Fruktir]] sum [[appilsinir]], [[sitrónir]] og aðrar fruktir vaksa væl í Florida. Ymiskt veðurlag og ymiskt jørðildi í Florida gera, at har er sera fjølbroyttur [[landbúnaður]]. Nógv sløg av grøði verða velt. Í Florida eru sitrusfruktir ein týðandi grøði. === Ídnaður === Sum fremsta [[ídnaðarland]] í heiminum hevur [[USA]] sjálvandi nógvan ymiskan ídnað. Millum teir týdningarmestu eru flogídnaður, [[heilivágsídnaður|heili­vágs­ídnaður]] og KT-ídnaður. Ein hópur av fyritøkunum í USA eru ógvuliga stórar, og virksemið hjá teimum fevnir um nógv lond. Leingi var tað soleiðis, at meginparturin av framleiðslu­ ídnað­inum, t.d. [[Bilur|bilídnaðurin]] í [[Detroit]], var miðsavnaður í land­nyrðingspartinum í USA. Hetta økið varð nevnt ''rustbeltið''. Talan var um økið rundan um teir stóru býirnar [[New York City]], [[Boston]], [[Philadelphia]], [[Baltimore]], [[Chicago]], [[Cleveland]], [[Cincinnati]], [[Indianapolis]] og [[Detroit]]. Hetta er nær við tey stóru kolanámini í [[Appalachiafjøll]]unum, og góðir møguleikar fyri samskifti og flutningi vóru eisini ein orsøk til, at so nógvur ídnaður varð bygdur júst har. Nú er ein stórur partur av framleiðsluídnaðinum fluttur vestureftir til [[Kalifornia]] ella suðureftir til Florida, til tað sonevnda ''sólbeltið'', sum er statir har tað er heitt og nógv sólskin. Har vaksa býir sum [[Jacksonville]], [[Miami]], [[Tampa]], [[Orlando]], [[Tallahassee]] og [[Fort Lauderdale]]. == Politikkur == Hjúnabond millum samkynd eru galdandi í Florida. == Størstu býir == [[Mynd:Map of Florida Regions with Cities.png|350px|thumb|right|Landspartar og býir í Florida]] Teir 10 størstu býirnir í Florida eftir íbúgvatali vóru í 2019 hesir:<ref name="kelda-býir"/> # [[Jacksonville]] – 911 507 # [[Miami]] – 467 963 # [[Tampa]] – 399 700 # [[Orlando]] – 287 442 # [[St. Petersburg]] – 265 351 # [[Hialeah]] – 233 339 # [[Port St. Lucie]] – 201 846 # [[Tallahassee]] – 194 500 # [[Cape Coral]] – 194 495 # [[Ft. Lauderdale]] – 182 437 == Myndir == <gallery> Mynd:PlazaHotelowaWkeywest.JPG|Ferðafólk sóla sær á strondini á oynni [[Key West]]. Mynd:BahiaHonda.jpg|Sandur á [[Bahia Honda Key|Bahia Hondum]] í [[Florida Keys]]. Mynd:Gators mouth.jpg|Amerikanski alligatorurin. Mynd:STS-60 Launch - GPN-2000-000759.jpg|[[Kennedy Space Center]]. </gallery> == Sí eisini == *[[Everglades]] *[[USA|Sambandsríki Amerika]] == Ávísingar úteftir == * Heimasíða hjá stjórnini: [http://www.myflorida.com/ myflorida.com] * [https://en.wikivoyage.org/wiki/Florida Florida], wikivoyage (á enskum) {{coord|28|8|0|N|81|37|54|W|type:region_scale:12000000|display=t}} {{Commonscat}} == Keldur == {{reflist|refs= <ref name="kelda-býir">[https://www.citypopulation.de/en/usa/florida/ City and Town Population Totals: 2010-2019 - Florida], citypopulation.de </ref> }} {{Sambandsríki Amerika}} [[Bólkur:Florida|*]] 6g8x40kg45zsse1k2io6cm2to7q8qv0 0 14791 388531 384192 2026-06-08T23:33:35Z InternetArchiveBot 24584 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 388531 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Frederick Douglass (circa 1879).jpg|thumb|220px|[[Frederick Douglass|Frederick Augustus Washington Bailey]] ([[februar]] [[1818]] – [[20. februar]] [[1895]]), sum av fleiri verður mettur at vera faðir at teirri [[USA|amerikonsku]] stjórnarskipanini,<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.newsrescue.com/2010/05/african-american-founding-fathers-suppressed-history-fox-news/ |access-date=2011-05-11 |archivedate=2011-02-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110225140719/http://www.newsrescue.com/2010/05/african-american-founding-fathers-suppressed-history-fox-news/ }}</ref> var úr [[Talbot County]], [[Maryland]].]] [[File:African Americans by state.svg|thumb]] '''Afroamerikanarar''' eru ættaðir frá afrikonsku [[Trælur|trælunum]], sum við valdi vórðu fluttir til USA frá [[1619]] til [[1808]] at arbeiða í lundunum. Trælahaldið varð ikki avtikið fyrr enn í [[1865]]. Afroamerikanarar, sum tey svørtu verða nevnd, fáa størri og størri ávirkan í [[USA|amerikanska]] samfelagnum. Miðskeiðis í [[19. øld]] veltu suðurríkini 80 % av allari bummull í heiminum. Bummullin varð dyrkað í ovurstórum lundum, og tað vóru trælir úr [[Afrika]], sum hentaðu hana við hond. Bummull er enn týdningarmikil grøði, men nú gera maskinur alt tað tunga arbeiðið í [[USA]]. Flestu teirra búgva í [[Mississippi]], [[Louisiana]] og [[Georgia (USA)|Georgia]]. Umleið ein triðingur (37.1 % í [[2008]]<ref>http://www.census.gov/popest/states/asrh/SC-EST2008-04.html</ref>) av fólkinum í [[Mississippi]] eru eftirkomarar av svørtum trælum. Næstan allir afroamerikanar eru [[Kristindómur|kristnir]] (nevniliga 95 %). Meginparturin eru [[Baptisma|baptistar]].<ref>http://abcnews.go.com/sections/us/DailyNews/beliefnet_poll_010718.html</ref> Lesarir av [[USA|amerikanska]] blaðnum [[Essence]] hava kosið [[Queen Latifah]], [[Will Smith]] og [[Tyler Perry]] at vera teir afroamerikanarar, sum hava mest ávirkan. [[Will Smith]] hevur á listanum heitið sum ''biografkempa'', sum vísir á, at hann hevur havt stóra eydnu við filmum sínum í ár. Hann varð tann fyrsti, sum kundi vísa fram sjey [[Filmur|filmar]] á rað, ið hava givið yvir 100 milliónir [[USA Dollari|dollarar]]. Frá tónleikarheiminum kárar blaðið hiphopstjørnuna [[Kanye West]], [[will.i.am]] og [[Wyclef Jean]]. Maðurin á fyrsta plássinum stavar tó hvørki frá film- ella tónleikarheiminum. Hann er nevniliga – og tað er kanska ikki at verða bilsin um – forsetin í [[USA]], [[Barack Obama]].<ref>http://www.sodahead.com/united-states/essence-top-25-most-influential-african-americans-do-you-agree/question-210061/</ref> [[Jazztónleikur |Jazz]]-, [[hip hop]]-, gospel- (t.d. [[Negro Spirituals]]), og [[bluestónleikur]] eru sprottnir úr arbeiðarasangum og andaligum sangum hjá afroamerikanska fólkinum í USA.<ref>http://www.thefreedictionary.com/African-American+music</ref> {{Lurta |fíla = Bertha Houston - We are Americans, Praise the Lord.ogg |heiti = “We are Americans, Praise the Lord.” Bertha Houston, 1943 |frágreiðing = }} == Hygg eisini at == * [[USA#Javnrættindi|Søga teirra svørtu í USA]]. == Keldur == {{Commonscat|African Americans}} <references /> [[Bólkur:Amerikanarar]] [[Bólkur:Fólk úr USA eftir etniskum uppruna]] 1cew3ux6xd5ile8lugo3enua4ghenv4 0 17703 388519 375833 2026-06-08T12:06:49Z ~2026-26884-41 34727 388519 wikitext text/x-wiki {{infobox/article/human}} '''Lasse Klein''' (f. [[8. oktober]] [[1950]] í [[Klaksvík]]) er fyrrverandi politikari fyri [[Sjálvstýrisflokkurin|Sjálvstýrisflokkin]]. Hann hevði Handislsskúlaútbúgving í [[Bretland]]i í 1973, og starvaðist hann sum skrivari hjá Føroya Kommunufelag 1973-1978, sum blaðstjóri á [[Oyggjatíðindi|Oyggjatíðindum]] 1973-1978, og sum bókhaldari síðan 1978. Lasse Klein sat í býráðnum í [[Runavíkar kommuna|Runavíkar kommunu]] árini 1984-1985, til hann varð landsstýrismaður. Hann var landsstýrismaður í mentanar-, samskiftis- og samferðslumálum árini [[1985]]-[[1989]] umboðandi [[Sjálvstýrisflokkurin|Sjálvstýrisflokkin]]. Hann var valdur á [[Løgting]] 1988-1998. Hann var [[Løgtingsformenn í Føroyum|løgtingsformaður]] [[1993]]-[[1994]]. Hann sat í nevndini fyri [[Landskúlaráðið|Landskúlaráðnum]] árini 1980-1985. == Keldur == <references/> *''Løgtingið 150 – Hátíðarrit'', bind 2 (2002), s. 311. ([http://www.logting.fo/Ymiskt/Løgtingssøgan%202.