Wikipedia frrwiki https://frr.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Hoodsid MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Medium Spezial Diskussion Benutzer Benutzer Diskussion Wikipedia Wikipedia Diskussion Datei Datei Diskussion MediaWiki MediaWiki Diskussion Vorlage Vorlage Diskussion Hilfe Hilfe Diskussion Kategorie Kategorie Diskussion Seite Seite Diskussion Index Index Diskussion Text Text Diskussion TimedText TimedText talk Modul Modul Diskussion Veranstaltung Veranstaltung Diskussion 0 242 281699 265895 2026-05-25T08:15:31Z Murma174 19 281699 wikitext text/x-wiki {{Öömrang}} __NOTOC__ [[Datei:Amrum-Jungnamensand-8.30322E_54.66327N.png|thumb|Satelitenbil faan Oomram.]] <br> '''Ood''' as a nuurdelk ääg faan't eilun [[Oomram|Oomram]] an leit diarmä uun't nuurduasten faan [[Noorsaarep|Noorsaarep]]. == Beskriiwang == Hat as sowat 2 km lung an man 150 bit 200 m briad. Hat as en rian [[Düner|dünemloonskap]] an stäänt daalang oner natüürskül. Al sant 1936 komert a [[Ferian Jordsand]] ham diaram, dat düüsenen faan [[siafögler]] diar bräät kön. Diaram mut waanerslidj diar uk ei swäärs troch luup, jo skel bi weederskaant loongs. Am dat Ood bi sturemfluden ei faan Noorsaarep ufskäären woort, san tau diker baud wurden. == Bilen == <gallery> Amrum_Naturschutzgebiet_Odde_Ansicht_von_Nord_Nordsee-Insel_im_Kreis_Nordfriesland_Foto_Wolfgang_Pehlemann_IMG_1105.jpg|Ood, uun a bääftgrünj: [[Fer]] Herring_gull_eggs.jpg|Kubennääst üüb Ood </gallery> == Luke uk diar == * [[Ferian Jordsand]] == Ferwisang efter bütjen == [https://web.archive.org/web/20101027205840/http://www.jordsand.eu/index.php?id=48 Beskriiwang üüb huuchsjiisk faan a ferian Jordsand] {{Coordinate |NS=54.69904 |EW=8.33897 |dim=2000 |region=DE-SH |type=landmark }} [[Kategorie:Oomram]] [[Kategorie:Natuur]] l6ymdqd6z0qtya02vv8dl4l2f7ic2r0 0 244 281564 281309 2026-05-24T12:05:11Z Murma174 19 281564 wikitext text/x-wiki * [[Oomram/sö|-> '''Aamrem''']] (sölring) {{Öömrang}} {{Infobox Insel öömrang |NAME=Oomram |BILD1=Amrum-Jungnamensand-8.30322E_54.66327N.png |BILD1-TEXT=Satelitenbil faan Oomram mä a [[Kniip]] uun't waasten, an waastermuar [[Jongnaamen]] |BILD2= |BILD2-TEXT= |GEWAESSER=Nuurdsia |GRUPPE=[[Nuurdfresk eilunen]] |BREITENGRAD=54/39/6/N |LAENGENGRAD=8/20/11/E |REGION-ISO=DE-SH |KARTE=Nordfriesisches Wattenmeer fratsch.png |POSKARTE= |LAENGE=10 |BREITE=2.5 |FLAECHE=20.46 |ERHEBUNG=A Siatler |HOEHE=32 |HOEHE-BEZUG= |HAUPTORT=[[Neebel]] |EINWOHNER=2281 |ZENSUS=12.2008 }} <br> '''Oomram''' as en [[nuurdfresk eilun]]. Hat leit uun't süüden faan [[Sal]] an uun't waasten faan [[Fer]] an hiart tu't [[Amt Feer-Oomram]] uun a [[kreis Nuurdfresklun]] uun [[Schleswig-Holstian]]. == Geografii an ferwaltang == Oomram as 20,46&nbsp;km² grat an sodenang at tjiinst gratst eilun uun [[Sjiisklun]]. Mä Fer an Sal hiart Oomram tu jo trii nuurdfresk [[geest]]-eilunen. Uun't uasten faan Oomram leit a [[waas]]. Jo fiiw saarpen lei tu'n gratsten dial uun't uasten faan't eilun – faan nuurd tu süüd san det [[Noorsaarep]], [[Neebel]], [[Sössaarep]], [[Stianood]] an [[Witjdün]]. Üüb a [[geest]] fanjst dü a [[tanen]] an a [[hias]], jo lei üs en strimel faan nuurd tu süüd. [[Datei:Amrum_Kniepsand.jpg|thumb|left|Düner, rochts [[a Kniip]]]] Uun't waasten faan di strimel lei loongs at hialer eilun a [[düner]]. Steedenwis san jo ään kilometer briad an sowat 12 kilometer lung. Det maaget en stak faan 700 hektar. Faan waast tu uast fanjst dü primärdüner, witjdüner an grädüner. Bluas waanerdüner jaft det ei muar. A öömrang düner stun daalang oner natüürskül, bluas heer bräät noch kuben an anen. Huarööders san a fögler miast faan a baadelidj ferjaaget wurden.<ref name="Neuhaus">Neuhaus/Beinker/Bründel/Lange: ''Dünen an der Schleswig-Holsteinischen Westküste''. Uun: Umweltbundesamt und Nationalparkverwaltungen Niedersächsisches Wattenmeer/Schleswig-Holsteinisches Wattenmeer (Hrsg.): ''Umweltatlas Wattenmeer''. Bd.1: ''Nordfriesisches und Dithmarscher Wattenmeer''. Eugen Ulmer, Stuttgart 1998/1999, {{ISBN|3-8001-3491-8}}, S. 92–93.</ref> At huuchst dün üüb Oomram as mä 32 metern ''A Siatler'' bi Noorsaarep. Efter nuurden tu luup a düner ütj tu [[Ood]]. Üüb a söder ääg leit [[Witjdün]], det as at jongst saarep üüb Oomram. Uun't waasten faan a düner leit a [[A Kniip|Kniip]]. Hi as wel ään faan a briadst struner uun Nuurdeuropa. Hi hiart eegentelk goorei rocht tu't eilun auer a Kniip nian gemeenlun as. Noch bit uun a söstager juaren lai en priil tesken a Kniip an at eilun, an nü waanert hi suutjis am a nuurd. Uun't nuurden faan [[Noorsaarep]] leit a [[maask]]. Uk tesken [[Stianood]] an Witjdün leit en letj stak maasklun. Bias staken san iindiket. Bei liachweeder könst Dü auer'n [[waas]] auer tu [[Feer|Fer]] luup. Üüb Oomram wene 2.300 minsken uun trii gemeenen: [[Noorsaarep]], [[Neebel]] an [[Witjdün]]. [[Sössaarep]] an [[Stianood]] hiar tu Neebel. At amt 'Fer-Oomram' sat uun [[A Wik]] üüb Fer. == Saarpen == Uun't nuurden leit at bat [[Noorsaarep]] mä a fögelkui an di letj ialtürn. [[Neebel]] leit bi a waas, an as daalang mä [[Sössaarep]] an [[Stianood]] at gratst gemeen. At belukin wäärs san diar a [[St. Clemens sark]], at ual ''Öömrang Hüs'', a maln an a sarkhoof mä jo ual likstian. Sössaarep as at äälst saarep üüb Oomram. Heer stäänt di grat ialtürn. Stianood lait bi a waas an hed iarjuaren di iansagst huuwen üüb't eilun, bit uun 1890 [[Witjdün]] en bat wurd, huar do a dampern uun ääg kaam. Witjdün leit uun't süüden an as mä a baadelidj grat wurden. == Histoore == [[Datei:Amrum_Eisenzeit.JPG|thumb|Efterbau faan en iisentidjelk hüs naibi't [[Aamremer Fügelkui|fögelkui]]]] [[Datei:Grabstein-IMG 0534.JPG|thumb|left|200px|Likstian för en siamaan üüb sarkhoof uun [[Neebel]]]] [[Datei:Norddorf_Borag.JPG|thumb|''Borag'' üüb en huug ütj a wikingertidj bi [[Noorsaarep]]]] [[Datei:Johansen Amrum Karte.jpg|thumb|left|200px|Uun't 19. juarhunert hed Oomram noch en ''Kniiphuuwen'']] [[Datei:Amrum-Nebel-Oeoemranghues-IMG 0595.jpg|thumb|''Öömrang Hüs'', daalang en museumshüs uun [[Neebel]]]] A iarst Öömrangen lewet uun a jonger [[stiantidj]]; faan jo hää Oomram a gratstiangreew areft. Ütj a [[bronsetidj]] an a [[iisentidj]] jaft at noch en hialer rä [[grääfhuug]]er. Uun dünem uun't waasten faan a fögelkui san noch auerresten faan en saarep ütj a iisentidj. Man of det würelk jo ''Ambroonen'' wiar, diar am't juar 100 föör a krastelk tidjreegnang (100 f.K.) tuup mä Kimbern an Teutonen jin Rom streden haa, wat ütj diheer huk kaam, di doomols noch mä a fäästääg ferbünjen wiar, diar san a geliarten ei ians auer. Auerresten ütj a [[wikingertidj]], soken üs wen- an ialsteeden san muarsis üüb Oomram fünjen wurden. En türnborag ütj di tidj woort uun't uasten faan Noorsaarep üüb en letjen huug fermuuden, huar daalang at wiartskaft ''Borag'' stäänt. A [[Krümwaal]] as en ööderhualew kilometer lungen waal tesken Sössaarep an Stianood, an hi as wel uk ütj di tidj.<ref>Georg Quedens: ''Amrum''. Christian Jensen Verlag Breklum, Breklum 1971</ref> Uun't ääder [[madelääler]] kaam do a Fresken üüb't eilun. Jo lewet faan't saaltköögin, a büürerei an faskerei, an leeder uk faan a waalfang an a hanelssiafaart. Di öömrang siamaan [[Hark Olufs]], di 1724 uun Algerien uun [[slaawerei]] kaam, wurd diar generool, iar hi 1736 turag tu Oomram kaam. Am 1890 begand det büürin mä a fräämen, wat det eilun auer a miaten feranert hää. Uun't [[madelääler]] hiard Oomram tu a [[bütjenlunen]] (''Uthlande''), an sted oner a däänsk könang of a [[hertooch]] faan [[Schleswig]]. Efter di stridj tesken a däänsk könang an a Schauenburger groofen uun Holstian wiar Oomram tuup mä [[Waasterlun-Fer]] en däänsk [[könangriksenklave]] an hiard ei tu't [[Hertoochdoom Schleswig]]. So ging det bit 1864. Efter a sjiisk-däänsk krich faaan 1864 wurd Oomram, so üs det hialer lun Schleswig, tuup faan [[Uastenrik]] an [[Preußen]] regiaret. Efter a ''[[Sjiisk Kriich]]'' wurd Oomram Preußen tuskrewen an faan 1867 wiar't do en dial faan det [[Prowins Schleswig-Holstian]]. Tu di tidj wiar Oomram en gemeen uun a [[Kreis Tondern]]. Efter't [[ufstemang faan 1920]] wul a muarhaid bi Sjiisklun bliiw, man [[Tondern]] kaam tu [[Denemark]]. Bit 1972 hiard Oomram tu a [[Kreis Südtondern]]. Hi as do mä a kreis Hüsem an a kreis Eidersteed tu di nei [[Kreis Nuurdfresklun]] tuupslööden wurden. Uun't 19. juarhunert waanert muar üs en sjuarden faan a Öömrangen ütj, a miasten tu Ameerikoo. Daalang lewe muar efterkemen faan Öömrangen uun Ameerikoo üs üüb Oomram. An uk daalang noch jaft at föl frinjskaften tesken Oomram an Ameerikoo (mend as a [[USA]]). 1998 as föl auer Oomram beracht wurden, üs det frachtskap 'Pallas' mä en lääs fol holt föör Oomram strunagd, an a waas mä maskiinenööle folnjokset. {{ufsaat}} == Spriak an kultuur == [[Datei:Friesentracht.JPG|thumb|180px|left|''At öömrang''. Heer en bil faan [[Feer|Fer]] mä 10 knooper oner a panserkeed uunsteed faan 8 üüb Oomram]] Üüb Oomram snaake a miasten daalang huuchsjiisk. [[Öömrang spriak|Öömrang]] (at öömrang spriak) snaaket wel noch so'n sjuarden üüb't lun. Jodiar Öömrangen snaake oober uk aaltumaal huuchsjiisk. A [[Friiske spräke|nuurdfresk spriakwiisen]] haa grat ferskeeler. Öömrang liket at [[Fering]] auer a miaten, man at [[Sölring|Salrang]], wat uk tu't eilunsfresk hiart, as för fölen al swaar tu ferstunen. Wat naier as det [[Halunder]] üüb [[Halaglun]]. Föl Öömrangen snaake uk plaatsjiisk, auer det at spriak faan a sialidj wiar an as. Däänsk snaake man en hunfol lidj, likes dat Denemark so nai bi as. At öömrang (at [[öömrang dracht]]) as suart an witj mä föl salwer. A öömrang jong foomnen an wüfen dreeg det tu huuchhaiden, so üs freimaagin of tu bradlep. An at daansskööl drait at öömrang hal för a baadelidj. Üüb Oomram jaft at aparte weden. Tu [[Wikipedia:Kalender|Piadersinj]] (21. Febrewoore) woort biaket. At biak as en grat ial, wat a wonter ferjaage skal. A lidj maage enööder jinsidjag suart mä [[sut]]. ''[[Biakin]]'' komt faan di [[katuulsk]] [[Wikipedia:Kalender|Piadersdai]] (Petri Stuhlfeier, 22. Febrewoore) an woort uk uun ööder saarpen uun [[Nuurdfresklun]] feiert. Ualjuarsinj (31. Detsember) woort hulket. Bi't ''[[Hulkin]]'' luup sköölen faan ferklääst jong lidj faan hüs tu hüs an'am skal räät, hoker wel bääft det ferkleedang steget. A jongen fu do wat sweten an a ääleren en puns. At ''[[Hualewjonken]]'' as en draapen faan ääler maaner, miast sialidj so am a naachtertstidj. Uun a wontertidj kaam iar fööraal a jong gaster, wat noch ei befreid wiar tuup, am mäenööder a nawigatsion tu studiarin. {{ufsaat}} == Ökonomii == A miasten lewe faan a baadelidj. Oomram hää sowat 12.000 baaden för fräämen. 2005 kaam sowat 120.000 baadelidj tu Oomram an suragd för 1,1 miljuun auernaachtangen. Diartu kaam noch 80.000 besjüker för en dai. At jaft uk noch en betj büürerei, an ään fasker lewet noch üüb Oomram faan a faskerei. Föl fäänen stun fol mä hingster, det as oober för priwoot. == Ferkiar == [[Datei:Uthlande.JPG|thumb|Di nei W.D.R. damper "Uthlande V" (2010)]] Mä't auto könst dü mä a [[damper]]n faan a [[W.D.R.]] tu Oomram kem faan [[Doogebal]] auer [[A Wik]] üüb [[Fer]] of uk faan Schlüttsiel auer [[A Halgen]], det san [[A Huug]] an [[A Nääs]]. Uun a somer keert uk noch a '[[Adler Express]]' faan Nuurdstrun auer A Huug tu Oomram an widjer tu [[Sal]], man hi koon nian autos mänem. Aler dampern lei uun Witjdün uun. Faan [[Doogebal]] düüret det tuur sowat tau stünj, dan an wan keer a dampern uk ans direkt an lei ei üüb Fer uun, do düüret det sowat ööderhualew stünj. Üüb Oomram uunkimen könst dü at auto brük, man fölen san mä't wel onerwais. Diar san föl welwaier. Uun arke saarep jaft at welferhüürern för aal jo baadelidj, wat hör aanj wel ei mä haa. En bus keert arke hualew stünj faan Witjdün auer Sössaarep an Neebel tu Noorsaarep an turag. Bluas tu Stianood keert nään bus. En hunfol taksis san diar uk noch onerwais. Faan 1893 bit 1939 jääw't sogoor en [[Öömrang Iisenboon|iisenboon]] üüb Oomram. <div style="clear:left;" /div> == Natuur == A natuur üüb Oomram woort bestemet faan det laag tesken a [[Nuurdsia]] uun't waasten an a waas uun't uasten. Grat dialen faan't lun stun oner natüürskül: A [[Ood]] an a [[Öömrang Düner|düner]]. An trinj am Oomram as a [[Natjunaalpark Waas]]. {{Panoramabil|Dunes of Amrum.jpg|2400|Nuurdsiaeilun Oomram}} === Plaanten === At plaantenwelt woort bestemet faan det laag bi't weeder an det skraal lun. Üüb a Kniip an uun dünem waaks [[halem]] an [[röökelbosk]] an en hialer rä ööder plaanten, diar't uun a sun ütjhual, soken üs [[dünemeert]]en. Uk enkelt faan a winj gans krüm woksen [[sjüüren]] of [[pualemrut]]er fanjst dü diar. Bit uun a sööwentager juaren jääw't diar uk noch at [[dünemfisel]]. Uun't uasten faan a düner lei a [[hias]] an a [[tanen]]. At [[hiaskrüüs]] bleut uun August. Heer an uun hög dünemdäälen fanjst dü letj muuren mä [[fleegenfanger]]n. [[Ensian]] jaft det diar ei muar. A öömrang tanen san faan 1948 uf uun üüb a hias plaantet wurden. Diarföör jääw't man letj holtangen trinj am a kuien. Daalang stun 180 hektar [[tanen]] an diarmä hää Oomram a gratst uundial faan aler Nuurdsiaeilunen. Dü fanjst heer fööraal [[sjüüren]], tanen an [[birkebuumer]]. Uuntesken waaks uun a [[tanen]] föl plaanten, uk [[hünjmotsen]]. Üüb a [[geest]] woort noch büüret, an üüb det skraal lun waaks [[blä huder]], [[hongerkral]]en an [[noopruusen]]. Uun a [[maask]] waaks muar slacher sürgäärs an uk [[Prääster (bluum)|präästern]]. Det as heer a best ääkergrünj. Uun a letj guarder üüb Oomram wääkst ei föl saner [[ged]]. A [[stookruus]]en, wat dü diar sä könst, brük oober ei föl. Üüb't [[oon]] wääkst uk weder bluas det, wat saaltweeder ufkoon: [[halagruus]], [[südjen]], [[rölken]] an [[oongäärs]]. === Diarten === [[Datei:Halichoerus grypus.jpg|thumb|[[Grä selag|Grä selger]] üüb [[Jongnaamen]] bi Oomram]] Uk a öömrang tiirwelt woort faan det laag uun a [[Weestsiie|Nuurdsia]] bestemet. Sodenang lewe heer miast letjer diarten, soken üs [[haasen]], [[müsen]], [[iigler]] an [[fladermüsen]]. Uun't 12. juarhunert san a [[kanin]]en üüb Oomram ütjsaat wurden, am's tu jaagin. Uk en [[Foosen|foos]] as ans ütjsaat wurden, wat föl [[fögler]] freeden hää. Man jo efterkemen san aaltumaal jaaget wurden. Trinj am Oomram an üüb a suner lewe tau slacher [[Selag|selger]] an [[maarswin]]. Uun a wonter komt det ans föör, dat en jongen [[selag]] faan [[Jongnaamen]] üüb a [[A Kniip|Kniip]] speeld woort an diar tetjet woort. A gratst rikdom fanjst dü uun a [[Fögler|fögelwelt]]. Oomram hiart tu a wichtagst bräätplaatsen för siafögler. Heer bräät [[Eidergus|eiderges]], [[Liiw|liiwen]], [[Baragan|baraganen]], [[bakern]], muar slacher faan [[kuben]], [[meew]]en an [[hiarangskub]]en, an noch föl muar slacher bräät bi [[A Kniip|strun]], uun [[Düner|dünem]] an bi a [[waas]]. Wan a fögler waanre, kem's tu Oomram tu freeden, an do jaft at diar [[stönerk]]en, [[Groltergus|grolterges]] an [[groonk]]en. Uun a saarpen jaft det uk en hialer rä [[Fögler|sjongfögler]]. Diartu kem [[fasaan]]en, wat uk tu jaagin tu Oomram broocht wurden san. Uk [[Amfiibien|eerdglüpern an hobelfasker]] könst dü üüb Oomram finj. Do jaft at föl slacher [[insekten]], [[koonkern]] an [[flenerken]]. Uun a waas trinj am Oomram jaft at föl slacher [[Fasker|fask]], soken üs at [[skol]], a [[hiarang]] of at [[makreel]]. Aal jo diarten uun a waas koon am goorei aptääl - am man enkelten tu näämen: a [[kraaben]], a [[sneken]] an a [[soongreewlang]]. Fasket wurd jo fööraal a [[por]]en, wat do üs '[[kraaben]]' ferkääft wurd an a [[heesen]], diar üüb heesrager waaks. A leetst juaren haa a [[uastrang]]en auerhun nimen. == Persöönelkhaiden == * [[Thea Andresen]] (1916-2001) * [[Hark Bohm]] (* 1939) * [[Böle Bonken]] (1839–1926) * [[Knut Jungbohn Clement]] (1803–1873) * [[Martin Flor]] (1597–1686) * [[Lutz Görgens]] (* 1951) * [[Hans Jaenisch]] (1907–1989) * [[Christian Johansen]] (1820–1871) * [[Arthur Kruse]] (1893–1968) * [[Annegret Lutz]] (1945-2003) * [[Hark Martinen]] (1934–2016) * [[Lorenz Friedrich Mechlenburg]] (1799–1875) * [[Hark Olufs]] (1708–1754) * [[Carsten Pörksen]] (* 1944) * [[Georg Quedens]] (* 1934) * [[Jens Quedens]] (* 1945) * [[Otfried Schwarz]] (* 1942) == Literatüür == * Georg Quedens, Hans Hingst, Gerhard Stück, Ommo Wilts: ''Amrum. Landschaft, Geschichte, Natur''. Verlag Jens Quedens, Amrum 1991, {{ISBN|3-924422-24-9}}. * Georg Quedens: ''Amrum''. Breklumer Verlag, Breklum 2004, {{ISBN|978-3-7793-1110-2}}. * Georg Quedens: ''Insel unter weitem Himmel''. 3. Auflage, Breklumer Verlag, Breklum 2004, {{ISBN|978-3-7793-1120-1}}. * Georg Quedens: ''Das Seebad Amrum. „... und befürchten den Verderb der guten hiesigen Sitten ...“''. Veränderte Neuauflage. Verlag Jens Quedens, Amrum 2006, {{ISBN|978-3-924422-79-0}}. == Luke uk diar == {{Commonscat öömrang|Amrum|Oomram}} {{Wikivoyage öömrang|Amrum|Oomram}} * [[Oomram (Gemeen)]] == Ferwisang efter bütjen == {{dmoz|World/Deutsch/Regional/Europa/Deutschland/Schleswig-Holstein/Regionen/Nordfriesische_Inseln_und_Halligen/Amrum/}} * [http://www.standortanalyse.biz/files/die-entstehungsgeschichte-der-insel-amrum.pdf Entstehungsgeschichte der Insel Amrum] (huuchsjiisk) * [https://web.archive.org/web/20111111080406/http://jessen.bplaced.net/archiif/kurs/homepage.htm „Gud dai“ – Öömrang-Friesisch-Kurs für Anfänger] * [https://onlinestreet.de/strassen/in-25946.html Struatennöömer] üüb onlinestreet.de == Kwelen == <references/> {{Nuurdfresk eilunen}} {{Import|07.11.2006|de:Amrum}} {{Auer a miaten|20. Nofember 2010}} [[Kategorie:Oomram| ]] lb30o3wggw93857fgl6rigwj9eux49h 281700 281564 2026-05-25T08:16:06Z Murma174 19 /* Natuur */ 281700 wikitext text/x-wiki * [[Oomram/sö|-> '''Aamrem''']] (sölring) {{Öömrang}} {{Infobox Insel öömrang |NAME=Oomram |BILD1=Amrum-Jungnamensand-8.30322E_54.66327N.png |BILD1-TEXT=Satelitenbil faan Oomram mä a [[Kniip]] uun't waasten, an waastermuar [[Jongnaamen]] |BILD2= |BILD2-TEXT= |GEWAESSER=Nuurdsia |GRUPPE=[[Nuurdfresk eilunen]] |BREITENGRAD=54/39/6/N |LAENGENGRAD=8/20/11/E |REGION-ISO=DE-SH |KARTE=Nordfriesisches Wattenmeer fratsch.png |POSKARTE= |LAENGE=10 |BREITE=2.5 |FLAECHE=20.46 |ERHEBUNG=A Siatler |HOEHE=32 |HOEHE-BEZUG= |HAUPTORT=[[Neebel]] |EINWOHNER=2281 |ZENSUS=12.2008 }} <br> '''Oomram''' as en [[nuurdfresk eilun]]. Hat leit uun't süüden faan [[Sal]] an uun't waasten faan [[Fer]] an hiart tu't [[Amt Feer-Oomram]] uun a [[kreis Nuurdfresklun]] uun [[Schleswig-Holstian]]. == Geografii an ferwaltang == Oomram as 20,46&nbsp;km² grat an sodenang at tjiinst gratst eilun uun [[Sjiisklun]]. Mä Fer an Sal hiart Oomram tu jo trii nuurdfresk [[geest]]-eilunen. Uun't uasten faan Oomram leit a [[waas]]. Jo fiiw saarpen lei tu'n gratsten dial uun't uasten faan't eilun – faan nuurd tu süüd san det [[Noorsaarep]], [[Neebel]], [[Sössaarep]], [[Stianood]] an [[Witjdün]]. Üüb a [[geest]] fanjst dü a [[tanen]] an a [[hias]], jo lei üs en strimel faan nuurd tu süüd. [[Datei:Amrum_Kniepsand.jpg|thumb|left|Düner, rochts [[a Kniip]]]] Uun't waasten faan di strimel lei loongs at hialer eilun a [[düner]]. Steedenwis san jo ään kilometer briad an sowat 12 kilometer lung. Det maaget en stak faan 700 hektar. Faan waast tu uast fanjst dü primärdüner, witjdüner an grädüner. Bluas waanerdüner jaft det ei muar. A öömrang düner stun daalang oner natüürskül, bluas heer bräät noch kuben an anen. Huarööders san a fögler miast faan a baadelidj ferjaaget wurden.<ref name="Neuhaus">Neuhaus/Beinker/Bründel/Lange: ''Dünen an der Schleswig-Holsteinischen Westküste''. Uun: Umweltbundesamt und Nationalparkverwaltungen Niedersächsisches Wattenmeer/Schleswig-Holsteinisches Wattenmeer (Hrsg.): ''Umweltatlas Wattenmeer''. Bd.1: ''Nordfriesisches und Dithmarscher Wattenmeer''. Eugen Ulmer, Stuttgart 1998/1999, {{ISBN|3-8001-3491-8}}, S. 92–93.</ref> At huuchst dün üüb Oomram as mä 32 metern ''A Siatler'' bi Noorsaarep. Efter nuurden tu luup a düner ütj tu [[Ood]]. Üüb a söder ääg leit [[Witjdün]], det as at jongst saarep üüb Oomram. Uun't waasten faan a düner leit a [[A Kniip|Kniip]]. Hi as wel ään faan a briadst struner uun Nuurdeuropa. Hi hiart eegentelk goorei rocht tu't eilun auer a Kniip nian gemeenlun as. Noch bit uun a söstager juaren lai en priil tesken a Kniip an at eilun, an nü waanert hi suutjis am a nuurd. Uun't nuurden faan [[Noorsaarep]] leit a [[maask]]. Uk tesken [[Stianood]] an Witjdün leit en letj stak maasklun. Bias staken san iindiket. Bei liachweeder könst Dü auer'n [[waas]] auer tu [[Feer|Fer]] luup. Üüb Oomram wene 2.300 minsken uun trii gemeenen: [[Noorsaarep]], [[Neebel]] an [[Witjdün]]. [[Sössaarep]] an [[Stianood]] hiar tu Neebel. At amt 'Fer-Oomram' sat uun [[A Wik]] üüb Fer. == Saarpen == Uun't nuurden leit at bat [[Noorsaarep]] mä a fögelkui an di letj ialtürn. [[Neebel]] leit bi a waas, an as daalang mä [[Sössaarep]] an [[Stianood]] at gratst gemeen. At belukin wäärs san diar a [[St. Clemens sark]], at ual ''Öömrang Hüs'', a maln an a sarkhoof mä jo ual likstian. Sössaarep as at äälst saarep üüb Oomram. Heer stäänt di grat ialtürn. Stianood lait bi a waas an hed iarjuaren di iansagst huuwen üüb't eilun, bit uun 1890 [[Witjdün]] en bat wurd, huar do a dampern uun ääg kaam. Witjdün leit uun't süüden an as mä a baadelidj grat wurden. == Histoore == [[Datei:Amrum_Eisenzeit.JPG|thumb|Efterbau faan en iisentidjelk hüs naibi't [[Aamremer Fügelkui|fögelkui]]]] [[Datei:Grabstein-IMG 0534.JPG|thumb|left|200px|Likstian för en siamaan üüb sarkhoof uun [[Neebel]]]] [[Datei:Norddorf_Borag.JPG|thumb|''Borag'' üüb en huug ütj a wikingertidj bi [[Noorsaarep]]]] [[Datei:Johansen Amrum Karte.jpg|thumb|left|200px|Uun't 19. juarhunert hed Oomram noch en ''Kniiphuuwen'']] [[Datei:Amrum-Nebel-Oeoemranghues-IMG 0595.jpg|thumb|''Öömrang Hüs'', daalang en museumshüs uun [[Neebel]]]] A iarst Öömrangen lewet uun a jonger [[stiantidj]]; faan jo hää Oomram a gratstiangreew areft. Ütj a [[bronsetidj]] an a [[iisentidj]] jaft at noch en hialer rä [[grääfhuug]]er. Uun dünem uun't waasten faan a fögelkui san noch auerresten faan en saarep ütj a iisentidj. Man of det würelk jo ''Ambroonen'' wiar, diar am't juar 100 föör a krastelk tidjreegnang (100 f.K.) tuup mä Kimbern an Teutonen jin Rom streden haa, wat ütj diheer huk kaam, di doomols noch mä a fäästääg ferbünjen wiar, diar san a geliarten ei ians auer. Auerresten ütj a [[wikingertidj]], soken üs wen- an ialsteeden san muarsis üüb Oomram fünjen wurden. En türnborag ütj di tidj woort uun't uasten faan Noorsaarep üüb en letjen huug fermuuden, huar daalang at wiartskaft ''Borag'' stäänt. A [[Krümwaal]] as en ööderhualew kilometer lungen waal tesken Sössaarep an Stianood, an hi as wel uk ütj di tidj.<ref>Georg Quedens: ''Amrum''. Christian Jensen Verlag Breklum, Breklum 1971</ref> Uun't ääder [[madelääler]] kaam do a Fresken üüb't eilun. Jo lewet faan't saaltköögin, a büürerei an faskerei, an leeder uk faan a waalfang an a hanelssiafaart. Di öömrang siamaan [[Hark Olufs]], di 1724 uun Algerien uun [[slaawerei]] kaam, wurd diar generool, iar hi 1736 turag tu Oomram kaam. Am 1890 begand det büürin mä a fräämen, wat det eilun auer a miaten feranert hää. Uun't [[madelääler]] hiard Oomram tu a [[bütjenlunen]] (''Uthlande''), an sted oner a däänsk könang of a [[hertooch]] faan [[Schleswig]]. Efter di stridj tesken a däänsk könang an a Schauenburger groofen uun Holstian wiar Oomram tuup mä [[Waasterlun-Fer]] en däänsk [[könangriksenklave]] an hiard ei tu't [[Hertoochdoom Schleswig]]. So ging det bit 1864. Efter a sjiisk-däänsk krich faaan 1864 wurd Oomram, so üs det hialer lun Schleswig, tuup faan [[Uastenrik]] an [[Preußen]] regiaret. Efter a ''[[Sjiisk Kriich]]'' wurd Oomram Preußen tuskrewen an faan 1867 wiar't do en dial faan det [[Prowins Schleswig-Holstian]]. Tu di tidj wiar Oomram en gemeen uun a [[Kreis Tondern]]. Efter't [[ufstemang faan 1920]] wul a muarhaid bi Sjiisklun bliiw, man [[Tondern]] kaam tu [[Denemark]]. Bit 1972 hiard Oomram tu a [[Kreis Südtondern]]. Hi as do mä a kreis Hüsem an a kreis Eidersteed tu di nei [[Kreis Nuurdfresklun]] tuupslööden wurden. Uun't 19. juarhunert waanert muar üs en sjuarden faan a Öömrangen ütj, a miasten tu Ameerikoo. Daalang lewe muar efterkemen faan Öömrangen uun Ameerikoo üs üüb Oomram. An uk daalang noch jaft at föl frinjskaften tesken Oomram an Ameerikoo (mend as a [[USA]]). 1998 as föl auer Oomram beracht wurden, üs det frachtskap 'Pallas' mä en lääs fol holt föör Oomram strunagd, an a waas mä maskiinenööle folnjokset. {{ufsaat}} == Spriak an kultuur == [[Datei:Friesentracht.JPG|thumb|180px|left|''At öömrang''. Heer en bil faan [[Feer|Fer]] mä 10 knooper oner a panserkeed uunsteed faan 8 üüb Oomram]] Üüb Oomram snaake a miasten daalang huuchsjiisk. [[Öömrang spriak|Öömrang]] (at öömrang spriak) snaaket wel noch so'n sjuarden üüb't lun. Jodiar Öömrangen snaake oober uk aaltumaal huuchsjiisk. A [[Friiske spräke|nuurdfresk spriakwiisen]] haa grat ferskeeler. Öömrang liket at [[Fering]] auer a miaten, man at [[Sölring|Salrang]], wat uk tu't eilunsfresk hiart, as för fölen al swaar tu ferstunen. Wat naier as det [[Halunder]] üüb [[Halaglun]]. Föl Öömrangen snaake uk plaatsjiisk, auer det at spriak faan a sialidj wiar an as. Däänsk snaake man en hunfol lidj, likes dat Denemark so nai bi as. At öömrang (at [[öömrang dracht]]) as suart an witj mä föl salwer. A öömrang jong foomnen an wüfen dreeg det tu huuchhaiden, so üs freimaagin of tu bradlep. An at daansskööl drait at öömrang hal för a baadelidj. Üüb Oomram jaft at aparte weden. Tu [[Wikipedia:Kalender|Piadersinj]] (21. Febrewoore) woort biaket. At biak as en grat ial, wat a wonter ferjaage skal. A lidj maage enööder jinsidjag suart mä [[sut]]. ''[[Biakin]]'' komt faan di [[katuulsk]] [[Wikipedia:Kalender|Piadersdai]] (Petri Stuhlfeier, 22. Febrewoore) an woort uk uun ööder saarpen uun [[Nuurdfresklun]] feiert. Ualjuarsinj (31. Detsember) woort hulket. Bi't ''[[Hulkin]]'' luup sköölen faan ferklääst jong lidj faan hüs tu hüs an'am skal räät, hoker wel bääft det ferkleedang steget. A jongen fu do wat sweten an a ääleren en puns. At ''[[Hualewjonken]]'' as en draapen faan ääler maaner, miast sialidj so am a naachtertstidj. Uun a wontertidj kaam iar fööraal a jong gaster, wat noch ei befreid wiar tuup, am mäenööder a nawigatsion tu studiarin. {{ufsaat}} == Ökonomii == A miasten lewe faan a baadelidj. Oomram hää sowat 12.000 baaden för fräämen. 2005 kaam sowat 120.000 baadelidj tu Oomram an suragd för 1,1 miljuun auernaachtangen. Diartu kaam noch 80.000 besjüker för en dai. At jaft uk noch en betj büürerei, an ään fasker lewet noch üüb Oomram faan a faskerei. Föl fäänen stun fol mä hingster, det as oober för priwoot. == Ferkiar == [[Datei:Uthlande.JPG|thumb|Di nei W.D.R. damper "Uthlande V" (2010)]] Mä't auto könst dü mä a [[damper]]n faan a [[W.D.R.]] tu Oomram kem faan [[Doogebal]] auer [[A Wik]] üüb [[Fer]] of uk faan Schlüttsiel auer [[A Halgen]], det san [[A Huug]] an [[A Nääs]]. Uun a somer keert uk noch a '[[Adler Express]]' faan Nuurdstrun auer A Huug tu Oomram an widjer tu [[Sal]], man hi koon nian autos mänem. Aler dampern lei uun Witjdün uun. Faan [[Doogebal]] düüret det tuur sowat tau stünj, dan an wan keer a dampern uk ans direkt an lei ei üüb Fer uun, do düüret det sowat ööderhualew stünj. Üüb Oomram uunkimen könst dü at auto brük, man fölen san mä't wel onerwais. Diar san föl welwaier. Uun arke saarep jaft at welferhüürern för aal jo baadelidj, wat hör aanj wel ei mä haa. En bus keert arke hualew stünj faan Witjdün auer Sössaarep an Neebel tu Noorsaarep an turag. Bluas tu Stianood keert nään bus. En hunfol taksis san diar uk noch onerwais. Faan 1893 bit 1939 jääw't sogoor en [[Öömrang Iisenboon|iisenboon]] üüb Oomram. <div style="clear:left;" /div> == Natuur == A natuur üüb Oomram woort bestemet faan det laag tesken a [[Nuurdsia]] uun't waasten an a waas uun't uasten. Grat dialen faan't lun stun oner natüürskül: A [[Ood]] an a [[Öömrang Düner|düner]]. An trinj am Oomram as a [[Natsionaalpark Waas]]. {{Panoramabil|Dunes of Amrum.jpg|2400|Nuurdsiaeilun Oomram}} === Plaanten === At plaantenwelt woort bestemet faan det laag bi't weeder an det skraal lun. Üüb a Kniip an uun dünem waaks [[halem]] an [[röökelbosk]] an en hialer rä ööder plaanten, diar't uun a sun ütjhual, soken üs [[dünemeert]]en. Uk enkelt faan a winj gans krüm woksen [[sjüüren]] of [[pualemrut]]er fanjst dü diar. Bit uun a sööwentager juaren jääw't diar uk noch at [[dünemfisel]]. Uun't uasten faan a düner lei a [[hias]] an a [[tanen]]. At [[hiaskrüüs]] bleut uun August. Heer an uun hög dünemdäälen fanjst dü letj muuren mä [[fleegenfanger]]n. [[Ensian]] jaft det diar ei muar. A öömrang tanen san faan 1948 uf uun üüb a hias plaantet wurden. Diarföör jääw't man letj holtangen trinj am a kuien. Daalang stun 180 hektar [[tanen]] an diarmä hää Oomram a gratst uundial faan aler Nuurdsiaeilunen. Dü fanjst heer fööraal [[sjüüren]], tanen an [[birkebuumer]]. Uuntesken waaks uun a [[tanen]] föl plaanten, uk [[hünjmotsen]]. Üüb a [[geest]] woort noch büüret, an üüb det skraal lun waaks [[blä huder]], [[hongerkral]]en an [[noopruusen]]. Uun a [[maask]] waaks muar slacher sürgäärs an uk [[Prääster (bluum)|präästern]]. Det as heer a best ääkergrünj. Uun a letj guarder üüb Oomram wääkst ei föl saner [[ged]]. A [[stookruus]]en, wat dü diar sä könst, brük oober ei föl. Üüb't [[oon]] wääkst uk weder bluas det, wat saaltweeder ufkoon: [[halagruus]], [[südjen]], [[rölken]] an [[oongäärs]]. === Diarten === [[Datei:Halichoerus grypus.jpg|thumb|[[Grä selag|Grä selger]] üüb [[Jongnaamen]] bi Oomram]] Uk a öömrang tiirwelt woort faan det laag uun a [[Weestsiie|Nuurdsia]] bestemet. Sodenang lewe heer miast letjer diarten, soken üs [[haasen]], [[müsen]], [[iigler]] an [[fladermüsen]]. Uun't 12. juarhunert san a [[kanin]]en üüb Oomram ütjsaat wurden, am's tu jaagin. Uk en [[Foosen|foos]] as ans ütjsaat wurden, wat föl [[fögler]] freeden hää. Man jo efterkemen san aaltumaal jaaget wurden. Trinj am Oomram an üüb a suner lewe tau slacher [[Selag|selger]] an [[maarswin]]. Uun a wonter komt det ans föör, dat en jongen [[selag]] faan [[Jongnaamen]] üüb a [[A Kniip|Kniip]] speeld woort an diar tetjet woort. A gratst rikdom fanjst dü uun a [[Fögler|fögelwelt]]. Oomram hiart tu a wichtagst bräätplaatsen för siafögler. Heer bräät [[Eidergus|eiderges]], [[Liiw|liiwen]], [[Baragan|baraganen]], [[bakern]], muar slacher faan [[kuben]], [[meew]]en an [[hiarangskub]]en, an noch föl muar slacher bräät bi [[A Kniip|strun]], uun [[Düner|dünem]] an bi a [[waas]]. Wan a fögler waanre, kem's tu Oomram tu freeden, an do jaft at diar [[stönerk]]en, [[Groltergus|grolterges]] an [[groonk]]en. Uun a saarpen jaft det uk en hialer rä [[Fögler|sjongfögler]]. Diartu kem [[fasaan]]en, wat uk tu jaagin tu Oomram broocht wurden san. Uk [[Amfiibien|eerdglüpern an hobelfasker]] könst dü üüb Oomram finj. Do jaft at föl slacher [[insekten]], [[koonkern]] an [[flenerken]]. Uun a waas trinj am Oomram jaft at föl slacher [[Fasker|fask]], soken üs at [[skol]], a [[hiarang]] of at [[makreel]]. Aal jo diarten uun a waas koon am goorei aptääl - am man enkelten tu näämen: a [[kraaben]], a [[sneken]] an a [[soongreewlang]]. Fasket wurd jo fööraal a [[por]]en, wat do üs '[[kraaben]]' ferkääft wurd an a [[heesen]], diar üüb heesrager waaks. A leetst juaren haa a [[uastrang]]en auerhun nimen. == Persöönelkhaiden == * [[Thea Andresen]] (1916-2001) * [[Hark Bohm]] (* 1939) * [[Böle Bonken]] (1839–1926) * [[Knut Jungbohn Clement]] (1803–1873) * [[Martin Flor]] (1597–1686) * [[Lutz Görgens]] (* 1951) * [[Hans Jaenisch]] (1907–1989) * [[Christian Johansen]] (1820–1871) * [[Arthur Kruse]] (1893–1968) * [[Annegret Lutz]] (1945-2003) * [[Hark Martinen]] (1934–2016) * [[Lorenz Friedrich Mechlenburg]] (1799–1875) * [[Hark Olufs]] (1708–1754) * [[Carsten Pörksen]] (* 1944) * [[Georg Quedens]] (* 1934) * [[Jens Quedens]] (* 1945) * [[Otfried Schwarz]] (* 1942) == Literatüür == * Georg Quedens, Hans Hingst, Gerhard Stück, Ommo Wilts: ''Amrum. Landschaft, Geschichte, Natur''. Verlag Jens Quedens, Amrum 1991, {{ISBN|3-924422-24-9}}. * Georg Quedens: ''Amrum''. Breklumer Verlag, Breklum 2004, {{ISBN|978-3-7793-1110-2}}. * Georg Quedens: ''Insel unter weitem Himmel''. 3. Auflage, Breklumer Verlag, Breklum 2004, {{ISBN|978-3-7793-1120-1}}. * Georg Quedens: ''Das Seebad Amrum. „... und befürchten den Verderb der guten hiesigen Sitten ...“''. Veränderte Neuauflage. Verlag Jens Quedens, Amrum 2006, {{ISBN|978-3-924422-79-0}}. == Luke uk diar == {{Commonscat öömrang|Amrum|Oomram}} {{Wikivoyage öömrang|Amrum|Oomram}} * [[Oomram (Gemeen)]] == Ferwisang efter bütjen == {{dmoz|World/Deutsch/Regional/Europa/Deutschland/Schleswig-Holstein/Regionen/Nordfriesische_Inseln_und_Halligen/Amrum/}} * [http://www.standortanalyse.biz/files/die-entstehungsgeschichte-der-insel-amrum.pdf Entstehungsgeschichte der Insel Amrum] (huuchsjiisk) * [https://web.archive.org/web/20111111080406/http://jessen.bplaced.net/archiif/kurs/homepage.htm „Gud dai“ – Öömrang-Friesisch-Kurs für Anfänger] * [https://onlinestreet.de/strassen/in-25946.html Struatennöömer] üüb onlinestreet.de == Kwelen == <references/> {{Nuurdfresk eilunen}} {{Import|07.11.2006|de:Amrum}} {{Auer a miaten|20. Nofember 2010}} [[Kategorie:Oomram| ]] 4sd9nro9ue3mxpsv7tnp576rxlr2p2i 281701 281700 2026-05-25T08:17:57Z Murma174 19 /* Diarten */ 281701 wikitext text/x-wiki * [[Oomram/sö|-> '''Aamrem''']] (sölring) {{Öömrang}} {{Infobox Insel öömrang |NAME=Oomram |BILD1=Amrum-Jungnamensand-8.30322E_54.66327N.png |BILD1-TEXT=Satelitenbil faan Oomram mä a [[Kniip]] uun't waasten, an waastermuar [[Jongnaamen]] |BILD2= |BILD2-TEXT= |GEWAESSER=Nuurdsia |GRUPPE=[[Nuurdfresk eilunen]] |BREITENGRAD=54/39/6/N |LAENGENGRAD=8/20/11/E |REGION-ISO=DE-SH |KARTE=Nordfriesisches Wattenmeer fratsch.png |POSKARTE= |LAENGE=10 |BREITE=2.5 |FLAECHE=20.46 |ERHEBUNG=A Siatler |HOEHE=32 |HOEHE-BEZUG= |HAUPTORT=[[Neebel]] |EINWOHNER=2281 |ZENSUS=12.2008 }} <br> '''Oomram''' as en [[nuurdfresk eilun]]. Hat leit uun't süüden faan [[Sal]] an uun't waasten faan [[Fer]] an hiart tu't [[Amt Feer-Oomram]] uun a [[kreis Nuurdfresklun]] uun [[Schleswig-Holstian]]. == Geografii an ferwaltang == Oomram as 20,46&nbsp;km² grat an sodenang at tjiinst gratst eilun uun [[Sjiisklun]]. Mä Fer an Sal hiart Oomram tu jo trii nuurdfresk [[geest]]-eilunen. Uun't uasten faan Oomram leit a [[waas]]. Jo fiiw saarpen lei tu'n gratsten dial uun't uasten faan't eilun – faan nuurd tu süüd san det [[Noorsaarep]], [[Neebel]], [[Sössaarep]], [[Stianood]] an [[Witjdün]]. Üüb a [[geest]] fanjst dü a [[tanen]] an a [[hias]], jo lei üs en strimel faan nuurd tu süüd. [[Datei:Amrum_Kniepsand.jpg|thumb|left|Düner, rochts [[a Kniip]]]] Uun't waasten faan di strimel lei loongs at hialer eilun a [[düner]]. Steedenwis san jo ään kilometer briad an sowat 12 kilometer lung. Det maaget en stak faan 700 hektar. Faan waast tu uast fanjst dü primärdüner, witjdüner an grädüner. Bluas waanerdüner jaft det ei muar. A öömrang düner stun daalang oner natüürskül, bluas heer bräät noch kuben an anen. Huarööders san a fögler miast faan a baadelidj ferjaaget wurden.<ref name="Neuhaus">Neuhaus/Beinker/Bründel/Lange: ''Dünen an der Schleswig-Holsteinischen Westküste''. Uun: Umweltbundesamt und Nationalparkverwaltungen Niedersächsisches Wattenmeer/Schleswig-Holsteinisches Wattenmeer (Hrsg.): ''Umweltatlas Wattenmeer''. Bd.1: ''Nordfriesisches und Dithmarscher Wattenmeer''. Eugen Ulmer, Stuttgart 1998/1999, {{ISBN|3-8001-3491-8}}, S. 92–93.