Wikipedia
frrwiki
https://frr.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Hoodsid
MediaWiki 1.47.0-wmf.24
first-letter
Medium
Spezial
Diskussion
Benutzer
Benutzer Diskussion
Wikipedia
Wikipedia Diskussion
Datei
Datei Diskussion
MediaWiki
MediaWiki Diskussion
Vorlage
Vorlage Diskussion
Hilfe
Hilfe Diskussion
Kategorie
Kategorie Diskussion
Seite
Seite Diskussion
Index
Index Diskussion
Text
Text Diskussion
TimedText
TimedText talk
Modul
Modul Diskussion
Veranstaltung
Veranstaltung Diskussion
Naachtigal
0
54
284248
233093
2026-10-20T21:10:09Z
Murma174
19
284248
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Taxobox öömrang
| Taxon_Name = Naachtigal
| Taxon_WissName = Luscinia megarhynchos
| Taxon_Rang = Slach
| Taxon_Autor = [[Christian Ludwig Brehm|Brehm]], 1831
| Taxon2_WissName = Luscinia
| Taxon2_Rang = Skööl
| Taxon3_Name = Fleegensnapern
| Taxon3_WissName = Muscicapidae
| Taxon3_Rang = Famile
| Taxon4_Name =
| Taxon4_WissName =
| Taxon4_Rang =
| Taxon5_Name = Sjongfögler
| Taxon5_WissName = Passeriformes
| Taxon5_Rang = Order
| Taxon6_Name = Fögler
| Taxon6_WissName = Aves
| Taxon6_Rang = Klas
| Bild = Rossinyol 03 (Luscinia megarhynchos).jpg
| Bildbeschreibung = Naachtigal (''Luscinia megarhynchos'')
{{Status LC}}
}}
<br>
At '''Naachtigal''', {{mo.}} '''nåchtigal''' (''Luscinia megarhynchos'') as en slach faan [[Sjongfögler]] ([[Passeriformes]]) uun't famile faan a [[Fleegensnapern]] ([[Muscicapidae]]).
== Beskriiwang ==
{{Audio|XN_Luscinia_megarhynchos_017.ogg|So sjongt at Naachtigal.}}
== Bilen ==
<gallery>
Luscinia megarhynchos MHNT 232 HdB Bouzareah Algérie.jpg|Aier faan ''Luscinia megarhynchos''
</gallery>
== Ferwisang efter bütjen ==
{{Commonscat öömrang|Luscinia megarhynchos|Naachtigalen}}
{{Wikispecies öömrang|Luscinia megarhynchos|Naachtigalen}}
[[Category:Fögler]]
o5s4kfe3g28udt011luo2zs8iqvs55g
Sjongfögler
0
3229
284249
233121
2026-10-20T21:10:57Z
Murma174
19
284249
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Taxobox öömrang
| Taxon_Name = Sjongfögler
| Taxon_WissName = Passeriformes
| Taxon_Rang = Order
| Taxon2_Name = Fögler
| Taxon2_WissName = Aves
| Taxon2_Rang = Klas
| Taxon3_Name = Lunwäärlisdiarten
| Taxon3_WissName = Tetrapoda
| Taxon3_Rang = Rä
| Taxon4_Name =
| Taxon4_WissName =
| Taxon4_Rang =
| Taxon5_Name = Wäärlisdiarten
| Taxon5_WissName = Vertebrata
| Taxon5_Rang = Onerstam
| Bild = HouseSparrow23.jpg
| Bildbeschreibung = [[Hüssparag]] (''Passer domesticus'')
}}
<br>
A '''Sjongfögler''' (''Passeriformes'') san en grat order faan [[fögler]] mä amanbi 6.000 slacher. A miasten hiar tu det onerorder [[Passeri]].
