Wikipedia fowiki https://fo.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Miðil Serstakt Kjak Brúkari Brúkarakjak Wikipedia Wikipedia-kjak Mynd Myndakjak MediaWiki MediaWiki-kjak Fyrimynd Fyrimyndakjak Hjálp Hjálparkjak Bólkur Bólkakjak TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1557 389018 357197 2026-08-09T01:45:54Z InternetArchiveBot 24584 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 389018 wikitext text/x-wiki '''Heimastýrislógin''' ella '''Lóg um Føroya heimastýri''' ella '''Færø Amts Kundgørelse Nr. 11 af 31. Marts 1948 af Lov om Færøernes Hjemmestyre''' er lóg, ella millumlandasáttmáli, ið í høvuðsheitum staðfestir politisku viðurskiftini millum [[Føroyar|Føroya]] og [[Danmark|Danmark]]. Heimastýrislógin kom í gildi [[1. apríl]] [[1948]] eftir at [[Danmark]] og [[Føroyar]] høvdu verið hersett av [[Týskland|Týsklandi]] og [[Bretland|Bretlandi]] ávíkavist, eftir fólkaatkvøðu um heimastýri ella [[Føroyska sjálvstýrisrørslan|loysing]], og síðani eftir samráðingar millum meiriluta á [[Løgting|løgtingi]] eftir løgtingsvalið [[8. november]] [[1946]] og [[Danmark|donsku]] stjórnina. Heimastýrislógin ásetur hvørji málsøki verða umsitin í [[Føroyar|Føroyum]], og hvørji verða umsitin í [[Danmark]] vegna [[Føroyar|føroyskar]] myndugleikar. Mál og málsøki, ið verða umsitin í [[Føroyar|Føroyum]] verða nevnd ''føroysk sermál'' meðan mál og málsøki, ið verða umsitin í [[Danmark]] vegna [[Føroyar|føroyskar]] myndugleikar verða nevnd ''felagsmál''. Lógin hevur ásetingar um hvussu [[Danmark|donsk]] lóggáva skal fremjast í [[Føroyar|Føroyum]]. Hon sigur okkurt um hvussu [[Uttanríkispolitikkur|uttanríkispolitikkur]] kann verða samskipaður soleiðis at hann samsvarar við [[Føroyar|føroysk]] áhugamál. Í henni verður ásett, at orðini ''"Føroyingur"'' og ''"Føroyar"'' skulu standa í serligum [[Føroyar|føroyskum]] passi. Eisini staðfestir heimastýrislógin hvat ein [[Føroyar|føroyingur]] er. [[Føroyskt mál]] er ''"høvuðsmál"'' samstundis sum [[Danskt (mál)|danskt]] ''"skal lærast væl og virðiliga"'', umframt at kann nýtast í almennum viðurskiftum. [[Føroyar|Føroyska]] tjóðarflaggið, [[Merkið]], verður viðurkent samstundis sum [[Danmark|danskir]] myndugleikar verða álagdir bara at nýta [[Danmark|danska]] flaggið [[Dannebrog]] á landi og sjógvi. Nógv stríð er staðist av orðingunum í Heimastýrislógini, og orðingunum í henni. Serliga er tað fyrsti setningur í fyrstu grein, sum hevur skapt trupulleikar: <center>''Føroyar eru sjálvstýrandi tjóð í danska ríkinum samsvarandi hesi lóg.''</center> Í [[Danmark|donsku]] útgávuni verður [[orð]]ið ''"folkesamfund"'' nýtt í staðin fyri [[Føroyar|føroyska]] [[orð]]ið [[tjóð]]. Hetta hava [[Føroyar|føroyskir]] og [[Danmark|danskir]] myndugleikar tulkað ymiskt við ymiskum avleiðingum. Í sama andadrátti, sum sagt verður, at [[Føroyar]] eru í [[Danmark|danska]] ríkinum, verður sagt at [[Føroyar]] eru sjálvstýrandi [[tjóð]]. Hetta kann tykjast eitt sindur tvørvent. [[Orð]]ini "í danska ríkinum" kunnu bæði merkja at vera undir [[Danmarks Riges Grundlov|donsku grundlógini]] og at vera í [[Kongsfelagsskapur|kongsfelagsskapi]] við [[Danmark]]. Somuleiðis kunnu [[orð]]ini ''Føroyar eru sjálvstýrandi tjóð'' bæði tulkast sum at [[Føroyar]] hava okkurt slag av sjálvræði undir [[Danmark|donsku]] grundlógini og at [[Føroyar]] eru sjálvstøðugt [[Fullveldisríki|fullveldisríki]]. Víst hevur, í kritikki, verið á hvussu Heimastýrislógin er blivin til. Fyrst var fólkaatkvøða hildin [[14. september]] [[1946]] um eina heimastýrisskipan ella loysing, og loysingin vann. Síðani fóru samráðingar fram millum føroyskar og danskar myndugleikar og ein semja funnin, Heimastýrislógin. Hon varð síðani samtykt í [[Føroyar|Føroyum]] og í [[Danmark]] í hvør sínum lagi eftir hvør sínari mannagongd. Og [[Føroyar|føroysku]] orðingina, við [[Føroyar|føroyska]] orðinum ''tjóð'', undirskrivaði amtmaður og kunngjørdi hana, uttan so mikið sum eina viðmerking. Øll, ið lesa heimastýrislógina, tykjast tulka hana upp á sín egna máta. Og júst hesin eginleikin, at hon kann tulkast so ymiskt, er ivaleyst grundin til at hon hevur verið so leingi í gildi uttan so mikið sum at verða broytt. == Yvirtøkulógin == Á Ólavsøku 2005 kom [[Yvirtøkulógin]] í gildi. Lógin er eitt ískoyti til Heimastýrislógina og gevur Føroyum eina nýggja sjálvstýrisskipan. Danska grundlógin, Heimastýrislógin og Yvirtøkulógin avgerða støðu Føroya í danska ríkinum. Í yvirtøkulógini verður nevnt, at lógin byggir á ein sáttmála millum Føroya landsstýri og donsku stjórnina sum tveir javnlíkar partar. Við Yvirtøkulógini eru møguleikarnir hjá Føroyum at yvirtaka økið ið hava verið donsk mál, víðkað munandi. Føroyskir myndugleikar hava útinnandi og lóggevandi vald yvir teimum málum, ið eru yvirtikin og hava eisini fíggjarligu ábyrgdina av teimum. Tað eru føroyskir myndugleikar ið avgerða, nær eitt málsøki verður yvirtikið.<ref>[http://www.stm.dk/_a_2565.html stm.dk, Den færøske selvstyreordning]</ref> Mál ið ikki kunnu yvirtakast, og sum yvirtøkulógin tí ikki fevnir um: # Stjórnarskipan danska ríkisins # Heimarætt danska ríkisins (Statsborgaraskapur) # Hægstarætt danska ríkisins # Uttanríkis-, trygdar- og verjupolitikk # Gjaldoyra- og peningapolitikk<ref>[http://www.logir.fo/foldb/llofo/2005/0000079.htm logir.fo, LÓG NR. 79 FRÁ 12. MAI 2005 UM MÁL OG MÁLSØKI FØROYSKRA MYNDUGLEIKA AT YVIRTAKA ]</ref><ref>[http://www.stm.dk/_p_5638.html stm.dk, Lov om de færøske myndigheders overtagelse af sager og sagsområder]</ref> == Sí eisini == * [[Føroyska sjálvstýrisrørslan]] == Keldur == <references/> == Ávísingar úteftir == * [http://www.logir.fo/foldb/kunfo/1948/0000011.htm FÆRØ AMTS KUNDGØRELSE NR. 11 AF 31. MARTS 1948 AF LOV OM FÆRØERNES HJEMMESTYRE.] - Heimastýrislógin á føroyskum * [http://thomasthorsen.dk/pol/1948-home-rule-faeroe-islands.php LOV OM FÆRØERNES HJEMMESTYRE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514024347/http://thomasthorsen.dk/pol/1948-home-rule-faeroe-islands.php |date=2011-05-14 }} - Heimastýrislóginá donskum {{Løgmenn}} [[Bólkur:Føroya søga]] [[Bólkur:Føroyskur politikkur]] 06vld4cp40zyna8zl7vl2bum0o4z6xw 0 1898 389023 388833 2026-08-09T03:26:21Z InternetArchiveBot 24584 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 389023 wikitext text/x-wiki {{mánaðargrein}} {|{{Infobox ship begin}} {{Infobox ship image | Ship image = [[File:New smyril 22-10-2005 (4).jpg|300px|Smyril]] | Ship caption = ''Smyril'' }} {{Infobox ship career | Hide header = | Ship name = 2005 framyvir: ''Smyril'' | Ship owner = Strandfaraskip landsins | Ship operator = 2005 framyvir: [[Strandfaraskip Landsins]] | Ship registry = 2005 framyvir: [[Tvøroyri]], {{flag|Føroyar}} | Ship route = | Ship ordered = | Ship builder = [[Navantia|IZAR]] | Ship original cost = | Ship yard number = 399 | Ship way number = | Ship laid down = | Ship launched = | Ship completed = | Ship christened = | Ship acquired = | Ship maiden voyage = | Ship in service = | Ship out of service = | Ship identification = {{IMO Number|9275218}}<br>Kallitekin: XPWG<ref>{{cite web| title = Particulars of ship stations - Smyril| work = International Telecommunications Union| url = http://www.itu.int/cgi-bin/htsh/mars/ship_detail.sh?lng=en&1755875| accessdate = October 2010}}{{Deyð leinkja|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | Ship fate = | Ship status = Í rutusigling | Ship notes = }} {{Infobox ship characteristics | Hide header = | Header caption = <ref>{{cite web|author=Faktaomfartyg.se|accessdate=October 2010|title=Faktaomfartyg.se - Smyril (2005)|url=http://www.faktaomfartyg.se/smyril_2005.htm}}{{Deyð leinkja|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | Ship class = | Ship tonnage = {{GT|12,650}} | Ship displacement = | Ship length = {{convert|138|m|ftin|abbr=on}} | Ship beam = {{convert|22,7|m|ftin|abbr=on}} | Ship draught = {{convert|5,60|m|ftin|abbr=on}} | Ship depth = | Ship decks = | Ship deck clearance = | Ship ramps = | Ship ice class = | Ship power = 4x [[MAN B&W Diesel|MAN B&W]] 7L 32/40 diesel motorar | Ship propulsion = 2 x azimuttar ið kunnu stillast<br>2 x [[KaMeWa]] [[bógskrúva|bógskrúvur]] | Ship speed = 21 knot (sjómíl um tíman) | Ship capacity = 976 ferðafólk<br>200 bilar | Ship crew = | Ship notes = }} |} [[File:Smyri.Suðuroy.1.jpg||thumb|250px|Smyril V]] [[Mynd:First_Smiril.jpg|thumb|250px|Fyrsti Smiril á Tvøroyri uml. 1900.]] '''M/F Smyril''' er ferðaskip hjá [[Strandfaraskip Landsins|Strandfaraskipum Landsins]], sum siglur ímillum [[Tórshavn]] og [[Tvøroyri]]. == Søga == [[Suðuroy]] er heldur fjarskotin frá hinum oyggjunum, og tí er tað skilligt, at postflutningur til og úr oynni í gomlum døgum var bæði torførur og óregluligur. Tá ið [[fríhandil]]in kom í [[1856]], vórðu nógvir handlar stovnaðir kring landið, og tað var tí skjótt monnum greitt, at tað kravdist eitt betri postsamband oyggjanna millum, enn tað ið var. Tosað varð aftur og fram um, hvussu hetta skuldi gerast, men tað vóru bert orð. === Smiril I === [[Mynd:Faroe stamp 340 Smiril I.jpg|right|200px]] So tóku Mortensens menn á [[Tvøroyri]] sær um reiggj og gjørdu sáttmála við ''Kochum Mekaniska Verkstad Aktiebolag'' í [[Malmø]] um at smíða teimum eitt dampskip til innanoyggjasigling. Tað var tí ein stórhending, tá ið ''Smiril'' við froyði frá bógnum [[19. desember]] [[1895]] kom inn um Høvdan og inn eftir [[Trongisvágsfjørður|Trongisvágsfirði]] á síni fyrstu ferð úr útlondum nýkomin av bakkastokki og legði at Mortensens brúgv. Hesin fyrsti ''Smirilin'' byrjaði siglingina í januar [[1896]], og tað var ein kollvelting í føroyska postflutninginum, tí nú komu bæði bløð, brøv og annar postur skjótari út á bygdirnar. Eftir ferðaætlanini hevði ''Smiril'' vítt at fara í innanoyggjasiglingini - hann skuldi á hvørja bygd at kalla. Í mai mánaði [[1917]] seldi A/S J. Mortensens Eft. ''Smiril'' til ''Færøernes Amtskommune''. Endaliga skeytið uppá hann fekk Amtskommunan í [[1921]], og varð hann nú skrásettur í [[Tórshavn]]. === Smiril II === Í [[1931]] læt [[Løgting|Tingið]] nýggjan ''Smiril'' smíða í [[Frederikshavn]], og hann kom til [[Føroyar|Føroya]] í [[1932]]. Tá ið hann kom á [[Tórshavn|Havnina]], varð hann móttikin við bæði tónleiki og sangi, og fólk helt hann vera eitt ógvuliga vakurt skip og serstakliga innan við stórari salón, bleytum sofum og stólum. Eisini var ein lítil roykisalón og kahúttir niðriundir til ferðafólkið og á dekkinum til yvirmenninar. Eftir tátíðar krøvum var hetta eitt stásiligt ferðamannaskip, sum sigldi til tær stóru bygdirnar eftir fastari ferðaætlan, sum t.d. [[Vestmanna]], [[Vágar]] og onkuntíð [[Mykines]], [[Nólsoy]], [[Klaksvík]] og bygdirnar á eystursíðuni á [[Eysturoy]], [[Sandoy]] og [[Suðuroy]]. Tveir dagar eftir, at hann var komin, varð hann settur í sigling millum oyggjarnar, og sama dag fór gamli ''Smiril'' til [[Keypmannahavn]]ar. Tað var við sorgblídni, at havnarfólk eygleiddu hann, har hann fór suður gjøgnum fjørðin út ímóti Borðuni. Hann hevði tá røkt siglingina millum oyggjarnar í yvir 35 ár. === Smyril III === [[Mynd:Smiril III 1967.gif|right|200px]] Miðskeiðis í 1960-árunum samtykti løgtingið at byggja nýtt skip til Strandferðsluna, og [[14. januar]] [[1967]] fór ein nýggjur ''Smyril'' av bakkastokki á [[Tórshavnar Skipasmiðja|Tórshavnar Skipasmiðju]] í Havn (sambært broytingum í rættskrivingarreglunum var stavihátturin nú broyttur frá ''Smiril'' til ''Smyril''). Hann tók væl meira av fólki enn tann, ið var undan honum, og var pláss fyri 300 ferðafólkum umborð. Hann hevði so stóran motor, at siglitíðin millum Suðuroy og Tórshavn var bert 3 tímar, og hildu fólk, at hetta var eitt óført framstig. Hesin triðji ''Smyrilin'' hevði, í mun til teir báðar fyrru, dieselmotor. Hinir báðir fyrru høvdu dampmaskinu. Hesin ''Smyrilin'' var útgjørdur við øllum nútímans navigasjónstólum: radara, automatiskari stýring, o.s.fr. 10 kahúttirnar vóru við tilsamans 30 koyggjum miðskips til ferðafólk. Manningin var 14 og búði har afturi, skipari og yvirmenn frammi í erva. Á ovasta dekki var stór uppihaldssalón við kafeteria, á niðara dekki vóru kahúttirnar til ferðafólk og ein roykisalón tvørtur um alt skipið. Hann var eitt sera sjógott skip, og teir, ið førdu hann, høvdu bara gott at bera honum. Hann hevði einki hvalabak framman, so at fordekkið borðfyltist viðhvørt, tá ið hann fekk onkran sjógvin oman yvir seg, men var sum heild eitt róligt skip, ið bar seg væl í sjónum. ''Smyril'' varð settur í Suðuroyðarsiglingina og suðuroyingar vóru væl nøgdir við, at ferðin norður um fjørð nú einans tók 3 tímar og ikki sum áður 4. Sum nakað nýtt kundi hesin nýggi ''Smyrilin'' flyta nakrar fáar bilar millum oyggjarnar. Hann hivaði einar 4-5 niður í lastina, men tá máttu teir ikki vera ov stórir. Ein bilur varð settur á dekkið, hvørjumegin lastalúkuna og ein á sjálva lúkuna, men tað kravdi gott veður, um bilarnir ikki skuldu koma at liggja undir í sjóroki. Hesin bilflutningur vant so nógv upp á seg, at tú skuldi vera heppin at fáa bilin við, um tú ikki hevði biðið um pláss frammanundan. === Smyril IV === [[Mynd:Faroe stamp 343 Smyril IV.jpg|right|200px]] Tey, ið vildu hava bil við, tá ið tey ferðaðust millum Tórshavnar og Suðuroyar, gjørdust alsamt fleiri og skjótt var monnum greitt, at neyðugt var at útvega størri skip, ið kundi flyta nógv fleiri bilar og fólk á Suðuroyarleiðini. Tað bar á, at trongligt var umborð, og tá ið fólk og bátar skuldu flytast til tær ymsu stevnurnar kring landið, var hann mangan ov lítil. Tosað varð aftur og fram um hetta, og ymsar vóru meiningarnar, onkur vildi byggja skip, og onkur vildi keypa skip. Í [[1975]] var so 6 ára gamla ferjan ''Morten Mols'' keypt frá Molslinjen, og tað var eitt stórt og prýðiligt far afturímóti ''Smirlunum'', ið verið høvdu frammanundan. ''Smyril'' varð beinanvegin settur í innanoyggjasiglingina (og uttanlandssigling !), og hetta var nakað heilt nýtt fyri suðuroyingar at sleppa norður til Havnar um morgunin og suður aftur um kvøldið. Nógv varð tosað um hetta skip í fyrstuni, sum t.d. um tað var egnað til sigling í okkara sjógvi ella ikki, so flatbotnað, sum tað var. Ikki skal dyljast, at illa rullaði tað í ringum líkindum og fór nakað langt viðhvørt. Men síðani stabilisatorarnir vóru settir í ''Smyril'', er hann eitt heilt annað skip. Hann er farin mangan ringan hesi 23 árini, síðani hann kom til Føroya, og ógvuliga sjáldan hevur hann avlýst nakra ferð fyri veður. 4. ''Smyrilin'' siglir enn. === Smyril V === [[7. november]] [[2001]] varð uppskot til løgtingslóg lagt fyri [[Løgting|tingið]] um at fáa nýggja suðuroyaferju. Eftir tíðarætlanini í løgtingslógaruppskotinum skuldi ferjan handast [[Strandfaraskip Landsins|Strandfaraskipum Landsins]] seinast mitt í ella síðst í [[2004]]. Skipið er seinkað nakrar ferðir av ymsum orsøkum. Men við tí, at landsstýrismaðurin [[Jógvan við Keldu]] og José Luis Álvarez, skipasmiðjustjóri á skipasmiðjusamtakinum IZAR, hava gjørt ískoytissáttmála til sáttmálan um smíðingina av Smyrli, er nýggj freist sett til [[15. oktober]] [[2005]]. Seinkingar kosta Strandfaraskipum dýrt, tí gamli Smyril skal haldast í sigling longri. Fleiri seinkingar merkja tí fíggjarligar revsingar til skipasmiðjúsamtakið IZAR. Eftir heimasíðuni hjá Strandfaraskipum Landsins, eitur nýggja skipið ''Smyril''. Vanliga verður skipið nevnt ''Nýggi Smyril''' og verandi skip nevnd ''Gamli Smyril''. "Nýggi Smyril" er sniðgivin av kendu donsku rágevandi skibsverkfrøðinga fyritøkuni Knud E. Hansen A/S <gallery widths="200px"> File:Smiril I.Suðuroy.jpg|Smiril I, byggja 1895 Mynd:Smiril II 1932.gif|Smiril II, byggja 1931 File:Smyril.III. Suðuroy.1.jpg|Smyril III File:Smyrik IV.Suðuroy.jpg|Smyril IV, byggja 1969. File:Smyril V.Suðuroy..jpg|Smyril V, byggja 2004 </gallery> == Keldur == {{Reflist}} == Ávísing úteftir == * [http://www.faroestamps.fo/index.php?side=b394260452f01efad1cdd642af339b06#F%D8ROYSKT Faroestamps.fo - Smiril-Smyril] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080125180424/http://www.faroestamps.fo/index.php?side=b394260452f01efad1cdd642af339b06#F%D8ROYSKT |date=2008-01-25 }} ('''kelda''', public domain) * [http://www.ssl.fo/ferdaatlan/smyril.html SSL.fo - M/F Smyril] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050307071405/http://www.ssl.fo/ferdaatlan/smyril.html |date=2005-03-07 }} * [http://www.ssl.fo/ferdaatlan/nyggja_suduroyarferjan.html SSL.fo - Nýggja Suðuroyarferjan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050405221331/http://www.ssl.fo/ferdaatlan/nyggja_suduroyarferjan.html |date=2005-04-05 }} * [http://www.portal.fo/mitt.php?greinar=&les_grein=21452 Portal.fo, 5.9.2005: "Ætla at nýggi Smyril skal vera liðugur um 17 dagar"] * [http://www.portal.fo/mitt.php?greinar=&les_grein=22130 Portal.fo, 29.9.2005: "Nýggi Smyril fingið føroyskt flagg á hekkuna"] * [http://www.tinganes.fo/default.asp?d={97DBC462-7DEA-45E8-BF66-EF0978FC02F3} Tinganes.fo, 15.10.2005: Røða løgmans við móttøkuna av nýggja Smyrli] * [http://www.flickr.com/photos/14716771@N05/tags/mfsmyriliv/ Smyril I-V] {{Commonscat|Smyril}} {{DEFAULTSORT:Smyril, M/F}} [[Bólkur:Ferðamannaskip]] [[Bólkur:Suðuroy]] [[Bólkur:Ferðavinna í Føroyum]] [[Bólkur:Strandfaraskip landsins]] 7hvns25n6g2ocwi7angxld82oqly6ub 0 2546 389028 381214 2026-08-09T05:28:33Z InternetArchiveBot 24584 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 389028 wikitext text/x-wiki '''Torkil Nielsen''' (føddur [[26. januar]] [[1964]]) í [[Sandavágur|Sandavági]] er fyrrverandi [[Føroyar|føroyskur]] fótbólsspælari og leikari á føroyska [[Føroyska fótbóltsmanslandsliðið|A-landsliðnum]], hann er eisini telvari. == Fótbóltsleikari og telvari == === A-landsliðsleikari, sum skoraði mál fyri Føroyar === Torkil Nielsen gjørdist víðakendur, tá hann skeyt tað avgerandi málið í dystinum, sum endaði við 1-0 sigri móti [[Eysturríki]] [[12. september]] [[1990]] í [[Landskrona]]. Torkil leikti 18 A-landsdystir fyri Føroya og skoraði 2 mál. === SÍF og FS Vágar leikari === Umframt at gera seg galdandi á A-landsliðnum, spældi Torkil Nielsen við SÍF og seinni við [[FS Vágar]], eftir at [[SÍF]] og [[MB]] vóru løgd saman til eitt felagslið. === Føroyameistari í Talv === Torkil er eisini [[telvari]]. Hann gjørdist føroyameistari í talv í 1984, 86 og 88. Torkil telvaði á føroyska talv landsliðnum í 1982 í [[Sveis]], í 1984 og 88 í [[Thessaloniki]] í [[Grikkaland]]i. == Familja == Tveir synir Torkils eru telvarar og fótbóltsleikarar eins og pápin. Tann eldri, [[Rógvi Egilstoft Nielsen]] (føddur 1992), vann FM í talvi í 2012 og luttók á føroyska talvlandsliðnum á Talv-OL í Turkalandi, hann fekk 4½ stig. Harafturat hevur Rógvi spælt 4 dystir á U19 landsliðnum í fótbólti hjá Føroyum.<ref>[http://www.faroesoccer.com/player.php?PlayerName=R&gender=&_=&playerID=3641 Faroesoccer.com, Rógvi E. Nielsen]</ref> Yngri sonurin, [[Høgni Egilstoft Nielsen]] (føddur 1997) vann FM í talvi í apríl 2014 og setti tvey nýggj met, hann var yngsti telvari nakrantíð ið vann FM og hann var eisini einasti telvarin til tá,<ref>[http://aktuelt.fo/eitt+umfar+eftir+ndash+hogni+er+yngsti+fmvinnarin+nakrantid.html Aktuelt.fo, Eitt umfar eftir – Høgni er yngsti FM-vinnarin nakrantíð]{{Deyð leinkja|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ið hevði megnað at vunnið øll talvini í einum talv føroyameistaraskapi. Høgni hevur spælt fleiri dystir á føroyska U17 landsliðnum í fótbólti.<ref>[http://www.faroesoccer.com/player.php?PlayerName=H&gender=&_=&playerID=6390 faroesoccer.com, Høgni E. Nielsen]</ref> == Keldur == {{Reflist}} * [http://ratings.fide.com/card.phtml?event=7200242 Ratings.fide.com] * [http://www.faroechess.com/index.php?option=com_content&view=article&id=146&Itemid=110 Faroechess.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100616032233/http://faroechess.com/index.php?option=com_content&view=article&id=146&Itemid=110 |date=2010-06-16 }} == Ávísingar úteftir == * [http://www.football.fo/ Football.fo] {{rað|Nielsen, Torkil}} [[Bólkur:Føroyskir fótbóltsspælarar|Nielsen, Torkil]] [[Bólkur:Føðingar í 1964|Nielsen, Torkil]] [[Bólkur:Føroyskir telvarir|Nielsen, Torkil]] [[Bólkur:Føroyskir landsliðsleikarar|Nielsen, Torkil]] [[Bólkur:Sandavágsingar]] ngfn96fs8hu66kioe4sevrbytxp8kzj 0 3412 389010 333551 2026-08-09T00:04:54Z InternetArchiveBot 24584 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 389010 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Arvidsjaur_Municipality_in_Norrbotten_County.png|thumb|250px|Arvidsjaurs kommuna í [[Norrbottens län]].]] '''Arvidsjaurs kommuna''' ([[svenskt mál|svenskt]]: ''Arvidsjaurs kommun'') er ein kommuna í [[Norrbottens län]] í [[Svøríki]]. Arvidsjaurs kommuna hevur 6 437 íbúgvar (2015).