</ref> At huuchst dün üüb Oomram as mä 32 metern ''A Siatler'' bi Noorsaarep. Efter nuurden tu luup a düner ütj tu [[Ood]]. Üüb a söder ääg leit [[Witjdün]], det as at jongst saarep üüb Oomram. Uun't waasten faan a düner leit a [[A Kniip|Kniip]]. Hi as wel ään faan a briadst struner uun Nuurdeuropa. Hi hiart eegentelk goorei rocht tu't eilun auer a Kniip nian gemeenlun as. Noch bit uun a söstager juaren lai en priil tesken a Kniip an at eilun, an nü waanert hi suutjis am a nuurd. Uun't nuurden faan [[Noorsaarep]] leit a [[maask]]. Uk tesken [[Stianood]] an Witjdün leit en letj stak maasklun. Bias staken san iindiket. Bei liachweeder könst Dü auer'n [[waas]] auer tu [[Feer|Fer]] luup. Üüb Oomram wene 2.300 minsken uun trii gemeenen: [[Noorsaarep]], [[Neebel]] an [[Witjdün]]. [[Sössaarep]] an [[Stianood]] hiar tu Neebel. At amt 'Fer-Oomram' sat uun [[A Wik]] üüb Fer. == Saarpen == Uun't nuurden leit at bat [[Noorsaarep]] mä a fögelkui an di letj ialtürn. [[Neebel]] leit bi a waas, an as daalang mä [[Sössaarep]] an [[Stianood]] at gratst gemeen. At belukin wäärs san diar a [[St. Clemens sark]], at ual ''Öömrang Hüs'', a maln an a sarkhoof mä jo ual likstian. Sössaarep as at äälst saarep üüb Oomram. Heer stäänt di grat ialtürn. Stianood lait bi a waas an hed iarjuaren di iansagst huuwen üüb't eilun, bit uun 1890 [[Witjdün]] en bat wurd, huar do a dampern uun ääg kaam. Witjdün leit uun't süüden an as mä a baadelidj grat wurden. == Histoore == [[Datei:Amrum_Eisenzeit.JPG|thumb|Efterbau faan en iisentidjelk hüs naibi't [[Aamremer Fügelkui|fögelkui]]]] [[Datei:Grabstein-IMG 0534.JPG|thumb|left|200px|Likstian för en siamaan üüb sarkhoof uun [[Neebel]]]] [[Datei:Norddorf_Borag.JPG|thumb|''Borag'' üüb en huug ütj a wikingertidj bi [[Noorsaarep]]]] [[Datei:Johansen Amrum Karte.jpg|thumb|left|200px|Uun't 19. juarhunert hed Oomram noch en ''Kniiphuuwen'']] [[Datei:Amrum-Nebel-Oeoemranghues-IMG 0595.jpg|thumb|''Öömrang Hüs'', daalang en museumshüs uun [[Neebel]]]] A iarst Öömrangen lewet uun a jonger [[stiantidj]]; faan jo hää Oomram a gratstiangreew areft. Ütj a [[bronsetidj]] an a [[iisentidj]] jaft at noch en hialer rä [[grääfhuug]]er. Uun dünem uun't waasten faan a fögelkui san noch auerresten faan en saarep ütj a iisentidj. Man of det würelk jo ''Ambroonen'' wiar, diar am't juar 100 föör a krastelk tidjreegnang (100 f.K.) tuup mä Kimbern an Teutonen jin Rom streden haa, wat ütj diheer huk kaam, di doomols noch mä a fäästääg ferbünjen wiar, diar san a geliarten ei ians auer. Auerresten ütj a [[wikingertidj]], soken üs wen- an ialsteeden san muarsis üüb Oomram fünjen wurden. En türnborag ütj di tidj woort uun't uasten faan Noorsaarep üüb en letjen huug fermuuden, huar daalang at wiartskaft ''Borag'' stäänt. A [[Krümwaal]] as en ööderhualew kilometer lungen waal tesken Sössaarep an Stianood, an hi as wel uk ütj di tidj.<ref>Georg Quedens: ''Amrum''. Christian Jensen Verlag Breklum, Breklum 1971</ref> Uun't ääder [[madelääler]] kaam do a Fresken üüb't eilun. Jo lewet faan't saaltköögin, a büürerei an faskerei, an leeder uk faan a waalfang an a hanelssiafaart. Di öömrang siamaan [[Hark Olufs]], di 1724 uun Algerien uun [[slaawerei]] kaam, wurd diar generool, iar hi 1736 turag tu Oomram kaam. Am 1890 begand det büürin mä a fräämen, wat det eilun auer a miaten feranert hää. Uun't [[madelääler]] hiard Oomram tu a [[bütjenlunen]] (''Uthlande''), an sted oner a däänsk könang of a [[hertooch]] faan [[Schleswig]]. Efter di stridj tesken a däänsk könang an a Schauenburger groofen uun Holstian wiar Oomram tuup mä [[Waasterlun-Fer]] en däänsk [[könangriksenklave]] an hiard ei tu't [[Hertoochdoom Schleswig]]. So ging det bit 1864. Efter a sjiisk-däänsk krich faaan 1864 wurd Oomram, so üs det hialer lun Schleswig, tuup faan [[Uastenrik]] an [[Preußen]] regiaret. Efter a ''[[Sjiisk Kriich]]'' wurd Oomram Preußen tuskrewen an faan 1867 wiar't do en dial faan det [[Prowins Schleswig-Holstian]]. Tu di tidj wiar Oomram en gemeen uun a [[Kreis Tondern]]. Efter't [[ufstemang faan 1920]] wul a muarhaid bi Sjiisklun bliiw, man [[Tondern]] kaam tu [[Denemark]]. Bit 1972 hiard Oomram tu a [[Kreis Südtondern]]. Hi as do mä a kreis Hüsem an a kreis Eidersteed tu di nei [[Kreis Nuurdfresklun]] tuupslööden wurden. Uun't 19. juarhunert waanert muar üs en sjuarden faan a Öömrangen ütj, a miasten tu Ameerikoo. Daalang lewe muar efterkemen faan Öömrangen uun Ameerikoo üs üüb Oomram. An uk daalang noch jaft at föl frinjskaften tesken Oomram an Ameerikoo (mend as a [[USA]]). 1998 as föl auer Oomram beracht wurden, üs det frachtskap 'Pallas' mä en lääs fol holt föör Oomram strunagd, an a waas mä maskiinenööle folnjokset. {{ufsaat}} == Spriak an kultuur == [[Datei:Friesentracht.JPG|thumb|180px|left|''At öömrang''. Heer en bil faan [[Feer|Fer]] mä 10 knooper oner a panserkeed uunsteed faan 8 üüb Oomram]] Üüb Oomram snaake a miasten daalang huuchsjiisk. [[Öömrang spriak|Öömrang]] (at öömrang spriak) snaaket wel noch so'n sjuarden üüb't lun. Jodiar Öömrangen snaake oober uk aaltumaal huuchsjiisk. A [[Friiske spräke|nuurdfresk spriakwiisen]] haa grat ferskeeler. Öömrang liket at [[Fering]] auer a miaten, man at [[Sölring|Salrang]], wat uk tu't eilunsfresk hiart, as för fölen al swaar tu ferstunen. Wat naier as det [[Halunder]] üüb [[Halaglun]]. Föl Öömrangen snaake uk plaatsjiisk, auer det at spriak faan a sialidj wiar an as. Däänsk snaake man en hunfol lidj, likes dat Denemark so nai bi as. At öömrang (at [[öömrang dracht]]) as suart an witj mä föl salwer. A öömrang jong foomnen an wüfen dreeg det tu huuchhaiden, so üs freimaagin of tu bradlep. An at daansskööl drait at öömrang hal för a baadelidj. Üüb Oomram jaft at aparte weden. Tu [[Wikipedia:Kalender|Piadersinj]] (21. Febrewoore) woort biaket. At biak as en grat ial, wat a wonter ferjaage skal. A lidj maage enööder jinsidjag suart mä [[sut]]. ''[[Biakin]]'' komt faan di [[katuulsk]] [[Wikipedia:Kalender|Piadersdai]] (Petri Stuhlfeier, 22. Febrewoore) an woort uk uun ööder saarpen uun [[Nuurdfresklun]] feiert. Ualjuarsinj (31. Detsember) woort hulket. Bi't ''[[Hulkin]]'' luup sköölen faan ferklääst jong lidj faan hüs tu hüs an'am skal räät, hoker wel bääft det ferkleedang steget. A jongen fu do wat sweten an a ääleren en puns. At ''[[Hualewjonken]]'' as en draapen faan ääler maaner, miast sialidj so am a naachtertstidj. Uun a wontertidj kaam iar fööraal a jong gaster, wat noch ei befreid wiar tuup, am mäenööder a nawigatsion tu studiarin. {{ufsaat}} == Ökonomii == A miasten lewe faan a baadelidj. Oomram hää sowat 12.000 baaden för fräämen. 2005 kaam sowat 120.000 baadelidj tu Oomram an suragd för 1,1 miljuun auernaachtangen. Diartu kaam noch 80.000 besjüker för en dai. At jaft uk noch en betj büürerei, an ään fasker lewet noch üüb Oomram faan a faskerei. Föl fäänen stun fol mä hingster, det as oober för priwoot. == Ferkiar == [[Datei:Uthlande.JPG|thumb|Di nei W.D.R. damper "Uthlande V" (2010)]] Mä't auto könst dü mä a [[damper]]n faan a [[W.D.R.]] tu Oomram kem faan [[Doogebal]] auer [[A Wik]] üüb [[Fer]] of uk faan Schlüttsiel auer [[A Halgen]], det san [[A Huug]] an [[A Nääs]]. Uun a somer keert uk noch a '[[Adler Express]]' faan Nuurdstrun auer A Huug tu Oomram an widjer tu [[Sal]], man hi koon nian autos mänem. Aler dampern lei uun Witjdün uun. Faan [[Doogebal]] düüret det tuur sowat tau stünj, dan an wan keer a dampern uk ans direkt an lei ei üüb Fer uun, do düüret det sowat ööderhualew stünj. Üüb Oomram uunkimen könst dü at auto brük, man fölen san mä't wel onerwais. Diar san föl welwaier. Uun arke saarep jaft at welferhüürern för aal jo baadelidj, wat hör aanj wel ei mä haa. En bus keert arke hualew stünj faan Witjdün auer Sössaarep an Neebel tu Noorsaarep an turag. Bluas tu Stianood keert nään bus. En hunfol taksis san diar uk noch onerwais. Faan 1893 bit 1939 jääw't sogoor en [[Öömrang Iisenboon|iisenboon]] üüb Oomram. <div style="clear:left;" /div> == Natuur == A natuur üüb Oomram woort bestemet faan det laag tesken a [[Nuurdsia]] uun't waasten an a waas uun't uasten. Grat dialen faan't lun stun oner natüürskül: A [[Ood]] an a [[Öömrang Düner|düner]]. An trinj am Oomram as a [[Natsionaalpark Waas]]. {{Panoramabil|Dunes of Amrum.jpg|2400|Nuurdsiaeilun Oomram}} === Plaanten === At plaantenwelt woort bestemet faan det laag bi't weeder an det skraal lun. Üüb a Kniip an uun dünem waaks [[halem]] an [[röökelbosk]] an en hialer rä ööder plaanten, diar't uun a sun ütjhual, soken üs [[dünemeert]]en. Uk enkelt faan a winj gans krüm woksen [[sjüüren]] of [[pualemrut]]er fanjst dü diar. Bit uun a sööwentager juaren jääw't diar uk noch at [[dünemfisel]]. Uun't uasten faan a düner lei a [[hias]] an a [[tanen]]. At [[hiaskrüüs]] bleut uun August. Heer an uun hög dünemdäälen fanjst dü letj muuren mä [[fleegenfanger]]n. [[Ensian]] jaft det diar ei muar. A öömrang tanen san faan 1948 uf uun üüb a hias plaantet wurden. Diarföör jääw't man letj holtangen trinj am a kuien. Daalang stun 180 hektar [[tanen]] an diarmä hää Oomram a gratst uundial faan aler Nuurdsiaeilunen. Dü fanjst heer fööraal [[sjüüren]], tanen an [[birkebuumer]]. Uuntesken waaks uun a [[tanen]] föl plaanten, uk [[hünjmotsen]]. Üüb a [[geest]] woort noch büüret, an üüb det skraal lun waaks [[blä huder]], [[hongerkral]]en an [[noopruusen]]. Uun a [[maask]] waaks muar slacher sürgäärs an uk [[Prääster (bluum)|präästern]]. Det as heer a best ääkergrünj. Uun a letj guarder üüb Oomram wääkst ei föl saner [[ged]]. A [[stookruus]]en, wat dü diar sä könst, brük oober ei föl. Üüb't [[oon]] wääkst uk weder bluas det, wat saaltweeder ufkoon: [[halagruus]], [[südjen]], [[rölken]] an [[oongäärs]]. === Diarten === [[Datei:Halichoerus grypus.jpg|thumb|[[Grä selag|Grä selger]] üüb [[Jongnaamen]] bi Oomram]] Uk a öömrang tiirwelt woort faan det laag uun a [[Weestsiie|Nuurdsia]] bestemet. Sodenang lewe heer miast letjer diarten, soken üs [[haasen]], [[müsen]], [[iigler]] an [[fladermüsen]]. Uun't 12. juarhunert san a [[kanin]]en üüb Oomram ütjsaat wurden, am's tu jaagin. Uk en [[Foosen|foos]] as ans ütjsaat wurden, wat föl [[fögler]] freeden hää. Man jo efterkemen san aaltumaal jaaget wurden. Trinj am Oomram an üüb a suner lewe tau slacher [[Selag|selger]] an [[maarswin]]. Uun a wonter komt det ans föör, dat en jongen [[selag]] faan [[Jongnaamen]] üüb a [[A Kniip|Kniip]] speeld woort an diar tetjet woort. A gratst rikdom fanjst dü uun a [[Fögler|fögelwelt]]. Oomram hiart tu a wichtagst bräätsteeden för [[siafögler]]. Heer bräät [[Eidergus|eiderges]], [[Liiw|liiwen]], [[Baragan|baraganen]], [[bakern]], muar slacher faan [[kuben]], [[meew]]en an [[hiarangskub]]en, an noch föl muar slacher bräät bi [[A Kniip|strun]], uun [[Düner|dünem]] an bi a [[waas]]. Wan a fögler waanre, kem's tu Oomram tu freeden, an do jaft at diar [[stönerk]]en, [[Groltergus|grolterges]] an [[groonk]]en. Uun a saarpen jaft det uk en hialer rä [[Fögler|sjongfögler]]. Diartu kem [[fasaan]]en, wat uk tu jaagin tu Oomram broocht wurden san. Uk [[Amfiibien|eerdglüpern an hobelfasker]] könst dü üüb Oomram finj. Do jaft at föl slacher [[insekten]], [[koonkern]] an [[flenerken]]. Uun a waas trinj am Oomram jaft at föl slacher [[Fasker|fask]], soken üs at [[skol]], a [[hiarang]] of at [[makreel]]. Aal jo diarten uun a waas koon'am goorei aptääl - am man enkelten tu näämen: a [[kraaben]], a [[sneken]] an a [[soongreewlang]]. Fasket wurd jo fööraal a [[por]]en, wat do üs '[[kraaben]]' ferkääft wurd an a [[heesen]], diar üüb heesrager waaks. A leetst juaren haa a [[uastrang]]en auerhun nimen. == Persöönelkhaiden == * [[Thea Andresen]] (1916-2001) * [[Hark Bohm]] (* 1939) * [[Böle Bonken]] (1839–1926) * [[Knut Jungbohn Clement]] (1803–1873) * [[Martin Flor]] (1597–1686) * [[Lutz Görgens]] (* 1951) * [[Hans Jaenisch]] (1907–1989) * [[Christian Johansen]] (1820–1871) * [[Arthur Kruse]] (1893–1968) * [[Annegret Lutz]] (1945-2003) * [[Hark Martinen]] (1934–2016) * [[Lorenz Friedrich Mechlenburg]] (1799–1875) * [[Hark Olufs]] (1708–1754) * [[Carsten Pörksen]] (* 1944) * [[Georg Quedens]] (* 1934) * [[Jens Quedens]] (* 1945) * [[Otfried Schwarz]] (* 1942) == Literatüür == * Georg Quedens, Hans Hingst, Gerhard Stück, Ommo Wilts: ''Amrum. Landschaft, Geschichte, Natur''. Verlag Jens Quedens, Amrum 1991, {{ISBN|3-924422-24-9}}. * Georg Quedens: ''Amrum''. Breklumer Verlag, Breklum 2004, {{ISBN|978-3-7793-1110-2}}. * Georg Quedens: ''Insel unter weitem Himmel''. 3. Auflage, Breklumer Verlag, Breklum 2004, {{ISBN|978-3-7793-1120-1}}. * Georg Quedens: ''Das Seebad Amrum. „... und befürchten den Verderb der guten hiesigen Sitten ...“''. Veränderte Neuauflage. Verlag Jens Quedens, Amrum 2006, {{ISBN|978-3-924422-79-0}}. == Luke uk diar == {{Commonscat öömrang|Amrum|Oomram}} {{Wikivoyage öömrang|Amrum|Oomram}} * [[Oomram (Gemeen)]] == Ferwisang efter bütjen == {{dmoz|World/Deutsch/Regional/Europa/Deutschland/Schleswig-Holstein/Regionen/Nordfriesische_Inseln_und_Halligen/Amrum/}} * [http://www.standortanalyse.biz/files/die-entstehungsgeschichte-der-insel-amrum.pdf Entstehungsgeschichte der Insel Amrum] (huuchsjiisk) * [https://web.archive.org/web/20111111080406/http://jessen.bplaced.net/archiif/kurs/homepage.htm „Gud dai“ – Öömrang-Friesisch-Kurs für Anfänger] * [https://onlinestreet.de/strassen/in-25946.html Struatennöömer] üüb onlinestreet.de == Kwelen == <references/> {{Nuurdfresk eilunen}} {{Import|07.11.2006|de:Amrum}} {{Auer a miaten|20. Nofember 2010}} [[Kategorie:Oomram| ]] k6oz57hni4wbw51731duycm5hwc0klg 0 573 281598 281233 2026-05-24T12:16:38Z Murma174 19 Widjerfeerang feranert faan [[A Huug/De Huuge]] tu [[A Huug/hf]] 281598 wikitext text/x-wiki #redirect [[A_Huug/hf]] gul4kcs5xuhnx3sw5ph834o8aytcfmd 0 574 281609 281243 2026-05-24T12:19:23Z Murma174 19 Widjerfeerang feranert faan [[A Nääs/De Nees]] tu [[A Nääs/hf]] 281609 wikitext text/x-wiki #redirect [[A_Nääs/hf]] hytb9kmjin48jc27pdmi6v7acwt1n8v 0 578 281576 281326 2026-05-24T12:10:59Z Murma174 19 281576 wikitext text/x-wiki * [[Halaglun/fe|-> '''Haliglun''']] (fering) * [[Halaglun/ha|-> '''Deät Lun''']] (halunder) * [[Halaglun/hf|-> '''Hililöön''']] (haliifreesk) * [[Halaglun/mo|-> '''Hålilönj''']] (mooring) * [[Halaglun/wi|-> '''Häliiluin''']] (wiringhiirder) * [[Halaglun/go|-> '''Haliloun''']] (hoolmer) {{Öömrang}} {{Infobox Gemeinde in Deutschland öömrang |Wappen = DE Helgoland COA.svg |Breitengrad = 54/10/57/N |Längengrad = 7/53/7/E |Lageplan = Helgoland in PI.svg |Bundesland = Schleswig-Holstian |Kreis = Pinneberg |Höhe = 40 |Fläche = 1.7 |PLZ = 27498 |Vorwahl = 04725 |Kfz = PI |Gemeindeschlüssel = 01056025 |NUTS = DEF09 |LOCODE = DE HGL |Straße = Lung Wai 28 |Website = [http://www.helgoland.de/ www.helgoland.de] |Bürgermeister = Jörg Singer |Partei = parteiluas }} <br> '''Halaglun''', {{ha.}} '''Deät Lun''' as en eilun uun a [[Nuurdsia]] an en gemeen uun a [[Kreis Pinneberg]]. Diar wene amanbi 1.300 minsken. == Bilen == <gallery> Deät Lun300B.JPG|Koord faan Halaglun, 1909. Mä jo ual nöömer. Aerial image of Heligoland.jpg|Loftbil faan Halaglun an a [[De Hallem|''Hallem'']] </gallery> == Persöönelkhaiden == * [[Heinrich Claassen]] * [[James Krüss]] == Halunder Struatennöömer == *Bi de Boak: "Bi't biak"; de Boak = sjauerhuket ialtürn mä en köölial. *Bi de Spukkerbuud: "Bi't spöökelsskine". *Bop de Kark: "Boowen/bääft at sark". *Bop Stak: "Boowen/bääft at staach"; Stak = staach, diar at tjüch faan a hüsang ufhual skul. *Dogger Goat: "[[Grat alk]] jaat". *Fürrit Goat: "Jong [[luum]] jaat". *Happot Wai: "[[Siahaas]] wai". *Hingsgaars: eegentelk "Hingstgäärs", oober uk: "Skuulplaats". *Hölker Goat: "[[Strunsnek]] jaat". *Iip de Suaat: "Üüb a [[suas]]". *Karkhiar-Spichal-Goat: "Prääster-Spichal-jaat"; det letj jaat bi't [[katuulsk]] sark Sankt Michael füng di nööm üüb föörslach faan prääster J. Bernhard tu iaren faan san föörgunger Carl Spichal († 1984). *Koksen Goat: "[[Kinkhurn]] jaat". *Kürt Wai: "Kurt wai". *Lung Wai: "Lung wai". *Ool Komeedi Wai: "Wai bi't ual teooter". *Om Was: "Am [[waast]]". *Rekwai: "Rakwai". *Siisken Hörn: "[[Flaaksfinken]] huk". *Snep Goat: "[[Snep]] jaat". *Spriin Goat: "[[Sprian]] jaat". *Steanakker: "Stianääker". *Störtebekers Hörn: "Störtebekers huk"; [[Klaus Störtebeker]] wiar di hood faan a "Vitalienbredern". == Spreegwurden == * ''Wan a Halagluner ialtürn gud tu sen as, haa wi banen trii daar rin''<ref name="spreegwurd">[[Volkert Faltings]] an [[Reinhard Jannen]]: Fering-Öömrang Spreegwurdleksikon, Hüsem 2012</ref> == Luke uk diar == * {{Commons öömrang|Heligoland|Halaglun - Deät Lun}} * [[Halunder]] * [[Fluuchplaats Halaglun]] * [[Finkewennen]] * [[Ferian Jordsand]] * [[De Hallem]] <!-- Koord wech == Ferwisang efter bütjen == * [http://www.ekfrysk.host22.com/deat_Lun.htm Koord] faan halaglun, 1909. Mä jo ual nöömer! --> == Kwelen == <references /> {{Nuurdfresk_eilunen}} [[Kategorie:Halaglun]] inns54hwc8geqbz35gd15co5zydo8fb 0 626 281623 281292 2026-05-24T15:20:26Z Murma174 19 281623 wikitext text/x-wiki * [[Hålie/hf|-> '''E Haliie''']] (haliifreesk) * [[Hålie/öö|-> '''A Halgen''']] (öömrang) * [[Hålie/sö|-> '''Di Haligen''']] (sölring) {{Mooring}} [[Datei:Di Haligen.png|thumb|E Hålie aw Sölring (2010).]] [[Image:Halligen 1858.png|thumb|E Hålie am 1850. Danske kåårt foon 1858.]] [[Image:Halligen 1650.png|thumb|E Hålie am 1650.]] <br> Tu [[Nordfraschlönj|Nordfraschlönj]] hiire tiin '''hålie''', nåån, eentlik san et mån nüügen, dan jü iin as ål loonfååst wörden. Ouers jü håt nuch likes Hamburjer Håli. En håli as wat apårtis, dan et as en luurlatj ailönj, wat oofting ai maner as 40 tooche önjt iir blånk stoont. Dåt säit huum, wan e "Blånke Hans" ouer e hiilj håli fårt, ap tu e wärwe krüpt an wilms uk inönj e hüsinge låpt. Ouers di kamt uk ai sani önjluupen, an di as uk ai seeft.<br> Wan e storm ai höölt an wöölt, dan koon huum uk tu fötjs besäke. Ouers suk schal huum uler åliine düünj, ouers önj en füli ma en fäärer, wat gödj beschiis wiitj. Dåt flåch an äiwen wåt ma da maning priile koon fårlik weese! <br><br>Iirtids såch en håliwärw sü üt: En feeding ma dränkwååder läit önj e mal foon e wärw. Aw jüdeer wärw lade lunge rae foon [[Diten|dise]]. Dåt wus iir et bråning/iiljing for da hålimanschne an wörd üt küschit an strai mååged an smiitj en gouen hatj ouf. <br>Sunt 1961 hül et ålgemiin dise-måågen ap, dan e hüsinge füngen eefter e stormflödj foon 1962 moderne oune. Da naie hüsinge san foole huuger an stääwier mååged wörden. == Hålifrasch / Mooring == *[[Uallöön]] / [[Üülönj]] *[[De Nees]] / [[E Nees|Lungnees]] *[[De Huuge]] / [[E Huuge]] *[[De Grööe]] / [[E Groue]] *[[Haabel]] / [[Hååbel]] *[[Nuurderuug|?]] / [[Norderuug]] *[[Hamborger Halag|?]] / [[Hamburjer Håli]] *[[Lidj Möör]] / [[Latj Moos]] *[[Saruug]] / [[Sööderuuge]] *[[Sufaol]] / [[Söödfål]] == Lök uk deer == *[http://www.nordfriesische-halligen.de Stiftung Nordfriesische Halligen] *[http://www.halligen.de Nordsee-Tourismus-Service] {{Nuurdfresk Eilunen}} [[Category:Hålie| ]] qge9j9owhgc4npqjjw9fvns6g1pxpu3 281644 281623 2026-05-24T15:34:53Z Murma174 19 /* Hålifrasch / Mooring */ 281644 wikitext text/x-wiki * [[Hålie/hf|-> '''E Haliie''']] (haliifreesk) * [[Hålie/öö|-> '''A Halgen''']] (öömrang) * [[Hålie/sö|-> '''Di Haligen''']] (sölring) {{Mooring}} [[Datei:Di Haligen.png|thumb|E Hålie aw Sölring (2010).]] [[Image:Halligen 1858.png|thumb|E Hålie am 1850. Danske kåårt foon 1858.]] [[Image:Halligen 1650.png|thumb|E Hålie am 1650.]] <br> Tu [[Nordfraschlönj|Nordfraschlönj]] hiire tiin '''hålie''', nåån, eentlik san et mån nüügen, dan jü iin as ål loonfååst wörden. Ouers jü håt nuch likes Hamburjer Håli. En håli as wat apårtis, dan et as en luurlatj ailönj, wat oofting ai maner as 40 tooche önjt iir blånk stoont. Dåt säit huum, wan e "Blånke Hans" ouer e hiilj håli fårt, ap tu e wärwe krüpt an wilms uk inönj e hüsinge låpt. Ouers di kamt uk ai sani önjluupen, an di as uk ai seeft.<br> Wan e storm ai höölt an wöölt, dan koon huum uk tu fötjs besäke. Ouers suk schal huum uler åliine düünj, ouers önj en füli ma en fäärer, wat gödj beschiis wiitj. Dåt flåch an äiwen wåt ma da maning priile koon fårlik weese! <br><br>Iirtids såch en håliwärw sü üt: En feeding ma dränkwååder läit önj e mal foon e wärw. Aw jüdeer wärw lade lunge rae foon [[Diten|dise]]. Dåt wus iir et bråning/iiljing for da hålimanschne an wörd üt küschit an strai mååged an smiitj en gouen hatj ouf. <br>Sunt 1961 hül et ålgemiin dise-måågen ap, dan e hüsinge füngen eefter e stormflödj foon 1962 moderne oune. Da naie hüsinge san foole huuger an stääwier mååged wörden. == Hålifrasch / Mooring == *[[Uallöön]] / [[Üülönj]] *[[De Nees]] / [[E Nees|Lungnees]] *[[De Huuge]] / [[E Huuge]] *[[De Grööe]] / [[E Groue]] *[[Haabel]] / [[Hååbel]] *[[Nuurderuug|?]] / [[Norderuug]] *[[Hamborger Halag|?]] / [[Hamburjer Håli]] *[[Lidj Möör]] / [[Latj Moos]] *[[Saruug]] / [[Sööderuuge]] *[[Sufaol]],[[Sööfaol]] / [[Söödfål]] == Lök uk deer == *[http://www.nordfriesische-halligen.de Stiftung Nordfriesische Halligen] *[http://www.halligen.de Nordsee-Tourismus-Service] {{Nuurdfresk Eilunen}} [[Category:Hålie| ]] n02tr6wq8pcsg578p6ok0xt459laoau 281645 281644 2026-05-24T15:37:21Z Murma174 19 281645 wikitext text/x-wiki * [[Hålie/hf|-> '''E Haliie''']] (haliifreesk) * [[Hålie/öö|-> '''A Halgen''']] (öömrang) * [[Hålie/sö|-> '''Di Haligen''']] (sölring) {{Mooring}} [[Datei:Di Haligen.png|thumb|E Hålie aw Sölring (2010).]] [[Image:Halligen 1858.png|thumb|E Hålie am 1850. Danske kåårt foon 1858.]] [[Image:Halligen 1650.png|thumb|E Hålie am 1650.]] <br> Tu [[Nordfraschlönj|Nordfraschlönj]] hiire tiin '''hålie''', nåån, eentlik san et mån nüügen, dan jü iin as ål loonfååst wörden. Ouers jü håt nuch likes Hamburjer Håli. En håli as wat apårtis, dan et as en luurlatj ailönj, wat oofting ai maner as 40 tooche önjt iir blånk stoont. Dåt säit huum, wan e "Blånke Hans" ouer e hiilj håli fårt, ap tu e wärwe krüpt an wilms uk inönj e hüsinge låpt. Ouers di kamt uk ai sani önjluupen, an di as uk ai seeft.<br> Wan e storm ai höölt an wöölt, dan koon huum uk tu fötjs besäke. Ouers suk schal huum uler åliine düünj, ouers önj en füli ma en fäärer, wat gödj beschiis wiitj. Dåt flåch an äiwen wåt ma da maning priile koon fårlik weese! <br><br>Iirtids såch en håliwärw sü üt: En feeding ma dränkwååder läit önj e mal foon e wärw. Aw jüdeer wärw lade lunge rae foon [[Diten|dise]]. Dåt wus iir et bråning/iiljing for da hålimanschne an wörd üt küschit an strai mååged an smiitj en gouen hatj ouf. <br>Sunt 1961 hül et ålgemiin dise-måågen ap, dan e hüsinge füngen eefter e stormflödj foon 1962 moderne oune. Da naie hüsinge san foole huuger an stääwier mååged wörden. == Hålifrasch / Mooring == *[[Uallöön]] / [[Üülönj]] *[[De Nees]] / [[E Nees|Lungnees]] *[[De Huuge]] / [[E Huuge]] *[[De Grööe]] / [[E Groue]] *[[Haabel]] / [[Hååbel]] *[[Nöörduug]] / [[Norderuug]] *[[Hamborger Halag|?]] / [[Hamburjer Håli]] *[[Lidj Möör]] / [[Latj Moos]] *[[Saruug]] / [[Sööderuuge]] *[[Sufaol]],[[Sööfaol]] / [[Söödfål]] == Lök uk deer == *[http://www.nordfriesische-halligen.de Stiftung Nordfriesische Halligen] *[http://www.halligen.de Nordsee-Tourismus-Service] {{Nuurdfresk Eilunen}} [[Category:Hålie| ]] 1tvycircxa5gjt3npk50iu2bjvh9ad6 281651 281645 2026-05-24T15:40:45Z Murma174 19 281651 wikitext text/x-wiki * [[Hålie/hf|-> '''E Haliie''']] (haliifreesk) * [[Hålie/öö|-> '''A Halgen''']] (öömrang) * [[Hålie/sö|-> '''Di Haligen''']] (sölring) {{Mooring}} [[Datei:Di Haligen.png|thumb|E Hålie aw Sölring (2010).]] [[Image:Halligen 1858.png|thumb|E Hålie am 1850. Danske kåårt foon 1858.]] [[Image:Halligen 1650.png|thumb|E Hålie am 1650.]] <br> Tu [[Nordfraschlönj|Nordfraschlönj]] hiire tiin '''hålie''', nåån, eentlik san et mån nüügen, dan jü iin as ål loonfååst wörden. Ouers jü håt nuch likes Hamburjer Håli. En håli as wat apårtis, dan et as en luurlatj ailönj, wat oofting ai maner as 40 tooche önjt iir blånk stoont. Dåt säit huum, wan e "Blånke Hans" ouer e hiilj håli fårt, ap tu e wärwe krüpt an wilms uk inönj e hüsinge låpt. Ouers di kamt uk ai sani önjluupen, an di as uk ai seeft.<br> Wan e storm ai höölt an wöölt, dan koon huum uk tu fötjs besäke. Ouers suk schal huum uler åliine düünj, ouers önj en füli ma en fäärer, wat gödj beschiis wiitj. Dåt flåch an äiwen wåt ma da maning priile koon fårlik weese! <br><br>Iirtids såch en håliwärw sü üt: En feeding ma dränkwååder läit önj e mal foon e wärw. Aw jüdeer wärw lade lunge rae foon [[Diten|dise]]. Dåt wus iir et bråning/iiljing for da hålimanschne an wörd üt küschit an strai mååged an smiitj en gouen hatj ouf. <br>Sunt 1961 hül et ålgemiin dise-måågen ap, dan e hüsinge füngen eefter e stormflödj foon 1962 moderne oune. Da naie hüsinge san foole huuger an stääwier mååged wörden. == Hålifrasch / Mooring == *[[Uallöön]] / [[Üülönj]] *[[De Nees]] / [[E Nees|Lungnees]] *[[De Huuge]] / [[E Huuge]] *[[De Grööe]] / [[E Groue]] *[[Haabel]] / [[Hååbel]] *[[Nöörduug]] / [[Norderuug]] *[[Hamborger Halii]] / [[Hamburjer Håli]] *[[Lidj Möör]] / [[Latj Moos]] *[[Saruug]] / [[Sööderuuge]] *[[Sufaol]],[[Sööfaol]] / [[Söödfål]] == Lök uk deer == *[http://www.nordfriesische-halligen.de Stiftung Nordfriesische Halligen] *[http://www.halligen.de Nordsee-Tourismus-Service] {{Nuurdfresk Eilunen}} [[Category:Hålie| ]] 0sagcmsuum961r40gj5o3xk1a4th7x8 0 638 281572 281305 2026-05-24T12:08:47Z Murma174 19 281572 wikitext text/x-wiki * [[Feer/sö|-> '''Föör''']] (sölring) {{Fering}} {{Infobox Insel öömrang |NAME=Feer |BILD1=Föhr satellite.jpg |BILD1-TEXT=Satelitenbil faan Feer |BILD2= |BILD2-TEXT= |GEWAESSER=Nuurdsia |GRUPPE=[[Nuurdfresk eilunen]] |BREITENGRAD=54/43/2/N |LAENGENGRAD=8/29/56/E |REGION-ISO=DE-SH |KARTE=Nordfriesisches Wattenmeer fratsch.png |POSKARTE= |LAENGE=12 |BREITE=6.8 |FLAECHE=82.82 |ERHEBUNG= |HOEHE=13 |HOEHE-BEZUG= |HAUPTORT=[[A Wik]] |EINWOHNER=8647 |ZENSUS=2007 }} [[Datei:Feer-Föhr-Før.png|thumb|248px|Feer]] [[Datei:Wd b171.JPG|thumb|248px|Foto faan Wilhelm Dreesen (1840-1926), fering dracht (1895)]] <br> '''Feer''' as en nuurdfresk eilun. At leit tesk [[Sal]], [[Oomram]], [[De Nees|Lungnees]] an a feesteeg an as sowat 86 km² grat. Üüb Feer wurt [[fering]] snaaket. == Geografii == Feer leit tu’t süüduasten faan [[Sal]], tu’t uasten faan [[Oomrem]] an tu’t nuurden faan a [[Haligen]]. Det as det füftgratst eilun uun [[Tjiisklun]] an naistgratst eilun uun det tjiisk dial faan a [[Nuurdsia]]. === Taarpen üüb Feer === Feer hee aagetanj taarpen. {| class="wikitable sortable" |- ! !! Fering Nööm !! Tjiisk Nööm !! Deensk Nööm !! Lidj (2013) |- | 1 || [[A Wik]] || Wyk auf Föhr || Vyk || 4.423 |- | 2 || [[Bualigsem]] || Boldixum || Boldiksum ||<ref>Bualigsem as dial faan A Wik.</ref> |- | 3 || [[Wraksem]] || Wrixum || Vrixum || 650 |- | 4 || [[Ööwenem]] || Oevenum || Øvenum || 454 |- | 5 || [[Madlem]] || Midlum || Midlum || 409 |- | 6 || [[Aalkersem]] || Alkersum || Alkersum || 414 |- | 7 || [[Njiblem]] || Nieblum || Niblum || 567 |- | 8 || [[Guating]] || Goting || Goting ||<ref>Guating as dial faan Njiblem.</ref> |- | 9 || [[Wiisem]] || Witsum || Vitsum || 40 |- | 10 || [[Borigsem]] || Borgsum || Borgsum || 356 |- | 11 || [[Hedehüsem]] || Hedehusum || Hedehusum ||<ref> Hedehüsem as dial faan Wiisem.</ref> |- | 12 || [[Ödersem]] || Utersum || Yttersum || 424 |- | 13 || [[Grat Dunsem]] || Groß-Dunsum || Store Dunsum ||<ref>Tup hee Grat Dunsem an Letj Dunsem 77 lidj.</ref> |- | 14 || [[Letj Dunsem]] || Klein-Dunsum || Lille Dunsum ||<ref>Tup hee Grat Dunsem an Letj Dunsem 77 lidj.</ref> |- | 15 || [[Söleraanj]] || Süderende || Syderende || 179 |- | 16 || [[Olersem]] || Oldsum || Oldsum || 534 |- | 17 || [[Klantem]] || Klintum || Klintum ||<ref>Klantem as dial faan Olersem.</ref> |- | 18 || [[Taftem]] || Toftum || Toftum ||<ref>Taftem as dial faan Olersem.</ref> |} == Histoore == Ap tu [[1864]] hiart Waasterlunfeer tu [[Denemark]] an Uasterlunfeer tu [[Sleeswich]]. == Fering lidj == * [[Mathies Petersen]] * [[Folkert Arewsten]] * [[Knud Broder Knudsen]] ([[1846]]-[[1917]]), dachter. * [[Ocke Nerong]] ([[1852]]-[[1909]]), dachter, diar uun [[Wraksem]] bäären wurd. * [[Lorenz Conrad Peters]] ([[1885]]-[[1949]]), dachter an histooriker, diar uun [[Ööwenem]] bäären wurd. * [[Reinhard Arfsten]] ([[1897]]-[[1971]]), dachter. * [[Oluf Braren]] ([[1787]]-[[1839]]), konstmooler, diar uun [[Olersem]] bäären wurd. * [[Simon Reinhard Bohn]] ([[1834]]-[[1879]]), dachter. * [[Stine Andresen]] ([[1849]]-[[1927]]), dachter, diar uun [[Bualigsem]] bäären wurd. == Naibüüren == {{Nachbargemeinden öömrang | NORD= [[Sal]] | NORDOST= [[Hindenburgdoom]] | OST= [[Nuurdfresklun]]<br />(feesteeg) | SUEDOST= [[Ualun]] | SUED= [[A Nääs|Lungnes]] | SUEDWEST= [[Oomram]] | WEST= [[Föörtrap]] | NORDWEST= [[Sal]] }} == Ferwising efter bütjen == * [http://www.foehr-cam.de/ Webcams üüb Feer] * [https://web.archive.org/web/20060719060532/http://www.lowlands-l.net/anniversary/fering.php A wonterköning] == Futnuuten == <references /> {{Nuurdfresk eilunen}} [[Kategorie:Feer| ]] 01mdnd70sifbylphkwhc4eqovmbqcye 0 864 281568 281300 2026-05-24T12:07:10Z Murma174 19 281568 wikitext text/x-wiki * [[Söl'/mo|-> '''Sal''']] (mooring) {{Sölring|Ailönen:Söl}} {{Infobox Insel sölring |NAME=Söl' |BILD1=SyltSat.jpg |BILD1-TEXT=Satelliten-Skelt fan Söl' |BILD2= |BILD2-TEXT= |GEWAESSER=Nuurđsee |GRUPPE=[[Nuurdfresk eilunen|Nuurđfriisk Ailönen]] |BREITENGRAD=54/54/57/N |LAENGENGRAD=08/19/51/E |REGION-ISO=DE-SH |KARTE=Syltfrasch.png |POSKARTE= |LAENGE=35 |BREITE=13 |FLAECHE=99.14 |ERHEBUNG=Uwe-Dünem |HOEHE=52.5 |HOEHE-BEZUG= |HAUPTORT=[[Weesterlön]] |EINWOHNER=21190 |ZENSUS=12.2008 }} [[Datei:13-09-29-nordfriesisches-wattenmeer-RalfR-05.jpg|thumb]] [[Datei:Wohnungsbau Sylt Westerland.JPG|248px|thumb|12 Uuningen sen ofreten uuren fuar Aindomsuuningen tö bech.]] '''Söl''' ({{de.}} ''Sylt'', {{mo.}}{{öö.}}{{fe.}} ''Sal'', {{da.}} ''Sild'') es dat lungst en gurtest Ailön fan [[Tj%C3%BCschl%C3%B6nj|Dütsklön]]. Hat liit fan Nuurđen tö Süđern weesterfuar fan di left Huk fan [[Sleeswig-Holstiin]]. Söl es ön Dütsklön fuaral bikeent döör di turistisk wichtig "Kurorte" sa üs Weesterlön, Kaamp en Woningstair en uk aur di binai 40 km lung Strön ön di Weesterkant. Ön di Somer sen bit hentö 150.000 Lir üp Söl. Ark Dai kum masi Aarberers fan't hiile Nuurđfriislön me di Toch aur di Hindenburg-Dam. Me en "Stjüürkraft" fan aur 500,- € fuar ark Sölring ön't Jaar es dit Ailön mal wichtig fuar di Wertskep ön Nuurđfriislön en Sleeswig-Holstiin. Di Gimiinden haa ön't Jaar 2010 ütreekni leten, dat twuntig Jaaren förter bluat jit ombi 10.000 Lir üp Söl uuni ken, aurdat di Hüüsing bit hentö des Tir forkoopet uur. Jen gurt Trap üp des Wai es dit Ofbreeken fan tau gurt Hüüsing me 12 Uuninger ön di Bomhoffstraat en di Steinmannstraat ön Weesterlön (2010, biluki uk dit Skelt förter önern). Diar uur nü Uuninger becht, wat jit sa jüür forkoopet uur, dat diar ek olterfuul Sölringer hen ken. <gallery> Waiwiiser_Deesbel_001.JPG </gallery> ==Maaten fan 't Ailön== * 99.14 km² gurt * 35 km lung (N tö S) * 13 km breer (W tö U) * Hoogst Stair: 52 Meter aur di Weeterspail ("Uwe-Düne" ön Kaamp) bi [[Geest]] * ombi 21.000 Iinuuner (2008) == Bikeent Sölring Lir == *[[J. P. Hansen|Jap Peter Hansen]] *[[C. P. Hansen|Christian Peter Hansen]] *[[Boy Peter Möller]] *[[Jens Mungard]] *[[Peter Klint]] == Sölring Tērper == *''[[Söl'_(Gemiindi)|Gimiindi Söl]]'' **[[Ārichsem]] **[[Kairem]] **[[Muasem]] **[[Munkmēsk]] **[[Raantem]] **[[Tinem]] **[[Weesterlön']] *''[[Woningstair-Brēderep_(Gimiindi)|Gimiindi Woningstair-Brēderep]]'' **[[Brēderep]] **[[Woningstair]] *''Ain Büürföögers'' **[[Hörnem]] **[[Kaamp]] **[[List]] == Luki uk jir == *[[Text:Üüs Söl'ring Lön'|''Üüs Söl'ring Lön', dü blefst üüs helig'']] *[[Söl'ring Foriining]] * [http://www.sylter-geschichte.de/ Söl'ring histoori] * [https://web.archive.org/web/20110719090435/http://www.brauchtum.sylter-verein.de/archiv.htm Biike] * [http://www.iczm.de/geomarab.pdf Klimaänderung und Küste – Fallstudie Sylt] * [http://www.amazon.de/s/276-6252404-3050001?ie=UTF8&keywords=S%C3%B6lring&tag=prufungsfforu-21&index=books-de&link_code=qs Söl'ring boker] * [https://soelring2.wordpress.com/ Fuar Söl'ring Lir 2.0] {{Nuurdfresk eilunen}} [[Category:Söl'|*]] [[Kategorie:Ailönen]] t7urbgjhpjsoylfdji2oipgbzoot43p 0 1243 281569 281304 2026-05-24T12:07:23Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[Söl'/Sal]] efter [[Söl'/mo]] fersköwen. 281304 wikitext text/x-wiki {{Titel|Sal}} {{Mooring}} <br> '''Sal''' (uk: ''Sul'', Sölring: ''Söl'') as dåt långst än grutst ailönj önj [[Tjüschlönj]]. Et läit önjt uterst nordweesten foont lönj, tächt bait [[Dånmark|Dånsch]]. {{Infobox Insel Mooring|NAME=Sal|BILD1=SyltSat.jpg|BILD1-TEXT=Sateliit-bil foon Sal|GEWAESSER=Nordsiie|GRUPPE=Nordfrasche Ailönje|BREITENGRAD=54/54/57/N|REGION-ISO=DE-SH|LAENGENGRAD=08/19/51/E|EINWOHNER=21190|HOEHE=52.5|LAENGE=35|BREITE=13|KARTE=Syltfrasch.png|FLAECHE=99.14|ERHEBUNG=Uwe-Dööne|ZENSUS=12.2008|HAUPTORT=[[Weesterlön|Weesterlönj]]}} Önj Tjüschlönj as Sal besuners bekånd döör "Kurorte" suk as [[Weesterlön'|Weesterlönj]], [[Kaamp]] än [[Woningstair]] än uk döör san 40 km lunge strönj aw e weesterkånt foon dåtdeer ailönj. Am sameren san er haaneiinj 150.000 manschne awt ailönj. Deer kaame uk arken däi maning årbesmanschne ouer foon e fååstewål, ouerdåt et laawen aw Sal sü jöör wörden as. Deeram gungt e tål foon inboogere uk stääsiwäch dil. Önjt iir 2010 häi e gemiine üträägne leet, dåt's am twunti iir bloot nuch ambai 10.000 inboogere heewe schal. == Bekånde Salernge == * [[J. P. Hansen|Jap Peter Hansen]] * [[C. P. Hansen|Christian Peter Hansen]] * [[Boy Peter Möller]] * [[Jens Mungard]] * [[Peter Klint]] == Toorpe aw Sal == * ''[[Söl' (Gemiindi)|Gemiinde Sal]]'' ** [[Ārichsem]] *** [[Kairem]] *** [[Muasem]] *** [[Munkmēsk]] *** [[Raantem]] *** [[Tinem]] *** [[Weesterlön'|Weesterlönj]] * ''[[Woningstair-Brēderep (Gimiindi)|Gemiinde Woningstair-Brēderep]]'' ** [[Brēderep]] *** [[Woningstair]] * ''Äine gemiinde'' ** [[Hörnem]] ** [[Kaamp]] ** [[List]] == Lök uk deer == * [[Text:Üüs Söl'ring Lön'|''Üüs Söl'ring Lön', dü blefst üüs helig'']] * [[Söl'ring Foriining]] * [http://www.sylter-geschichte.de/ Söl'ring histoori] * [https://web.archive.org/web/20110719090435/http://www.brauchtum.sylter-verein.de/archiv.htm Biike] * [http://www.iczm.de/geomarab.pdf Klimaänderung und Küste – Fallstudie Sylt] * [https://soelring2.wordpress.com/ Fuar Söl'ring Lir 2.0] [[Kategorie:Ailönje]] [[Kategorie:Mooring Artiikel]] 4loj9z14nhfhv5q3rz3rp15gyr3k562 281716 281569 2026-05-25T11:36:17Z Murma174 19 281716 wikitext text/x-wiki {{Titel|Sal}} * <- [[Söl']] (sölring) {{Mooring}} <br> '''Sal''' (uk: ''Sul'', Sölring: ''Söl'') as dåt långst än grutst ailönj önj [[Tjüschlönj]]. Et läit önjt uterst nordweesten foont lönj, tächt bait [[Dånmark|Dånsch]]. {{Infobox Insel Mooring|NAME=Sal|BILD1=SyltSat.jpg|BILD1-TEXT=Sateliit-bil foon Sal|GEWAESSER=Nordsiie|GRUPPE=Nordfrasche Ailönje|BREITENGRAD=54/54/57/N|REGION-ISO=DE-SH|LAENGENGRAD=08/19/51/E|EINWOHNER=21190|HOEHE=52.5|LAENGE=35|BREITE=13|KARTE=Syltfrasch.png|FLAECHE=99.14|ERHEBUNG=Uwe-Dööne|ZENSUS=12.2008|HAUPTORT=[[Weesterlön|Weesterlönj]]}} Önj Tjüschlönj as Sal besuners bekånd döör "Kurorte" suk as [[Weesterlön'|Weesterlönj]], [[Kaamp]] än [[Woningstair]] än uk döör san 40 km lunge strönj aw e weesterkånt foon dåtdeer ailönj. Am sameren san er haaneiinj 150.000 manschne awt ailönj. Deer kaame uk arken däi maning årbesmanschne ouer foon e fååstewål, ouerdåt et laawen aw Sal sü jöör wörden as. Deeram gungt e tål foon inboogere uk stääsiwäch dil. Önjt iir 2010 häi e gemiine üträägne leet, dåt's am twunti iir bloot nuch ambai 10.000 inboogere heewe schal. == Bekånde Salernge == * [[J. P. Hansen|Jap Peter Hansen]] * [[C. P. Hansen|Christian Peter Hansen]] * [[Boy Peter Möller]] * [[Jens Mungard]] * [[Peter Klint]] == Toorpe aw Sal == * ''[[Söl' (Gemiindi)|Gemiinde Sal]]'' ** [[Ārichsem]] *** [[Kairem]] *** [[Muasem]] *** [[Munkmēsk]] *** [[Raantem]] *** [[Tinem]] *** [[Weesterlön'|Weesterlönj]] * ''[[Woningstair-Brēderep (Gimiindi)|Gemiinde Woningstair-Brēderep]]'' ** [[Brēderep]] *** [[Woningstair]] * ''Äine gemiinde'' ** [[Hörnem]] ** [[Kaamp]] ** [[List]] == Lök uk deer == * [[Text:Üüs Söl'ring Lön'|''Üüs Söl'ring Lön', dü blefst üüs helig'']] * [[Söl'ring Foriining]] * [http://www.sylter-geschichte.de/ Söl'ring histoori] * [https://web.archive.org/web/20110719090435/http://www.brauchtum.sylter-verein.de/archiv.htm Biike] * [http://www.iczm.de/geomarab.pdf Klimaänderung und Küste – Fallstudie Sylt] * [https://soelring2.wordpress.com/ Fuar Söl'ring Lir 2.0] [[Kategorie:Ailönje]] [[Kategorie:Mooring Artiikel]] 8p9g8kjsm4u2co9kaa3yds8gqhk86ly 281717 281716 2026-05-25T11:36:40Z Murma174 19 281717 wikitext text/x-wiki {{Titel|Sal}} * <- '''[[Söl']]''' (sölring) {{Mooring}} <br> '''Sal''' (uk: ''Sul'', Sölring: ''Söl'') as dåt långst än grutst ailönj önj [[Tjüschlönj]]. Et läit önjt uterst nordweesten foont lönj, tächt bait [[Dånmark|Dånsch]]. {{Infobox Insel Mooring|NAME=Sal|BILD1=SyltSat.jpg|BILD1-TEXT=Sateliit-bil foon Sal|GEWAESSER=Nordsiie|GRUPPE=Nordfrasche Ailönje|BREITENGRAD=54/54/57/N|REGION-ISO=DE-SH|LAENGENGRAD=08/19/51/E|EINWOHNER=21190|HOEHE=52.5|LAENGE=35|BREITE=13|KARTE=Syltfrasch.png|FLAECHE=99.14|ERHEBUNG=Uwe-Dööne|ZENSUS=12.2008|HAUPTORT=[[Weesterlön|Weesterlönj]]}} Önj Tjüschlönj as Sal besuners bekånd döör "Kurorte" suk as [[Weesterlön'|Weesterlönj]], [[Kaamp]] än [[Woningstair]] än uk döör san 40 km lunge strönj aw e weesterkånt foon dåtdeer ailönj. Am sameren san er haaneiinj 150.000 manschne awt ailönj. Deer kaame uk arken däi maning årbesmanschne ouer foon e fååstewål, ouerdåt et laawen aw Sal sü jöör wörden as. Deeram gungt e tål foon inboogere uk stääsiwäch dil. Önjt iir 2010 häi e gemiine üträägne leet, dåt's am twunti iir bloot nuch ambai 10.000 inboogere heewe schal. == Bekånde Salernge == * [[J. P. Hansen|Jap Peter Hansen]] * [[C. P. Hansen|Christian Peter Hansen]] * [[Boy Peter Möller]] * [[Jens Mungard]] * [[Peter Klint]] == Toorpe aw Sal == * ''[[Söl' (Gemiindi)|Gemiinde Sal]]'' ** [[Ārichsem]] *** [[Kairem]] *** [[Muasem]] *** [[Munkmēsk]] *** [[Raantem]] *** [[Tinem]] *** [[Weesterlön'|Weesterlönj]] * ''[[Woningstair-Brēderep (Gimiindi)|Gemiinde Woningstair-Brēderep]]'' ** [[Brēderep]] *** [[Woningstair]] * ''Äine gemiinde'' ** [[Hörnem]] ** [[Kaamp]] ** [[List]] == Lök uk deer == * [[Text:Üüs Söl'ring Lön'|''Üüs Söl'ring Lön', dü blefst üüs helig'']] * [[Söl'ring Foriining]] * [http://www.sylter-geschichte.de/ Söl'ring histoori] * [https://web.archive.org/web/20110719090435/http://www.brauchtum.sylter-verein.de/archiv.htm Biike] * [http://www.iczm.de/geomarab.pdf Klimaänderung und Küste – Fallstudie Sylt] * [https://soelring2.wordpress.com/ Fuar Söl'ring Lir 2.0] [[Kategorie:Ailönje]] [[Kategorie:Mooring Artiikel]] 8f1sjtk15oz9kosp1xnmt71n52vtju4 0 1248 281586 281337 2026-05-24T12:12:52Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[Halaglun/Hålilönj]] efter [[Halaglun/mo]] fersköwen. 