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060927172444/http://www.logting.fo/Ymiskt/L%C3%B8gtingss%C3%B8gan%202.pdf |date=2006-09-27 }}) {{DEFAULTSORT:Klein, Lasse}} [[Bólkur:Føroyskir politikarar]] [[Bólkur:Føðingar í 1950]] [[Bólkur:Mentamálaráðharrar í Føroyum]] [[Bólkur:Løgtingsformenn í Føroyum]] [[Bólkur:Føroyskir blaðstjórar]] [[Bólkur:Politikarar úr Sjálvstýrisflokkinum]] [[Bólkur:Samferðslumálaráðharrar í Føroyum]] poui4cyfam0hcqo705d0z7igqvpwn3h 0 21419 388544 351447 2026-06-09T09:14:22Z InternetArchiveBot 24584 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 388544 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Karl Marx.jpg|200px|thumbnail|Karl Marx í 1875]] [[Mynd:Karl Marx Grave.jpg|thumb|Grøvin, har Karl Marx liggur grivin í Highgate kirkjugarðinum í [[London]], myndahøggarin [[Laurence Bradshaw]] gjørdi gravsteinin<ref>[http://www.tidsskrift.dk/print.jsp?id=100340 Tidsskrift.dk, Nationaløkonomisk Tidsskrift, Bind 111 (1973) 1, Kommentarer til Karl Marx's mindesten, af Niels Banke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190717224207/https://tidsskrift.dk/print.jsp?id=100340 |date=2019-07-17 }} (''á donskum'')</ref> ]] '''Karl Heinrich Marx''' (føddur [[5. mai]] [[1818]] í [[Trier]], deyður [[14. mars]] [[1883]] í [[London]]) var ein prusslendskur [[samfelagsfrøði|s]]<nowiki/>[[samfelagsfrøði|amfelagsfrøði]]ngur, [[búskaparfrøði|politiskur búskaparfrøðingur]] og [[heimspeki|politiskur heimspekingur]]. Karl Marx er (saman við [[Friedrich Engels]]) stovnarin av tí, ið hann sjálvur nevndi vísindalig sosialisma. Henda sosialisma tók hugsjónarliga støði í sonevndu utopisku sosialismuni, sum til dømis varð kend við hugsanum/hugskotum hjá [[Charles Fourier]]. Karl Marx útgav í [[1848]] ''Hitt kommunistiska manifestið'' saman við Engels og ''Das Kapital'' (1867–1894) umframt fleiri aðrar bøkur. Hann varð føddur inn í eina múgvandi miðstættarfamilju í Trier í Rinlandinum, tætt við markið til [[Frankaríki]]. Hann las á hægri lærustovnunum í [[Bonn]] og í [[Berlin]], hiðani áhugin fyri hugsunarháttinum hjá Unghegelianarunum spratt. Eftir loknan lesnað ynskti hann at halda fram á akademisku leiðini, men hesum varð hann sýttur av prusslendsku stjórnini, sum burturbeindi allar umsóknir frá klassiskt liberalistum og unghegelianarum. Í staðin fór hann frá 1842 at skriva fyri víðgongda tíðarritið ''Rheinische Zeitung'' í Køln. Prusslendska stjórnin bannaði blaðið eftir áheitan frá russiska sarinum ''Nikolaj 1''. Í 1843 flutti Karl Marx til [[París]], har hann fór at arbeiða sum blaðfólk í víðgongda vinstrahalla blaðnum ''Deutsch-Französische Jahrbücher''. Í París hitti hann hittinorðaða mannin Friedrich Engels, sum var ein múgvandi verksmiðjuánara úr ríka Rinlandinum. Teir gjørdist vinir, og Engels veitti fígging, so Karl Marx kundi halda fram við síni skriving. == Keldur == <references/> {{Commonscat}} [[Bólkur:Týskir heimspekingar]] [[Bólkur:Føðingar í 1818]] [[Bólkur:Andlát í 1883]] [[Bólkur:Týskir búskaparfrøðingar]] enur190yswwjqklmpq6uuvzv52uwtk8 0 24693 388532 381984 2026-06-08T23:57:56Z InternetArchiveBot 24584 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 388532 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Secretary_Kerry_addresses_8th_Arctic_Council_Meeting.jpg|thumb|right|250px|Ársfundurin í 2013 var í [[Kiruna]].]] '''Arktiska Ráðið''' varð stovnað í 1996 og er eitt uttanríkispolitiskt samstarv millum [[USA]], [[Kanada]], [[Russland]] og [[Norðurlond]] <ref>http://snl.no/Arktisk_R%C3%A5d</ref>. [[Føroyar]] hava síðani 1998 verið formligur partur av danska limaskapinum. Arktiska Ráðið til endamáls at fremja samstarv og samskipan millum londini í [[Arktis]] um evni av felags áhuga, við denti á burðardygga menning og umhvørvisvernd. Limalondini skiftast at hava formansskapin fyri Arktiska Ráðið í eitt tvey ára tíðarskeið, sum endar við einum ráðharrafundi. Ráðharrafundurin samtykkir eina yvirlýsing, hvørs endamál er at lýsa politisku raðfestingarnar í arktiska samstarvinum. Ein fastur embætismannabólkur við umboðum á uttanríkispolitiskum stigi, kallað SAO (stytting fyri Senior Arctic Officials) heldur fund vanliga tvær ferðir um árið til tess at leiðbeina arbeiðið hjá arbeiðsbólkunum og fyrireika mál og virkisætlanir til politiska viðgerð á ráðharrafundunum. Arktiska Ráðið er eitt uttanríkispolitiskt samstarv millum átta statir, har Føroyar og Grønland eru partar av danska limaskapinum. Til ber sostatt ikki til at luttaka í egnum navni eina, men sendinevndin ber heitið “Danmark/Grønland/Føroyar”, og flaggað verður við øllum trimum [[fløgg]]unum. Danmark hevur formansskapin í Arktiska Ráðnum í tíðarskeiðinum frá 2009 til 2011. Í hesum sambandi vóru Føroyar, í oktober 2010, fyri fyrstu ferð vertur fyri einum SAO-fundi. Í Arktiska Ráðnum skal semja vera millum limalondini um allar avgerðir. Hesar avgerðir eru ikki løgfrøðiliga bindandi fyri limalondini. Arktiska Ráðið hevur ikki eina felags fíggjarætlan. Tað er upp til einstøku limalondini, hvørt tey ynskja at vera við til at fíggja ella á annan hátt stuðla verkætlanum og øðrum virksemi í Arktiska Ráðnum. Arktiska Ráðið hevur heldur ikki eina felags skrivstovu. == Limalondini í Arktiska Ráðnum == [[Mynd:ArcticCouncil.svg|thumb|400px|Arktiska Ráðið.{{legend|#002387|Limalond.}}{{legend|#0087BD| Eygleiðaralond.}}]] Átta lond eru limir í Arktiska Ráðnum. Av hesum eru fimm strandarlond. Tey eru Danmark, USA, Noreg, Kanada og Russland. Finnland, Svøríki og Ísland eru hinir limirnir í Arktiska Ráðnum. Danmark umboðar Føroyar og Grønland. Umframt limalondini og føstu luttakararnar eru ein long røð av londum og felagsskapum, bæði millumstjórnar- og áhugafelagsskapir, eygleiðarar í Arktiska Ráðnum. === Limalond === * {{flagicon|Kanada}} [[Kanada]] * {{flagicon|Danmark}} [[Danmark]] ** {{flagicon|Grønland}} [[Grønland]] ** {{flagicon|Føroyar}} [[Føroyar]] * {{flagicon|Finnland}} [[Finnland]] * {{flagicon|Ísland}} [[Ísland]] * {{flagicon|Noreg}} [[Noreg]] * {{flagicon|Russland}} [[Russland]] * {{flagicon|Svøríki}} [[Svøríki]] * {{flagicon|USA}} [[USA]] === Eygleiðarar === Londini, sum hava fasta eygleiðarastøðu eru [[Frakland]], [[Niðurlond]], [[Pólland]], [[Spania]], [[Stórabretland]] og [[Týskland]]. Harafturat hava nýggju millumlanda felagsskapir (haruppií NAMMCO) og ellivu millumlanda áhugafelagsskapir eygleiðarastøðu í Arktiska Ráðnum. Í løtuni eru tað [[ES]] nevndin, [[Japan]], [[Italia]], [[Suðurkorea]], [[Fólkalýðveldið Kina]], [[India]] og [[Singapor]] sum hava fyribils eygleiðarastøðu í Arktiska Ráðnum. [[Veðurlagsbroytingar]]nar og teir møguleikarnir, sum tær hava við sær, hava nú fingið fleiri lond at vísa áhuga fyri at sleppa upp í Arktiska Ráðið. Eitt nú hevur tann nýggja sjóleiðin í póløkinum stóran áhuga, og lond sum Kina og Suðurkorea vilja fegin sleppa at sita við borðið í Arktiska Ráðnum sum eygleiðarar. Tey átta londini, sum nú eru í Arktiska Ráðnum, eru sinnað at viðgera fyrispurningar frá londum, sum vilja hava eygleiðarastøðu, men tey eru eisini samd um, at tey vilja ikki hava ov nógvar eygleiðarar í ráðið. Áhugin fyri Arktiska Ráðnum er øktur í takt við, at [[Arktis]] seinnu árini veruliga er komið á skránna í heimspolitikki. == Føroysk luttøka == [[Mynd:Secretary_Clinton_Adresses_Burmese_and_International_Press_in_Nay_Pyi_Taw_(6464636821).jpg|thumb|right|250px|Á fundinum í [[Nuuk]] í 2011 var fyri fyrstu ferð ein føroyskur ráðharri umboðaður á ráðharrafundi hjá Arktiska Ráðnum <ref>http://www.vp.fo/pages/posts/nuuk-yvirlysingin-undirskrivad-a-arktiskum-toppfundi-9662.php</ref>, síðani Føroyar í 1998 gjørdust formligur partur av arktiska samstarvinum. [[Hillary Clinton]] úr [[USA]] vitjaði eisini í Nuuk <ref>http://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2011/05/162840.htm</ref><ref>http://netavisin.fo/index_article.php?ShowArticle=3445{{Deyð leinkja|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.]] [[Føroyar]] hava síðani 1998, sum partur av danska limaskapinum, verið umboðað á embætisstigi í Arktiska Ráðnum. Sendinevndin eitur “Denmark/Greenland/Faroe Islands”. Flaggað verður við øllum trimum [[fløgg]]um og øll trý umboðini bera heitið SAO (stytting fyri "Senior Arctic Official"). Leiðarin fyri sendinevndina er umboð fyri danska uttanríkisráðið. Í januar 1998 skrivaði løgmaður [[Edmund Joensen]] til danska uttanríkisráðharran [[Niels Helveg Petersen]], at [[landsstýrið]] hevði tikið avgerð um, at Føroyar skuldu hava ein meira virknan leiklut í Arktiska Ráðnum. Løgmaður vísti á, at føroyska luttøkan inntil tá hevði verið avmarkað og á embætismannastigi. Løgmaður heitti á danska uttanríkisráðharran um at bera so í bandi, at føroyska luttøkan í arktiska samstarvinum varð formliga viðurkend. Danski uttanríkisráðharrin svaraði, at hann fegin vildi virkað fyri hesum og at føroysk luttøka var vælkomin í donsku sendinevndini á embætismannastigi eins og á politiskum stigi. 