<ref>[http://www.scb.se/sv_/Hitta-statistik/Statistik-efter-amne/Befolkning/Befolkningens-sammansattning/Befolkningsstatistik/25788/25795/Kvartals--och-halvarsstatistik---Kommun-lan-och-riket/395387/ Folkmängd i riket, län och kommuner 30 september 2015 och befolkningsförändringar 1 juli–30 september 2015.]</ref> == Býir og bygdir == {| class="wikitable sortable" ! Nr !! Navn !! Fólkatal (2010) |- | 1 || '''[[Arvidsjaur]]''' || align=right | 4 635 |- | 2 || [[Glommersträsk]] || align=right | 272 |- | 3 || [[Moskosel]] || align=right | 232 |- | 4 || [[Abborrträsk]] || align=right | 129 |} == Keldur == <references/> == Ávísingar úteftir == * [http://www.arvidsjaur.se/ Arvidsjaurs kommuna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220516122702/https://www.arvidsjaur.se/ |date=2022-05-16 }} {{Commonscat|Arvidsjaur Municipality}} {{Norrbottens län}} {{Svøríkistubbi}} [[Bólkur:Arvidsjaurs kommuna|*]] 7r3g0h5jfk43ss6cnkznq1pqzoqhoto 0 4508 389027 361798 2026-08-09T05:21:04Z InternetArchiveBot 24584 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 389027 wikitext text/x-wiki '''Tingakrossur''' var eitt [[Føroyar|føroyskt]] tíðindablað, ið kom út fyrstu ferð [[1. januar]] [[1901]]. Blaðið varð skrivað á [[Danskt (mál)|donskum]], men var málgagn tjóðskaparrørslunar og seinni [[Sjálvstýrisflokkurin|Sjálvstýrisfloksins]]. == Blaðstjórar == * 1901–1911 [[Kristin í Geil]] (Christen Holm Isaksen) * 1911–1912 [[Sverri Patursson]] * 1912–1914 [[Petur Alberg]] * 1914–1935 [[Kristin í Geil]] * 1935–1939 [[Eivind Isholm]] * 1940–1943 [[S. E. Matras]] * 1943–1954 [[Louis Zachariasen]] * 1960–1963 [[Hans David Matras]] * 1963–1966 [[Tummas Lenvig]] * 1967–1978 [[Marius Johannesen]] * 1979–1985 [[Hanna Absalonsen]] * 1985–1987 [[Johan Petur Petersen]] * 1988–1989 [[Petur Martin Rasmussen]] * 1990 [[Bergur Jacobsen]] == Keldur == * Jette D. Søllinge og Niels Thomsen: ''De Danske aviser 1634-1989'', bind 2 ([[1848]]-[[1917]]), [[Odense]] [[1989]], s. 692 * Niels Thomsen og Jette D. Søllinge: ''De Danske aviser 1634-1991'', bind 3 ([[1918]]-[[1991]]), [[Odense]] [[1991]], s. 694-695 * Arnbjørn Ó. Dalsgarð: ''Føroysk blaðsøga 1852 - 2002''; Forlagið [[Sprotin]] [[2002]] == Slóðir úteftir == *Fyrsta útgávan: [http://epaper.infomedia.dk/wxr/19010101 Tingakrossur - 1. januar 1901] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230621205731/https://epaper.infomedia.dk/wxr/19010101 |date=2023-06-21 }}, infomedia.dk [[Bólkur:Føroyskir tíðindamiðlar]] 51v4kneg3sx9o87e6r6grey2wn9f81m 0 6298 389020 364622 2026-08-09T02:33:18Z InternetArchiveBot 24584 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 389020 wikitext text/x-wiki '''Kaggin''' varð settur á stovn í [[1969]] í [[Tórshavn|Havn]] og virkaði sum ølklubbi til hann læt aftur á heysti 2007. == Søgan == Sosialurin hevði eina grein um Kaggan í blaðnum tann 20. november 1999 við yvirskriftini "Mjørkadalur dróg konufólkini". Í greinini varð greitt frá søguni hjá Kagganum. [[Sonne Smith]] hevði skrivað eina bók um Kaggan, nú tað vóru liðin 30 ár, síðan felagið varð stovnað á stovnandi aðalfundi hin 8. november 1969 á loftinum á kondittarínum í Havn. Navnið bleiv samtykt nakrar dagar frammanundan, tað var Sonja Egholm, systir Hjørdis, konu [[Heðin Mortensen]], ið fann uppá navnið. Á stovnandi aðalfundinum vóru: Sigurd Bech, Steinbjørn Zachariasen, [[Sonne Smith]], [[Heðin Mortensen]], Eyðun Jensen, Marius Joensen á Hvítanesi, Frits Joensen, Ronald Thomsen, Svend Poulsen (Bambus), [[Thomas Michael Smith]], Kári D. Petersen og Finnur Johansen. Heðin Mortensen varð valdur til orðstýrara og fundurin valdi Sigurd Bech til formann og Steinbjørn Zachariasen, Sonna Smith, Eyðun Jensen og Thomas Michael Smith í nevndina.<ref>{{cite web |url=https://epaper.infomedia.dk/portal/fao/search?query=thomas%20michael%20smith |title=Mjørkadalur dróg konufólkini |last1=Lindenskov |first1=Eirikur |date=20. november 1999 |website=timarit.fo |publisher=Sosialurin |accessdate=1. februar 2021 |archivedate=2023-10-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231009105944/https://epaper.infomedia.dk/portal/fao/search?query=thomas%20michael%20smith }}</ref> Teir, ið tóku stig til at seta Kaggan á stovn, vildu hava eitt alternativ til Mimir og Mjørkadal. Teir hildu, at Mjørkadalur hevði ymisk tiltøk, ið dróg ungdómin og serliga genturnar til sín. Teir vildu eisini, at konufólk kundu gerast limir, og tað hendi so tvey ár seinni, tá ið trý konufólk gjørdust limir í Kagganum.<ref>{{cite web |url=https://epaper.infomedia.dk/portal/fao/search?query=thomas%20michael%20smith |title=Fyrstur at hýsa konufólki |last1=Lindenskov |first1=Eirikur |date=20. november 1999 |website=timarit.fo |publisher=Sosialurin |accessdate=1. februar 2021 |archivedate=2023-10-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231009105944/https://epaper.infomedia.dk/portal/fao/search?query=thomas%20michael%20smith }}</ref> Kaggin lá á horninum við Dalavegin og Jóannesar Paturssonargøtu. Eitt dansifelag, sum dansaði føroyskan dans, helt til í Kagganum og var uppkallað eftir honum, tað nevndist [[Dansifelag Kaggans]].<ref>[http://rateyourmusic.com/artist/tokum_laett_and_dansifelag_kaggans Rateyourmusic.com]</ref> Har var eisini Bridgedeild Kaggans og Billjarddeild Kaggans. Veitslur vórðu hildnar í Kagganum, og sangir vóðru eisini yrktir til høvið. Í 2009 kom út ein fløga við heitinum ''[[Kaggin - sangur og skemt]]'' við sangum og samrøðum, t.d. eru fleiri sangir við [[Robert McBirnie]] og [[Herman Jacobsen]], sála.<ref>[http://rateyourmusic.com/release/album/various_artists_f2/kaggin___sangur_og_skemt/ Rateyourmusic.com, Kaggin - sangur og skemt]</ref> Kaggin læt aftur á heysti 2007. Húsið, har Kaggin helt til, varð seinni selt til [[Frelsunarherurin|Frelsunarherin]], sum bygdi um og læt húsið upp sum herberg fyri heimleys. == Keldur == <references/> [[Bólkur:Ølklubbar]] [[Bólkur:Tórshavn]] [[Bólkur:1969]] kz6iiicnx20b5gtjpgoskif2z5dytmj 0 8016 389011 384503 2026-08-09T00:09:55Z InternetArchiveBot 24584 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 389011 wikitext text/x-wiki {{mánaðargrein}} {{Infobox country |FR_total_population_estimate_year=|FR_foot=|FR_total_population_estimate=|FR_total_population_estimate_rank=|FR_metropole_population_estimate_rank=|conventional_long_name = Samveldið Avstralia |common_name = Avstralia |image_flag = Flag of Australia (converted).svg |alt_flag = A blue field with the Union Flag in the upper hoist quarter, a large white seven-pointed star in the lower hoist quarter, and constellation of five white stars in the fly – one small five-pointed star and four, larger, seven-pointed stars. |image_coat = Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg |alt_coat = <!--alt text for coat of arms--> |national_anthem = "[[Advance Australia Fair]]"{{lower|0.2em|{{refn|Australia's [[royal anthem]] is "[[God Save the Queen]]", played in the presence of a member of the [[House of Windsor|Royal family]] when they are in Australia. In all other appropriate contexts, the [[national anthem]] of Australia, "[[Advance Australia Fair]]", is played.<ref>[http://www.itsanhonour.gov.au/symbols/anthem.cfm It's an Honour&nbsp;– Symbols&nbsp;– Australian National Anthem] and [http://dfat.gov.au/about-us/publications/corporate/protocol-guidelines/Pages/16-other-matters.aspx#163 DFAT&nbsp;– "Australian National Anthem"]; {{cite book |title=Parliamentary Handbook of the Commonwealth of Australia |edition=29th |origyear=2002 |year=2005 |chapter=National Symbols |chapterurl=http://www.aph.gov.au/library/handbook/40thparl/national+symbols.pdf |accessdate=7 June 2007 |archive-date=11 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611101901/http://www.aph.gov.au/library/handbook/40thparl/national+symbols.pdf |dead-url=yes }}</ref>|name="anthem explanation"|group="N"}}<!--end lower:-->}}<br /><center>[[File:U.S. Navy Band, Advance Australia Fair (instrumental).ogg]]</center> |image_map = Australia_with_AAT_(orthographic_projection).svg |alt_map = <!--alt text for map--> |map_width = 220px |capital = [[Canberra]] |latd=35 |latm=18.48 |latNS=S |longd=149 |longm=7.47 |longEW=E |largest_city = [[Sydney]] |official_languages = Einki{{refn|English does not have ''[[de jure]]'' status.|name="official language"|group="N"}} |languages_type = Tjóðarmál |languages = [[Enskt]]<ref name="official language" group="N" /> |demonym = Avstraliari <br />Avstraliamaður |government_type = Samveldis parlamentariskt stjórnarrættarligt kongsveldi |leader_title1 = Monarkur |leader_name1 = [[Charles III kongur|Charles III]] |leader_title2 = {{nowrap|Governør-Generalur}} |languages2_type=|leader_name2 = [[:en:Sam Mostyn|Sam Mostyn]] |leader_title3 = Forsætisráðharri |leader_name3 = [[:en:Anthony Albanese|Anthony Albanese]] |leader_title4 = Løgmálaráðharri |leader_name4 = [[:en:Stephen Gageler|Stephen Gageler]] |leader_name5=|leader_name6=|leader_name7=|leader_name8=|leader_name9=|legislature = Parlamentið |upper_house = Senatið |lower_house = Umboðsmannatingið |sovereignty_type = Sjálvræði |sovereignty_note = frá Stóra Bretlandi |established_event1 = Samgonga, Grundlóg |established_date1 = 1. januar 1901 |established_event2 = Statute of Westminster Adoption Act |established_date2 = {{nowrap|9. oktober 1942 {{small|(virkaði<br />frá 3. september 1939)}}}} |established_event3 = [[Australia Act 1986|Avstralialógin]] |established_date3 = 3. mars 1986 |area_rank = 6. |area_magnitude = 1 E12 |area_km2 = 7692024 |population_estimate = {{formatnum:{{data Australia|poptoday}}}}<ref name="popclock">{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/1647509ef7e25faaca2568a900154b63?OpenDocument|title=Population clock|work=[[Australian Bureau of Statistics]] website|publisher=Commonwealth of Australia|accessdate=29 June 2015}} The population estimate shown is automatically calculated daily at 00:00 UTC and is based on data obtained from the population clock on the date shown in the citation.</ref> |population_estimate_rank = 51. |population_estimate_year = {{CURRENTYEAR}} |population_census = 21,507,717<ref>{{Census 2011 AUS|id=0|name=Australia|accessdate=21 June 2012|quick=on}}</ref> |population_census_year = 2011 |population_density_km2 = 2.8 |population_density_rank = 233. |GDP_PPP = {{nowrap|$1.137 billión<ref name=IMF>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2015/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=75&pr.y=9&sy=2014&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=193&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a= |title=Australia |publisher=International Monetary Fund |date=October 2015 |accessdate=9 October 2015}}</ref>}} |GDP_PPP_rank = 19. |GDP_PPP_year = 2015 |GDP_PPP_per_capita = $47,318<ref name=IMF/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 17. |GDP_nominal = {{nowrap|$1.241 trillion<ref name=IMF/>}} |GDP_nominal_rank = 12. |GDP_nominal_year = 2015 |GDP_nominal_per_capita = $51 642<ref name=IMF/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 9 |Gini = 33.6<!--number only--> |Gini_ref = <ref name="OECD">{{cite web|title=OECD Economic Surveys: Norway 2012|url=http://www.keepeek.com/Digital-Asset-Management/oecd/economics/oecd-economic-surveys-norway-2012/gini-coefficients-before-and-after-taxes-and-transfers_eco_surveys-nor-2012-graph1-en#page1|accessdate=2016-01-06|archive-date=2014-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20140812150611/http://www.keepeek.com/Digital-Asset-Management/oecd/economics/oecd-economic-surveys-norway-2012/gini-coefficients-before-and-after-taxes-and-transfers_eco_surveys-nor-2012-graph1-en#page1|dead-url=yes|archivedate=2014-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140812150611/http://www.keepeek.com/Digital-Asset-Management/oecd/economics/oecd-economic-surveys-norway-2012/gini-coefficients-before-and-after-taxes-and-transfers_eco_surveys-nor-2012-graph1-en#page1}}</ref> |Gini_rank = 19. |Gini_year = 2012 |Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> |HDI = 0.935<!--number only--> |HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf |title=2015 Human Development Report |date=2015 |accessdate=14 December 2015 |publisher=United Nations Development Programme }}</ref> |HDI_rank = 2. |HDI_year = 2014<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> |HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> |currency = [[Australskur dollari]] |currency_code = AUD |time_zone = Ymiskar<ref name="time" group="N">Tað eru smærri variatiónir frá trimum høvuðs tíðarsonum.</ref> |utc_offset = +8 til +10.5 |time_zone_DST = [[Tíð í Avstralia|ymiskar]]<ref name="time" group="N" /> |utc_offset_DST = +8 to +11.5 |date_format = dd-mm-yyyy |drives_on = vinstru síðu |cctld = [[.au]] |calling_code = [[+61]] }} '''Samveldið Avstralia''' ([[Enskt mál|Enskt]]: ''Commonwealth of Australia'') er bæði ein heimspartur og eitt land í [[Avstralásia]]; landið fevnir um allan heimspartin og oynna [[Tasmania]] og summar minni oyggjar í [[Kyrrahav]]inum. Meginparturin av temum 22,2 mió. íbúgvunum býr í teimum fruktagóðu økjunum fram við suður- og landsynningsstrondini. Har eru eisini teir báðir størstu býirnir í Avstralia, Melbourne og Sydney, eisini samveldishøvuðsstaðurin Canberra. Avstralia liggur í ein landsynning úr Ásia. Eystanfyri er Kyrrahav, vestanfyri Indiahav. Norðan Torressund, bara 75 fjórðingar úr Avstralia, er [[Papua Ný Guinea]]. Fyri góðum 200 árum síðan búði bara upprunafólk, aboriginar, í Avstralia. Í [[1770]] sigldi bretski rannsóknarfarin [[James Cook]] inn í Botanyflógva og lýsti nýfunna landið sum breskt land. Í 1901 fekk Avstralia sjálvstýri og gjørdist sjálvstýrandi partur í bretska heimsveldinum, tá ið tey seks hjálondini vórðu savnað undir eina [[Samveldisríki|samveldisstjórn]]. Mangir tilflytarar komu higar; teir fyrstu úr Stórabretlandi og øðrum londum í Evropa, men seinni eisini úr Ásia. Íbúgvatalið í Avstralia var í juli 2013 22.262.501 <ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/as.html |title=Archive copy |accessdate=2013-07-04 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224190749/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/as.html |dead-url=yes |archivedate=2015-07-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150703214756/https://www.cia.gov/Library/publications/the-world-factbook/geos/as.html }}</ref>. == Søga == === Upprunafólkið === [[Mynd:Indig2.jpg|thumb|left|220px|Tá ið bretar komu til Avstralia, broyttist lívið hjá upprunafólkunum. Nógv vórðu dripin.]] Tað var ikki fyrr enn aftan á ár 1500, at menn úr Evropa vistu, at Avstralia var til; men teir hildu, at eitt land átti at vera har, sum Avstralia er. Á einum 2000 ára gomlum heimskorti stendur eisini hetta teknað. Landið kallaðu teir ''Australis Incognita'', sum merkir hitt ókenda landið fyri sunnan <ref>http://snl.no/Terra_australis_incognita</ref>. Í hesum ókenda landi fyri sunnan búði kortini fólk, sum menn halda er komið hagar fyri einum 12000 árum síðan úr [[Asia|Eysturásia]], men hevur síðani lítið og einki samband havt við onnur fólk. Hetta fólkið kalla við aborginarar. Teir gomlu avstraliararnir ferðaðust um alt landið. Teir hvørki veltu ella sáaðu, men konufólkið hevði sneis at ríva røtur úr jørðini við, tær hentaðu egg á heiðunum og villar fruktir av trøum og øðrum vøkstrum og fangaðu smádýr til matna, meðan mannfólkið veiddi dýr í skógunum, á savannunum og á steppunum. Veiðiamboðini vóru sleingisteinar, spjót, net og boomerang; alt gjørt úr gróti, viði ella beini. Boomerangin er av viði, tilevnað sum ein stýrisarmur. Aborginarnir gingu mest sum naknir, eitt skinnskjúrt ella skinnfyriklæði, tað var alt, stundum kroppurin meiggjaður út í málningum. Hús høvdu teir eingi, men baldust í hellum, holum ella á lívdargóðum støðum á heiðini. Har sum teir vóru, kyndu teir bál. Eld fingu teir við at bora eitt træ niður í eitt annað. Við bálið offraðu teir til gudarnar ella dansaðu um tað gudiligar dansir, gudunum til heiðurs; teir sótu og ótu við bálið um dagin og svóvu uttan um tað um náttina. Við norðurstrendurnar í Avstralia høvdu teir útholaðar træbular til bátar, sum teir fóru á flot við. === Niðursetufólkið === [[Mynd:The_Mellish_in_Sydney_Harbour.jpg|thumb|right|250px|Í 18. øld vóru fangahúsini í Bretlandi rokað, og vanligt var at senda brotsfangar til fangalegur í hjálondunum. Í 1778 komu fyrstu fangaskipini við tilsamans 757 brotsfangum, og ein fangalega varð bygd har, sum [[Sydney]] nú er.]] [[Mynd:William_Strutt_Bushrangers.jpg|thumb|right|250px|Um miðju 19. øld varð gull funnið í Victoria og New South Wales. Tað fekk fólk at tysja til Avstralia og menti nógv búskapin í landinum.]] Tá ið evropararnir í 1498 á fyrsta sinni sigldu suður um Afrika og inn í [[Indiahavið]], gekk leiðin mest norður ímóti [[India]] og teimum indisku oyggjunum, sum teir, sum árini liðu, kannaðu sær og settu búgv á. Viðhvørt komu teir so langt suður, at teir tektu tað ókenda landið fyri sunnan. Men tað skuldi ganga øldir, áðrenn tann fyrsti evroparin setti fótin á land í hesum ókenda landi. Tað var á vesturstrondini fyrst, síðan á norðurstrondini og norðara parti av eysturstrondini. Men tað vóru ikki nøkur fegnaðartíðini, hesir menn vistu um hetta ókenda landið. Har var ikki búgvandi, søgdu teir. Tað var ikki so løgið, tí norðurstrendurnar, vesturstrendurnar og suðurstrendurnar eru ringar at koma at og síggja nógvastaðir út sum oyðimerkur <ref>{{Cite web |url=http://australia.gov.au/about-australia/australian-story/european-discovery-and-colonisation |title=Archive copy |accessdate=2013-07-04 |archive-date=2017-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171213231728/http://www.australia.gov.au/about-australia/australian-story/european-discovery-and-colonisation |dead-url=yes }}</ref>. Og fram við norðara parti av eysturstrondini liggur eitt 2000 km. langt koralriv, sum illa er komandi innum, og hevur bert eitt so mikið breitt sund, at stór skip kunnu sigla ígjøgnum. Í 1642 kom hollendingurin Tasman til [[Nýsæland]] og [[Tasmania]]; men ikki fyrr enn í 1770 kom hin enski skiparin James Cook í land í syðra parti av eysturstrondini í Avstralia, inni í einari vík tætt við tann nú so stóra býin Sydney. [[James Cook]] vant bretska flaggið á stong, og landið skuldi tá, sum siður var, vera ogn hjá Stórabretlands kongi. Tá ið hann kom heim aftur til Bretlands, visti hann at siga frá góðum havnum og frálíkum dyrkilendi við tær syðru strendurnar á Eysturavstralia. Men enn gingu 18 ár, áðrenn menn úr Evropa høvdu hug at fara til Avstralia at búgva. Í 1787 sigldu ellivu skip út av Stórabretlandi við uml. 1500 fólkum umborð, av teimum vóru 800 fangar úr teimum ovurfullu fongslunum í Bretlandi. Hesi skip lendu í 1788 í samma stað, sum [[James Cook|Cook]] áður hevði lent. Hetta vóru fyrstu evroparar, sum búsettust í Avstralia. Seinni komu enn fleiri fangar og fríir menn, sum settu búgv í hesum "nýggja" landi <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.sydney-australia.biz/history/ |access-date=2013-07-04 |archivedate=2021-04-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210412025314/http://www.sydney-australia.biz/history/ }}</ref>. Til 1860 vórðu fleiri enn 160 000 fangar sendir til Avstralia. Tey fyrstu árini máttu teir fáa mat heimanífrá, tí lítið var av dýrum og minni vaks, sum kundi etast. Men veðurlagið var frálíkt, og jørðin treyt ikki. Teir førdu tí ross, høsn, seyð, neyt, geitir og onnur heimadýr við sær heiman og fingu sær set og sáð við av teimum nyttuplantum, sum teir høvdu heima í Stórabretlandi. Fenaðin sleptu teir á tað frálíka beitið, sum er í fjøllunum, meðan láglendið var velt til bæði korn og epli. Viðurin treyt ikki at byggja hús av og til brenni og búnyttur, og skjótt kendu hesir fyrstu niðursetumenninir seg heima í hesum nýggja landi. Tá ið jørðin fór at tróta eystan fyri fjøllini, fóru menn at royna at sleppa sær vesturum. Men tað var lættari sagt enn gjørt, tí regnskógurin var tjúkkur í eysturlíðinum, og bratt og illgongt var. Ikki fyrr enn í 1813 eydnaðist tað teimum at gera ein so frægan veg vestur um fjøllini, at ein hestavognur kundu koyra á honum. Tá fóru menn vesturum at kanna landið og finna sær nýggj