== Onerordern ==
* [[Passeri]] (''Eegentelk Sjongfögler''), ~ 5.000 slacher
*: Corvida
*:: Corvoidea – Meliphagoidea – Menuroidea
*: Passerida
*:: Certhioidea – Muscicapoidea – Passeroidea – Sylvioidea
* [[Acanthisitti]] (''Maoriglüpern''), 2 slacher üüb [[Neisialun]]
*: Acanthisittidae
* [[Tyranni]] (''Skrikfögler'' of ''Suboscines''), ~ 1.000 slacher
*: Eurylaimides
*: Tyrannides
== Enkelt familin an slacher ==
: Famile (..dae)
:: Skööl
::: Slach
: [[Acrocephalidae]]
:: [[Raidpiipern]] (''Acrocephalus'')
::: [[Trooselraidpiiper]] (''Acrocephalus arundinaceus'')
::: [[Raidpiiper]] (''Acrocephalus schoenobaenus'')
:: [[Spootern]] (''Hippolais'')
::: [[Seesje]] / [[Güülspooter]] (''Hippolais icterina'')
: [[Laasken]] (''Alaudidae'')
::: [[Fiallaask]] (''Alauda arvensis'')
::: [[Hiaslaask]] (''Lullula arborea'')
::: [[Toopet Laask]] (''Galerida cristata'')
: [[Siisenstörter]] (Bombycillidae)
:: [[Siisenstörter]] (''Bombycilla'')
::: [[Siisenstört]] (''Bombycilla garrulus'')
: [[Calcariidae]]
:: ''[[Plectrophenax]]''
::: [[Snäsparag]] (''Plectrophenax nivalis'')
: [[Raawenfögler]] (''Corvidae'')
::: [[Heeger (Garrulus)|Heeger]] (''Garrulus glandarius'')
::: [[Heister]] (''Pica pica'')
::: [[Likfögel]] (''Corvus monedula'')
::: [[Kriak]] (''Corvus corone'')
:::: [[Grä kriak]] (''Corvus corone cornix'')
:::: [[Suart kriak]] (''Corvus corone corone'')
::: [[Raawen]] (''Corvus Corax'')
::: [[Ruk]] (''Corvus frugilegus'')
: [[Fialsparger]] (''Emberizidae'')
:: ''[[Emberiza]]''
::: [[Gulsparag]] (''Emberiza citrinella'')
::: [[Kurnsparag]] (''Emberiza calandra'')
::: [[Raidsparag]] (''Emberiza schoeniclus'')
: [[Finken]] (''Fringillidae'')
::: [[Bokfink]] (''Fringilla coelebs'')
::: [[Borfink]] (''Loxia curvirostra'')
::: [[Doompaap]] (''Pyrrhula pyrrhula'')
:: [[Flaaksfinken]] (''Carduelis'')
::: [[Greenfink]] (''Carduelis chloris'')
::: [[Irlits]] (''Carduelis cannabina'')
::: [[Peder]] (''Carduelis carduelis'')
: [[Swaalken]] (''Hirundinidae'')
::: [[Hüsswaalk]] (''Hirundo rustica'')
::: [[Sarkswaalk]] (''Delichon urbicum'')
::: [[Sunswaalk]] (''Riparia riparia'')
: [[Wirgern]] (''Laniidae'')
::: [[Ferwaarer|Ferwaarer (''Lanius collurio'')]]
: [[Piipern]] (''Motacillidae'')
::: [[Wipstört]] (''Motacilla alba'')
::: [[Güülbük]] (''Motacilla flava'')
::: [[Hiassparag]] (''Anthus campestris'')
::: [[Skootfink]] (''Anthus pratensis'')
: [[Fleegensnapern]] (''Muscicapidae'')
::: [[Ruadbük]] (''Erithacus rubecula'')
::: [[Suart Fleegensnaper]] (''Ficedula hypoleuca'')
::: [[Naachtigal]] (''Luscinia megarhynchos'')
::: [[Bläbük]] (''Luscinia svecica'')
::: [[Grä Fleegensnaper]] (''Muscicapa striata'')
::: [[Diksmiat]] (''Oenanthe oenanthe'')
::: [[Diadeemruadstört]] (''Phoenicurus moussieri'')
::: [[Suartbüket Ruadstört]] (''Phoenicurus ochruros'')
::: (Guard-)[[Ruadstört]] (''Phoenicurus phoenicurus'')
: [[Piroolen]] (''Oriolidae'')
:: [[Oriolus]]
::: [[Gultroosel]] (''Oriolus oriolus'')
: [[Tualagbitjern]] (''Paridae'')
::: [[Müürfink]] (''Cyanistes caeruleus'')
::: [[Tualagbitjer]] (''Parus major'')
: [[Phylloscopidae]]
::: [[Tjiftjaf]] (''Phylloscopus collybita'')
::: [[Letj Fleegenbitjer]] (''Phylloscopus trochilus'')
: [[Kurnfinken]] (''Prunellidae'')
::: [[Kurnfink]] (''Prunella modularis'')
: [[Fögelkönger]] (''Regulidae'')
::: [[Somerfögelkönang|Somer(fögel)könang]] (''Regulus ignicapillus'')
::: [[Wonterfögelkönang|Wonter(fögel)könang]] (''Regulus regulus'')