 Undir fyrsta ráðharrafundinum í Arktiska Ráðnum í [[Kanada]] á heystið 1998 bar danska sendinevndin framvegis heitið Denmark/Greenland, hóast Føroyar høvdu fingið vissu fyri at verða formligur partur av arktiska samstarvinum og vóru umboðaðar við embætisfólki á fundinum. Heitt varð frá føroyskari síðu á donsku myndugleikarnar um at broyta navnið á sendinevndini til eisini at umfata Føroyar. Málið varð tikið upp við hini limalondini í Arktiska Ráðnum um at góðkenna broytingina av heitinum á donsku sendinevndini. Á várið 1999 var hetta komið undir land. Føroyar høvdu síðan eina virkna luttøku á embætisstigi á flestu SAO fundum fram til 2004 <ref>http://www.ur.fo/Files/Billeder/Uttanrikisradid/tekstir/St%C3%B8%C3%B0ul%C3%BDsing%20-%20Dagf%C3%B8rd%20%C3%BAtg%C3%A1va%20(3).pdf{{Deyð leinkja|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 
Eftir 2004 var føroyska luttøkan tó rættuliga óstøððug. Men, síðan Uttanríkisráðið varð stovnað, hava Føroyar aftur verið umboðaðar á øllum SAO-fundum. == Upprunafólk == [[Mynd:Inuit_conf_map.png|thumb|right|250px|"Inuit Circumpolar Council"-limir.]] Seks felagsskapir fyri upprunafólk eru fastir luttakarar í Arktiska Ráðnum (á enskum ''Permanent Participants''). Felagsskapirnir eru Inuit Circumpolar Council, Saami Council, Russian Arctic Indigenous Peoples of the North, Aleut International Association, Arctic Athabaskan Council og Gwich'in Council International. Hesir felagsskapir luttaka á jøvnum føti við limalondini í orðaskiftinum, tó eru teir ikki við til at taka formligar avgerðir í ráðnum <ref>http://www.arctic-council.org/index.php/en/about-us/permanent-participants/aleut-international-association-aia/123-resources/about/permanent-participants</ref>. Felagsskapirnir fyri upprunafólk bera ótta fyri, at verða ov nógvir eygleiðarar, fer tað at hava við sær, at teirra røddir vikna og tey lokalu áhugamálini sostatt missa ávirkan í arktiska samstarvinum. Felagsskapirnir fyri upprunafólk hava eina felags skrivstovu, IPS (stytting fyri "Indigenous Peoples Secretariat"), sum hevur til endamáls at stuðla felagsskapunum í luttøkuni í Arktiska Ráðnum. IPS heldur til á Norðuratlantsbryggjuni í [[Keypmannahavn]] og verður fíggjað av [[Danmark]]. == Søga == Formliga samstarvið um [[Arktis]] byrjaði við "Arctic Environmental Protection Strategy" (AEPS) í 1991. Talan var um eitt samstarv millum USA, Russland, Kanada, Finnland, Ísland, Noreg, Svøríki og Danmark/Grønland um umhvørvisvernd í Arktis. Samstarvið varð mett at vera fyrsta stigið at skapa trygd í arktiska økinum eftir, at kalda kríggið var hæsað av. Fimm ár seinni tók Kanada stig til at seta Arktiska Ráðið á stovn. Við Ottawa-yvirlýsingini frá 1996 varð AEPS samstarvið um umhvørvi víðkað til eitt samstarv á uttanríkispolitiskum stigi, sum eisini tekur atlit at burðardyggari menning og livikorunum hjá íbúgvunum í Arktis. Síðan 1998 hava Føroyar, sum partur av danska limaskapinum, verið umboðað í Arktiska Ráðnum. == Arbeiðsbólkarnir í Arktiska Ráðnum == Seks arbeiðsbólkar eru í Arktiska Ráðnum. Fýra av hesum "Arctic Monitoring & Assessment Programme" (stytt [[AMAP]]), "Conservation of Arctic Flora & Fauna" ([[CAFF]]), "Protection of the Arctic Marine Environment" ([[PAME]]) og "Emergency Prevention, Preparedness & Response" ([[EPPR]]) vórðu stovnaðir longu undir umhvørvissamstarvinum "Arctic Environmental Protection Strategy" (AEPS) frá 1991. Sum partur av avgerðini, um at seta Arktiska Ráðið á stovn, varð arbeiðsbólkurin "Sustainable Development Working Group" (SDWG) stovnaður, tí avgjørt varð, at Arktiska Ráðið eisini skuldi umfata burðardygga menning og livikor hjá íbúgvunum í Arktis, umframt umhvørvisvernd. Seinni er arbeiðsbólkurin "Arctic Contaminants Action Program" ([[ACAP]]) komin afturat í 2006. 
Hvør arbeiðsbólkur hevur egið stýrið og egna skrivstovu. Skrivstovurnar liggja í ymsum limalondum og eru fyrst og fremst fíggjaðar av vertslandinum. Heimildina til virksemi fáa arbeiðsbólkarnir á ráðharrafundunum. Á SAO-embætismannafundunum kunna arbeiðsbólkarnir um sítt virksemi. Føroysk luttøka er í flestu av arbeiðsbólkunum. * '''[[AMAP]]''' (Arctic Monitoring & Assessment Programme<ref>http://www.amap.no/</ref>). * '''[[CAFF]]''' (Conservation of Arctic Flora & Fauna<ref>http://www.caff.is/</ref>). * '''[[EPPR]]''' (Emergency Prevention, Preparedness & Response<ref>http://eppr.arctic-council.org/</ref>). * '''[[PAME]]''' (Protection of the Arctic Marine Environment <ref>http://www.pame.is/</ref>). * '''[[SDWG]]''' (Sustainable Development Working Group <ref>{{Cite web |url=http://portal.sdwg.org/ |title=Archive copy |accessdate=2014-04-09 |archive-date=2013-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130114204240/http://portal.sdwg.org/ |dead-url=yes |archivedate=2013-01-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130114204240/http://portal.sdwg.org/ }}</ref>). * '''[[ACAP]]''' (Arctic Contaminants Action Program <ref>http://acap.arctic-council.org/</ref>). == Slóðir úteftir == * [http://www.arctic-council.org/ Almenn heimasíða]. == Keldur == <references/> {{Commonscat|Arctic Council}} [[Bólkur:Millumlanda felagsskapir]] [[Bólkur:Arktis]] i13o7b54f303h8adncl1hzapmrq92u1 0 39238 388545 333793 2026-06-09T09:53:09Z InternetArchiveBot 24584 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 388545 wikitext text/x-wiki '''Kommunufelagið''' er landsfelagið fyri allar kommunur í [[Føroyar|Føroyum]]. Felagið varð stovnað [[1. januar]] [[2014]] við samanlegging av teimum nú fyrrverandi kommunufeløgunum [[Føroya Kommunufelag]] (FKF), har tær smærru kommunurnar vóru limir, og [[Kommunusamskipan Føroya]] (KFS), har ið tær stóru kommunurnar vóru limir.