281336 wikitext text/x-wiki {{Titel|Hålilönj}} {{Mooring}} [[Datei:Aerial image of Heligoland.jpg|thumb|'''Hålilönj''']] '''Hålilönj''' (aw [[Tjüsch]]: ''Helgoland'', aw [[Änglisch]]: ''Heligoland'') as en ailönj önj e [[Weestsiie]] än en åmtsfri gemiine önj e [[Kris Pinnebärj]]. ==Histoori== Foon [[1807]] tu [[1890]] wus Hålilönj en kolonii foon dåt [[Feriind Kiningrik]]. [[Kategorie:Nordfriislon]] [[Kategorie:Åmtsfri Gemiine önj e Kris Pinnebärj]] jbrk6c9mw23y07bfaebs3dyau1elyl3 281678 281586 2026-05-25T07:34:16Z Murma174 19 281678 wikitext text/x-wiki {{Titel|Hålilönj}} * [[Halaglun|<- '''Halaglun''']] (öömrang) {{Mooring}} [[Datei:Aerial image of Heligoland.jpg|thumb|'''Hålilönj''']] <br> '''Hålilönj''' (aw [[Tjüsch]]: ''Helgoland'', aw [[Änglisch]]: ''Heligoland'') as en ailönj önj e [[Weestsiie]] än en åmtsfri gemiine önj e [[Kris Pinnebärj]]. ==Histoori== Foon [[1807]] tu [[1890]] wus Hålilönj en kolonii foon dåt [[Feriind Kiningrik]]. [[Kategorie:Nordfriislon]] [[Kategorie:Åmtsfri Gemiine önj e Kris Pinnebärj]] slif0slk51sjzvm4yxbvcgos4cmtvik 0 1600 281595 281231 2026-05-24T12:16:10Z Murma174 19 281595 wikitext text/x-wiki * [[A Huug/hf|-> '''De Huuge''']] (haliifreesk) * [[A Huug/sö|-> '''Hoogi''']] (sölring) {{Öömrang|Huug}} {{Infobox Gemeinde in Deutschland öömrang |Wappen = Hooge Wappen.png |Breitengrad = 54/34/12/N |Längengrad = 08/32/53/E |Lageplan = Hooge in NF.PNG |Bundesland = Schleswig-Holstian |Kreis = Nuurdfresklun |Amt = Pelwerem |Höhe = 5 |Fläche = 5.78 |PLZ = 25859 |Vorwahl = 04849 |Kfz = NF |Gemeindeschlüssel = 01054050 |NUTS = DEF07 |LOCODE = DE HGE |Adresse = Uthlandestr. 1<br />25849 [[Pelwerem]] |Website = [http://www.hooge.de/ www.hooge.de] |Bürgermeister = Katja Just |Partei = WG Hooge }} <br> '''A Huug''' ({{hf.}} '''de Huuge''') as det naistgratst faan a tjiin [[halgen]] an tuup mä [[Nuurderuug]] en gemeen uun [[Nuurdfresklun]]. <gallery> De_Huuge.jpg </gallery> == A werwer == {| class="wikitable" |- |- class="hintergrundfarbe5" ! align ="center"|Nr. {{FN|1}} ! align ="left"|[[Werew]] ! align="left"| Beskriiwang ! align="left" | Bewenern{{FN|2}} ! align="left" | Hüshualangen{{FN|2}} |- |align="right"| 1|| Backenswerew || Hüsang || align="right"|31 || align="right"| 10 |- |align="right"| 2|| Hanswerew || Hüsang || align="right"|47 || align="right"| 16 |- |align="right"| 3|| Teltplaats || Jöögeslooger || align="right"|- || align="right"| - |- |align="right"| 4|| Sarkwerew || Sark || align="right"|- || align="right"| - |- |align="right"| 5|| Mitteltritt || Hüsang || align="right"|10 || align="right"| 5 |- |align="right"| 7|| Ockelützwerew || Hüsang, Skuulwerew || align="right"|14 || align="right"| 6 |- |align="right"| 8|| Ockenswerew || Hüsang || align="right"|21 || align="right"| 9 |- |align="right"| 9|| Volkertswerew || Jöögeslooger || align="right"|1 || align="right"| 1 |- |align="right"| 10|| Waasterwerew || Hüsang || align="right"|7 || align="right"| 3 |- |align="right"| 11|| Ipkenswerew || Hüsang || align="right"|3 || align="right"| 2 |- |align="right"| 12|| Lorenzwerew || Hotel || align="right"|- || align="right"| - |- |align="right"| (nian)|| Pohnswerew ||ei muar bebaud|| align="right"|- || align="right"| - |- class="hintergrundfarbe5" | align="right"| &nbsp; || style="font-size: 100%;"|'''A Huug'''|| style="font-size: 100%;"|[[Halag]]|| align="right" style="font-size: 100%;"|134|| style="font-size: 100%;" align="right"| 52 |- |colspan="6"| {{FNZ|1|Nr. 6 as freihäälen för't halag [[Nuurderuug]] .}} {{FNZ|2|Fulkstäälang 1987<br />Pohnswerew an Lorenzwerew wurd amtelk ei muar tääld; Lorenzwerew an Mitteltritt hiar tuup.}} |- |} == Koord == [[Datei:Landsat - Hallig Hooge, Norderoog & Umgebung mit Markierungen-2.png|left|500px]] {{ufsaat}} A Huug mä werwer, oner uun a maden [[Nuurderuug]],<br />lachts boowen [[Japsun]], lachts oner [[Nuurderuugsun]]. == Luke uk diar == * {{Commonscat öömrang|Hallig Hooge|A Huug}} * [http://www.hooge.de Touristikbüro Hallig Hooge] == Kwelen == <references /> {{Nuurdfresk eilunen|Huug}} {{Stääden an gemeenen uun NF}} [[Kategorie:Halgen|Huug]] tn4e5wmh2mo8ens1vkmqy2v5hm33aw2 0 1613 281602 281239 2026-05-24T12:17:54Z Murma174 19 281602 wikitext text/x-wiki * [[A Nääs/mo|-> '''E Nees''']] (mooring) * [[A Nääs/hf|-> '''De Nees''']] (haliifreesk) {{Öömrang|Nääs}} {{Infobox Gemeinde in Deutschland öömrang |Wappen = kein |Breitengrad = 54/38/24/N |Längengrad = 8/36/6/E |Lageplan = Langeness in NF.PNG |Bundesland = Schleswig-Holstian |Kreis = Nuurdfresklun |Amt = Pelwerem |Höhe = 1 |Fläche = 11.57 |PLZ = 25863 |Vorwahl = 0 46 84 |Kfz = NF |Gemeindeschlüssel = 01054074 |NUTS = DEF07 |Adresse = Uthlandestr. 1<br />25849 [[Pelwerem]] |Website = [http://www.pellworm.net/ www.pellworm.net] |Bürgermeister = Heike Hinrichsen |Partei = WGLA }} <br> '''A Nääs''' as en [[halag]] an tuup mä [[Ualun]] en gemeen uun [[Nuurdfresklun]]. == Luke uk diar == {{Commonscat öömrang|Langeneß|A Nääs}} == Ferwisang efter bütjen == * [http://www.langeness.de/ Hallig Langeneß] == Kwelen == <references /> == Bilen == {{Panoramabil|Langeness.jpg|1200|Panoramabil faan A Nääs}} <gallery> 13-09-29-nordfriesisches-wattenmeer-RalfR-02.jpg|A Nääs </gallery> {{Nuurdfresk eilunen|Nääs}} {{Stääden an gemeenen uun NF}} [[Kategorie:Halgen|Nääs]] gjj1db8gbq0ejskax3qx5dy42y40n4t 0 1671 281565 281313 2026-05-24T12:05:24Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[Oomram/Aamrem]] efter [[Oomram/sö]] fersköwen. 281313 wikitext text/x-wiki {{Titel|Aamrem}} {{Sölring}} {{Infobox Insel sölring |NAME=Oomram |BILD1=Amrum-Jungnamensand-8.30322E_54.66327N.png |BILD1-TEXT=Satelitenskelt faan Aamrem me [[Kniip|Knipsön]] ön Weesten. Weesterfuar liit [[Jongnaamen|Jungnaamensön]] |BILD2= |BILD2-TEXT= |GEWAESSER=Nuurđsee |GRUPPE=[[Nuurďfriisk Ailönen]] |BREITENGRAD=54/39/6/N |LAENGENGRAD=8/20/11/E |REGION-ISO=DE-SH |KARTE=Nordfriesisches Wattenmeer fratsch.png |POSKARTE= |LAENGE=10 |BREITE=2.5 |FLAECHE=20.46 |ERHEBUNG=A Siatler |HOEHE=32 |HOEHE-BEZUG= |HAUPTORT=[[Neebel]] |EINWOHNER=2281 |ZENSUS=12.2008 }} <br> '''Aamrem''' ([[Öömrang spriak|Aamring]]: ''Oomram'') es en [[nuurđfriisk]] Ailön. Hat liit süđern fan [[Söl]] en weestern fan [[Föör]]. Aamrem jert tö't [[Amt Feer-Oomram|Amt Föör-Aamrem]] ön di [[kreis Nuurdfresklun|Krais Nuurđfriislön]] ön [[Schleswig-Holstian|Sleeswig-Holstiin]]. == Geografii an Forwalting == Aamrem es 20,46&nbsp;km² gurt en diaraur dat tiinst gurtest Ailön ön [[Sjiisklun|Dütsklön]]. Üs uk [[Föör]] en [[Söl]] jert Aamrem tö di trii nuurđfriisk [[Geest]]-Ailönen. Uastern fan Aamrem es di [[waas|Heef]]. Di füf Tērper sen fuar't Miist ön di Uastersir fan't Ailön tö finj. Fan Nuurđen tö Süđern sen dit [[Noorsaarep|Nuurđtērp]], [[Neebel]], [[Sössaarep|Süđertērp]], [[Stianood|Stiinood]] an [[Witjdün|Witdün]]. Üp di [[geest|Geest]] sen di [[tanen|Tanen]] en di [[hias|Hiiđ]] tö finj. Ja lii üs en Strip fan Nuurđen tö Süđern. [[Datei:Amrum_Kniepsand.jpg|thumb|left|Dünemer en rochts [[a Kniip|Kniipsön']].]] Ön di Weesten fan aamrem sen aural [[düner|Dünemer]]. Ali töhop sen des ombi 12 kilometer lung. Di Dünemer sen diilwiis jen Kilomeeter breer. Dat Stek Lön' hur di Dünemer sen, es 700 Hektar gurt. Fan Weesten tö Uasten sen Primeerdünemer, Wit Dünemer en Gre Dünemer tö biluki. Wanerdünemer jeft et üp Aamrem ek muar, alis biplantet. Di Aamringer Dünemer staan öner Natuursjuts, en diar bret jit Fügler, wat üđershur niin Plaats diarfuar finj ken.<ref name="Neuhaus">Neuhaus/Beinker/Bründel/Lange: ''Dünen an der Schleswig-Holsteinischen Westküste''. Uun: Umweltbundesamt und Nationalparkverwaltungen Niedersächsisches Wattenmeer/Schleswig-Holsteinisches Wattenmeer (Hrsg.): ''Umweltatlas Wattenmeer''. Bd.1: ''Nordfriesisches und Dithmarscher Wattenmeer''. Eugen Ulmer, Stuttgart 1998/1999, {{ISBN|3-8001-3491-8}}, S. 92–93.</ref> <!-- At huuchst dün üüb Oomram as mä 32 metern ''A Siatler'' bi Noorsaarep. Efter nuurden tu luup a düner ütj tu [[Ood]]. Üüb a söder ääg leit [[Witjdün]], det as at jongst saarep üüb Oomram. Uun't waasten faan a düner leit a [[A Kniip|Kniip]]. Hi as wel ään faan a briadst struner uun Nuurdeuropa. Hi hiart eegentelk goorei rocht tu't eilun auer a Kniip nian gemeenlun as. Noch bit uun a söstager juaren lai en priil tesken a Kniip an at eilun, an nü waanert hi suutjis am a nuurd. Uun't nuurden faan [[Noorsaarep]] leit a [[maask]]. Uk tesken [[Stianood]] an Witjdün leit en letj stak maasklun. Bias staken san iindiket. Bei liachweeder könst Dü auer'n [[waas]] auer tu [[Feer|Fer]] luup. Üüb Oomram wene 2.300 minsken uun trii gemeenen: [[Noorsaarep]], [[Neebel]] an [[Witjdün]]. [[Sössaarep]] an [[Stianood]] hiar tu Neebel. At amt 'Fer-Oomram' sat uun [[A Wik]] üüb Fer. == Saarpen == Uun't nuurden leit at bat [[Noorsaarep]] mä a fögelkui an di letj ialtürn. [[Neebel]] leit bi a waas, an as daalang mä [[Sössaarep]] an [[Stianood]] at gratst gemeen. At belukin wäärs san diar a [[St. Clemens sark]], at ual ''Öömrang Hüs'', a maln an a sarkhoof mä jo ual likstian. Sössaarep as at äälst saarep üüb Oomram. Heer stäänt di grat ialtürn. Stianood lait bi a waas an hed iarjuaren di iansagst huuwen üüb't eilun, bit uun 1890 [[Witjdün]] en bat wurd, huar do a dampern uun ääg kaam. Witjdün leit uun't süüden an as mä a baadelidj grat wurden. == Histoore == [[Datei:Burghuegel-Amrum.jpg|thumb|left|''Borag'' üüb en huug ütj a wikingertidj bi [[Noorsaarep]].]] [[Datei:Grabstein-IMG 0534.JPG|thumb|Likstian för en siamaan üüb sarkhoof uun [[Neebel]].]] [[Datei:Amrum-Nebel-Oeoemranghues-IMG 0595.jpg|thumb|''Öömrang Hüs'', daalang en museum uun [[Neebel]].]] A iarst Öömrangen lewet uun a jonger stiantidj; faan jo hää Oomram a gratstiangreew areft. Ütj a bronsetidj an a iisentidj jaft at noch en hialer rä grääfhuuger. Uun dünem uun't waasten faan a fögelkui san noch auerresten faan en saarep ütj a iisentidj. Man of det würelk jo Ambroonen wiar, diar am 100 föör a krastelk tidjreegnang (100 f.K.) tuup mä Kimbern an Teutonen jin Rom streden haa, wat ütj diheer huk kaam, di doomols noch mä a fäästääg ferbünjen wiar, diar san a geliarten ei ians auer. Auerresten ütj a wikingertidj, soken üs wen- an ialsteeden san muarsis üüb Oomram fünjen wurden. En türnborag ütj di tidj woort uun't uasten faan Noorsaarep üüb en letjen huug fermuuden, huar daalang at wiartskaft ''Borag'' stäänt. A [[Krümwaal]] as en ööderhualew kilometer lungen waal tesken Sössaarep an Stianood, an hi as wel uk ütj di tidj.<ref>Georg Quedens: ''Amrum''. Christian Jensen Verlag Breklum, Breklum 1971</ref> Uun't ääder madelääler kaam do a Fresken üüb't eilun. Jo lewet faan't saaltköögin, a büürerei an faskerei, an leeder uk faan a waalfang an a hanelssiafaart. Di öömrang siamaan [[Hark Olufs]], di 1724 uun Algerien uun slaawerei kaam, wurd diar generool, iar hi 1736 turag tu Oomram kaam. Am 1890 begand det büürin mä a fräämen, wat det eilun auer a miaten feranert hää. Uun't madelääler hiard Oomram tu a bütjlunen (Uthlande), an sted oner a däänsk könang of a herzog faan Schleswig. Efter di stridj tesken a däänsk könang an a Schauenburger groofen uun Holstian wiar Oomram tuup mä Waasterlun-Fer en däänsk enklave an hiard ei tu't [[Härtochduum Slaswik|herzogdom Schleswig]]. So ging det bit 1864. Efter a sjiisk-däänsk krich faaan 1864 wurd Oomram, so üs det hialer lun Schleswig, tuup faan Uasterrik an Preußen regiaret. Do wurd Oomram Preußen tuskrewen an faan 1867 wiar't do en dial faan det provins Schleswig-Holstian. Tu di tidj wiar Oomram en gemeen uun a kreis Tondern. Efter a ufstemang uun 1920 wul a muarhaid bi Sjiisklun bliiw, man Tondern kaam tu [[Dånmark|Denemark]]. Bit 1972 hiard Oomram tu a kreis Südtondern. Hi as do mä a kreis Hüsem an a kreis Eidersteed tu di nei kreis [[Nordfraschlönj|Nuurdfresklun]] tuupslööden wurden. Uun't 19. juarhunert waanert muar üs en sjuarden faan a Öömrangen ütj, a miasten tu Ameerikoo. Daalang lewe muar efterkemen faan Öömrangen uun Ameerikoo üs üüb Oomram. An uk daalang noch jaft at föl frinjskaften tesken Oomram an Ameerikoo (mend as a [[Feriind Stoote foon Ameerika|USA]]). 1998 wurd föl auer Oomram beracht, üs det frachtskap 'Pallas' mä en lääs fol holt föör Oomram strunagd, an a waas mä maskiinenööle folnjokset. == Spriak an kultüür == [[Datei:Friesentracht.JPG|thumb|left|''At öömrang''. Heer en bil faan [[Feer|Fer]] mä 10 knooper oner a panserkeed uunsteed faan 8 üüb Oomram.]] Üüb Oomram snaake a miasten daalang huuchsjiisk. [[Öömrang spriak|Öömrang]] (at öömrang spriak) snaaket wel noch so'n sjuarden üüb't lun. Jodiar Öömrangen snaake oober uk aaltumaal huuchsjiisk. A [[Friiske spräke|nuurdfresk dialekten]] haa grat ferskeeler. Öömrang liket at [[fering]] auer a miaten, man at [[Sölring|salrang]], wat uk tu't eilunsfresk hiart, as för fölen al swaar tu ferstunen. Wat naier as det [[halunder]] üüb [[Deät Lun|Halaglun]]. Föl Öömrangen snaake uk plaatsjiisk, auer det at spriak faan a sialidj wiar an as. Däänsk snaake man en hunfol lidj, likes dat Denemark so nai bi as. At öömrang (a öömrang dracht) as suart an witj mä föl salwer. A öömrang jong foomnen an wüfen dreeg det tu huuchhaiden, so üs freimaagin of tu bradlep. An at daansskööl drait at öömrang hal för a baadelidj. Üüb Oomram jaft at aparte weden. Tu [[Wikipedia:Kalender|Piadersinj]] (21. Febrewoore) woort biaket. At biak as en grat ial, wat a wonter ferjaage skal. A lidj maage enööder jinsidjag suart mä sut. ''[[Biakin]]'' komt faan di ual katuulsk [[Wikipedia:Kalender|Piadersdai]] (Petri Stuhlfeier, 22. Febrewoore) an woort uk uun ööder saarpen uun [[Nordfraschlönj|Nuurdfresklun]] feiert. Ualjuarsinj (31. Detsember) woort hulket. Bi't ''hulkin'' luup sköölen faan ferklääst jong lidj faan hüs tu hüs an am skal räät, hoker wel bääft det ferkleedang steget. A jongen fu do wat sweten an a ääleren en puns. At ''hualewjonken'' as en draapen faan ääler maaner, miast sialidj so am a naachtertstidj. Uun a wontertidj kaam iar fööraal a jong gaster, wat noch ei befreid wiar tuup, am mäenööder a navigatsjuun tu studiarin. == Ökonomii == A miasten lewe faan a baadelidj. Oomram hää sowat 12.000 baaden för fräämen. 2005 kaam sowat 120.000 baadelidj tu Oomram an suragd för 1,1 miljuun auernaachtangen. Diartu kaam noch 80.000 besjüker för en dai. At jaft uk noch en betj büürerei, an ään fasker lewet noch üüb Oomram faan a faskerei. Föl fäänen stun fol mä hingster, det as oober för priwoot. == Ferkiar == [[Datei:Uthlande.JPG|thumb|Di nei W.D.R. damper "Uthlande V" (2010)]] Mä't auto könst dü mä a [[damper]]n faan a W.D.R. tu Oomram kem faan [[Doogebal]] auer [[A Wik]] üüb [[Fer]] of uk faan Schlüttsiel auer [[A Halgen]], det san [[A Huug]] an [[A Nääs]]. Uun a somer keert uk noch a 'Adler Express' faan Nuurdstrun auer A Huug tu Oomram an widjer tu [[Sal]], man hi koon nian autos mänem. Aler dampern lei uun Witjdün uun. Faan [[Doogebal]] düüret det tuur sowat tau stünj, dan an wan keer a dampern uk ans direkt an lei ei üüb Fer uun, do düüret det sowat ööderhualew stünj. Üüb Oomram uunkimen könst dü at auto brük, man fölen san mä't wel onerwais. Diar san föl welwaier. Uun arke saarep jaft at welferhüürern för aal jo baadelidj, wat hör aanj wel ei mä haa. En bus keert arke hualew stünj faan Witjdün auer Sössaarep an Neebel tu Noorsaarep an turag. Bluas tu Stianood keert nään bus. En hunfol taksis san diar uk noch onerwais. Faan 1893 bit 1939 jääw't sogoor en iisenboon üüb Oomram. == Natüür == A natüür üüb Oomram woort bestemet faan det laag tesken a [[Weestsiie|Nuurdsia]] uun't waasten an a waas uun't uasten. Grat dialen faan't lun stun oner natüürskül: A Ood an a düner. An trinj am Oomram as a [[Natsjuunaalpark Waas]]. {{Panoramabil|NordseeAmrumPanorama.jpg|2400|Nuurdsiaeilun Oomram}} === Plaanten === At plaantenwelt woort bestemet faan det laag bi't weeder an det skraal lun. Üüb a Kniip an uun dünem waaks [[halem]] an [[röökelbosk]] an en hialer rä ööder plaanten, diar't uun a sun ütjhual, soken üs [[dünemeert]]en. Uk enkelt faan a winj gans krüm woksen [[sjüüren]] of [[pualemrut]]er fanjst dü diar. Bit uun a sööwentager juaren jääw't diar uk noch at [[dünemfisel]]. Uun't uasten faan a düner lei a [[hias]] an a [[tanen]]. At [[hiaskrüüs]] bleut uun August. Heer an uun hög dünemdäälen fanjst dü letj muuren mä [[fleegenfanger]]n. [[Ensiaan]] jaft det diar ei muar. A öömrang tanen san faan 1948 uf uun üüb a hias plaantet wurden. Diarföör jääw't man letj holtangen trinj am a kuien. Daalang stun 180 hektar [[tanen]] an diarmä hää Oomram a gratst uundial faan aler Nuurdsiaeilunen. Dü fanjst heer fööraal [[sjüüren]], tanen an [[birkebuumer]]. Uuntesken waaks uun a [[tanen]] föl plaanten, uk [[hünjmotsen]]. Üüb a [[geest]] woort noch büüret, an üüb det skraal lun waaks [[blä huder]], [[hongerkral]]en an [[noopruusen]]. Uun a [[maask]] waaks muar slacher sürgäärs an uk [[Prääster (bluum)|präästern]]. Det as heer a best ääkergrünj. Uun a letj guarder üüb Oomram wääkst ei föl saner ged. Jo [[stookruus]]en, wat dü diar sä könst, brük oober ei föl. Üüb't [[oon]] wääkst uk weder bluas det, wat saaltweeder ufkoon: [[Strunfliider]], [[südjen]], [[rölken]] an [[oongäärs]]. === Diarten === [[Datei:Halichoerus grypus.jpg|thumb|[[Grä selag|Grä selger]] üüb [[Jongnaamen]] bi Oomram.]] Uk a öömrang tiirwelt woort faan det laag uun a [[Weestsiie|Nuurdsia]] bestemet. Sodenang lewe heer miast letjer diarten, soken üs [[haasen]], [[müsen]], [[iigler]] an [[fladermüsen]]. Uun't 12. juarhunert san a [[kanin]]en üüb Oomram ütjsaat wurden, am's tu jaagin. Uk en [[Foosen|foos]] as ans ütjsaat wurden, wat föl [[fögler]] freeden hää. Man jo efterkemen san aaltumaal jaaget wurden. Trinj am Oomram an üüb a suner lewe tau slacher [[Selag|selger]] an [[maarswin]]. Uun a wonter komt det ans föör, dat en jongen [[selag]] faan [[Jongnaamen]] üüb a [[A Kniip|Kniip]] speeld woort an diar tetjet woort. A gratst rikdom fanjst dü uun a [[Fögler|fögelwelt]]. Oomram hiart tu a wichtagst bräätplaatsen för siafögler. Heer bräät [[Eidergus|eiderges]], [[Liiw|liiwen]], [[Baragan|baraganen]], [[bakern]], muar slacher faan [[kuben]], [[meew]]en an [[hiarangskub]]en, an noch föl muar slacher bräät bi [[A Kniip|strun]], uun [[Düner|dünem]] an bi a [[waas]]. Wan a fögler waanre, kem's tu Oomram tu freeden, an do jaft at diar [[stönerk]]en, [[Groltergus|grolterges]] an [[groonk]]en. Uun a saarpen jaft det uk en hialer rä [[Fögler|sjongfögler]]. Diartu kem [[fasaan]]en, wat uk tu jaagin tu Oomram broocht wurden san. Uk [[Amfiibien|eerdglüpern an hobelfasker]] könst dü üüb Oomram finj. Do jaft at föl slacher [[insekten]], [[koonkern]] an [[flenerken]]. Uun a waas trinj am Oomram jaft at föl slacher [[Fasker|fask]], soken üs at [[skol]], a [[hiarang]] of at [[makreel]]. Aal jo diarten uun a waas koon am goorei aptääl – am man enkelten tu näämen: a [[kraaben]], a [[sneken]] an a [[soongreewlang]]. Fasket wurd jo fööraal a [[por]]en, wat do üs '[[kraaben]]' ferkääft wurd an a [[heesen]], diar üüb heesrager waaks. A leetst juaren haa a [[uastrang]]en auerhun nimen. --> == Senerk Mensken == * [[Thea Andresen]] * [[Hark Bohm]] (* 1939) * [[Knut Jungbohn Clement]] (1803–1873) * [[Martin Flor]] * [[Christian Johansen]] * [[Arthur Kruse]] * [[Hark Martinen]] (1934–2016) * [[Lorenz Friedrich Mechlenburg]] * [[Hark Olufs]] (1708–1754) * [[Georg Quedens]] (* 1934) == Literatuur == * Georg Quedens, Hans Hingst, Gerhard Stück, Ommo Wilts: ''Amrum. Landschaft, Geschichte, Natur''. Verlag Jens Quedens, Amrum 1991, {{ISBN|3-924422-24-9}} * Georg Quedens: ''Amrum''. Breklumer Verlag, Breklum 2004, {{ISBN|978-3-7793-1110-2}} * Georg Quedens: ''Insel unter weitem Himmel''. 3. Auflage, Breklumer Verlag, Breklum 2004, {{ISBN|978-3-7793-1120-1}} * Georg Quedens: ''Das Seebad Amrum. „... und befürchten den Verderb der guten hiesigen Sitten ...“''. Veränderte Neuauflage. Verlag Jens Quedens, Amrum 2006, {{ISBN|978-3-924422-79-0}} == Luki uk jir == {{Commons öömrang|Amrum|Oomram}} * [https://web.archive.org/web/20111111080406/http://jessen.bplaced.net/archiif/kurs/homepage.htm „Gud dai“ – Öömrang-Friesisch-Kurs für Anfänger] * [http://www.oomram.de/ Linksaamlang tu öömrang sidjen an Öömrang Ferian] == Futnooten == <references/> {{Nuurdfresk eilunen}} [[Kategorie:Ailönen]] [[Kategorie:Oomram| ]] saopbzr77m5hjxjhnbvppbpg7ay5yo6 281725 281565 2026-05-25T11:41:01Z Murma174 19 281725 wikitext text/x-wiki {{Titel|Aamrem}} * <- '''[[Oomram]]''' (öömrang) {{Sölring}} {{Infobox Insel sölring |NAME=Oomram |BILD1=Amrum-Jungnamensand-8.30322E_54.66327N.png |BILD1-TEXT=Satelitenskelt faan Aamrem me [[Kniip|Knipsön]] ön Weesten. Weesterfuar liit [[Jongnaamen|Jungnaamensön]] |BILD2= |BILD2-TEXT= |GEWAESSER=Nuurđsee |GRUPPE=[[Nuurďfriisk Ailönen]] |BREITENGRAD=54/39/6/N |LAENGENGRAD=8/20/11/E |REGION-ISO=DE-SH |KARTE=Nordfriesisches Wattenmeer fratsch.png |POSKARTE= |LAENGE=10 |BREITE=2.5 |FLAECHE=20.46 |ERHEBUNG=A Siatler |HOEHE=32 |HOEHE-BEZUG= |HAUPTORT=[[Neebel]] |EINWOHNER=2281 |ZENSUS=12.2008 }} <br> '''Aamrem''' ([[Öömrang spriak|Aamring]]: ''Oomram'') es en [[nuurđfriisk]] Ailön. Hat liit süđern fan [[Söl]] en weestern fan [[Föör]]. Aamrem jert tö't [[Amt Feer-Oomram|Amt Föör-Aamrem]] ön di [[kreis Nuurdfresklun|Krais Nuurđfriislön]] ön [[Schleswig-Holstian|Sleeswig-Holstiin]]. == Geografii an Forwalting == Aamrem es 20,46&nbsp;km² gurt en diaraur dat tiinst gurtest Ailön ön [[Sjiisklun|Dütsklön]]. Üs uk [[Föör]] en [[Söl]] jert Aamrem tö di trii nuurđfriisk [[Geest]]-Ailönen. Uastern fan Aamrem es di [[waas|Heef]]. Di füf Tērper sen fuar't Miist ön di Uastersir fan't Ailön tö finj. Fan Nuurđen tö Süđern sen dit [[Noorsaarep|Nuurđtērp]], [[Neebel]], [[Sössaarep|Süđertērp]], [[Stianood|Stiinood]] an [[Witjdün|Witdün]]. Üp di [[geest|Geest]] sen di [[tanen|Tanen]] en di [[hias|Hiiđ]] tö finj. Ja lii üs en Strip fan Nuurđen tö Süđern. [[Datei:Amrum_Kniepsand.jpg|thumb|left|Dünemer en rochts [[a Kniip|Kniipsön']].]] Ön di Weesten fan aamrem sen aural [[düner|Dünemer]]. Ali töhop sen des ombi 12 kilometer lung. Di Dünemer sen diilwiis jen Kilomeeter breer. Dat Stek Lön' hur di Dünemer sen, es 700 Hektar gurt. Fan Weesten tö Uasten sen Primeerdünemer, Wit Dünemer en Gre Dünemer tö biluki. Wanerdünemer jeft et üp Aamrem ek muar, alis biplantet. Di Aamringer Dünemer staan öner Natuursjuts, en diar bret jit Fügler, wat üđershur niin Plaats diarfuar finj ken.<ref name="Neuhaus">Neuhaus/Beinker/Bründel/Lange: ''Dünen an der Schleswig-Holsteinischen Westküste''. Uun: Umweltbundesamt und Nationalparkverwaltungen Niedersächsisches Wattenmeer/Schleswig-Holsteinisches Wattenmeer (Hrsg.): ''Umweltatlas Wattenmeer''. Bd.1: ''Nordfriesisches und Dithmarscher Wattenmeer''. Eugen Ulmer, Stuttgart 1998/1999, {{ISBN|3-8001-3491-8}}, S. 92–93.</ref> <!-- At huuchst dün üüb Oomram as mä 32 metern ''A Siatler'' bi Noorsaarep. Efter nuurden tu luup a düner ütj tu [[Ood]]. Üüb a söder ääg leit [[Witjdün]], det as at jongst saarep üüb Oomram. Uun't waasten faan a düner leit a [[A Kniip|Kniip]]. Hi as wel ään faan a briadst struner uun Nuurdeuropa. Hi hiart eegentelk goorei rocht tu't eilun auer a Kniip nian gemeenlun as. Noch bit uun a söstager juaren lai en priil tesken a Kniip an at eilun, an nü waanert hi suutjis am a nuurd. Uun't nuurden faan [[Noorsaarep]] leit a [[maask]]. Uk tesken [[Stianood]] an Witjdün leit en letj stak maasklun. Bias staken san iindiket. Bei liachweeder könst Dü auer'n [[waas]] auer tu [[Feer|Fer]] luup. Üüb Oomram wene 2.300 minsken uun trii gemeenen: [[Noorsaarep]], [[Neebel]] an [[Witjdün]]. [[Sössaarep]] an [[Stianood]] hiar tu Neebel. At amt 'Fer-Oomram' sat uun [[A Wik]] üüb Fer. == Saarpen == Uun't nuurden leit at bat [[Noorsaarep]] mä a fögelkui an di letj ialtürn. [[Neebel]] leit bi a waas, an as daalang mä [[Sössaarep]] an [[Stianood]] at gratst gemeen. At belukin wäärs san diar a [[St. Clemens sark]], at ual ''Öömrang Hüs'', a maln an a sarkhoof mä jo ual likstian. Sössaarep as at äälst saarep üüb Oomram. Heer stäänt di grat ialtürn. Stianood lait bi a waas an hed iarjuaren di iansagst huuwen üüb't eilun, bit uun 1890 [[Witjdün]] en bat wurd, huar do a dampern uun ääg kaam. Witjdün leit uun't süüden an as mä a baadelidj grat wurden. == Histoore == [[Datei:Burghuegel-Amrum.jpg|thumb|left|''Borag'' üüb en huug ütj a wikingertidj bi [[Noorsaarep]].]] [[Datei:Grabstein-IMG 0534.JPG|thumb|Likstian för en siamaan üüb sarkhoof uun [[Neebel]].]] [[Datei:Amrum-Nebel-Oeoemranghues-IMG 0595.jpg|thumb|''Öömrang Hüs'', daalang en museum uun [[Neebel]].]] A iarst Öömrangen lewet uun a jonger stiantidj; faan jo hää Oomram a gratstiangreew areft. Ütj a bronsetidj an a iisentidj jaft at noch en hialer rä grääfhuuger. Uun dünem uun't waasten faan a fögelkui san noch auerresten faan en saarep ütj a iisentidj. Man of det würelk jo Ambroonen wiar, diar am 100 föör a krastelk tidjreegnang (100 f.K.) tuup mä Kimbern an Teutonen jin Rom streden haa, wat ütj diheer huk kaam, di doomols noch mä a fäästääg ferbünjen wiar, diar san a geliarten ei ians auer. Auerresten ütj a wikingertidj, soken üs wen- an ialsteeden san muarsis üüb Oomram fünjen wurden. En türnborag ütj di tidj woort uun't uasten faan Noorsaarep üüb en letjen huug fermuuden, huar daalang at wiartskaft ''Borag'' stäänt. A [[Krümwaal]] as en ööderhualew kilometer lungen waal tesken Sössaarep an Stianood, an hi as wel uk ütj di tidj.<ref>Georg Quedens: ''Amrum''. Christian Jensen Verlag Breklum, Breklum 1971</ref> Uun't ääder madelääler kaam do a Fresken üüb't eilun. Jo lewet faan't saaltköögin, a büürerei an faskerei, an leeder uk faan a waalfang an a hanelssiafaart. Di öömrang siamaan [[Hark Olufs]], di 1724 uun Algerien uun slaawerei kaam, wurd diar generool, iar hi 1736 turag tu Oomram kaam. Am 1890 begand det büürin mä a fräämen, wat det eilun auer a miaten feranert hää. Uun't madelääler hiard Oomram tu a bütjlunen (Uthlande), an sted oner a däänsk könang of a herzog faan Schleswig. Efter di stridj tesken a däänsk könang an a Schauenburger groofen uun Holstian wiar Oomram tuup mä Waasterlun-Fer en däänsk enklave an hiard ei tu't [[Härtochduum Slaswik|herzogdom Schleswig]]. So ging det bit 1864. Efter a sjiisk-däänsk krich faaan 1864 wurd Oomram, so üs det hialer lun Schleswig, tuup faan Uasterrik an Preußen regiaret. Do wurd Oomram Preußen tuskrewen an faan 1867 wiar't do en dial faan det provins Schleswig-Holstian. Tu di tidj wiar Oomram en gemeen uun a kreis Tondern. Efter a ufstemang uun 1920 wul a muarhaid bi Sjiisklun bliiw, man Tondern kaam tu [[Dånmark|Denemark]]. Bit 1972 hiard Oomram tu a kreis Südtondern. Hi as do mä a kreis Hüsem an a kreis Eidersteed tu di nei kreis [[Nordfraschlönj|Nuurdfresklun]] tuupslööden wurden. Uun't 19. juarhunert waanert muar üs en sjuarden faan a Öömrangen ütj, a miasten tu Ameerikoo. Daalang lewe muar efterkemen faan Öömrangen uun Ameerikoo üs üüb Oomram. An uk daalang noch jaft at föl frinjskaften tesken Oomram an Ameerikoo (mend as a [[Feriind Stoote foon Ameerika|USA]]). 1998 wurd föl auer Oomram beracht, üs det frachtskap 'Pallas' mä en lääs fol holt föör Oomram strunagd, an a waas mä maskiinenööle folnjokset. == Spriak an kultüür == [[Datei:Friesentracht.JPG|thumb|left|''At öömrang''. Heer en bil faan [[Feer|Fer]] mä 10 knooper oner a panserkeed uunsteed faan 8 üüb Oomram.]] Üüb Oomram snaake a miasten daalang huuchsjiisk. [[Öömrang spriak|Öömrang]] (at öömrang spriak) snaaket wel noch so'n sjuarden üüb't lun. Jodiar Öömrangen snaake oober uk aaltumaal huuchsjiisk. A [[Friiske spräke|nuurdfresk dialekten]] haa grat ferskeeler. Öömrang liket at [[fering]] auer a miaten, man at [[Sölring|salrang]], wat uk tu't eilunsfresk hiart, as för fölen al swaar tu ferstunen. Wat naier as det [[halunder]] üüb [[Deät Lun|Halaglun]]. Föl Öömrangen snaake uk plaatsjiisk, auer det at spriak faan a sialidj wiar an as. Däänsk snaake man en hunfol lidj, likes dat Denemark so nai bi as. At öömrang (a öömrang dracht) as suart an witj mä föl salwer. A öömrang jong foomnen an wüfen dreeg det tu huuchhaiden, so üs freimaagin of tu bradlep. An at daansskööl drait at öömrang hal för a baadelidj. Üüb Oomram jaft at aparte weden. Tu [[Wikipedia:Kalender|Piadersinj]] (21. Febrewoore) woort biaket. At biak as en grat ial, wat a wonter ferjaage skal. A lidj maage enööder jinsidjag suart mä sut. ''[[Biakin]]'' komt faan di ual katuulsk [[Wikipedia:Kalender|Piadersdai]] (Petri Stuhlfeier, 22. Febrewoore) an woort uk uun ööder saarpen uun [[Nordfraschlönj|Nuurdfresklun]] feiert. Ualjuarsinj (31. Detsember) woort hulket. Bi't ''hulkin'' luup sköölen faan ferklääst jong lidj faan hüs tu hüs an am skal räät, hoker wel bääft det ferkleedang steget. A jongen fu do wat sweten an a ääleren en puns. At ''hualewjonken'' as en draapen faan ääler maaner, miast sialidj so am a naachtertstidj. Uun a wontertidj kaam iar fööraal a jong gaster, wat noch ei befreid wiar tuup, am mäenööder a navigatsjuun tu studiarin. == Ökonomii == A miasten lewe faan a baadelidj. Oomram hää sowat 12.000 baaden för fräämen. 2005 kaam sowat 120.000 baadelidj tu Oomram an suragd för 1,1 miljuun auernaachtangen. Diartu kaam noch 80.000 besjüker för en dai. At jaft uk noch en betj büürerei, an ään fasker lewet noch üüb Oomram faan a faskerei. Föl fäänen stun fol mä hingster, det as oober för priwoot. == Ferkiar == [[Datei:Uthlande.JPG|thumb|Di nei W.D.R. damper "Uthlande V" (2010)]] Mä't auto könst dü mä a [[damper]]n faan a W.D.R. tu Oomram kem faan [[Doogebal]] auer [[A Wik]] üüb [[Fer]] of uk faan Schlüttsiel auer [[A Halgen]], det san [[A Huug]] an [[A Nääs]]. Uun a somer keert uk noch a 'Adler Express' faan Nuurdstrun auer A Huug tu Oomram an widjer tu [[Sal]], man hi koon nian autos mänem. Aler dampern lei uun Witjdün uun. Faan [[Doogebal]] düüret det tuur sowat tau stünj, dan an wan keer a dampern uk ans direkt an lei ei üüb Fer uun, do düüret det sowat ööderhualew stünj. Üüb Oomram uunkimen könst dü at auto brük, man fölen san mä't wel onerwais. Diar san föl welwaier. Uun arke saarep jaft at welferhüürern för aal jo baadelidj, wat hör aanj wel ei mä haa. En bus keert arke hualew stünj faan Witjdün auer Sössaarep an Neebel tu Noorsaarep an turag. Bluas tu Stianood keert nään bus. En hunfol taksis san diar uk noch onerwais. Faan 1893 bit 1939 jääw't sogoor en iisenboon üüb Oomram. == Natüür == A natüür üüb Oomram woort bestemet faan det laag tesken a [[Weestsiie|Nuurdsia]] uun't waasten an a waas uun't uasten. Grat dialen faan't lun stun oner natüürskül: A Ood an a düner. An trinj am Oomram as a [[Natsjuunaalpark Waas]]. {{Panoramabil|NordseeAmrumPanorama.jpg|2400|Nuurdsiaeilun Oomram}} === Plaanten === At plaantenwelt woort bestemet faan det laag bi't weeder an det skraal lun. Üüb a Kniip an uun dünem waaks [[halem]] an [[röökelbosk]] an en hialer rä ööder plaanten, diar't uun a sun ütjhual, soken üs [[dünemeert]]en. Uk enkelt faan a winj gans krüm woksen [[sjüüren]] of [[pualemrut]]er fanjst dü diar. Bit uun a sööwentager juaren jääw't diar uk noch at [[dünemfisel]]. Uun't uasten faan a düner lei a [[hias]] an a [[tanen]]. At [[hiaskrüüs]] bleut uun August. Heer an uun hög dünemdäälen fanjst dü letj muuren mä [[fleegenfanger]]n. [[Ensiaan]] jaft det diar ei muar. A öömrang tanen san faan 1948 uf uun üüb a hias plaantet wurden. Diarföör jääw't man letj holtangen trinj am a kuien. Daalang stun 180 hektar [[tanen]] an diarmä hää Oomram a gratst uundial faan aler Nuurdsiaeilunen. Dü fanjst heer fööraal [[sjüüren]], tanen an [[birkebuumer]]. Uuntesken waaks uun a [[tanen]] föl plaanten, uk [[hünjmotsen]]. Üüb a [[geest]] woort noch büüret, an üüb det skraal lun waaks [[blä huder]], [[hongerkral]]en an [[noopruusen]]. Uun a [[maask]] waaks muar slacher sürgäärs an uk [[Prääster (bluum)|präästern]]. Det as heer a best ääkergrünj. Uun a letj guarder üüb Oomram wääkst ei föl saner ged. Jo [[stookruus]]en, wat dü diar sä könst, brük oober ei föl. Üüb't [[oon]] wääkst uk weder bluas det, wat saaltweeder ufkoon: [[Strunfliider]], [[südjen]], [[rölken]] an [[oongäärs]]. === Diarten === [[Datei:Halichoerus grypus.jpg|thumb|[[Grä selag|Grä selger]] üüb [[Jongnaamen]] bi Oomram.]] Uk a öömrang tiirwelt woort faan det laag uun a [[Weestsiie|Nuurdsia]] bestemet. Sodenang lewe heer miast letjer diarten, soken üs [[haasen]], [[müsen]], [[iigler]] an [[fladermüsen]]. Uun't 12. juarhunert san a [[kanin]]en üüb Oomram ütjsaat wurden, am's tu jaagin. Uk en [[Foosen|foos]] as ans ütjsaat wurden, wat föl [[fögler]] freeden hää. Man jo efterkemen san aaltumaal jaaget wurden. Trinj am Oomram an üüb a suner lewe tau slacher [[Selag|selger]] an [[maarswin]]. Uun a wonter komt det ans föör, dat en jongen [[selag]] faan [[Jongnaamen]] üüb a [[A Kniip|Kniip]] speeld woort an diar tetjet woort. A gratst rikdom fanjst dü uun a [[Fögler|fögelwelt]]. Oomram hiart tu a wichtagst bräätplaatsen för siafögler. Heer bräät [[Eidergus|eiderges]], [[Liiw|liiwen]], [[Baragan|baraganen]], [[bakern]], muar slacher faan [[kuben]], [[meew]]en an [[hiarangskub]]en, an noch föl muar slacher bräät bi [[A Kniip|strun]], uun [[Düner|dünem]] an bi a [[waas]]. Wan a fögler waanre, kem's tu Oomram tu freeden, an do jaft at diar [[stönerk]]en, [[Groltergus|grolterges]] an [[groonk]]en. Uun a saarpen jaft det uk en hialer rä [[Fögler|sjongfögler]]. Diartu kem [[fasaan]]en, wat uk tu jaagin tu Oomram broocht wurden san. Uk [[Amfiibien|eerdglüpern an hobelfasker]] könst dü üüb Oomram finj. Do jaft at föl slacher [[insekten]], [[koonkern]] an [[flenerken]]. Uun a waas trinj am Oomram jaft at föl slacher [[Fasker|fask]], soken üs at [[skol]], a [[hiarang]] of at [[makreel]]. Aal jo diarten uun a waas koon am goorei aptääl – am man enkelten tu näämen: a [[kraaben]], a [[sneken]] an a [[soongreewlang]]. Fasket wurd jo fööraal a [[por]]en, wat do üs '[[kraaben]]' ferkääft wurd an a [[heesen]], diar üüb heesrager waaks. A leetst juaren haa a [[uastrang]]en auerhun nimen. --> == Senerk Mensken == * [[Thea Andresen]] * [[Hark Bohm]] (* 1939) * [[Knut Jungbohn Clement]] (1803–1873) * [[Martin Flor]] * [[Christian Johansen]] * [[Arthur Kruse]] * [[Hark Martinen]] (1934–2016) * [[Lorenz Friedrich Mechlenburg]] * [[Hark Olufs]] (1708–1754) * [[Georg Quedens]] (* 1934) == Literatuur == * Georg Quedens, Hans Hingst, Gerhard Stück, Ommo Wilts: ''Amrum. Landschaft, Geschichte, Natur''. Verlag Jens Quedens, Amrum 1991, {{ISBN|3-924422-24-9}} * Georg Quedens: ''Amrum''. Breklumer Verlag, Breklum 2004, {{ISBN|978-3-7793-1110-2}} * Georg Quedens: ''Insel unter weitem Himmel''. 