: [[Sparger]] (''Passeridae'')
::: [[Hüssparag]] (''Passer domesticus'')
::: [[Sarksparag]] (''Passer montanus'')
: [[Sittidae]]
:: [[Sitta]]
::: [[Sitta europaea]]
: [[Sylviidae]]
:: [[Sylvia]]
::: [[Suurnpiiper]] (''Sylvia communis'')
: [[Sprianer]] (''Sturnidae'')
::: [[Sprian]] (''Sturnus vulgaris'')
: [[Sömken]] (''Troglodytidae'')
::: [[Sömk]] (''Troglodytes troglodytes'')
: [[Trooseln]] (''Turdidae'')
:: [[Holttrooseln]] (''Hylocichla'')
::: [[Holttroosel]] (''Hylocichla mustelina'')
:: [[Guineatrooseln]] (''Neocossyphus'' an ''Stizorhina'')
:: [[Bläfögel]] (''Sialia'')
:: [[Echt Trooseln]] (''Turdus'')
::: [[Kraansfögel]] (''Turdus pilaris'')
::: [[Kramper]] (''Turdus merula'')
::: [[Prääster (Fögel)|Prääster]] (''Turdus torquatus'')
::: [[Sjongtroosel]] (''Turdus philomelos'')
:: [[Eerdtrooseln]] (''Zoothera'')
: [[Bralfögler]] (''Zosteropidae'')
:: ''[[Apalopteron]]''
::: ''[[Apalopteron familiare]]''
== Luke uk diar ==
{{Commonscat öömrang|Passeriformes|Sjongfögler}}
{{Wikispecies öömrang|Passeriformes|Sjongfögler}}
* [[Christian Ludwig Brehm]]
[[Kategorie:Fögler]]
7gd06fqcl1gydb7yjgfnxw7pchf6kpe
Karhiirder
0
3434
284269
245775
2026-10-21T09:56:20Z
Murma174
19
284269
wikitext
text/x-wiki
{{Navigationsleiste
|TITEL="{{PAGENAME}}" uun ööder spriakwiisen
|INHALT=
[[Karhiarter Friisk|Sölring]]
[[Karhiirder|Öömrang]]
[[???|Fering]]
[[???|Halunder]]
[[???|Halifreesk]]
[[???|Mooring]]
[[???|Wiringhiirder]]
[[Karhiirder/ka|Karhiirder]]
[[???|Gooshiirder]]
}}
<br>
{{Öömrang}}
[[Datei:Nordfriisk_Koord.png|frameless|right]]
At '''Karhiirder Fräisch''' as en [[nuurdfresk]] spriakwiis (6), an woort uun [[Stedesand]] an [[Enge-Sande]] uun a [[Karhiird]] uun a [[kreis Nuurdfresklun]] snaaket.<br />
Karhiirder hiart tu't fäästäägs-fresk an as nai bi't [[frasch]].
==Werben==
Bispalen faan '''heewe''' (''haa'') an '''weere''' (''wees'')
{| class="wikitable"
|-
! colspan=2 | Heewe !! colspan=2 | Weere
|-
! Nütid !! Dotid !! Nütid !! Dotid
|-
| ik hääw || ik häi || ik bän || ik wås
|-
| dü hääst || dü häist || dü bäst || dü weerst
|-
| he/jü/hat heet || he/jü/hat häi || he/jü/hat äs || he/jü/hat wås
|-
| we heewe || we häin || we sän || we weern
|-
| jäm heewe || jäm häin || jäm sän || jäm weern
|-
| jä heewe || jä häin || jä sän || jä weern
|}
==Skriiwern==
* [[Moritz Nissen]] (1822-1902)
==Literatüür==
* Tjardes Jabben Oltmann (1931), ''Die friesische Sprache der Karrharde: Lautlehre'', F. Hirt, Breslau.
== Nei bidracher üüb karhiirder ==
<DynamicPageList>
category = Karhiirder Artiikel
notcategory = Wikipedia:Stomp
namespace = 0
count = 5
ordermethod = created
order = descending
addfirstcategorydate =
</DynamicPageList>
{{Nuurdfresk spriakwiisen}}
[[Kategorie:Nordfriisk]]
[[Kategorie:Karhiird]]
c4g48lavdh6vloqsxsf2v68jb1qmgis
284270
284269
2026-10-21T09:56:37Z
Murma174
19
284270
wikitext
text/x-wiki
{{Navigationsleiste
|TITEL="{{PAGENAME}}" uun ööder spriakwiisen
|INHALT=
[[Karhiarter Friisk|Sölring]]
[[Karhiirder|Öömrang]]
[[???|Fering]]
[[???|Halunder]]
[[???|Halifreesk]]
[[???|Mooring]]
[[???|Wiringhiirder]]
[[Karhiirder/ka|Karhiirder]]
[[???|Gooshiirder]]
}}
{{Öömrang}}
[[Datei:Nordfriisk_Koord.png|frameless|right]]
At '''Karhiirder Fräisch''' as en [[nuurdfresk]] spriakwiis (6), an woort uun [[Stedesand]] an [[Enge-Sande]] uun a [[Karhiird]] uun a [[kreis Nuurdfresklun]] snaaket.<br />
<br>
Karhiirder hiart tu't fäästäägs-fresk an as nai bi't [[frasch]].