<ref>[http://www.kf.fo/Default.aspx?ID=436 kf.fo - Søgan í stuttum]{{Deyð leinkja|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Valdið í felagnum er býtt eftir fólkatalinum. Høvuðsstaðarkommunun hevur harvið 40% av valdinum, av tí at 40% av Føroya fólki búgva í Tórshavnar kommunu. Fyrsti formaður í kommunufelagnum er borgarstjórin í [[Tórshavnar kommuna|Tórshavnar kommunu]], [[Heðin Mortensen]], ið eisini er løgtingslimur fyri [[Javnaðarflokkurin|Javnaðarflokkin]]. == Keldur == {{Reflist}} [[Bólkur:Arbeiðsgevarafeløg í Føroyum]] [[Bólkur:2014]] 2dp57sqb1q5krxne5es3ycshl8w7u2m 0 40125 388537 382148 2026-06-09T08:28:04Z Markuss86 25168 388537 wikitext text/x-wiki {{Infobox national football team | Name = Ongland | Flag = Flag of England.svg | Badge = Arms of The Football Association (include star).svg | Badge_size = 170px | FIFA Trigramme = ENG | Nickname = The Three Lions (Tær tríggjar leyvurnar) | Association = [[The Football Association]] | Confederation = [[UEFA]] (Evropa) | Coach = [[Gareth Southgate]] | Asst Manager = | Captain = [[Harry Kane]] | Vice-Captain = | Most caps = [[Peter Shilton]] (125) | Top scorer = [[Wayne Rooney]] (53) | Home Stadium = [[Wembley Stadium]] | capacity = 90,005 | FIFA Rank = {{Nft rank|12|up|1|date=7. juni 2018}} | FIFA max = 3 | FIFA max date = August 2012 | FIFA min = 27 | FIFA min date = Februar 1996 | Elo Rank = {{Nft rank|7|steady|date=18. apríl 2018}} | Elo max = 1 | Elo max date = 1872–1876<br />1892–1911<br />1966–1970<br />1987–1988 | Elo min = 16 | Elo min date = 19 June 2014 | pattern_la1 = _eng26H | pattern_b1 = _eng26H | pattern_ra1 = _eng26H | pattern_sh1 = _eng26H | pattern_so1 = _eng26Hl | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _eng26A | pattern_b2 = _eng26A | pattern_ra2 = _eng26A | pattern_sh2 = _eng26A | pattern_so2 = _eng26Al | leftarm2 = fe080a | body2 = fe080a | rightarm2 = fe080a | shorts2 = 000040 | socks2 = fe080a | First game = {{fb|Scotland}} [[1872 Scotland vs England football match|0–0]] {{fb-rt|England}}<br />([[Partick]], Skotland; 30 November 1872) | Largest win = {{fb|England}} 13–0 {{fb-rt|Ireland|1783}}<br />([[Belfast]], Írland; 31 July 1882) | Largest loss = {{fb|Hungary|1949}} [[Hungary 7–1 England (1954 association football friendly)|7–1]] {{fb-rt|England}}<br />([[Budapest]], Ungarn; 23 May 1954) | First win = {{flagicon|Ongland}} Ongland 4–2 {{fb-rt|Skotland}}<br />(London, Ongland; 8. mars 1873) | First loss = {{fb|Ongland}} 1–2 {{fb-rt|Skotland}}<br />([[Hamilton, Skotland]]; 7. mars 1874) | World cup apps = 15 | World cup first = 1950 | World cup best = Heimsmeistarar, [[VM í fótbólti 966|1966]] | Regional name = [[EM í fótbólti|Evopeiski meistaraskapurin]] | Regional cup apps = 9 | Regional cup first = [[EM í fótbólti 1968|1968]] | Regional cup best = Triðjapláss, [[EM í fótbólti 1968|1968]]<br />Hálv-finalur, [[EM í fótbólti 1996|1996]] }} '''Enska fótbóltslandsliðið hjá monnum''' umboðar [[Ongland]] í altjóða fótbólti og verður stýrt av [[The Football Association]], ið er tann stovnur ið stýrir fótbólti í Onglandi.<ref>{{cite web|title=FA Handbook 2013-14|url=http://www.thefa.com/~/media/files/thefaportal/governance-docs/rules-of-the-association/2013-14/fa-handbook-2013-14.ashx|publisher=TheFA.com|accessdate=2 February 2014|page=621|format=pdf}}</ref><ref>{{cite web|title=Written evidence submitted by Lord Triesman|url=http://www.publications.parliament.uk/pa/cm201012/cmselect/cmcumeds/792/792we16.htm|publisher=Parliament.uk|accessdate=31 August 2014|date=May 2009}}</ref> Ongland er annað av tveimum teimum elstu fótbóltslandsliðunum í heiminum, saman við [[Skotska landsliðið í fótbólti|Skotlandi]], ið Ongland spældi landsdyst ímóti í teirra fyrsta altjóða fótbóltslandsdysti í 1872. Heimavøllurin hjá Onglandi er [[Wembley Stadion]], London, og núverandi landsliðsvenjarin er [[Gareth Southgate]]. Sjálvt um Ongland er partur av [[Stóra Bretland]]i, so hevur Ongland altíð havt umboðan í stórum professionellum fótbóltskappingum, undantikið Olympisku leikunum, av tí at [[IOC]] altíð hevur viðurkent Stóra Bretland sum umboðandi landið. Ongland kappast í [[HM í fótbólti]] og [[EM í fótbólti]]. Ongland vann [[HM í fótbólti|HM]] í [[HM í fótbólti 1966|1966]], tá ið landið var vertur fyri endaspælinum og vann 4–2 í finaluna móti [[Vesturtýska fótbóltslandsliðið|Vesturtýsklandi]] í eyka spælitíðini. Bestu plaseringarnar hjá Onglandi síðan er ein hálvfinala á [[HM í fótbólti 1990|1990]]. Ongland hevur aldri vunnið EM í fótbólti – besta úrslit teirra er luttøka í einari hálvfinalu á [[EM í fótbólti 1968#Triðja pláss play-off|1968]] og [[EM í fótbólti 1996|1996]], har Ongland var vertur seinnu ferðina. ==Met== ===Leikarar við flest leiktum landsdystum=== ''Dagført 9. oktober 2017.'' <br /> ''Leikarar við '''feitari skrift''' eru enn virknir leikarar í feløgum. [[File:Shilton.png|thumb|right|Málmaðurin Peter Shilton er tann leikarin, ið hevur spælt flest dystir í søguni hjá enska landsliðnum við 125 dystum.]] Leikarar við sama tali av dystum eru settir í rað eftir nær ið teir uppnáddu metið. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=50px|# ! style="width:150px;"|Navn ! style="width:100px;"|Karriera !width=50px|Dystir !width=50px|Mál !width=50px|Pláss |- |1 |align="left"|[[Peter Shilton]] |1970–1990 |125 |0 |GK |- |2 |align="left"|'''[[Wayne Rooney]]''' |2003–2016 |119 |53 |FW |- |3 |align="left"|[[David Beckham]] |1996–2009 |115 |17 |MF |- |4 |align="left"|[[Steven Gerrard]] |2000–2014 |114 |21 |MF |- | rowspan="1" |5 |align="left"|[[Bobby Moore]] |1962–1973 |108 |2 |DF |- |6 |align="left"|'''[[Ashley Cole]]''' |2001–2014 |107 |0 |DF |- |rowspan="2" |7 |align="left"|[[Bobby Charlton]] |1958–1970 |106 |49 |MF |- |align="left"|[[Frank Lampard]] |1999–2014 |106 |29 |MF |- |9 |align="left"|[[Billy Wright (footballer, born 1924)|Billy Wright]] |1946–1959 |105 |3 |DF |- |10 |align="left"|[[Bryan Robson]] |1980–1991 |90 |26 |MF |- |11 |align="left"|[[Michael Owen]] |1998–2008 |89 |40 |FW |- |12 |align="left"|[[Kenny Sansom]] |1979–1988 |86 |1 |DF |- |13 |align="left"|[[Gary Neville]] |1995–2007 |85 |0 |DF |- |14 |align="left"|[[Ray Wilkins]] |1976–1986 |84 |3 |MF |- |15 |align="left"|[[Rio Ferdinand]] |1997–2011 |81 |3 |DF |- |16 |align="left"|[[Gary Lineker]] |1984–1992 |80 |48 |FW |- |17 |align="left"|[[John Barnes (footballer)|John Barnes]] |1983–1995 |79 |11 |MF |- |rowspan="2" |18 |align="left"|[[Stuart Pearce]] |1987–1999 |78 |5 |DF |- |align="left"|'''[[John Terry]]''' |2003–2012 |78 |6 |DF |- |20 |align="left"|[[Terry Butcher]] |1980–1990 |77 |3 |DF |} ===Toppskorarar=== <!----------------------------- READ THIS NOTICE FIRST BEFORE EDITING ---------------------------------- – Active players are in bold even if they are not active with the national team any more. ------------------------------------------------------------------------------------------------------> Málskjúttar við eins tali av málum eru plaseraðir frá hægst til lægst eftir málum pr. dyst. [[File:Wayne Rooney Euro 2012 vs Italy.jpg|thumb|right|Wayne Rooney er toppskorari í søguni hjá enska landsliðnum við 52 málum.]] {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=50px|# ! style="width:150px;"|Navn ! style="width:100px;"|Karriera !width=50px|Mál !width=50px|Dystir !width=50px|Pláss ! style="width:110px;"|Í meðal |- |1 |style="text-align:left;"|'''[[Wayne Rooney]]''' |2003–2016 |53 |119 |Ál |0.4454 |- |2 |style="text-align:left;"|[[Bobby Charlton]] |1958–1970 |49 |106 |Mi |0.4622 |- |3 |style="text-align:left;"|[[Gary Lineker]] |1984–1992 |48 |80 |Ál |0.6000 |- |4 |style="text-align:left;"|[[Jimmy Greaves]] |1959–1967 |44 |57 |Ál |0.7719 |- |5 |style="text-align:left;"|[[Michael Owen]] |1998–2008 |40 |89 |Ál |0.4494 |- | rowspan="3" |6 | style="text-align:left;" |[[Nat Lofthouse]] |1950–1958 | 30 |33 |Ál |0.9090 |- |style="text-align:left;"|[[Alan Shearer]] |1992–2000 |30 |63 |Ál |0.4762 |- |style="text-align:left;"|[[Tom Finney]] |1946–1958 | 30 |76 |Ál |0.3947 |- |rowspan="2" |9 |style="text-align:left;"|[[Vivian Woodward]] |1903–1911 |29 |23 |Ál |1.2609 |- |style="text-align:left;"|[[Frank Lampard]] |1999–2014 |29 |106 |Mi |0.2735 |- |11 |style="text-align:left;"|[[Steve Bloomer]] |1895–1907 |28 |23 |Ál |1.2174 |- |12 |style="text-align:left;"|[[David Platt]] |1989–1996 |27 |62 |Mi |0.4355 |- |13 |style="text-align:left;"|[[Bryan Robson]] |1981–1991 |26 |90 |Mi |0.2889 |- |14 |style="text-align:left;"|[[Geoff Hurst]] |1965–1972 |24 |49 |Ál |0.4898 |- |15 |style="text-align:left;"|[[Stan Mortensen]] |1947–1953 |23 |25 |Ál |0.9200 |- |rowspan="2" |16 |style="text-align:left;"|[[Tommy Lawton]] |1938–1948 |22 |23 |Ál |0.9565 |- |style="text-align:left;"|'''[[Peter Crouch]]''' |2005–2010 |22 |42 |Ál |0.5238 |- |rowspan="3" |18 |style="text-align:left;"|[[Mick Channon]] |1972–1977 |21 |46 |Ál |0.4565 |- |style="text-align:left;"|[[Kevin Keegan]] |1972–1982 |21 |63 |Ál |0.3333 |- |style="text-align:left;"|[[Steven Gerrard]] |2000–2014 |21 |114 |Mi |0.1842 |} ==Núverandi hópur== Hesir leikarar vórðu úttiknir til hópin hjá Onglandi til [[2018 FIFA World Cup]] og vinadystir, áðrenn HM.