3. Auflage, Breklumer Verlag, Breklum 2004, {{ISBN|978-3-7793-1120-1}} * Georg Quedens: ''Das Seebad Amrum. „... und befürchten den Verderb der guten hiesigen Sitten ...“''. Veränderte Neuauflage. Verlag Jens Quedens, Amrum 2006, {{ISBN|978-3-924422-79-0}} == Luki uk jir == {{Commons öömrang|Amrum|Oomram}} * [https://web.archive.org/web/20111111080406/http://jessen.bplaced.net/archiif/kurs/homepage.htm „Gud dai“ – Öömrang-Friesisch-Kurs für Anfänger] * [http://www.oomram.de/ Linksaamlang tu öömrang sidjen an Öömrang Ferian] == Futnooten == <references/> {{Nuurdfresk eilunen}} [[Kategorie:Ailönen]] [[Kategorie:Oomram| ]] otm084mubl2nbq0sxcr6l88sk8xphrm 0 1730 281632 281283 2026-05-24T15:23:54Z Murma174 19 Widjerfeerang feranert faan [[Hålie/A Halgen]] tu [[Hålie/öö]] 281632 wikitext text/x-wiki #redirect [[Hålie/öö]] i42ybod9j17rudjw9ngbvxvpgfju718 0 1882 281638 281295 2026-05-24T15:25:43Z Murma174 19 Widjerfeerang feranert faan [[Hålie/Di Haligen]] tu [[Hålie/sö]] 281638 wikitext text/x-wiki #redirect [[Hålie/sö]] 4l2eebls66ds4a1pp9nlyuv7f996qss 0 2000 281616 281319 2026-05-24T12:23:16Z Murma174 19 281616 wikitext text/x-wiki * [[Pelwerem/hf|-> '''Polweerm''']] (haliifreesk) * [[Pelwerem/sö|-> '''Pelworem''']] (sölring) {{Öömrang}} {{Infobox Gemeinde in Deutschland öömrang |Wappen = DEU Pellworm COA.svg |Breitengrad = 54/31/0/N |Längengrad = 8/38/13/E |Lageplan = Pellworm in NF.PNG |Bundesland = Schleswig-Holstian |Kreis = Nuurdfresklun |Amt = Pelwerem |Höhe = 2 |Fläche = 37.44 |PLZ = 25846–25849 |Vorwahl = 04842, 04844 |Kfz = NF |Gemeindeschlüssel = 01054103 |NUTS = DEF07 |LOCODE = DE PEL |Adresse = Uthlandestr. 1<br />25849 [[Pelwerem]] |Website = [http://www.pellworm.de/ www.pellworm.de] |Bürgermeister = Klaus Jensen |Partei = CDU }} <br> '''Pelwerem''' as en eilun an tuup mä [[Söderuug]] an [[Süüdfaal]] en gemeen uun [[Nuurdfresklun]]. == Ferkiar == Faan Pelwerem keert en [[damper]] ([[Nii Pelworemer Dampskepfaarts-GmbH|Reederei N.P.D.G.]]) auer tu [[Nuurdstrun]]. == Persöönelkhaiden == * [[Anton Heimreich]] * [[Detlef Petersen]] == Luke uk diar == * {{Commonscat öömrang|Pellworm|Pelwerem}} * [http://www.pellworm.de/ Kur- und Tourismusservice Pellworm] * [https://web.archive.org/web/20191217015916/https://www.nordfriiskfutuur.eu/nordfrieslandlexikon/begriff/pellworm/ {{BASEPAGENAME}}] uun't ''Nordfriesland Lexikon'' faan't [[NFI]] == Kwelen == <references /> {{Nuurdfresk eilunen}} {{Stääden an gemeenen uun NF}} [[Kategorie:Pelwerem]] s5bqgd1xvxieylm8hhmrv9zvjn0iqri 0 2088 281633 281285 2026-05-24T15:24:04Z Murma174 19 Widjerfeerang feranert faan [[Hålie/A Halgen]] tu [[Hålie/öö]] 281633 wikitext text/x-wiki #redirect [[Hålie/öö]] i42ybod9j17rudjw9ngbvxvpgfju718 0 2089 281634 281286 2026-05-24T15:24:14Z Murma174 19 Widjerfeerang feranert faan [[Hålie/A Halgen]] tu [[Hålie/öö]] 281634 wikitext text/x-wiki #redirect [[Hålie/öö]] i42ybod9j17rudjw9ngbvxvpgfju718 0 2127 281622 281317 2026-05-24T12:24:40Z Murma174 19 Widjerfeerang feranert faan [[Pelwerem/Pelworem]] tu [[Pelwerem/sö]] 281622 wikitext text/x-wiki #redirect [[Pelwerem/sö]] owjuivapagrukp8rci685yxf509gc89 0 2354 281601 281234 2026-05-24T12:17:18Z Murma174 19 Widjerfeerang feranert faan [[A Huug/Hoogi]] tu [[A Huug/sö]] 281601 wikitext text/x-wiki #redirect [[A_Huug/sö]] qpcoyavll8yx109neqal5icohhq8ixe 0 2359 281707 281269 2026-05-25T10:56:12Z EmausBot 31 Ferbeedre dobelt widjerfeerang tu [[A Huug/sö]] 281707 wikitext text/x-wiki #WEITERLEITUNG [[A Huug/sö]] htd0dbovz3gfp3brsvhjzh0mxknbinp 0 2362 281580 281418 2026-05-24T12:11:45Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[Halaglun/Deät Lun]] efter [[Halaglun/ha]] fersköwen. 281418 wikitext text/x-wiki {{Titel|Deät Lun}} {{Halunder}} [[Datei:Aerial image of Heligoland.jpg|thumb|Deät Lun en dear ommen [[de Hallem]].]] '''Deät Lun''' ([[Tjüsch|Diitsk]]: ''Helgoland'', [[Ängelsch|Ingelsk]]: ''Heligoland'') es en eelun uun de [[Nuurdsia|Nuurdsee]] en en gemainde uun de [[Pinneberri (Krais)|Pinneberri Krais]]. Iip Lun wuune ungefeer 1200 mensken.<ref>Fer de iinwuunertaaln djef deät ferskeenigen uungoaben. Deät {{Webarchiv|url=http://www.statistik-nord.de/uploads/tx_standocuments/A_I_2_vj101_S.pdf |wayback=20120306165027 |text=Statistikamt Nord |archiv-bot=2026-05-23 20:11:08 InternetArchiveBot }} sooit om-en-bi 1150 mensken (in deät djooar 2010), de [http://www.helgoland.de/helgoland/hochseeinsel.html gemaindeferwaltung] sooit omtrent 1500. En ferkloorung fer de ferskeel med de iinwuunertaaln is de sömmerhiisn de ni deät heele djooar bewuunt sen.</ref> De boppersploat fan Lun es 1,0 km². Med 61,3 m es de Pinneberri de hoochse punk iip Lun. Bi Lun heart uk [[De Hallem]]. En dördel fan de mensken iip Deät Lun snakke deät [[Halunder]] Friisk. Fel ooleri mensken snakke uk [[Platdiitsk]]. De measte mensken snakke [[Hoogdiitsk]].<ref>[http://www.helgoland.de/helgoland/hochseeinsel.html Helgoland.de oawer 't Halunder]</ref> De measte Mensken lewwe iip 't [[Bopperlun]], wear e [[Ialtörn Haliglun|Lampentoorn]], e Skuul en de [[Sankt-Nikolai-Kark]] stun. == Histoori == 1814: Med de [[Freed fan Kiel]] wür Lun Deel fan de [[Fereenigt Kennungrik]] 1890: Deer de Ferdrach fan [[Sansibar (Tansania)|Sansibar]] twesken de [[Fereenigt Kennungrik]] en [[Diitsklun]] wür Lun Deel fan [[Diitsklun]] == Persöönlikaiten == * [[Heinrich Claassen]] * [[James Krüss]] == Referensen == <references /> == Websid'n == *[https://www.helgoland.de/ De websid helgoland.de] [[Kategorie:Deät Lun| ]] jlz594bwli6an1zag2wkjzi1axuazif 281676 281580 2026-05-25T07:33:35Z Murma174 19 281676 wikitext text/x-wiki {{Titel|Deät Lun}} * [[Halaglun|<- '''Halaglun''']] (öömrang) {{Halunder}} [[Datei:Aerial image of Heligoland.jpg|thumb|Deät Lun en dear ommen [[de Hallem]].]] <br> '''Deät Lun''' ([[Tjüsch|Diitsk]]: ''Helgoland'', [[Ängelsch|Ingelsk]]: ''Heligoland'') es en eelun uun de [[Nuurdsia|Nuurdsee]] en en gemainde uun de [[Pinneberri (Krais)|Pinneberri Krais]]. Iip Lun wuune ungefeer 1200 mensken.<ref>Fer de iinwuunertaaln djef deät ferskeenigen uungoaben. Deät {{Webarchiv|url=http://www.statistik-nord.de/uploads/tx_standocuments/A_I_2_vj101_S.pdf |wayback=20120306165027 |text=Statistikamt Nord |archiv-bot=2026-05-23 20:11:08 InternetArchiveBot }} sooit om-en-bi 1150 mensken (in deät djooar 2010), de [http://www.helgoland.de/helgoland/hochseeinsel.html gemaindeferwaltung] sooit omtrent 1500. En ferkloorung fer de ferskeel med de iinwuunertaaln is de sömmerhiisn de ni deät heele djooar bewuunt sen.</ref> De boppersploat fan Lun es 1,0 km². Med 61,3 m es de Pinneberri de hoochse punk iip Lun. Bi Lun heart uk [[De Hallem]]. En dördel fan de mensken iip Deät Lun snakke deät [[Halunder]] Friisk. Fel ooleri mensken snakke uk [[Platdiitsk]]. De measte mensken snakke [[Hoogdiitsk]].<ref>[http://www.helgoland.de/helgoland/hochseeinsel.html Helgoland.de oawer 't Halunder]</ref> De measte Mensken lewwe iip 't [[Bopperlun]], wear e [[Ialtörn Haliglun|Lampentoorn]], e Skuul en de [[Sankt-Nikolai-Kark]] stun. == Histoori == 1814: Med de [[Freed fan Kiel]] wür Lun Deel fan de [[Fereenigt Kennungrik]] 1890: Deer de Ferdrach fan [[Sansibar (Tansania)|Sansibar]] twesken de [[Fereenigt Kennungrik]] en [[Diitsklun]] wür Lun Deel fan [[Diitsklun]] == Persöönlikaiten == * [[Heinrich Claassen]] * [[James Krüss]] == Referensen == <references /> == Websid'n == *[https://www.helgoland.de/ De websid helgoland.de] [[Kategorie:Deät Lun| ]] qh7wlzhhs6b1e7d5bmuow9ja4rtqtga 0 2710 281573 281320 2026-05-24T12:09:00Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[Feer/Föör]] efter [[Feer/sö]] fersköwen. 281320 wikitext text/x-wiki {{Titel|Föör}} {{Sölring|Ailönen: Föör}} {{Infobox Insel sölring |NAME=Feer |BILD1=Föhr satellite.jpg |BILD1-TEXT=Satelitenbil faan Feer |BILD2= |BILD2-TEXT= |GEWAESSER=Nuurđsee |GRUPPE=[[Nuurdfresk eilunen|Nuurđfriisk Ailönen]] |BREITENGRAD=54/43/2/N |LAENGENGRAD=8/29/56/E |REGION-ISO=DE-SH |KARTE=Nordfriesisches Wattenmeer fratsch.png |POSKARTE= |LAENGE=12 |BREITE=6.8 |FLAECHE=82.82 |ERHEBUNG= |HOEHE=13 |HOEHE-BEZUG= |HAUPTORT=[[A Wik]] |EINWOHNER=8647 |ZENSUS=2007 }} [[Datei:Wd b171.JPG|thumb|248px|Foto fan Wilhelm Dreesen (1840-1926):<br>Fööring Dracht (1895)]] <br> '''Föör''' (Üp Fööring: Feer) es en nuurđfriisk Ailön. <br> Hat liit twesken [[Söl]], [[Oomram|Aamrem]], [[De Nees|Lungnes]], Föör es ombi 86 km² gurt. <br> Dat Friisk fan Föör jit Fering, en üp Fering jit dit Ailön Feer.<br> Fering uur fan muar Feringern snaket üs Sölring tö di Tal fan Sölringer. == Senerlig Fering Mensken == * [[Mathies Petersen]] * [[Folkert Arewsten]] * [[Knud Broder Knudsen]] * [[Ocke Nerong]] * [[Lorenz Conrad Peters]] * [[Reinhard Arfsten]] * [[Oluf Braren]] * [[Simon Reinhard Bohn]] * [[Stine Andresen]] == Tērper üp Föör == * [[Wyk]] * [[Bualichsem]] * [[Wraksem]] * [[Ööwenem]] * [[Madlem (Feer)|Madlem]] * [[Aalkersem]] * [[Njiblem]] * [[Guating]] * [[Wiisem]] * [[Borigsem]] * [[Hedehüsem]] * [[Ödersem]] * [[Grat Dunsem]] * [[Letj Dunsem]] * [[Söleraanj|Süđerjen]] * [[Olersem]] * [[Klantem]] * [[Taftem]] ==Sölring Bidrachen aur Föör== * [[Olersemer Enenkui]] * [[Bualigsemer Fügelkui]] * [[Oewenemer Fügelkui]] * [[Fööring Spraak]] == Luki uk jir == * [http://www.foehr-cam.de/ Webcams üüb Feer] * [https://web.archive.org/web/20060719060532/http://www.lowlands-l.net/anniversary/fering.php A wonterköning] * [https://web.archive.org/web/20111116105429/http://www.foehr-forum.de/ Föhr-Forum] * [https://web.archive.org/web/20111117173711/http://www.foehrum.de/ Das Forum der Föhr-liebten] {{Nuurdfresk eilunen}} [[Kategorie:Feer| ]] [[Kategorie:Ailönen]] 1iko3w8md60rxev7v7wra59urd7enin 281724 281573 2026-05-25T11:40:15Z Murma174 19 281724 wikitext text/x-wiki {{Titel|Föör}} * <- '''[[Feer]]''' (fering) {{Sölring|Ailönen: Föör}} {{Infobox Insel sölring |NAME=Feer |BILD1=Föhr satellite.jpg |BILD1-TEXT=Satelitenbil faan Feer |BILD2= |BILD2-TEXT= |GEWAESSER=Nuurđsee |GRUPPE=[[Nuurdfresk eilunen|Nuurđfriisk Ailönen]] |BREITENGRAD=54/43/2/N |LAENGENGRAD=8/29/56/E |REGION-ISO=DE-SH |KARTE=Nordfriesisches Wattenmeer fratsch.png |POSKARTE= |LAENGE=12 |BREITE=6.8 |FLAECHE=82.82 |ERHEBUNG= |HOEHE=13 |HOEHE-BEZUG= |HAUPTORT=[[A Wik]] |EINWOHNER=8647 |ZENSUS=2007 }} [[Datei:Wd b171.JPG|thumb|248px|Foto fan Wilhelm Dreesen (1840-1926):<br>Fööring Dracht (1895)]] <br> '''Föör''' (Üp Fööring: Feer) es en nuurđfriisk Ailön. <br> Hat liit twesken [[Söl]], [[Oomram|Aamrem]], [[De Nees|Lungnes]], Föör es ombi 86 km² gurt. <br> Dat Friisk fan Föör jit Fering, en üp Fering jit dit Ailön Feer.<br> Fering uur fan muar Feringern snaket üs Sölring tö di Tal fan Sölringer. == Senerlig Fering Mensken == * [[Mathies Petersen]] * [[Folkert Arewsten]] * [[Knud Broder Knudsen]] * [[Ocke Nerong]] * [[Lorenz Conrad Peters]] * [[Reinhard Arfsten]] * [[Oluf Braren]] * [[Simon Reinhard Bohn]] * [[Stine Andresen]] == Tērper üp Föör == * [[Wyk]] * [[Bualichsem]] * [[Wraksem]] * [[Ööwenem]] * [[Madlem (Feer)|Madlem]] * [[Aalkersem]] * [[Njiblem]] * [[Guating]] * [[Wiisem]] * [[Borigsem]] * [[Hedehüsem]] * [[Ödersem]] * [[Grat Dunsem]] * [[Letj Dunsem]] * [[Söleraanj|Süđerjen]] * [[Olersem]] * [[Klantem]] * [[Taftem]] ==Sölring Bidrachen aur Föör== * [[Olersemer Enenkui]] * [[Bualigsemer Fügelkui]] * [[Oewenemer Fügelkui]] * [[Fööring Spraak]] == Luki uk jir == * [http://www.foehr-cam.de/ Webcams üüb Feer] * [https://web.archive.org/web/20060719060532/http://www.lowlands-l.net/anniversary/fering.php A wonterköning] * [https://web.archive.org/web/20111116105429/http://www.foehr-forum.de/ Föhr-Forum] * [https://web.archive.org/web/20111117173711/http://www.foehrum.de/ Das Forum der Föhr-liebten] {{Nuurdfresk eilunen}} [[Kategorie:Feer| ]] [[Kategorie:Ailönen]] cbjm35r8i650b01zmqsm61s852v2m52 0 3142 281703 204978 2026-05-25T08:19:17Z Murma174 19 281703 wikitext text/x-wiki {{Öömrang}} {{Taxobox öömrang | Taxon_Name = Alken | Taxon_WissName = Alcidae | Taxon_Rang = Famile | Taxon2_Name = Kuben an Waadfögler | Taxon2_WissName = Charadriiformes | Taxon2_Rang = Order | Taxon3_Name = Fögler | Taxon3_WissName = Aves | Taxon3_Rang = Klas | Taxon4_Name = Lunwäärlisdiarten | Taxon4_WissName = Tetrapoda | Taxon4_Rang = Rä | Taxon5_Name = | Taxon5_WissName = | Taxon5_Rang = | Bild = Puffin2.jpg | Bildbeschreibung = [[Siapopegei]] (''Fratercula arctica'') }} '''Alken''' (Alcidae) san en famile faan [[siafögler]] uun det order faan a [[Kuben an Waadfögler]]. == Sköölen == Aethia – <big>Alca</big> – <big>Alle</big> – Brachyramphus – Cepphus – Cerorhinca – <big>Fratercula</big> – Ptychoramphus – Synthliboramphus – <big>Uria</big> == Enkelt slacher == : Alca :: [[Grat Alk]] (''Alca torda'') : Alle :: [[Letj Alk]] (''Alle alle'') : Fratercula :: [[Siapopegei]] (''Fratercula arctica'') : Uria :: [[Luum]] (''Uria aalge'') == Ferwisang efter bütjen == {{Commonscat öömrang|Alcidae|{{PAGENAME}}}} {{Wikispecies öömrang|Alcidae|{{PAGENAME}}}} [[Kategorie:Fögler]] ikyqdr76xs4xk0rilpykvb0v3kthbjv 0 3694 281705 249807 2026-05-25T08:21:57Z Murma174 19 281705 wikitext text/x-wiki {{Öömrang}} [[Datei:Biological_classification_L_Pengo_vflip.svg|thumb|200px|A wichtagst "taksa" üüb ingelsk.]] <br> At '''Taksonomii''' uun a [[biologii]] onersjükt an leit fääst, hü a [[diarten]] an [[plaanten]] mäenööder tuuphinge. A enkelt tremen üüb detdiar lääder faan boowen tu onern het ''takson''. En takson faadet diarten mä gemiansoom eegenskapen tuup an fraaget: Wat haa jodiar diarten för eegenoorten? An hü as di ferskeel tu ööder diarten? Sodenang baut det taksonomii üüb det hiirarchisk definitsion efter ''genus proximum'' an ''differentia specifica'' ap. == At taksonomii == <small> {| class="wikitable" width="70%" !bgcolor=#dddddd| Öömrang !!bgcolor=#dddddd| Sölring !!bgcolor=#dddddd| Frasch !!bgcolor=#dddddd| Sjiisk !!bgcolor=#dddddd| Latiinsk !!bgcolor=#dddddd| Bispal |----- | Domeen || (-) || Domeen || Domäne || (-) || [[Eukariooten]] |----- | Rik / Hoodkategorii || (-) || Hoodkategorii || Reich || Regnum || [[Diarten]] |----- | Ufdialang / Stam || Stam || Ståm || Abteilung / Stamm || Divisio / Phylum || [[Ragstringdiarten]] |----- | Onerstam || Önerstam || Unerståm || Unterstamm || Subphylum || [[Wäärlisdiarten]] |----- | Rä || Reeg || Ra || Reihe || (-) || [[Lunwäärlisdiarten]] |----- | Klas || Klasi || Klase || Klasse || Classis || [[Fögler]] |----- | Order / Kategorii || Ördning || Orden || Ordnung || Ordo || [[Sjongfögler]] |----- | Auerfamile || Aurfamilii || Ouerfamiili || Überfamilie || Superfamilia || [[Eegentelk Sjongfögler]] |----- | Famile || Familii || Famiili || Familie || Familia || [[Raawenfögler]] |----- | Onerfamile || Önerfamilii || Unerfamiili || Unterfamilie || Subfamilia || (-) |----- | Triibus || (-) || Triibus || Tribus || Tribus || (-) |----- | Onertriibus || (-) || Unertriibus || Untertribus || Subtribus || (-) |----- | Skööl || Ker || Floose || Gattung || Genus || [[Ruker an Kriaken]] |----- | '''Slach''' || '''Aart''' || '''Sliik''' || '''Art''' || '''Species''' || '''[[Kriak]]''' ([[Corvus corone]]) |----- | Onerslach || Öneraart || Unersliik || Unterart || Subspecies || [[Grä kriak]] |----- |} </small> <br /> At wichtagst takson as di '''[[slach]]'''. Bluas diarten faan di salew slach kön jo fermuare. Sant [[Carl von Linné]] wurd a slacher "binominaal" mä en "föörnööm" an "bääftnööm" betiakent. Diar daaget ei bi arke slach arke takson ap. == Luke uk diar == {{commonscat öömrang|Taxonomy (biology)|Taksonomii}} [[Kategorie:Biologii]] 0yvd49x7v91yroqn08pqkkxwttnlucy 0 4773 281605 281241 2026-05-24T12:18:33Z Murma174 19 Widjerfeerang feranert faan [[A Nääs/E Nees]] tu [[A Nääs/mo]] 281605 wikitext text/x-wiki #WEITERLEITUNG [[A_Nääs/mo]] hev2h53tyairr59yhs3vr9coi5qj3d9 0 4775 281613 281223 2026-05-24T12:20:42Z Murma174 19 Widjerfeerang feranert faan [[De Grööe/E Groue]] tu [[De Grööe/mo]] 281613 wikitext text/x-wiki #redirect [[De_Grööe/mo]] gykcjqrzl169shc8i55rjp0mvhw4ba5 0 5702 281577 281329 2026-05-24T12:11:13Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[Halaglun/Haliglun]] efter [[Halaglun/fe]] fersköwen. 281329 wikitext text/x-wiki {{Titel|Haliglun}} {{fering}} [[Datei:Aerial image of Heligoland.jpg|thumb|'''Haliglun''']] '''Haliglun''' (üüb [[Halunder]]: ''deät Lun''; üüb [[Tjiisk]] an [[Deensk]]: ''Helgoland''; üüb [[Ingels]]: ''Heligoland'') as en eilun uun a [[Nuurdsia]]. Diar wene 1.407 mensken (2011)<ref>Efter det 2011 Folksteeling, Statistikamt Nord [http://www.statistik-nord.de/daten/zensus/ergebnisse-fuer-schleswig-holstein/?type=0].</ref>, amanbi 500 diarfaan snaake [[Halunder]]. At eilun as dial faan de [[Pinneberig (Kreis)|Pinneberig Kreis]]. ==Geografii== Haliglun bestäänt ütj tau eilunen: Haliglun an [[De Hallem]]. ==Diarten== * [[Kanin]] * [[Selag]] * [[Grä Selag]] * [[Triituankub]] * [[Luum]] * [[Grat Alk]] * [[Malmuk]] * [[Dööskop]] ==Histoore== [[File:Flag of British Heligoland.svg|thumb|Flag faan det british ferwalting faan Haliglun (1807–1890)]] [[File:Helgoland, Germany, ca 1890-1900.jpg|thumb|Haliglun amanbi 1890–1900]] Faan 1807 ap tu 1890 wiar Haliglun en britisk kolonii. A onerguwernöören an guwernöören wiar: {| class="wikitable" |- ! !! Nööm !! Faan !! Ap tu |- | || [[Corbet James d'Auvergne]] || 05.09.[[1807]]<ref>[https://en.wikisource.org/wiki/Royal_Naval_Biography/d%E2%80%99Auvergne,_Corbet_James ''d’Auvergne, Corbet James'' uun Marshall, John ''Royal Naval Biography'']</ref> || [[1808]] |- | align=center | || [[William Osborne Hamilton]] || [[1808]] || 11.11.[[1814]] |- | || [[Henry King]] || 11.11.[[1814]]<ref>[https://www.thegazette.co.uk/London/issue/16956/page/2238 ''The London Gazette, November 12, 1814'']: Downing-Street, November 11, 1814. His Royal Highness the Prince Regent has been pleased, in the name and on the behalf of His Majesty, to appoint Henry King Esq. Lieutenant-Colonel in the Army, to be Lieuteuant-Governor of the Island of Heligoland.</ref> || 28.09.[[1840]] |- | align=center | [[Datei:Governor John Hindmarsh.jpg|50px]] || [[John Hindmarsh]] || 28.09.[[1840]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=VRlKAQAAMAAJ&pg=PA2161&lpg=PA2161&dq=john+hindmarsh+september+1840&source=bl&ots=Q6irqtDByt&sig=ACfU3U1wkCBpFIaZF3pBXWjvnxAAS1-NwA&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjavtKRl6jjAhUB4OAKHUSeD44Q6AEwCHoECAkQAQ#v=onepage&q=john%20hindmarsh%20september%201840&f=false ''The London Gazette, Tuesday September 29, 1840'']: Downing Street, September 28, 1840. The Queen has been pleased to appoint John Hindmarsh, Esq. Captain in the Royal Navy, to be Lieutenant Governor of the Island of Heligoland.</ref> || 07.03.[[1857]] |- | || [[Richard Pattinson (Onerguwernöör faan Haliglun)|Richard Pattinson]] || 07.03.[[1857]]<ref>[https://www.thegazette.co.uk/London/issue/21976/page/945 ''The London Gazette, Tuesday March 10, 1857'']: Downing Street, March 7, 1857. The Queen has been pleased to appoint Richard Pattinson, Esq., to be Lieutenant Governor of the Island of Heligoland.</ref> || 14.05.[[1863]] |- | [[Datei:HenryBerkeleyFitzHardingeMaxse.png|75px]] || [[Henry Berkeley Fitzhardinge Maxse]] || 14.05.[[1863]]<ref>Üüs onerguwernöör.[https://www.thegazette.co.uk/Edinburgh/issue/7328/page/646 ''The London Gazette, May 19, 1863'']: Downing Street, May 14, 1863. The Queen has been pleased to appoint Major Henry Fitzharding Berkeley Maxse to be Lieutenant-Governor of the Island of Heligoland.</ref> <br> an 25.04.[[1864]]<ref>Üüs guwernöör. [https://www.thegazette.co.uk/London/issue/22848/page/2280 ''The London Gazette, April 26, 1864'']: Downing Street, April 25, 1864. The Queen has been pleased to appoint Lieutenant-Colonel Henry Fitzharding Berkeley Maxse (Lieutenant-Governor) to be Governor and Commander-in-Chief in and over the Island of Heligoland.</ref> || 06.07.[[1881]] |- | [[File:Sir John Terence Nicholls O'Brien (1830-1903).jpg|75px]] || [[John Terence Nicholls O'Brien]] || 06.07.[[1881]] || 27.11.[[1888]] |- | || [[Arthur Cecil Stuart Barkly]] || 27.11.[[1888]]<ref>[https://www.thegazette.co.uk/London/issue/25878/page/6740 ''The London Gazette, November 27, 1888'']: Downing Street, November 27, 1888...Her Majesty has further been pleased to appoint Arthur Cecil Stuart Barkly, Esq. (Chief Civil Commissioner of the Seychelles Islands), to be Governor and Commander-in-Chief of the Island of Heligoland.</ref> || 09.09.[[1890]] |} Hat jeew en [[Siaslacht bi Haliglun (1864)|siaslacht]] uun [[Mei]] [[1864]] twesken [[Preussen]], [[Uasterrik]] an [[Denemark]] uun de [[Naist Sleeswich-Holstians Krich]] nai bi't eilun. == Luke uk == * [[Ialtörn Haliglun]] * [[Ialtörn Haliglun De Hallem]] == Ianselefterwisen == <references /> [[Kategorie:Haliglun| ]] pixqbwxx3qa2ogh76tlen8x42sq2bez 281675 281577 2026-05-25T07:32:53Z Murma174 19 281675 wikitext text/x-wiki {{Titel|Haliglun}} * [[Halaglun|<- '''Halaglun''']] (öömrang) {{fering}} [[Datei:Aerial image of Heligoland.jpg|thumb|'''Haliglun''']] <br> '''Haliglun''' (üüb [[Halunder]]: ''deät Lun''; üüb [[Tjiisk]] an [[Deensk]]: ''Helgoland''; üüb [[Ingels]]: ''Heligoland'') as en eilun uun a [[Nuurdsia]]. Diar wene 1.407 mensken (2011)<ref>Efter det 2011 Folksteeling, Statistikamt Nord [http://www.statistik-nord.de/daten/zensus/ergebnisse-fuer-schleswig-holstein/?type=0].</ref>, amanbi 500 diarfaan snaake [[Halunder]]. At eilun as dial faan de [[Pinneberig (Kreis)|Pinneberig Kreis]]. ==Geografii== Haliglun bestäänt ütj tau eilunen: Haliglun an [[De Hallem]]. ==Diarten== * [[Kanin]] * [[Selag]] * [[Grä Selag]] * [[Triituankub]] * [[Luum]] * [[Grat Alk]] * [[Malmuk]] * [[Dööskop]] ==Histoore== [[File:Flag of British Heligoland.svg|thumb|Flag faan det british ferwalting faan Haliglun (1807–1890)]] [[File:Helgoland, Germany, ca 1890-1900.jpg|thumb|Haliglun amanbi 1890–1900]] Faan 1807 ap tu 1890 wiar Haliglun en britisk kolonii. A onerguwernöören an guwernöören wiar: {| class="wikitable" |- ! !! Nööm !! Faan !! Ap tu |- | || [[Corbet James d'Auvergne]] || 05.09.[[1807]]<ref>[https://en.wikisource.org/wiki/Royal_Naval_Biography/d%E2%80%99Auvergne,_Corbet_James ''d’Auvergne, Corbet James'' uun Marshall, John ''Royal Naval Biography'']</ref> || [[1808]] |- | align=center | || [[William Osborne Hamilton]] || [[1808]] || 11.11.[[1814]] |- | || [[Henry King]] || 11.11.[[1814]]<ref>[https://www.thegazette.co.uk/London/issue/16956/page/2238 ''The London Gazette, November 12, 1814'']: Downing-Street, November 11, 1814. His Royal Highness the Prince Regent has been pleased, in the name and on the behalf of His Majesty, to appoint Henry King Esq. Lieutenant-Colonel in the Army, to be Lieuteuant-Governor of the Island of Heligoland.</ref> || 28.09.[[1840]] |- | align=center | [[Datei:Governor John Hindmarsh.jpg|50px]] || [[John Hindmarsh]] || 28.09.[[1840]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=VRlKAQAAMAAJ&pg=PA2161&lpg=PA2161&dq=john+hindmarsh+september+1840&source=bl&ots=Q6irqtDByt&sig=ACfU3U1wkCBpFIaZF3pBXWjvnxAAS1-NwA&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjavtKRl6jjAhUB4OAKHUSeD44Q6AEwCHoECAkQAQ#v=onepage&q=john%20hindmarsh%20september%201840&f=false ''The London Gazette, Tuesday September 29, 1840'']: Downing Street, September 28, 1840. The Queen has been pleased to appoint John Hindmarsh, Esq. Captain in the Royal Navy, to be Lieutenant Governor of the Island of Heligoland.</ref> || 07.03.[[1857]] |- | || [[Richard Pattinson (Onerguwernöör faan Haliglun)|Richard Pattinson]] || 07.03.[[1857]]<ref>[https://www.thegazette.co.uk/London/issue/21976/page/945 ''The London Gazette, Tuesday March 10, 1857'']: Downing Street, March 7, 1857. The Queen has been pleased to appoint Richard Pattinson, Esq., to be Lieutenant Governor of the Island of Heligoland.</ref> || 14.05.[[1863]] |- | [[Datei:HenryBerkeleyFitzHardingeMaxse.png|75px]] || [[Henry Berkeley Fitzhardinge Maxse]] || 14.05.[[1863]]<ref>Üüs onerguwernöör.[https://www.thegazette.co.uk/Edinburgh/issue/7328/page/646 ''The London Gazette, May 19, 1863'']: Downing Street, May 14, 1863. The Queen has been pleased to appoint Major Henry Fitzharding Berkeley Maxse to be Lieutenant-Governor of the Island of Heligoland.</ref> <br> an 25.04.[[1864]]<ref>Üüs guwernöör. [https://www.thegazette.co.uk/London/issue/22848/page/2280 ''The London Gazette, April 26, 1864'']: Downing Street, April 25, 1864. The Queen has been pleased to appoint Lieutenant-Colonel Henry Fitzharding Berkeley Maxse (Lieutenant-Governor) to be Governor and Commander-in-Chief in and over the Island of Heligoland.</ref> || 06.07.[[1881]] |- | [[File:Sir John Terence Nicholls O'Brien (1830-1903).jpg|75px]] || [[John Terence Nicholls O'Brien]] || 06.07.[[1881]] || 27.11.[[1888]] |- | || [[Arthur Cecil Stuart Barkly]] || 27.11.[[1888]]<ref>[https://www.thegazette.co.uk/London/issue/25878/page/6740 ''The London Gazette, November 27, 1888'']: Downing Street, November 27, 1888...Her Majesty has further been pleased to appoint Arthur Cecil Stuart Barkly, Esq. (Chief Civil Commissioner of the Seychelles Islands), to be Governor and Commander-in-Chief of the Island of Heligoland.</ref> || 09.09.[[1890]] |} Hat jeew en [[Siaslacht bi Haliglun (1864)|siaslacht]] uun [[Mei]] [[1864]] twesken [[Preussen]], [[Uasterrik]] an [[Denemark]] uun de [[Naist Sleeswich-Holstians Krich]] nai bi't eilun. == Luke uk == * [[Ialtörn Haliglun]] * [[Ialtörn Haliglun De Hallem]] == Ianselefterwisen == <references /> [[Kategorie:Haliglun| ]] 661bdt6sfsjiaxwqsqba0o1yd9prs43 0 5705 281635 281287 2026-05-24T15:24:42Z Murma174 19 Widjerfeerang feranert faan [[Hålie/A Halgen]] tu [[Hålie/öö]] 281635 wikitext text/x-wiki #redirect [[Hålie/öö]] i42ybod9j17rudjw9ngbvxvpgfju718 0 5723 281639 281296 2026-05-24T15:26:02Z Murma174 19 Widjerfeerang feranert faan [[Hålie/Di Haligen]] tu [[Hålie/sö]] 281639 wikitext text/x-wiki #redirect [[Hålie/sö]] 4l2eebls66ds4a1pp9nlyuv7f996qss 0 6583 281688 170138 2026-05-25T08:10:59Z Murma174 19 281688 wikitext text/x-wiki {{Navigationsleiste |TITEL="{{PAGENAME}}" uun ööder spriakwiisen |INHALT= [[Jordsön|Sölring]]&nbsp; [[Jordsun|Öömrang]]&nbsp; [[???|Fering]]&nbsp; [[???|Halunder]]&nbsp; [[???|Halifreesk]]&nbsp; [[???|Mooring]]&nbsp; [[???|Wiringhiirder]]&nbsp; [[???|Karhiirder]]&nbsp; [[???|Gooshiirder]] }} {{Öömrang}} {{Infobox Sandbank öömrang |NAME=Jordsun |BILD1=SyltSat.jpg |BILD1-TEXT=NASA-Satelitenbil mä di '''Jordsun'''<br />boowen uun a maden |BILD2= |BILD2-TEXT= |GEWAESSER=[[Nuurdsia]] |WASSERTIEFE= |BREITENGRAD=55/1/32/N |LAENGENGRAD=8/34/14/E |REGION-ISO=DK-83 |KARTE= |POSKARTE= |LAENGE= |BREITE= |FLAECHE= }} '''Jordsun''' wiar ans en [[Denemark|däänsk]] [[halag]] uun't uasten faan [[List]] üüb [[Sal]]. Uun't juar 1231 skal't 2000 [[ha]] grat weesen haa (= so grat üs [[Oomram]]). Sant 1988 as't man muar en [[sunbeenk]]. En ferian, diar ham am a [[siafögler]] komert, hää ham efter det halag näämd: [[Ferian Jordsand]]. == Bilen an koorden == <gallery> Jordsand1634.jpg|Koord faan 1634 Ducatus_Sleswicum_sive_Iutia_Australis_-map_of_Johannes_Blaeu.jpg|Koord faan 1652 </gallery> {{Nuurdfresk eilunen}} nm0fkj3x17egyxyvuow2o6wi7donwhn 0 6600 281693 275508 2026-05-25T08:12:58Z Murma174 19 281693 wikitext text/x-wiki {{Öömrang}} {{Infobox Verein öömrang |Name = Ferian Jordsand<br><small>Verein Jordsand zum Schutze der Seevögel und der Natur e.&nbsp;V.</small> | Logo = [[Datei:Verein-Jordsand-Logo-2014.svg|200px]] |Zweck = Fögelskül, Natüürskül |Vorsitz = Veit Hennig |Geschäftsführer = - |Gründung = 1907 |Mitglieder = amanbi 3.000 |Sitz = Hamborag |Geschäftsstelle = Ahrensburg |Straße = Bornkampsweg 35 |PLZ_Ort = 22926 Ahrensburg |Website = [http://www.jordsand.de/ www.jordsand.de] |}} Di '''Ferian Jordsand''' komert ham am skül för a [[siafögler]]. Hi as [[1907]] grünjlaanj wurden an sat uun [[Ahrensburg]] bi [[Hamborag]]. San nööm hää di ferian efter det onergingen [[halag]] [[Jordsun]]. == Huar di ferian werket == 1. Bi a [[Nuurdsia]]küst hää di ferian statjuunen * uun't [[Raantem-Beken]] üüb [[Sal]] * üüb [[Ood]] ([[Oomram]]) * uun a [[Hauke-Haien-Kuuch]] ([[Schlüttsiel]]) * üüb [[Haabel]] * üüb [[Nuurderuug]] * üüb [[Nuurderuugsun]] * üüb [[Süüdfaal]] * üüb [[Halaglun]] * üüb [[Neuwerk]] * üüb [[Scharhörn]] * üüb [[Nigehörn]] <br /> 2. Auer juaren wiar di ferian uk uun a gang * üüb [[Trischen]] (1909-1910) * üüb "[[a Äälemböög]]" üüb [[Sal]] (1910-1914) * uun a [[Eidem-Fögelkui]] üüb [[Sal]] (1968–2008) * üüb a [[Hullen]] bi a [[Ialew]] (1970–1976) * üüb [[Söderuug]] (1971–1977) <br /> An do san diar noch en hiale rä muar statjuunen uun't banlun an bi a [[Uastsia]]. == Ferwisang efter bütjen == * [http://www.jordsand.eu/ Wääbsteed faan a Ferian Jordsand] [[Kategorie:Natuur]] [[Kategorie:Ferian]] a1jsxjg9jbjd9hnc6dzg04t1ffgk2xn 0 6621 281684 281195 2026-05-25T07:47:02Z Murma174 19 281684 wikitext text/x-wiki {{Öömrang}} {{Infobox Insel öömrang |NAME=Nuurderuug |BILD1=Thalasseus sandvicensis-Norderoog.jpg |BILD1-TEXT=[[Stianbaker]] üüb Nuurderuug |BILD2= |BILD2-TEXT= |GEWAESSER=[[Nuurdsia]] |GRUPPE=[[Nuurdfresk Eilunen]] |BREITENGRAD=54/31/41/N |LAENGENGRAD=08/30/45/E |REGION-ISO=DE-SH |KARTE= |POSKARTE= |LAENGE=0.64 |BREITE=0.21 |FLAECHE=0.09 |ERHEBUNG= |HOEHE=1 |HOEHE-BEZUG= |EINWOHNER=0 |HAUPTORT=(Jens Wandt Höske) }} <br> '''Nuurderuug''' as en ünbewenet [[halag]] uun [[Nuurdfresklun]] uun't waasten faan [[A Huug]]. Hat as 1909 faan a [[Ferian Jordsand]] kääft wurden, am det för a [[siafögler]] tu seekrin. == Bräätfögler == {| class="wikitable" |-class="hintergrundfarbe5" !Nööm||Latiinsk nööm||2005 |- |[[Baragan]] ||''Tadorna tadorna''||4 |- |[[Wil An]] ||''Anas platyrhynchos''||14 |- |[[Eidergus]] ||''Somateria mollissima''||30 |- |[[Madel Seegnääb]] ||''Mergus serrator''||3 |- |[[Liiw]]||''Haematous ostralegus''||90 |- |[[Kleer]] ||''Tringa totanus''||10 |- |[[Suarthoodet Kub]] ||''Larus ridibundus''||950 |- |[[Meew]] ||''Larus canus''||4 |- |[[Hiarangskub]] ||''Larus fuscus''||12 |- |[[Grä Kub]] ||''Larus argentatus''||180 |- |[[Stianbaker]]||''Sterna sandvicensis''||2400 |- |[[Dol Baker]]||''Sterna hirundo''||51 |- |[[Witj Baker]]||''Sterna paradisaea''||109 |- |[[Skootfink]]||''Anthus pratensis''||7 |} ''efter: Seevögel, Bleed faan a [[Ferian Jordsand]], binj 27 (2006), Heft 1, S. 14ff.'' == Luke uk diar == * [[Ferian Jordsand]] {{Nuurdfresk eilunen}} [[Kategorie:Halgen]] [[Kategorie:Ünbewenet eilunen]] om33dt9go9l0mdmkeomy37aacg7t41c 0 6713 281729 114038 2026-05-25T11:47:04Z Murma174 19 281729 wikitext text/x-wiki {{Öömrang}} {{Infobox Sandbank öömrang |NAME= |BILD1=Insel_Mandoe_Daenemark_Koresand_Sandbank_Ebbe.jpg |BILD1-TEXT=Koresun bi liachweeder |BILD2=Koresandkarte1880w.jpg |BILD2-TEXT=Koresun an Mandø üüb en koord faan 1880 |GEWAESSER=[[Nuurdsia]] |WASSERTIEFE= |BREITENGRAD=55/14/39/N |LAENGENGRAD=8/29/8/E |REGION-ISO=DK-83 |KARTE= |POSKARTE= |LAENGE= |BREITE= |FLAECHE=20 }} <br> '''Koresun''' as en [[huuchsun]] uun a [[Denemark|däänsk]] [[waas]], uun't süüdwaasten faan [[Mandø]]. Bit uun't 19. juarhunert haa diar noch minsken lewet. {{Nuurdfresk Eilunen}} 7deoyxt5imzpz0xubp0uiev7wm8on6j 0 9709 281560 281112 2026-05-24T11:59:52Z Murma174 19 onersidjen 281560 wikitext text/x-wiki * [[Witswort/go|-> '''Widswort''']] (hoolmer) {{Öömrang}} {{Infobox Gemeinde in Deutschland öömrang |Wappen = DEU Witzwort COA.svg |Breitengrad = 54/24/06/N |Längengrad = 08/59/10/E |Lageplan = Witzwort in NF.PNG |Bundesland = Schleswig-Holstian |Kreis = Nuurdfresklun |Amt = Nuurdsia-Treene |Höhe = 2 |Fläche = 28.14 |PLZ = 25889 |Vorwahl = 04864 |Kfz = NF |Gemeindeschlüssel = 01054161 |NUTS = DEF07 |Adresse-Verband = Schulweg 19<br />25866 Mildstedt |Website = [http://www.witzwort.de/ www.witzwort.de] |Bürgermeister = Willi Berendt |Partei = }} <br> '''Witswort''' ([[sjiisk]]: Witzwort, [[däänsk]]: Vitsvort) as en gemeen uun a [[kreis Nuurdfresklun]]. ==Geografii== Di [[Green Küstwai]] gungt troch't gemeen. == Persöönelkhaiden == * [[Ingeborg Andresen]] (1878–1955) * [[Claus Peter Boyens]] (1880–1951) * [[Silke Hars]] (* 1952) == Luke uk diar == {{Commonscat öömrang|Witzwort}} * [http://www.witzwort.de/ Gemeen Witswort] (sjiisk) == Kwelen == <references /> {{Gemeenden uun't Amt Nuurdsia-Treene}} {{Stääden an gemeenen uun NF}} j6303asqg98ie9ia31fkdck1ghvduhk 0 9711 281563 281098 2026-05-24T12:02:33Z Murma174 19 onersidjen 281563 wikitext text/x-wiki * [[Wååbel/go|-> '''Wååbel''']] (hoolmer) {{Öömrang}} {{Infobox Gemeinde in Deutschland öömrang |Wappen = DEU Wobbenbüll COA.svg |Breitengrad = 54/31/49/N |Längengrad = 8/59/33/E |Lageplan = Wobbenbuell in NF.PNG |Bundesland = Schleswig-Holstian |Kreis = Nuurdfresklun |Amt = Nuurdsia-Treene |Höhe = 4 <!-- Quelle: Geodatenzentrum --> |Fläche = 1.69 |PLZ = 25856 |Vorwahl = 04846 |Kfz = NF |Gemeindeschlüssel = 01054162 |Adresse-Verband = Schulweg 19<br />25866 Mildstedt |Website = [http://www.wobbenbuell.de/ www.wobbenbuell.de] |Bürgermeister = Reinhold Schaer |Partei = SPD }} <br> '''Wååbel'''{{mo.}} ([[sjiisk]]: Wobbenbüll, [[däänsk]]: Vobbenbøl) as en gemeen uun a [[kreis Nuurdfresklun]]. == Persöönelkhaiden == * [[Harro Harring]] (1798–1870) == Luke uk diar == {{Commonscat öömrang|Wobbenbüll}} * [http://www.wobbenbuell.de/ Gemeen Wååbel] (sjiisk) == Kwelen == <references /> {{Gemeenden uun't Amt Nuurdsia-Treene}} {{Stääden an gemeenen uun NF}} 43r2lrxus2mjk6xv9tbly9tottzporl 0 12857 281659 280915 2026-05-24T16:12:53Z Murma174 19 281659 wikitext text/x-wiki {{Öömrang}} {{Infobox Staat öömrang |NAME = <span style="font-size:1.4em">'''الجمهورية الجَزائرية الديمقراطية الشعبية'''</font><br />'''al-Ǧumhūriyya al-Ǧazāʾiriyya<br />ad-Dīmūqrāṭiyya aš-Šaʿbiyya'''</font> (arab.)