==Werben==
Bispalen faan '''heewe''' (''haa'') an '''weere''' (''wees'')
{| class="wikitable"
|-
! colspan=2 | Heewe !! colspan=2 | Weere
|-
! Nütid !! Dotid !! Nütid !! Dotid
|-
| ik hääw || ik häi || ik bän || ik wås
|-
| dü hääst || dü häist || dü bäst || dü weerst
|-
| he/jü/hat heet || he/jü/hat häi || he/jü/hat äs || he/jü/hat wås
|-
| we heewe || we häin || we sän || we weern
|-
| jäm heewe || jäm häin || jäm sän || jäm weern
|-
| jä heewe || jä häin || jä sän || jä weern
|}
==Skriiwern==
* [[Moritz Nissen]] (1822-1902)
==Literatüür==
* Tjardes Jabben Oltmann (1931), ''Die friesische Sprache der Karrharde: Lautlehre'', F. Hirt, Breslau.
== Nei bidracher üüb karhiirder ==
<DynamicPageList>
category = Karhiirder Artiikel
notcategory = Wikipedia:Stomp
namespace = 0
count = 5
ordermethod = created
order = descending
addfirstcategorydate =
</DynamicPageList>
{{Nuurdfresk spriakwiisen}}
[[Kategorie:Nordfriisk]]
[[Kategorie:Karhiird]]
kqaa0tl2ohpi4y2sppmd1xpn5q1ves0
284271
284270
2026-10-21T09:57:00Z
Murma174
19
284271
wikitext
text/x-wiki
{{Navigationsleiste
|TITEL="{{PAGENAME}}" uun ööder spriakwiisen
|INHALT=
[[Karhiarter Friisk|Sölring]]
[[Karhiirder|Öömrang]]
[[???|Fering]]
[[???|Halunder]]
[[???|Halifreesk]]
[[???|Mooring]]
[[???|Wiringhiirder]]
[[Karhiirder/ka|Karhiirder]]
[[???|Gooshiirder]]
}}
{{Öömrang}}
[[Datei:Nordfriisk_Koord.png|frameless|right]]
<br>
At '''Karhiirder Fräisch''' as en [[nuurdfresk]] spriakwiis (6), an woort uun [[Stedesand]] an [[Enge-Sande]] uun a [[Karhiird]] uun a [[kreis Nuurdfresklun]] snaaket.<br />
Karhiirder hiart tu't fäästäägs-fresk an as nai bi't [[frasch]].
==Werben==
Bispalen faan '''heewe''' (''haa'') an '''weere''' (''wees'')
{| class="wikitable"
|-
! colspan=2 | Heewe !! colspan=2 | Weere
|-
! Nütid !! Dotid !! Nütid !! Dotid
|-
| ik hääw || ik häi || ik bän || ik wås
|-
| dü hääst || dü häist || dü bäst || dü weerst
|-
| he/jü/hat heet || he/jü/hat häi || he/jü/hat äs || he/jü/hat wås
|-
| we heewe || we häin || we sän || we weern
|-
| jäm heewe || jäm häin || jäm sän || jäm weern
|-
| jä heewe || jä häin || jä sän || jä weern
|}
==Skriiwern==
* [[Moritz Nissen]] (1822-1902)
==Literatüür==
* Tjardes Jabben Oltmann (1931), ''Die friesische Sprache der Karrharde: Lautlehre'', F. Hirt, Breslau.
== Nei bidracher üüb karhiirder ==
<DynamicPageList>
category = Karhiirder Artiikel
notcategory = Wikipedia:Stomp
namespace = 0
count = 5
ordermethod = created
order = descending
addfirstcategorydate =
</DynamicPageList>
{{Nuurdfresk spriakwiisen}}
[[Kategorie:Nordfriisk]]
[[Kategorie:Karhiird]]
sjf3ovya56d50vfs5vayaqn5rwy0giw
Vorlage:Wechselkursdaten/EZB
10
4596
284236
284218
2026-10-20T18:07:42Z
LkhBot
19237
Bot: Aktualisierung
284236
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{#switch: {{{1|}}}
|STAND=2026-10-20
|USD = 1.1215
|JPY = 177.34
|BGN = 1.9558
|CZK = 24.329
|DKK = 7.4746
|GBP = 0.84028
|HUF = 364.68
|PLN = 4.3768
|RON = 5.3308
|SEK = 11.123
|CHF = 0.9237
|ISK = 136.2
|NOK = 10.5245
|HRK = 7.5365
|RUB = 117.2010
|TRY = 55.6009
|AUD = 1.6056
|BRL = 5.6339
|CAD = 1.5758
|CNY = 7.4894
|HKD = 8.8023
|IDR = 20170.57
|ILS = 3.4853
|INR = 106.459
|KRW = 1489.17
|MXN = 20.7719
|MYR = 4.5788
|NZD = 1.9748
|PHP = 70.804
|SGD = 1.4338
|THB = 37.738
|ZAR = 18.4769
|QUELLE=[http://www.ecb.europa.eu/stats/eurofxref/eurofxref-daily.xml EZB Euro foreign exchange reference rates]
}}</includeonly><noinclude>
Liefert den Gegenwert von 1 EUR in einer Fremdwährung. Datenquelle: http://www.ecb.int/stats/exchange/eurofxref/html/index.en.html
[[Kategorie:Vorlage:Metadaten|Wechselkursdaten/EZB]]
</noinclude>
hgajytwlqamv1mlhtq52fn7mnlyw1xu
Meeter
0
6702
284259
269822
2026-10-21T06:19:33Z