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44138600|title=England World Cup squad: Trent Alexander-Arnold in 23-man squad|publisher=BBC Sport|date=16 May 2018|accessdate=24 May 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/world-cup/2018/05/16/englandworld-cup-squadannouncement-live/|title=England World Cup 2018 squad revealed: Gareth Southgate names Trent Alexander-Arnold in 23 'to get excited about'|publisher=The Telegraph|date=2 June 2018|accessdate=2 June 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://img.fifa.com/image/upload/hzfqyndmnqazczvc5xdb.pdf|title=2018 FIFA World Cup Russia™ List of Players|publisher=FIFA|date=4 June 2018|accessdate=4 June 2018|archive-date=2 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190202003211/https://img.fifa.com/image/upload/hzfqyndmnqazczvc5xdb.pdf|dead-url=yes|archivedate=2 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190202003211/https://img.fifa.com/image/upload/hzfqyndmnqazczvc5xdb.pdf}}</ref> <br>'''Talið av dystum og málum eru dagførd pr. :''' ''24. juni 2018, eftir dystin móti [[Panama fótbóltslandslið|Panama]].'' {{nat fs g start|background=#0B0B3F|color=#ffffff}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Jordan Pickford]]|age={{Birth date and age|1994|3|7|df=y}}|caps=5|goals=0|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Jack Butland]]|age={{Birth date and age|1993|3|10|df=y}}|caps=8|goals=0|club=[[Stoke City F.C.|Stoke City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Nick Pope (footballer)|Nick Pope]]|age={{Birth date and age|1992|4|19|df=y}}|caps=1|goals=0|club=[[Burnley F.C.|Burnley]]|clubnat=ENG}} {{nat fs break|background=#0B0B3F}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Kyle Walker]]|age={{Birth date and age|1990|5|28|df=y}}|caps=37|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Danny Rose]]|age={{Birth date and age|1990|7|2|df=y}}|caps=19|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[John Stones]]|age={{Birth date and age|1994|5|28|df=y}}|caps=28|goals=2|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Harry Maguire]]|age={{Birth date and age|1993|3|5|df=y}}|caps=7|goals=0|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Kieran Trippier]]|age={{Birth date and age|1990|9|19|df=y}}|caps=9|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Gary Cahill]]|age={{Birth date and age|1985|12|19|df=y}}|caps=60|goals=5|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[Phil Jones]]|age={{Birth date and age|1992|2|21|df=y}}|caps=25|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Fabian Delph]]|age={{Birth date and age|1989|11|21|df=y}}|caps=12|goals=0|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[Ashley Young]]|age={{Birth date and age|1985|7|9|df=y}}|caps=36|goals=7|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Trent Alexander-Arnold]]|age={{Birth date and age|1998|10|7|df=y}}|caps=1|goals=0|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs break|background=#0B0B3F}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Eric Dier]]|age={{Birth date and age|1994|1|15|df=y}}|caps=27|goals=3|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Jesse Lingard]]|age={{Birth date and age|1992|12|15|df=y}}|caps=14|goals=2|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Jordan Henderson]]|age={{Birth date and age|1990|6|17|df=y}}|caps=41|goals=0|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Dele Alli]]|age={{Birth date and age|1996|4|11|df=y}}|caps=26|goals=2|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Ruben Loftus-Cheek]]|age={{Birth date and age|1996|1|23|df=y}}|caps=6|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}} {{nat fs break|background=#0B0B3F}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Harry Kane]]|other=Liðskipari <ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44208841|title=World Cup 2018: England captain Harry Kane says they can win in Russia|publisher=BBC Sport|date=22. mai 2018|accessdate=24 May 2018}}</ref>|age={{Birth date and age|1993|7|28|df=y}}|caps=26|goals=18|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Raheem Sterling]]|age={{Birth date and age|1994|12|8|df=y}}|caps=40|goals=2|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Jamie Vardy]]|age={{Birth date and age|1987|1|11|df=y}}|caps=23|goals=7|club=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=FW|name=[[Danny Welbeck]]|age={{Birth date and age|1990|11|26|df=y}}|caps=39|goals=16|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Marcus Rashford]]|age={{Birth date and age|1997|10|31|df=y}}|caps=20|goals=3|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}} {{nat fs end|background=#0B0B3F}} == Keldur == {{Reflist}} {{UEFA-landslið}} [[Bólkur:Fótbóltur í Onglandi]] [[Bólkur:Fótbóltslandslið í Evropa]] ounx5f4ags677vctffdyn2jxnbwn6f2 0 40830 388546 386072 2026-06-09T11:21:33Z InternetArchiveBot 24584 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 388546 wikitext text/x-wiki [[Image:Pesaro cathedral grave bishop borromeo.JPG|thumb|220px|Grøvin hjá Borromeo biskuppi í Pesaro dómkirkjuni.]] '''Luigi Carlo Borromeo''' (føddur [[26. oktober]] [[1893]], deyður [[2. juli]] [[1975]]) var ein [[Italia|italskur]] biskupur í tí katólsku kirkjuni í sóknini [[Pesaro]]. Hann varð føddur í [[Graffignana]]<ref>[http://www.graffignanaviva.it/pages/101216_028-ANNO.pdf Correva l'anno]</ref> í 1953. Hann varð prestvígdur í 1918 og var lærari í heimspeki í [[Lodi]]. Í 1951 var hann vígdur sum hjálpar-biskupur í Lodi. Frá 1952 til 1975 var hann biskupur í Pesaro.<ref>[http://www.torrossa.com/resources/an/2405304 Mons. Luigi Carlo Borromeo a Pesaro negli anni Cinquanta]</ref> Hann var konsulfaðir á teimum fýra setunum av Seinna Vatikankonsilinum, og í 1971 vælsignaði hann kirkjuna, ið var ognað sankta Charles Borromeo.<ref>{{Cite web |url=http://www.sancarlopesaro.it/storiaparrocchia |title=La storia della parrocchia |accessdate=2016-09-10 |archive-date=2016-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160913184923/http://www.sancarlopesaro.it/storiaparrocchia |dead-url=yes |archivedate=2016-09-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160913184923/http://www.sancarlopesaro.it/storiaparrocchia }}</ref> == Bøkur == * Ernestus Preziosi; "''La marea che sale…''" Mons. Luigi Borromeo vescovo di Pesaro e l’apertura a sinistra; Pisaurum; From: ''Frammenti. Quaderni per la ricerca'', n. 11/2007. == Keldur == <references/> ==Slóðir úteftir== * [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bborromeo.html Catholic Hierarchy: Profile of Mons. Borromeo] * [http://www.arcidiocesipesaro.it/ Official website of the diocese of Pesaro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161228062636/http://www.arcidiocesipesaro.it/ |date=2016-12-28 }} {{DEFAULTSORT:Borromeo, Luigi Carlo}} {{stubbi}} {{Commonscat}} [[Bólkur:Italskir prestar]] [[Bólkur:Átrúnaður]] [[Bólkur:Rómversk-katólska kirkjan]] [[Bólkur:Føðingar í 1893]] [[Bólkur:Andlát í 1975]] iq5ydl1xq3pcvmxjodqq156r51gxz09 0 43640 388538 387776 2026-06-09T08:37:53Z Makenzis 17304 388538 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = FA Šiauliai | image = | fullname = Football Academy of Šiauliai | nickname = | founded = 1st September 2007 | ground = [[Savivaldybė Stadium]] | capacity = 4,000 | chairman = Deivis Kančelskis | coach = {{flagicon|LAT}} | league = [[TOPLYGA]] | season = 2025 | position = nr.5, A lyga | pattern_la1= | pattern_b1=_blackstripes | pattern_ra1= | pattern_sh1= _whitesides | pattern_so1= _blackline | leftarm1=000000|body1=FFFF00|rightarm1=000000|shorts1=000000|socks1=FFFF00 | pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=|leftarm2=FF0000|body2=FF0000|rightarm2=FF0000|shorts2=FF0000|socks2=000000 }} '''Šiaulių futbolo akademija''' ella '''FA Šiauliai''' er eitt fótbóltsfelag úr [[Šiauliai]] í [[Litava]]. Felagið varð stovnað í [[2007]]. == Landskappingin (2010.