<br /></span> '''Demokraatisk Fulksrepubliik faan Algeerien''' |BILD-FLAGGE = Flag of Algeria.svg |BILD-FLAGGE-RAHMEN = ja |ARTIKEL-FLAGGE = Flagge Algeriens |BILD-WAPPEN = Emblem of Algeria.svg |BILD-WAPPEN-BREITE = 120 px |ARTIKEL-WAPPEN = Siegel Algeriens |WAHLSPRUCH = من الشعب و للشعب<br /><small>([[araabisk]], „Faan't fulk an för det fulk“)</small> |AMTSSPRACHE = [[Araabisk]], [[Tamazight]] |HAUPTSTADT = [[Algier]] |STAATSFORM = Semipresidensiel regiarang |STAATSOBERHAUPT = Stootspresident [[Abdelmadjid Tebboune]] (sant 2019) |REGIERUNGSCHEF = Premjeeminister [[Aymen Benabderrahmane]] (sant 2021) |FLÄCHE = 2.381.741 |EINWOHNER = 32 Mio. <small>(2008)</small> |BEV-DICHTE = 13,8 |BIP = 2011<ref>[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/index.aspx World Economic Outlook Database, April 2012] faan a [[IWF]]</ref> * $ 190,7 Mrd. <small>(49.)</small> * $ 263,6 Mrd. <small>(48.)</small> * $ 5.304 <small>(92.)</small> * $ 7.333 <small>(102.)</small> |BIP-ERWEITERT =* Totaal (nominaal) * Totaal ([[Kaufkraftparität|KKP]]) * BIP/Einw. (nominaal) * BIP/Einw. (KKP) |HDI = {{Gestiegen}} 0,698 <small>(96.)</small><ref>[http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Summary.pdf Human development Report 2011]</ref> |WÄHRUNG = 1 [[Algeerisk Dinaar]] (DA) = 100 Centimes<br />1&nbsp;€ = {{Wechselkurs|EUR|DZD|NKS=2}} DZD<br />100 DZD = {{Wechselkurs|DZD|EUR|Faktor=100|NKS=2}} €<br />(Stand: {{Wechselkurs|EUR|DZD|Datum=1}}) |UNABHÄNGIGKEIT = faan [[Frankrik]] di 5. Jüüle [[1962]] |NATIONALHYMNE = ''[[Kassaman|Qassaman]]'' |ZEITZONE = [[UTC+1]] |KFZ-KENNZEICHEN = DZ |INTERNET-TLD = [[.dz]] |TELEFON-VORWAHL = +213 |BILD-LAGE = Algeria on the globe (North Africa centered).svg |BILD-LAGE-IMAGEMAP = NordafrikaGlobus1 |BILD1 = Algeria Map.jpg }} <br> '''Algeerien''' ({{arS|الجزائر|d=al-Ǧazāʾir|w=al-Dschazā’ir|b=a eilunen}}, [[berberspriak]]: ''Dzayer'' of ''Ldzayer''; amtelk {{arF|الجمهورية الجَزائرية الديمقراطية الشعبية|b='''Demokraatisk Fulksrepubliik faan Algerien'''}}) as en lun uun't nuurdwaasten faan [[Afrikoo]]. Uun't [[nuurden]] leit at [[Madlunsia]], uun't [[waasten]] lei [[Mauretaanien]] an [[Marokko]], uun't [[süüden]] [[Mali]] an [[Niger]] an uun't uasten [[Libyen]] an [[Tuneesien]]. Di nööm komt faan det hoodstääd [[Algier]] uf. ==Geografii== Uun a süüd leit a [[Sahara]]. Algeerien as mä 2.381.740 [[kwadrootkilomeeter]]n at tjiinstgratst lun üüb a [[eerd]]. ===Stääden=== A tjiin gratst stääden uun't lun san: {| class="wikitable" |- ! # !! Stääd !! Lidj (2008)<ref>[http://citypopulation.de/en/algeria/cities/ ''Algeria'', citypopulation.de]</ref> !! Koord |- | 1 || [[Algier]] || 2.364.230 || rowspan=10 | {{Positionskarte+ | Algerien | maptype= | width=250 | float=right | caption= | places= {{Positionskarte~ | Algerien | position=10 | lat=36.7666667 | long=3.05 | region=DZ | label='''[[Algier]]'''}} {{Positionskarte~ | Algerien | position=9 | lat=35.6911 | long=-0.6417 | region=DZ | label=<small>[[Oran]]</small>}} {{Positionskarte~ | Algerien | position=1 | lat= 36.365 | long=6.6147 | region=DZ | label=<small>[[Constantine (Algeerien)|Constantine]]</small>}} {{Positionskarte~ | Algerien | position=3 | lat=36.5415 | long=7.457 | region=DZ | label=<small>[[Annaba]]</small>}} {{Positionskarte~| Algerien | position=9 | lat=36/28/31/N | long=02/49/42/O | region=DZ | label=<small>[[Blida]]</small>}} {{Positionskarte~| Algerien | position=3 | lat=35/33//N | long=06/10//O | region=DZ | label=<small>[[Batna (Stääd)|Batna]]</small>}} {{Positionskarte~| Algerien | position=8 | lat=34/40//N | long=03/15//O | region=DZ | label=<small>[[Djelfa]]</small>}} {{Positionskarte~| Algerien | position=8 | lat=36/12//N | long=05/25//O | region=DZ | label=<small>[[Sétif]]</small>}} {{Positionskarte~| Algerien | position=8 | lat=35/11/59/N | long=00/37/53/O | region=DZ | label=<small>[[Sidi Bel Abbès|Sidi]]</small>}} {{Positionskarte~| Algerien | position=6 | lat=34/51//N | long=05/44//O | region=DZ | label=<small>[[Biskra]]</small>}} }} |- | 2 || [[Oran]] || 803.329 |- | 3 || [[Constantine (Algeerien)|Constantine]] || 448.028 |- | 4 || [[Annaba]] || 342.703 |- | 5 || [[Blida]] || 331.779 |- | 6 || [[Batna (Stääd)|Batna]] || 289.504 |- | 7 || El [[Djelfa]] || 265.833 |- | 8 || [[Sétif]] || 252.127 |- | 9 || [[Sidi Bel Abbès]] || 210.146 |- | 10 || [[Biskra]] || 204.661 |} === Indialang faan Ferwaltang === Algeerien hää bit 2019 48 prowinsen hed. Daalang (2024) sant 58: [[Datei:Algeria, administrative divisions 2019 - de - colored.svg|thumb|left|450px|58 Prowinsen faan Algeerien sant 2019.]]{{ufsaat}} {|class="wikitable" |- ! Amtelk<br>numer !! Prowins !! Grate !! Lidj !! Hoodsteed |- | 01 || [[Adrar (Prowins)|Adrar]] || style="text-align:right" | 439.700 || style="text-align:right" | 399.714 || [[Adrar (Stääd)|Adrar]] |- | 02 || [[Chlef (Prowins)|Chlef]] || style="text-align:right" | 4.795 || style="text-align:right" | 1.002.088 || [[Chlef (Stääd)|Chlef]] |- | 03 || [[Laghouat (Prowins)|Laghouat]] || style="text-align:right" | 25.057 || style="text-align:right" | 455.602 || [[Laghouat (Stääd)|Laghouat]] |- | 04 || [[Oum el-Bouaghi (Prowins)|Oum el-Bouaghi]] || style="text-align:right" | 6.783 || style="text-align:right" | 621.612 || [[Oum el-Bouaghi (Stääd)|Oum el-Bouaghi]] |- | 05 || [[Batna (Prowins)|Batna]] || style="text-align:right" | 12.192 || style="text-align:right" | 1.119.791 || [[Batna (Stääd)|Batna]] |- | 06 || [[Béjaïa (Prowins)|Béjaïa]] || style="text-align:right" | 3.268 || style="text-align:right" | 912.577 || [[Béjaïa (Stääd)|Béjaïa]] |- | 07 || [[Biskra (Prowins)|Biskra]] || style="text-align:right" | 20.986 || style="text-align:right" | 721.356 || [[Biskra]] |- | 08 || [[Béchar (Prowins)|Béchar]] || style="text-align:right" | 162.200 || style="text-align:right" | 270.061 || [[Béchar (Stääd)|Béchar]] |- | 09 || [[Blida (Prowins)|Blida]] || style="text-align:right" | 1.575 || style="text-align:right"|1.002.937 || [[Blida]] |- | 10 || [[Bouïra (Prowins)|Bouïra]] || style="text-align:right" | 4.439 || style="text-align:right"|695.583 || [[Bouïra (Stääd)|Bouïra]] |- | 11 || [[Tamanrasset (Prowins)|Tamanrasset]] || style="text-align:right" | 556.185 || style="text-align:right"|176.637 || [[Tamanrasset (Stääd)|Tamanrasset]] |- | 12 || [[Tébessa (Prowins)|Tébessa]] || style="text-align:right" | 14.227 || style="text-align:right"|648.703 || [[Tébessa (Stääd)|Tébessa]] |- | 13 || [[Tlemcen (Prowins)|Tlemcen]] || style="text-align:right" | 9.061 ||style="text-align:right"|949.135 || [[Tlemcen (Stääd)|Tlemcen]] |- | 14 || [[Tiaret (Prowins)|Tiaret]] || style="text-align:right" | 20.673 || style="text-align:right"|846.823 || [[Tiaret (Stääd)|Tiaret]] |- | 15 || [[Tizi Ouzou (Prowins)|Tizi Ouzou]] || style="text-align:right" | 2.956 || style="text-align:right"|1.127.608 || [[Tizi Ouzou (Stääd)|Tizi Ouzou]] |- | 16 || [[Algier (Prowins)|Algier]] || style="text-align:right" | 1.190 || style="text-align:right"| 2.988.145 || [[Algier]] |- | 17 || [[Djelfa (Prowins)|Djelfa]] || style="text-align:right" | 66.415 || style="text-align:right"|1.092.184 || [[Djelfa]] |- | 18 || [[Jijel (Prowins)|Jijel]] || style="text-align:right" | 2.577 || style="text-align:right"|636.948 || [[Jijel (Stääd)|Jijel]] |- | 19 || [[Sétif (Prowins)|Sétif]] || style="text-align:right" | 6.504 || style="text-align:right"|1.489.979 || [[Sétif]] |- | 20 || [[Saïda (Prowins)|Saïda]] || style="text-align:right" | 6.764 || style="text-align:right"|330.641 || [[Saïda (Stääd)|Saïda]] |- | 21 || [[Skikda (Prowins)|Skikda]] || style="text-align:right" | 4.026 || style="text-align:right"|898.680 || [[Skikda (Stääd)|Skikda]] |- | 22 || [[Sidi Bel Abbès (Prowins)|Sidi Bel Abbès]] || style="text-align:right" | 9.096 || style="text-align:right" | 604.744 || [[Sidi Bel Abbès]] |- | 23 || [[Annaba (Prowins)|Annaba]] || style="text-align:right" | 1.439 || style="text-align:right"| 609.499 || [[Annaba (Stääd)|Annaba]] |- | 24 || [[Guelma (Prowins)|Guelma]] || style="text-align:right" | 4.101 || style="text-align:right"| 482.430 || [[Guelma (Stääd)|Guelma]] |- | 25 || [[Constantine (Prowins)|Constantine]] || style="text-align:right" | 2.187 || style="text-align:right"| 938.475 || [[Constantine (Algeerien)|Constantine]] |- | 26 || [[Médéa (Prowins)|Médéa]] || style="text-align:right" | 8.866 || style="text-align:right"| 819.932 || [[Médéa (Stääd)|Médéa]] |- | 27 || [[Mostaganem (Prowins)|Mostaganem]] || style="text-align:right" | 2.175 || style="text-align:right"| 737.118 || [[Mostaganem (Stääd)|Mostaganem]] |- | 28 || [[M'Sila (Prowins)|M'sila]] || style="text-align:right" | 18.718 || style="text-align:right"| 990.591 || [[M'Sila (Stääd)|M'sila]] |- | 29 || [[Muaskar (Prowins)|Muaskar (Mascara)]] || style="text-align:right" | 5.941 || style="text-align:right"| 784.073 || [[Muaskar]] (Mascara) |- | 30 || [[Ouargla (Prowins)|Ouargla]] || style="text-align:right" | 211.980 || style="text-align:right"| 558.558 || [[Ouargla (Stääd)|Ouargla]] |- | 31 || [[Oran (Prowins)|Oran]] || style="text-align:right" | 2.121 || style="text-align:right"|1.454.078 || [[Oran (Stääd)|Oran]] |- | 32 || [[El Bayadh (Prowins)|El Bayadh]] || style="text-align:right" | 78.870 || style="text-align:right"| 228.624 || [[El Bayadh (Stääd)|El Bayadh]] |- | 33 || [[Illizi (Prowins)|Illizi]] || style="text-align:right" | 285.000 || style="text-align:right"| 52.333 || [[Illizi (Stääd)|Illizi]] |- | 34 || [[Bordj Bou Arréridj (Prowins)|Bordj Bou Arréridj]] || style="text-align:right" | 4.115 || style="text-align:right"|628.475 || [[Bordj Bou Arréridj (Stääd)|Bordj Bou Arréridj]] |- | 35 || [[Boumerdès (Prowins)|Boumerdès]] || style="text-align:right" | 1.356 || style="text-align:right"|802.083 || [[Boumerdès (Stääd)|Boumerdès]] |- | 36 || [[El Taref (Prowins)|El Taref]] || style="text-align:right" | 3.339 || style="text-align:right"|408.414 || [[El Taref (Stääd)|El Taref]] |- | 37 || [[Tindouf (Prowins)|Tindouf]] || style="text-align:right" | 159.000 || style="text-align:right"|49.149 || [[Tindouf (Stääd)|Tindouf]] |- | 38 || [[Tissemsilt (Prowins)|Tissemsilt]] || style="text-align:right" | 3.152 || style="text-align:right"|294.476 || [[Tissemsilt (Stääd)|Tissemsilt]] |- | 39 || [[El Oued (Prowins)|El Oued]] || style="text-align:right" | 54.573 || style="text-align:right"|647.548 || [[El Oued (Stääd)|El Oued]] |- | 40 || [[Khenchela (Prowins)|Khenchela]] || style="text-align:right" | 9.811 || style="text-align:right"|386.683 || [[Khenchela (Stääd)|Khenchela]] |- | 41 || [[Souk Ahras (Prowins)|Souk Ahras]] || style="text-align:right" | 4.541 || style="text-align:right"| 438.127 || [[Souk Ahras (Stääd)|Souk Ahras]] |- | 42 || [[Tipaza (Prowins)|Tipaza]] || style="text-align:right" | 1.605 || style="text-align:right"| 591.010 || [[Tipaza (Stääd)|Tipaza]] |- | 43 || [[Mila (Prowins)|Mila]] || style="text-align:right" | 3.407 || style="text-align:right"| 766.886 || [[Mila (Stääd)|Mila]] |- | 44 || [[Aïn Defla (Prowins)|Aïn Defla]] || style="text-align:right" | 4.891 || style="text-align:right"|766.013 || [[Aïn Defla (Stääd)|Aïn Defla]] |- | 45 || [[Naâma (Prowins)|Naâma]] || style="text-align:right" | 29.950 || style="text-align:right"|192.891 || [[Naâma (Stääd)|Naâma]] |- | 46 || [[Aïn Témouchent (Prowins)|Aïn Témouchent]] || style="text-align:right" | 2.379 || style="text-align:right"|371.239 || [[Aïn Témouchent (Stääd)|Aïn Témouchent]] |- | 47 || [[Ghardaïa (Prowins)|Ghardaïa]] || style="text-align:right" | 86.105 || style="text-align:right"|363.598 || [[Ghardaïa (Stääd)|Ghardaïa]] |- | 48 || [[Relizane (Prowins)|Relizane]] || style="text-align:right" | 4.870 || style="text-align:right"| 726.180 || [[Relizane (Stääd)|Relizane]] |- | 49 || [[Timimoun (Prowins)|Timimoun]] || style="text-align:right" | 65.203 || style="text-align:right"| 122.019 || [[Timimoun]] |- | 50 || [[Bordj Badji Mokhtar (Prowins)|Bordj Badji Mokhtar]] || style="text-align:right" | 120.026 || style="text-align:right"| 20.930 || [[Bordj Badji Mokhtar]] |- | 51 || [[Ouled Djellal (Prowins)|Ouled Djellal]] || style="text-align:right" | 11.410 || style="text-align:right"| 174.219 || [[Ouled Djellal]] |- | 52 || [[Béni Abbès (Prowins)|Béni Abbès]] || style="text-align:right" | 101.350 || style="text-align:right"| 50.163 || [[El Béni Abbès]] |- | 53 || [[Ain Salah (Prowins)|Ain Salah]] || style="text-align:right" | 131.220 || style="text-align:right"| 50.392 || [[Ain Salah]] |- | 54 || [[Ain Guezzam (Prowins)|Ain Guezzam]] || style="text-align:right" | 88.126 || style="text-align:right"| 11.202 || [[Ain Guezzam]] |- | 55 || [[Touggourt (Prowins)|Touggourt]] || style="text-align:right" | 17.428 || style="text-align:right"| 247.221 || [[Touggourt]] |- | 56 || [[Djanet (Prowins)|Djanet]] || style="text-align:right" | 86.135 || style="text-align:right"| 17.618 || [[Djanet]] |- | 57 || [[El M'Ghair (Prowins)|El M'Ghair]] || style="text-align:right" | 8.835 || style="text-align:right"| 162.267 || [[El M'Ghair]] |- | 58 || [[El Meniaa (Prowins)|El Melniaa]] || style="text-align:right" | 62.215 || style="text-align:right"| 57.276 || [[El Melniaa]] |} == Sünjhaid == Wüfen raage uun't madel en ääler faan 77,9 juaren, an maaner ian faan 75,5 juaren. == Wiartskap == Uun't juar 2017 woon Algeerien 93.5 miljarden kubikmeetern faan [[eerdgas]]. At lun as üüb det tjiinst steed faan lunen, wat eerdgas wan. == Luke uk diar == {{Commonscat öömrang|Algeria|Algeerien}} {{Wikiatlas öömrang|Algeria}} <!--{{Wikivoyage|Algerien}}--> * [http://www.diplo.de/Algerien Länderübersicht Algerien] üüb det wääbsteed faan't [[Bütjluns Amt]] (sjiisk) == Kwelen == <references /> {{Lunen uun Afrikoo}} [[Kategorie:Algeerien| ]] mvuwox0waqxzc174se5a1sx7ehh244f 0 13433 281664 105669 2026-05-24T20:51:48Z Murma174 19 HC: Du diartu [[Kategorie:Halgen]] 281664 wikitext text/x-wiki {{Didiar artiikel|ment di huug üüb en [[halag]]. Luke uk bi [[werew]].}} {{Öömrang}} [[Datei:Hallig Hooge 2005 neu.jpg|thumb|Ockelützwerew üüb [[A Huug]].]] En '''werew''' as en huug üüb en [[halag]]. Hat as apsködet wurden, amdat a minsken bi [[sturemflud]] en seeker steed haa. Üüb letj werwer stäänt man ian hüs, diar san oober uk grater werwer mä letj saarpen an en [[feeting]]. Uk uun a [[maask]] fanjst dü werwer diar, huar iar noch nään [[dik]] wiar. A äälst werwer kem faan't [[3. juarhunert f.Kr.]], loong föör a iarst diker. Werwer fanjst dü bi a [[Nuurdsia]]küst faan [[Denemark]], [[Sjiisklun]] an a [[Neederlunen]]. == Luke uk diar == {{Commonscat öömrang|Artificial dwelling hill|Werwer}} [[Kategorie:Friislon]] [[Kategorie:Hüdrologii]] [[Kategorie:Halgen]] qcqtwgqhdgt2rkgq91pls7jg80be498 281668 281664 2026-05-24T21:07:11Z Murma174 19 281668 wikitext text/x-wiki {{Didiar artiikel|ment di huug üüb en [[halag]]. Luke uk bi [[werew]].}} {{Öömrang}} [[Datei:Hallig Hooge 2005 neu.jpg|thumb|Ockelützwerew üüb [[A Huug]].]] <br> En '''werew''' as en huug üüb en [[halag]]. Hat as apsködet wurden, amdat a minsken bi [[sturemflud]] en seeker steed haa. Üüb letj werwer stäänt man ian hüs, diar san oober uk grater werwer mä letj saarpen an en [[feeting]]. Uk uun a [[maask]] fanjst dü werwer diar, huar iar noch nään [[dik]] wiar. A äälst werwer kem faan't [[3. juarhunert f.Kr.]], loong föör a iarst diker. Werwer fanjst dü bi a [[Nuurdsia]]küst faan [[Denemark]], [[Sjiisklun]] an a [[Neederlunen]]. == Luke uk diar == {{Commonscat öömrang|Artificial dwelling hill|Werwer}} [[Kategorie:Friislon]] [[Kategorie:Hüdrologii]] [[Kategorie:Halgen]] g36qq8jee40g7wannom6yt8abkkexid 0 14284 281666 276070 2026-05-24T20:54:51Z Murma174 19 /* Springflud */ 281666 wikitext text/x-wiki {{Öömrang}} [[Datei:Mond Grafik.svg|thumb|A [[muun]]faasen began mä 1 = '''neimuun''']] [[Datei:Mond Phasen.svg|thumb|So sä wi a muunfaasen]] Wi haa '''neimuun''', wan a [[muun]] tesken [[eerd]] an [[san]] stäänt. Do feit bluas sin ragsidj laacht, an wi kön ham ei sä. == Muunfaasen== A muun dreit ham iansis uun a muun am a eerd. Son "siderisken" muun as en betj kurter üs di kalender-muun. För ian amdreiang am a eerd brükt di muun 27 daar, 7 stünj, 43 minüüten an 12 sekunden. Wi sä ham oober iarst efter 29 daar 12 stünj 44 minüüten an 3 sekunden weder uun detsalew muun-faas, auer a eerd ham uun didiar tidj en stak widjer am a san dreid hää. Son muun faan ään neimuun tu di naist het "synodisk" muun: <poem> 1. Neimuun 2. Iarst sjuarden 3. Hualewmuun (tunemen) 4. Naist sjuarden 5. Folmuun 6. Traad sjuarden 7. Hualewmuun (ufnemen) 8. Leetst sjuarden </poem> == Bedüüdang == ===Sanjonken === Bi neimuun koon't tu en [[sanjonken]] kem, oober bluas do, wan det muunboon jüst det boon faan a eerd trinjam a san (=&nbsp;''ekliptik'') skäärt. Det komt amanbi tweisis uun't juar föör. === Springflud === Bi neimuun (= faas 1) an '''folmuun''' (= faas 5) haa wi springflud. [[Ääb]] an [[flud]] hinge fööraal faan't [[grawitatsion]] faan a muun uf. Oober wan eerd, muun an san uun ian rä stun, do markt'am, dat uk det grawitatsion faan a san noch en letjen dial diartu dää, so dat det [[huuchweeder]] en betj huuger an det [[liachweeder]] en betj liager ütjfäält. == Luke uk diar == {{Commonscat öömrang|Full moon|Folmuun}} [[Kategorie:Astronomii]] [[Kategorie:Geografii]] qje6c85aowo7j2waxcbuhd6zvbrzp5y 281667 281666 2026-05-24T20:55:59Z Murma174 19 /* Springflud */ 281667 wikitext text/x-wiki {{Öömrang}} [[Datei:Mond Grafik.svg|thumb|A [[muun]]faasen began mä 1 = '''neimuun''']] [[Datei:Mond Phasen.svg|thumb|So sä wi a muunfaasen]] Wi haa '''neimuun''', wan a [[muun]] tesken [[eerd]] an [[san]] stäänt. Do feit bluas sin ragsidj laacht, an wi kön ham ei sä. == Muunfaasen== A muun dreit ham iansis uun a muun am a eerd. Son "siderisken" muun as en betj kurter üs di kalender-muun. För ian amdreiang am a eerd brükt di muun 27 daar, 7 stünj, 43 minüüten an 12 sekunden. Wi sä ham oober iarst efter 29 daar 12 stünj 44 minüüten an 3 sekunden weder uun detsalew muun-faas, auer a eerd ham uun didiar tidj en stak widjer am a san dreid hää. Son muun faan ään neimuun tu di naist het "synodisk" muun: <poem> 1. Neimuun 2. Iarst sjuarden 3. Hualewmuun (tunemen) 4. Naist sjuarden 5. Folmuun 6. Traad sjuarden 7. Hualewmuun (ufnemen) 8. Leetst sjuarden </poem> == Bedüüdang == ===Sanjonken === Bi neimuun koon't tu en [[sanjonken]] kem, oober bluas do, wan det muunboon jüst det boon faan a eerd trinjam a san (=&nbsp;''ekliptik'') skäärt. Det komt amanbi tweisis uun't juar föör. === Springflud === Bi neimuun (= faas 1) an folmuun (= faas 5) haa wi '''springflud'''. [[Ääb]] an [[flud]] hinge fööraal faan't [[grawitatsion]] faan a muun uf. Oober wan eerd, muun an san uun ian rä stun, do markt'am, dat uk det grawitatsion faan a san noch en letjen dial diartu dää, so dat det [[huuchweeder]] en betj huuger an det [[liachweeder]] en betj liager ütjfäält. == Luke uk diar == {{Commonscat öömrang|Full moon|Folmuun}} [[Kategorie:Astronomii]] [[Kategorie:Geografii]] sqspvhn25gzsevxan5txjdhu76ul6b6 0 15366 281628 281290 2026-05-24T15:22:43Z Murma174 19 Widjerfeerang feranert faan [[Hålie/E Haliie]] tu [[Hålie/hf]] 281628 wikitext text/x-wiki #redirect [[Hålie/hf]] 733o7nqf1cjqxno7t3jncsau9kutikr 0 17453 281692 278287 2026-05-25T08:12:37Z Murma174 19 281692 wikitext text/x-wiki {{Öömrang}} '''Guano''' as di kuad faan [[siafögler]] üs [[pinguin]]en of [[ialges]], wan hi üüb kalkstian leit. Do woort hi stianhard. == Nat == Guano häält föl [[stikstoof]] an as sodenang gud [[ged]]. Man dü könst diar uk suartpolwer faan maage. == Bilen == <gallery> Guano.jpg|Guano-nääst Guano_Ichaboe.jpg|Pinguin-eilun [[Pichaboe]], tiaknang faan 1844 Chincha_guano_islands.JPG|[[Chincha]]-eilunen, [[Peruu]] Carl_Justus_Fedeler_-_Ship_Portrait_of_German_Ship_%E2%80%9AEUROPA%E2%80%98_and_the_Bark_%E2%80%9AUNION%E2%80%98.jpg|Bil faan det sjiisk skap ''Europa'', diar guano faan [[Chiile]] tu [[New York]] an [[Liverpool]] skebet hää. </gallery> == Luke uk diar == {{Commonscat öömrang|Guano|Guano}} [[Kategorie:Büürerei]] 73q6cod3e2kggfi0r8tvvg8epl3isa6 0 17462 281697 279202 2026-05-25T08:14:18Z Murma174 19 281697 wikitext text/x-wiki {{Öömrang}} {{Taxobox öömrang | Taxon_Name = Pinguinen | Taxon_WissName = Spheniscidae | Taxon_Rang = Famile | Taxon_Autor = [[Charles Lucien Jules Laurent Bonaparte|Bonaparte]], 1831 | Taxon2_Name = Pinguinfögler | Taxon2_WissName = Sphenisciformes | Taxon2_Rang = Order | Taxon2_Autor = [[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1891 | Taxon3_Name = Fögler | Taxon3_WissName = Aves | Taxon3_Rang = Klas | Taxon4_Name = Lunwäärlisdiarten | Taxon4_WissName = Tetrapoda | Taxon4_Rang = Rä | Taxon5_Name = | Taxon5_WissName = | Taxon5_Rang = | Taxon6_Name = Wäärlisdiarten | Taxon6_WissName = Vertebrata | Taxon6_Rang = Onerstam | Bild = Falkland Islands Penguins 36.jpg | Bildbeschreibung = ''Aptenodytes patagonicus'' }} <br> '''Pingu'infögler''' (''Sphenisciformes'') san en order faan [[siafögler]], diar ei flä kön. Jo lewe üüb a [[süüdelk eerdheleft]]. Diar jaft at man ian famile faan, a [[Pinguinen|Pingu'inen]] (''Spheniscidae''), mä sääks sköölen. == Sköölen an slacher == ; ''Aptenodytes'' :: ''A. forsteri – A. patagonicus'' <gallery widths=150> Aptenodytes forsteri -Snow Hill Island, Antarctica -adults and juvenile-8.jpg|Keiserpinguin<br>''A.&nbsp;forsteri''{{Status NT}} Falkland Islands Penguins 62.jpg|Könangpinguin<br>''A.&nbsp;patagonicus''{{Status LC}} </gallery> ; ''Eudyptes'' :: ''E. chrysocome – E. chrysolophus – E. moseleyi – E. pachyrhynchus – E. robustus – E. schlegeli – E. sclateri'' <gallery widths=150> Gorfou sauteur - Rockhopper Penguin.jpg|''E. chrysocome''{{Status VU}} Macaroni Penguins (js).jpg|''E. chrysolophus''{{Status VU}} Eudyptes moseleyi -Zoologischer Garten Berlin, Germany-8a.jpg|''E. moselyi''{{Status EN}} Eudyptes pachyrhynchus 4342035.jpg|''E. pachyrhynchus''{{Status VU}} SnaresPenguin (Mattern) large.jpg|''E. robustus''{{Status VU}} Eudyptes sclateri Buller.jpg|''E. sclateri''{{Status EN}} </gallery> ; ''Eudyptula'' :: ''E. minor'' <gallery widths=150> Eudyptula minor Phillip Island.JPG|''E. minor''{{Status LC}} </gallery> ; ''Megadyptes'' :: ''M. antipodes – † M. waitaha'' <gallery widths=150> Yellow-eyed Penguin MC.jpg|''M. antipodes''{{Status EN}} </gallery> ; ''Pygoscelis'' :: ''P. adeliae – P. antarctica – P. papua'' <gallery widths=150> Pygoscelis adeliae.png|''P. adeliae''{{Status LC}} Chinstrap Penguin.jpg|''P. antarctica''{{Status LC}} Ajax Bay Gentoo Penguins 15.jpg|''P. papua''{{Status LC}} </gallery> ; ''Spheniscus'' :: ''S. demersus – S. humboldti – S. magellanicus – S. mendiculus'' <gallery widths = 150> Pingüino de El Cabo (Spheniscus demersus), Playa de Boulders, Simon's Town, Sudáfrica, 2018-07-23, DD 11.jpg|''S. demersus''{{Status EN}} Spheniscus humboldti (Humboldt-Pinguine - Humboldt Penguins) - Weltvogelpark Walsrode 2013-01.jpg|''S. humboldti''{{Status VU}} Magellanic-penguin.jpg|''S. magellanicus'' {{Status NT}} Galapagos penguin (Spheniscus mendiculus) -Isabela2.jpg|''S. mendiculus''{{Status EN}} </gallery> == Luke uk diar == {{Commons öömrang|Sphenisciformes|Pingu'infögler}} {{Wikispecies öömrang|Sphenisciformes|Pingu'infögler}} [[Kategorie:Fögler]] a2ww8w5ahmrkkctnmmmzwureloscg17 0 17467 281702 264674 2026-05-25T08:18:35Z Murma174 19 281702 wikitext text/x-wiki {{Didiar artiikel|ment a siafögler. Luke uk bi [[Morus]] (muardüüdag)}} {{Öömrang}} {{Taxobox öömrang | Taxon_Name = | Taxon_WissName = Morus | Taxon_Rang = Skööl | Taxon_Autor = ([[Carl von Linné|Linnaeus]], 1758) | Taxon2_WissName = Sulidae | Taxon2_LinkName = | Taxon2_Rang = Famile | Taxon2_Name = Genten | Taxon3_WissName = Suliformes | Taxon3_Rang = Order | Taxon4_Name = | Taxon4_WissName = | Taxon4_Rang = | Taxon5_Name = Fögler | Taxon5_WissName = Aves | Taxon5_Rang = Klas | Bild = Morus bassanus adu.jpg | Bildbeschreibung = Jan-faan-Gent (''Morus bassanus'') }} <br> '''Morus''' as en skööl faan trii slacher [[siafögler]] uun det famile faan a [[Genten]] (''Sulidae''). == Slacher == * [[Jan-faan-Gent]] (''Morus bassanus'') * ''[[Morus capensis]]'' * ''[[Morus serrator]]'' <gallery widths=150> Morus_bassanus_adu.jpg|''M. bassanus''{{Status LC}} Lamberts_Bay_P1010338.JPG|''M. capensis''{{Status EN}} Morus_serrator_-_Dunalley.jpg|''M. serrator''{{Status LC}} </gallery> == Ferwisang efter bütjen == {{Commonscat öömrang|Morus (Aves)|Morus}} {{Wikispecies öömrang|Morus (Sulidae)|Morus}} [[Kategorie:Fögler]] 3ub36i19dz6ssuabn79f6ccb4ky7vsz 0 20499 281629 281288 2026-05-24T15:22:53Z Murma174 19 Widjerfeerang feranert faan [[Hålie/E Haliie]] tu [[Hålie/hf]] 281629 wikitext text/x-wiki #redirect [[Hålie/hf]] 733o7nqf1cjqxno7t3jncsau9kutikr 0 21185 281610 281226 2026-05-24T12:20:12Z Murma174 19 281610 wikitext text/x-wiki * [[De Grööe/mo|-> '''E Groue''']] (mooring) {{Haliifreesk}} [[Datei:Groede in NF.PNG|thumb|'''De Grööe''' öön'e Krais Nöördfreesklöön]] [[Datei:Luftaufnahmen Nordseekueste 2012-05-by-RaBoe-264.jpg|thumb|left|300px|Loftapnamen foon'''e Grööe''' foon't uust]] <br> '''De Grööe''' ooder '''de Grööe-Aapellöön''' (uwe [[Tutsk]]: ''Gröde'' ooder ''Gröde-Appelland''; uwe [[Däänsk]]: ''Grøde'') is en [[E Haliie|halii]] foon dä [[Nöördfreesk Ailööne]]. E halii is ok, tohuup mä dat lidj ailöön [[Haabel]], en gemeende öön't [[Amt Polweerm/hf|Amt Polweerm]] öön'e [[Nöördfreesklöön_(Krais)|Krais Nöördfreesklöön]]. Et gemeende heet 13 jude (2011)<ref>[http://citypopulation.de/en/germany/schleswigholstein/01054__nordfriesland/ ''Nordfriesland'', citypopulation.de]</ref> {{ufsaat}} ==Geografii== Twaske e Grööe än't fastlöön is di [[Rochenlai Söön]]. Et ailöön Haabel lait tu e uust foon e Grööe. De Grööe heet taue weerwe: 'e ''Knutsweeref'' (Knudtswarft) än'e ''Schoorkweeref'' (Kirchwarft). Öön'e iirferluup ward 'e Halii döörsnitlik twonti to dorti tonge, mä tonamen foon dä taue weerwe, bai löönoner auerflööded. Dä taue weerwe sän siidlingplaotse fir'e jude, dir öön'e Halii laawe. Öön'e Knutsweeref sän fjauer wonhusinge. Wat lidjer is 'e Schoorkweeref: hir is 'e Haliiskööl, 'e schoork än en woning fir'e sköölmääster. Ju skööl än'e woning stööne sont [[2012]] lääch. ==Kule== {{commonscat mooring|Gröde}} <references/> {{Gemeende öön't Amt Polweerm}} [[Kategorie:Halii'e]] {{Nuurdfresk eilunen}} {{Stääden an gemeenen uun NF}} j3m0qaad68hfov8numo9g7uec5elw3s 0 22914 281589 281340 2026-05-24T12:13:27Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[Halaglun/Häliiluin]] efter [[Halaglun/wi]] fersköwen. 281339 wikitext text/x-wiki {{Titel|Häliiluin}} {{Wiringhiirder}} [[Datei:Aerial image of Heligoland.jpg|thumb|'''Häliiluin''']] '''Häliiluin''' ([[Tjüsk]]: ''Helgoland'', [[Ängelsk]]: ''Heligoland'') äs en äiluin oon e [[Noordsäie]] än en gemiine oon de [[Pinnebeeri Krais]]. [[Kategorie:Nordfriislon]] jwx483og0yprri40bt46dghuf2oefmv 281679 281589 2026-05-25T07:34:40Z Murma174 19 281679 wikitext text/x-wiki {{Titel|Häliiluin}} * [[Halaglun|<- '''Halaglun''']] (öömrang) {{Wiringhiirder}} [[Datei:Aerial image of Heligoland.jpg|thumb|'''Häliiluin''']] <br> '''Häliiluin''' ([[Tjüsk]]: ''Helgoland'', [[Ängelsk]]: ''Heligoland'') äs en äiluin oon e [[Noordsäie]] än en gemiine oon de [[Pinnebeeri Krais]]. [[Kategorie:Nordfriislon]] ijw0enu9b0g25wfnjwon1drg6v9oy4h 0 27263 281673 270197 2026-05-25T07:26:31Z Murma174 19 281673 wikitext text/x-wiki {{Fering}} [[Datei:Carl_Ludwig_Jessen_Selbstporträt.jpg|thumb|Salewportree faan '''Carl Ludwig Jessen''' (1857)]] <br> '''Carl Ludwig Jessen''' (* 22. [[Febrewoore]] [[1833]] uun [[Deesbel]]; † 4. [[Janewoore]] [[1917]] uk diar) wiar en nuurdfresken konstmooler. Hi as tu daaling üüs a „Freskenmooler“ bekäänd. Sin bedüüding leit uun't skäälring faan det nuurdfresk büürenkultüür. ==Leewent== Carl Ludwig Jessen wiar uun [[Deesbel]] bäären. Efter en snetjerliar werket hi üüs dörnskmooler üüb a maaskbüürsteeden uun Nuurdfresklun. 1848-1854 begand hi potreten tu moolin. 1853 jeew hi't snetjerhoonwerk ap an lewet hial för't moolin. Faan 1856 tu 1865 studiaret hi uun det Kopenhuuwen Akademii bi Vilhelm Marstrand. Efter a aanj faan de [[Naist Sleeswich-Holstian Krich]] kaam hi tu Nuurdfresklun turag. Mä'n stipendium maaget hi faan 1867 tu 1868 en rais tu [[Pariis]] an [[Itaalien]]. 1869–1870 lewet hi uun [[Klookris]] an faan 1871 tu 1875 uun [[Hamborig]]. Diarefter kaam hi weler tu Deesbel turag an lewet eksklusiiw för't diarsteling faan't leewent faan a lidj uun Nuurdfresklun, fööraal üüb [[Oomrem]] an [[Feer]]. Sin nefe wiar a konstmooler [[Benedikt Momme Nissen]]. == Luke uk dar == {{commonscat fering|Carl Ludwig Jessen}} {{Normdooten}} {{DEFAULTSORT:Jessen, Carl Ludwig}} [[Kategorie:Konstmooler]] fx1osjry4q169fepyp9ty84wev58wn0 281674 281673 2026-05-25T07:27:50Z Murma174 19 /* Leewent */ 281674 wikitext text/x-wiki {{Fering}} [[Datei:Carl_Ludwig_Jessen_Selbstporträt.jpg|thumb|Salewportree faan '''Carl Ludwig Jessen''' (1857)]] <br> '''Carl Ludwig Jessen''' (* 22. [[Febrewoore]] [[1833]] uun [[Deesbel]]; † 4. [[Janewoore]] [[1917]] uk diar) wiar en nuurdfresken konstmooler. Hi as tu daaling üüs a „Freskenmooler“ bekäänd. Sin bedüüding leit uun't skäälring faan det nuurdfresk büürenkultüür. ==Leewent== Carl Ludwig Jessen wiar uun [[Deesbel]] bäären. Efter en snetjerliar werket hi üüs dörnskmooler üüb a maaskbüürsteeden uun Nuurdfresklun. 1848-1854 begand hi potreten tu moolin. 1853 jeew hi't snetjerhoonwerk ap an lewet hial för't moolin. Faan 1856 tu 1865 studiaret hi uun det Kopenhuuwen Akademii bi Vilhelm Marstrand. Efter a aanj faan de [[Naist Sleeswich-Holstian Krich]] kaam hi tu Nuurdfresklun turag. Mä'n stipendium maaget hi faan 1867 tu 1868 en rais tu [[Pariis]] an [[Itaalien]]. 1869–1870 lewet hi uun [[Klookris]] an faan 1871 tu 1875 uun [[Hamborig]]. Diarefter kaam hi weler tu Deesbel turag an lewet eksklusiiw för't diarsteling faan't leewent faan a lidj uun Nuurdfresklun, fööraal üüb [[Oomrem]] an [[Feer]]. San nefe wiar a konstmooler [[Benedikt Momme Nissen]]. == Luke uk dar == {{commonscat fering|Carl Ludwig Jessen}} {{Normdooten}} {{DEFAULTSORT:Jessen, Carl Ludwig}} [[Kategorie:Konstmooler]] too62k10n0ge5jtfdphygt95yespikk 0 27776 281583 281334 2026-05-24T12:12:22Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[Halaglun/Hililöön]] efter [[Halaglun/hf]] fersköwen. 281333 wikitext text/x-wiki {{Titel|Hililöön}} {{Haliifreesk}} [[Datei:Aerial image of Heligoland.jpg|thumb|'''Hililöön''']] '''Hililöön''' (uwe [[Tutsk]]: ''Helgoland'', uwe [[Ingelsk]]: ''Heligoland'') is en ailöön öön e [[Nöördsii]] än en gemeende öön de [[Pinnebeerch Krais]]. g7lc86993btig0xxsop0ciozx2ovgfm 281677 281583 2026-05-25T07:33:56Z Murma174 19 281677 wikitext text/x-wiki {{Titel|Hililöön}} * [[Halaglun|<- '''Halaglun''']] (öömrang) {{Haliifreesk}} [[Datei:Aerial image of Heligoland.jpg|thumb|'''Hililöön''']] <br> '''Hililöön''' (uwe [[Tutsk]]: ''Helgoland'', uwe [[Ingelsk]]: ''Heligoland'') is en ailöön öön e [[Nöördsii]] än en gemeende öön de [[Pinnebeerch Krais]]. 0p3lcxdbd9z8for3c40klsihmlzc3gk 0 27777 281592 281343 2026-05-24T12:14:19Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[Halaglun/Haliloun]] efter [[Halaglun/go]] fersköwen. 281342 wikitext text/x-wiki {{Titel|Haliloun}} {{Hoolmer}} [[Datei:Aerial image of Heligoland.jpg|thumb|'''Haliloun''']] '''Haliloun''' (åw [[Tjüsch]]: ''Helgoland'', åw [[Ängelsch]]: ''Heligoland'') äs en äiloun oun e [[Noordsäi]] än en gemiine oun di [[Pinnebeerj Krais]]. c1gl5ufb6b8kf9wahugrhsm61b8rx0o 281680 281592 2026-05-25T07:35:01Z Murma174 19 281680 wikitext text/x-wiki {{Titel|Haliloun}} * [[Halaglun|<- '''Halaglun''']] (öömrang) {{Hoolmer}} [[Datei:Aerial image of Heligoland.jpg|thumb|'''Haliloun''']] <br> '''Haliloun''' (åw [[Tjüsch]]: ''Helgoland'', åw [[Ängelsch]]: ''Heligoland'') äs en äiloun oun e [[Noordsäi]] än en gemiine oun di [[Pinnebeerj Krais]]. e8afpnv4nai1c2vkz9uoh7jpjij245o 0 30933 281562 281099 2026-05-24T12:02:14Z Murma174 19 onersidj 281562 wikitext text/x-wiki {{Titel|Wååbel}} {{Hoolmer}} [[Datei:Wobbenbuell_in_NF.PNG|thumb|'''Wååbel''' oun Noordfreeschloun]] <br> '''Wååbel''' (åw [[Tjüsch]]: ''Wobbenbüll''; åw [[Dånsch]]: ''Vobbenbøl'') äs en gemiine oun [[Noordfreeschloun]]. Et heet 478 foolk (2011)<ref>[http://citypopulation.de/php/germany-schleswigholstein.php?adm2id=01054 ''Nordfriesland'', citypopulation.de]</ref>. Et hiirt tut [[Amt Noordsäi-Treene]]. ==Kwäle== <references/> {{Gemiine ount Amt Noordsäi-Treene}} [[Kategorie:Gemiine oun Noordfreeschloun]] ecmauglkcwghwixwbfusdkttbx5m0qx 0 30936 281559 281279 2026-05-24T11:59:32Z Murma174 19 onersidj 281559 wikitext text/x-wiki {{Titel|Widswort}} {{Hoolmer}} [[Datei:Witzwort_in_NF.PNG|thumb|'''Widswort''' oun Noordfreeschloun]] <br> '''Widswort''' (åw [[Tjüsch]]: ''Witzwort''; åw [[Dånsch]]: ''Vitsvort'') äs en gemiine oun [[Noordfreeschloun]]. Et heet 1027 foolk (2011)<ref>[http://citypopulation.de/php/germany-schleswigholstein.php?adm2id=01054 ''Nordfriesland'', citypopulation.de]</ref>. Et hiirt tut [[Amt Noordsäi-Treene]]. ==Kwäle== <references/> {{Gemiine ount Amt Noordsäi-Treene}} [[Kategorie:Gemiine oun Noordfreeschloun]] m5bk9lqrr8yg77awyhqka0knkqnc9q0 0 30966 281561 281111 2026-05-24T12:00:19Z Murma174 19 Widjerfeerang feranert faan [[Witswort]] tu [[Witswort/go]] 281561 wikitext text/x-wiki #redirect [[Witswort/go]] t1kap2s0a8x7ai9wg1piu8rijqq11db 0 36776 281690 204953 2026-05-25T08:11:53Z Murma174 19 281690 wikitext text/x-wiki {{Öömrang}} {{Taxobox öömrang | Taxon_Name = Ruuwkuben | Taxon_WissName = Stercorarius | Taxon_Rang = Gattung | Taxon_Autor = [[Mathurin-Jacques Brisson|Brisson]], 1760 | Taxon2_LinkName = Ruuwkuben | Taxon2_WissName = Stercorariidae | Taxon2_Rang = Familie | Taxon2_Autor = [[George Robert Gray|G. R. Gray]], 1870 | Taxon3_Name = Kuben an Waadfögler | Taxon3_WissName = Charadriiformes | Taxon3_Rang = Ordnung | Taxon5_Name = Fögler | Taxon5_WissName = Aves | Taxon5_Rang = Klasse | Bild = Arcticskua2.jpg | Bildbeschreibung = ''Stercorarius parasiticus'' }} <br> A '''Ruuwkuben''' (''Stercorarius'', Stercorariidae) san en skööl an en famile faan [[Fögler]] uun det order faan a [[Kuben an Waadfögler]] (Charadriiformes). Jo like [[Kuben]] (Laridae), san oober miast brün an jaage ööder [[siafögler]] hör fung uf. == Slacher == S. antarcticus – S. chilensis – S. longicaudus – S. maccormicki – S. parasiticus – S. pomarinus – <big>[[Stercorarius skua|S. skua]]</big> == Enkelt slacher == :: [[Skua]] (''Stercorarius skua'') == Luke uk diar == {{commonscat öömrang|Stercorariidae|Ruuwkuben}} {{wikispecies öömrang|Stercorariidae|Ruuwkuben}} [[Kategorie:Fögler]] gd741jz6mf3sxyumttfxy64us9864z3 0 38538 281698 211150 2026-05-25T08:14:45Z Murma174 19 281698 wikitext text/x-wiki {{Öömrang}} {{Taxobox öömrang | Taxon_Name = Albatrosen | Taxon_WissName = Diomedeidae | Taxon_Rang = Familie | Taxon_Autor = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1840 | Taxon2_Name = Sturemfögler | Taxon2_WissName = Procellariiformes | Taxon2_Rang = Ordnung | Taxon3_Name = Fögler | Taxon3_WissName = Aves | Taxon3_Rang = Klasse | Taxon4_Name = Wäärlisdiarten | Taxon4_WissName = Vertebrata | Taxon4_Rang = Unterstamm | Taxon5_Name = | Taxon5_WissName = Chordata | Taxon5_Rang = Stamm | Bild = Laysan Albatross in Aleutians by USFWS.jpg | Bildbeschreibung = ''Phoebastria immutabilis'' }} <br> A '''Albatrosen''' (Diomedeidae) san en famile faan [[siafögler]] uun det order faan a [[Sturemfögler]] (Procellariiformes). Diar jaft at 21 slacher faan. Jo lewe miast uun a süüdelk [[ooseaan]]en. Albatrosen san a gratst fögler üüb a eerd. Hör jügen spään auer 3,50&nbsp;m. == Spriadkoord == [[Datei:Cypron-Range Diomedeidae.svg|400px|left]] {{ufsaat}} == Sköölen an slacher == ; Diomedea : D. amsterdamensis – D. antipodensis – D. dabbenena – D. epomophora – D. exulans – D. sanfordi ; Phoebastria : P. albatrus – †P. anglica – †P. californica – P. immutabilis – P. irrorata – P. nigripes – †P. rexsularum ; Phoebetria : P. fusca - P. palpebrata ; Thalassarche : T. bulleri - T. carteri - T. cauta - T. chlororhynchos - T. chrysostoma - T. eremita - T. impavida - T. melanophris - T. salvini == Luke uk diar == {{commonscat öömrang|Diomedeidae|Albatrosen}} {{wikispecies öömrang|Diomedeidae|Albatrosen}} [[Kategorie:Fögler]] h4sfod81n7uphfth73k3oowb0rc87zp 0 38542 281691 211168 2026-05-25T08:12:17Z Murma174 19 281691 wikitext text/x-wiki {{Öömrang}} {{Taxobox öömrang | Taxon_Name = Düksturemfögler | Taxon_WissName = Pelecanoides/Pelecanoididae | Taxon_Rang = Gattung | Taxon_Autor = [[Bernard Germain Étienne Médard de La Ville-sur-Illon, comte de La Cépède|Lacépède]], 1799 | Taxon2_Name = Echt Sturemfögler | Taxon2_WissName = Procellariidae (?) | Taxon2_Rang = Familie | Taxon3_Name = Sturemfögler | Taxon3_WissName = Procellariiformes | Taxon3_Rang = Ordnung | Taxon4_Name = Fögler | Taxon4_WissName = Aves | Taxon4_Rang = Klasse | Taxon5_Name = Wäärlisdiarten | Taxon5_WissName = Vertebrata | Taxon5_Rang = Unterstamm | Bild = Peruvian Diving Petrel Fledge.jpg | Bildbeschreibung = ''Pelecanoides garnotii'' }} <br> A '''Düksturemfögler''' san en famile (Pelecanoididae) of en skööl (Pelecanoides) faan [[siafögler]] uun det order faan a [[Sturemfögler]] (Procellariiformes). Jo like [[Luumen]] of [[Alken]], san diar ööders oober ei alt nai mä. At jaft fiiw slacher. == Slacher == P. garnotii - P. georgicus - P. magellani - P. urinatrix - P. whenuahouensis <gallery> Pelecanoides-garnotii By Roar Johansen.jpg|''P. garnotii Pelecanoides georgicus (South Georgian diving-petrel) (8365384976).jpg|''P. georgicus'' Pelecanoides berardi - 1700-1880 - Print - Iconographia Zoologica - Special Collections University of Amsterdam - UBA01 IZ17900005 (cropped).tif|''P. magellani'' Pelecanoides urinatrix 2 - SE Tasmania.jpg|''P. urinatrix'' Pelecanoides georgicus, South Georgian diving petrel.jpg|''P. whenuahouensis'' </gallery> == Luke uk diar == {{commonscat öömrang|Pelecanoididae|Düksturemfögler}} {{wikispecies öömrang|Pelecanoididae|Düksturemfögler}} [[Kategorie:Fögler]] 2cse17er2vo9azr72gac5x3ap8l9ax5 0 42630 281619 281315 2026-05-24T12:23:53Z Murma174 19 Widjerfeerang feranert faan [[Pelwerem/Polweerm]] tu [[Pelwerem/hf]] 281619 wikitext text/x-wiki #redirect [[Pelwerem/hf]] srbyr6e0uouen5elf3p0m2xwb4s0nvp 0 43367 281689 272716 2026-05-25T08:11:25Z Murma174 19 281689 wikitext text/x-wiki {{Öömrang}} {{Infobox Insel öömrang |NAME=Aves |BILD1=Aves Island ISS013.jpg |BILD1-TEXT=NASA-Bil faan Aves mä koralenraber trinjam |BILD2= |BILD2-TEXT= |GEWAESSER=Kariibisk Sia |GRUPPE= |BREITENGRAD=15/40/18/N |LAENGENGRAD=63/36/59/W |REGION-ISO=VE-W |KARTE= |POSKARTE=Kleine Antillen |LAENGE=0.375 |BREITE=0.05 |FLAECHE=0.0065 |ERHEBUNG= |HOEHE=4 |HOEHE-BEZUG= |HAUPTORT=Simón Bolívar (Station) |EINWOHNER= }} '''Aves''' ({{EsS|''Isla de Aves''}}, uk ''Bird Island'', ''Fögeleilun'') as en letj eilun uun't [[Kariibisk Sia]], diar faan [[Weenesuela]] besaat as. Aves as en natüürsküleilun för [[siafögler]] an [[skiltpoden]], fööraal ''Chelonia mydas''. == Bilen == <gallery> Isla de Aves Venezuela 003.jpg|Statsion ''Simón Bolívar'', huar wedenskaplidj lewe an werke </gallery> == Luke uk diar == {{commonscat öömrang|Isla de Aves|Aves}} * [[Las Aves]] [[Kategorie:Kariibisk eilunen]] [[Kategorie:Weenesuela]] 7dzzjii0jl8b6xso2pjyzqynu6fpd3q 0 46459 281624 281291 2026-05-24T15:21:20Z Murma174 19 Widjerfeerang feranert faan [[Hålie/E Haliie]] tu [[Hålie]] 281624 wikitext text/x-wiki #redirect [[Hålie]] 3rpfezyr7at2gsq1yw8vobyirn6kbwt 281625 281624 2026-05-24T15:21:52Z Murma174 19 Widjerfeerang feranert faan [[Hålie]] tu [[Hålie/hf]] 281625 wikitext text/x-wiki #redirect [[Hålie/hf]] 733o7nqf1cjqxno7t3jncsau9kutikr 0 47437 281694 251923 2026-05-25T08:13:19Z Murma174 19 281694 wikitext text/x-wiki {{Öömrang}} {{Taxobox öömrang | Taxon_Name = | Taxon_WissName = Ruppia | Taxon_Rang = Gattung | Taxon_Autor = [[Carl von Linné|L.]] | Taxon2_Name = | Taxon2_WissName = Ruppiaceae | Taxon2_Rang = Familie | Taxon2_Autor = [[Pawel Fjodorowitsch Gorjaninow|Horan.]] | Taxon3_Name = | Taxon3_WissName = Alismatales | Taxon3_Rang = Ordnung <!