Murma174
19
284259
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Infobox Einheit öömrang
|Norm= [[SI-süsteem]]
|Name= Meeter
|Symbol= [[m]]
|SI= SI-grünjmiat
|cgs= 1 m = 10<sup>2</sup> cm
|emE=
|esE=
|Planck= 1 m = 6,3·10<sup>34</sup>
|Dimension= [[Lengde]]
|Dim= [[L]]
|PhysicalSize= Lengde, Breetje, Jipde<br />Hööchde, Sjokde<br />Raadius, Trochmeeder
|Size= ''l'', ''s'', ''b'', ''h'', ''d'', ''r''
|NamedAfter= greks {{lang|grc|μέτρον}} ''métron'' ‚ Miat, [[Werktjüch]] tu meeden, Lengde‘<ref name="GEMOLL"/>
|DerivedFrom=
|SeeAlso=
}}
A '''meeter''' (fan [[greks]] {{lang|grc|μέτρον}} ''métron'' ‚ miat, werktjüch tu meeden, lengde)<ref name="GEMOLL">efter: Wilhelm Gemoll, Griechisch-Deutsches Schul- und Handwörterbuch, München/Wien, 1965</ref> as en miat för't [[lengde]], an det grünjlaag för't meeden uun't [[SI-süsteem]]. Hi woort mä "m" ufkört.
== Histoore ==
Di ''internatsionaal meeter'', maaget faan [[plaatin]]-[[iriidium]], wiar det referens bit 1960. Daalang woort di meeter üs en bröökdial faan't [[faard faan't laacht]] fäästlaanj, auer det en konstanten wäärs uun a natüür as.
<gallery>
Platinum-Iridium meter bar.jpg|internatsionaal meeter
</gallery>
== Iindialangen faan a meeter ==
{| class="wikitable"
|-
!Nööm || Ianhaid || Faktor || Potens || Brük
|-
|Gigameeter {{Anker|Gm}}|| Gm || 10<sup>9{{0|-0}}</sup> || 1.000.000 km ||
|-
|Megameeter {{Anker|Mm}}|| Mm || 10<sup>6{{0|-0}}</sup> || 1.000 km || uun a oseaanologii
|-
|Myriameeter{{Anker|Myriameeter}} || || 10<sup>4{{0|-0}}</sup> || 10 km || ütjsleden
|-
|[[Kilomeeter]] {{Anker|Km}}{{Anker|km}}|| km || 10<sup>3{{0|-0}}</sup> || 1.000 m ||
|-
|Hektomeeter{{Anker|hm}}|| hm || 10<sup>2{{0|-0}}</sup> || 100 m || bi struaten
|-
|Dekameeter {{Anker|Dekameeter}}
| dam || 10<sup>1{{0|-0}}</sup> || 10 m ||
|-
|[[Meeter]] {{Anker|m}} || m || 10<sup>0</sup> || || SI-grünjmiat
|-
|Desimeeter {{Anker|dm}}|| dm || 10<sup>-1</sup> || 10 cm||
|-
|[[Sentimeeter]]{{Anker|cm}}|| cm || 10<sup>-2<sup> || 10 mm|| cm faan iar: '''C''' entimeter
|-
|[[Milimeeter]]{{Anker|mm}}{{Anker|Millimeeter}} || mm || 10<sup>-3</sup> || 1.000 µm || 10 mm = 1 cm
|-
|{{Anker|Mikromeeter}}Mikromeeter{{Anker|µm}}|| µm || 10<sup>-6{{0|0}}</sup> || 0,001 mm || iar: Mikron
|-
|[[Nanomeeter]] {{Anker|nm}}|| nm || 10<sup>-9{{0|0}}</sup> || 1000 pm || di miljuunst dial faan 1 mm
|-
|[[Ångström]] || Å || 10<sup>-10</sup> || 100 pm || uun a atoomfüsiik
|-
|Pikomeeter {{Anker|pm}}|| pm || 10<sup>-12</sup> || ||
|-
|Femtomeeter {{Anker|fm}}|| fm || 10<sup>-15</sup> || || iar: Fermi, uun a atoomfüsiik
|}
== Luke uk diar ==
{{Commonscat öömrang|Metre|Meeter}}
* [[Kwadrootmeeter]]
* [[Kubikmeeter]]
== Futnuuten ==
<references />
[[Kategorie:Geometrii]]
[[Kategorie:SI-ianhaid]]
b347fep2o0ud77ile87u4tra0o3wij8
284260
284259
2026-10-21T06:21:29Z
Murma174
19
284260
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Infobox Einheit öömrang
|Norm= [[SI-süsteem]]
|Name= Meeter
|Symbol= [[m]]
|SI= SI-grünjmiat
|cgs= 1 m = 10<sup>2</sup> cm
|emE=
|esE=
|Planck= 1 m = 6,3·10<sup>34</sup>
|Dimension= [[Lengde]]
|Dim= [[L]]
|PhysicalSize= Lengde, Breetje, Jipde<br />Hööchde, Sjokde<br />Raadius, Trochmeeder
|Size= ''l'', ''s'', ''b'', ''h'', ''d'', ''r''
|NamedAfter= greks {{lang|grc|μέτρον}} ''métron'' ‚ Miat, [[Werktjüch]] tu meeden, Lengde‘<ref name="GEMOLL"/>
|DerivedFrom=
|SeeAlso=
}}
<br>
A '''meeter''' (fan [[greks]] {{lang|grc|μέτρον}} ''métron'' ‚ miat, werktjüch tu meeden, lengde)<ref name="GEMOLL">efter: Wilhelm Gemoll, Griechisch-Deutsches Schul- und Handwörterbuch, München/Wien, 1965</ref> as en miat för't [[lengde]], an det grünjlaag för't meeden uun't [[SI-süsteem]]. Hi woort mä "'''m'''" ufkört.