–...) == {|class="wikitable" ! Sesong ! Div. ! Liga ! Placering ! Keldur |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2010''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''4.''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''Trečia lyga''' ''(Šiauliai)'' | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| '''9.''' | |- ||||| |- | bgcolor="#FFffFF" style="text-align:center;"| '''2016''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''4.''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''Trečia lyga''' ''(Šiauliai)'' | bgcolor="#F5f5f5" style="text-align:center;"| '''6.''' | |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2017''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''Antra lyga''' ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html</ref> |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2018''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''Antra lyga''' ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2019''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Pirma lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2020''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[Pirma lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2021''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Pirma lyga''' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#1lyga</ref> |- ||||||| |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2022''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2023''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| '''3.''' | |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2024''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2025''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2026''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[TOPLYGA]]''' | bgcolor="#FFF" style="text-align:center;"| '''.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Núverandi hópur == ''Dagført [[23. januar]] 2026.''<ref>https://alyga.lt/komanda/fa-siauliai</ref> {{fs start}} {{fs player|no=61|nat=LTU|pos=GK|name=[[Gustas Baliutavičius]]}} {{fs player|no= 1|nat=LTU|pos=GK|name=[[Vilius Šivickas]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= |nat=LTU|pos=DF|name=}} {{fs player|no=|name=[[Lazar Vuković]]|nat=SRB|pos=DF}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs mid}} {{fs player|no= 8|name=[[Sammy Skytte]]|nat=DEN|pos=MF}} {{Fs player|no=13|nat=LTU|pos=MF|name=[[Daniel Romanovskij]]}} {{Fs player|no=|nat=LTU|name=|pos=MF}} {{Fs player|no=|nat=LTU|pos=MF|name=[[Karolis Žebrauskas]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs player|no=|name=Nedas Garbaliauskas|nat=LTU|pos=FW}} {{Fs player|no=|nat=NGA|name=Chidera Nwoga|pos=FW}} {{fs end}} == Keldur == <references/> == Slóðir == * [http://www.siauliufa.lt ''siauliufa.lt''] * [https://www.facebook.com/siauliufa/ ''Facebook''] * [https://toplyga.lt/naujienos TOPLYGA] * [http://lietuvosfutbolas.lt/ lietuvosfutbolas.lt] {{DEFAULTSORT:Šiaulių FA}} {{TOPLYGA}} [[Bólkur:Litavisk fótbóltsfeløg]] 9h3ef9jcumdjdxc4736mrxptnvdzo33 388539 388538 2026-06-09T08:38:02Z Makenzis 17304 /* Núverandi hópur */ 388539 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = FA Šiauliai | image = | fullname = Football Academy of Šiauliai | nickname = | founded = 1st September 2007 | ground = [[Savivaldybė Stadium]] | capacity = 4,000 | chairman = Deivis Kančelskis | coach = {{flagicon|LAT}} | league = [[TOPLYGA]] | season = 2025 | position = nr.5, A lyga | pattern_la1= | pattern_b1=_blackstripes | pattern_ra1= | pattern_sh1= _whitesides | pattern_so1= _blackline | leftarm1=000000|body1=FFFF00|rightarm1=000000|shorts1=000000|socks1=FFFF00 | pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=|leftarm2=FF0000|body2=FF0000|rightarm2=FF0000|shorts2=FF0000|socks2=000000 }} '''Šiaulių futbolo akademija''' ella '''FA Šiauliai''' er eitt fótbóltsfelag úr [[Šiauliai]] í [[Litava]]. Felagið varð stovnað í [[2007]]. == Landskappingin (2010.–...) == {|class="wikitable" ! Sesong ! Div. ! Liga ! Placering ! Keldur |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2010''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''4.''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''Trečia lyga''' ''(Šiauliai)'' | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| '''9.''' | |- ||||| |- | bgcolor="#FFffFF" style="text-align:center;"| '''2016''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''4.''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''Trečia lyga''' ''(Šiauliai)'' | bgcolor="#F5f5f5" style="text-align:center;"| '''6.''' | |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2017''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''Antra lyga''' ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html</ref> |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2018''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''Antra lyga''' ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2019''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Pirma lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2020''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[Pirma lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2021''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Pirma lyga''' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#1lyga</ref> |- ||||||| |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2022''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2023''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| '''3.''' | |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2024''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2025''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2026''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[TOPLYGA]]''' | bgcolor="#FFF" style="text-align:center;"| '''.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Núverandi hópur == ''Dagført [[23. januar]] 2026.''