beiti til fenaðin. Hetta nýggja beitið kom at roynast serliga væl til seyð, og helst var tað ullin, sum gjørdist mjúk og vaks frálíka væl. Heima í Bretlandi treyt ull í hesum árum, og gravgangurin var stórur eftir ull, so hon kom at ganga í góðum prísi. Tá fingu menn sær góðan ullarseyð úr [[Suðurafrika]] og seldu ull í stórum <ref>http://snl.no/Australias_historie</ref>. Ull hevur higar til dags verið ein tann mesta útflutningsvøra í Avstralia. Í 1851 var tó gull funnið í jørðini í Avstralia. Tá fluttu menn hagar í stórum at leita eftir gulli; men skjótt kom gullið at tróta, og gullgravarnir fingu sær jørð at velta í ella fóru út til strendurnar og grundaðu býir, har sum tey góðu havnarløgini vóru. Í 1860 búði okkurt um ein millión av fólki í Avstralia <ref>{{Cite web |url=http://www.populstat.info/Oceania/australc.htm |title=Archive copy |accessdate=2013-07-04 |archive-date=2019-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190405153917/http://www.populstat.info/Oceania/australc.htm |dead-url=yes }}</ref>. === Sjálvræði === [[Mynd:Opening_of_the_first_parliament.jpg|thumb|right|250px|Í 1901 gjørdist Avstralia sjálvstøðugt samveldisríki.]] Um 1880 var Avstralia í seks hjálondum. Hvørt teirra hevði egnu fyrisiting og var beinleiðis undir bretsku stjórnini. Mong húski høvdu búð har í fýra ættarlið. Mentanarliga sambandið ímillum Avstralia og [[Stórabretland]] var farið at dragna, og avstraliar høvdu fingið sín egna samleika; teir skapaðu sína egnu list og høvdu enntá kriketlið, sum spældu ímóti bretskum liðum. Arbeiðarafeløgini hildu fyrsta landsfund sín at skunda undir nýskipanir, til dømis ar arbeiðsdagurin skuldi verða í mesta lagi 8 tímar. Hjálondini samdust um at leggja saman. Í 1901 varð ein stjórn stovnað, ið hevði myndugleika yvir Avstraliasamveldinum, sjálvt um hvørt hjáland hevði sína egna økisfyrisiting. Samveldisstjórnin var enn undir bretskum yvirvaldi, men sum árini liðu, fekk hon alt størri og størri sjálvræði. Tey ríku í Avstralia kendu seg enn sum bretar, men fátæku arbeiðaranir kendu seg heldur sum avstraliar. Sterk arbeiðarafeløg førdu sjálvstýrispolitikk, umframt at tey stríddist fyri at bøta um kor arbeiðaranna. == Politikkur == [[Mynd:Canberra from Mount Ainslie in the evening (3407011674).jpg|thumb|right|250px|Stjórnin heldur til í [[Canberra]].]] [[Mynd:Sydney_Australia._(21339175489).jpg|thumb|right|250px|Operahúsið í [[Sydney]] er vorðið eyðkenni hjá býnum, og tað er kent kring allan heim.]] Í Avstralia eru seks lond, hvørt við sínari stjórn. Hesi lond eita [[Tasmania]], Ný Suður Wales, Suðuravstralia, Vesturavstralia, Viktoria og [[Queensland]]. Londini høvdu inntil 1901 einki samband hvørt við annað, men vóru stýrd sum bretsk hjálond. Í 1901 gingu londini saman í ein avmarkaðan [[Ríkisfelagsskapur|ríkisfelagskap]] og gjørdust limir í bretska heimsveldinum. Tey eintust um at grunda ein felags høvuðsstað og tóku eitt 2500 km² stórt stykki burtur av Bláu Fjøllunum í New South Wales til hansara. Høvuðsstaðurin fekk navnið [[Canberra]]. Hvørt landið velur sínar menn í felagstingið, sum situr í Canberra. Felagsstjórnin umsitur øll felagsmál, til dømis verju, uttanríkismál, post, toll, skattir, flytifólk, tryggingar, bankar og pengastovnar o. a., meðan tær einstaku landastjórnirnar taka sær av [[løgregla]], vatnveitingum, skúlum, sjúkrarøkt, búnaði og skógvinnu o. ø. Landsparturin Norðurterritorium er so stórur sum øll [[Skandinavia]], men har býr ikki meira fólk enn í [[Bergen]] (uml. 230 000). Hesin landsparturin, avstralski parturin av Antarktis og tær avstralsku oyggjarnar í Kyrrahavinum (Koralhavsoyggjar og Norfolkoy) og í Indiahavinum (Ashmore og Kartieroyggjar, Heard- og McDonald-oyggjar, Jólaoyggjin og Kokosoyggjar) liggja eisini undir felagsstjórnini í Canberra <ref>http://snl.no/Australia</ref>. Í 1901 varð Avstralia sjálvstøðugt samveldisríki, men í nógv ár høvdu tey gott samband við [[Stórabretland]]. Avstralskir hermann stríddust t.d. í parti við onglendingum í báðum veraldarbardøgunum. Hesi seinastu árini hevur sambandið við Stórabretland ikki verið so nógv. Nú royna avstralar at fáa betri samband við londini í Kyrrahavi og við Kyrrahav. Í mong ár handlaði eisini Avstralia mest við Bretland, men tá ið Bretland fór upp í [[ES]], menti Avstralia handilssambandið við [[USA]] og lond í Ásia, helst [[Japan]]. Mangar útlendskar fyritøkur hava nú sett pening í verksmiðjur, sum gera bilar og telduútbúnað. Avstralia er tó enn limir í [[Bretska Samveldið|Bretska Samveldinum]] <ref>http://www.thecommonwealth.org/Internal/191086/191247/34493/history/</ref>. === Samkynd === Í fimm dagar í des. 2013 kundu samkynd giftast í avstralska høvuðsstaðnum, [[Canberra]], eftir at landspartatingið samtykti eina lóg, sum loyvdi fólki av sama kyni at giftast. Eftir fimm dagar segði hægstirættur í Avstralia, at nýggja lógin samsvaraði ikki við eina aðra lóg, sum í 2004 nágreinar, at bert maður og kvinna kunnu giftast <ref>http://www.cnn.com/2013/12/11/world/asia/australia-canberra-same-sex-marriage/</ref>. Teir dagarnar vórðu 27 samkynd pør gift, men hjúnarlagið hjá hesum pørum varð ógildað. Hægstirættur sigur, at hann hevur dømt eftir lógini, og tað stendur til tingið at gera av, um lógin skal broytast. Í fleiri landspørtum í Avstralia ber til hjá tveimum av sama kyni at skráseta seg í parlag, men tey kunnu ikki giftast. == Fólkið == [[Mynd:Aboriginal_farmers_at_Franklinford_1858.jpg|thumb|right|220px|Fyri góðum 200 árum síðan búði bara upprunafólk, aboriginar, í Avstralia. Meginparturin av tí fólki, sum nú býr í Avstralia, er av bretskari ætt, men nógv er eisini komið úr øðrum londum í Evropa.]] Avstralia er sera fjølmentað samfelag. Inni í landinum er heitt og slætt, har eru ring gróðrarlíkindi. Har býr lítið fólk nú á døgum, hóast avstralska upprunafólkið, aboriginarnir, dugdi at lívbjarga sær í teimum vánaligu umstøðunum. Nú eru um 300 000 aboriginar eftir. Summir búgva inni í landinum enn sum í gomlum døgum, men aðrir eru fluttir til teir nútímans býirnar. Teir flestu av hinum avstralunum eru eftirkomarar eftir bretskar og aðrar tilflytarar, og nógvir eru eisini ættaðir úr Landsynningsásia og Miðeystri. Í mong ár sluppu bara hvít fólk at flyta til Avstralia; tey flestu komu úr [[Stórabretland]]i, [[Italia]] og [[Grikkaland]]i. Í 1972 varð henda viðtøka broytt, og síðan eru fólk flutt higar úr øllum heiminum. "Nýggju" avstralarnir eru m. a. úr [[Vjetnam]] og [[Kina]]. Hesi fólk hava við sær matsiðir, høgtíðir og móðurmálið í gamla heimlandi sínum. Øll hava tey verið við til at skapa fjølbroyttu mentanina í hesum ovurstóra landi. Ull, hveiti og steinsløg sum t.d. jarnmálmur, kol og kopar hava gjørt Avstralia til múgvandi land, og flestu fólk hava góð lívskor. Flestu avstralar liva eitt uttanduralív og eru fíggjarliga væl fyri. Um 85 % av øllum fólkinum í Avstralia býr í býum ella tætt við býirnar við strondina. Flestu skúlar, sjúkrahús, skrivstovur og verksmiðjur eru her, og lívið er lættari her enn í fjarskotnu býunum og gørðunum. Sethúsini í býunum eru bygd úr viði ella av tigulsteini, flestu hava svala og sólgarð ella urtagarð, har húsfólkið kann njóta góðveðrið og glóðasteikja sær ein bita. Í seksteimum størstu býunum búgva 60 % av fólkinum, ein teirra er [[Sydney]] við viðgitna Operahúsinum, sum er bygt við havnalagið. Hinir eru [[Melbourne]], [[Brisbane]], [[Adelaide]], [[Perth]] og [[Canberra]]. === Aboriginar === [[Mynd:Yankee_Hat_art-MJC.jpg|thumb|right|250px|Gamlir málningar í holum vísa, at aboriginska mentanin blómaði longu 40 000 ár, áðrenn evropearar komu hagar.]] Fyrstu fólk í hesum heimsparti vóru aboriginarnir, sum komu til Avstralia fyri umleið 50 000 árum síðan <ref>http://snl.no/Australias_befolkning</ref>. Tá vóru [[Heimshav|heimshøvini]] grynri, og mest sum landfast var ímillum Nýguinea og Avstralia. Orðið aborigin merkir "úr upphavi", og upprunafólkið sigur seg hava búð í Avstralia, síðan heimurin varð til. Tey lagaðu seg eftir náttúruni, sum var teimun alkunnug. Grundarlagið undir mentan teirra er dreymatíðin, tíðin tá ið heimurin og alt livandi vórðu skapað. Tá ið bretar komu til Avstralia, broyttist lívið hjá upprunafólkunum. Mong fólk vórðu dripin ella doyðu av evropeiskum sjúkum. Í [[19. øld]] tóku evropeararnir lívsgrundarlagið undan nógvum upprunafólkum í Avstralia. Børn vórðu tikin frá foreldrunum og undirvíst eftir evropeiskum siði. Í mong ár var undirvísingarmálið hjá aboriginskum børnum bara [[Enskt mál|enskt]], og tey sluppu ikki at læra sítt móðurmál. Nógv upprunamál og upprunasiðir hvurvu. Helvtin av øllum málum í Avstralia eru útdeyð seinastu 200 árini <ref>{{Cite web |url=http://www.environment.gov.au/soe/2001/publications/technical/pubs/indigenous-languages.pdf |title=Archive copy |accessdate=2012-03-22 |archive-date=2012-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322025656/http://www.environment.gov.au/soe/2001/publications/technical/pubs/indigenous-languages.pdf |dead-url=no }}</ref> (105 eru útdeyð og 110 eru hótt í 2013 <ref>http://www.canberratimes.com.au/national/indigenous-languages-in-threat-of-extinction-20120601-1znjb.html{{Deyð leinkja|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>). Soleiðis fækkaðust aboriginarnir úr 300 000 í [[1770]] niður í 70 000 í [[1900]]. Nú eru aftur einir 300 000+ aboriginar í Avstralia. Nú á døgum eru tað tó alsamt færri upprunafólk, ið eru veiðifólk og savnarar; flestu arbeiða á verksmiðjum og á bóndagørðum. Mong hava ringa heilsu og búgva illa. Nú á døgum eru aboriginar ímillum 2 og 3 prosent av fólkinum í Avstralia <ref>http://www.theage.com.au/victoria/census-reveals-citys-changes-20120624-20wme.html</ref>. Nógvir av aborginaranum eru blandaðir saman við tað nýggju fólkið og arbeiða á bóndagørðum og í ídnaðarvirkjum í býunum og verða mettir eins og aðrir borgarar í Avstralia. Fyri at verja teir gomlu avstraliararnar, sum enn liva teirra gamla lív, hevur rikið latið teimum hóskandi stykki at búgva á. Seinastu árini eru lógir viðtiknar, sum geva frumfólkinum rættindi til partar av gamla lendi sínum. Í 1967 fingu tey valrætt. == Búskapur == Avstralia hevur ein tann størsta búskaparvøksturin í heiminum. Avstralia er eitt land, sum er sera fíggjarliga framkomið, sum er av tí, at atgongd er til nógvar ressursir. Mineralir, petroleum, kol og [[gull]] er tað, sum útflutt verður mest av, og landið framleiðir 95 % av verðins opalum. Avstralia framleiðir eisini mest av ull útflytir mest neytakjøt. Í landinum eru 140 miljónir [[Seyður|seyðir]] og 24 miljónir neyt. Mest handilssamband hava avstraliubúgvar við [[Japan]], og teir hava fríhandilsavtalu við [[USA]]. Tey seinastu árini er turisman eisini farin at geva nógvan pening av sær. == Landafrøði == [[Mynd:Australia_satellite_plane.jpg|thumb|right|250px|Ein fotomynd av Sambandsríkinum Avstralia tikin úr einum fylgisveini.]] [[Mynd:Whitehaven_Beach,_Whitsunday_Island,_Queensland.jpg|thumb|right|250px|Whitsunday Island, Queensland. Hvørt ár flokkast ferðafólk í milliónatali í Gold Coast, til strendurnar og tann góða veitsludámin har.]] Avstralia, sum er ímillum [[Indiahav]] og [[Kyrrahav]], er størsta oyggj í heiminum, men minsti heimspartur. Landið er stórt, næstan líka stórt sum [[Brasil]]. Har er lítið avfall, og tveir triðingar av landinum eru oyðimørk. Inni í Avstralia er turt og heitt. Har tað er eitt sindur av gróðri, ella har tað ber til at veita vatn á lendið, halda bøndur neyt ella seyð. Tá ið tað regnar, er tað av grímd, og plantur sum til dømis oyðimarkarblóman vaksa upp av fræi, sum kann hava ligið í dvala. Stórir landspartar í Avstralia eru víðir slættar, har hvørki eru fjøll, skógir ella áir. Meginparturin av fólkinum býr í stórum býum við strondina. Av tí at so langt er ímillum bygdirnar, kunnu mong børn ikki ganga í vanligan skúla; tey fáa ístaðin undirvísing um fjarskiftissamband. Teinurin [[Darwin, Avstralia|Darwin]] til [[Sydney]] um [[Adelaide]] er 4822 km. Hóast koyrt verður við bili og ikki steðgað á, hevði ferðin vart hálvt triðja samdøgur. Turrasti heimspartur, har fólk býr, er Avstralia – og eisini flatasti og har jørðin gevur minst av sær. Meiri enn helmingurin av Avstralia eru turrur fløtur ella oyðimerkur. Fýra tær størstu oyðimerkurnar í Avstralia eru ''Simpson, Gibson'', ''Great Sandy'' og ''Viktoria''. Nógva staðni fýkur sandurin og legst í ómetaliga stórar heyggjar. Lítið fólk býr inni í landinum. Har eru ógvuliga fáir býir, og har býr lítið fólk. [[Alice Springs]], miðskeiðis inni í landinum, var í fyrstuni bara fjarritarastøð á fjarskiftislinjuni ímillum [[Darwin, Avstralia|Darwin]] og Adelaide. Sjáldan regnar, og tað mesta er oyðimørk <ref>http://www.environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html</ref>. Bara í landssynningshorninum er liviligt í veðrinum, og flest fólk búgva har, har tað eisini er subtropiskt. Í norðurpartinum av landinum er tropiskt veður, og har veksur skógur, regnskógur, landslag við slættum, mangrovublotar og oyðimørk. Tropiski regnskógurin veksur sum ein rond fram við norður- og landnyrðingsstrondini. Veðurlagið ávirkast sera nógv av havstreymum, og serliga fyribrigdinum ''El Niño'', sum ger so tað stundum er turkur, og av tropiskum lágtrýstsstreymum, sum gera syklonir har norðuri í landinum. Heimsins størsta korallriv, [[Korallrivið Mikla]], gongur 2000 km eftir landnyrðingssjóvarmálanum <ref>{{Cite web |url=http://sea.unep-wcmc.org/sites/wh/gbrmp.html |title=Archive copy |accessdate=2007-05-28 |archive-date=2007-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070528210526/http://sea.unep-wcmc.org/sites/wh/gbrmp.html |dead-url=no }}</ref>. Verðins størsti monolittur, [[Mount Augustus|''Mount Augustus'']], liggur í Vesturavstralia. Hægsti depil er [[Koscluskofjall]], sum er 2229 m. Næstan mitt í Avstralia stendur stóri sandsteinskletturin [[Uluru]] (''Ayers Rock''). Niðri við vøllin er hann 9,4 km til ummáls og 348 metrar høgur. Upprunafólkið, aboriginarnir, kalla hann Uluru. Hann er ein hin størsti halgidómur teirra og er nevndur í frumsagnum teirra. Í mong ár varð hann nevndur Ayers Rock eftir einum gomlum forsætisráðharra í Suðuravstralia, men í 1958 fekk hann upprunaliga navn sítt aftur. === Landslag === [[Mynd:Nullarbor_Plain_Rainbow_DSC04547.JPG|thumb|right|250px|Á Nullaborfløtuni er ikki eitt einasta træ. Navnið er komið úr latíni: null merkir einki, og abor merkir træ á latíni.]] Avstralska landslagið er sera fjølbroytt. Í ein landnyrðing eru guvandi, tropiskir regnskógir og mýrar. Inni í landinum eru heitar, stórar sandoyðimerkur og oyðin fjøll. Avstralia er tað meginlandið, har flestu oyðimerkurnar eru, og viðhvørt er turringur í mong ár. Hetta ovurstóran lendi í miðjum landi, har nevnt "''The Outback''", oyðimerkur, er eitt hitt heitasta og turrasta í heiminum. Her eru fýra stórar sand- og steinoyðimerkur: Simpsonoyðimørk, Gibsonoyðimørk, Sandoyðan Mikla og Stóra Viktoriuoyðimørk; glóðheitar um dagin og bítandi kaldar um náttina. Avstralsku Fjøllini eru ein fjallarøð í eystari parti av Avstralia. Syðri partur av Avstralsku Fjøllunum eitur Avstralsku Alpur, meðan norðari parturin eitur Bláu Fjøllini. Bláu Fjøllini eru heldur lág og avrundað omaná; tey bera týðiligt merki av teimum stóru jøklunum, sum har hava ligið, tá ið ístíðirnar herjaðu hesi lond, tí í teimum eru djúpir dalar, gjáir og botnar; men høg eru tey ikki. Avstralsku Alpur eru heldur hægri, har kunnu vera spískir tindar. Hægsti tindurin eitur Mount Townsend, hann er 2241 m. høgur. Avstralsku Fjøllini hava einaferð í tíðini gingið heilt út á Tasmania, men [[jarðskjálvti]] og órógv í jarðskorpuni gjørdu, at ein partur av fjøllunum seig í kavið og gjørdist eitt sund, sum nú eitur Bass-sund. Eystan fyri fjøllini eru albeittar líðir, og undir fjøllunum út ímóti Kyrrahavinum er væl av láglendi. Tað var á hesum láglendi, at teir fyrstu niðursetumenninir settu búgv. Vestan fyri fjøllini er alt landið mest sum bara víðar heiðar av lágslættum og háslættum við einstøkum fjallarøðum uppímillum. Eyrevatn liggur í Suðuravstralia og er størsta vatn í Avstralia. Eyrevatn kann, tá ið tað er størst, vera sum Vänern í [[Svøríki]]. Men í turrligum árum kemur einki vatn í tað, tí jørðin hevur sogið alt vatnið í seg, áðrenn tað kom oman í lágna. Tá minkar vatnið sum saltdiki. === Veðurlag === [[Mynd:Mossman_River_and_Gorge.JPG|thumb|right|250px|Tropiski regnskógurin veksur sum ein rond fram við norður- og landnyrðingsstrondini í Avstralia.]] Avstralia er øll sunnan fyri ekvator og hevur tí summar, tá vit hava vetur, og vetur, tá vit hava summar. Summarið hjá teimum byrjar fyrst í desember og endar síðst í mars. Avstralia hevur mest sum øll subtropiskt veðurlag, tó nakað av tropiskum veðurlagi norðast í landinum og tempraðum veðurlagi suðuri á [[Tasmania]]. Í tí parti av landinum, sum hevur tropiskt veðurlag, liggur vindurin um summarið mest sum altíð inn av havinum. Hesin parturin fær tí nógv regn um summarið. Men av tí at jørðin verður so heitt, guvar vatnið eisini skjótt av henni. Regnið kemur tí ikki at muna so mikið, og tá ið vetrarnir eru regnleysir, verður hetta landið vaksið við savannu, í vestara parti grassvannu, í eystara parti skógsavannu. Í teimum Avstralsku Fjøllunum, á láglendunum eystanfyri og í líðunum vestan- og eystanfyri fjøllini er nóg mikiv av avfalli summar og vetur. Hesin partur av landinum er tí albeittur av síðum grasi ella av tjúkkum skógi. Heiðarnar vestanfyri fjøllini verða meira og meira regnleysar longur vestur, ið kemur. Tær eru tí annaðhvørt turr steppa við einstøkum grønum fløtum, turrir runnar ella bara oyðimørk. Helmingurin av oyðimørkini er sandur og hella, sum aldrin koma at nytta til uppdyrkingar, meðan hin helmingurin er góð jørð, sum er avsviðin av sól og skerpingi og kann koma til nyttu tann dag, sum menn duga at fáa nóg mikið av vatni á hana. Í tí syðra vestara partinum av landinum, har sum stórbýurin [[Perth]] er, er nakað av fjallalendi. Um veturin liggur vindurin í hesum landi inn av havinum og noyðist upp um fjøllini, tí er her nakað av regni um veturin. Hetta landið er tí vaksi við maki. Sunnanfyri avstralska meginlandið er stór oyggj, sum eitur [[Tasmania]]. Tasmania er minsta veldi í avstralska samveldinum. Tasmania hevur temprað veðurlag. Oyggin er øll avvaksin við gras og skóg. [[Mynd:Map_of_Australia.png|thumb|right|240px|Kort av Avstralia.]] === Landslutir === {| class="wikitable" |- ! ! '''Landslutur''' ! '''Høvuðsstaður''' ! '''Íbúgvatal''' |- | 1 | [[Ný Suður Wales]] | [[Sydney]] | 6 817 100 |- | 2 | [[Victoria (Avstralia)|Victoria]] | [[Melbourne]] | 5 110 500 |- | 3 | [[Queensland]] | [[Brisbane]] | 4 164 590 |- | 4 | [[Vesturavstralia]] | [[Perth]] | 2 050 900 |- | 5 | [[Suðuravstralia]] | [[Adelaide]] | 1 558 200 |- | 6 | [[Tasmania]] | [[Hobart]] | 489 600 |- | 7 | [[Norðaru Øki]] | [[Darwin]] | 207 700 |- | |'''Avstralia''' |'''[[Canberra]]''' |'''20 398 590''' |} == Ítróttur == Fólkinum í Avstralia dámar væl uttanduraítrótt. Stórar sandstrendur og flógvur sjógvur gera, at kappsigling, svimjing, og tað at standa á vatnskíðum og ríða á [[Surfing|brimfjøl]] er væl umtókt frítíðarítrótt. At standa á brimfjøl er væl dámd avstralsk ítrótt. Í nógvum býum eru javnan kappingar. Henda ítrótt hevur uppruna sín í [[Polynesia]] og er mong hundrað ára gomul. Men nú eru tey farin at standa á seglfjøl og at kappast á ymsum strekkjum. Serlig grein er, har tey royna at gera ymisk brøgd á brimfjøllini (á enskum – ''tricksurfing''). Heita veðurlagið og mongu sólardagarnir gera, at nógvir avstralar eru stóran party av frítíðina við strondina. Avstralar eru eisini kringir í krikket, [[tennis]], frælsari ítrótt og rugby. Í avstralskum fótbólti kunnu spælararnir sparka ella sláa bóltin, men ikki er loyvt at kasta hann. Ár 2000 skipaði Avstralia á fyrsta sinni fyri [[Olympiskir leikir|Olympisku]] summarleikunum. Teir vóru í Sydney. == Dýr og vøkstur == [[Mynd:Applebox.JPG|thumb|left|250px|Trøini í Avstralia eru mest sum øll av tí slagnum, sum teir kalla evkalyptus.]] [[Mynd:Macropus_rufogriseus_rufogriseus_Juvenile_2.jpg|thumb|right|250px|Næstan helmingurin av øllum 266 posadýrum í heiminum er bara í Avstralia. Størsta pungdýrið er kenguran.]] [[Mynd:Koala_climbing_tree.jpg|thumb|right|250px|Posabjørnin (koalabjørnin) er bara í evkalyptusskógunum í Avstralia.]] [[Mynd:Kakadu_2431.jpg|thumb|right|250px|Myndin er úr Kakadu í [[Norðaru Øki|Northern Territory]], ið er friðað øki.]] Í Avstralia eru fleiri enn 2000 tjóðgarðar