--| Taxon4_Name = Monokotyledonen | Taxon4_Rang = ohne--> | Taxon5_Name = Bloosplaanten | Taxon5_WissName = Magnoliopsida | Taxon5_Rang = Klasse | Taxon6_Name = Siadplaanten | Taxon6_WissName = Spermatophytina | Taxon6_Rang = Unterabteilung | Bild = Starr 040410-0254 Ruppia maritima.jpg | Bildbeschreibung = ''Ruppia maritima'' }} A '''''Ruppia''''' san en [[plaanten]]skööl uun det order faan a [[Alismatales]], an det iansagst skööl uun't famile [[Ruppiaceae]]. Jo waaks uun [[brakweeder]] bi a küst, an wurd diar faan [[siafögler]] freeden. == Slacher == ''R. cirrhosa – R. didyma – R. drepanensis – R. filifolia – R. maritima – R. megacarpa – R. polycarpa – R. tuberosa'' == Luke uk diar == {{commonscat öömrang|Ruppia|Ruppia}} {{wikispecies öömrang|Ruppia|Ruppia}} [[Kategorie:Ruppiaceae| ]] c87by3d1va0kki5vw3edb8sky5ohx7z 281695 281694 2026-05-25T08:13:34Z Murma174 19 281695 wikitext text/x-wiki {{Öömrang}} {{Taxobox öömrang | Taxon_Name = | Taxon_WissName = Ruppia | Taxon_Rang = Gattung | Taxon_Autor = [[Carl von Linné|L.]] | Taxon2_Name = | Taxon2_WissName = Ruppiaceae | Taxon2_Rang = Familie | Taxon2_Autor = [[Pawel Fjodorowitsch Gorjaninow|Horan.]] | Taxon3_Name = | Taxon3_WissName = Alismatales | Taxon3_Rang = Ordnung <!--| Taxon4_Name = Monokotyledonen | Taxon4_Rang = ohne--> | Taxon5_Name = Bloosplaanten | Taxon5_WissName = Magnoliopsida | Taxon5_Rang = Klasse | Taxon6_Name = Siadplaanten | Taxon6_WissName = Spermatophytina | Taxon6_Rang = Unterabteilung | Bild = Starr 040410-0254 Ruppia maritima.jpg | Bildbeschreibung = ''Ruppia maritima'' }} <br> A '''''Ruppia''''' san en [[plaanten]]skööl uun det order faan a [[Alismatales]], an det iansagst skööl uun't famile [[Ruppiaceae]]. Jo waaks uun [[brakweeder]] bi a küst, an wurd diar faan [[siafögler]] freeden. == Slacher == ''R. cirrhosa – R. didyma – R. drepanensis – R. filifolia – R. maritima – R. megacarpa – R. polycarpa – R. tuberosa'' == Luke uk diar == {{commonscat öömrang|Ruppia|Ruppia}} {{wikispecies öömrang|Ruppia|Ruppia}} [[Kategorie:Ruppiaceae| ]] 6uk9hc25hn1f7xd6tl48peo8ovrz6d3 0 51532 281655 265843 2026-05-24T16:06:36Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[Mascara (Prowins)]] efter [[Muaskar (Prowins)]] fersköwen an diarbi en widjerfeerang auerskrewen. 265843 wikitext text/x-wiki {{öömrang}} {{databox}} '''Mascara''' as en prowins uun [[Algeerien]] mä son 780.000 iinwenern. Hoodstääd as [[Mascara]]. <gallery> DZ-29_(2019).svg|Mascara uun Algeerien </gallery> == Luke uk diar == {{commonscat öömrang|Mascara Province}} [[Kategorie:Prowins uun Algeerien]] klk47t757vj7faaawzi76xk77wfuw7t 281657 281655 2026-05-24T16:07:05Z Murma174 19 281657 wikitext text/x-wiki {{öömrang}} {{databox}} '''Muaskar''' as en prowins uun [[Algeerien]] mä son 780.000 iinwenern. Hoodstääd as [[Muaskar]]. <gallery> DZ-29_(2019).svg|Muaskar uun Algeerien </gallery> == Luke uk diar == {{commonscat öömrang|Mascara Province}} [[Kategorie:Prowins uun Algeerien]] ncju3en06bo4zd0927dbslaakvduylm 0 52425 281696 268131 2026-05-25T08:13:56Z Murma174 19 281696 wikitext text/x-wiki {{öömrang}} {{Infobox Insel öömrang |NAME = Lütje Hörn |BILD1 = Lütje Hörn.jpg |BILD1-TEXT = Lütje Hörn 2008 faan a süüd,<br />bääft: [[Memmert]] an [[Juist]] |GEWAESSER = [[Nuurdsia]] |GRUPPE = [[Uastfresk Eilunen]] |BREITENGRAD = 53/35/26/N |LAENGENGRAD = 6/52/10/E |REGION-ISO = DE-NI |KARTE = Lütje Hörn in LER.svg |POSKARTE = keine |LAENGE = |BREITE = |FLAECHE = 0.065 |ERHEBUNG = |HOEHE = |HOEHE-BEZUG = |EINWOHNER = 0 |HAUPTORT = }} <br> '''Lütje Hörn''' as en [[huuchsun]] uun a [[waas]] mad a [[Uastfresk Eilunen]]. Hat leit sowat sjauer kilomeeter uasten faan [[Borkum]]. <gallery> Ostfriesische Inseln (Karte).png|Koord mä Lütje Hörn üüb Lütje Hörn 2010-07-10.jpg|Lütje Hörn 2010 </gallery> Üüb Lütje Hörn bräät flook [[siafögler]]: At [[kub]], at [[hiarangskub]], at [[eidergus]], at [[liiw]], an uun a leetst juaren uk at [[ialgus]]. == Luke uk diar == {{commonscat öömrang|Lütje Hörn}} {{Uastfresk Eilunen}} 062jfetaxvxliizmfnu8mxhcoy9efz5 0 53066 281606 281242 2026-05-24T12:18:43Z Murma174 19 Widjerfeerang feranert faan [[A Nääs/E Nees]] tu [[A Nääs/mo]] 281606 wikitext text/x-wiki #redirect [[A_Nääs/mo]] nsqzr0d0nee8oa6l0ewduv1lx8qyywz 0 55521 281614 281222 2026-05-24T12:20:51Z Murma174 19 Widjerfeerang feranert faan [[De Grööe/E Groue]] tu [[De Grööe/mo]] 281614 wikitext text/x-wiki #redirect [[De_Grööe/mo]] gykcjqrzl169shc8i55rjp0mvhw4ba5 1 55553 281706 281219 2026-05-25T09:08:25Z FräscheTümler 17755 /* Spräkewise ai mör önj ünlike artiikle? */ Oonswaar 281706 wikitext text/x-wiki == Spräkewise ai mör önj ünlike artiikle? == Schan dä artiikle önj ünlike spräkewise ai mör jare äin sid füünj? Ik wiitj dat dat hu noodiile heet, ouers me tänjt di åål-önj-iinj ansatz heet jüst sü maning noodiile (t.b. deeget diheere artiikel bloot gåns deele ap wan huum eefter "Groue" seecht). [[Benutzer:FräscheTümler|FräscheTümler]] ([[Benutzer Diskussion:FräscheTümler|Diskusion]]) 12:19, 23. Mei 2026 (CEST) : {{Ping|FräscheTümler}} Dåt wus iinjsen sü toocht, dåt suk paraleel artiikle en ütnoom weese schal. Ouers dåt as en lait 'üt et rouder' lim. Ik fersäk nuch iinjsen en ouder liising as 'unerside'. Flicht as dåt bääder. --[[Benutzer:Murma174|Murma174]] ([[Benutzer Diskussion:Murma174|Diskusion]]) 13:02, 23. Mei 2026 (CEST) ::Oh fertrüt me. Deer bän ik was uk schälj tu. Ik toocht dat wus di standard. [[Benutzer:FräscheTümler|FräscheTümler]] ([[Benutzer Diskussion:FräscheTümler|Diskusion]]) 11:08, 25. Mei 2026 (CEST) 8fwijxd1kaqi0rkq80syf2cie384yzg 281708 281706 2026-05-25T11:03:24Z Murma174 19 paingst gröötnise 281708 wikitext text/x-wiki == Spräkewise ai mör önj ünlike artiikle? == Schan dä artiikle önj ünlike spräkewise ai mör jare äin sid füünj? Ik wiitj dat dat hu noodiile heet, ouers me tänjt di åål-önj-iinj ansatz heet jüst sü maning noodiile (t.b. deeget diheere artiikel bloot gåns deele ap wan huum eefter "Groue" seecht). [[Benutzer:FräscheTümler|FräscheTümler]] ([[Benutzer Diskussion:FräscheTümler|Diskusion]]) 12:19, 23. Mei 2026 (CEST) : {{Ping|FräscheTümler}} Dåt wus iinjsen sü toocht, dåt suk paraleel artiikle en ütnoom weese schal. Ouers dåt as en lait 'üt et rouder' lim. Ik fersäk nuch iinjsen en ouder liising as 'unerside'. Flicht as dåt bääder. --[[Benutzer:Murma174|Murma174]] ([[Benutzer Diskussion:Murma174|Diskusion]]) 13:02, 23. Mei 2026 (CEST) ::Oh fertrüt me. Deer bän ik was uk schälj tu. Ik toocht dat wus di standard. [[Benutzer:FräscheTümler|FräscheTümler]] ([[Benutzer Diskussion:FräscheTümler|Diskusion]]) 11:08, 25. Mei 2026 (CEST) ::: {{Ping|FräscheTümler}} Nåån, nåån, dü bast ma dåtdeer miining jo ai aliine. Deer san uk oudere maårbere, wat en artiikel hål önj möre spräkewise siie wale. Dan schal ik wälj amliire... ::: Di äädergrün foon min aksion wus dåt inpååsen önj da struktuure foon [[:d:Wikidata:Introduction|Wikidata]]. Än ja siie deer bloots iinj spräke foor, ai möre spräkewise uner iinj Wikipedia. Oudere latje Wikipedias üs t.b. [[:als:]] liise dåt sü, dat's de tjüsch noome as lemma (artiikelnoome) naame, än dan de tiitel ma <nowiki>{{DISPLAYTITLE:...}}</nowiki> ruchtseete. Ik hew deerfor jü foorlooge <nowiki>{{Titel|...}}</nowiki> mååget, dåt as for mi lächter as 'DISPLAYTITLE'. Dåt as jo uk en liising. ::: Mååg dü ma sü wider, as dü dåt for rucht än sanfol hålst. Än ik kumre mi dan am jü konsistens. Hartli paingst gröötnise! --[[Benutzer:Murma174|Murma174]] ([[Benutzer Diskussion:Murma174|Diskusion]]) 13:02, 25. Mei 2026 (CEST) l499nghbc82nwx3e30u64wqgtcp8pmm 0 55554 281611 281220 2026-05-24T12:20:23Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[De Grööe/E Groue]] efter [[De Grööe/mo]] fersköwen. 281220 wikitext text/x-wiki {{Titel|E Groue}} {{Mooring}} '''E Groue''' unti '''e Groue-Aapellönj''' as iinj foon da nordfrasche hålie. Jü mååged tuhuupe ma [[Hååbel]] en gemiinde önjt [[Åmt Pälweerm|Åmt Pelweerm]] önj e [[Kris Nordfraschlönj]]. Önj jüdeer gemiinde booge 13 manschne (2011), åål aw e Groue. Aw Hååbel booget bloot önj e samer en awpååser foon e [[Verein Jordsand]]. == Geografii == [[Datei:Luftaufnahmen_Nordseekueste_2012-05-by-RaBoe-264.jpg|links|mini|300x300px|Luftapnamst foon e Groue foont ååsten. Dåt leeft pårt foon e håli as e Groue, dåt rucht pårt Aapelönj.]] Twasche e Groue än e fååstewål läit di Ruchelai-Sönj. Tut ååsten läit Hååbel. [[Üülönj]] än [[e Nees]] lade tut norden än nordweesten, än san schåås foon e Groue döör [[e Slüt]], wat bai [[Slütsil]] ouf foon e fååstewål eefter büten gungt. E Groue heet twäär weerwe: e Knüdsweerw än e Schörkeweerw. Önj iinj iirs tid läit e håli döör e bånk twunti bit dörti tunge blånk. Dan bliwe bloot nuch da biinge weerwe dröög. Biinge weerwe san bebooged, e schörkeweerw ouers bloot, wan deer en schöljmäister aw e Groue as. Aw e Knüdsweerw stönje fjouer hüsinge, aw e Schörkeweerw stoont bloot jü schörk ma iinj boog tu e schöljmäister. Sunt 2012 as dåtdeer boog lääsi. [[Kategorie:Hålie]] 0tsrnd6sz0jax1ndesv51h1535jov3c 281709 281611 2026-05-25T11:26:13Z Murma174 19 281709 wikitext text/x-wiki {{Titel|E Groue}} * <- [[De Grööe]] (haliifreesk) {{Mooring}} <br> '''E Groue''' unti '''e Groue-Aapellönj''' as iinj foon da nordfrasche hålie. Jü mååged tuhuupe ma [[Hååbel]] en gemiinde önjt [[Åmt Pälweerm|Åmt Pelweerm]] önj e [[Kris Nordfraschlönj]]. Önj jüdeer gemiinde booge 13 manschne (2011), åål aw e Groue. Aw Hååbel booget bloot önj e samer en awpååser foon e [[Verein Jordsand]]. == Geografii == [[Datei:Luftaufnahmen_Nordseekueste_2012-05-by-RaBoe-264.jpg|links|mini|300x300px|Luftapnamst foon e Groue foont ååsten. Dåt leeft pårt foon e håli as e Groue, dåt rucht pårt Aapelönj.]] Twasche e Groue än e fååstewål läit di Ruchelai-Sönj. Tut ååsten läit Hååbel. [[Üülönj]] än [[e Nees]] lade tut norden än nordweesten, än san schåås foon e Groue döör [[e Slüt]], wat bai [[Slütsil]] ouf foon e fååstewål eefter büten gungt. E Groue heet twäär weerwe: e Knüdsweerw än e Schörkeweerw. Önj iinj iirs tid läit e håli döör e bånk twunti bit dörti tunge blånk. Dan bliwe bloot nuch da biinge weerwe dröög. Biinge weerwe san bebooged, e schörkeweerw ouers bloot, wan deer en schöljmäister aw e Groue as. Aw e Knüdsweerw stönje fjouer hüsinge, aw e Schörkeweerw stoont bloot jü schörk ma iinj boog tu e schöljmäister. Sunt 2012 as dåtdeer boog lääsi. [[Kategorie:Hålie]] 70icu7t7pq3qgtwa7x0ud9jirsyi04s 281721 281709 2026-05-25T11:38:13Z Murma174 19 281721 wikitext text/x-wiki {{Titel|E Groue}} * <- '''[[De Grööe]]''' (haliifreesk) {{Mooring}} <br> '''E Groue''' unti '''e Groue-Aapellönj''' as iinj foon da nordfrasche hålie. Jü mååged tuhuupe ma [[Hååbel]] en gemiinde önjt [[Åmt Pälweerm|Åmt Pelweerm]] önj e [[Kris Nordfraschlönj]]. Önj jüdeer gemiinde booge 13 manschne (2011), åål aw e Groue. Aw Hååbel booget bloot önj e samer en awpååser foon e [[Verein Jordsand]]. == Geografii == [[Datei:Luftaufnahmen_Nordseekueste_2012-05-by-RaBoe-264.jpg|links|mini|300x300px|Luftapnamst foon e Groue foont ååsten. Dåt leeft pårt foon e håli as e Groue, dåt rucht pårt Aapelönj.]] Twasche e Groue än e fååstewål läit di Ruchelai-Sönj. Tut ååsten läit Hååbel. [[Üülönj]] än [[e Nees]] lade tut norden än nordweesten, än san schåås foon e Groue döör [[e Slüt]], wat bai [[Slütsil]] ouf foon e fååstewål eefter büten gungt. E Groue heet twäär weerwe: e Knüdsweerw än e Schörkeweerw. Önj iinj iirs tid läit e håli döör e bånk twunti bit dörti tunge blånk. Dan bliwe bloot nuch da biinge weerwe dröög. Biinge weerwe san bebooged, e schörkeweerw ouers bloot, wan deer en schöljmäister aw e Groue as. Aw e Knüdsweerw stönje fjouer hüsinge, aw e Schörkeweerw stoont bloot jü schörk ma iinj boog tu e schöljmäister. Sunt 2012 as dåtdeer boog lääsi. [[Kategorie:Hålie]] j3wkw3v2nitec6bg3sc2iwq2hjz1dw9 0 55555 281615 281224 2026-05-24T12:21:15Z Murma174 19 Widjerfeerang feranert faan [[De Grööe/E Groue]] tu [[De Grööe/mo]] 281615 wikitext text/x-wiki #redirect [[De_Grööe/mo]] gykcjqrzl169shc8i55rjp0mvhw4ba5 0 55556 281596 281230 2026-05-24T12:16:22Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[A Huug/De Huuge]] efter [[A Huug/hf]] fersköwen. 281230 wikitext text/x-wiki {{Titel|De Huuge}} {{Haliifreesk}} [[Datei:Hooge in NF.PNG|thumb|'''De Huuge''' öön'e Krais Nöördfreesklöön]] <br> '''De Huuge''' (uw [[Tutsk]]: ''Hooge''; uw [[Däänsk]]: ''Hoge'') is en [[E Haliie|halii]] foon dä [[Nöördfreesk Ailööne]]. E halii is ok en gemeende öön't [[Amt Polweerm/hf|Amt Polweerm]] öön'e [[Nöördfreesklöön_(Krais)|Krais Nöördfreesklöön]]. De gemeende heet 109 jude (2011)<ref>[http://citypopulation.de/en/germany/schleswigholstein/01054__nordfriesland/ ''Nordfriesland'', citypopulation.de]</ref>. ==Geografii== [[Datei:Hallig Hooge.jpg|left|thumb|450px|Kort foon '''de Huuge''']] De Huuge is dat seekstgrotst nöördfreesk ailöön. Tu e nöörd foon't ailöön is e [[Söler Ia]], tu e uust is e [[Söönsheern]], tu söö'uust is dat ailöön [[Polweerm]], tu e sööwäst sän et ailöön [[Nöörderuug]] än de [[Nöörderuug Söön]], än tu e wäst is e [[Japsöön]]. {{ufsaat}} Et ailöön heet fole [[Werew (huug)|wäärwe]]. Dä grotste wäärwe uw'e halii sän Iipkenswäärw (Ipkenswarft) än Bakenswäärw (Backenswarft) öön e nöörd än Madeltrit (Mitteltritt), Hanswäärw (Hanswarft) än Okenswäärw (Ockenswarft) öön e söö. Ööre wäärwe sän: # Schorkwäärw (Kirchwarft) # Okelutswäärw (Ockelützwarft) # Foolkertswäärw (Volkertswarft) # Wästerwäärw (Westerwarft) # Lorenswäärw (Lorenzwarft) ==Löök ok dir== * [[Stöörmflööd 1962]] ==Kule== <references/> {{Gemeende öön't Amt Polweerm}} [[Kategorie:Halii'e]] mdrts4lh2g18x2pk3zs814ar12tonna 281714 281596 2026-05-25T11:31:48Z Murma174 19 281714 wikitext text/x-wiki {{Titel|De Huuge}} * <- [[A Huug]] (öömrang) {{Haliifreesk}} [[Datei:Hooge in NF.PNG|thumb|'''De Huuge''' öön'e Krais Nöördfreesklöön]] <br> '''De Huuge''' (uw [[Tutsk]]: ''Hooge''; uw [[Däänsk]]: ''Hoge'') is en [[E Haliie|halii]] foon dä [[Nöördfreesk Ailööne]]. E halii is ok en gemeende öön't [[Amt Polweerm/hf|Amt Polweerm]] öön'e [[Nöördfreesklöön_(Krais)|Krais Nöördfreesklöön]]. De gemeende heet 109 jude (2011)<ref>[http://citypopulation.de/en/germany/schleswigholstein/01054__nordfriesland/ ''Nordfriesland'', citypopulation.de]</ref>. ==Geografii== [[Datei:Hallig Hooge.jpg|left|thumb|450px|Kort foon '''de Huuge''']] De Huuge is dat seekstgrotst nöördfreesk ailöön. Tu e nöörd foon't ailöön is e [[Söler Ia]], tu e uust is e [[Söönsheern]], tu söö'uust is dat ailöön [[Polweerm]], tu e sööwäst sän et ailöön [[Nöörderuug]] än de [[Nöörderuug Söön]], än tu e wäst is e [[Japsöön]]. {{ufsaat}} Et ailöön heet fole [[Werew (huug)|wäärwe]]. Dä grotste wäärwe uw'e halii sän Iipkenswäärw (Ipkenswarft) än Bakenswäärw (Backenswarft) öön e nöörd än Madeltrit (Mitteltritt), Hanswäärw (Hanswarft) än Okenswäärw (Ockenswarft) öön e söö. Ööre wäärwe sän: # Schorkwäärw (Kirchwarft) # Okelutswäärw (Ockelützwarft) # Foolkertswäärw (Volkertswarft) # Wästerwäärw (Westerwarft) # Lorenswäärw (Lorenzwarft) ==Löök ok dir== * [[Stöörmflööd 1962]] ==Kule== <references/> {{Gemeende öön't Amt Polweerm}} [[Kategorie:Halii'e]] qu6oaknwhbbxykq3jhynk37sb8z4lc6 281722 281714 2026-05-25T11:38:45Z Murma174 19 281722 wikitext text/x-wiki {{Titel|De Huuge}} * <- '''[[A Huug]]''' (öömrang) {{Haliifreesk}} [[Datei:Hooge in NF.PNG|thumb|'''De Huuge''' öön'e Krais Nöördfreesklöön]] <br> '''De Huuge''' (uw [[Tutsk]]: ''Hooge''; uw [[Däänsk]]: ''Hoge'') is en [[E Haliie|halii]] foon dä [[Nöördfreesk Ailööne]]. E halii is ok en gemeende öön't [[Amt Polweerm/hf|Amt Polweerm]] öön'e [[Nöördfreesklöön_(Krais)|Krais Nöördfreesklöön]]. De gemeende heet 109 jude (2011)<ref>[http://citypopulation.de/en/germany/schleswigholstein/01054__nordfriesland/ ''Nordfriesland'', citypopulation.de]</ref>. ==Geografii== [[Datei:Hallig Hooge.jpg|left|thumb|450px|Kort foon '''de Huuge''']] De Huuge is dat seekstgrotst nöördfreesk ailöön. Tu e nöörd foon't ailöön is e [[Söler Ia]], tu e uust is e [[Söönsheern]], tu söö'uust is dat ailöön [[Polweerm]], tu e sööwäst sän et ailöön [[Nöörderuug]] än de [[Nöörderuug Söön]], än tu e wäst is e [[Japsöön]]. {{ufsaat}} Et ailöön heet fole [[Werew (huug)|wäärwe]]. Dä grotste wäärwe uw'e halii sän Iipkenswäärw (Ipkenswarft) än Bakenswäärw (Backenswarft) öön e nöörd än Madeltrit (Mitteltritt), Hanswäärw (Hanswarft) än Okenswäärw (Ockenswarft) öön e söö. Ööre wäärwe sän: # Schorkwäärw (Kirchwarft) # Okelutswäärw (Ockelützwarft) # Foolkertswäärw (Volkertswarft) # Wästerwäärw (Westerwarft) # Lorenswäärw (Lorenzwarft) ==Löök ok dir== * [[Stöörmflööd 1962]] ==Kule== <references/> {{Gemeende öön't Amt Polweerm}} [[Kategorie:Halii'e]] ry3mkvvpiwg4je3ocxr170i1kjzcfm3 0 55557 281599 281229 2026-05-24T12:16:57Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[A Huug/Hoogi]] efter [[A Huug/sö]] fersköwen. 281229 wikitext text/x-wiki {{Titel|Hoogi}} {{Sölring}} '''Hoogi''' es en Halig bi Heef. Dit es di gurtist fan tiin [[Haligen]]. Töhop me Nuurđeroog es Hoogi en Gimiindi ön [[Nuurđfriislön]]. ===Geografii=== Tö Hoogi jert uk di Halig Nuurđeroog, wat süđerk liit. Diar uuni niin Mensken. Nuurđeroog jert sent 1909 di [[Foriining Jordsand]], wat diar Fügelsjuts bidreft.<br> Di Hüüsinger fan di Hooger Mensken lii üp tiin Wereven. Üđers üs di üđer Haligen heer Hoogi en stiinern Dik, wat ombi 1,20 m hoog es. Sa kumt dat Weeter diar ek gans sa lecht üp't Lön. Hoogi heer man dach tau bit füf Mool ön't Jaar "Lönöner".<br> Di Halig liit iin ön di Natsjonaalpark bi Heef, man di jert ek diartö. ===Forkiir / Infrastruktuur=== [[File:Oomram Eilun 146.jpg|thumb|200px|En Skep, wat hentö Hoogi faart. ]] [[Datei:Hilligenlei I 2706.jpg|thumb|200px|Di Haligföri "Hilligenlei". <br />Des Föri es aartig wat litjer üs di Skepen, wat twesken Daagibel en di Ailönen faar.]] En [[Föriskep]] faart fan Hoogi hentö't Fastlön en töbeek. <br> Fuar di Persoonenforkiir jeft et uk Skepen, wat fan di Ailönen en fan Schlicksiel diar hen faar. Üp Hoogi mut em me Auto köör, man hat jeft niin Tankstair. Sa skel di Autoköörers üp di Halig langsen wat Bensin of Diesel staan haa.<br> Fuul Forkiir uur uk me di "Hingstbusi", gurt Wainer, want Hingster tii, maakit. Dit es man muar wat fuar di Gasten, fuar jam di Halig tö weegi. Di Baarilir skel ek hol me Auto hentö Hoogi kum. Hat jeft en Koopman, forskelig Gasthüsen, en Sērk en en Skuul üp Hoogi. <br> Fan di Halig ken em me DSL ön't Nat gung. ===Histoorii=== ====Hoogis Röten==== Hat jeft noch forskelig Taachten, hurfan di Naam "Hoogi" kumt. Hat kür sa iinfach wiis üs "hoogi Plaats", aurdat di Halig en bet hooger liit üs di üđern.<br> Bit hentö 1362 es Hoogi en Diil fan di Pelworemer Hiart wesen, wat me tö dat Ailön Strön jerti. Bi di taust Marcellusflöör uur di Halig ofskiart. Di Sērk en di Diken giar diarbi kaput. ====Aarber üp Hoogi==== Fuar lung Jaaren uur üp Hoogi Saalt üt di Öört fan Mērsklön kööket. Di Mensken haa fuar't miist fan di Buererii lewet, en ja et, wat diarfan kām. Di Küen wiar uk wichtig fuar di Wunter, aurdat fan jaar Skit di [[Diten]] maaket uur. Sent di foftiger Jaaren fan't twuntigst Jaarhönert es en bet Turismus diartö kemen.<br> Ön di Somer uur fan di 111 Iinuuners uk mol 165, me di Baarilir töhop. Ön't Jaar kum ombi 90.000 Gasten üp di Halig. ====Hur di Mül henkumt==== Bit hentö di foftiger Jaaren wiar Mül niin Probleem, aurdat fan alis, wat aurblef, jit wat maaket uur kür. Dit hung fuar't miist me di Buererii töhop. Leeterhen uur di Mül da forgreewen, en diarfuar hee ark Werev en Hol ön di Öört. Dit maast ek olter gurt wiis. <br> Me di Leewentsmidel fan't Fastlön uur di Mül aartig wat muar, en wat diarfan aurblef, dat kur em di Küen ek muar dö. Sa kām di Mül iin ön Saken, wat iingreewen uur. <br> Aurdat di Mül jit muar uur, faart em di nü me Containers hentö't Fastlön. ===Mahnendi Fingers=== [[Datei:Hooge Mahnende Finger.png|thumb|320px|Di "mahnend Fingers" fuar di Hooger Skuul.]] Achter di elefst September fan 2001 heer di Hooger Skuulmaister, Uwe Jessel, me sin Skuulsters snakit, hurfuul Krich en Konflikti et dach üp Warel jeft.<br> Ja fent da üt, dat ön masi Stairen sok Swaarheren tö finj sen.<br> Fuar ark Plaats, hurfan em wust, dat diar Krich wiar, uur en iirsern Stang henstelt, hur en Gumihunskuu ön fastmaaket uur.<br> Ja hööpi diarbi, dat ja jens jen Stang achter di üđer üttii ken, wan en Krich töjen giar.<br> Aur di Jaaren es man dach klaar uuren, dat dit gaar ek rocht mener uur.<br> Jen Hunskuu kür ütnemen uur, aurdat di Konflikt ön Nuurđirlön töjen giar. Di Rest staant jit diar (2010), en di sjocht üt, üs wan di Fingers weegi, dat em üppasi skel en niin Krich maaki. '''Di Biskriiwing fan Uwe Jessel (08.11.2010)'''<br> <i>Nun zum Gummihandschuhe - "Mahnmal"<br> Als die Twintowers in sich zusammenbrachen, kam bei uns in der Schule die Frage auf, in welchen Zusammenhängen dererlei Ereignisse stehen mögen. Und wir machten uns u. A. Gedanken, wo überall auf der Welt eigentlich Krisengebiete mit Krieg zu verzeichnen sind. Wir mussten voller Verwunderung feststellen, dass es an vielen Stellen auf der Erde menschliches Leid durch Kriegsumstände gibt. <br> Daraufhin stellten wir für jedes bekannte Kriegsgebiet einen Handschuh auf einem Edelstahlstab auf. Wir verbinden unser Mahnmal mit der Hoffnung immer zwischendurch mal einen Handschuh rausziehen zu können, weil sich etwas im Weltgeschehen geregelt hat. <br> Wir stellen jedoch fest, dass die Handschuhmenge kaum abnimmt.<br> 1 Handschuh wurde für den Nordirlandkonflikt mit Freude herausgezogen, da dort eine Beruhigung eingetreten ist. Die Handschuhe werden im Wind hin- und hergewedelt, so dass man den Eindruck haben könnte, dass der erhobene Zeigefinger mahnt, keinen Krieg zu führen. Einige Handschuhe zeigen auch den Stinkefinger.</i> === Forwiisen/Futnooten === * {{commonscat sölring|Hallig Hooge|Hoogi}} * [http://www.hooge.de Touristikbüro Hallig Hooge] * [http://www.halligschule-hooge.de/ Haligskuul fan Hoogi ön't Nat] <references /> [[Kategorie:Haligen]] 61aqwhskd11r8es41pkro0ks4hyzp37 281715 281599 2026-05-25T11:32:28Z Murma174 19 281715 wikitext text/x-wiki {{Titel|Hoogi}} * <- [[A Huug]] (öömrang) {{Sölring}} <br> '''Hoogi''' es en Halig bi Heef. Dit es di gurtist fan tiin [[Haligen]]. Töhop me Nuurđeroog es Hoogi en Gimiindi ön [[Nuurđfriislön]]. ===Geografii=== Tö Hoogi jert uk di Halig Nuurđeroog, wat süđerk liit. Diar uuni niin Mensken. Nuurđeroog jert sent 1909 di [[Foriining Jordsand]], wat diar Fügelsjuts bidreft.<br> Di Hüüsinger fan di Hooger Mensken lii üp tiin Wereven. Üđers üs di üđer Haligen heer Hoogi en stiinern Dik, wat ombi 1,20 m hoog es. Sa kumt dat Weeter diar ek gans sa lecht üp't Lön. Hoogi heer man dach tau bit füf Mool ön't Jaar "Lönöner".<br> Di Halig liit iin ön di Natsjonaalpark bi Heef, man di jert ek diartö. ===Forkiir / Infrastruktuur=== [[File:Oomram Eilun 146.jpg|thumb|200px|En Skep, wat hentö Hoogi faart. ]] [[Datei:Hilligenlei I 2706.jpg|thumb|200px|Di Haligföri "Hilligenlei". <br />Des Föri es aartig wat litjer üs di Skepen, wat twesken Daagibel en di Ailönen faar.]] En [[Föriskep]] faart fan Hoogi hentö't Fastlön en töbeek. <br> Fuar di Persoonenforkiir jeft et uk Skepen, wat fan di Ailönen en fan Schlicksiel diar hen faar. Üp Hoogi mut em me Auto köör, man hat jeft niin Tankstair. Sa skel di Autoköörers üp di Halig langsen wat Bensin of Diesel staan haa.<br> Fuul Forkiir uur uk me di "Hingstbusi", gurt Wainer, want Hingster tii, maakit. Dit es man muar wat fuar di Gasten, fuar jam di Halig tö weegi. Di Baarilir skel ek hol me Auto hentö Hoogi kum. Hat jeft en Koopman, forskelig Gasthüsen, en Sērk en en Skuul üp Hoogi. <br> Fan di Halig ken em me DSL ön't Nat gung. ===Histoorii=== ====Hoogis Röten==== Hat jeft noch forskelig Taachten, hurfan di Naam "Hoogi" kumt. Hat kür sa iinfach wiis üs "hoogi Plaats", aurdat di Halig en bet hooger liit üs di üđern.<br> Bit hentö 1362 es Hoogi en Diil fan di Pelworemer Hiart wesen, wat me tö dat Ailön Strön jerti. Bi di taust Marcellusflöör uur di Halig ofskiart. Di Sērk en di Diken giar diarbi kaput. ====Aarber üp Hoogi==== Fuar lung Jaaren uur üp Hoogi Saalt üt di Öört fan Mērsklön kööket. Di Mensken haa fuar't miist fan di Buererii lewet, en ja et, wat diarfan kām. Di Küen wiar uk wichtig fuar di Wunter, aurdat fan jaar Skit di [[Diten]] maaket uur. Sent di foftiger Jaaren fan't twuntigst Jaarhönert es en bet Turismus diartö kemen.<br> Ön di Somer uur fan di 111 Iinuuners uk mol 165, me di Baarilir töhop. Ön't Jaar kum ombi 90.000 Gasten üp di Halig. ====Hur di Mül henkumt==== Bit hentö di foftiger Jaaren wiar Mül niin Probleem, aurdat fan alis, wat aurblef, jit wat maaket uur kür. Dit hung fuar't miist me di Buererii töhop. Leeterhen uur di Mül da forgreewen, en diarfuar hee ark Werev en Hol ön di Öört. Dit maast ek olter gurt wiis. <br> Me di Leewentsmidel fan't Fastlön uur di Mül aartig wat muar, en wat diarfan aurblef, dat kur em di Küen ek muar dö. Sa kām di Mül iin ön Saken, wat iingreewen uur. <br> Aurdat di Mül jit muar uur, faart em di nü me Containers hentö't Fastlön. ===Mahnendi Fingers=== [[Datei:Hooge Mahnende Finger.png|thumb|320px|Di "mahnend Fingers" fuar di Hooger Skuul.]] Achter di elefst September fan 2001 heer di Hooger Skuulmaister, Uwe Jessel, me sin Skuulsters snakit, hurfuul Krich en Konflikti et dach üp Warel jeft.<br> Ja fent da üt, dat ön masi Stairen sok Swaarheren tö finj sen.<br> Fuar ark Plaats, hurfan em wust, dat diar Krich wiar, uur en iirsern Stang henstelt, hur en Gumihunskuu ön fastmaaket uur.<br> Ja hööpi diarbi, dat ja jens jen Stang achter di üđer üttii ken, wan en Krich töjen giar.<br> Aur di Jaaren es man dach klaar uuren, dat dit gaar ek rocht mener uur.<br> Jen Hunskuu kür ütnemen uur, aurdat di Konflikt ön Nuurđirlön töjen giar. Di Rest staant jit diar (2010), en di sjocht üt, üs wan di Fingers weegi, dat em üppasi skel en niin Krich maaki. '''Di Biskriiwing fan Uwe Jessel (08.11.2010)'''<br> <i>Nun zum Gummihandschuhe - "Mahnmal"<br> Als die Twintowers in sich zusammenbrachen, kam bei uns in der Schule die Frage auf, in welchen Zusammenhängen dererlei Ereignisse stehen mögen. Und wir machten uns u. A. Gedanken, wo überall auf der Welt eigentlich Krisengebiete mit Krieg zu verzeichnen sind. Wir mussten voller Verwunderung feststellen, dass es an vielen Stellen auf der Erde menschliches Leid durch Kriegsumstände gibt. <br> Daraufhin stellten wir für jedes bekannte Kriegsgebiet einen Handschuh auf einem Edelstahlstab auf. Wir verbinden unser Mahnmal mit der Hoffnung immer zwischendurch mal einen Handschuh rausziehen zu können, weil sich etwas im Weltgeschehen geregelt hat. <br> Wir stellen jedoch fest, dass die Handschuhmenge kaum abnimmt.<br> 1 Handschuh wurde für den Nordirlandkonflikt mit Freude herausgezogen, da dort eine Beruhigung eingetreten ist. Die Handschuhe werden im Wind hin- und hergewedelt, so dass man den Eindruck haben könnte, dass der erhobene Zeigefinger mahnt, keinen Krieg zu führen. Einige Handschuhe zeigen auch den Stinkefinger.</i> === Forwiisen/Futnooten === * {{commonscat sölring|Hallig Hooge|Hoogi}} * [http://www.hooge.de Touristikbüro Hallig Hooge] * [http://www.halligschule-hooge.de/ Haligskuul fan Hoogi ön't Nat] <references /> [[Kategorie:Haligen]] i7rrb6yle12flbs25fkbhohweoh7ine 281723 281715 2026-05-25T11:39:02Z Murma174 19 281723 wikitext text/x-wiki {{Titel|Hoogi}} * <- '''[[A Huug]]''' (öömrang) {{Sölring}} <br> '''Hoogi''' es en Halig bi Heef. Dit es di gurtist fan tiin [[Haligen]]. Töhop me Nuurđeroog es Hoogi en Gimiindi ön [[Nuurđfriislön]]. ===Geografii=== Tö Hoogi jert uk di Halig Nuurđeroog, wat süđerk liit. Diar uuni niin Mensken. Nuurđeroog jert sent 1909 di [[Foriining Jordsand]], wat diar Fügelsjuts bidreft.<br> Di Hüüsinger fan di Hooger Mensken lii üp tiin Wereven. Üđers üs di üđer Haligen heer Hoogi en stiinern Dik, wat ombi 1,20 m hoog es. Sa kumt dat Weeter diar ek gans sa lecht üp't Lön. Hoogi heer man dach tau bit füf Mool ön't Jaar "Lönöner".<br> Di Halig liit iin ön di Natsjonaalpark bi Heef, man di jert ek diartö. ===Forkiir / Infrastruktuur=== [[File:Oomram Eilun 146.jpg|thumb|200px|En Skep, wat hentö Hoogi faart. ]] [[Datei:Hilligenlei I 2706.jpg|thumb|200px|Di Haligföri "Hilligenlei". <br />Des Föri es aartig wat litjer üs di Skepen, wat twesken Daagibel en di Ailönen faar.]] En [[Föriskep]] faart fan Hoogi hentö't Fastlön en töbeek. <br> Fuar di Persoonenforkiir jeft et uk Skepen, wat fan di Ailönen en fan Schlicksiel diar hen faar. Üp Hoogi mut em me Auto köör, man hat jeft niin Tankstair. Sa skel di Autoköörers üp di Halig langsen wat Bensin of Diesel staan haa.<br> Fuul Forkiir uur uk me di "Hingstbusi", gurt Wainer, want Hingster tii, maakit. Dit es man muar wat fuar di Gasten, fuar jam di Halig tö weegi. Di Baarilir skel ek hol me Auto hentö Hoogi kum. Hat jeft en Koopman, forskelig Gasthüsen, en Sērk en en Skuul üp Hoogi. <br> Fan di Halig ken em me DSL ön't Nat gung. ===Histoorii=== ====Hoogis Röten==== Hat jeft noch forskelig Taachten, hurfan di Naam "Hoogi" kumt. Hat kür sa iinfach wiis üs "hoogi Plaats", aurdat di Halig en bet hooger liit üs di üđern.<br> Bit hentö 1362 es Hoogi en Diil fan di Pelworemer Hiart wesen, wat me tö dat Ailön Strön jerti. Bi di taust Marcellusflöör uur di Halig ofskiart. Di Sērk en di Diken giar diarbi kaput. ====Aarber üp Hoogi==== Fuar lung Jaaren uur üp Hoogi Saalt üt di Öört fan Mērsklön kööket. Di Mensken haa fuar't miist fan di Buererii lewet, en ja et, wat diarfan kām. Di Küen wiar uk wichtig fuar di Wunter, aurdat fan jaar Skit di [[Diten]] maaket uur. Sent di foftiger Jaaren fan't twuntigst Jaarhönert es en bet Turismus diartö kemen.<br> Ön di Somer uur fan di 111 Iinuuners uk mol 165, me di Baarilir töhop. Ön't Jaar kum ombi 90.000 Gasten üp di Halig. ====Hur di Mül henkumt==== Bit hentö di foftiger Jaaren wiar Mül niin Probleem, aurdat fan alis, wat aurblef, jit wat maaket uur kür. Dit hung fuar't miist me di Buererii töhop. Leeterhen uur di Mül da forgreewen, en diarfuar hee ark Werev en Hol ön di Öört. Dit maast ek olter gurt wiis. <br> Me di Leewentsmidel fan't Fastlön uur di Mül aartig wat muar, en wat diarfan aurblef, dat kur em di Küen ek muar dö. Sa kām di Mül iin ön Saken, wat iingreewen uur. <br> Aurdat di Mül jit muar uur, faart em di nü me Containers hentö't Fastlön. ===Mahnendi Fingers=== [[Datei:Hooge Mahnende Finger.png|thumb|320px|Di "mahnend Fingers" fuar di Hooger Skuul.]] Achter di elefst September fan 2001 heer di Hooger Skuulmaister, Uwe Jessel, me sin Skuulsters snakit, hurfuul Krich en Konflikti et dach üp Warel jeft.<br> Ja fent da üt, dat ön masi Stairen sok Swaarheren tö finj sen.<br> Fuar ark Plaats, hurfan em wust, dat diar Krich wiar, uur en iirsern Stang henstelt, hur en Gumihunskuu ön fastmaaket uur.<br> Ja hööpi diarbi, dat ja jens jen Stang achter di üđer üttii ken, wan en Krich töjen giar.<br> Aur di Jaaren es man dach klaar uuren, dat dit gaar ek rocht mener uur.