== Histoore ==
Di ''internatsionaal meeter'' as maaget faan [[plaatin]]-[[iriidium]], an wiar det referens bit 1960. Daalang woort di meeter üs en bröökdial faan't [[faard faan't laacht]] fäästlaanj, auer det en konstanten wäärs uun a natüür as.
<gallery>
Platinum-Iridium meter bar.jpg|internatsionaal meeter
</gallery>
== Iindialangen faan a meeter ==
{| class="wikitable"
|-
!Nööm || Ianhaid || Faktor || Potens || Brük
|-
|Gigameeter {{Anker|Gm}}|| Gm || 10<sup>9{{0|-0}}</sup> || 1.000.000 km ||
|-
|Megameeter {{Anker|Mm}}|| Mm || 10<sup>6{{0|-0}}</sup> || 1.000 km || uun a oseaanologii
|-
|Myriameeter{{Anker|Myriameeter}} || || 10<sup>4{{0|-0}}</sup> || 10 km || ütjsleden
|-
|[[Kilomeeter]] {{Anker|Km}}{{Anker|km}}|| km || 10<sup>3{{0|-0}}</sup> || 1.000 m ||
|-
|Hektomeeter{{Anker|hm}}|| hm || 10<sup>2{{0|-0}}</sup> || 100 m || bi struaten
|-
|Dekameeter {{Anker|Dekameeter}}
| dam || 10<sup>1{{0|-0}}</sup> || 10 m ||
|-
|[[Meeter]] {{Anker|m}} || m || 10<sup>0</sup> || || SI-grünjmiat
|-
|Desimeeter {{Anker|dm}}|| dm || 10<sup>-1</sup> || 10 cm||
|-
|[[Sentimeeter]]{{Anker|cm}}|| cm || 10<sup>-2<sup> || 10 mm|| cm faan iar: '''C''' entimeter
|-
|[[Milimeeter]]{{Anker|mm}}{{Anker|Millimeeter}} || mm || 10<sup>-3</sup> || 1.000 µm || 10 mm = 1 cm
|-
|{{Anker|Mikromeeter}}Mikromeeter{{Anker|µm}}|| µm || 10<sup>-6{{0|0}}</sup> || 0,001 mm || iar: Mikron
|-
|[[Nanomeeter]] {{Anker|nm}}|| nm || 10<sup>-9{{0|0}}</sup> || 1000 pm || di miljuunst dial faan 1 mm
|-
|[[Ångström]] || Å || 10<sup>-10</sup> || 100 pm || uun a atoomfüsiik
|-
|Pikomeeter {{Anker|pm}}|| pm || 10<sup>-12</sup> || ||
|-
|Femtomeeter {{Anker|fm}}|| fm || 10<sup>-15</sup> || || iar: Fermi, uun a atoomfüsiik
|}
== Luke uk diar ==
{{Commonscat öömrang|Metre|Meeter}}
* [[Kwadrootmeeter]]
* [[Kubikmeeter]]
== Futnuuten ==
<references />
[[Kategorie:Geometrii]]
[[Kategorie:SI-ianhaid]]
684ob4wotihfkkftci35tb0wetey29d
Faard faan't laacht
0
7082
284261
229680
2026-10-21T06:27:28Z
Murma174
19
284261
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Infobox Physikalische Konstante öömrang
| Name = Faard faan't laacht<br>'''uun a leesag rüm''' 
| Formelzeichen = <math>c,\, c_0\,</math>
| Art = [[Faard]]
| WertSI = <math>299\,792\,458 ~ \frac{\textrm m}{\textrm s}</math>
| Genauigkeit = (genau)
| WertCgs = <math>29\,979\,245\,800 ~ \frac{\textrm{cm}}{\textrm s}</math>
| WertPlanck = 1
| Formel = <math>c=\frac{1}{\sqrt{\varepsilon_0 \mu_0}}</math><br /><math>\varepsilon_0\,</math> – [[Elektrisk fialtaal]]<br /><math>\mu_0\,</math> – [[Magneetisk fialtaal]]
| Anmerkung = SI-wäärs efter: [[CODATA]] 2010 ([http://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?c NIST])
}}
<br>
At '''faard faan't laacht''' sait, hü gau at laacht of elektromagneetisk waagen uun a leesag rüm san. Iar mend'am, det faard faan't laacht wiar [[saner aanj]]. Sant [[Heinrich Hertz]] witj'am, dat det so amanbi 300 miljoon meetern per sekund san.