og friðlendi, sum tilsamans eru meira enn 800 000 km ² til støddar. Uppi í hesum eru t. d. ''Lemington'' ''National Park'' og ''Seal Rock'' í ''New South Wales''. Har vaksa eisini gróðurfrektir pálmar, krausaria-nálatrø, trætrøllakampar og litfagrir børkubøndur. Nógvur annar skógur er, til dømis subtropiskur regnskógur á miðjari eysturstrondini. Í hesum skógum vaksa kaurinálatrø og umisk sløg av pittosoppum. Í landsynningspartinum og á Tasmania vaksa bókaskógir. Í Avstralia eru nógv eiturdýr, til dømis [[Eiturkoppur|eiturkoppar]], [[slangur]] og [[sporðdrekar]]. Dýrasløgini, sum av fyrstan tíð vóru í Avstralia, líkjast ikki dýrunum í hinum pørtunum av heiminum. Tey flestu eru pungdýr. Pungdýrini leggja so neyðarsligar ungar, at tey mugu hava teir eina langa tíð liggjandi í einum pungi, sum tey hava undir búkinum. Har eru ymisk sløg av pungdýrum, til dømis pungbjarnir, pungharur og pungapur. Upp í posadýrini rokna vit eisini posarevar, kengurur, flogposaíkornar og posagrevlingar. Størsta pungdýrið er kenguran. Næstan helmingurin av øllum 266 posadýrum í heiminum er bara í Avstralia <ref>http://snl.no/Dyreliv_i_Australia</ref>. Eitt annað sjáldsamt dýr er nevdýrið, sum hevur kropp sum súgdýr, men nev sum fuglur og verpur egg. Nevdýrið og meyrutindasvínið – tey einastu súgdýrini, sum verpa – eru eisini bara í Avstralia. Dingohundurin er eitt av teimum fáa súgdýrum, sum ikki er pungdýr. Í áunum er eitt slag av krokodillum, og í áum og vøtnum svimja fiskar, sum hava lungu. Eitt dýr er til ógvuligan skaða fyri jarðarbrúkið í Avstralia, og tað er kaninin. Tær vóru av fyrstan tíð førdar úr Evropa til stuttleika, men nørdust so nógv, at tær hava verið ein sonn landaplága í Avstralia. Aftrat tí tær eta - 5 kaninir verða roknaðar at eta ímóti einum seyði – grava tær jørðina á gos, so neyt og hestar fara í holurnar og beinbrótast. Fuglarnir eru eisini sjáldsamir; har eru t. d. svartir [[Svanur|svanir]] og hvítar [[ørn]]ir. Av strutsum eru tvey sløg, emuin og kasuarin. Láturfuglurin heldur til í skógunum; hann er ikki heilt væl lýddur, tí hann hevur eitt andskræmiligt neggjandi mál, og er tí ógvuliga troyttandi at hoyra, men hann ger góða nyttu, tí hann drepur tann skaðiliga tikaraeiturormin. Lúðrarvelið er eisini skógarfulglur, hann dugir at herma eftir hvørjum dýri, tað skal vera. Evropararnir førdu øll vanlig húsdýr við sær, og tey hava trivist ógvuliga væl. Í ongum heimsparti er plantu- og dýrameingið so óvanligt og fjølbroytt sum í Avstralia. Eini 50 kengurusløg eru í Avstralia. Reyða kenguran er av størstu kengurum; kallkenguran kann verða yvir tveir metrar høg <ref>http://animal.discovery.com/mammals/kangaroo-info.htm</ref>. Kenguran etur mest gras og bløð. Kenguran heldur til á vallfløtunum. Hesar fløtur eru mest sum avvaksnar við kengurugrasi. Tað verður 50 cm. høgt og veksur í túgvum. Hvøss grassløg vaksa, har ið turrasti er. Nógvar vallfløtur eru nú veltar og liggja sum bøur ella beiti hjá fenaðinum. Kenguran hevur før afturbein og føran hala. Tey sterku afturbeinini eru væl skapað at leypa við. Kengura kann leypa einar 70 km. um tíman. Kjarrkengura (''wallaby'') er lítil, reyðhálsut kengura. Hon verður eisini nevnd halabrúna kenguran ella Bennet's kenguran. Avstralski villi hundurin, dingo, kom helst ikki til Avstralia fyrrenn fyri 40 000 árum síðan, samstundis sum aboriginarnir settust niður. Føðin hjá dingohundinum er fjølbroytt, til dømis fuglur, kengura, kanin og [[skriðdýr]]. Hann tekur eisini seyð. Trøini í Avstralia eru mest sum øll av tí slagnum, sum teir kalla evkalyptus. Tað eru fleiri sløg av evkalyptustrøum, og summi kunnu verða heilt høg, einar 100 metrar og meir, okkurt einstakt træ kemur upp í 160 metrar og er tá millum heimsins størstu trø. Sunnarlaga í Avstralia á teimum heyggjutu grasfløtunum vaksa m.a. evkalyptustrø. Eini 500 sløg av eykalyptustrøum eru til. At kalla øll hava sín uppruna í Avstralia. Posabjørnin (koalabjørnin) etur t. d. so at siga bara bløð av evkalyptustræinum. Posabjørnin er bara í evkalyptusskógunum í Avstralia. Tað mesta av ævi sínari heldur hon til uppi í trøunum. Hon etur um náttina og svevur næstan 18 tímar um samdøgrið. ==Notur== {{reflist|group="N"|30em}} == Kelduávísingar == {{Reflist|2}} == Ávísingar úteftir == * [https://snar.fo/tema/landafroedi/heimsins-lond/avstralia/ Avstralia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170702163117/http://snar.fo/tema/landafroedi/heimsins-lond/avstralia/ |date=2017-07-02 }}, snar.fo (á føroyskum) *[https://en.wikivoyage.org/wiki/Australia Australia], wikivoyage.org (á enskum) {{Commonscat|Australia}} {{Oseania}} [[Bólkur:Avstralia]] [[Bólkur:Kyrrahavsoyggjarnar]] j9zneqh0qjh774xcvo68qynwqgjhe4n 0 8453 389022 333528 2026-08-09T03:05:28Z InternetArchiveBot 24584 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 389022 wikitext text/x-wiki '''Kristiliga sangkórið''' er eitt føroyskt kór. Kórið varð sett á stovn í 1953 av dananum Borgen Hansen. Fyrstu árini varð vant í Sjómanshúsinum í Havn, seinni fekk kórið størri tilknýti til KFUM í Havn og venur har einaferð um vikuna, onkuntið meira. Kristiliga sangkórið plagar at skipa fyri einari várkonsert og jólakonsert í Dómkirkjuni í Havn. == Kórleiðarar == * 1953-60 Borgen Hansen<ref>[http://epaper.infomedia.dk/portal/fao/search?query=Kristiliga%20sangk%C3%B3ri%C3%B0 epaper.infomedia.dk - Sosialurin 3. mars 1988]{{Deyð leinkja|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 1960-61 Frank Reines * 1961-66 Alfred Dahl * 1966-72 [[Eilif Samuelsen]] * 1968-69 [[Jóannes Nolsøe]] * 1972-73 [[Knút Olsen]] * 1973-83 Jóannes Nolsøe * [[Kári Bæk]] * [[Bjarni Restorff]] * [[Pauli í Sandagerði]] == Keldur == {{Reflist}} * Tónleikarsummarið. Í: Gluggin nr. 4/[[1970]]. [[Bólkur:Føroysk kór]] [[Bólkur:1953]] {{stubbi}} e070t96vdbo4lhv67bd6y9dwk13ftzg 0 8457 389017 359602 2026-08-09T01:45:28Z InternetArchiveBot 24584 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 389017 wikitext text/x-wiki '''Havnarkórið''' varð stovnað í 1966 sum '''Útvarpskórið'''. Tað var eftir áheitan frá Útvarpi Føroya, at kórið varð stovnað og varð tí uppkallað eftir Útvarpinum. Kórið vandi fyrstu ferð 24. januar 1966 og framførdi fyrstu ferð í Útvarpi Føroya á grækarismessu 1966. Í 1969 helt samstarvið við Útvarpið uppat, men kórið helt tó fram. Kórið ferðaðist uttanlands longu frá fyrstu árunum. Í 1973 fór kórið til Eysturríki til Europa Cantata, og tá fingu tey sær navnið Havnarkórið. Kórleiðari tey fyrstu mongu árini var [[Ólavur Hátún]].<ref>{{Cite web |title=epaper.infomedia.dk - Sosialurin 6. apríl 1991, síða 5 og baksíðan |url=http://epaper.infomedia.dk/portal/fao/search?query=Havnark%C3%B3ri%C3%B0%2025%20%C3%A1r%20gr%C3%A6karismessu |access-date=2016-02-09 |archivedate=2024-12-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241215110342/https://epaper.infomedia.dk/portal/fao/search?query=Havnark%C3%B3ri%C3%B0%2025%20%C3%A1r%20gr%C3%A6karismessu }}</ref> Í 2014 tók Leif Hansen við sum kórleiðari. == Keldur == {{Reflist}} * Brekkunum, Hans Erland í: Europa cantat - Europa syngur. Í: Gluggin nr. 8-9/[[1970]]. * Tónleikarsummarið. Í: Gluggin nr. 4/[[1970]]. [[Bólkur:Føroysk kór]] [[Bólkur:1966]] {{stubbi}} hu08f5nv73mcm405i5jyo3o7eis4t1u 0 8506 389024 381365 2026-08-09T03:35:30Z InternetArchiveBot 24584 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 389024 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Martin_Luther_King_Jr_NYWTS.jpg|thumb|right|200px|Martin Luther King Jr. (1964)]] '''Martin Luther King Jr.''' ([[15. januar]] [[1929]] - [[4. apríl]] [[1968]]) var føddur í [[Atlanta]], [[Georgia (USA)|Georgia]] í [[USA]]. Hann var prestur og gjørdist gitin fyri javnstøðu ímillum hvít og [[Afroamerikanarar|svørt]]. King var ávirkaður av [[Gandhi]] og fekk [[Afroamerikanarar|svartar amerikanarar]] at mótmæla friðarliga og virðiliga. Sjálvur var hann uppi í mongum mótmælisgongum og gjørdist tann navngitnasti og virðiligasti í borgararættindastríðnum. Hann varð myrdur í [[1968]], tað elvdi til harm og míkla vreiði, og órfriður brast á í 125 býum í [[USA]]. King helt, at "the Founding Fathers" høvdu [[Bíblian|Bíbliuna]], tann [[Kristindómur|kristna]] moralin sum grundvøll, tá [[USA]] varð sett á stovn. Tí var tað, at hann vildi integrera sítt fólk í tað [[Kapitalisma|kapitalistiska]] [[USA|Amerika]]. Hann sá tað góða við tí politisku skipanini í [[USA]], sum hann segði bygdi á javnaðarhugsjónina í [[Liberalisma|liberalismuni]]; hann sá møguleikar í at broyta skipanina innanfyri normarnar í tí [[USA|amerikanska]] dreyminum. King fekk Friðarheiðursløn Nobels í [[1964]], eftir at borgararættindarørslan hevði fingið "The Civil Rights Act 15" samtykt. Hendan talan hevur, av fleiri orsøkum, ógvuliga stóran týdning. Fyri tað fyrsta leggur hon stóran dent á búskapartrupulleikan, ikki bara í USA, men finst eisini at valdsbýtinum í heiminum sum heild. Fyri tað annað verður røðan hildin í [[Oslo]], og verður tí send ''worldwide'', og ikki einans í landsdekkandi [[USA|amerikanskum]] sjónvarpi. Tað triðja, sum ger hana sera týdningarmikla í hesum høpi er, at hon verður av talsmonnum fyri brotástøði mett sum umskiftið í arbeiði Kings. Eftir hesa røðu halda teir, at hann skiftir fokus frá rasujavnað til fátækdømi. [[Vincent Gordon Harding]], ein vinmaður Kings sigur, at King í [[1966]] hevði halgað teimum fátæku arbeiði sítt. ==Slóðir úteftir== *[http://epaper.infomedia.dk/wxa/19860130?s=1&p=8 Minnisdagur um Martin Luther King]{{Deyð leinkja|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Sosialurin, 30. januar 1986 {{rað|King, Martin Luther}} {{Commonscat|Martin Luther King, Jr.}} [[Bólkur:Amerikanarar]] [[Bólkur:Afroamerikanarar]] [[Bólkur:Nobelprísvinnarar]] [[Bólkur:Føðingar í 1929]] [[Bólkur:Andlát í 1968]] pie88flm5odw8mrw3kgf1o3rei31ed0 0 14536 389025 384490 2026-08-09T04:47:37Z InternetArchiveBot 24584 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 389025 wikitext text/x-wiki '''Sonne Smith,''' (føddur í [[Vágur|Vági]] [[Ólavsøka|ólavsøkudag]] í [[1946]], deyður á Tvøroyri [[30. mars]] [[2025]]) var føroyskur tíðindamaður, rithøvundur og týðari.<ref>[https://kvf.fo/greinar/2025/03/31/minningarord-um-sonna-smith Minningarorð um Sonna Smith], kvf.fo, 31. mars 2025</ref> Hann tók hægri handilsprógv í [[Odense]] í [[1968]] og journalistiskt prógv á [[Danmarks Journalisthøjskole]] í [[1977]]. Høvuðsgrein hansara á journalistháskúlanum var heimspolitikkur. Hetta var seinni støðið undir teimum mongu sendingunum, sum hann gjørdi seinni saman við [[Hans Holm]], tí søgufróða, geografiska snillinginum. Hann hevur drúgva journalistiska yrkisleið í útvarpi og á bløðum, var arbeiðsmaður, fiskimaður, krambakallur og skrivstovumaður í sínum ungu døgum, umframt at hann hevur spælt við í fleiri sjónleikum sum áhugaleikari. Longu í [[1968]] legði hann lunnar undir tær væl umtóktu poppsendingarnar í [[Útvarp Føroya|Útvarpi Føroya]]. Sonne Smith var giftur við Káru Gunnu Óladóttir. Hann varð einkjumaður í [[1997]]. Fyrra kona hansara æt Anna, fødd Poulsen, úr [[Klaksvík]]. Hon var lærari. Tey bæði fingu dóttrina Mariu Kristinu í [[1985]]. Sonne Smith skrivaði sína fyrstu bók í [[1999]]. Tað var tann bílagda bókin um frítíðarfelagið [[Kaggin|Kaggan]], ið Sonne var við til at seta á stovn í 1969.<ref>{{cite web |url=https://epaper.infomedia.dk/portal/fao/search?query=thomas%20michael%20smith |title=Mjørkadalur dróg konufólkini |last1=Lindenskov |first1=Eirikur |date=20. november 1999 |website=timarit.fo |publisher=Sosialurin |accessdate=1. februar 2021 |archivedate=2023-10-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231009105944/https://epaper.infomedia.dk/portal/fao/search?query=thomas%20michael%20smith }}</ref> Annars hevur hann gjørt onkra sketjs, eitt nú fyri [[Postverk Føroya]], tá ið tað hevði sítt 25-ára hald í [[Listaskálin|Listaskálanum]] í [[2001]], og hann hevur skrivað fleiri ferðafrásagnir, bæði til útvarp og bløð. Hann hevur ferðast víða. Seinasta avrikið er ein søga í "Mínari Jólabók 2004" um ein reypara, sum hann rópar Sámal Skrøgg. Sonne hevur eisini týtt onnur mál til føroyskt. Hann týddi tað fyrsta heftið hjá [[Harold R. Foster]] um Valiant Prins úr [[Enskt mál|enskum]] í [[1987]] eftir áheitan frá [[Føroya Lærarafelag]]. Sonne er sonur listamannin [[William Smith]] og bróðirsonur listakvinnuna [[Ruth Smith]] úr [[Vágur|Vági]]. Bróðir Sonna, [[Thomas Michael Smith]], var listamaður og rithøvundur. == Útgávur == === Egnar útgávur === * 1999 - Kaggin 1969-99 * 2010 - Søgan um jødarnar * 2011 - Søgan um indianararnar<ref>[http://www.hnj.fo/include/main.asp?sida=../Link/viewbog2&id=2267 Hnj.fo]{{Deyð leinkja|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Týðingar === * 2010 - Eitt hjarta úr steini - Mannajagstrarin 1, eftir [[Jan Kjær]], Sonne Smith týddi til føroyskt<ref>[http://www.bokaklubbin.fo/Barnab%C3%B8kur-7.aspx?ID=1231&ProductID=PROD865 Bokaklubbin.fo]{{Deyð leinkja|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Mannajagstrarin 1 - Eitt hjarta úr steini</ref> * 2011 - Ongar reglur - Mannajagstrarin 2, eftir Jan Kjær, Sonne Smith týddi til føroyskt * 2011 - Fongurin hjá kannibalinum - Mannajagstrarin 3, eftir Jan Kjær, Sonne Smith týddi til føroyskt == Keldur == <references/> {{DEFAULTSORT:Smith, Sonne}} [[Bólkur:Føroyskir rithøvundar]] [[Bólkur:Føroyskir týðarar]] [[Bólkur:Føðingar í 1946]] [[Bólkur:Andlát í 2025]] [[Bólkur:Vágbingar]] q28hds46e5kuewx7o1ihg92pu1h9w5e 0 14941 389008 374060 2026-08-08T21:17:20Z Martin Macha 2111 23177 /* */ 389008 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Land| uppruna_navn = República de Colombia| navn = Kolumbia| mynd_flagg = Flag of Colombia.svg| mynd_skjald = Coat of arms of Colombia.svg| motto = "Libertad y Orden"| mynd_positión = COL orthographic (San Andrés and Providencia special).svg| alment_mál = [[Spanskt mál|Spanskt]]| høvuðsstaður = [[Bogotá]]| forseti_heitið = Forseti| forseti = [[Abelardo de la Espriella]] | løgmaður_heitið = Varaforseti| løgmaður = [[José Manuel Restrepo]]| vídd = 1.138.748| vatn = 8,8 %| íbúgvar = 46 413 791| íbúgvar_ár = 2014| íbúgvar_km2 = 40,76| fullveldi = 7. august 1819 <br />(frá [[Spania]])| gjaldoyra = Peso (COP)| tíðarzona = [[UTC]] -5| tjóðsangur = "¡Oh, Gloria Inmarcesible!"| alnet_økisnavn = [[.co]]| telefon_landakota = 57| spenningur = | viðmerkingar = | }} '''Kolumbia''' ('''República de Colombia''') er eitt land í útnyrðingshorninum av [[Suðuramerika]]. Fólkatalið er umleið 49 mió. ella 913 ferðir so nógv sum í Føroyum. Víddin er 1,141,748 ferkilometrar ella umleið 700 ferðir størri enn Føroyar. Høvuðsstaðurin er [[Bogotá]] og tað er eisini størsti býur í Kolumbia. Høvuðsmálið er [[Spanskt mál|spanskt]]. Síðan 1819, tá ið Kolumbia gjørdist sjálvstøðugt ríki, hevur javnan verið [[borgarakríggj]], og seinastu árini hevur verið blóðugt stríð ímillum [[Narkotika|drøggfelagsskapir]], sum stríðast um vald. Vinstravíðgongda uppreistrarliðið [[FARC]] hevur barst móti kolumbisku stjórnini síðan 1964, og tað er harvið longsta vápnaða stríðið í [[Latínamerika]]. Einki annað land í heiminum dyrkar so nógv [[kokain]] sum Kolumbia. Stóru áirnar, t.d. [[Orinocoá]] og [[Amasoná]], eru týdningarmiklar vøruflutningsleiðir. == Landafrøði == [[Mynd:Chundwa (pico Colon).jpg|thumb|left|Pico Cristóbal Colón]] [[Mynd:Amanecer_Sierra_Nevada_de_Santa_Marta.jpg|thumb|left|Pico Simón Bolívar]] [[Mynd:Rio Magdalena map.png|thumb|right|250px|Áin Magdalena. Landið hevur strond bæði móti [[Kyrrahavið|Kyrrahavinum]] og móti [[Karibiska Havið|Karibiska havinum]], og aftur at hesum eru nógvar áir.]] Kolumbia er 1.138.914 km² stórt og landið hevur mark í útnyrðing við [[Panama]], í eystri við [[Venesuela]], í landsynning og suðri við [[Brasil]] og í útsynning við [[Peru]] og [[Ekvador]]. Oman úr fjøllunum renna nógvar áir. ''Rio Magdalena'' eitur longsta áin í Kolumbia. Hon kemur úr fjøllunum suðuri í landinum og rennur norður ígjøgnum Kolumbia út í [[Karibiahav|Karibiahavið]]. Áin er 1.540 km long. Hægstu fjøllini standa norðuri í landinum, tætt við markið til Venesuela. Teir hægstu tindarnir eru ''Pico Cristóbal Colón'' og ''Pico Simón Bolívar'', sum báðir eru 5.775 metrar høgir. Nevade del Ruiz er hægst liggjandi virkna gosfjall og liggur í [[Andesfjøll|Andesfjøllum]] í Kolumbia. Gosfjallið goysti í 1985, og ta ferðina doyðu 23,000 fólk. Býurin Armero var tann harðast rakti, tí har doyðu umleið tríggir fjóðingar av íbúgvunum, sum undan vanlukkuni vóru 28.700 í tali. Tað var ikki tí, at sjálvt gosið var so ógvusligt, men tað var blandingin av grótbræðingini, runu og smeltaða ísinum, sum gjørdist vanlukkulig fyri økið. Tá bræðingin kom longur oman í lendið, blandaðist hon við áirnar longur niðri, og støðan gjørdist ikki betur av, at regnið oysti niður í hesum økinum henda dagin. Tí gekk tað skjótt og bara fýra tímar eftir at tað byrjaði at goysa, hevði grótbræðingin flutt seg meira enn 60 míl – slakar 100 kilometrar. == Búskapur == Nógv veðurlagsbelti eru í Kolumbia, og tí ber til at hava ein ógvuliga fjølbroyttan [[Landbúnaður|landbúnað]]. Í mong ár var [[kaffi]] høvuðssútflutningsvøra landsins, og Kolumbia dyrkar, næst eftir [[Brasil]], mesta kaffi í heiminum. Tá ið berini eru hentað, verða tey latin í stórar kassar og sett at turka í [[sólin]]i. Av tí at kaffiprísurin alsamt er fallin á heimsmarknaðinum, hevur Kolumbia verið noytt at leggja dent á at dyrka aðra grøði til útflutnings, t.d. sukur, bananir, [[bummull]] og blómur. [[Olja|Oljuvinnan]] hevur fingið stóran týdning í búskapinum í Kolumbia, eftir tað at nógv olja varð funnin í ein landnyrðing úr [[Bogotá]]. Á oljureinsiverkum, sum tí í býnum [[Barrankuilla]], verður ráoljan gjørd til brennievni til [[bilar]] og [[Flogfar|flogfør]]. Eisini er nikkul funnið og ovurstórar kolalindir, tær størstu í [[Latínamerika]]. [[USA]], [[Týskland]] og [[Japan]] eru størstu handilsfelagar hjá Kolumbia. == Søga == [[Mynd:Nevado_del_Ruiz_by_Edgar.png|thumb|right|250px|Í Kolumbia eitur hægsta [[Gosfjøll|gosfjallið]] Nevade del Ruiz. Tindurin, sum er meiri enn 5.000 metrar høgur, liggur undir einum tjúkkum lagi av kava og ísi.]] [[Mynd:Playa_Blanca,_Barú.jpg|thumb|right|250px|Baðistrond við [[Cartagena]].]] Tá ið sponsku hertakararnir komu til Kolumbia í 1499, komu teir til eina siðmenning, sum átti ógvuliga nógv [[gull]]. Eisini hoyrdu teir um ein duldarfullan, horvnan bý, nevndur [[El Dorado]], har so nógv ríkidømi var, at tað bar av øllum viti, men hann er ikki funnin enn. Spaniamenn bygdu m.a. lívliga havnabýin, [[Cartegna]], í 16. øld. Haðan sigldu stóru sponsku galleónirnar til [[Evropa]], fullfermdar av dýrgripum, sum vóru stolnir frá indiánunum. Gomlu býarmúrarnir og glæsiligu stórmanshúsini og kirkjurnar standa enn; eisini mongu hervirkini, sum spaniamenn bygdu at verja seg fyri [[Sjórænarar|sjórænarum]] og álopum úr grannalondunum. Lítla bygdin, San Augustin, tætt við fjøllini suðuri í landinum er gitin fyri sínar gomlu steinmyndir. Standmyndirnar eru minst 800 ára gamlar, men vit vita lítið um fólkið, ið høgdi tær. Summir serfrøðingar halda staðin hava verið halgimiðdepil, har bygdarfólkið jarðaði síni deyðu og setti høggmyndirnar á leiðini. Tá ið Spania hevði tikið stórar partar í Suðuramerika, legði tað londini beinleiðis undir sponsku trúnuna. Eitt ráð varð, sum skuldi gera lógir og hava umsjón við fíggjarmálum. Varakongar, sum stóðu undir spanska konginum, vórðu settir at stýra ovurstórum londum. Í 1717 varð varakongsdømið [[Nýgranada]] stovnað. Tað vóru londini, sum nú eru Kolumbia, [[Venesuela]] og [[Ekvador]]. Varakongarnir høvdu ábyrgd av landspartadómstólum ''audiencias'', sum høvdu rættarligan, fyrisitingarligan og fíggjarligan myndugleika í sínum landsparti. Varakongarnir, dómarar og embætismenn vóru spanskir. Ríkir góðseigarar av spanskari ætt, føddir í Suðuramerika, vóru illa í øgn við spanska yvirvaldið, tí at tað forðaði teimum í at fáa politiska ávirkan á samfelagið. == Mentan == Allir kolumbiar duga at dansa kumbia, enntá børnini. Dansurin hevur røtur aftur í afrikanska mentan, frá trælunum, ið vórðu førdir til Kolumbia úr [[Afrika]] í 19. øld, og í spanska og [[Indianarar|indiánska]] mentan. Mannfólkini eru í hvítum klæðum var trælabúnin. Konufólkaklæðini líkjast sponskum klæðum. ==Fólkið== Fólkið er sera blandað. Umleið helvtin er ein blandingur av hvítum og [[Upprunafólk í Norður- og Suðuramerika|indiánarum]], 20 % eru hvít, 5% svørt og 20% mulattar. Málið er [[Spanskt mál|spanskt]], og tey flestu eru [[katolikkar]]. Fólkatalið er umleið 49 mió. ella 913 ferðir so nógv sum í Føroyum. == Keldur == <references/> == Slóðir úteftir == {{Commonscat|Colombia}} {{Suðuramerika}} [[Bólkur:Kolumbia]] [[Bólkur:Suðuramerika]] 5n2p0sx855l6kn77xse5s69di81pm23 389009 389008 2026-08-08T21:18:23Z Martin Macha 2111 23177 /* */ 389009 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Land| uppruna_navn = República de Colombia| navn = Kolumbia| mynd_flagg = Flag of Colombia.svg| mynd_skjald = Coat of arms of Colombia.svg| motto = "Libertad y Orden"| mynd_positión = COL orthographic (San Andrés and Providencia special).svg| alment_mál = [[Spanskt mál|Spanskt]]| høvuðsstaður = [[Bogotá]]| forseti_heitið = Forseti| forseti = [[Abelardo de la Espriella]] | løgmaður_heitið = Varaforseti| løgmaður = [[José Manuel Restrepo]]| vídd = 1.138.748| vatn = 8,8 %| íbúgvar = 53 399 171| íbúgvar_ár = 2026| íbúgvar_km2 = 46,77| fullveldi = 7. august 1819 <br />(frá [[Spania]])| gjaldoyra = Peso (COP)| tíðarzona = [[UTC]] -5| tjóðsangur = "¡Oh, Gloria Inmarcesible!"