<br> Jen Hunskuu kür ütnemen uur, aurdat di Konflikt ön Nuurđirlön töjen giar. Di Rest staant jit diar (2010), en di sjocht üt, üs wan di Fingers weegi, dat em üppasi skel en niin Krich maaki. '''Di Biskriiwing fan Uwe Jessel (08.11.2010)'''<br> <i>Nun zum Gummihandschuhe - "Mahnmal"<br> Als die Twintowers in sich zusammenbrachen, kam bei uns in der Schule die Frage auf, in welchen Zusammenhängen dererlei Ereignisse stehen mögen. Und wir machten uns u. A. Gedanken, wo überall auf der Welt eigentlich Krisengebiete mit Krieg zu verzeichnen sind. Wir mussten voller Verwunderung feststellen, dass es an vielen Stellen auf der Erde menschliches Leid durch Kriegsumstände gibt. <br> Daraufhin stellten wir für jedes bekannte Kriegsgebiet einen Handschuh auf einem Edelstahlstab auf. Wir verbinden unser Mahnmal mit der Hoffnung immer zwischendurch mal einen Handschuh rausziehen zu können, weil sich etwas im Weltgeschehen geregelt hat. <br> Wir stellen jedoch fest, dass die Handschuhmenge kaum abnimmt.<br> 1 Handschuh wurde für den Nordirlandkonflikt mit Freude herausgezogen, da dort eine Beruhigung eingetreten ist. Die Handschuhe werden im Wind hin- und hergewedelt, so dass man den Eindruck haben könnte, dass der erhobene Zeigefinger mahnt, keinen Krieg zu führen. Einige Handschuhe zeigen auch den Stinkefinger.</i> === Forwiisen/Futnooten === * {{commonscat sölring|Hallig Hooge|Hoogi}} * [http://www.hooge.de Touristikbüro Hallig Hooge] * [http://www.halligschule-hooge.de/ Haligskuul fan Hoogi ön't Nat] <references /> [[Kategorie:Haligen]] r7em5793z6ci31zztyn2fhziyayb0dq 0 55558 281603 281240 2026-05-24T12:18:09Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[A Nääs/E Nees]] efter [[A Nääs/mo]] fersköwen. 281240 wikitext text/x-wiki {{Titel|E Nees}} {{Mooring}} '''E Nees''' as en håli än iinj foon da [[Nordfrasche Ailönje]]. Di håli läit tut sööden foon [[Fäär]] än heet 21 wärwe. Tuhuupe ma [[Üülönj]] as e Nees en gemiind önjt åmt [[Pelwärm]] önj e [[Kris Nordfraschlönj]]. E gemiind heet 121 inboogere (2024)<ref>Statistikamt Nord - Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 3. Quartal 2024: https://www.statistik-nord.de/fileadmin/Dokumente/A_I_2_vj_24-3_Zensus22_SH.pdf</ref>. == Geografii == E Nees as dåt füftgrutst nordfrasch ailönj. Di håli as tuhuupewüksen üt da tra üülje hålie [[e Mjarsch]] önjt weesten, e Nees önjt nordååsten än [[Bütwäil]] önjt söödååsten. Tut norden foon e Nees läit e [[Norderou]], tut sööden e [[Sööderou]]. Tut nordååsten läit [[Üülönj]] amjääwen foon huuger wåt, südåt huum bai [[Tide|läichwååder]] foon [[Doogebel]] üt ouer e slaag eefter e Nees luupe koon. E Nees än Üülönj san deer uk ouer en doom ma e fååstewål ferbünen. == Kwäle == <references /> gxor9wrqm8d04zmauh0riyet9x1hzg0 281710 281603 2026-05-25T11:28:30Z Murma174 19 281710 wikitext text/x-wiki {{Titel|E Nees}} * <- [[A Nääs]] (öömrang) {{Mooring}} <br> '''E Nees''' as en håli än iinj foon da [[Nordfrasche Ailönje]]. Di håli läit tut sööden foon [[Fäär]] än heet 21 wärwe. Tuhuupe ma [[Üülönj]] as e Nees en gemiind önjt åmt [[Pelwärm]] önj e [[Kris Nordfraschlönj]]. E gemiind heet 121 inboogere (2024)<ref>Statistikamt Nord - Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 3. Quartal 2024: https://www.statistik-nord.de/fileadmin/Dokumente/A_I_2_vj_24-3_Zensus22_SH.pdf</ref>. == Geografii == E Nees as dåt füftgrutst nordfrasch ailönj. Di håli as tuhuupewüksen üt da tra üülje hålie [[e Mjarsch]] önjt weesten, e Nees önjt nordååsten än [[Bütwäil]] önjt söödååsten. Tut norden foon e Nees läit e [[Norderou]], tut sööden e [[Sööderou]]. Tut nordååsten läit [[Üülönj]] amjääwen foon huuger wåt, südåt huum bai [[Tide|läichwååder]] foon [[Doogebel]] üt ouer e slaag eefter e Nees luupe koon. E Nees än Üülönj san deer uk ouer en doom ma e fååstewål ferbünen. == Kwäle == <references /> tme83b4650wbwgxqn05bv527rk2wqpo 281719 281710 2026-05-25T11:37:31Z Murma174 19 281719 wikitext text/x-wiki {{Titel|E Nees}} * <- '''[[A Nääs]]''' (öömrang) {{Mooring}} <br> '''E Nees''' as en håli än iinj foon da [[Nordfrasche Ailönje]]. Di håli läit tut sööden foon [[Fäär]] än heet 21 wärwe. Tuhuupe ma [[Üülönj]] as e Nees en gemiind önjt åmt [[Pelwärm]] önj e [[Kris Nordfraschlönj]]. E gemiind heet 121 inboogere (2024)<ref>Statistikamt Nord - Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 3. Quartal 2024: https://www.statistik-nord.de/fileadmin/Dokumente/A_I_2_vj_24-3_Zensus22_SH.pdf</ref>. == Geografii == E Nees as dåt füftgrutst nordfrasch ailönj. Di håli as tuhuupewüksen üt da tra üülje hålie [[e Mjarsch]] önjt weesten, e Nees önjt nordååsten än [[Bütwäil]] önjt söödååsten. Tut norden foon e Nees läit e [[Norderou]], tut sööden e [[Sööderou]]. Tut nordååsten läit [[Üülönj]] amjääwen foon huuger wåt, südåt huum bai [[Tide|läichwååder]] foon [[Doogebel]] üt ouer e slaag eefter e Nees luupe koon. E Nees än Üülönj san deer uk ouer en doom ma e fååstewål ferbünen. == Kwäle == <references /> jnxbkizerg2h34mfinp21aqt1b3n3a7 0 55559 281607 281238 2026-05-24T12:19:04Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[A Nääs/De Nees]] efter [[A Nääs/hf]] fersköwen. 281238 wikitext text/x-wiki {{Titel|De Nees}} {{Haliifreesk}} [[Datei:Langeness in NF.PNG|thumb|'''De Nees''' öön'e Krais Nöördfreesklöön]] '''De Nees''' (uw [[Tutsk]]: ''Langeneß'', uw [[Däänsk|Daonsk]]: ''Langenæs'') is en [[E Haliie|halii]] foon dä [[Nöördfreesk Ailööne]]. Ju lait saalik foon [[Feer]] än heet 21 [[weerw]]e. Ju halii is tohuup mä [[Uallöön]] ok en gemeende öön't [[Amt Polweerm/hf|Amt Pelweerm]] öön'e [[Nöördfreesklöön_(Krais)|Krais Nöördfreesklöön]]. Öön'e gemeende wone 135 jude (2011)<ref>[http://citypopulation.de/en/germany/schleswigholstein/01054__nordfriesland/ ''Nordfriesland'', citypopulation.de]</ref>. ==Geografii== De Nees is dat fuftgrotst nöördfreesk ailöön. Däling bestoont ju halii ut tree'e uale halii'e: [[de Meersk]] öön't wästen, de Nees öön't nöörduusten än [[Butweel]] öön't saaruusten. <div style="clear:both" /div> {{Panoramabil|Langeness.jpg|1200|Panoramabil foon De Nees}} ==Pärsöönlikhaite== * [[Boye Richard Petersen]] (1869-1943), skapskapitään ==Löök ok dir== * [[Stöörmflööd 1962]] ==Kule== <references/> {{Gemeende öön't Amt Polweerm}} [[Kategorie:Halii'e]] 661wfv5wsavn804d7ap4hq7y8yudlyo 281711 281607 2026-05-25T11:28:51Z Murma174 19 281711 wikitext text/x-wiki {{Titel|De Nees}} * <- [[A Nääs]] (öömrang) {{Haliifreesk}} [[Datei:Langeness in NF.PNG|thumb|'''De Nees''' öön'e Krais Nöördfreesklöön]] <br> '''De Nees''' (uw [[Tutsk]]: ''Langeneß'', uw [[Däänsk|Daonsk]]: ''Langenæs'') is en [[E Haliie|halii]] foon dä [[Nöördfreesk Ailööne]]. Ju lait saalik foon [[Feer]] än heet 21 [[weerw]]e. Ju halii is tohuup mä [[Uallöön]] ok en gemeende öön't [[Amt Polweerm/hf|Amt Pelweerm]] öön'e [[Nöördfreesklöön_(Krais)|Krais Nöördfreesklöön]]. Öön'e gemeende wone 135 jude (2011)<ref>[http://citypopulation.de/en/germany/schleswigholstein/01054__nordfriesland/ ''Nordfriesland'', citypopulation.de]</ref>. ==Geografii== De Nees is dat fuftgrotst nöördfreesk ailöön. Däling bestoont ju halii ut tree'e uale halii'e: [[de Meersk]] öön't wästen, de Nees öön't nöörduusten än [[Butweel]] öön't saaruusten. <div style="clear:both" /div> {{Panoramabil|Langeness.jpg|1200|Panoramabil foon De Nees}} ==Pärsöönlikhaite== * [[Boye Richard Petersen]] (1869-1943), skapskapitään ==Löök ok dir== * [[Stöörmflööd 1962]] ==Kule== <references/> {{Gemeende öön't Amt Polweerm}} [[Kategorie:Halii'e]] 1yif6lylf14rbkfgez57rl5gpwecbh5 281720 281711 2026-05-25T11:37:48Z Murma174 19 281720 wikitext text/x-wiki {{Titel|De Nees}} * <- '''[[A Nääs]]''' (öömrang) {{Haliifreesk}} [[Datei:Langeness in NF.PNG|thumb|'''De Nees''' öön'e Krais Nöördfreesklöön]] <br> '''De Nees''' (uw [[Tutsk]]: ''Langeneß'', uw [[Däänsk|Daonsk]]: ''Langenæs'') is en [[E Haliie|halii]] foon dä [[Nöördfreesk Ailööne]]. Ju lait saalik foon [[Feer]] än heet 21 [[weerw]]e. Ju halii is tohuup mä [[Uallöön]] ok en gemeende öön't [[Amt Polweerm/hf|Amt Pelweerm]] öön'e [[Nöördfreesklöön_(Krais)|Krais Nöördfreesklöön]]. Öön'e gemeende wone 135 jude (2011)<ref>[http://citypopulation.de/en/germany/schleswigholstein/01054__nordfriesland/ ''Nordfriesland'', citypopulation.de]</ref>. ==Geografii== De Nees is dat fuftgrotst nöördfreesk ailöön. Däling bestoont ju halii ut tree'e uale halii'e: [[de Meersk]] öön't wästen, de Nees öön't nöörduusten än [[Butweel]] öön't saaruusten. <div style="clear:both" /div> {{Panoramabil|Langeness.jpg|1200|Panoramabil foon De Nees}} ==Pärsöönlikhaite== * [[Boye Richard Petersen]] (1869-1943), skapskapitään ==Löök ok dir== * [[Stöörmflööd 1962]] ==Kule== <references/> {{Gemeende öön't Amt Polweerm}} [[Kategorie:Halii'e]] qg1dj95zlt1yf1sbduvuev4ogl7dbub 0 55561 281712 281247 2026-05-25T11:30:05Z Murma174 19 281712 wikitext text/x-wiki {{Titel|Uallöön}} * <- [[Üülönj]] (mooring) {{Haliifreesk}} '''Uallöön''' (in'e [[13. iirhonert]]: "Ul-laun"; [[tutsk]]: "altes Land"<ref>Kirchengemeinderat Oland: Kleiner Führer durch die Evangelisch-Lutherische St.-Petri-Kirche auf der Hallig Oland</ref>) is en [[hali]] foon dä [[Nöördfreesk Ailööne]]. In'e juunii 2018 laaweden 17 mänskene uw Uallöön. ==Kule== <references /> [[Kategorie:Halii'e]] k32ymc73ch2nz5u1j976e0ftkyuhpf9 281713 281712 2026-05-25T11:30:18Z Murma174 19 281713 wikitext text/x-wiki {{Titel|Uallöön}} * <- [[Üülönj]] (mooring) {{Haliifreesk}} <br> '''Uallöön''' (in'e [[13. iirhonert]]: "Ul-laun"; [[tutsk]]: "altes Land"<ref>Kirchengemeinderat Oland: Kleiner Führer durch die Evangelisch-Lutherische St.-Petri-Kirche auf der Hallig Oland</ref>) is en [[hali]] foon dä [[Nöördfreesk Ailööne]]. In'e juunii 2018 laaweden 17 mänskene uw Uallöön. ==Kule== <references /> [[Kategorie:Halii'e]] njj5adts5pyiv13g2kq3ia1r51h9qod 281718 281713 2026-05-25T11:37:08Z Murma174 19 281718 wikitext text/x-wiki {{Titel|Uallöön}} * <- '''[[Üülönj]]''' (mooring) {{Haliifreesk}} <br> '''Uallöön''' (in'e [[13. iirhonert]]: "Ul-laun"; [[tutsk]]: "altes Land"<ref>Kirchengemeinderat Oland: Kleiner Führer durch die Evangelisch-Lutherische St.-Petri-Kirche auf der Hallig Oland</ref>) is en [[hali]] foon dä [[Nöördfreesk Ailööne]]. In'e juunii 2018 laaweden 17 mänskene uw Uallöön. ==Kule== <references /> [[Kategorie:Halii'e]] 95672zfcl3xzzx2860xavsxn3w2zdbt 0 55565 281626 281277 2026-05-24T15:22:20Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[Hålie/E Haliie]] efter [[Hålie/hf]] fersköwen. 281277 wikitext text/x-wiki {{Titel|E Haliie}} {{Haliifreesk}} '''E Haliie''' sän lidj, ee ooder wääni skotsed marschailööne feer e aawers, wat bai stöörmflööde auerswomed warde kun. Jä laie öön dat nöördfreesk heef bi e aawer foon e [[Nöördsii]] foon [[Sleeswich-Holstian]] än ok bi e aawer foon e sii öön [[Däänemark]]. Et jääft tiin ailööne, wat en krais am dat [[Pelwerem]] Ailöön föörme. Däling wone jude uwe sääben foon e Hallie. E Haliie sän {{Türner|2| * [[De Nees|e Nees]] * [[De Huuge|e Huuge]] * [[De Grööe|e Grööe]] * [[Uallöön]] * [[Lidj Moor]] * [[Hamborger Halii]] * [[Saruug]] * [[Sööfaol]] * [[Nöörderuug]] * [[Haabel]] }} ==Löök ok dir== * [[Stöörmflööd 1962]] 1wjaaklb48f24imb759tntjg3wbblm8 281681 281626 2026-05-25T07:38:34Z Murma174 19 281681 wikitext text/x-wiki {{Titel|E Haliie}} * [[Hålie|<- '''Hålie''']] (mooring) {{Haliifreesk}} '''E Haliie''' sän lidj, ee ooder wääni skotsed marschailööne feer e aawers, wat bai stöörmflööde auerswomed warde kun. Jä laie öön dat nöördfreesk heef bi e aawer foon e [[Nöördsii]] foon [[Sleeswich-Holstian]] än ok bi e aawer foon e sii öön [[Däänemark]]. Et jääft tiin ailööne, wat en krais am dat [[Pelwerem]] Ailöön föörme. Däling wone jude uwe sääben foon e Hallie. E Haliie sän {{Türner|2| * [[De Nees|e Nees]] * [[De Huuge|e Huuge]] * [[De Grööe|e Grööe]] * [[Uallöön]] * [[Lidj Moor]] * [[Hamborger Halii]] * [[Saruug]] * [[Sööfaol]] * [[Nöörderuug]] * [[Haabel]] }} ==Löök ok dir== * [[Stöörmflööd 1962]] s5s22taqvwzr1fr41xuwghjrq26e9ro 0 55566 281630 281280 2026-05-24T15:23:20Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[Hålie/A Halgen]] efter [[Hålie/öö]] fersköwen. 281280 wikitext text/x-wiki {{Titel|A Halgen}} {{Öömrang}} [[Datei:A Halgen.png|thumb|250px|A Halgen (2010).]] [[Image:Halligen 1858.png|thumb|250px|A Halgen am 1850. Däänsk koord faan 1858.]] [[Image:Halligen 1650.png|thumb|250px|A Halgen am 1650.]] <br> Uun [[Nuurdfresklun]] jaft at tjiin '''Halgen''', det san letj [[eilun]]en. Wan'am det rocht beluket, san't man njügen, auer ian diarfaan lunfääst wurden as. Hat het man likes noch "Hamborger Halag". A Halgen san wat apartes, auer jo so liach lei, an jo stun muar üs 40 daar uun't juar oner weeder. Ham sait "[[lunoner]]", wan di "Blank Hans" auer at halag fäärt, ap tu a [[Werew|werwer]] lingt an somtidjs uk iin uun a hüsang lääpt. Det weeder komt oober ei mätians uunluupen. Wan ei aaltuföl sturem as, do koon'am sogoor to fut troch a [[waas]] luup. Diar skal man aleewen hoker mä, diar ham uun a waas ütjkäänt. Hat sjocht diar ei efter ütj, man a [[priil]]en uun a waas kön böös jip wurd, wan a flud komt. Iar hää en halagwerew so ütjsen:<br> Halgen haa man bluas saaltweeder uun hör grünj. Diaram skul'am rinweeeder drank. Uun a maden faan a werew jääw't för a tiiren en eeben küül mä weeder, diar sai's "[[feeting]]" tu. A minsken hed en "soot", det as oober nään rochten [[suas]], man iarer en tank för drankweeder. Üüb a werew lai en hialer rä faan [[diten]], üüb Fer an Oomram saad'am uk [[schaasen]]. Det wiar det ialang för a halagminsken, jodiar diten wiar faan drüget künjoks maaget. Sant 1962 as det leewent üüb a halag aal wat ööders wurden. A hüsang haa efter det grat [[sturemflud]] modern [[oonk]]er füngen, an det drankweeder komt nü för't miast troch röören faan fäästääg. Nei hüsang wurd uk föl huuger an fääster baud üs iar. == Bilen == <gallery> Leuchtturm Oland.jpg|Di iansagst [[ialtürn]] mä [[raidsaag]] uun [[Euroopa]] stäänt üüb [[Ualun]]. </gallery> ==Halagnöömer uun ferskeelag Spriakwiisen== {| class="wikitable" |+''' ''' ! Halagfresk ! Frasch ! Sölring ! Öömrang |- |[[Uallöön]] |[[Üülönj]] |[[Ual Lön]] |[[Ualun]] |- |[[De Nees]] |[[Lungnees]] |[[Lungnees]] |[[A Nääs]] |- |[[De Huuge]] |[[E Huug]] |[[Hoogi]] |[[A Huug]] |- |[[De Grööe]] |[[Grooe]] |[[Gröödi]] |[[A Grööd]] |- |[[Haabel]] |[[Haabel]] |[[Hābel]] |[[Haabel]] |- |? |[[Norderuug]] |[[Nuurđeroog]] |[[Nuurderuug]] |- |? |[[Hamburjer Håli]] |[[Hamburger Halig]] |[[Hamborger Halag]] |- |[[Lätj Moor]] |[[Latj Moos]] |[[Nuurströns Mor]] |[[Letj Muur]] |- |[[Saruug]] |[[Sööderuuge]] |[[Süđeroog]] |[[Söderuug]] |- |? |[[Südfål]] |[[Südfal]] |[[Süüdfaal]] |} == Spreegwurden == * ''Wan a halgen huuch lei, jaft at ring weder''<ref name="spreegwurd">[[Volkert Faltings]] an [[Reinhard Jannen]]: Fering-Öömrang Spreegwurdleksikon, Hüsem 2012</ref> = Ferwisang efter bütjen = *[http://www.nordfriesische-halligen.de Stiftung Nordfriesische Halligen] *[http://www.halligen.de Nordsee-Tourismus-Service] == Kwelen == <references /> [[Category:Halgen| ]] 3e7xg8habwk9l3v59xkbpbpfbkcd8yc 281640 281630 2026-05-24T15:32:02Z Murma174 19 /* Halagnöömer uun ferskeelag Spriakwiisen */ 281640 wikitext text/x-wiki {{Titel|A Halgen}} {{Öömrang}} [[Datei:A Halgen.png|thumb|250px|A Halgen (2010).]] [[Image:Halligen 1858.png|thumb|250px|A Halgen am 1850. Däänsk koord faan 1858.]] [[Image:Halligen 1650.png|thumb|250px|A Halgen am 1650.]] <br> Uun [[Nuurdfresklun]] jaft at tjiin '''Halgen''', det san letj [[eilun]]en. Wan'am det rocht beluket, san't man njügen, auer ian diarfaan lunfääst wurden as. Hat het man likes noch "Hamborger Halag". A Halgen san wat apartes, auer jo so liach lei, an jo stun muar üs 40 daar uun't juar oner weeder. Ham sait "[[lunoner]]", wan di "Blank Hans" auer at halag fäärt, ap tu a [[Werew|werwer]] lingt an somtidjs uk iin uun a hüsang lääpt. Det weeder komt oober ei mätians uunluupen. Wan ei aaltuföl sturem as, do koon'am sogoor to fut troch a [[waas]] luup. Diar skal man aleewen hoker mä, diar ham uun a waas ütjkäänt. Hat sjocht diar ei efter ütj, man a [[priil]]en uun a waas kön böös jip wurd, wan a flud komt. Iar hää en halagwerew so ütjsen:<br> Halgen haa man bluas saaltweeder uun hör grünj. Diaram skul'am rinweeeder drank. Uun a maden faan a werew jääw't för a tiiren en eeben küül mä weeder, diar sai's "[[feeting]]" tu. A minsken hed en "soot", det as oober nään rochten [[suas]], man iarer en tank för drankweeder. Üüb a werew lai en hialer rä faan [[diten]], üüb Fer an Oomram saad'am uk [[schaasen]]. Det wiar det ialang för a halagminsken, jodiar diten wiar faan drüget künjoks maaget. Sant 1962 as det leewent üüb a halag aal wat ööders wurden. A hüsang haa efter det grat [[sturemflud]] modern [[oonk]]er füngen, an det drankweeder komt nü för't miast troch röören faan fäästääg. Nei hüsang wurd uk föl huuger an fääster baud üs iar. == Bilen == <gallery> Leuchtturm Oland.jpg|Di iansagst [[ialtürn]] mä [[raidsaag]] uun [[Euroopa]] stäänt üüb [[Ualun]]. </gallery> ==Halagnöömer uun ferskeelag Spriakwiisen== {| class="wikitable" |+''' ''' ! Halagfresk ! Frasch ! Sölring ! Öömrang |- |[[Uallöön]] |[[Üülönj]] |[[Ual Lön]] |[[Ualun]] |- |[[De Nees]] |[[Lungnees]] |[[Lungnees]] |[[A Nääs]] |- |[[De Huuge]] |[[E Huug]] |[[Hoogi]] |[[A Huug]] |- |[[De Grööe]] |[[Grooe]] |[[Gröödi]] |[[A Grööd]] |- |[[Haabel]] |[[Haabel]] |[[Hābel]] |[[Haabel]] |- |? |[[Norderuug]] |[[Nuurđeroog]] |[[Nuurderuug]] |- |? |[[Hamburjer Håli]] |[[Hamburger Halig]] |[[Hamborger Halag]] |- |[[Lätj Moor]] |[[Latj Moos]] |[[Nuurströns Mor]] |[[Letj Muur]] |- |[[Saruug]] |[[Sööderuuge]] |[[Süđeroog]] |[[Söderuug]] |- |[[Sufaol]] |[[Südfål]] |[[Südfal]] |[[Süüdfaal]] |} == Spreegwurden == * ''Wan a halgen huuch lei, jaft at ring weder''<ref name="spreegwurd">[[Volkert Faltings]] an [[Reinhard Jannen]]: Fering-Öömrang Spreegwurdleksikon, Hüsem 2012</ref> = Ferwisang efter bütjen = *[http://www.nordfriesische-halligen.de Stiftung Nordfriesische Halligen] *[http://www.halligen.de Nordsee-Tourismus-Service] == Kwelen == <references /> [[Category:Halgen| ]] 9mstkv4rhtx08znrrq0gxuio0xh1rrh 281643 281640 2026-05-24T15:34:19Z Murma174 19 /* Halagnöömer uun ferskeelag Spriakwiisen */ 281643 wikitext text/x-wiki {{Titel|A Halgen}} {{Öömrang}} [[Datei:A Halgen.png|thumb|250px|A Halgen (2010).]] [[Image:Halligen 1858.png|thumb|250px|A Halgen am 1850. Däänsk koord faan 1858.]] [[Image:Halligen 1650.png|thumb|250px|A Halgen am 1650.]] <br> Uun [[Nuurdfresklun]] jaft at tjiin '''Halgen''', det san letj [[eilun]]en. Wan'am det rocht beluket, san't man njügen, auer ian diarfaan lunfääst wurden as. Hat het man likes noch "Hamborger Halag". A Halgen san wat apartes, auer jo so liach lei, an jo stun muar üs 40 daar uun't juar oner weeder. Ham sait "[[lunoner]]", wan di "Blank Hans" auer at halag fäärt, ap tu a [[Werew|werwer]] lingt an somtidjs uk iin uun a hüsang lääpt. Det weeder komt oober ei mätians uunluupen. Wan ei aaltuföl sturem as, do koon'am sogoor to fut troch a [[waas]] luup. Diar skal man aleewen hoker mä, diar ham uun a waas ütjkäänt. Hat sjocht diar ei efter ütj, man a [[priil]]en uun a waas kön böös jip wurd, wan a flud komt. Iar hää en halagwerew so ütjsen:<br> Halgen haa man bluas saaltweeder uun hör grünj. Diaram skul'am rinweeeder drank. Uun a maden faan a werew jääw't för a tiiren en eeben küül mä weeder, diar sai's "[[feeting]]" tu. A minsken hed en "soot", det as oober nään rochten [[suas]], man iarer en tank för drankweeder. Üüb a werew lai en hialer rä faan [[diten]], üüb Fer an Oomram saad'am uk [[schaasen]]. Det wiar det ialang för a halagminsken, jodiar diten wiar faan drüget künjoks maaget. Sant 1962 as det leewent üüb a halag aal wat ööders wurden. A hüsang haa efter det grat [[sturemflud]] modern [[oonk]]er füngen, an det drankweeder komt nü för't miast troch röören faan fäästääg. Nei hüsang wurd uk föl huuger an fääster baud üs iar. == Bilen == <gallery> Leuchtturm Oland.jpg|Di iansagst [[ialtürn]] mä [[raidsaag]] uun [[Euroopa]] stäänt üüb [[Ualun]]. </gallery> ==Halagnöömer uun ferskeelag Spriakwiisen== {| class="wikitable" |+''' ''' ! Halagfresk ! Frasch ! Sölring ! Öömrang |- |[[Uallöön]] |[[Üülönj]] |[[Ual Lön]] |[[Ualun]] |- |[[De Nees]] |[[Lungnees]] |[[Lungnees]] |[[A Nääs]] |- |[[De Huuge]] |[[E Huug]] |[[Hoogi]] |[[A Huug]] |- |[[De Grööe]] |[[Grooe]] |[[Gröödi]] |[[A Grööd]] |- |[[Haabel]] |[[Haabel]] |[[Hābel]] |[[Haabel]] |- |? |[[Norderuug]] |[[Nuurđeroog]] |[[Nuurderuug]] |- |? |[[Hamburjer Håli]] |[[Hamburger Halig]] |[[Hamborger Halag]] |- |[[Lätj Moor]] |[[Latj Moos]] |[[Nuurströns Mor]] |[[Letj Muur]] |- |[[Saruug]] |[[Sööderuuge]] |[[Süđeroog]] |[[Söderuug]] |- |[[Sufaol]]/[[Sööfaol]] |[[Südfål]] |[[Südfal]] |[[Süüdfaal]] |} == Spreegwurden == * ''Wan a halgen huuch lei, jaft at ring weder''<ref name="spreegwurd">[[Volkert Faltings]] an [[Reinhard Jannen]]: Fering-Öömrang Spreegwurdleksikon, Hüsem 2012</ref> = Ferwisang efter bütjen = *[http://www.nordfriesische-halligen.de Stiftung Nordfriesische Halligen] *[http://www.halligen.de Nordsee-Tourismus-Service] == Kwelen == <references /> [[Category:Halgen| ]] kka17b7ykw49ok90ks6txpsbh7vnqyj 281647 281643 2026-05-24T15:38:10Z Murma174 19 /* Halagnöömer uun ferskeelag Spriakwiisen */ 281647 wikitext text/x-wiki {{Titel|A Halgen}} {{Öömrang}} [[Datei:A Halgen.png|thumb|250px|A Halgen (2010).]] [[Image:Halligen 1858.png|thumb|250px|A Halgen am 1850. Däänsk koord faan 1858.]] [[Image:Halligen 1650.png|thumb|250px|A Halgen am 1650.]] <br> Uun [[Nuurdfresklun]] jaft at tjiin '''Halgen''', det san letj [[eilun]]en. Wan'am det rocht beluket, san't man njügen, auer ian diarfaan lunfääst wurden as. Hat het man likes noch "Hamborger Halag". A Halgen san wat apartes, auer jo so liach lei, an jo stun muar üs 40 daar uun't juar oner weeder. Ham sait "[[lunoner]]", wan di "Blank Hans" auer at halag fäärt, ap tu a [[Werew|werwer]] lingt an somtidjs uk iin uun a hüsang lääpt. Det weeder komt oober ei mätians uunluupen. Wan ei aaltuföl sturem as, do koon'am sogoor to fut troch a [[waas]] luup. Diar skal man aleewen hoker mä, diar ham uun a waas ütjkäänt. Hat sjocht diar ei efter ütj, man a [[priil]]en uun a waas kön böös jip wurd, wan a flud komt. Iar hää en halagwerew so ütjsen:<br> Halgen haa man bluas saaltweeder uun hör grünj. Diaram skul'am rinweeeder drank. Uun a maden faan a werew jääw't för a tiiren en eeben küül mä weeder, diar sai's "[[feeting]]" tu. A minsken hed en "soot", det as oober nään rochten [[suas]], man iarer en tank för drankweeder. Üüb a werew lai en hialer rä faan [[diten]], üüb Fer an Oomram saad'am uk [[schaasen]]. Det wiar det ialang för a halagminsken, jodiar diten wiar faan drüget künjoks maaget. Sant 1962 as det leewent üüb a halag aal wat ööders wurden. A hüsang haa efter det grat [[sturemflud]] modern [[oonk]]er füngen, an det drankweeder komt nü för't miast troch röören faan fäästääg. Nei hüsang wurd uk föl huuger an fääster baud üs iar. == Bilen == <gallery> Leuchtturm Oland.jpg|Di iansagst [[ialtürn]] mä [[raidsaag]] uun [[Euroopa]] stäänt üüb [[Ualun]]. </gallery> ==Halagnöömer uun ferskeelag Spriakwiisen== {| class="wikitable" |+''' ''' ! Halagfresk ! Frasch ! Sölring ! Öömrang |- |[[Uallöön]] |[[Üülönj]] |[[Ual Lön]] |[[Ualun]] |- |[[De Nees]] |[[Lungnees]] |[[Lungnees]] |[[A Nääs]] |- |[[De Huuge]] |[[E Huug]] |[[Hoogi]] |[[A Huug]] |- |[[De Grööe]] |[[Grooe]] |[[Gröödi]] |[[A Grööd]] |- |[[Haabel]] |[[Haabel]] |[[Hābel]] |[[Haabel]] |- |[[Nöörduug]] |[[Norderuug]] |[[Nuurđeroog]] |[[Nuurderuug]] |- |? |[[Hamburjer Håli]] |[[Hamburger Halig]] |[[Hamborger Halag]] |- |[[Lätj Moor]] |[[Latj Moos]] |[[Nuurströns Mor]] |[[Letj Muur]] |- |[[Saruug]] |[[Sööderuuge]] |[[Süđeroog]] |[[Söderuug]] |- |[[Sufaol]]/[[Sööfaol]] |[[Südfål]] |[[Südfal]] |[[Süüdfaal]] |} == Spreegwurden == * ''Wan a halgen huuch lei, jaft at ring weder''<ref name="spreegwurd">[[Volkert Faltings]] an [[Reinhard Jannen]]: Fering-Öömrang Spreegwurdleksikon, Hüsem 2012</ref> = Ferwisang efter bütjen = *[http://www.nordfriesische-halligen.de Stiftung Nordfriesische Halligen] *[http://www.halligen.de Nordsee-Tourismus-Service] == Kwelen == <references /> [[Category:Halgen| ]] r2oeozni8jfdye13c7pd8341oa00xp4 281650 281647 2026-05-24T15:40:20Z Murma174 19 /* Halagnöömer uun ferskeelag Spriakwiisen */ 281650 wikitext text/x-wiki {{Titel|A Halgen}} {{Öömrang}} [[Datei:A Halgen.png|thumb|250px|A Halgen (2010).]] [[Image:Halligen 1858.png|thumb|250px|A Halgen am 1850. Däänsk koord faan 1858.]] [[Image:Halligen 1650.png|thumb|250px|A Halgen am 1650.]] <br> Uun [[Nuurdfresklun]] jaft at tjiin '''Halgen''', det san letj [[eilun]]en. Wan'am det rocht beluket, san't man njügen, auer ian diarfaan lunfääst wurden as. Hat het man likes noch "Hamborger Halag". A Halgen san wat apartes, auer jo so liach lei, an jo stun muar üs 40 daar uun't juar oner weeder. Ham sait "[[lunoner]]", wan di "Blank Hans" auer at halag fäärt, ap tu a [[Werew|werwer]] lingt an somtidjs uk iin uun a hüsang lääpt. Det weeder komt oober ei mätians uunluupen. Wan ei aaltuföl sturem as, do koon'am sogoor to fut troch a [[waas]] luup. Diar skal man aleewen hoker mä, diar ham uun a waas ütjkäänt. Hat sjocht diar ei efter ütj, man a [[priil]]en uun a waas kön böös jip wurd, wan a flud komt. Iar hää en halagwerew so ütjsen:<br> Halgen haa man bluas saaltweeder uun hör grünj. Diaram skul'am rinweeeder drank. Uun a maden faan a werew jääw't för a tiiren en eeben küül mä weeder, diar sai's "[[feeting]]" tu. A minsken hed en "soot", det as oober nään rochten [[suas]], man iarer en tank för drankweeder. Üüb a werew lai en hialer rä faan [[diten]], üüb Fer an Oomram saad'am uk [[schaasen]]. Det wiar det ialang för a halagminsken, jodiar diten wiar faan drüget künjoks maaget. Sant 1962 as det leewent üüb a halag aal wat ööders wurden. A hüsang haa efter det grat [[sturemflud]] modern [[oonk]]er füngen, an det drankweeder komt nü för't miast troch röören faan fäästääg. Nei hüsang wurd uk föl huuger an fääster baud üs iar. == Bilen == <gallery> Leuchtturm Oland.jpg|Di iansagst [[ialtürn]] mä [[raidsaag]] uun [[Euroopa]] stäänt üüb [[Ualun]]. </gallery> ==Halagnöömer uun ferskeelag Spriakwiisen== {| class="wikitable" |+''' ''' ! Halagfresk ! Frasch ! Sölring ! Öömrang |- |[[Uallöön]] |[[Üülönj]] |[[Ual Lön]] |[[Ualun]] |- |[[De Nees]] |[[Lungnees]] |[[Lungnees]] |[[A Nääs]] |- |[[De Huuge]] |[[E Huug]] |[[Hoogi]] |[[A Huug]] |- |[[De Grööe]] |[[Grooe]] |[[Gröödi]] |[[A Grööd]] |- |[[Haabel]] |[[Haabel]] |[[Hābel]] |[[Haabel]] |- |[[Nöörduug]] |[[Norderuug]] |[[Nuurđeroog]] |[[Nuurderuug]] |- |[[Hamborger Halii]] |[[Hamburjer Håli]] |[[Hamburger Halig]] |[[Hamborger Halag]] |- |[[Lätj Moor]] |[[Latj Moos]] |[[Nuurströns Mor]] |[[Letj Muur]] |- |[[Saruug]] |[[Sööderuuge]] |[[Süđeroog]] |[[Söderuug]] |- |[[Sufaol]]/[[Sööfaol]] |[[Südfål]] |[[Südfal]] |[[Süüdfaal]] |} == Spreegwurden == * ''Wan a halgen huuch lei, jaft at ring weder''<ref name="spreegwurd">[[Volkert Faltings]] an [[Reinhard Jannen]]: Fering-Öömrang Spreegwurdleksikon, Hüsem 2012</ref> = Ferwisang efter bütjen = *[http://www.nordfriesische-halligen.de Stiftung Nordfriesische Halligen] *[http://www.halligen.de Nordsee-Tourismus-Service] == Kwelen == <references /> [[Category:Halgen| ]] 542gzmyp79gw47tr69acya6pa969mps 281682 281650 2026-05-25T07:38:53Z Murma174 19 281682 wikitext text/x-wiki {{Titel|A Halgen}} * [[Hålie|<- '''Hålie''']] (mooring) {{Öömrang}} [[Datei:A Halgen.png|thumb|250px|A Halgen (2010).]] [[Image:Halligen 1858.png|thumb|250px|A Halgen am 1850. Däänsk koord faan 1858.]] [[Image:Halligen 1650.png|thumb|250px|A Halgen am 1650.]] <br> Uun [[Nuurdfresklun]] jaft at tjiin '''Halgen''', det san letj [[eilun]]en. Wan'am det rocht beluket, san't man njügen, auer ian diarfaan lunfääst wurden as. Hat het man likes noch "Hamborger Halag". A Halgen san wat apartes, auer jo so liach lei, an jo stun muar üs 40 daar uun't juar oner weeder. Ham sait "[[lunoner]]", wan di "Blank Hans" auer at halag fäärt, ap tu a [[Werew|werwer]] lingt an somtidjs uk iin uun a hüsang lääpt. Det weeder komt oober ei mätians uunluupen. Wan ei aaltuföl sturem as, do koon'am sogoor to fut troch a [[waas]] luup. Diar skal man aleewen hoker mä, diar ham uun a waas ütjkäänt. Hat sjocht diar ei efter ütj, man a [[priil]]en uun a waas kön böös jip wurd, wan a flud komt. Iar hää en halagwerew so ütjsen:<br> Halgen haa man bluas saaltweeder uun hör grünj. Diaram skul'am rinweeeder drank. Uun a maden faan a werew jääw't för a tiiren en eeben küül mä weeder, diar sai's "[[feeting]]" tu. A minsken hed en "soot", det as oober nään rochten [[suas]], man iarer en tank för drankweeder. Üüb a werew lai en hialer rä faan [[diten]], üüb Fer an Oomram saad'am uk [[schaasen]]. Det wiar det ialang för a halagminsken, jodiar diten wiar faan drüget künjoks maaget. Sant 1962 as det leewent üüb a halag aal wat ööders wurden. A hüsang haa efter det grat [[sturemflud]] modern [[oonk]]er füngen, an det drankweeder komt nü för't miast troch röören faan fäästääg. Nei hüsang wurd uk föl huuger an fääster baud üs iar. == Bilen == <gallery> Leuchtturm Oland.jpg|Di iansagst [[ialtürn]] mä [[raidsaag]] uun [[Euroopa]] stäänt üüb [[Ualun]]. </gallery> ==Halagnöömer uun ferskeelag Spriakwiisen== {| class="wikitable" |+''' ''' ! Halagfresk ! Frasch ! Sölring ! Öömrang |- |[[Uallöön]] |[[Üülönj]] |[[Ual Lön]] |[[Ualun]] |- |[[De Nees]] |[[Lungnees]] |[[Lungnees]] |[[A Nääs]] |- |[[De Huuge]] |[[E Huug]] |[[Hoogi]] |[[A Huug]] |- |[[De Grööe]] |[[Grooe]] |[[Gröödi]] |[[A Grööd]] |- |[[Haabel]] |[[Haabel]] |[[Hābel]] |[[Haabel]] |- |[[Nöörduug]] |[[Norderuug]] |[[Nuurđeroog]] |[[Nuurderuug]] |- |[[Hamborger Halii]] |[[Hamburjer Håli]] |[[Hamburger Halig]] |[[Hamborger Halag]] |- |[[Lätj Moor]] |[[Latj Moos]] |[[Nuurströns Mor]] |[[Letj Muur]] |- |[[Saruug]] |[[Sööderuuge]] |[[Süđeroog]] |[[Söderuug]] |- |[[Sufaol]]/[[Sööfaol]] |[[Südfål]] |[[Südfal]] |[[Süüdfaal]] |} == Spreegwurden == * ''Wan a halgen huuch lei, jaft at ring weder''<ref name="spreegwurd">[[Volkert Faltings]] an [[Reinhard Jannen]]: Fering-Öömrang Spreegwurdleksikon, Hüsem 2012</ref> = Ferwisang efter bütjen = *[http://www.nordfriesische-halligen.de Stiftung Nordfriesische Halligen] *[http://www.halligen.de Nordsee-Tourismus-Service] == Kwelen == <references /> [[Category:Halgen| ]] 2lw3mymn8zic62y8jvrv1xbhzk38t0v 0 55567 281636 281293 2026-05-24T15:25:15Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[Hålie/Di Haligen]] efter [[Hålie/sö]] fersköwen. 281281 wikitext text/x-wiki {{Titel|Haligen}} {{Sölring}} [[Datei:Di Haligen.png|300px|thumb|right|Halignoomen üp Sölring (2010).]] [[Image:Halligen 1650.png|thumb|Di Haligen am 1650.]] <br> Ön Nuurdfriislön jeft et tien '''Haligen'''. Wan em dit rocht biluket, sen't bluat jit niigen, aurdat jen diarfan lönfast uuren es. <br>Di jit man dach jit "Hamburger Halig". En Halig es wat Aparts, aurdat di rocht liig lair, en di staant aftinoch aur 40 Daagen fan't Jaar öner Weeter. <br> Em sair "Lönöner", wan di "Blanki Hans" aur di hiili Halig faart, āp tö di Werewer giar en somtirs uk iin ön di Hüüsingen lapt. <br> Dit Weeter kumt man ek metjens önlaapen. Wan ek olterfuul Storem es, da ken em sagaar tö Foot bi di Heef gung. <br>Dit diari skel em man ek aliining maaki, diar skel langsen en Föörer me up Wai, wat Biskiir weet aur di Heef. <br> Dit diari sjocht ja ek sa üt, man di Priilen ken mal diip uur, wan di Flöör kumt!<br><br> Jer heer en Haligwerev sa ütsen: <br> Haligen haa bluat Saaltweeter iin ön jaar Grün. Diaraur skul em Riinweeter drink:<br> En Feeting, en iipen Kuul me Weeter, wiar fuar di Diiren, en en "Sood", en Zisterni me Drinkweeter fuar di Mensken, lair ön di Meren fan di Werev. <br><br>Üp di Werev lair en lung Reeg fan [[Diten]]. <br>Dit wiar di Jöling fuar di Haligmensken, di Diten waar fan Küskit maaket. <br><br> Sent 1961 es dit wat üđers uuren, aurdat di Hüüsingen achter di Storemflöör fan 1962 moderni Aunern fingen haa. <br>Weeter kumt nü fuar't miist döör Röören fan't Fastlön.<br>Di nii Hüüsingen sen fuul hooger en faster becht üs jerer. == Halignaamen ön forskelig Spreekwiisen == [[Datei:Leuchtturm Oland.jpg|thumb|right|Di iinsig Füürtorn me Stretaak ön Euroopa staant üp Ual Lön.]] {| class="wikitable" |+''' Halignaamen ön forskelig Spreekwiisen ''' ! Haligfreesk ! Mooring ! Sölring ! Aamring |- |[[Uallöön]] |[[Üülönj]] |[[Ual Lön]] |[[Ualun]] |- |[[De Nees]] |[[Lungnees]] |[[Lungnees]] |[[A Nääs]] |- |[[De Huuge]] |[[E Huug]] |[[Hoogi]] |[[A Huug]] |- |[[De Grööe]] |[[Grooe]] |[[Gröödi]] |[[A Grööd]] |- |[[Haabel]] |[[Haabel]] |[[Hābel]] |[[Haabel]] |- |? |[[Norderuug]] |[[Nuurđeroog]] |[[Nuurderuug]] |- |? |[[Hamburjer Håli]] |[[Hamburger Halig]] |[[Hamborger Halag]] |- |[[Lätj Moor]] |[[Latj Moos]] |[[Nuurströns Mor]] |[[Letj Muur]] |- |[[Saruug]] |[[Sööderuuge]] |[[Süđeroog]] |[[Söderuug]] |- |? |[[Südfål]] |[[Südfal]] |[[Süüdfaal]] |} = Forwiisen = *[http://www.nordfriesische-halligen.de Stiftung Nordfriesische Halligen] *[http://www.halligen.de Nordsee-Tourismus-Service] [[Category:Haligen| ]] sia7nbciirihe3bflnbhptvh1s7qhhx 281641 281636 2026-05-24T15:32:57Z Murma174 19 /* Halignaamen ön forskelig Spreekwiisen */ 281641 wikitext text/x-wiki {{Titel|Haligen}} {{Sölring}} [[Datei:Di Haligen.png|300px|thumb|right|Halignoomen üp Sölring (2010).]] [[Image:Halligen 1650.png|thumb|Di Haligen am 1650.]] <br> Ön Nuurdfriislön jeft et tien '''Haligen'''. Wan em dit rocht biluket, sen't bluat jit niigen, aurdat jen diarfan lönfast uuren es. <br>Di jit man dach jit "Hamburger Halig". En Halig es wat Aparts, aurdat di rocht liig lair, en di staant aftinoch aur 40 Daagen fan't Jaar öner Weeter. <br> Em sair "Lönöner", wan di "Blanki Hans" aur di hiili Halig faart, āp tö di Werewer giar en somtirs uk iin ön di Hüüsingen lapt. <br> Dit Weeter kumt man ek metjens önlaapen. Wan ek olterfuul Storem es, da ken em sagaar tö Foot bi di Heef gung. <br>Dit diari skel em man ek aliining maaki, diar skel langsen en Föörer me up Wai, wat Biskiir weet aur di Heef. <br> Dit diari sjocht ja ek sa üt, man di Priilen ken mal diip uur, wan di Flöör kumt!<br><br> Jer heer en Haligwerev sa ütsen: <br> Haligen haa bluat Saaltweeter iin ön jaar Grün. Diaraur skul em Riinweeter drink:<br> En Feeting, en iipen Kuul me Weeter, wiar fuar di Diiren, en en "Sood", en Zisterni me Drinkweeter fuar di Mensken, lair ön di Meren fan di Werev. <br><br>Üp di Werev lair en lung Reeg fan [[Diten]]. <br>Dit wiar di Jöling fuar di Haligmensken, di Diten waar fan Küskit maaket. <br><br> Sent 1961 es dit wat üđers uuren, aurdat di Hüüsingen achter di Storemflöör fan 1962 moderni Aunern fingen haa. <br>Weeter kumt nü fuar't miist döör Röören fan't Fastlön.<br>Di nii Hüüsingen sen fuul hooger en faster becht üs jerer. == Halignaamen ön forskelig Spreekwiisen == [[Datei:Leuchtturm Oland.jpg|thumb|right|Di iinsig Füürtorn me Stretaak ön Euroopa staant üp Ual Lön.]] {| class="wikitable" |+''' Halignaamen ön forskelig Spreekwiisen ''' ! Haligfreesk ! Mooring ! Sölring ! Aamring |- |[[Uallöön]] |[[Üülönj]] |[[Ual Lön]] |[[Ualun]] |- |[[De Nees]] |[[Lungnees]] |[[Lungnees]] |[[A Nääs]] |- |[[De Huuge]] |[[E Huug]] |[[Hoogi]] |[[A Huug]] |- |[[De Grööe]] |[[Grooe]] |[[Gröödi]] |[[A Grööd]] |- |[[Haabel]] |[[Haabel]] |[[Hābel]] |[[Haabel]] |- |? |[[Norderuug]] |[[Nuurđeroog]] |[[Nuurderuug]] |- |? |[[Hamburjer Håli]] |[[Hamburger Halig]] |[[Hamborger Halag]] |- |[[Lätj Moor]] |[[Latj Moos]] |[[Nuurströns Mor]] |[[Letj Muur]] |- |[[Saruug]] |[[Sööderuuge]] |[[Süđeroog]] |[[Söderuug]] |- |[[Sufaol]] |[[Südfål]] |[[Südfal]] |[[Süüdfaal]] |} = Forwiisen = *[http://www.nordfriesische-halligen.de Stiftung Nordfriesische Halligen] *[http://www.halligen.de Nordsee-Tourismus-Service] [[Category:Haligen| ]] 1qx0x0otxfxn5qtn13vrw3quiw5uzdt 281642 281641 2026-05-24T15:33:55Z Murma174 19 /* Halignaamen ön forskelig Spreekwiisen */ 281642 wikitext text/x-wiki {{Titel|Haligen}} {{Sölring}} [[Datei:Di Haligen.png|300px|thumb|right|Halignoomen üp Sölring (2010).]] [[Image:Halligen 1650.png|thumb|Di Haligen am 1650.]] <br> Ön Nuurdfriislön jeft et tien '''Haligen'''. Wan em dit rocht biluket, sen't bluat jit niigen, aurdat jen diarfan lönfast uuren es. <br>Di jit man dach jit "Hamburger Halig". En Halig es wat Aparts, aurdat di rocht liig lair, en di staant aftinoch aur 40 Daagen fan't Jaar öner Weeter. <br> Em sair "Lönöner", wan di "Blanki Hans" aur di hiili Halig faart, āp tö di Werewer giar en somtirs uk iin ön di Hüüsingen lapt. <br> Dit Weeter kumt man ek metjens önlaapen. Wan ek olterfuul Storem es, da ken em sagaar tö Foot bi di Heef gung. <br>Dit diari skel em man ek aliining maaki, diar skel langsen en Föörer me up Wai, wat Biskiir weet aur di Heef. <br> Dit diari sjocht ja ek sa üt, man di Priilen ken mal diip uur, wan di Flöör kumt!