== Di wäärs ==
[[Datei:Speed_of_light_from_Earth_to_Moon_400px.gif|thumb|340px|So loong brükt det laacht faan a [[eerd]] tu a [[muun]]: amanbi 1,3 sekunden.]]
Sant 1983 as uk di [[meeter]] fäästlaanj üs di wai, di det laacht uun a [[leesag rüm]] för di 299 792 458st dial faan en sekund brükt<ref>CODATA: [http://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?c Fundamental physical constants: speed of light in vacuum].</ref> .
Sodenang as det faard faan't laacht:
:<math> c \,=\, 299\,792\,458\ \frac{\text{meeter}}{\text{sekund}}\,</math>
Det san ~ 1.079.252.849 [[km/h]].
== Futnuuten ==
<references />
== Luke uk diar ==
{{Commonscat öömrang|Speed of light|faard faan't laacht}}
[[Kategorie:Füsiik]]
9zzsyi5sho8duzm5fjyhoh86qey5bq8
Elektrisk fialmäächt
0
7099
284265
151189
2026-10-21T06:47:17Z
Murma174
19
284265
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Infobox Physikalische Größe öömrang
|Name= Elektrisk fialmäächt
|Größenart=
|Formelzeichen= <math>\vec{E}</math>
|Dim=
|AbgeleitetVon=
|SI= [[Volt|V]]·[[Meeter|m]]<sup>−1</sup>
|SI-Dimension= [[M]]·[[L]]·[[I]]<sup>−1</sup>·[[T]]<sup>−3</sup>
|cgs= [[g]]<sup>1/2</sup>·[[cm]]<sup>−1/2</sup>·[[s]]<sup>−1</sup>
|cgs-Dimension= M<sup>1/2</sup>·L<sup>−1/2</sup>·T<sup>−1</sup>
|esE=
|esE-Dimension=
|emE=
|emE-Dimension=
|Planck=
|Planck-Dimension=
|Astro=
|Astro-Dimension=
|Anglo=
|Anglo-Dimension=
|Anmerkungen=
|SieheAuch=
}}
<br>
At '''elektrisk fialmäächt''' (E) as en vektoriel grate uun a [[elektrostaatik]] an [[elektrodünaamik]] an beskraft det [[elektrisk fial]]. Hat koon [[krääft]] (F) üüb en [[elektrisk lääs]] (Q) ütjööwe.
== Beskriiwang ==
:<math>\vec{E}=\frac{{\vec{F}}}{q}</math>
<math>q</math> stäänt för en letj lääs, an <math>\vec{F}</math> as det krääft üüb detdiar lääs.
== Ianhaid ==
Det [[SI-süsteem|SI-ianhaid]] för <math>\vec {E}</math> as [[Newton (ianhaid)|Newton]] per [[Coulomb]] of [[Volt]] per [[Meeter]]. Det hinget so tuup:
:<math>\mathrm{\frac{N}{C} = \frac{W\,s}{A\,s} \cdot \frac{1}{m} = \frac{V}{m}}</math>
of
:<math>\mathrm{\frac{N}{C} = \frac{J}{m\,C}}</math>
== Luke uk diar ==
[[Kategorie:Elektrisiteet]]
qezyflqb7qkf758b7digj8nsn9mabgc
Magneetisk permeabiliteet
0
7239
284262
159856
2026-10-21T06:32:09Z
Murma174
19
284262
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Infobox Physikalische Größe öömrang
| Name= Magneetisk permeabiliteet
| Größenart=
| Formelzeichen= <math>\mu</math>
| Dim=
| AbgeleitetVon=
| SI= [[Henry (ianhaid)|H]] · [[Meeter|m]]<sup>−1</sup><br />= [[Volt|V]] · [[Sekund|s]] · [[Ampere|A]]<sup>−1</sup>· [[Meeter|m]]<sup>−1</sup><br />= [[Newton (ianhaid)|N]] · [[Ampere|A]]<sup>−2</sup><br />= [[m]] · [[kg]] · [[s]]<sup>−2</sup> · [[A]]<sup>−2</sup>
| SI-Dimension= [[L]] · [[M]] · [[T]]<sup>−2</sup> · [[I]]<sup>–2</sup>
| cgs=
| cgs-Dimension=
| esE=
| esE-Dimension=
| emE=
| emE-Dimension=
| Planck=
| Planck-Dimension=
| Astro=
| Astro-Dimension=
| Anglo=
| Anglo-Dimension=
| Anmerkungen=
| SieheAuch= [[Magneetisk fialtaal]]
}}
At '''magneetisk permeabiliteet''' ''μ'' ("mü") as en grate uun a [[füsiik]] an sait uun, hü stark en materiool uun en [[magneetisk fial]] magnetismus trochläät.