| alnet_økisnavn = [[.co]]| telefon_landakota = 57| spenningur = | viðmerkingar = | }} '''Kolumbia''' ('''República de Colombia''') er eitt land í útnyrðingshorninum av [[Suðuramerika]]. Fólkatalið er umleið 53,4 mió. ella 913 ferðir so nógv sum í Føroyum. Víddin er 1,141,748 ferkilometrar ella umleið 700 ferðir størri enn Føroyar. Høvuðsstaðurin er [[Bogotá]] og tað er eisini størsti býur í Kolumbia. Høvuðsmálið er [[Spanskt mál|spanskt]]. Síðan 1819, tá ið Kolumbia gjørdist sjálvstøðugt ríki, hevur javnan verið [[borgarakríggj]], og seinastu árini hevur verið blóðugt stríð ímillum [[Narkotika|drøggfelagsskapir]], sum stríðast um vald. Vinstravíðgongda uppreistrarliðið [[FARC]] hevur barst móti kolumbisku stjórnini síðan 1964, og tað er harvið longsta vápnaða stríðið í [[Latínamerika]]. Einki annað land í heiminum dyrkar so nógv [[kokain]] sum Kolumbia. Stóru áirnar, t.d. [[Orinocoá]] og [[Amasoná]], eru týdningarmiklar vøruflutningsleiðir. == Landafrøði == [[Mynd:Chundwa (pico Colon).jpg|thumb|left|Pico Cristóbal Colón]] [[Mynd:Amanecer_Sierra_Nevada_de_Santa_Marta.jpg|thumb|left|Pico Simón Bolívar]] [[Mynd:Rio Magdalena map.png|thumb|right|250px|Áin Magdalena. Landið hevur strond bæði móti [[Kyrrahavið|Kyrrahavinum]] og móti [[Karibiska Havið|Karibiska havinum]], og aftur at hesum eru nógvar áir.]] Kolumbia er 1.138.914 km² stórt og landið hevur mark í útnyrðing við [[Panama]], í eystri við [[Venesuela]], í landsynning og suðri við [[Brasil]] og í útsynning við [[Peru]] og [[Ekvador]]. Oman úr fjøllunum renna nógvar áir. ''Rio Magdalena'' eitur longsta áin í Kolumbia. Hon kemur úr fjøllunum suðuri í landinum og rennur norður ígjøgnum Kolumbia út í [[Karibiahav|Karibiahavið]]. Áin er 1.540 km long. Hægstu fjøllini standa norðuri í landinum, tætt við markið til Venesuela. Teir hægstu tindarnir eru ''Pico Cristóbal Colón'' og ''Pico Simón Bolívar'', sum báðir eru 5.775 metrar høgir. Nevade del Ruiz er hægst liggjandi virkna gosfjall og liggur í [[Andesfjøll|Andesfjøllum]] í Kolumbia. Gosfjallið goysti í 1985, og ta ferðina doyðu 23,000 fólk. Býurin Armero var tann harðast rakti, tí har doyðu umleið tríggir fjóðingar av íbúgvunum, sum undan vanlukkuni vóru 28.700 í tali. Tað var ikki tí, at sjálvt gosið var so ógvusligt, men tað var blandingin av grótbræðingini, runu og smeltaða ísinum, sum gjørdist vanlukkulig fyri økið. Tá bræðingin kom longur oman í lendið, blandaðist hon við áirnar longur niðri, og støðan gjørdist ikki betur av, at regnið oysti niður í hesum økinum henda dagin. Tí gekk tað skjótt og bara fýra tímar eftir at tað byrjaði at goysa, hevði grótbræðingin flutt seg meira enn 60 míl – slakar 100 kilometrar. == Búskapur == Nógv veðurlagsbelti eru í Kolumbia, og tí ber til at hava ein ógvuliga fjølbroyttan [[Landbúnaður|landbúnað]]. Í mong ár var [[kaffi]] høvuðssútflutningsvøra landsins, og Kolumbia dyrkar, næst eftir [[Brasil]], mesta kaffi í heiminum. Tá ið berini eru hentað, verða tey latin í stórar kassar og sett at turka í [[sólin]]i. Av tí at kaffiprísurin alsamt er fallin á heimsmarknaðinum, hevur Kolumbia verið noytt at leggja dent á at dyrka aðra grøði til útflutnings, t.d. sukur, bananir, [[bummull]] og blómur. [[Olja|Oljuvinnan]] hevur fingið stóran týdning í búskapinum í Kolumbia, eftir tað at nógv olja varð funnin í ein landnyrðing úr [[Bogotá]]. Á oljureinsiverkum, sum tí í býnum [[Barrankuilla]], verður ráoljan gjørd til brennievni til [[bilar]] og [[Flogfar|flogfør]]. Eisini er nikkul funnið og ovurstórar kolalindir, tær størstu í [[Latínamerika]]. [[USA]], [[Týskland]] og [[Japan]] eru størstu handilsfelagar hjá Kolumbia. == Søga == [[Mynd:Nevado_del_Ruiz_by_Edgar.png|thumb|right|250px|Í Kolumbia eitur hægsta [[Gosfjøll|gosfjallið]] Nevade del Ruiz. Tindurin, sum er meiri enn 5.000 metrar høgur, liggur undir einum tjúkkum lagi av kava og ísi.]] [[Mynd:Playa_Blanca,_Barú.jpg|thumb|right|250px|Baðistrond við [[Cartagena]].]] Tá ið sponsku hertakararnir komu til Kolumbia í 1499, komu teir til eina siðmenning, sum átti ógvuliga nógv [[gull]]. Eisini hoyrdu teir um ein duldarfullan, horvnan bý, nevndur [[El Dorado]], har so nógv ríkidømi var, at tað bar av øllum viti, men hann er ikki funnin enn. Spaniamenn bygdu m.a. lívliga havnabýin, [[Cartegna]], í 16. øld. Haðan sigldu stóru sponsku galleónirnar til [[Evropa]], fullfermdar av dýrgripum, sum vóru stolnir frá indiánunum. Gomlu býarmúrarnir og glæsiligu stórmanshúsini og kirkjurnar standa enn; eisini mongu hervirkini, sum spaniamenn bygdu at verja seg fyri [[Sjórænarar|sjórænarum]] og álopum úr grannalondunum. Lítla bygdin, San Augustin, tætt við fjøllini suðuri í landinum er gitin fyri sínar gomlu steinmyndir. Standmyndirnar eru minst 800 ára gamlar, men vit vita lítið um fólkið, ið høgdi tær. Summir serfrøðingar halda staðin hava verið halgimiðdepil, har bygdarfólkið jarðaði síni deyðu og setti høggmyndirnar á leiðini. Tá ið Spania hevði tikið stórar partar í Suðuramerika, legði tað londini beinleiðis undir sponsku trúnuna. Eitt ráð varð, sum skuldi gera lógir og hava umsjón við fíggjarmálum. Varakongar, sum stóðu undir spanska konginum, vórðu settir at stýra ovurstórum londum. Í 1717 varð varakongsdømið [[Nýgranada]] stovnað. Tað vóru londini, sum nú eru Kolumbia, [[Venesuela]] og [[Ekvador]]. Varakongarnir høvdu ábyrgd av landspartadómstólum ''audiencias'', sum høvdu rættarligan, fyrisitingarligan og fíggjarligan myndugleika í sínum landsparti. Varakongarnir, dómarar og embætismenn vóru spanskir. Ríkir góðseigarar av spanskari ætt, føddir í Suðuramerika, vóru illa í øgn við spanska yvirvaldið, tí at tað forðaði teimum í at fáa politiska ávirkan á samfelagið. == Mentan == Allir kolumbiar duga at dansa kumbia, enntá børnini. Dansurin hevur røtur aftur í afrikanska mentan, frá trælunum, ið vórðu førdir til Kolumbia úr [[Afrika]] í 19. øld, og í spanska og [[Indianarar|indiánska]] mentan. Mannfólkini eru í hvítum klæðum var trælabúnin. Konufólkaklæðini líkjast sponskum klæðum. ==Fólkið== Fólkið er sera blandað. Umleið helvtin er ein blandingur av hvítum og [[Upprunafólk í Norður- og Suðuramerika|indiánarum]], 20 % eru hvít, 5% svørt og 20% mulattar. Málið er [[Spanskt mál|spanskt]], og tey flestu eru [[katolikkar]]. Fólkatalið er umleið 49 mió. ella 913 ferðir so nógv sum í Føroyum. == Keldur == <references/> == Slóðir úteftir == {{Commonscat|Colombia}} {{Suðuramerika}} [[Bólkur:Kolumbia]] [[Bólkur:Suðuramerika]] o7t9szpu1mmjaerofetrgexpirien47 0 15726 389021 386353 2026-08-09T02:40:23Z InternetArchiveBot 24584 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 389021 wikitext text/x-wiki '''Karavella Marionett-Teatur''' er eitt einkvinnu marionett-teatur úr [[Tórshavn]]. Eigarin og stovnarin er høvundurin [[Rakel Helmsdal]]. == Leikir == <references/> 1. leikár (2011/12): ''Revurin við silkiturriklæðinum'' (leikrit: Rakel Helmsdal, leikstjórn: Hedvig Westerlund-Kapnas) 2. leikár (2012/13): ''Skrímslini'' (leikrit: Rakel Helmsdal eftir bókunum hjá Áslaug Jónsdóttir, Kalle Guettler og Rakel Helmsdal, leikstjórn: Hedvig Westerlund-Kapnas) == Slóðir úteftir == *[http://karavella-marionett.blogspot.com/ Um Karavella Marionett-Teatur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502012821/http://karavella-marionett.blogspot.com/ |date=2013-05-02 }} {{stubbi}} [[Bólkur:Sjónleikur]] [[Bólkur:Undirhald]] ervki5ebhfifo8xw2hi4n3h7lyl85sy 0 17843 389014 382059 2026-08-09T00:34:03Z InternetArchiveBot 24584 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 389014 wikitext text/x-wiki [[File:Bardur Oskarsson.JPG|thumb|Bárður Oskarsson]] '''Bárður Oskarsson''' (føddur [[18. juli]] [[1972]] í Tórshavn) er ein [[Føroyar|føroyskur]] barnabókarithøvundur, teknari og listamaður. Hann býr í løtuni í [[Danmark]], har hann hevur nomið sær listarliga útbúgving á Skolen for billedkunst 1992 – 93. == Útgávur == [[Mynd:Faroese stamp 688.jpg|200px|thumbnail|Føroyskt frímerki frá 2010 við tekning frá bókini Ein hundur, ein ketta og ein mús.]] === Barnabøkur, høvundur og teknari === Barnabøkur, har Bárður Oskarsson hevur bæði skrivað og teknað: *Ein hundur ein ketta og ein mús, [[Bókadeild Føroya Lærarafelags]] (BFL), 2004 *Beini, BFL, 2007 *Pól, hin kuli giraffurin, BFL, 2007 *Flata kaninin, BFL, 2011 === Barnabøkur og aðrar bøkur, har Bárður Oskarsson er teknari === *Tussarnir á tussatindi, Hermannsson, BFL, 1993 *Tunnuflakin, Debes Dahl, Skúlabókag. 1991 *Margreta og Mjólkin, Vang, BFL, 2002 *Um svidnu pussifelluna og.., Gaard, BFL, 2003 *Tónalæra 1, 2, 3, 4, Skúlabókgrunnurin, 2004 *Um træskoytur og.., Gaard, BFL, 2004 *Um gentur og.., Gaard, BFL, 2005 === Bøkur hjá Bárður Oskarsson umsettar til danskt === *Træet. Torgard, 2018 *Wilbert. Torgard, 2017 *Kampen om det gode græs. Torgard, 2017. *Den flade kanin. Torgard, 2011. *Poul, en cool giraf. Torgard, 2009. *Kødbenet. Torgard, 2008. *En hund, en kat og en mus. Torgard, 2008. <ref>{{Cite web |url=https://torgard.dk/forfatter/bardur-oskarsson/ |title=Torgard.dk, Bárður Oskarsson |accessdate=2017-12-12 |archive-date=2017-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171212084353/https://torgard.dk/forfatter/bardur-oskarsson/ |dead-url=yes |archivedate=2017-12-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171212084353/https://torgard.dk/forfatter/bardur-oskarsson/ }}</ref> === Bøkur útkomnar á týskum === * Das platte Kaninchen, Jacoby & Stuart, 2013, upprunaheiti: Flata kaninin<ref>[http://www.bfl.fo/V%C3%ADs-t%C3%AD%C3%B0indi.aspx?ID=881&M=News&NewsID=6782 Bfl.fo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131112092512/http://www.bfl.fo/V%C3%ADs-t%C3%AD%C3%B0indi.aspx?ID=881&M=News&NewsID=6782 |date=2013-11-12 }} Brúk fyri skúlatilfari á týskum?</ref> == Virðislønir, tilnevningar og gávugóðs == *2005 - White Raven of The international children's digital library *2005 - Fekk gávugóðs úr Grunni Torvald Poulsens *2006 - Vann [[Barna- og Ungdómsbókmentavirðisløn Útnorðurráðsins]] *2007 - Fekk [[Barnabókaheiðursløn Tórshavnar býráðs]]<ref>{{Cite web |url=http://www.mynd.fo/pages/fo/listafolk/bardur-oskarsson/barduro_cv.php |title=Mynd.fo, Bárður Oskarsson |accessdate=2012-09-25 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006072826/http://www.mynd.fo/pages/fo/listafolk/bardur-oskarsson/barduro_cv.php |dead-url=yes |archivedate=2014-10-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006072826/http://www.mynd.fo/pages/fo/listafolk/bardur-oskarsson/barduro_cv.php }}</ref> *2013 - White Raven of The international children's digital library, 2013 fyri bókina ''Stríðið um tað góða grasið'' (enskt heiti: The quarrel over the good grass)<ref>{{Cite web |url=http://www.ijb.de/files/whiteravens/wr13/faroe.htm |title=ijb.de |accessdate=2013-07-08 |archive-date=2013-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131112085747/http://www.ijb.de/files/whiteravens/wr13/faroe.htm |dead-url=yes |archivedate=2013-11-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112085747/http://www.ijb.de/files/whiteravens/wr13/faroe.htm }}</ref> *2013 - Der LUCHS-Preis für Kinder- und Jugendliteratur nr. 322 fyri bókina "Das platte kaninchen", november 2013.<ref>[http://www.boersenblatt.net/646105/ boersenblatt.net, 14.11.2013, LUCHS-Preis November für Bárður Oskarsson, Drachenflug für ein totes Kaninchen]</ref> *2014 - Tilnevndur [[Barna- og Ungdómsbókmentavirðisløn Útnorðurráðsins]] fyri bókina ''Flata kaninin'' *2014 - Tilnevndur [[Barna- og Ungdómsbókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins]] fyri bókina ''Flata kaninin'' *2015 - Fekk 1 árs starvsløn frá [[Mentanargrunnur Landsins|Mentanargrunni Landsins]].<ref>{{Cite web |url=http://www.in.fo/news-detail/news/hesi-listafolkini-hava-nu-fingid-starvsloen/ |title=in.fo - Hesi listafólkini hava nú fingið starvsløn. Skrevet af Áki Bertholdsen, 6. februar 2015 |accessdate=2016-04-06 |archive-date=2015-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150206154749/http://www.in.fo/news-detail/news/hesi-listafolkini-hava-nu-fingid-starvsloen/ |dead-url=yes |archivedate=2015-02-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150206154749/http://www.in.fo/news-detail/news/hesi-listafolkini-hava-nu-fingid-starvsloen/ }}</ref> *2016 - Tilnevndur [[Barna- og Ungdómsbókmentavirðisløn Útnorðurráðsins]] fyri bókina ''Stríðið um tað góða grasið''.<ref name="Nordic_Council_2016">{{cite web|url=http://www.norden.org/en/nordic-council/nordic-council-prizes/nordisk-raads-boerne-og-ungdomslitteraturpris/nominerede-2016/nominations-for-the-nordic-council-children-and-younge-people2019s-literature-prize-2016|title=Nominations for the Nordic Council Children and Younge People’s Literature Prize 2016|publisher=Nordic Council|accessdate=6 April 2016}}</ref> == Keldur == <references/> == Slóðir == * [http://farlit.fo/index.php/authors/bardur-oskarsson/ Bárður Oskarsson á Farlit.fo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131019042551/http://farlit.fo/index.php/authors/bardur-oskarsson/ |date=2013-10-19 }} {{DEFAULTSORT:Oskarsson, Bárður}} [[Bólkur:Føðingar í 1972]] [[Bólkur:Føroyskir rithøvundar]] [[Bólkur:Føroysk listafólk]] [[Bólkur:Føroyskir barnabókahøvundar]] 450eyucmcolfyeitaipylnocin0awu8 0 28504 389029 322407 2026-08-09T05:53:21Z Magnefl 8997 foto 389029 wikitext text/x-wiki [[File:Anguidae.jpg|thumb|right|220px|Ormaeðlur líkjast slangum.]] '''Stálormar''' (latín ''Anguis fragilis'') eru ikki rættiligar [[slangur]], men [[eðlur]]. Sum tær eru mentar, hava summar eðlur, eitt nú stálormurin, mist útlimirnar. Teir verða nevndir so, tí kroppurin skyggir sum stál. Teir eru mest í kjarri og á viðaveingi í [[Evropa]], í [[Asia|Útsynningsasia]] og í [[Afrika|Norðurafrika]]. Teir taka [[Eiturkoppur|eiturkoppar]], [[sniglar]] og [[skordýr]]. Stálormur verður einar 50 cm langur. Teir verpa ikki sum flestar aðrar eðlur, men leggja livandi, fullbúnar ungar. [[File:Anguis fragilis-m.jpg|thumb|Vaksinir hannar eru fast ljós]] [[File:Anguis fragilis-n.jpg|thumb|8 cm ungir, sum skuldu bjargast frá álopsmaur. Ungarnir hava sama litmynstur sum kvennkynið]]. {{stubbi}} {{Commonscat|Anguis fragilis}} [[Bólkur:Skriðdjór]] efx3ukcfdhpd43yxk4orjf6zpsw4715 0 29575 389026 381355 2026-08-09T05:01:00Z InternetArchiveBot 24584 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 389026 wikitext text/x-wiki '''Sverigedemokraterna''' er ein politiskur tjóðskaparflokkur í [[Svøríki]], sum varð stovnaður 6. februar 1988. Síðan 2005 hevur [[Jimmie Åkesson]] verið formaður fyri flokkin, á heysti 2014 bleiv hann sjúkrameldaður, og síðan tá hevur [[Mattias Karlsson]] verið virkandi formaður. Summi av teimum ið stovnaðu flokkin hava fyrr verið virkin í rasistiskum flokkum og felagsskapum sum [[Framstegspartiet (Svøríki)|Framstegspartiet]],<ref name="Jens Rydgren 2004">Jens Rydgren, ''Från Le Pen till Pim Fortuyn''. Sidnummer 215. Liber, 2004. ISBN 91-47-07376-4</ref> [[Sverigepartiet]] og [[Bevara Sverige Svenskt]] (BSS). Á [[Riksdagsvalið í Svøríki 2010|valinum til Riksdagen í 2010]] fekk flokkurin á fyrsta sinni stuðul frá meira enn 4% av veljarunum og fekk 20 limir valdar í [[Riksdagen]] við 5,7% av atkvøðunum. Á valinum til [[Riksdagen]] í 2014 fekk flokkurin 12,86% av akvøðunum og gjørdist harvið triðstørsti flokkur í Svøríki. Í veljarakanning eftir yvirgangsálopið í Stokkhólmi í 2017, vísur ein kanning hjá Sentio, at Svøríkidemokratarnir er nógv tann størsti flokkurin í Svøríki, við sínum 27,2 prosentum, móti 23,3 til Sosialdemokratarnar sum er næststørsti flokkur.<ref>{{Cite web |url=https://nyheteridag.se/sentio-efter-terrordadet-nytt-sd-rekord-pa-272-procent/ |title=Archive copy |accessdate=2017-04-13 |archive-date=2020-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008023842/https://nyheteridag.se/sentio-efter-terrordadet-nytt-sd-rekord-pa-272-procent/ |dead-url=yes |archivedate=2020-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201008023842/https://nyheteridag.se/sentio-efter-terrordadet-nytt-sd-rekord-pa-272-procent/ }}</ref> == Leiðsla == === Formenn === * [[Mikael Jansson]], 1995-2005 * [[Jimmie Åkesson]], 2005 ** [[Mattias Karlsson]] virkandi formaður frá oktober 2014, meðan Jimmie Åkesson er sjúkrameldaður. == Keldur == <references/> {{Svøríkistubbi}} {{Commonscat}} [[Bólkur:Sverigedemokraterna]] k6cf0buf523yy5upugqzjh63uq0ragt 0 30392 389012 388686 2026-08-09T00:15:50Z InternetArchiveBot 24584 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 389012 wikitext text/x-wiki [[File:BARBIE LOGO alt.svg|thumb|Eyðkennismerkið Barbie]] '''Barbie''' er ein mótadukka, ið er framleidd av amerikonsku leikafyritøkuni [[Mattel, Inc]]. Dukkan kom fyrst á marknaðin í [[1959]]. Amerikanska vinnulívskvinnan [[Ruth Handler]] skapti dukkuna, eftir sniðinum av einari týskari dukku, ið nevndist [[Bild Lilli]]. == Søgan == [[Ruth Handler]] eygleiddi dóttir sína Barbaru spæla sær við pappírsdukkur og legði merki til, at henni ofta dámdi at geva dukkunum vaksnar leiklutir. Á teimum døgum vóru flestar dukkur til børn sniðgivnar eftir nýføðingum. Tá Ruth innsá hetta gloppið í leikamarknaðinum, luftaði hon hugskotið, um eina dukku í kvinnukroppi, við mann sín Elliot. Elliot var við til at stovna leikafyritøkuna Mattel. Elliot var ikki serliga heitur fyri hugskotinum, og tað sama var við leiðsluni í [[Mattel]]. Tá Ruth var á einum ferðalagi í [[Evropa]] í [[1956]] við børnum sínum, Barbaru og Kenneth, sá hon týsku dukkuna [[Bild Lilli]]. Hendan dukkan, við tí vaksna kroppsforminum, var júst tað, ið Ruth hevði hugsað fyri sær. Ruth keypti tríggjar dukkur. Hon gav dóttur síni eina, men vísti hinar báðar til Mattel. Dukkan Lilli varð bygd á einum kendum teknirøðsfiguri, sum javnan var víst í myndarøð í týska dagblaðnum ''Die Bild-Zeitung''. Lilli var ein blond kjarnakvinna, ein arbeiðskvinna, ið visti hvat hon vildi, og misbrúkti gjarna menn til at fáa sín vilja. Dukkan Lilli varð fyrst seld í [[Týskland]]i í [[1955]], men varð upprunaliga bert seld til vaksin. Hon gjørdist tó umtókt ímillum børn, ið dámdu at lata hana í tey ymsu klæðini, ið kundu keypast afturat dukkuni sjálvari. Tá Ruth koma aftur til [[USA|Amerika]], fór hon at sniðgeva eina dukku eftir ímynd Lilli. Nýggja dukkan fekk navnið ''Barbie'' eftir dóttur Ruth, sum æt Barbara. Barbie var fyrstu ferð at síggja á amerikansku leikastevnuni í New York tann [[9. mars]] [[1959]]<ref>http://jwa.org/thisweek/mar/09/1959/ruth-mosko-handler Heintað 19.03.2015</ref>. Hendan dagseting er eisini brúkt sum føðingardagur Barbie. Mattel keypti rættindini til [[Bild Lilli]] í [[1964]], og varð øll framleiðsla steðgað. Fyrsta Barbie-dukkan var ílatin eina svarta og hvíta, sebra-stríputa svimjidrakt, og hevði hárið í einum hestahala. Fyrsta dukkan var at fáa bæði sum ljóshærd og myrkhærd. Dukkan var lýst sum "tannáringamodell", og vóru klæðir hennara sniðgivin av mótasniðgeva Mattel, Charlotte Johnson. Fyrstu dukkurnar vórðu framleiddar í [[Japan]], og klæðir teirra hondseymaðar av japanskum arbeiðskvinnum. Umleið 350&#8239;000 Barbie-dukkur vórðu seldar tað fyrsta árið, tær vóru framleiddar. [[File:Indian girl playing with Barbie dolls in a gated middle-class community in Bangalore.jpg|thumb|Ein indisk smágenta spælir sær við Barbie.]] Ruth Handler metti tað vera týdningarmikið, at Barbie hevði eitt vaksið útlit, og vístu tær fyrstu marknaðarkanningarnar, at summi foreldur vóru ónøgd við útsjónd dukkurnar. Serliga var tað bringan og tey týðiligu bróstini, ið teimum ikki dámdi. Útsjónd Barbie hevur verið broytt fleiri ferðir, tann kanska mest týðiliga í [[1971]], tá eyguni á dukkuni vórðu broytt til at hyggja beint fram og ikki til síðunar, sum á teimum upprunaligu dukkunum. Barbie var ein av fyrstu leikunum, ið hevði eina strategiska [[marknaðarføring]] við sjónvarpslýsingum. Nakað sum seinni var kopierað av øðrum leikum. Mett verður, at umleið ein milliard Barbie-dukkur hava verið seldar kring heimin í yvir 150 londum. Mattel helt tí fram í [[2006]] at ein Barbie-dukka verður seld onkrastaðni í heiminum hvørt triðja sekund.<ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/5370398.stm Heintað tann 19.03.2015</ref> Standardrøðin av Barbie-dukkunum og fylgilutum teirra er framleidd í skalanum 1/6, ið eisini verður kallað ''playscale''.<ref>http://miniatures.about.com/od/glossaryofminiatureterms/g/playscale.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707075027/http://miniatures.about.com/od/glossaryofminiatureterms/g/playscale.htm |date=2011-07-07 }} Heintað 19.03.2015</ref> Standarddukkurnar eru umleið 30 cm høgar. [[Mynd:Polaroid Barbie Pink Instant 600 Film Camera.jpg|thumb|Eitt Barbie Polaroid kamera er ein partur av stóra vørurvali Barbie.]] Barbie-vørurnar fevna ikki bert um eina røð av dukkum og fylgilutum teirra, men eisini eina stóra røð av Barbie-merktum vørum. Sum dømi kann takast bøkur, búnar, sminkur og telduspøl. Barbie hevur verið at sæð í sínari egnu teknifilmsrøð, eisini hevur hon ein smærri leiklut í filmunum ''[[Toy Story 2]]'' og ''[[Toy Story 3]]'' frá [[Pixar]]. Barbie er vorðin eitt mentanarikon og hevur fingið fleiri heiðrar, ið eru sjáldsamir í leikaverðini. Sum dømi kann nevnast, at í [[1974]] var ein partur av [[Times Square]] í stórbýnum [[New York City|New York]] nevndur ''Barbie Boulevard'' í eina viku, og í [[1985]] skapti listamaðurin [[Andy Warhol]] ein málning av eyðkendu dukkuni. Í [[2013]] opnaði so tann fyrsta "Barbie tema" matstovan, ið kallast "Barbie Café" í [[Teivan]].<ref>http://www.huffingtonpost.com/2013/01/30/barbie-cafe-taiwan_n_2581728.html Heintað tann 19.03.2015</ref> === 50 ára fagnaður === Í 2009 kundi Barbie fagna 50 ára føðingardag. Hátíðarhaldið innihelt ímillum annað eina mótaframsýning í [[New York City|New York]] á Mercedes-Benz mótavikuni.<ref>http://www.popsugar.com/beauty/Barbie-Fashion-Show-New-York-Fashion-Week-2009-2815685#photo-2815685 Heintað tann 19.03.2015</ref> Mótasýningin vísti fram klædnapløgg frá 50 væl kendum og umtóktum sniðgevum, har ímillum [[Diane von Fürstenberg]], [[Vera Wang]], [[Calvin Klein]], [[Bob Mackie]], og [[Christian Louboutin]].<ref>http://alldolldup.typepad.com/all_dolld_up/2009/02/runway-rundown-the-barbie-shows-50-designers-.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707025915/http://alldolldup.typepad.com/all_dolld_up/2009/02/runway-rundown-the-barbie-shows-50-designers-.html |date=2011-07-07 }} Heintað tann 19.03.2015</ref> == Uppspunnalív Barbie == Fulla navn Barbie er Barbara Millicent Roberts. Í einari røð av stuttsøgum, útgivnar av Random House í [[1960-árini|1960-árunum]], eru foreldur hennara søgd at eita George og Margaret Roberts, frá uppspunna býnum Willows í [[Wisconsin]].<ref>Lawrence, Cynthia; Bette Lou Maybee (1962). ''Here's Barbie''. Random House. OCLC 15038159.</ref> Í Random House stuttsøgunum gekk Barbie í miðnámskúlanum Willows High School, ímeðan ''Generation Girl'' bøkurnar, ið eru útgivnar av Golden Books í [[1999]], siga at hon gekk í miðnámskúlanum Manhattan International High School í [[New York City|New York]].<ref>http://nymag.com/nymetro/urban/family/features/2033/ Heintað 19.03.2015</ref> Barbie hevur sjeik (on-off), ið eitur [[Ken]], fulla navn Ken Carson. Ken er nevndur eftir soni Ruth Handler, ið eitur Kenneth. Ken var fyrstu ferð at síggja í [[1961]]. Í einum tíðindaskrivi frá Mattel í februar 2004, var boðað frá at Barbie og Ken høvdu avgjørt at farið hvør til sítt<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://investor.shareholder.com/mattel/releasedetail.cfm?ReleaseID=128705 |access-date=2015-03-20 |archivedate=2017-11-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171101193455/http://investor.shareholder.com/mattel/releasedetail.cfm?ReleaseID=128705 }}</ref>, men í februar 2006 varð boðað frá at parið vónaðist eftir at kunna finna kærleikan aftur, aftaná at Ken hevði farið ígjøgnum eina "makeover".<ref>http://edition.cnn.com/2006/US/02/09/ken.barbie.reut/ Heintað 19.03.2015</ref> Barbie hevur havt yvir 40 húsdjór, harímillum kettur, hundar, hestar, pandabjørnir, leyvuunga, og eina sebra. Hon hevur átt eina breiða røð av akførum, harímillum ein ljósareyðan Corvette sportsbil, húsbilar og jeepar. Barbie er ein karrierukvinna, og er til dømis bæði flogkapteinur og flogterna. Arbeiðsval Barbie eru sniðgivin til at vísa, at kvinnur kunna taka sær fleiri leiklutir í lívinum, og eru arbeiðstitlar Barbie ímillum annað ''Miss Astronaut Barbie'' ([[1965]]), ''Doctor Barbie'' ([[1988]]) and ''Nascar Barbie'' ([[1998]]). Mattel hevur skapt fleiri felagar til Barbie, har ímillum kunnu teljast suðuramerikanska Teresa, afroamerikanska Christie og Steven (sjeikurin hjá Christie). Systkyni og systkinabærn Barbie eru ímillum onnur Skipper, Todd og Stacie (tvíburar), Kelly, Krissy og Francie. Barbie var væl við ein avstralskan surfara, ið æt Blaine, ímeðan tað var liðugt ímillum hana og Ken í [[2004]].<ref>http://money.cnn.com/2004/06/29/news/fortune500/mattel_barbie/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150420202419/http://money.cnn.com/2004/06/29/news/fortune500/mattel_barbie/ |date=2015-04-20 }} Heintað 19.03.2015</ref> == Trætumál == [[File:How to lose weight II.JPG|thumb|"Dont Eat" á baksíðu bókarinnar "How to Lose Weight"]] Trætur, ið standast av Barbie, fevna ofta óttan, ið stendur av at børn síggja Barbie sum eina fyrimynd, og at tey vilja líkjast henni. Tann mest vanliga trætan snýr seg, um at Barbie vísir eina órealistiska mynd av kvinnukroppinum, og gevur tað ungum kvinnum eina skeiva mynd av veruleikanum. Skal hetta økja um vandan fyri, at ungar gentur fara at royna at líkjast dukkuni og verða anoreksikar. Tá Háskúlasjúkrahúsið í [[Helsinki]] í [[Finnland|Finnlandi]] rannsakaði, hvussu mátini á Barbie høvdu verið, um dukkan var fulla stødd, var niðurstøðan at Barbie hevði manglað 17-22% av "bodyfat" til at kunna menstruera.<ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/7920962.stm Heintað 19.03.2015</ref> Í [[1963]] komu fylgilutirnir "Barbie Baby.Sits" ið vóru klæðir og bókin ''How to Lose Weight (Hvussu Skalt tú tapa teg) við ráðinum'' "Don't Eat" (Ikki Eta).<ref>Sarah Sink Eames, ''Barbie Fashion: The complete history of the wardrobes of Barbie doll, her friends and her family, Vol. I, 1959–1967'', ISBN 0-89145-418-7</ref> Sama bók var eisini við í settinum "Slumber Party", saman við eini baðivekt, ið var fastsett á 50 kiloum (110 Ibs.) Slík vekt hevði gjørt eina kvinnu, við mátum Barbie í veruleikanum 15 kg í undirvekt.<ref>M.G. Lord, ''Forever Barbie'', Chapter 11 ISBN 0-8027-7694-9</ref> Í [[1997]] fekk Barbie eina breiðari miðju, sum Mattel segði at passaði betur til nútíðar mótasnið.<ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/32312.stm Heintað 19.03.2015</ref> "Litaða Francie" kom á marknaðin í [[1967]]. Hon er mett at vera fyrsta afroamerikanska Barbiedukkan. Francie var stoypt í sama formi til høvd, ið verður nýttur til hvítu dukkurnar, og hevði Francie tí ongi afrikonsk eyðkenni onnur enn húðarlitin. Fyrsta afroamerikanska dukkan í Barbie røðini er vanliga sagt at vera Christie, sum kom á marknaðin í [[1968]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.mastercollector.com/articles/dolls/dollnews31301.shtml |access-date=2015-03-20 |archivedate=2011-08-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110822175140/http://www.mastercollector.com/articles/dolls/dollnews31301.shtml }}</ref> "Svørt Barbie" kom á marknaðin í [[1980]], men dukkan hevði enn ongi eyðkenni onnur enn húðarlitin. Í [[september]] [[2009]] kom so "So In Style" røðin, ið var skapt til at vísa eina meira realistiska mynd av afroamerikonskum kvinnum enn í upprunaligu dukkunum.<ref>http://www.foxnews.com/story/2009/10/09/mattel-introduces-black-barbies-gets-mixed-reviews/ Heintað 19.03.2015</ref> Í [[juli]] [[1992]] gav [[Mattel]] út ''Teen Talk Barbie'', ið tosaði fleiri setningar á enskum, har ímillum "Fara vit nakrantíð at eiga nokk av klæðum", "Eg elski at shoppa" og "Hevur tú hug til eitt Pizza-gildi". Hvør dukka var innstillað til at siga 4 útav 270 setningum, soleiðis at ongin dukka skuldi vera líka. Ein av hesum setningum var "Støddfrøði er ring". Sjálvt um bert áleið 1.5% av øllum dukkunum søgdu hendan setningin, so varð eitt trætumál burturúr frá American Association of University Women. Í [[oktober]] [[1992]] boðaði Mattel frá at ''Teen Talk Barbie'' ikki longur fór at siga umrødda setning, og bjóðaði teimum, ið áttu eina slíka dukku at býta hana um, vildu tey tað.<ref>http://www.nytimes.com/1992/10/21/business/company-news-mattel-says-it-erred-teen-talk-barbie-turns-silent-on-math.html?scp=1</ref> [[File:Oreo Cookies.jpg|thumb|Oreo smákøkur]] Í [[1997]] byrjaði [[Mattel]] eitt samstarv við Nabisco, viðvíkjandi marknaðarføring av [[Oreo]] smákøkum og Barbie. Hugskotið var at smágentur kundu spæla við ''Oreo Fun Barbie ''aftaná skúlatíð, og deila "yndissmákøku Amerika". Sum vant framleiddi Mattel bæði hvítar og afroamerikanskar útgávur av dukkuni. Ummælarar funnust at dukkuni, tí at í afroamerikanska samfelagnum er "Oreo" eitt eitt orð, ið er nýtt um ein persón sum er "svartur at uttan men hvítur at innan" júst sum ein [[Oreo]] smákøka. Dukkan var ikki væl móttikin, og Mattel inkallaði óseldu dukkurnar, sum seinni gjørdi tær sera eftirsóktar hjá samlarum. Í [[mai]] [[1997]] útgav [[Mattel]] dukkuna ''Share a Smile Becky'', sum var ein dukka í einum ljósareyðum rullustóli. Kjersti Johnson, ein 17 ára gamal miðnámsskúla næmingur við sjúkuni ''cerebral palsy,'' vísti á at dukkan ikki fór at passa inn í lyftina á "Dreymahúsi Barbie". Mattel boðaði frá at húsið fór at vera sniðgivið av nýggjum, soleiðis at atlit var tikið til'' ''rullustólin''. ''<ref>http://www.washington.edu/doit/barbies-disabled-friend-cant-fit Heintað 19.03.2015</ref> Í mars [[2000]] bórust søgur í miðlunum um, at harða vinylið, ið varð brúkt í teimum elstu barbiedukkunum, kundi leka eitrað evnir, sum kundu vera vandamikil hjá børnum, ið spældu við tær. Ákærurnar vóru sagdar vera yvirreaktión av Joseph Prohaska, ið er professari við University of Minnisota Duluth. Nýmótans barbiedukkur hava ein kropp, ið er gjørdur úr ABS-plasti, ímeðan høvdið er stoypt úr bleytum PVC.<ref>http://collectdolls.about.com/library/weekly/aa082400a.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150405114407/http://collectdolls.about.com/library/weekly/aa082400a.htm |date=2015-04-05 }} Heintað 19.03.2015</ref><ref>http://www.webmd.com/parenting/news/20000825/malibu-barbie-holiday-barbie-toxic-barbie Heintað 19.03.2015</ref> Í [[september]] [[2003]] bannaði [[Saudi Arabia]] sølu av barbiedukkum. Stjórnin í landinum metti, at dukkan ikki livdi upp til virðini hjá [[islam]]. Ráðið fyri Propagation of Virtue and Prevention of Vice segði at "jødiskar barbiedukkur, við teirra útfordrandi klæðum, skammiligum holdningi og fylgilutum, eru symbol fyri niðurfall perverta vestursins. Latið okkum vera varin fyri hennara vandum, og ansa okkum."<ref>http://archive.adl.org/main_arab_world/barbie.html#.VQtdseEgU-0 Heintað 19.03.2015</ref> Í londum í [[Miðeystur|Miðeystri]] er ein onnur dukka at fáa, ið kallast ''Fulla''. Hon líkist Barbie, men er sniðgivin til at søma islamska marknaðinum. Fulla er ikki framleidd av [[Mattel]], men Barbie er enn at fá í summum londum í Miðeystri, millum annað í [[Egyptaland|Egyptalandi]].<ref>http://weekly.ahram.org.eg/2006/797/li1.htm Heintað 19.03.2015</ref> Í [[Iran]] eru dukkur at fáa, ið kallast Sara og Dara at fáa ístaðin fyri Barbie.<ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1856558.stm Heintað 19.03.2015</ref> Í [[desember]] [[2005]] útgav dr. Agnes Nairn á háskúlanum við [[Bath]] eina kanning, ið vísti, at ungar gentur ofta ganga í gjøgnum eitt tíðarskeið, har tær hata sínar barbiedukkur. Genturnar straffa dukkurnar við ímillum annað at avhøvda tær, ella seta dukkurnar í mikroovnin. Dr. Nairn segði at "Tað er sum at avnoktan av Barbie er ein partur av at verða vaksin og avnoktan av fortíð teirra."<ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/somerset/4539862.stm Heintað 20.03.2015</ref><ref>http://www.bath.ac.uk/news/articles/releases/barbie161205.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604132440/http://www.bath.ac.uk/news/articles/releases/barbie161205.html |date=2011-06-04 }} Heintað 20.03.2015</ref> Í [[apríl]] [[2009]] útgav Mattel dukkuna ''Totally Tattoos Barbie'', saman við eini røð av tattoveringum, ið kundu setast á dukkuna. Lýsingartilfar [[Mattel]] segði "Sniðgev dukkuna og set eisini tær stuttligu tattoveringar á teg sjálvan", men Ed Mayo stjóri hjá Consumer Focus vildi vera við at børn fóru at vilja fáa veruligar tattoveringar líkasum dukkan.<ref>http://www.dailymail.co.uk/news/article-1175039/Chav-Barbie-gets-tattoos-mimic-high-profile-celebs-like-Amy-Winehouse.html Heintað 20.03.2015</ref> Í [[juli]] [[2010]] útgav Mattel ''Barbie Video Girl'', sum var ein dukka við einum myndatóli innsettum í bringuna. Brúkarin kundi filma videobrot sum vardu upp til 30 minuttir, og síðani flyta filmsbrotið inná eina teldu við einum USB kaðali. Tann [[30. november]] [[2010]] útgav [[FBI]] eina ávaring um at dukkan kundi verða nýtt til at framleiða barnapornografi, sjálvt um tað "enn ikki vóru dømir um at dukkan hevði verið brúkt til nakað annað enn upprunaliga leiklutin".<ref>http://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-11930727 Heintað tann 20.03.2015</ref><ref>http://edition.cnn.com/2010/CRIME/12/03/fbi.barbie.porn/ Heintað 20.03.2015</ref> Í [[november]] [[2014]] var aftur eitt trætumál. Hesuferð yvir bókini ''I Can Be a Computer Engineer'', sum vísti Barbie ikki duga við teldum, og kravdi at tveir av mannfólkavinum hennara at bjarga tveimum farteldum hennara, eftir at hon niðurhalar virus á tær.<ref>http://gizmodo.com/barbie-f-cks-it-up-again-1660326671 Heintað 20.03.2015</ref> Ummælarir funnust at bókini, og søgdu hana vera kynjamismunandi, har sum aðrar bøkur í ''I Can Be''... røðini vísti Barbie sum ein persón, ið var fullt før fyri, at klára tær arbeiðsuppgávurnar hon setti sær fyri, og tørvaði onga hjálp frá øðrum.<ref>http://www.dailydot.com/geek/barbie-engineer-book-girls-game-developers/ Heintað 20.03.2015</ref> Sum svar uppá kritikkin afturkallaði Mattel bøkurnar, ið vóru til sølu á heimasíðuni [[Amazon]].<ref>http://techcrunch.com/2014/11/19/mattel-pulls-sexist-barbie-book-i-can-be-a-computer-engineer-off-amazon/ Heintað 20.03.2015</ref> == Hermingar og rættarmál == * [[File:Aqua Gron Concert 2008.jpg|thumb|Aqua á "Grøn Koncert" í 2008.]][[File:Britney-Spears Boys.jpg|thumb|201x201px|Britney Spears]]Mattel stevndi listamanninum Tom Forsyth, yvir einari røð, ið kallaðist ''Food Chain Barbie'', og vísir Barbie niðri í einum blendara.<ref>http://www.out-law.com/page-4681 Heintað 23.03.2015</ref> * Í [[2011]] hermaði [[Greenpeace]] felagskapurin eftir Barbie. Ætlanin var at fáa [[Mattel]] at minka um pappírbrúk fyritøkurnar, og soleiðis vera við til at bjarga regnskógunum.Phil Radford segði soleiðis: "Kanningar vísa at Mattel vørur verða seldar í kassum, sum eru gjørdir úr asiatiskum trøum, og soleiðis er Mattel við at ríva niður paradís skógina í Indonesia... Sumatriskir tikarir, fílar, og orangutangar verða trýstir á kantin av útdeyða, tí Mattel leggur ikki, í hvar ljósareyði kassi Barbie, kemur frá ella inniheldur."<ref>http://www.dailykos.com/story/2011/06/11/984311/-Ken-Dumps-Barbie-It-s-over-Greenpeace-Exposes-Barbie-s-Package</ref> Fýra mánaðir seinni boðaði Mattel frá, at málið um pappírnýtsluna hevði verið loyst.<ref>http://www.scpr.org/news/2011/10/05/29262/mattel-breaks-asia-pulp-and-paper-after-greenpeace/</ref> * Í [[2004]] stevndi Mattel Barbaru Anderson-Walley, yvir heimasíðu hennara, ið seldi "fetish" klæðir.<ref>http://www.lawdit.co.uk/reading-room/mattel-loses-trade-mark-battle-with-barbie {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150511031024/http://www.lawdit.co.uk/reading-room/mattel-loses-trade-mark-battle-with-barbie |date=2015-05-11 }} Heintað 23.03.2015</ref> * ''The Tonight Show with Jay Leno'' víst einaferð fra eitt "''Barbie Crystal Meth Lab''" * Skemtirøðin ''Saturday Night Live ''hermdi eftir eini røð av barbielýsingum, og kallaði dukkurnar "''Gangsta Bitch Barbie''" og "''Tupac Ken''". Í [[2002]] var [[Britney Spears]] gestaleikari í røðini, og spældi hon tá Skipper, lítlasystir Barbie. * Í [[november]] [[2002]] noktaði ein dómari í [[New York]] at seta bann á framleiðslu av dukkum, sniðgivnar av bretsku Susanne Pitt. Dukkurnar itu "''Dungeon Barbie''", og vóru ílætnar "bondage" klæðum.<ref>http://www.scotsman.com/news/uk/barbie-s-kinky-rival-wins-first-court-battle-1-628249</ref> * Sangurin "''Barbie Girl''" hjá danska tónleikabólkinum [[Aqua]], sum var útgivin í [[1997]], var eisini stevnt av Mattel í lógartrætuni ''[[Mattel v. MCA Records]], ''sum [[Mattel]] tapti í [[2002]]. Dómarin Alex Kozinski segði:"Sangurin er ein eftirherman og ein sosial viðmerking."<ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/2150432.stm</ref> * Tvær lýsingar hjá bilaframleiðaranum Nissan frá [[1997]] vísa tvær dukkur, ið líkjast Barbie og Ken, sum koyra í einum dukkubili. Mattel stevndi Nissan fyri at brúka dukkurnar uttan loyvi. Nissan segði, at dukkurnar itu Roxanne, Nick og Tad. Mattel helt tí fram at lýsingarnar høvdu "volt skaða á vørur teirra, ið ikki kundi takast aftur", men fyritøkan valdi at semjast fíggjarliga við Nissan.<ref>http://www.nytimes.com/1997/09/20/business/mattel-sues-nissan-over-tv-commercial.html</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.mtv.com/news/1424993/after-aqua-mattel-goes-after-car-ad/ |access-date=2015-03-23 |archivedate=2015-05-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150528193239/http://www.mtv.com/news/1424993/after-aqua-mattel-goes-after-car-ad/ }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.thefreelibrary.com/BATTLEGROUND+BARBIE%3a+WHEN+COPYRIGHTS+CLASH.%28News%29-a083824028 |access-date=2015-03-23 |archivedate=2015-02-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150208025704/http://www.thefreelibrary.com/BATTLEGROUND+BARBIE%3a+WHEN+COPYRIGHTS+CLASH.(News)-a083824028 }}</ref> * Í 1993 kom fram ein bólkur av fólki, ið kallaði seg "Barbie Liberation Organization". Bólkurin broytti Barbiedukkur, og gav teimum eina raddarboks frá dreingjadukkunum [[G.I. Joe]]. síðani lótu tey dukkurnar inn aftur í handlarnar, har tær vóru upprunaliga keyptar.<ref>https://sniggle.net/barbie.php</ref><ref>http://www.nytimes.com/1993/12/31/us/while-barbie-talks-tough-g-i-joe-goes-shopping.html</ref> * Ein eftirherman av "Malibu Stacy" var í partinum "Lisa vs. Malibu Stacy" í sendirøðini ''[[The Simpsons]]''. == Samlarar == Mattel metur at har eru umleið 100&#8239;000 aktivir barbiesamlarar runt um í heiminum. 90% eru kvinnur, og miðalaldur teirra er 40 ár. Tær keypa í miðal yvir 20 barbiedukkur hvørt ár. 45% av hesum kvinnum brúka yvir 1000 dollarar (umleið 7&#8239;500 DKR) um árið uppá barbiedukkur. Gamlar barbidukkur frá fyrstu árunum eru tær mest virðismiklu á auktiónum. Tann upprunaliga barbiedukkan kostaði 3 dollarar (umleið 20 DKR) í [[1959]], men í [[oktober]] [[2004]] varð ein barbiedukka frá [[1959]] seld, í einum myntlitaðum kassa, fyri 3&#8239;552,50 dollarar (umleið 24&#8239;300 DKR) á auktiónheimasíðuni [[eBay]]. Í [[september]] [[2006]] setti ein barbiedukka heimsmet, tá hon varð seld fyri 9&#8239;000 sterlingspund (umleið 92&#8239;000 DKR) á eini auktión í auktiónhúsinum [[Christie's]] í [[London]]. Dukkan var ein "''Barbie in Midnight Red" ''frá 1965, og var partur av eini privatari samling, sum hevði 4&#8239;000 barbiedukkur, og vóru tað hollendska kvinnan Ietje Raebel og dóttur hennara, Marina, sum seldu tær.