<ref>https://alyga.lt/komanda/fa-siauliai</ref> {{fs start}} {{fs player|no=61|nat=LTU|pos=GK|name=[[Gustas Baliutavičius]]}} {{fs player|no= 1|nat=LTU|pos=GK|name=[[Vilius Šivickas]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= |nat=LTU|pos=DF|name=}} {{fs player|no=|name=[[Lazar Vuković]]|nat=SRB|pos=DF}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs mid}} {{Fs player|no=13|nat=LTU|pos=MF|name=[[Daniel Romanovskij]]}} {{Fs player|no=|nat=LTU|name=|pos=MF}} {{Fs player|no=|nat=LTU|pos=MF|name=[[Karolis Žebrauskas]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs player|no=|name=Nedas Garbaliauskas|nat=LTU|pos=FW}} {{Fs player|no=|nat=NGA|name=Chidera Nwoga|pos=FW}} {{fs end}} == Keldur == <references/> == Slóðir == * [http://www.siauliufa.lt ''siauliufa.lt''] * [https://www.facebook.com/siauliufa/ ''Facebook''] * [https://toplyga.lt/naujienos TOPLYGA] * [http://lietuvosfutbolas.lt/ lietuvosfutbolas.lt] {{DEFAULTSORT:Šiaulių FA}} {{TOPLYGA}} [[Bólkur:Litavisk fótbóltsfeløg]] nq1zs9t82cjj7mh6pqorin4fszaveax 388540 388539 2026-06-09T08:38:21Z Makenzis 17304 /* Slóðir */ 388540 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = FA Šiauliai | image = | fullname = Football Academy of Šiauliai | nickname = | founded = 1st September 2007 | ground = [[Savivaldybė Stadium]] | capacity = 4,000 | chairman = Deivis Kančelskis | coach = {{flagicon|LAT}} | league = [[TOPLYGA]] | season = 2025 | position = nr.5, A lyga | pattern_la1= | pattern_b1=_blackstripes | pattern_ra1= | pattern_sh1= _whitesides | pattern_so1= _blackline | leftarm1=000000|body1=FFFF00|rightarm1=000000|shorts1=000000|socks1=FFFF00 | pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=|leftarm2=FF0000|body2=FF0000|rightarm2=FF0000|shorts2=FF0000|socks2=000000 }} '''Šiaulių futbolo akademija''' ella '''FA Šiauliai''' er eitt fótbóltsfelag úr [[Šiauliai]] í [[Litava]]. Felagið varð stovnað í [[2007]]. == Landskappingin (2010.–...) == {|class="wikitable" ! Sesong ! Div. ! Liga ! Placering ! Keldur |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2010''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''4.''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''Trečia lyga''' ''(Šiauliai)'' | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| '''9.''' | |- ||||| |- | bgcolor="#FFffFF" style="text-align:center;"| '''2016''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''4.''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''Trečia lyga''' ''(Šiauliai)'' | bgcolor="#F5f5f5" style="text-align:center;"| '''6.''' | |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2017''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''Antra lyga''' ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html</ref> |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2018''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''Antra lyga''' ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2019''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Pirma lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2020''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[Pirma lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2021''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Pirma lyga''' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#1lyga</ref> |- ||||||| |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2022''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2023''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| '''3.''' | |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2024''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2025''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2026''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[TOPLYGA]]''' | bgcolor="#FFF" style="text-align:center;"| '''.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Núverandi hópur == ''Dagført [[23. januar]] 2026.''<ref>https://alyga.lt/komanda/fa-siauliai</ref> {{fs start}} {{fs player|no=61|nat=LTU|pos=GK|name=[[Gustas Baliutavičius]]}} {{fs player|no= 1|nat=LTU|pos=GK|name=[[Vilius Šivickas]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= |nat=LTU|pos=DF|name=}} {{fs player|no=|name=[[Lazar Vuković]]|nat=SRB|pos=DF}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs mid}} {{Fs player|no=13|nat=LTU|pos=MF|name=[[Daniel Romanovskij]]}} {{Fs player|no=|nat=LTU|name=|pos=MF}} {{Fs player|no=|nat=LTU|pos=MF|name=[[Karolis Žebrauskas]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs player|no=|name=Nedas Garbaliauskas|nat=LTU|pos=FW}} {{Fs player|no=|nat=NGA|name=Chidera Nwoga|pos=FW}} {{fs end}} == Keldur == <references/> == Slóðir == * [http://www.siauliufa.lt ''siauliufa.lt''] * [https://www.facebook.com/siauliufa/ ''Facebook''] * [https://toplyga.lt/naujienos TOPLYGA] * [https://www.soccerway.com/team/fa-siauliai/CMmWKuwf/ SOCCERWAY] * [http://lietuvosfutbolas.lt/ lietuvosfutbolas.lt] {{DEFAULTSORT:Šiaulių FA}} {{TOPLYGA}} [[Bólkur:Litavisk fótbóltsfeløg]] 1nuzh4rb05b4zn4drs3pbsx1jdbzm73 388541 388540 2026-06-09T08:38:39Z Makenzis 17304 /* Núverandi hópur */ 388541 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = FA Šiauliai | image = | fullname = Football Academy of Šiauliai | nickname = | founded = 1st September 2007 | ground = [[Savivaldybė Stadium]] | capacity = 4,000 | chairman = Deivis Kančelskis | coach = {{flagicon|LAT}} | league = [[TOPLYGA]] | season = 2025 | position = nr.5, A lyga | pattern_la1= | pattern_b1=_blackstripes | pattern_ra1= | pattern_sh1= _whitesides | pattern_so1= _blackline | leftarm1=000000|body1=FFFF00|rightarm1=000000|shorts1=000000|socks1=FFFF00 | pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=|leftarm2=FF0000|body2=FF0000|rightarm2=FF0000|shorts2=FF0000|socks2=000000 }} '''Šiaulių futbolo akademija''' ella '''FA Šiauliai''' er eitt fótbóltsfelag úr [[Šiauliai]] í [[Litava]]. Felagið varð stovnað í [[2007]]. == Landskappingin (2010.–...) == {|class="wikitable" ! Sesong ! Div. ! Liga ! Placering ! Keldur |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2010''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''4.''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''Trečia lyga''' ''(Šiauliai)'' | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| '''9.''' | |- ||||| |- | bgcolor="#FFffFF" style="text-align:center;"| '''2016''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''4.''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''Trečia lyga''' ''(Šiauliai)'' | bgcolor="#F5f5f5" style="text-align:center;"| '''6.''' | |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2017''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''Antra lyga''' ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html</ref> |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2018''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''Antra lyga''' ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2019''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Pirma lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2020''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[Pirma lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2021''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Pirma lyga''' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#1lyga</ref> |- ||||||| |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2022''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2023''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| '''3.''' | |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2024''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2025''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2026''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[TOPLYGA]]''' | bgcolor="#FFF" style="text-align:center;"| '''.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Núverandi hópur == ''Dagført [[9. juli]] 2026.''