<br><br> Jer heer en Haligwerev sa ütsen: <br> Haligen haa bluat Saaltweeter iin ön jaar Grün. Diaraur skul em Riinweeter drink:<br> En Feeting, en iipen Kuul me Weeter, wiar fuar di Diiren, en en "Sood", en Zisterni me Drinkweeter fuar di Mensken, lair ön di Meren fan di Werev. <br><br>Üp di Werev lair en lung Reeg fan [[Diten]]. <br>Dit wiar di Jöling fuar di Haligmensken, di Diten waar fan Küskit maaket. <br><br> Sent 1961 es dit wat üđers uuren, aurdat di Hüüsingen achter di Storemflöör fan 1962 moderni Aunern fingen haa. <br>Weeter kumt nü fuar't miist döör Röören fan't Fastlön.<br>Di nii Hüüsingen sen fuul hooger en faster becht üs jerer. == Halignaamen ön forskelig Spreekwiisen == [[Datei:Leuchtturm Oland.jpg|thumb|right|Di iinsig Füürtorn me Stretaak ön Euroopa staant üp Ual Lön.]] {| class="wikitable" |+''' Halignaamen ön forskelig Spreekwiisen ''' ! Haligfreesk ! Mooring ! Sölring ! Aamring |- |[[Uallöön]] |[[Üülönj]] |[[Ual Lön]] |[[Ualun]] |- |[[De Nees]] |[[Lungnees]] |[[Lungnees]] |[[A Nääs]] |- |[[De Huuge]] |[[E Huug]] |[[Hoogi]] |[[A Huug]] |- |[[De Grööe]] |[[Grooe]] |[[Gröödi]] |[[A Grööd]] |- |[[Haabel]] |[[Haabel]] |[[Hābel]] |[[Haabel]] |- |? |[[Norderuug]] |[[Nuurđeroog]] |[[Nuurderuug]] |- |? |[[Hamburjer Håli]] |[[Hamburger Halig]] |[[Hamborger Halag]] |- |[[Lätj Moor]] |[[Latj Moos]] |[[Nuurströns Mor]] |[[Letj Muur]] |- |[[Saruug]] |[[Sööderuuge]] |[[Süđeroog]] |[[Söderuug]] |- |[[Sufaol]]/[[Sööfaol]] |[[Südfål]] |[[Südfal]] |[[Süüdfaal]] |} = Forwiisen = *[http://www.nordfriesische-halligen.de Stiftung Nordfriesische Halligen] *[http://www.halligen.de Nordsee-Tourismus-Service] [[Category:Haligen| ]] n7pvzz3ao2rzmt7qb8jdow6adhve8m0 281648 281642 2026-05-24T15:38:30Z Murma174 19 /* Halignaamen ön forskelig Spreekwiisen */ 281648 wikitext text/x-wiki {{Titel|Haligen}} {{Sölring}} [[Datei:Di Haligen.png|300px|thumb|right|Halignoomen üp Sölring (2010).]] [[Image:Halligen 1650.png|thumb|Di Haligen am 1650.]] <br> Ön Nuurdfriislön jeft et tien '''Haligen'''. Wan em dit rocht biluket, sen't bluat jit niigen, aurdat jen diarfan lönfast uuren es. <br>Di jit man dach jit "Hamburger Halig". En Halig es wat Aparts, aurdat di rocht liig lair, en di staant aftinoch aur 40 Daagen fan't Jaar öner Weeter. <br> Em sair "Lönöner", wan di "Blanki Hans" aur di hiili Halig faart, āp tö di Werewer giar en somtirs uk iin ön di Hüüsingen lapt. <br> Dit Weeter kumt man ek metjens önlaapen. Wan ek olterfuul Storem es, da ken em sagaar tö Foot bi di Heef gung. <br>Dit diari skel em man ek aliining maaki, diar skel langsen en Föörer me up Wai, wat Biskiir weet aur di Heef. <br> Dit diari sjocht ja ek sa üt, man di Priilen ken mal diip uur, wan di Flöör kumt!<br><br> Jer heer en Haligwerev sa ütsen: <br> Haligen haa bluat Saaltweeter iin ön jaar Grün. Diaraur skul em Riinweeter drink:<br> En Feeting, en iipen Kuul me Weeter, wiar fuar di Diiren, en en "Sood", en Zisterni me Drinkweeter fuar di Mensken, lair ön di Meren fan di Werev. <br><br>Üp di Werev lair en lung Reeg fan [[Diten]]. <br>Dit wiar di Jöling fuar di Haligmensken, di Diten waar fan Küskit maaket. <br><br> Sent 1961 es dit wat üđers uuren, aurdat di Hüüsingen achter di Storemflöör fan 1962 moderni Aunern fingen haa. <br>Weeter kumt nü fuar't miist döör Röören fan't Fastlön.<br>Di nii Hüüsingen sen fuul hooger en faster becht üs jerer. == Halignaamen ön forskelig Spreekwiisen == [[Datei:Leuchtturm Oland.jpg|thumb|right|Di iinsig Füürtorn me Stretaak ön Euroopa staant üp Ual Lön.]] {| class="wikitable" |+''' Halignaamen ön forskelig Spreekwiisen ''' ! Haligfreesk ! Mooring ! Sölring ! Aamring |- |[[Uallöön]] |[[Üülönj]] |[[Ual Lön]] |[[Ualun]] |- |[[De Nees]] |[[Lungnees]] |[[Lungnees]] |[[A Nääs]] |- |[[De Huuge]] |[[E Huug]] |[[Hoogi]] |[[A Huug]] |- |[[De Grööe]] |[[Grooe]] |[[Gröödi]] |[[A Grööd]] |- |[[Haabel]] |[[Haabel]] |[[Hābel]] |[[Haabel]] |- |[[Nöörduug]] |[[Norderuug]] |[[Nuurđeroog]] |[[Nuurderuug]] |- |? |[[Hamburjer Håli]] |[[Hamburger Halig]] |[[Hamborger Halag]] |- |[[Lätj Moor]] |[[Latj Moos]] |[[Nuurströns Mor]] |[[Letj Muur]] |- |[[Saruug]] |[[Sööderuuge]] |[[Süđeroog]] |[[Söderuug]] |- |[[Sufaol]]/[[Sööfaol]] |[[Südfål]] |[[Südfal]] |[[Süüdfaal]] |} = Forwiisen = *[http://www.nordfriesische-halligen.de Stiftung Nordfriesische Halligen] *[http://www.halligen.de Nordsee-Tourismus-Service] [[Category:Haligen| ]] 96mnmqbrkrlsemf9grh9dii9boajdod 281649 281648 2026-05-24T15:40:01Z Murma174 19 281649 wikitext text/x-wiki {{Titel|Haligen}} {{Sölring}} [[Datei:Di Haligen.png|300px|thumb|right|Halignoomen üp Sölring (2010).]] [[Image:Halligen 1650.png|thumb|Di Haligen am 1650.]] <br> Ön Nuurdfriislön jeft et tien '''Haligen'''. Wan em dit rocht biluket, sen't bluat jit niigen, aurdat jen diarfan lönfast uuren es. <br>Di jit man dach jit "Hamburger Halig". En Halig es wat Aparts, aurdat di rocht liig lair, en di staant aftinoch aur 40 Daagen fan't Jaar öner Weeter. <br> Em sair "Lönöner", wan di "Blanki Hans" aur di hiili Halig faart, āp tö di Werewer giar en somtirs uk iin ön di Hüüsingen lapt. <br> Dit Weeter kumt man ek metjens önlaapen. Wan ek olterfuul Storem es, da ken em sagaar tö Foot bi di Heef gung. <br>Dit diari skel em man ek aliining maaki, diar skel langsen en Föörer me up Wai, wat Biskiir weet aur di Heef. <br> Dit diari sjocht ja ek sa üt, man di Priilen ken mal diip uur, wan di Flöör kumt!<br><br> Jer heer en Haligwerev sa ütsen: <br> Haligen haa bluat Saaltweeter iin ön jaar Grün. Diaraur skul em Riinweeter drink:<br> En Feeting, en iipen Kuul me Weeter, wiar fuar di Diiren, en en "Sood", en Zisterni me Drinkweeter fuar di Mensken, lair ön di Meren fan di Werev. <br><br>Üp di Werev lair en lung Reeg fan [[Diten]]. <br>Dit wiar di Jöling fuar di Haligmensken, di Diten waar fan Küskit maaket. <br><br> Sent 1961 es dit wat üđers uuren, aurdat di Hüüsingen achter di Storemflöör fan 1962 moderni Aunern fingen haa. <br>Weeter kumt nü fuar't miist döör Röören fan't Fastlön.<br>Di nii Hüüsingen sen fuul hooger en faster becht üs jerer. == Halignaamen ön forskelig Spreekwiisen == [[Datei:Leuchtturm Oland.jpg|thumb|right|Di iinsig Füürtorn me Stretaak ön Euroopa staant üp Ual Lön.]] {| class="wikitable" |+''' Halignaamen ön forskelig Spreekwiisen ''' ! Haligfreesk ! Mooring ! Sölring ! Aamring |- |[[Uallöön]] |[[Üülönj]] |[[Ual Lön]] |[[Ualun]] |- |[[De Nees]] |[[Lungnees]] |[[Lungnees]] |[[A Nääs]] |- |[[De Huuge]] |[[E Huug]] |[[Hoogi]] |[[A Huug]] |- |[[De Grööe]] |[[Grooe]] |[[Gröödi]] |[[A Grööd]] |- |[[Haabel]] |[[Haabel]] |[[Hābel]] |[[Haabel]] |- |[[Nöörduug]] |[[Norderuug]] |[[Nuurđeroog]] |[[Nuurderuug]] |- |[[Hamborger Halii]] |[[Hamburjer Håli]] |[[Hamburger Halig]] |[[Hamborger Halag]] |- |[[Lätj Moor]] |[[Latj Moos]] |[[Nuurströns Mor]] |[[Letj Muur]] |- |[[Saruug]] |[[Sööderuuge]] |[[Süđeroog]] |[[Söderuug]] |- |[[Sufaol]]/[[Sööfaol]] |[[Südfål]] |[[Südfal]] |[[Süüdfaal]] |} = Forwiisen = *[http://www.nordfriesische-halligen.de Stiftung Nordfriesische Halligen] *[http://www.halligen.de Nordsee-Tourismus-Service] [[Category:Haligen| ]] p34gaj9jxi1b0v3z4ihf8pbhf4f95iu 281683 281649 2026-05-25T07:39:10Z Murma174 19 281683 wikitext text/x-wiki {{Titel|Haligen}} * [[Hålie|<- '''Hålie''']] (mooring) {{Sölring}} [[Datei:Di Haligen.png|300px|thumb|right|Halignoomen üp Sölring (2010).]] [[Image:Halligen 1650.png|thumb|Di Haligen am 1650.]] <br> Ön Nuurdfriislön jeft et tien '''Haligen'''. Wan em dit rocht biluket, sen't bluat jit niigen, aurdat jen diarfan lönfast uuren es. <br>Di jit man dach jit "Hamburger Halig". En Halig es wat Aparts, aurdat di rocht liig lair, en di staant aftinoch aur 40 Daagen fan't Jaar öner Weeter. <br> Em sair "Lönöner", wan di "Blanki Hans" aur di hiili Halig faart, āp tö di Werewer giar en somtirs uk iin ön di Hüüsingen lapt. <br> Dit Weeter kumt man ek metjens önlaapen. Wan ek olterfuul Storem es, da ken em sagaar tö Foot bi di Heef gung. <br>Dit diari skel em man ek aliining maaki, diar skel langsen en Föörer me up Wai, wat Biskiir weet aur di Heef. <br> Dit diari sjocht ja ek sa üt, man di Priilen ken mal diip uur, wan di Flöör kumt!<br><br> Jer heer en Haligwerev sa ütsen: <br> Haligen haa bluat Saaltweeter iin ön jaar Grün. Diaraur skul em Riinweeter drink:<br> En Feeting, en iipen Kuul me Weeter, wiar fuar di Diiren, en en "Sood", en Zisterni me Drinkweeter fuar di Mensken, lair ön di Meren fan di Werev. <br><br>Üp di Werev lair en lung Reeg fan [[Diten]]. <br>Dit wiar di Jöling fuar di Haligmensken, di Diten waar fan Küskit maaket. <br><br> Sent 1961 es dit wat üđers uuren, aurdat di Hüüsingen achter di Storemflöör fan 1962 moderni Aunern fingen haa. <br>Weeter kumt nü fuar't miist döör Röören fan't Fastlön.<br>Di nii Hüüsingen sen fuul hooger en faster becht üs jerer. == Halignaamen ön forskelig Spreekwiisen == [[Datei:Leuchtturm Oland.jpg|thumb|right|Di iinsig Füürtorn me Stretaak ön Euroopa staant üp Ual Lön.]] {| class="wikitable" |+''' Halignaamen ön forskelig Spreekwiisen ''' ! Haligfreesk ! Mooring ! Sölring ! Aamring |- |[[Uallöön]] |[[Üülönj]] |[[Ual Lön]] |[[Ualun]] |- |[[De Nees]] |[[Lungnees]] |[[Lungnees]] |[[A Nääs]] |- |[[De Huuge]] |[[E Huug]] |[[Hoogi]] |[[A Huug]] |- |[[De Grööe]] |[[Grooe]] |[[Gröödi]] |[[A Grööd]] |- |[[Haabel]] |[[Haabel]] |[[Hābel]] |[[Haabel]] |- |[[Nöörduug]] |[[Norderuug]] |[[Nuurđeroog]] |[[Nuurderuug]] |- |[[Hamborger Halii]] |[[Hamburjer Håli]] |[[Hamburger Halig]] |[[Hamborger Halag]] |- |[[Lätj Moor]] |[[Latj Moos]] |[[Nuurströns Mor]] |[[Letj Muur]] |- |[[Saruug]] |[[Sööderuuge]] |[[Süđeroog]] |[[Söderuug]] |- |[[Sufaol]]/[[Sööfaol]] |[[Südfål]] |[[Südfal]] |[[Süüdfaal]] |} = Forwiisen = *[http://www.nordfriesische-halligen.de Stiftung Nordfriesische Halligen] *[http://www.halligen.de Nordsee-Tourismus-Service] [[Category:Haligen| ]] b6y7xzi8rdwq9b1h7oq8tqz6w7bqdt9 0 55569 281571 281302 2026-05-24T12:07:42Z Murma174 19 Widjerfeerang feranert faan [[Söl'/Sal]] tu [[Söl'/mo]] 281571 wikitext text/x-wiki #WEITERLEITUNG [[Söl'/mo]] grgdyb4mye0c1asi3wau9u8fwc6vz2m 0 55570 281575 281308 2026-05-24T12:09:20Z Murma174 19 Widjerfeerang feranert faan [[Feer/Föör]] tu [[Feer/sö]] 281575 wikitext text/x-wiki #WEITERLEITUNG [[Feer/sö]] 6tbg7l40g4vxokgc3tjzmqifozqgu50 0 55571 281567 281312 2026-05-24T12:05:46Z Murma174 19 Widjerfeerang feranert faan [[Oomram/Aamrem]] tu [[Oomram/sö]] 281567 wikitext text/x-wiki #WEITERLEITUNG [[Oomram/sö]] tsspvm9llun0za9jcg8ot2na39v5diu 0 55572 281617 281321 2026-05-24T12:23:37Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[Pelwerem/Polweerm]] efter [[Pelwerem/hf]] fersköwen. 281321 wikitext text/x-wiki {{Titel|Polweerm}} {{Haliifreesk}} [[Datei:Pellworm in NF.PNG|thumb|'''Polweerm''' öön'e Krais Nöördfreesklöön]] <br> '''Polweerm''' (uwe [[Tutsk]]: ''Pellworm''; uwe [[Däänsk]]: ''Pelvorm'') is en ian foon dä [[Nöördfreesk Ailööne]]. Et is ok, tohuup mä dä lidj ailööne [[Saarfaol]] än [[Saaruuch]], en gemeende öön't [[Amt Polweerm/hf|Amt Polweerm]] öön'e [[Nöördfreesklöön_(Krais)|Krais Nöördfreesklöön]]. Et gemeende heet 1201 jude (2011)<ref>[http://citypopulation.de/en/germany/schleswigholstein/01054__nordfriesland/ ''Nordfriesland'', citypopulation.de]</ref>. ==Geografii== Polweerm is dat treedgrotst nöördfreesk ailöön. Et ailöön waos et wästdial foon dat ual ailöön [[Ströön (Ailöön)|Ströön]], wat [[1634]] öön'e [[Burchardiflööd]] tuniks maaget wud. Polweerm, [[Nöördströön (Hualefailöön)|Nöördströön]] än [[e Haliie]] sän bröökstugene foon dat ual ailöön. * Kuuge: # Uale Kuuch (Alter Koog) # Bupheewerkuuch (Bupheverkoog) # Grote Kuuch (Großer Koog) # Grote Nöörderkuuch (Großer Norderkoog) # Hunenkuuch (Hunnenkoog) # Johann-Heimreichen-Kuuch (Johann-Heimreichs-Koog) # Lidjer Kuuch (Kleiner Koog) # Lidjer Nöörderkuuch (Kleiner Norderkoog) # Mälste Kuuch (Mittelster Koog) # Uustersiilkuuch (Ostersielkoog) # Saarkuuch (Süderkoog) # Utermarkerkuuch (Ütermarkerkoog) # Wästerkuuch (Westerkoog) ==Kule== <references/> {{Gemeende öön't Amt Polweerm}} rj9pfh8bhjab1fx8qepryjm0s57vtab 281726 281617 2026-05-25T11:41:56Z Murma174 19 281726 wikitext text/x-wiki {{Titel|Polweerm}} * <- '''[[Pelwerem]]''' (öömrang) {{Haliifreesk}} [[Datei:Pellworm in NF.PNG|thumb|'''Polweerm''' öön'e Krais Nöördfreesklöön]] <br> '''Polweerm''' (uwe [[Tutsk]]: ''Pellworm''; uwe [[Däänsk]]: ''Pelvorm'') is en ian foon dä [[Nöördfreesk Ailööne]]. Et is ok, tohuup mä dä lidj ailööne [[Saarfaol]] än [[Saaruuch]], en gemeende öön't [[Amt Polweerm/hf|Amt Polweerm]] öön'e [[Nöördfreesklöön_(Krais)|Krais Nöördfreesklöön]]. Et gemeende heet 1201 jude (2011)<ref>[http://citypopulation.de/en/germany/schleswigholstein/01054__nordfriesland/ ''Nordfriesland'', citypopulation.de]</ref>. ==Geografii== Polweerm is dat treedgrotst nöördfreesk ailöön. Et ailöön waos et wästdial foon dat ual ailöön [[Ströön (Ailöön)|Ströön]], wat [[1634]] öön'e [[Burchardiflööd]] tuniks maaget wud. Polweerm, [[Nöördströön (Hualefailöön)|Nöördströön]] än [[e Haliie]] sän bröökstugene foon dat ual ailöön. * Kuuge: # Uale Kuuch (Alter Koog) # Bupheewerkuuch (Bupheverkoog) # Grote Kuuch (Großer Koog) # Grote Nöörderkuuch (Großer Norderkoog) # Hunenkuuch (Hunnenkoog) # Johann-Heimreichen-Kuuch (Johann-Heimreichs-Koog) # Lidjer Kuuch (Kleiner Koog) # Lidjer Nöörderkuuch (Kleiner Norderkoog) # Mälste Kuuch (Mittelster Koog) # Uustersiilkuuch (Ostersielkoog) # Saarkuuch (Süderkoog) # Utermarkerkuuch (Ütermarkerkoog) # Wästerkuuch (Westerkoog) ==Kule== <references/> {{Gemeende öön't Amt Polweerm}} buag0d8o1v62zabzg72h7bacxxiptx9 0 55573 281620 281318 2026-05-24T12:24:17Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[Pelwerem/Pelworem]] efter [[Pelwerem/sö]] fersköwen. 281318 wikitext text/x-wiki {{titel|Pelworem}} {{sölring}} '''Pelworem''' es en Ailön en töhop me di [[Haligen]] [[Süđeroog]] en [[Südfal]] en Gimiindi ön [[Nuurđfriislön]].<br> Foon Pelwerem faart en [[Damper]] ([[Nii Pelworemer Dampskepfaarts-GmbH|Reederii N.P.D.G.]]) [[Kategorie:Ailönen]] ftw1w2yl8m434yp64fnai7bdy36pnj4 281727 281620 2026-05-25T11:42:15Z Murma174 19 281727 wikitext text/x-wiki {{titel|Pelworem}} * <- '''[[Pelwerem]]''' (öömrang) {{sölring}} <br> '''Pelworem''' es en Ailön en töhop me di [[Haligen]] [[Süđeroog]] en [[Südfal]] en Gimiindi ön [[Nuurđfriislön]].<br> Foon Pelwerem faart en [[Damper]] ([[Nii Pelworemer Dampskepfaarts-GmbH|Reederii N.P.D.G.]]) [[Kategorie:Ailönen]] 32pbn69i1mmjxqrv1otkkxiwkxj1nhn 0 55574 281728 281514 2026-05-25T11:44:02Z Murma174 19 281728 wikitext text/x-wiki {{Titel|Noordstroun}} * <- '''[[Noordströön (gemiinde)]]''' (mooring) {{Hoolmer}} [[Datei:Nordstrand_in_NF.PNG|thumb|E gemiine '''Noorstroun''' oun Noordfreeschloun]] <br> '''Noordstroun''' (uk ''E Stroun''; åw [[Tjüsch]] än [[Dånsch]]: ''Nordstrand'') äs en gemiine åwt huulefäiloun [[Noordstroun (Huulefäiloun)|Noordstroun]] oun [[Noordfreeschloun]]. Et heet 2273 foolk (2011)<ref>[http://citypopulation.de/php/germany-schleswigholstein.php?adm2id=01054 ''Nordfriesland'', citypopulation.de]</ref>. Et hiirt tut [[Amt Noordsäi-Treene]]. ==Kwäle== <references/> {{Gemiine ount Amt Noordsäi-Treene}} [[Kategorie:Gemiine oun Noordfreeschloun]] 45gy7xrekfr6xtg54mim60cjoy4uhsc 0 55576 281579 281328 2026-05-24T12:11:30Z Murma174 19 Widjerfeerang feranert faan [[Halaglun/Haliglun]] tu [[Halaglun/fe]] 281579 wikitext text/x-wiki #WEITERLEITUNG [[Halaglun/fe]] ey7j61mcwv1lru20cvdema4i0e4qzbp 0 55577 281582 281332 2026-05-24T12:12:04Z Murma174 19 Widjerfeerang feranert faan [[Halaglun/Deät Lun]] tu [[Halaglun/ha]] 281582 wikitext text/x-wiki #WEITERLEITUNG [[Halaglun/ha]] nj2gi35reev0hnkvkm3bb88ot354x7a 0 55578 281585 281335 2026-05-24T12:12:39Z Murma174 19 Widjerfeerang feranert faan [[Halaglun/Hililöön]] tu [[Halaglun/hf]] 281585 wikitext text/x-wiki #WEITERLEITUNG [[Halaglun/hf]] d4zllw7j0l2bgu2ltgxdoynjspd1i39 0 55579 281588 281338 2026-05-24T12:13:13Z Murma174 19 Widjerfeerang feranert faan [[Halaglun/Hålilönj]] tu [[Halaglun/mo]] 281588 wikitext text/x-wiki #WEITERLEITUNG [[Halaglun/mo]] fmpfncrbyntj7qt9l1eufu2nmfpwxup 0 55580 281591 281341 2026-05-24T12:13:44Z Murma174 19 Widjerfeerang feranert faan [[Halaglun/Häliiluin]] tu [[Halaglun/wi]] 281591 wikitext text/x-wiki #WEITERLEITUNG [[Halaglun/wi]] 8jznz47tg0kvspo7ps6egie8hebvj55 0 55581 281594 281344 2026-05-24T12:14:52Z Murma174 19 Widjerfeerang feranert faan [[Halaglun/Haliloun]] tu [[Halaglun/go]] 281594 wikitext text/x-wiki #WEITERLEITUNG [[Halaglun/go]] li95xtkbj45nclbd814zyq6g2vulw9e 0 55626 281566 2026-05-24T12:05:24Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[Oomram/Aamrem]] efter [[Oomram/sö]] fersköwen. 281566 wikitext text/x-wiki #WEITERLEITUNG [[Oomram/sö]] tsspvm9llun0za9jcg8ot2na39v5diu 0 55627 281570 2026-05-24T12:07:23Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[Söl'/Sal]] efter [[Söl'/mo]] fersköwen. 281570 wikitext text/x-wiki #WEITERLEITUNG [[Söl'/mo]] grgdyb4mye0c1asi3wau9u8fwc6vz2m 0 55628 281574 2026-05-24T12:09:00Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[Feer/Föör]] efter [[Feer/sö]] fersköwen. 281574 wikitext text/x-wiki #WEITERLEITUNG [[Feer/sö]] 6tbg7l40g4vxokgc3tjzmqifozqgu50 0 55629 281578 2026-05-24T12:11:13Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[Halaglun/Haliglun]] efter [[Halaglun/fe]] fersköwen. 281578 wikitext text/x-wiki #WEITERLEITUNG [[Halaglun/fe]] ey7j61mcwv1lru20cvdema4i0e4qzbp 0 55630 281581 2026-05-24T12:11:45Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[Halaglun/Deät Lun]] efter [[Halaglun/ha]] fersköwen. 281581 wikitext text/x-wiki #WEITERLEITUNG [[Halaglun/ha]] nj2gi35reev0hnkvkm3bb88ot354x7a 0 55631 281584 2026-05-24T12:12:22Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[Halaglun/Hililöön]] efter [[Halaglun/hf]] fersköwen. 281584 wikitext text/x-wiki #WEITERLEITUNG [[Halaglun/hf]] d4zllw7j0l2bgu2ltgxdoynjspd1i39 0 55632 281587 2026-05-24T12:12:52Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[Halaglun/Hålilönj]] efter [[Halaglun/mo]] fersköwen. 281587 wikitext text/x-wiki #WEITERLEITUNG [[Halaglun/mo]] fmpfncrbyntj7qt9l1eufu2nmfpwxup 0 55633 281590 2026-05-24T12:13:27Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[Halaglun/Häliiluin]] efter [[Halaglun/wi]] fersköwen. 281590 wikitext text/x-wiki #WEITERLEITUNG [[Halaglun/wi]] 8jznz47tg0kvspo7ps6egie8hebvj55 0 55634 281593 2026-05-24T12:14:19Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[Halaglun/Haliloun]] efter [[Halaglun/go]] fersköwen. 281593 wikitext text/x-wiki #WEITERLEITUNG [[Halaglun/go]] li95xtkbj45nclbd814zyq6g2vulw9e 0 55635 281597 2026-05-24T12:16:22Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[A Huug/De Huuge]] efter [[A Huug/hf]] fersköwen. 281597 wikitext text/x-wiki #WEITERLEITUNG [[A Huug/hf]] 41x6pzk48mzwnr7duxrdt1bpdcvgiat 0 55636 281600 2026-05-24T12:16:57Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[A Huug/Hoogi]] efter [[A Huug/sö]] fersköwen. 281600 wikitext text/x-wiki #WEITERLEITUNG [[A Huug/sö]] htd0dbovz3gfp3brsvhjzh0mxknbinp 0 55637 281604 2026-05-24T12:18:09Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[A Nääs/E Nees]] efter [[A Nääs/mo]] fersköwen. 281604 wikitext text/x-wiki #WEITERLEITUNG [[A Nääs/mo]] qgy3m0nrlpa4blvzk8er2td16ly48qf 0 55638 281608 2026-05-24T12:19:05Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[A Nääs/De Nees]] efter [[A Nääs/hf]] fersköwen. 281608 wikitext text/x-wiki #WEITERLEITUNG [[A Nääs/hf]] diloce8gum23at7k2nyyfmroa6vpyvw 0 55639 281612 2026-05-24T12:20:23Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[De Grööe/E Groue]] efter [[De Grööe/mo]] fersköwen. 281612 wikitext text/x-wiki #WEITERLEITUNG [[De Grööe/mo]] 9wkzx3txqx53dttxd7440rxpxp8wjcs 0 55640 281618 2026-05-24T12:23:37Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[Pelwerem/Polweerm]] efter [[Pelwerem/hf]] fersköwen. 281618 wikitext text/x-wiki #WEITERLEITUNG [[Pelwerem/hf]] k07lin5kq69gohhmizau4zcneqm8rky 0 55641 281621 2026-05-24T12:24:17Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[Pelwerem/Pelworem]] efter [[Pelwerem/sö]] fersköwen. 281621 wikitext text/x-wiki #WEITERLEITUNG [[Pelwerem/sö]] ig8mxvmxbpt5y79wadgnk0xfguw48oe 0 55642 281627 2026-05-24T15:22:20Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[Hålie/E Haliie]] efter [[Hålie/hf]] fersköwen. 281627 wikitext text/x-wiki #WEITERLEITUNG [[Hålie/hf]] a9z1vvwax8ys8yzs126oxdotwp9w2ht 0 55643 281631 2026-05-24T15:23:20Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[Hålie/A Halgen]] efter [[Hålie/öö]] fersköwen. 281631 wikitext text/x-wiki #WEITERLEITUNG [[Hålie/öö]] 177xhqzv3hsf2asfkfw7rimfogpqkv5 0 55644 281637 2026-05-24T15:25:15Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[Hålie/Di Haligen]] efter [[Hålie/sö]] fersköwen. 281637 wikitext text/x-wiki #WEITERLEITUNG [[Hålie/sö]] avkodmsyzt71qqebytf9s5ddnloueke 0 55645 281646 2026-05-24T15:37:40Z Murma174 19 Sidj tu [[Nuurderuug]] widjerfeerd 281646 wikitext text/x-wiki #redirect [[Nuurderuug]] pqef6yhml4m3gbve80f4rchfqokvv04 0 55646 281652 2026-05-24T15:43:54Z Murma174 19 Sidj tu [[Hålie]] widjerfeerd 281652 wikitext text/x-wiki #redirect [[Hålie]] 3rpfezyr7at2gsq1yw8vobyirn6kbwt 0 55647 281653 2026-05-24T15:47:46Z Murma174 19 Sidj tu [[A Nääs/mo]] widjerfeerd 281653 wikitext text/x-wiki #redirect [[A_Nääs/mo]] nsqzr0d0nee8oa6l0ewduv1lx8qyywz 0 55648 281654 2026-05-24T16:05:48Z Murma174 19 Sidj tu [[Muaskar]] widjerfeerd 281654 wikitext text/x-wiki #redirect [[Muaskar]] tedg7g0wamb67m5c59nn0pj3kcywau9 0 55649 281656 2026-05-24T16:06:36Z Murma174 19 Murma174 hää det sidj [[Mascara (Prowins)]] efter [[Muaskar (Prowins)]] fersköwen an diarbi en widjerfeerang auerskrewen. 281656 wikitext text/x-wiki #WEITERLEITUNG [[Muaskar (Prowins)]] 0318qf5iwta783hpalnlhyx4kg7rqfj 0 55650 281658 2026-05-24T16:09:47Z Murma174 19 nei 281658 wikitext text/x-wiki {{öömrang}} {{databox}} <br> '''Muaskar''' ({{arS|معسكر|d=Muʿaskar}}, [[tamazight]] ⵎⵄⴻⵙⴽⴻⵔ ''Mɛesker''; ual nööm: '''Mascara''') as en [[stääd]] uun [[Algeerien]]. Hat as hoodstääd faan't prowins [[Muaskar (Prowins)|Muaskar]]. Diar wene son 110.000 lidj. {| |- | [[Datei:DZ-29_(2019).svg|thumb|200px|At prowins Muaskar uun Algeerien.]] | | [[Datei:DZ-29- Mascara.svg|thumb|200px|Muaskar uun't prowins Muaskar.]] |} == Luke uk diar == {{commonscat öömrang|Mascara, Algeria}} [[Kategorie:Stääd uun Algeerien]] mvllig4ti9h9fqhzcy29z8cr2w51mwb 0 55651 281660 2026-05-24T20:20:43Z Murma174 19 nei 281660 wikitext text/x-wiki {{öömrang}} [[Datei:A tiled stove in the Art Nouveau style produced by the porcelaine manufacturer Rörstrand, Stockholm, c. 1900.jpg|thumb|200px|En kacheloonk för braanholt.]] <br> En '''Oonk''' as en dial faan't iinrachtang, huar [[waremk]] mä maaget woort. Diar banen uun woort [[holt]], [[gas]], [[ööle]] of [[kööl]] ferbraand. Uun [[Nuurdfresklun]] san flooksis [[iisen]] ''bilegern'' brükt wurden. Diar uun woort niks ferbraand, oober jo san ferbünjen mä di ''eldaag'' uun köögem. An wan diar kööget wurd, as di bileger warem wurden, an küd det hatj auer en loong tidj hual. <gallery widths=200> 1866 Jessen Dörns in Klockries anagoria.JPG|Rochts üüb't bil as di bileger tu sen. Servants' kitchen - Burg Meersburg.jpg|Eldaag. </gallery> == Luke uk diar == {{commonscat öömrang|Stove}} [[Kategorie:Technik]] 0ac038quw2t2lolkrunzhipb31bko5m 281661 281660 2026-05-24T20:27:30Z Murma174 19 281661 wikitext text/x-wiki {{öömrang}} [[Datei:A tiled stove in the Art Nouveau style produced by the porcelaine manufacturer Rörstrand, Stockholm, c. 1900.jpg|thumb|200px|En kacheloonk för braanholt.]] <br> En '''Oonk''' as en dial faan't iinrachtang, huar [[waremk]] mä maaget woort. Diar banen uun woort [[holt]], [[gas]], [[ööle]] of [[kööl]] ferbraand. Uun [[Nuurdfresklun]] san flooksis [[iisen]] '' 'bilegern' '' brükt wurden. Diar uun woort niks ferbraand, oober jo san ferbünjen mä di '' 'eldaag' '' uun köögem. An wan diar kööget wurd, as di bileger warem wurden, an hi küd det hatj auer en loong tidj hual. <gallery widths=200> 1866 Jessen Dörns in Klockries anagoria.JPG|Rochts üüb't bil as di bileger tu sen. Servants' kitchen - Burg Meersburg.jpg|Eldaag. </gallery> == Luke uk diar == {{commonscat öömrang|Stove}} [[Kategorie:Technik]] g0isl80zbmvp4bm6owrhwin29fb8kjg 281669 281661 2026-05-24T21:09:31Z Murma174 19 281669 wikitext text/x-wiki {{öömrang}} [[Datei:A tiled stove in the Art Nouveau style produced by the porcelaine manufacturer Rörstrand, Stockholm, c. 1900.jpg|thumb|200px|En kacheloonk för braanholt.]] <br> En '''Oonk''' as en dial faan't iinrachtang, huar [[waremk]] mä maaget woort. Diar banen uun woort [[holt]], [[gas]], [[ööle]] of [[kööl]] ferbraand. Uun [[Nuurdfresklun]] san iarjuaren [[iisen]] '' 'bilegern' '' brükt wurden. Diar uun woort niks ferbraand, oober jo san ferbünjen mä di '' 'eldaag' '' uun köögem. An wan diar kööget wurd, as di bileger warem wurden, an hi küd det hatj auer en loong tidj hual. <gallery widths=200> 1866 Jessen Dörns in Klockries anagoria.JPG|Rochts üüb't bil as di bileger tu sen. Servants' kitchen - Burg Meersburg.jpg|Eldaag. </gallery> == Luke uk diar == {{commonscat öömrang|Stove}} [[Kategorie:Technik]] czmp9zm73d6vlw2grlg9798adrkvakv 281672 281669 2026-05-25T07:26:10Z Murma174 19 281672 wikitext text/x-wiki {{öömrang}} [[Datei:A tiled stove in the Art Nouveau style produced by the porcelaine manufacturer Rörstrand, Stockholm, c. 1900.jpg|thumb|200px|En kacheloonk för braanholt.]] <br> En '''Oonk''' as en dial faan't iinrachtang, huar [[waremk]] mä maaget woort. Diar banen uun woort [[holt]], [[gas]], [[ööle]] of [[kööl]] ferbraand. Uun [[Nuurdfresklun]] san iarjuaren [[iisen]] '' 'bilegern' '' brükt wurden. Diar uun woort niks ferbraand, oober jo san ferbünjen mä di '' 'eldaag' '' uun köögem. An wan diar kööget wurd, as di bileger warem wurden, an hi küd det hatj auer en loong tidj hual. <gallery widths=200> 1866 Jessen Dörns in Klockries anagoria.JPG|Rochts üüb det bil faan [[Carl Ludwig Jessen]] as di bileger tu sen. Servants' kitchen - Burg Meersburg.jpg|Eldaag. </gallery> == Luke uk diar == {{commonscat öömrang|Stove}} [[Kategorie:Technik]] s4ojw5ozw4sjvzaksbt6dh09btud3ul 0 55652 281662 2026-05-24T20:46:26Z Murma174 19 nei 281662 wikitext text/x-wiki {{Öömrang}} [[Datei:Capella storm surge Hilligenley Langeneß 1976.jpg|thumb|Lunoner üüb [[A Nääs]] bi en [[sturemflud]].]] <br> '''Lunoner''' ment üüb [[A Halgen]], dat det siaweeder auer a miaten huuch uunsticht, an det lun auerspeelt. Do stäänt det weeder leewen ans bit ap üüb a [[werew]]. A Halgen lei jo man knaap auer a siapeegel, an sodenang komt det arke juar muarsis tu en lonuner. Diar säär ei ans en [[sturemflud]] wees. Hat lingt al, wan bi [[springflud]] en stramen waastwinj weit. Auer a siapeegel stüdag uunsticht, wurd a werwer daalang huuger an 'sturemflud seeker' baud. Üüb a Halgen kön diaram uk bluas sok [[plaanten]] waaks, diar [[saaltweeder]] ferdreeg kön. An diar gäärsge uk bluas [[sjep]] an [[beesten]], auer jo sok plaanten freed kön. == Luke uk diar == * [https://www.nordfriiskfutuur.eu/nordfrieslandlexikon/landunter/ Landunter] uun't Nordfrieslandlexikon faan't [[Nordfriisk Instituut]]. [[Kategorie:Halgen]] [[Kategorie:Nuurdsia]] tdjhfs9a59wav15puyroepzevnyypai 281663 281662 2026-05-24T20:48:25Z Murma174 19 HC: Du diartu [[Kategorie:Hüdrologii]] 281663 wikitext text/x-wiki {{Öömrang}} [[Datei:Capella storm surge Hilligenley Langeneß 1976.jpg|thumb|Lunoner üüb [[A Nääs]] bi en [[sturemflud]].]] <br> '''Lunoner''' ment üüb [[A Halgen]], dat det siaweeder auer a miaten huuch uunsticht, an det lun auerspeelt. Do stäänt det weeder leewen ans bit ap üüb a [[werew]]. A Halgen lei jo man knaap auer a siapeegel, an sodenang komt det arke juar muarsis tu en lonuner. Diar säär ei ans en [[sturemflud]] wees. Hat lingt al, wan bi [[springflud]] en stramen waastwinj weit. Auer a siapeegel stüdag uunsticht, wurd a werwer daalang huuger an 'sturemflud seeker' baud. Üüb a Halgen kön diaram uk bluas sok [[plaanten]] waaks, diar [[saaltweeder]] ferdreeg kön. An diar gäärsge uk bluas [[sjep]] an [[beesten]], auer jo sok plaanten freed kön. == Luke uk diar == * [https://www.nordfriiskfutuur.eu/nordfrieslandlexikon/landunter/ Landunter] uun't Nordfrieslandlexikon faan't [[Nordfriisk Instituut]]. [[Kategorie:Halgen]] [[Kategorie:Nuurdsia]] [[Kategorie:Hüdrologii]] asohzu4hpsetqvp7dcsk203vl7rbzz4 281665 281663 2026-05-24T20:52:16Z Murma174 19 281665 wikitext text/x-wiki {{Öömrang}} [[Datei:Capella storm surge Hilligenley Langeneß 1976.jpg|thumb|Lunoner üüb [[A Nääs]] bi en [[sturemflud]].]] <br> '''Lunoner''' ment üüb [[A Halgen]], dat det siaweeder auer a miaten huuch uunsticht, an det lun auerspeelt. Do stäänt det weeder leewen ans bit ap üüb a [[Werew (huug)|werew]]. A Halgen lei jo man knaap auer a siapeegel, an sodenang komt det arke juar muarsis tu en lonuner. Diar säär ei ans en [[sturemflud]] wees. Hat lingt al, wan bi [[springflud]] en stramen waastwinj weit. Auer a siapeegel stüdag uunsticht, wurd a werwer daalang huuger an 'sturemflud seeker' baud. Üüb a Halgen kön diaram uk bluas sok [[plaanten]] waaks, diar [[saaltweeder]] ferdreeg kön. An diar gäärsge uk bluas [[sjep]] an [[beesten]], auer jo sok plaanten freed kön. == Luke uk diar == * [https://www.nordfriiskfutuur.eu/nordfrieslandlexikon/landunter/ Landunter] uun't Nordfrieslandlexikon faan't [[Nordfriisk Instituut]]. [[Kategorie:Halgen]] [[Kategorie:Nuurdsia]] [[Kategorie:Hüdrologii]] 277zcs5ff76rgkpswo5ni60iyx5c068 281670 281665 2026-05-25T07:16:18Z Murma174 19 281670 wikitext text/x-wiki {{Öömrang}} [[Datei:Capella storm surge Hilligenley Langeneß 1976.jpg|thumb|Lunoner üüb [[A Nääs]] bi en [[sturemflud]].]] <br> '''Lunoner''' ment üüb [[A Halgen]], dat det siaweeder auer a miaten huuch uunsticht, an det lun auerspeelt. Do stäänt det weeder leewen ans bit ap üüb a [[Werew (huug)|werew]]. A Halgen lei jo man knaap auer a siapeegel, an sodenang komt det arke juar muarsis tu en lonuner. Diar säär ei ans en [[sturemflud]] wees. Hat lingt al, wan bi [[springflud]] en stramen waastwinj weit. Auer a siapeegel stüdag uunsticht, wurd a werwer daalang huuger an 'sturemflud seeker' baud. Üüb a Halgen kön diaram uk bluas sok [[plaanten]] waaks, diar [[saaltweeder]] ferdreeg kön. An diar gäärsge uk bluas [[sjep]] an [[beesten]], auer jo sok plaanten freed kön. <gallery mode="packed"> Landunter auf Hallig Hooge am 29. Oktober 2013 11.jpg|Lunoner üüb [[A Huug]] 2013 Landunter auf Hallig Hooge am 29. Oktober 2013 – 9.jpg Landunter auf Hallig Hooge mit Regenbogen.jpg </gallery> == Luke uk diar == * [https://www.nordfriiskfutuur.eu/nordfrieslandlexikon/landunter/ Landunter] uun't Nordfrieslandlexikon faan't [[Nordfriisk Instituut]]. [[Kategorie:Halgen]] [[Kategorie:Nuurdsia]] [[Kategorie:Hüdrologii]] 9rjo1v4c0i0yycxtu5saqsuho8jsn17 281671 281670 2026-05-25T07:25:01Z Murma174 19 281671 wikitext text/x-wiki {{Öömrang}} [[Datei:Capella storm surge Hilligenley Langeneß 1976.jpg|thumb|Lunoner üüb [[A Nääs]] bi en [[sturemflud]].]] <br> '''Lunoner''' ment üüb [[A Halgen]], dat det siaweeder auer a miaten huuch uunsticht, an det lun auerspeelt. Do stäänt det weeder leewen ans bit ap üüb a [[Werew (huug)|werew]]. A Halgen lei jo man knaap auer a siapeegel, an sodenang komt det arke juar muarsis tu en lonuner. Diar säär ei ans en [[sturemflud]] wees. Hat lingt al, wan bi [[springflud]] en stramen waastwinj weit. Auer a siapeegel stüdag uunsticht, wurd a werwer daalang huuger an 'sturemflud seeker' baud. Üüb a Halgen kön diaram uk bluas sok [[plaanten]] waaks, diar [[saaltweeder]] ferdreeg kön. An diar gäärsge uk bluas [[sjep]] an [[beesten]], auer jo sok plaanten freed kön. {{ufsaat2}} <gallery mode="packed"> Landunter auf Hallig Hooge am 29. Oktober 2013 11.jpg|Lunoner üüb [[A Huug]] 2013 Landunter auf Hallig Hooge am 29. Oktober 2013 – 9.jpg Landunter auf Hallig Hooge am 20. Oktober 2013.jpg Landunter auf Hallig Hooge mit Regenbogen.jpg </gallery> == Luke uk diar == * [https://www.nordfriiskfutuur.eu/nordfrieslandlexikon/landunter/ Landunter] uun't Nordfrieslandlexikon faan't [[Nordfriisk Instituut]]. [[Kategorie:Halgen]] [[Kategorie:Nuurdsia]] [[Kategorie:Hüdrologii]] 8wzcevsdhntuqbjiolmuqsxti26ktn5 0 55653 281685 2026-05-25T07:47:19Z Murma174 19 Sidj tu [[Fögler]] widjerfeerd 281685 wikitext text/x-wiki #redirect [[Fögler]] d9dcjdv22qdx4m6e8j3mosq3hyijkjp 281686 281685 2026-05-25T08:07:56Z Murma174 19 nei 281686 wikitext text/x-wiki {{Öömrang}} [[Datei:Seabirds LC0141.jpg|thumb|Siafögler]] <br> '''Siafögler''' san [[fögel]]slacher, diar üüb of naibi't [[weltsia|sia]]weeder lewe. Jo san oober nian famile of order uun't süsteem faan a [[biologii]]. Üs 'siafögler' wurd fööraal jodiar familin of sköölen betiakent: * [[Anseriformes]] ** [[Anen]] (Anatidae) * [[Suliformes]] ** [[Genten]] (Sulidae) ** [[Fregatfögler]] (Fregatidae) * [[Procellariiformes]] ** [[Albatrosen]] (Diomedeidae) ** [[Sturemswaalken]] (Hydrobatidae) ** [[Echt Sturemfögler]] (Procellariidae) ** [[Düksturemfögler]] (Pelecanoididae) * [[Gaviiformes]] ** [[Siadükern]] (Gaviidae) * [[Sphenisciformes]] ** [[Pinguinen]] (Spheniscidae) * [[Charadriiformes]] ** [[Liiwen]] (Haematopus) ** Phalaropus (Snepenfögler) ** [[Ruuwkuben]] (Stercorariidae) ** [[Kuben]] (Laridae) ** [[Bakern]] (Sternidae) ** [[Alken]] (Alcidae) == Luke uk diar == {{commonscat öömrang|Seabirds}} [[Kategorie:Fögler]] 3zaqrgxf6txl74qua6jk08gk9e1j95f 281704 281686 2026-05-25T08:21:37Z Murma174 19 281704 wikitext text/x-wiki {{Öömrang}} [[Datei:Seabirds LC0141.jpg|thumb|Siafögler]] <br> '''Siafögler''' san [[fögel]]slacher, diar üüb of naibi't [[weltsia|sia]]weeder lewe. Jo san oober nian famile of order uun't [[Taksonomii faan diarten an plaanten|süsteem]] faan a [[biologii]]. Üs 'siafögler' wurd fööraal jodiar familin of sköölen betiakent: * [[Anseriformes]] ** [[Anen]] (Anatidae) * [[Suliformes]] ** [[Genten]] (Sulidae) ** [[Fregatfögler]] (Fregatidae) * [[Procellariiformes]] ** [[Albatrosen]] (Diomedeidae) ** [[Sturemswaalken]] (Hydrobatidae) ** [[Echt Sturemfögler]] (Procellariidae) ** [[Düksturemfögler]] (Pelecanoididae) * [[Gaviiformes]] ** [[Siadükern]] (Gaviidae) * [[Sphenisciformes]] ** [[Pinguinen]] (Spheniscidae) * [[Charadriiformes]] ** [[Liiwen]] (Haematopus) ** Phalaropus (Snepenfögler) ** [[Ruuwkuben]] (Stercorariidae) ** [[Kuben]] (Laridae) ** [[Bakern]] (Sternidae) ** [[Alken]] (Alcidae) == Luke uk diar == {{commonscat öömrang|Seabirds}} [[Kategorie:Fögler]] moxjj73bb1gv5uo6mjfq7yfp6eju2h2 0 55654 281687 2026-05-25T08:09:11Z Murma174 19 Sidj tu [[Siafögler]] widjerfeerd 281687 wikitext text/x-wiki #redirect [[Siafögler]] 9eiwzd0y6nedrhhdfi4kk2onds0fs93