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://au.news.yahoo.com/060926/15/10osv.html |access-date=2006-10-03 |archivedate=2006-10-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061003010439/http://au.news.yahoo.com/060926/15/10osv.html }}</ref> Tey síðstu árini hevur Mattel framleitt dukkur serliga miðaðar eftir samlarum. Harímillum kunnu nevnast porsilenútgávur, endurútgeving av upprunaligu dukkunum, og serútgávur av Barbie sum ein rúgva av film- og sjónvarpshetjum, frá til dømis ''[[Batman]]'' og ''[[Star Trek]]''.<ref name=":0">http://www.barbiecollector.com/</ref> Í 2004 byrjaði Mattel litaskipanina fyri samlaraútgávur teirra. Litirnir eru ljósareytt, silvur, gull og platinum, alt eftir hvussu nógvar dukkur av slagnum verða framleiddar.<ref name=":0" /> == Keldur == {{Reflist}} *Leysliga umsett frá ensku wikipediasíðunni [[:en:Barbie|Barbie]]. == Ávísing úteftir == [http://www.imdb.com/character/ch0002479/?ref_=tt_cl_t1 Barbie] á Internet Movie Database {{Commonscat|Barbie dolls}} [[Bólkur:Leikur]] [[Bólkur:Mattel]] 7qewksq768avj6h0f58xhq63gmktb20 0 35853 389019 382342 2026-08-09T02:00:59Z InternetArchiveBot 24584 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 389019 wikitext text/x-wiki {{Infobox international handball competition | tourney_name = IHF Emerging Nations Championship | year = 2015 | image = | size = | country = Kosovo | dates = 20–26. juni | num_teams = 16 | confederations = 5 | venues = 2 | cities = 2 | champion = FAR | count = 1 | second = LAT | third = KOS | fourth = URU | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = Svetlin Dimitrov<br>(64 mál) | player = Tróndur Kragesteen | previous = | next = IHF Emerging Nations Championship 2017 }} '''[[IHF Emerging Nations Championship]] 2015''' var tann fyrsta útgávan av [[IHF Emerging Nations Championship]], og varð fyriskipað av [[International Handball Federation]] (IHF). Kappingin varð hildin í [[Kosovo]], frá 20 til 26. juni.<ref>{{cite web|title=It has launched the World Handball Championship in developing countries today in our capital|url=http://www.kosovahandball.info/sq/News/Ka-nisur-Kampionati-Bot%C3%ABror-n%C3%AB-Hendboll-p%C3%ABr-Shtetet-n%C3%AB-Zhvillim--sot-n%C3%AB-kryeqytetin-ton%C3%AB|publisher=Kosovo Handball Federation|accessdate=22 June 2015|date=20 June 2015|archive-date=23 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150623204515/http://www.kosovahandball.info/sq/News/Ka-nisur-Kampionati-Bot%C3%ABror-n%C3%AB-Hendboll-p%C3%ABr-Shtetet-n%C3%AB-Zhvillim--sot-n%C3%AB-kryeqytetin-ton%C3%AB|dead-url=yes|archivedate=23 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150623204515/http://www.kosovahandball.info/sq/News/Ka-nisur-Kampionati-Bot%C3%ABror-n%C3%AB-Hendboll-p%C3%ABr-Shtetet-n%C3%AB-Zhvillim--sot-n%C3%AB-kryeqytetin-ton%C3%AB}}</ref> Tilsamans 16 tjóðir luttóku í kappingini, ið varð hildin í [[Pristina]] og í [[Gjakova]]. Føroyar vunnu kappingina. ==Innleiðandi umfar== Tvey tey ovastu liðini úr hvørjum bólki koma víðari til endaspælið. ===Bólkur A=== {{Handball table start}} {{hbt-row |team={{hb|FAR}} |bg=a |w=2 |d=1 |l=0 |gf=131 |ga=73}} {{hbt-row |team={{hb|KOS}} |bg=a |w=2 |d=0 |l=1 |gf=121 |ga=77}} {{hbt-row |team={{hb|AUS}} |bg= |w=1 |d=1 |l=1 |gf=119 |ga=85}} {{hbt-row |team={{hb|ARM}} |bg= |w=0 |d=0 |l=3 |gf=46 |ga=182}} {{Handball table end}} {{handballbox |date= 20. juni 2015 |time= 15:15 |team1= {{hb-rt|FAR}} |score= 34–34 |team2= {{hb|AUS}} |report= [http://www.kosovahandball.info/Articles/118/Images/22-06-2015/431095_02_FAR_-_AUS.pdf Report] |goals1= |goals2= |HT= 16–18 |twomin1= |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium= [[Pristina]] |attendance= 100 |referee= Bedoui, Coll Exposito |refnat= AND }} {{handballbox |date= 20. juni 2015 |time= 18:00 |team1= {{hb-rt|KOS}} |score= 60–17 |team2= {{hb|ARM}} |report= [http://www.kosovahandball.info/Articles/118/Images/22-06-2015/257056_03_KOS_VS_ARM.pdf Report] |goals1= |goals2= |HT= 32–4 |twomin1= |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium= [[Pristina]] |attendance= 800 |referee= Leitis, Persis |refnat= LAT }} ---- {{handballbox |date= 21. juni 2015 |time= 13:30 |team1= {{hb-rt|ARM}} |score= 9–61 |team2= {{hb|FAR}} |report= [http://www.kosovahandball.info/Articles/118/Images/22-06-2015/477136_09_ARM_-_FAR.pdf Report] |goals1= |goals2= |HT= 4–27 |twomin1= |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium= [[Pristina]] |attendance= 100 |referee= Yunlei, Yufeng |refnat= CHN }} {{handballbox |date= 21. juni 2015 |time= 18:00 |team1= {{hb-rt|AUS}} |score= 24–31 |team2= {{hb|KOS}} |report= [http://www.kosovahandball.info/Articles/118/Images/22-06-2015/808753_11_AUS_-_KOS.pdf Report] |goals1= |goals2= |HT= 12–16 |twomin1= |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium= [[Pristina]] |attendance= 1,000 |referee= Yonchev, Yovchev |refnat= BUL }} ---- {{handballbox |date= 22. juni 2015 |time= 13:30 |team1= {{hb-rt|AUS}} |score= 61–20 |team2= {{hb|ARM}} |report= [http://www.kosovahandball.info/Articles/118/Images/22-06-2015/673533_17_AUS_-_ARM.pdf Report] |goals1= |goals2= |HT= 28–9 |twomin1= |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium= [[Pristina]] |attendance= 200 |referee= Bedoui, Coll Exposito |refnat= AND }} {{handballbox |date= 22. juni 2015 |time= 18:00 |team1= {{hb-rt|FAR}} |score= 36–30 |team2= {{hb|KOS}} |report= [http://www.kosovahandball.info/Articles/118/Images/22-06-2015/714215_019_FAR_-_KOS.pdf Report] |goals1= |goals2= |HT= 19–12 |twomin1= |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium= [[Pristina]] |attendance= 1,200 |referee= Leitis, Persis |refnat= LAT }} ===Bólkur B=== {{Handball table start}} {{hbt-row |team={{hb|EST}} |bg=a |w=2 |d=0 |l=1 |gf=102 |ga=65}} {{hbt-row |team={{hb|CMR}} |bg=a |w=2 |d=0 |l=1 |gf=100 |ga=58}} {{hbt-row |team={{hb|GBR}} |bg= |w=2 |d=0 |l=1 |gf=110 |ga=71}} {{hbt-row |team={{hb|ALB}} |bg= |w=0 |d=0 |l=3 |gf=46 |ga=164}} {{Handball table end}} {{handballbox |date= 20. juni 2015 |time= 13:00 |team1= {{hb-rt|EST}} |score= 26–27 |team2= {{hb|GBR}} |report= [http://www.kosovahandball.info/Articles/118/Images/22-06-2015/923586_01_EST_VS_GBR.pdf Report] |goals1= |goals2= |HT= 12–15 |twomin1= |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium= [[Pristina]] |attendance= 100 |referee= Yunlei, Yufeng |refnat= CHN }} {{handballbox |date= 20. juni 2015 |time= 20:15 |team1= {{hb-rt|CMR}} |score= 51–12 |team2= {{hb|ALB}} |report= [http://www.kosovahandball.info/Articles/118/Images/22-06-2015/378630_04_CMR_-_ALB.pdf Report] |goals1= |goals2= |HT= 25–8 |twomin1= |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium= [[Pristina]] |attendance= 300 |referee= Yonchev, Yovchev |refnat= BUL }} ---- {{handballbox |date= 21. juni 2015 |time= 15:45 |team1= {{hb-rt|GBR}} |score= 16–23 |team2= {{hb|CMR}} |report= [http://www.kosovahandball.info/Articles/118/Images/22-06-2015/551507_10_GBR_-_CMR.pdf Report] |goals1= |goals2= |HT= 9–9 |twomin1= |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium= [[Pristina]] |attendance= 100 |referee= Leitis, Persis |refnat= LAT }} {{handballbox |date= 21. juni 2015 |time= 20:15 |team1= {{hb-rt|ALB}} |score= 12–46 |team2= {{hb|EST}} |report= [http://www.kosovahandball.info/Articles/118/Images/22-06-2015/681579_12_ALB_-_EST.pdf Report] |goals1= |goals2= |HT= 6–20 |twomin1= |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium= [[Pristina]] |attendance= 100 |referee= Bedoui, Coll Exposito |refnat= AND }} ---- {{handballbox |date= 22. juni 2015 |time= 15:45 |team1= {{hb-rt|GBR}} |score= 67–22 |team2= {{hb|ALB}} |report= [http://www.kosovahandball.info/Articles/118/Images/22-06-2015/769248_18_GBR_-_ALB.pdf Report] |goals1= |goals2= |HT= 34–8 |twomin1= |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium= [[Pristina]] |attendance= 200 |referee= Yunlei, Yufeng |refnat= CHN }} {{handballbox |date= 22. juni 2015 |time= 20:15 |team1= {{hb-rt|EST}} |score= 30–26 |team2= {{hb|CMR}} |report= [http://www.kosovahandball.info/Articles/118/Images/22-06-2015/115333_20_EST_-_CMR.pdf Report] |goals1= |goals2= |HT= 14–12 |twomin1= |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium= [[Pristina]] |attendance= 200 |referee= Yonchev, Yovchev |refnat= BUL }} ===Bólkur C=== {{Handball table start}} {{hbt-row |team={{hb|MDA}} |bg=a |w=2 |d=1 |l=0 |gf=120 |ga=73}} {{hbt-row |team={{hb|MLT}} |bg=a |w=2 |d=0 |l=1 |gf=81 |ga=100}} {{hbt-row |team={{hb|CHN}} |bg= |w=1 |d=1 |l=1 |gf=93 |ga=88}} {{hbt-row |team={{hb|IRE}} |bg= |w=0 |d=0 |l=3 |gf=146 |ga=143}} {{Handball table end}} {{handballbox |date= 20. juni 2015 |time= 15:45 |team1= {{hb-rt|MDA}} |score= 43–20 |team2= {{hb|IRE}} |report= [http://www.kosovahandball.info/Articles/118/Images/22-06-2015/243142_06_MDA_-_IRL.pdf Report] |goals1= |goals2= |HT= 17–10 |twomin1= |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium= [[Gjakova]] |attendance= 200 |referee= Ndemdou, NGASSA |refnat= CMR }} {{handballbox |date= 20 June 2015 |time= 18:00 |team1= {{hb-rt|CHN}} |score= 28–29 |team2= {{hb|MLT}} |report= [http://www.kosovahandball.info/Articles/118/Images/22-06-2015/680481_07_CHN_-_MLT.pdf Report] |goals1= |goals2= |HT= 14–13 |twomin1= |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium= [[Gjakova]] |attendance= 200 |referee= Hollis, Le-Mon |refnat= GBR }} ---- {{handballbox |date= 21 June 2015 |time= 13:30 |team1= {{hb-rt|IRE}} |score= 29–35 |team2= {{hb|CHN}} |report= [http://www.kosovahandball.info/Articles/118/Images/22-06-2015/249394_13_IRL_-_CHN.pdf Report] |goals1= |goals2= |HT= 14–14 |twomin1= |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium= [[Gjakova]] |attendance= 100 |referee= Hollis, Le-Mon |refnat= GBR }} {{handballbox |date= 21 June 2015 |time= 15:45 |team1= {{hb-rt|MLT}} |score= 23–47 |team2= {{hb|MDA}} |report= [http://www.kosovahandball.info/Articles/118/Images/22-06-2015/896705_14_MLT_-_MDA.pdf Report] |goals1= |goals2= |HT= 10–24 |twomin1= |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium= [[Gjakova]] |attendance= 100 |referee= Kulovic, Skaljic |refnat= BIH }} ---- {{handballbox |date= 22 June 2015 |time= 13:30 |team1= {{hb-rt|CHN}} |score= 30–30 |team2= {{hb|MDA}} |report= [http://www.kosovahandball.info/Articles/118/Images/22-06-2015/513220_21_CHN_-_MDA.pdf Report] |goals1= |goals2= |HT= 12–14 |twomin1= |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium= [[Gjakova]] |attendance= 250 |referee= Ilir, Syart |refnat= KOS }} {{handballbox |date= 22 June 2015 |time= 18:00 |team1= {{hb-rt|MLT}} |score= 29–25 |team2= {{hb|IRE}} |report= [http://www.kosovahandball.info/Articles/118/Images/22-06-2015/196232_23_MLT-IRL.pdf Report] |goals1= |goals2= |HT= 17–10 |twomin1= |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium= [[Gjakova]] |attendance= 250 |referee= Ndemdou, NGASSA |refnat= CMR }} ===Bólkur D=== {{Handball table start}} {{hbt-row |team={{hb|LAT}} |bg=a |w=3 |d=0 |l=0 |gf=92 |ga=60}} {{hbt-row |team={{hb|URU}} |bg=a |w=2 |d=0 |l=1 |gf=88 |ga=53}} {{hbt-row |team={{hb|BUL}} |bg= |w=1 |d=0 |l=2 |gf=92 |ga=67}} {{hbt-row |team={{hb|AND}} |bg= |w=0 |d=0 |l=3 |gf=34 |ga=126}} {{Handball table end}} {{handballbox |date= 20 June 2015 |time= 13:30 |team1= {{hb-rt|URU}} |score= 38–9 |team2= {{hb|AND}} |report= [http://www.kosovahandball.info/Articles/118/Images/22-06-2015/902546_05_URU_-_AND.pdf Report] |goals1= |goals2= |HT= 16–4 |twomin1= |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium= [[Gjakova]] |attendance= 200 |referee= Ilir, Syart |refnat= KOS }} {{handballbox |date= 20 June 2015 |time= 20:15 |team1= {{hb-rt|LAT}} |score= 27–25 |team2= {{hb|BUL}} |report= [http://www.kosovahandball.info/Articles/118/Images/22-06-2015/298318_08_LAT_-_BUL.pdf Report] |goals1= |goals2= |HT= 13–12 |twomin1= |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium= [[Gjakova]] |attendance= 200 |referee= Kulovic, Skaljic |refnat= BIH }} ---- {{handballbox |date= 21 June 2015 |time= 18:00 |team1= {{hb-rt|BUL}} |score= 20–28 |team2= {{hb|URU}} |report= [http://www.kosovahandball.info/Articles/118/Images/22-06-2015/942219_15_BUL_-_URU.pdf Report] |goals1= |goals2= |HT= 12–14 |twomin1= |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium= [[Gjakova]] |attendance= 100 |referee= Ilir, Syart |refnat= KOS }} {{handballbox |date= 21 June 2015 |time= 20:15 |team1= {{hb-rt|AND}} |score= 13–41 |team2= {{hb|LAT}} |report= [http://www.kosovahandball.info/Articles/118/Images/22-06-2015/506732_16_AND_-_LAT.pdf Report] |goals1= |goals2= |HT= 7–24 |twomin1= |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium= [[Gjakova]] |attendance= 100 |referee= Ndemdou, NGASSA |refnat= CMR }} ---- {{handballbox |date= 22 June 2015 |time= 15:45 |team1= {{hb-rt|LAT}} |score= 26–24 |team2= {{hb|URU}} |report= [http://www.kosovahandball.info/Articles/118/Images/22-06-2015/605995_22_LAT_-_URU_(1).pdf Report] |goals1= |goals2= |HT= 11–13 |twomin1= |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium= [[Gjakova]] |attendance= 260 |referee= Kulovic, Skaljic |refnat= BIH }} {{handballbox |date= 22 June 2015 |time= 20:15 |team1= {{hb-rt|BUL}} |score= 47–12 |team2= {{hb|AND}} |report= [http://www.kosovahandball.info/Articles/118/Images/22-06-2015/476062_24_BUL-AND.pdf Report] |goals1= |goals2= |HT= 23–6 |twomin1= |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium= [[Gjakova]] |attendance= 100 |referee= Hollis, Le-Mon |refnat= GBR }} ==Endaspæl== ===Meistaraskapur=== {{8TeamBracket Championship | RD1 = Kvartfinalur | RD1-seed1 = A1 | RD1-team1 ='''{{hb|FAR}}''' | RD1-score1 ='''26''' | RD1-seed2 =B2 | RD1-team2 ={{hb|CMR}} | RD1-score2 =21 | RD1-seed3 =B1 | RD1-team3 ={{hb|EST}} | RD1-score3 =30 | RD1-seed4 =A2 | RD1-team4 ='''{{hb|KOS}}''' | RD1-score4 ='''31''' | RD1-seed5 =C1 | RD1-team5 ={{hb|MDA}} | RD1-score5 =23 | RD1-seed6 =D2 | RD1-team6 ='''{{hb|URU}}''' | RD1-score6 ='''34''' | RD1-seed7 =D1 | RD1-team7 ='''{{hb|LAT}}''' | RD1-score7 ='''35''' | RD1-seed8 =C2 | RD1-team8 ={{hb|MLT}} | RD1-score8 =14 | RD2 = Hálvfinalur | RD2-seed1 =A1 | RD2-team1 ='''{{hb|FAR}}''' | RD2-score1 ='''31''' | RD2-seed2 =A2 | RD2-team2 ={{hb|KOS}} | RD2-score2 =23 | RD2-seed3 =D2 | RD2-team3 ={{hb|URU}} | RD2-score3 =21 | RD2-seed4 =D1 | RD2-team4 ='''{{hb|LAT}}''' | RD2-score4 ='''25''' | RD3 = Triðjaplássið | RD3-seed1 = A2 | RD3-team1 = '''{{hb|KOS}}''' | RD3-score1 = '''28''' | RD3-seed2 = D2 | RD3-team2 = {{hb|URU}} | RD3-score2 = 16 | RD4 = Finalan | RD4-seed1 = A1 | RD4-team1 = '''{{hb|FAR}}''' | RD4-score1 = '''27''' | RD4-seed2 = D1 | RD4-team2 = {{hb|LAT}} | RD4-score2 = 24 }} ===5. pláss bólkur=== {{4TeamBracket-with 3rd | RD1 = | RD1-seed1 = B2 | RD1-team1 ={{hb|CMR}} | RD1-score1 =26 | RD1-seed2 = B1 | RD1-team2 ='''{{hb|EST}}''' | RD1-score2 ='''27''' | RD1-seed3 = C1 | RD1-team3 ='''{{hb|MDA}}''' | RD1-score3 ='''33''' | RD1-seed4 = C2 | RD1-team4 ={{hb|MLT}} | RD1-score4 =19 | RD2 = 5. pláss | RD2-seed1 = B1 | RD2-team1 = '''{{hb|EST}}''' | RD2-score1 = '''37''' | RD2-seed2 = C1 | RD2-team2 ={{hb|MDA}} | RD2-score2 = 33 | RD3 = 7. pláss | RD3-seed1 = B2 | RD3-team1 ='''{{hb|CMR}}''' | RD3-score1 = '''39''' | RD3-seed2 = C2 | RD3-team2 ={{hb|MLT}} | RD3-score2 = 13 }} ===9. pláss bólkur=== {{8TeamBracket-with third | RD1= - | RD2= - | RD3=9. pláss | Consol=11. pláss | RD1-seed1 = A3 | RD1-team1 ='''{{hb|AUS}}''' | RD1-score1 ='''30''' | RD1-seed2 =B4 | RD1-team2 ={{hb|ALB}} | RD1-score2 =22 | RD1-seed3 =B3 | RD1-team3 ='''{{hb|GBR}}''' | RD1-score3 ='''38''' | RD1-seed4 =A4 | RD1-team4 ={{hb|ARM}} | RD1-score4 =20 | RD1-seed5 =C3 | RD1-team5 ='''{{hb|CHN}}''' | RD1-score5 ='''39''' | RD1-seed6 =D4 | RD1-team6 ={{hb|AND}} | RD1-score6 =30 | RD1-seed7 =D3 | RD1-team7 ='''{{hb|BUL}}''' | RD1-score7 ='''46''' | RD1-seed8 =C4 | RD1-team8 ={{hb|IRL}} | RD1-score8 =26 | RD2-seed1 =A3 | RD2-team1 ={{hb|AUS}} | RD2-score1 =26 | RD2-seed2 =B3 | RD2-team2 ='''{{hb|GBR}}''' | RD2-score2 ='''32''' | RD2-seed3 =C3 | RD2-team3 ='''{{hb|CHN}}''' | RD2-score3 ='''28''' | RD2-seed4 =D3 | RD2-team4 ={{hb|BUL}} | RD2-score4 =27 | RD3-seed1 = B3 | RD3-team1 = {{hb|GBR}} | RD3-score1 = | RD3-seed2 = C3 | RD3-team2 = {{hb|CHN}} | RD3-score2 = | RD3-seed3 = A3 | RD3-team3 = {{hb|AUS}} | RD3-score3 = 35 | RD3-seed4 = D3 | RD3-team4 = '''{{hb|BUL}}''' ([[Brotskast|Br]]) | RD3-score4 = '''36''' }} ===13. pláss bólkur=== {{4TeamBracket-with 3rd | RD1 = | RD1-seed1 = B4 | RD1-team1 ='''{{hb|ALB}}''' | RD1-score1 ='''37''' | RD1-seed2 = A4 | RD1-team2 ={{hb|ARM}} | RD1-score2 =26 | RD1-seed3 = D4 | RD1-team3 ={{hb|AND}} | RD1-score3 =29 | RD1-seed4 = C4 | RD1-team4 ='''{{hb|IRL}}''' | RD1-score4 ='''36''' | RD2 = 13. pláss | RD2-seed1 = B4 | RD2-team1 = {{hb|ALB}} | RD2-score1 = 29 | RD2-seed2 = C4 | RD2-team2 = '''{{hb|IRL}}''' | RD2-score2 = '''33''' | RD3 = 15. pláss | RD3-seed1 = A4 | RD3-team1 = {{hb|ARM}} | RD3-score1 = 15 | RD3-seed2 = D4 | RD3-team2 = '''{{hb|AND}}''' | RD3-score2 = '''32''' }} ====Kvartfinalur==== {{handballbox |date= 24. juni 2015 |time= 12:30 |team1= {{hb-rt|FAR}} |score= 26–21 |team2= {{hb|CMR}} |report= [http://www.kosovahandball.info/Articles/118/Images/24-06-2015/762890_25_QF1_EST_-_CMR.pdf Report] |goals1= |goals2= |HT=13-11 |twomin1= |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium= [[Pristina]] |attendance= 200 |referee= Kulovic, Skaljic |refnat= BIH }} ---- {{handballbox |date= 24. juni 2015 |time= 15:00 |team1= {{hb-rt|MDA}} |score= 23–34 |team2= {{hb|URU}} |report= [http://www.kosovahandball.info/Articles/118/Images/24-06-2015/350469_27_QF3_MDA_-_URU.pdf Report] |goals1= |goals2= |HT=13-18 |twomin1= |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium= [[Pristina]] |attendance= 100 |referee= Yonchev, Yovchev |refnat= BUL }} ---- {{handballbox |date= 24. juni 2015 |time= 17:30 |team1= {{hb-rt|EST}} |score= 30–31 |team2= {{hb|KOS}} |report= [http://www.kosovahandball.info/Articles/118/Images/24-06-2015/222462_26_QF2_EST_-_KOS.pdf Report] |goals1= |goals2= |HT=14-17 |twomin1= |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium= [[Pristina]] |attendance= 1 800 |referee= Leitis, Persis |refnat= LAT }} ---- {{handballbox |date= 24. juni 2015 |time= 20:00 |team1= {{hb-rt|LAT}} |score= 35–14 |team2= {{hb|MLT}} |report= [http://www.kosovahandball.info/Articles/118/Images/24-06-2015/219409_28_QF4_LAT_-_MLT.pdf Report] |goals1= |goals2= |HT=17-8 |twomin1= |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium= [[Pristina]] |attendance= 100 |referee= Yunlei, Yufeng |refnat= CHN }} ====Hálvfinalur==== {{handballbox |date= 25. juni 2015 |time= 17:30 |team1= {{hb-rt|FAR}} |score= 31-23 |team2= {{hb|KOS}} |report= [http://www.kosovahandball.info/Articles/118/Images/24-06-2015/225152_39_SF1_FAR_-_KOS.pdf Report] |goals1= |goals2= |HT=17-15 |twomin1= |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium= [[Pristina]] |attendance= 2 200 |referee= Kulovic, Skaljic |refnat= BIH }} ---- {{handballbox |date= 25. juni 2015 |time= 20:00 |team1= {{hb-rt|URU}} |score= 21-25 |team2= {{hb|LAT}} |report= [http://www.kosovahandball.info/Articles/118/Images/24-06-2015/665736_40_SF2_URU_-_LAT.pdf Report] |goals1= |goals2= |HT=10-11 |twomin1= |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium= [[Pristina]] |attendance= 200 |referee= Yonchev, Yovchev |refnat= BUL }} ====Dystur um triðjaplássið==== {{handballbox |date= 26. juni 2015 |time= |team1= {{hb-rt|KOS}} |score= 28-16 |team2= {{hb|URU}} |report= |goals1= |goals2= |HT= |FT= |OT1= |twomin1= |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium= [[Pristina]] |attendance= |referee= |refnat= }} ====Finalan==== {{handballbox |date= 26. juni 2015 |time= |team1= {{hb-rt|FAR}} |score= 27-24 |team2= {{hb|LAT}} |report= |goals1= |goals2= |HT= |twomin1= |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium= [[Pristina]] |attendance= |referee= |refnat= }} ==Endaliga støðan== {| class="wikitable" !Rank !Team |- |align=center|[[File:gold medal icon.svg]]||{{hb|FAR}} |- |align=center|[[File:silver medal icon.svg]]||{{hb|LAT}} |- |align=center|[[File:bronze medal icon.svg]]||{{hb|KOS}} |- |align=center|4||{{hb|URU}} |- |align=center|5||{{hb|EST}} |- |align=center|6||{{hb|MDA}} |- |align=center|7||{{hb|CMR}} |- |align=center|8||{{hb|MLT}} |- |align=center|9||{{hb|GBR}}/{{hb|CHN}} |- |align=center|10||{{hb|CHN}}/{{hb|GBR}} |- |align=center|11||{{hb|BUL}} |- |align=center|12||{{hb|AUS}} |- |align=center|13||{{hb|IRL}} |- |align=center|14||{{hb|ALB}} |- |align=center|15||{{hb|AND}} |- |align=center|16||{{hb|ARM}} |} ==Heiður== Teir bestu leikararnir vórðu valdir og heiðraðir: *'''MVP:''' {{flagicon|FAR}} [[Tróndur Kragesteen]] *'''Málmaður:''' {{flagicon|CMR}} [[Isaac Junior Fonsho]] *'''Vinstri vongur:''' {{flagicon|FAR}} [[Rosing Rasmussen]] *'''Høgri vongur:''' {{flagicon|LAT}} [[Karl Roosna]] *'''Center:''' {{flagicon|KOS}} [[Kreshnik Krasniqi]] *'''Vinstri bakkur:''' {{flagicon|LAT}} [[Raimonds Trifanovs]] *'''Høgri bakkur:''' {{flagicon|FAR}} [[Áki Egilsnes]] *'''Pivot:''' {{flagicon|KOS}} [[Jupa Kastriot]] *'''Topskorari:''' {{flagicon|BUL}} [[Svetlin Dimitrov]] ==Miðlar== [[RTV21]] stroymaði allir Kosovo-dystir og finaluna og dystin um triðjaplássið.