<ref>https://alyga.lt/komanda/fa-siauliai</ref> {{fs start}} {{fs player|no=61|nat=LTU|pos=GK|name=[[Gustas Baliutavičius]]}} {{fs player|no= 1|nat=LTU|pos=GK|name=[[Vilius Šivickas]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= |nat=LTU|pos=DF|name=}} {{fs player|no=33|name=[[Lazar Vuković]]|nat=SRB|pos=DF}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs mid}} {{Fs player|no=13|nat=LTU|pos=MF|name=[[Daniel Romanovskij]]}} {{Fs player|no=|nat=LTU|name=|pos=MF}} {{Fs player|no=|nat=LTU|pos=MF|name=[[Karolis Žebrauskas]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs player|no=|name=Nedas Garbaliauskas|nat=LTU|pos=FW}} {{Fs player|no=|nat=NGA|name=Chidera Nwoga|pos=FW}} {{fs end}} == Keldur == <references/> == Slóðir == * [http://www.siauliufa.lt ''siauliufa.lt''] * [https://www.facebook.com/siauliufa/ ''Facebook''] * [https://toplyga.lt/naujienos TOPLYGA] * [https://www.soccerway.com/team/fa-siauliai/CMmWKuwf/ SOCCERWAY] * [http://lietuvosfutbolas.lt/ lietuvosfutbolas.lt] {{DEFAULTSORT:Šiaulių FA}} {{TOPLYGA}} [[Bólkur:Litavisk fótbóltsfeløg]] 59tyhm1nj4h4b41q9uu3lgnh7zhlk55 388542 388541 2026-06-09T08:38:53Z Makenzis 17304 /* Núverandi hópur */ 388542 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = FA Šiauliai | image = | fullname = Football Academy of Šiauliai | nickname = | founded = 1st September 2007 | ground = [[Savivaldybė Stadium]] | capacity = 4,000 | chairman = Deivis Kančelskis | coach = {{flagicon|LAT}} | league = [[TOPLYGA]] | season = 2025 | position = nr.5, A lyga | pattern_la1= | pattern_b1=_blackstripes | pattern_ra1= | pattern_sh1= _whitesides | pattern_so1= _blackline | leftarm1=000000|body1=FFFF00|rightarm1=000000|shorts1=000000|socks1=FFFF00 | pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=|leftarm2=FF0000|body2=FF0000|rightarm2=FF0000|shorts2=FF0000|socks2=000000 }} '''Šiaulių futbolo akademija''' ella '''FA Šiauliai''' er eitt fótbóltsfelag úr [[Šiauliai]] í [[Litava]]. Felagið varð stovnað í [[2007]]. == Landskappingin (2010.–...) == {|class="wikitable" ! Sesong ! Div. ! Liga ! Placering ! Keldur |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2010''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''4.''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''Trečia lyga''' ''(Šiauliai)'' | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| '''9.''' | |- ||||| |- | bgcolor="#FFffFF" style="text-align:center;"| '''2016''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''4.''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''Trečia lyga''' ''(Šiauliai)'' | bgcolor="#F5f5f5" style="text-align:center;"| '''6.''' | |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2017''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''Antra lyga''' ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html</ref> |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2018''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''Antra lyga''' ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2019''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Pirma lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2020''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[Pirma lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2021''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Pirma lyga''' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#1lyga</ref> |- ||||||| |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2022''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2023''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| '''3.''' | |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2024''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2025''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2026''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[TOPLYGA]]''' | bgcolor="#FFF" style="text-align:center;"| '''.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Núverandi hópur == ''Dagført [[9. juli]] 2026.''<ref>https://alyga.lt/komanda/fa-siauliai</ref> {{fs start}} {{fs player|no=61|nat=LTU|pos=GK|name=[[Gustas Baliutavičius]]}} {{fs player|no= 1|nat=LTU|pos=GK|name=[[Vilius Šivickas]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= |nat=LTU|pos=DF|name=}} {{fs player|no=33|name=[[Lazar Vuković]]|nat=SRB|pos=DF}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs mid}} {{Fs player|no=13|nat=LTU|pos=MF|name=[[Daniel Romanovskij]]}} {{Fs player|no=|nat=LTU|name=|pos=MF}} {{Fs player|no=14|nat=LTU|pos=MF|name=[[Karolis Žebrauskas]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs player|no=|name=Nedas Garbaliauskas|nat=LTU|pos=FW}} {{Fs player|no=|nat=NGA|name=Chidera Nwoga|pos=FW}} {{fs end}} == Keldur == <references/> == Slóðir == * [http://www.siauliufa.lt ''siauliufa.lt''] * [https://www.facebook.com/siauliufa/ ''Facebook''] * [https://toplyga.lt/naujienos TOPLYGA] * [https://www.soccerway.com/team/fa-siauliai/CMmWKuwf/ SOCCERWAY] * [http://lietuvosfutbolas.lt/ lietuvosfutbolas.lt] {{DEFAULTSORT:Šiaulių FA}} {{TOPLYGA}} [[Bólkur:Litavisk fótbóltsfeløg]] 2i7frd6h6nn0c7i3wlqnexki4p09g06 0 46597 388533 388419 2026-06-09T03:06:34Z InternetArchiveBot 24584 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 388533 wikitext text/x-wiki [[Image:BISHOP eliseo maria coroli 1974.jpg|thumb|220px|Coroli biskupur hátíðarheldur 50 ára preststarvið.]] '''Eliseo Maria Coroli''' (føddur [[9. februar]] [[1900]], deyður [[29. juli]] [[1982]]) var ein [[Italia|italskur]] biskupur í tí katólsku kirkjuni í sóknini [[Bragança do Pará]], í Brasil.<ref>{{cite web |url=https://novo.diocesedebragancapa.org.br/index.php/noticias/noticias-da-diocese/1128-39-anos-da-morte-do-servo-de-deus-dom-eliseu-coroli |title=39 anos da morte do servo de Deus Dom Eliseu Coroli |publisher=novo.diocesedebragancapa.org.br |accessdate=12 May 2026 |archivedate=26 May 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260526101327/https://novo.diocesedebragancapa.org.br/index.php/noticias/noticias-da-diocese/1128-39-anos-da-morte-do-servo-de-deus-dom-eliseu-coroli }}</ref> Hann varð føddur í [[Borgonovo Val Tidone]] í 1900. Hann varð prestvígdur í 1924 fyri Barnabitarskipanina og fór til Brasil sum trúboðari. Frá 1940 til 1977 var hann fyrsti presturin í Guamà, sum skifti navn í 1980 sum Bragança do Pará. Hann stovnaði eina trúarliga kvinnuliga skipan og ''Radio Educadora'',<ref>{{cite web |url=https://fundacaoeducadora.com.br/fec/index.php/conteudo/item/2657-radio-educadora-faz-aniversario |title=Rádio Educadora faz aniversário |author=J. Bahia |date=13 November 2023 |publisher=fundacaoeducadora.com.br |accessdate=12 May 2026 |language=Portuguese |archivedate=26 May 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260526101327/https://fundacaoeducadora.com.br/fec/index.php/conteudo/item/2657-radio-educadora-faz-aniversario }}</ref> eina útvarpsstøð fyri tey fátøku . == Bøkur == * Terezinha Colares, ''O Missonário Feliz'', Grafica e Editora São Marcos Ltda, Paragominas, [[Pará]], [[Brazil]] * Andrea Maria Erba, ''Eliseo Maria Coroli, il vescovo della carità e della gioia'', ''[[L'Osservatore Romano]]'', 9 February 2000 * Ersilio Fausto Fiorentini, ''Il Vescovo della carità e della gioia'', Éd. Berti, [[Piacenza]], [[2006]] ISBN 887364140-7 * Sandro Pasquali, ''Si fece brasiliano per amore dei poveri'', ''Libertà'', 31 January 1983 == Keldur == <references/> ==Slóðir úteftir== * [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bcoroli.html Catholic Hierarchy: Profile of Mons. Borromeo] * [https://novo.diocesedebragancapa.org.br/ Official website of the diocese of Bragança do Pará]{{Deyð leinkja|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{DEFAULTSORT:Coroli, Eliseo Maria}} {{stubbi}} {{Commonscat}} [[Bólkur:Italskir prestar]] [[Bólkur:Átrúnaður]] [[Bólkur:Rómversk-katólska kirkjan]] [[Bólkur:Føðingar í 1900]] [[Bólkur:Andlát í 1982]] 1vh3gp999tpk7okn56kqoe1nluu1i2o