<ref>{{cite web | url = http://rtv21.tv/web/?p=30429 | title = Hendboll: Ishujt Faroe- Letonia dhe Kosova – Uruguaji | date = June 25, 2015 | publisher = http://rtv21.tv/ | access-date = June 26, 2015 | archivedate = June 27, 2015 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150627043411/http://rtv21.tv/web/?p=30429 }}</ref> {| class="wikitable collapsible collapsed" |- ! Land / Región !! Sjónvarpsstøð |- | {{KOS}} || [[RTV21]] |} ==Keldur== {{reflist}} ==Slóðir úteftir== *[http://www.kosovahandball.info/sq/K2015 Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150624102743/http://www.kosovahandball.info/sq/K2015 |date=2015-06-24 }} *[http://www.ihf.info/IHFCompetitions/IHFEMERGINGNATIONSCHAPIONSHIP/tabid/7188/Default.aspx IHF website] [[Bólkur:2015 í ítrótti]] [[Bólkur:Hondbóltur]] [[Bólkur:Altjóða hondbóltskappingar]] 70lfl0ow6wr81719lqhlolw2axrguer 0 37359 389015 382110 2026-08-09T00:53:16Z InternetArchiveBot 24584 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 389015 wikitext text/x-wiki {|{{Infobox ship begin |display title=ital}} {{Infobox ship image |Ship image=[[Image:Disney Magic2.jpg|300px]] |Ship caption=''Disney Magic'' í [[Cabo San Lucas]], Meksiko. }} {{Infobox ship career |Hide header= |Ship name=''Disney Magic'' |Ship owner=[[Disney Cruise Line]] |Ship operator=Disney Cruise Line |Ship registry=[[Nassau, Bahamas|Nassau]], {{flag|Bahamas|civil}}<ref name=Asklander>{{cite web |url=http://www.faktaomfartyg.se/disney_magic_1998.htm |title=M/S ''Disney Magic'' (1998) |last=Asklander |first=Micke |work=Fakta om Fartyg |accessdate=2009-03-12 |language=Swedish |archivedate=2008-05-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080511134105/http://www.faktaomfartyg.se/disney_magic_1998.htm }}</ref> |Ship route=4 Night Caribbean Cruises,5,6,7 og 8 Night Western Caribbean Cruises,2,3,4 og 8 Night Bahamian Cruises,4,5,7,9 og 12 nætur Mediterranean Cruises, Special Cruises |Ship ordered=1996 |Ship builder=[[Fincantieri]] [[Marghera]], [[Italia]]<ref name="ShipFacts">{{cite web|url=http://disneycruise.disney.go.com/dcl/en_US/onboard/about/listing?name=ShipFactsListingPage|title=Ship Facts|publisher=[[Disney Cruise Line]]|accessdate=2008-07-23|archive-date=2008-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080529093856/http://disneycruise.disney.go.com/dcl/en_US/onboard/about/listing?name=ShipFactsListingPage|dead-url=yes|archivedate=2008-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080529093856/http://disneycruise.disney.go.com/dcl/en_US/onboard/about/listing?name=ShipFactsListingPage}}</ref> |Ship original cost= 400 milliónir |Ship yard number= |Ship way number= |Ship laid down= |Ship launched= |Ship completed= |Ship christened=1998 |Ship acquired= |Ship maiden voyage=30. juli 1998<ref name="ShipFacts"/> |Ship in service=1998-nú |Ship out of service= |Ship identification={{IMO Number|9126807}} |Ship fate= |Ship status=Í sigling }} {{Infobox ship characteristics |Hide header= |Header caption= |Ship class=Magic-class (Disney) [[cruise ship]] |Ship type= |Ship tonnage={{GT|84,000}}<ref name="ShipFacts"/> |Ship displacement= |Ship length={{convert|984|ft|m|abbr=on}}<ref name="ShipFacts"/> |Ship beam={{convert|106|ft|m|abbr=on}}<ref name="ShipFacts"/> |Ship height= |Ship draught= |Ship draft={{convert|25.3|ft|m|abbr=on}}<ref name="ShipFacts"/> |Ship depth= |Ship decks=11 |Ship deck clearance= |Ship ramps= |Ship ice class= |Ship sail plan= |Ship power= |Ship propulsion=Twin propellers |Ship speed=*Cruising {{convert|21.5|kn}}, *maximum {{convert|23.5|kn}}<ref name="ShipFacts"/> |Ship capacity=2 400 ferðafólk |Ship crew=945 | }} |} '''Disney Magic''' varð bygt í Italia í 1998. Og í 2013 bleiv skipið endurnýggjað. Talan er um eitt sera stórt skip, sum er 294 metrar til longdar. Til samanberingar er føroyska flaggskipið [[Norröna]] "einans" 165 metrar. Umborð á Disney Magic er rúm fyri 2.700 ferðafólkum umframt eini manning, ið telur 950 fólk. == Keldue== {{Reflist}} {{Stubbi}} [[Bólkur:Disney]] [[Bólkur:Skip]] 0dpsign29rzwzcfcl4amjz6kzs9cc3m 0 42843 389016 387970 2026-08-09T01:24:36Z InternetArchiveBot 24584 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 389016 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Lívssøga | navn = Ghil'ad Zuckermann | mynd = zuckermann.jpg | mynd_stødd = 290 px | mynd_heitið = Prof. Dr Dr Ghil'ad Zuckermann (2011) | føði_dato = [[1. juni]] [[1971]] | føði_stað = [[Tel Aviv]], [[Ísrael]]i | útbúgving = Málfrøðingur | yrki = [[Rithøvundur]], professari, akademikari }} '''Ghil'ad Zuckermann''' (føddur [[1. juni]] [[1971]] í [[Tel Aviv]], [[Ísrael]]i) (D.Phil., [[Háskúlan í Oxford]]; Ph.D., [[Háskúlan í Cambridge]])<ref>[https://www.vividsydney.com/speaker/prof-ghilad-zuckermann Vivid Sydney (Light, Music and Ideas)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180618125759/https://www.vividsydney.com/speaker/prof-ghilad-zuckermann |date=2018-06-18 }}, Speaker: Prof. Ghil'ad Zuckermann.</ref> er ein málfrøðingur, professari, akademikari og rithøvundur.<ref>[http://www.themonthly.com.au/issue/2014/september/1409493600/anna-goldsworthy/voices-land Voices of the land], In Port Augusta, an Israeli linguist is helping the Barngarla people reclaim their language / Anna Goldsworthy, The Monthly, September 2014.</ref><ref>[https://www.pedestrian.tv/news/meet-the-aussie-lumbersexual-on-a-mission-to-make-your-beard-lustrous Meet Ghil'ad Zuckermann, master of 11 languages], Pedestrian TV.</ref><ref>[http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2014/05/28/il-papa-netanyahu-e-la-lingua-di-gesu01.html Il Papa, Netanyahu e la lingua di Gesù], La Repubblica, Reuters, 28.5.2014.</ref><ref>[https://www.jewishnews.net.au/ghilads-indigenous-language-game-changer/79545 Ghil’ad’s Indigenous language game changer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180713185342/https://www.jewishnews.net.au/ghilads-indigenous-language-game-changer/79545 |date=2018-07-13 }}, Shane Desiatnik, AJN, 12.7.2018.</ref><ref>[https://www.aljazeera.com/indepth/features/starting-scratch-aboriginal-group-reclaims-lost-language-180626082306196.html Starting from scratch: Aboriginal group reclaims lost language], With the help of a linguistics professor, Barngarla, which has not been spoken for 60 years, is being pieced together, Al Jazeera, John Power, 29.6.2018.</ref> Hann vaks upp í [[Eilat]] í [[Ísrael]]. == Almae matres == * [[United World College of the Adriatic]], [[Italia]] * [[Háskúlan í Tel Aviv]], [[Ísrael]] * [[Háskúlan í Oxford]] ([[St Hugh's College]]), [[Stóra Bretland]] * [[Háskúlan í Cambridge]] ([[Churchill College]]), Stóra Bretland<ref>[https://www.edx.org/bio/ghilad-zuckermann edX], Professor Ghil'ad Zuckermann.</ref><ref>[https://adelaidefestivalofideas.com.au/speakers/professor-ghilad-zuckermann/ Adelaide Festival of Ideas], Professor Ghil'ad Zuckermann.</ref> == Verk == === Bøkur === * [https://global.oup.com/academic/product/revivalistics-9780199812790?lang=en&cc=us ''Revivalistics: From the Genesis of Israeli to Language Reclamation in Australia and Beyond''], 2020, Oxford University Press (ISBN 9780199812790 / ISBN 9780199812776) * [[w:en:Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew|''Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew'']], 2003, [https://www.palgrave.com/gp/book/9781403917232 Palgrave Macmillan] (ISBN 9781403917232 / ISBN 978140338695) * [https://www.zuckermann.org/israelit.html ''Israelit Safa Yafa''], 2008, Am Oved (ISBN 978-965-13-1963-1) * [https://www.zuckermann.org/guide.html ''Engaging – A Guide to Interacting Respectfully and Reciprocally with Aboriginal and Torres Strait Islander People, and their Arts Practices and Intellectual Property''], 2015 * [https://www.dictionary.barngarla.org/#top ''Dictionary of the Barngarla Aboriginal Language of Eyre Peninsula, South Australia'']{{Deyð leinkja|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 2018 * [https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/ijsl.2014.2014.issue-226/ijsl-2014-frontmatter226/ijsl-2014-frontmatter226.pdf ''Jewish Language Contact''] (=''International Journal of the Sociology of Language'' 226), 2014 * [http://www.cambridgescholars.com/download/sample/58082 ''Burning Issues in Afro-Asiatic Linguistics''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200816120017/http://www.cambridgescholars.com/download/sample/58082 |date=2020-08-16 }}, 2012 * {{cite book|title=Barngarlidhi Manoo (Speaking Barngarla Together)|publisher=Barngarla Language Advisory Committee|location=Australia|year=2019|url=https://www.adelaide.edu.au/directory/ghilad.zuckermann?dsn=directory.file;field=data;id=41076;m=view}} <br> [https://www.adelaide.edu.au/directory/ghilad.zuckermann?dsn=directory.file;field=data;id=41096;m=view ''Barngarlidhi Manoo'' - PART TWO] === === * Zuckermann, Ghil'ad; Quer, Giovanni; Shakuto, Shiori (2014). [http://www.professorzuckermann.com/#!native-tongue-title/cufd Native Tongue Title: Proposed Compensation for the Loss of Aboriginal Languages], ''Australian Aboriginal Studies'' 2014/1: 55-71. * Zuckermann, Ghil'ad; Walsh, Michael (2014). [http://www.professorzuckermann.com/our-ancestors-are-happy- “Our Ancestors Are Happy!”: Revivalistics in the Service of Indigenous Wellbeing], ''Foundation for Endangered Languages'' XVIII: 113-119. * Zuckermann, Ghil'ad; Walsh, Michael (2011). [http://www.zuckermann.org/pdf/Revival_Linguistics.pdf Stop, Revive, Survive: Lessons from the Hebrew Revival Applicable to the Reclamation, Maintenance and Empowerment of Aboriginal Languages and Cultures], ''Australian Journal of Linguistics'' 31: 111–127. * Zuckermann, Ghil'ad (2009). [http://www.zuckermann.org/pdf/Hybridity_versus_Revivability.pdf Hybridity versus Revivability: Multiple Causation, Forms and Patterns], ''Journal of Language Contact'' 2: 40–67. * Zuckermann, Ghil'ad (2006). [http://www.zuckermann.org/pdf/new-vision.pdf A New Vision for "Israeli Hebrew": Theoretical and Practical Implications of Analysing Israel's Main Language as a Semi-Engineered Semito-European Hybrid Language], ''Journal of Modern Jewish Studies'' 5: 57–71. * Zuckermann, Ghil'ad (2004). [http://www.zuckermann.org/pdf/cultural_hybridity.pdf Cultural Hybridity: Multisourced Neologization in "Reinvented" Languages and in Languages with "Phono-Logographic" Script], ''Languages in Contrast'' 4: 281–318. * Zuckermann, Ghil'ad (2003). [http://www.zuckermann.org/english.pdf Language Contact and Globalisation: The Camouflaged Influence of English on the World's Languages – with special attention to Israeli (sic) and Mandarin], ''Cambridge Review of International Affairs'' 16: 287–307. * Zuckermann, Ghil'ad (2008). [http://www.zuckermann.org/pdf/Realistic_Prescriptivism_Academy.pdf 'Realistic Prescriptivism': The Academy of the Hebrew Language, its Campaign of 'Good Grammar' and Lexpionage, and the Native Israeli Speakers], ''Israel Studies in Language and Society'' 1: 135–154. * Zuckermann, Ghil'ad (2006). [http://www.zuckermann.org/pdf/complement_clause.pdf "Complement Clause Types in Israeli"], ''Complementation: A Cross-Linguistic Typology'', Oxford University Press, pp. 72–92. * Zuckermann, Ghil'ad (2006). [http://www.zuckermann.org/pdf/engineering.pdf " 'Etymythological Othering' and the Power of 'Lexical Engineering' in Judaism, Islam and Christianity. A Socio-Philo(sopho)logical Perspective"], ''Explorations in the Sociology of Language and Religion'', John Benjamins, pp. 237–258. * Yadin, Azzan; Zuckermann, Ghil'ad (2010). [http://www.zuckermann.org/pdf/Secularization-f.pdf "Blorít: Pagans' Mohawk or Sabras' Forelock?: Ideological Secularization of Hebrew Terms in Socialist Zionist Israeli"], ''The Sociology of Language and Religion: Change, Conflict and Accommodation'', Palgrave Macmillan, pp. 84–125. * Sapir, Yair; Zuckermann, Ghil'ad (2008). [http://www.zuckermann.org/pdf/icelandicPSM.pdf "Icelandic: Phonosemantic Matching"], ''Globally Speaking: Motives for Adopting English Vocabulary in Other Languages'', Multilingual Matters, pp. 19–43. == Filmar == * [https://vimeo.com/channels/357807/44019045 Fry's Planet Word], Stephen Fry * [https://www.youtube.com/watch?v=DZPjdNaLCho SBS: Living Black: S18 Ep9 - Linguicide] * [https://www.youtube.com/watch?v=izVGZRqciTY Babbel: Why Revive A Dead Language? - Interview with Prof. Ghil'ad Zuckermann] * [https://www.edx.org/course/language-revival-securing-future-adelaidex-lang101x ''Language Revival: Securing the Future of Endangered Languages''], edX MOOC == Sí eisini == * [[:en:Phono-semantic matching|Phono-semantic matching]] * [[:en:Barngarla language|Barngarla mál]] == Keldur == <references/> == Leinki Úteftir == * [https://researchers.adelaide.edu.au/profile/ghilad.zuckermann Ghil'ad Zuckermann, D.Phil. (Oxon.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180618175330/https://researchers.adelaide.edu.au/profile/ghilad.zuckermann |date=2018-06-18 }} * [https://www.adelaide.edu.au/directory/ghilad.zuckermann University Staff Directory: Professor Ghil'ad Zuckermann] * [https://adelaide.academia.edu/zuckermann Ghil'ad Zuckermann, Academia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180506001754/http://adelaide.academia.edu/Zuckermann |date=2018-05-06 }} * [http://www.jewish-languages.org/ghilad.zuckermann.html Jewish Language Research Website: Ghil'ad Zuckermann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180618125946/http://www.jewish-languages.org/ghilad.zuckermann.html |date=2018-06-18 }} * [https://www.zuckermann.org/ Professor Ghil'ad Zuckermann's website] * [https://www.pedestrian.tv/news/meet-the-aussie-lumbersexual-on-a-mission-to-make-your-beard-lustrous/ Australian of the Day: Ghil'ad Zuckermann] * [https://www.themonthly.com.au/issue/2014/september/1409493600/anna-goldsworthy/voices-land Voices of the land], Anna Goldsworthy, The Monthly, September 2014. * [https://www.bbc.co.uk/programmes/p03fslbj BBC World Service: Reawakening Language] * [https://www.zuckermann.org/poetry.html Selutis Alpinis (Se tu vens cà sù ta' cretis), Ghil'ad Zuckermann], "A site dedicated to the memory of Maestro Piero Poclen, a mentsh" {{DEFAULTSORT:Zuckermann, Ghil'ad}} [[Bólkur:Føðingar í 1971]] [[Bólkur:Málfrøðingar]] [[Bólkur:Bretskir rithøvundar]] [[Bólkur:Italskir rithøvundar]] [[Bólkur:Enskir rithøvundar]] [[Bólkur:Professarar]] [[Bólkur:Avstraliarar]] [[Bólkur:Bretar]] [[Bólkur:Italiarar]] [[Bólkur:Jødadómur]] [[Bólkur:Háskúlan í Cambridge]] [[Bólkur:Háskúlan í Oxford]] 1djgyu8qdb8axtr9ubiudz8fn146n64 0 45909 389013 385565 2026-08-09T00:24:19Z InternetArchiveBot 24584 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 389013 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Birgir Kruse.png|thumb|Birgir Kruse]] '''Birgir Kruse''' (føddur [[20. juni]] [[1957]]) er lærari, ritstjóri, bloggari, free lance journalistur<ref>{{cite web |url=https://www.in.fo/news-detail/ein-nor-urlendsk-avbj-ing |title=Ein norðurlendsk avbjóðing |last1=Bjarnastein |first1=Ingrid |last2= |first2= |date=24. september 2004 |website=in.fo |publisher=Sosialurin |access-date=19. januar 2024}}</ref> og formaður í Filmsfelagnum. == Lívsleið == Birgir er útbúgvin á [[Føroya Læraraskúli|Føroya Læraraskúla]] í 1985 og hevur pedagogiska diplomútbúgving frá Danmarks Pedagogiske Universitet, æstetiskt institut v/Birgitte Holm Sørensen í 2000. Birgir hevur gjørt nógvar útvarpssendingar í [[Kringvarp Føroya]] síðan 1977, teirra millum Náttarravnar frá 1992. Í 1998 fekk Birgir Nordboks Journalistpris fyri mentanarsendingarnar Vetrarbreytin.<ref>{{cite web |url=https://epaper.infomedia.dk/portal/fao/search?query=nordboks%20journalistpris |title=Nordboks Journalistpris |last1= |first1= |last2= |first2= |date=1. november 1997 |website= |publisher=Skúlablaðið |access-date=19. januara 2024 |archivedate=2024-01-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240119143043/https://epaper.infomedia.dk/portal/fao/search?query=nordboks%20journalistpris }}</ref> Síðan 1984 hevur Birgir verið formaður í [[Filmsfelagið|Filmsfelagnum]] og síðan 1988 skrivari í Norrøna Felagnum í Føroyum. Eftir aldarskiftið var Birgir formaður í eini nevnd, sum varð sett at orða ein kommunalan lista- og mentanarpolitikk fyri Tórshavnar kommunu "Havnin - livandi, kveikjandi, skapandi". Fyri [[Tórshavnar kommuna|Tórshavnar kommunu]] var Birgir umboð í stýrinum fyri Listastevnu Føroya, og samskipaði hundrað ára haldið sum fólkavald kommuna. Í 2007 skrivaði Birgir skúlabókina "Fjølmiðlar", sum Føroya Skúlabókgrunnur gav út. Nevndarformaðurin, [[Árni Dahl]], vildi hava Birgir at standa fyri føroyska partinum av altjóða átakinum Google Book Search, so føroyskir næmingar kundu fáa føroyskt aftursvar, tá teir leitaðu á netinum. Túsund føroyskar bøkur vórðu lisnar inn í skipanina hjá Google í Mountain View í [[California]]. [[Fjølrit]] stuðlaði ætlanini við einum juridiskum responsum um ófáiligar bøkur og at brúka Google sum sýningarglugga. Stjórin í Skúlabókagrunninum, Niels Petersen, setti Birgir at ritstjórna "Atlas til heim og skúla", sum eftir fýra ára samstarv við Harper Collins kom út í 2014. Síðan hevur Birgir arbeitt við opna undirvísingarportalinum Snar, serliga við temasíðum til undirvísing og tilfari til árliga holocaustdagin. Fyri Norðurlandahúsið legði Birgir í 2012 lunnar undir [[Geytin|Geytan]], sum er føroyska filmsvirðislønin. Síðan 2006 hevur Birgir skrivað [https://birkblog.blogspot.com/ birkblog], sum helst er mest lisni bloggur á føroyskum. Hann skrivar regluliga um mentanarlig evni og viðurskifti, skrivar ferðafrásagnir og ummæli av mentanarligum tiltøkum. Í 2013 vitjaði sendingin Summarmorgun hjá [[Kringvarp Føroya|Kringvarpi Føroya]] Birgir í samband við, at hann var sera virkin við at skriva blogg. Tað var [[Uni Leitisstein Hansen]], ið tosaði við hann um hetta evni. Tað at skriva blogg var eitt rættiliga nýtt rák tá. Tað bleiv spurt um hansara skriving á bloggi hansara, ið nevnist Birkblogg, um hví hann skrivaði, um hvussu nógv lósu hansara blogg og eisini bleiv spurt um, hvat hann skrivaði um. Sagt var í sendingini, at Birgir Kruse er millum fremstu bloggarar í Føroyum. Tann dagin, tá Summarmorgun vitjaði hann, hevði bloggurin júst sett met við 2500 serstøkum vitjandi ein og sama dag.<ref>{{cite web |last=Hansen |first=Uni L. |date=24. juli 20213 |title=RÁK: Blogging vinnur fram á internetinum |url=https://kvf.fo/greinar/2013/07/24/rak-blogging-vinnur |website=kvf.fo |location= |publisher=Kringvarp Føroya |access-date=17. august 2025}}</ref> == Útgivið og ritstjórnað == * 2006 - ''Birkblogg'' (føroyskur bloggur um m.a. føroyska mentan) * 2007 - ''Fjølmiðlar'', Føroya Skúlabókgrunnur<ref>{{cite web |url=https://snar.fo/uploads/tx_tcresources/Fjoldmidlar_net.pdf?fbclid=IwAR21mWPECP6a_c7Z51bXpn70XoLBiMqWNIXozekcHoo2nPYjv3BEh810XHY |title=Fjølmiðlar |last1=Kruse |first1=Birgir |last2= |first2= |date=2007 |website=snar.fo |publisher=Føroya Skúlabókagrunnur |access-date=19. januar 2024}}</ref> * 2014 - ''Atlas til heim og skúla'' (ritstjórnað) == Heiður == *1998 - Nordboks Journalistpris fyri mentanarsendingarnar Vetrarbreytin.<ref>{{cite web |url=https://in.fo/news-detail/birgir-kruse-fingid-nordbok-virdisloenina |title=Birgir Kruse fingið Nordbok virðislønina |last1=Tróndarson |first1=Sveinur |last2= |first2= |date=27. mai 1998 |website=in.fo |publisher=Sosialurin |access-date=19. januar 2024}}</ref> == Keldur == {{Reflist}} == Slóðir == * [https://birkblog.blogspot.com/ birkblog] {{DEFAULTSORT:Kruse, Birgir}} [[Bólkur:Føðingar í 1957]] [[Bólkur:Føroyskir lærarar]] [[Bólkur:Føroyskir ritstjórar]] [[Bólkur:Føroyskir rithøvundar]] [[Bólkur:Filmpersónar]] bnplgnqjki5jvrlg967qsfb008ktxo1