== Bestemang ==
At magneetisk permeabiliteet hinget direkt mä't [[magneetisk struummäächt]] ''B'' an [[magneetisk fialmäächt]] ''H'' tuup:
:<math> \vec{B} = \mu \, \vec{H}</math>
== Bispalen ==
{| class="wikitable"
|+ Permeabiliteeten faan enkelt materiool
|- class="hintergrundfarbe6"
! Materiool
!''µ''<sub>r</sub>
!Iindialang
|-
| [[Luad]], [[Tan (element)|Tan]] || style="text-align:center" | < 1 (ca. 0,999…) || diamagneetisk
|-
| [[Kööber]] || style="text-align:center" | 0,9999936 = 1 − 6,4·10<sup>−6</sup> || diamagneetisk
|-
| [[Weederstoof]] || style="text-align:center" | 1 - 2,061·10<sup>−9</sup> || diamagneetisk
|-
| [[Leesag rüm]] || style="text-align:center" | 1 || (neutraal)
|-
| [[Loft]] || style="text-align:center" | ca. 1 + 0,4·10<sup>−6</sup> || paramagneetisk
|-
| [[Aluminium]] || style="text-align:center" | 1 + 2,2·10<sup>−5</sup> || paramagneetisk
|-
| [[Platin]] || style="text-align:center" | 1+ 2,57·10<sup>−4</sup> || paramagneetisk
|-
| [[Kobalt]] || style="text-align:center" | 80…200 || ferromagneetisk
|-
| [[Iisen]] || style="text-align:center" | 300…10.000 || ferromagneetisk
|}
== Curie-Tempratuur ==
Faan en was tempratuur uf uun ferswanjt det '''ferromagneetisk''' eegenskap faan en materiool an hat woort '''paramagneetisk'''.
Didiar tempratuurponkt het '''Curie-Tempratur''' <math>T_{\rm{C}}</math> of <math>\vartheta_{\rm{C}}</math> (efter [[Pierre Curie]]).
[[Kategorie:Magnetismus]]
7uukk1fkqfskabmeeuuxcrav688ufcs
284263
284262
2026-10-21T06:35:16Z
Murma174
19
284263
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Infobox Physikalische Größe öömrang
| Name= Magneetisk permeabiliteet
| Größenart=
| Formelzeichen= <math>\mu</math>
| Dim=
| AbgeleitetVon=
| SI= [[Henry (ianhaid)|H]] · [[Meeter|m]]<sup>−1</sup><br />= [[Volt|V]] · [[Sekund|s]] · [[Ampere|A]]<sup>−1</sup>· [[Meeter|m]]<sup>−1</sup><br />= [[Newton (ianhaid)|N]] · [[Ampere|A]]<sup>−2</sup><br />= [[m]] · [[kg]] · [[s]]<sup>−2</sup> · [[A]]<sup>−2</sup>
| SI-Dimension= [[L]] · [[M]] · [[T]]<sup>−2</sup> · [[I]]<sup>–2</sup>
| cgs=
| cgs-Dimension=
| esE=
| esE-Dimension=
| emE=
| emE-Dimension=
| Planck=
| Planck-Dimension=
| Astro=
| Astro-Dimension=
| Anglo=
| Anglo-Dimension=
| Anmerkungen=
| SieheAuch= [[Magneetisk fialtaal]]
}}
<br>
At '''magneetisk permeabiliteet''' '''''μ''''' ("mü") as en grate uun a [[füsiik]] an sait uun, hü stark en materiool uun en [[magneetisk fial]] magnetismus trochläät.
== Bestemang ==
At magneetisk permeabiliteet hinget direkt mä't [[magneetisk struummäächt]] ''B'' an [[magneetisk fialmäächt]] ''H'' tuup:
:<math> \vec{B} = \mu \, \vec{H}</math>
== Bispalen ==
{| class="wikitable"
|+ Permeabiliteeten faan enkelt materiool
|- class="hintergrundfarbe6"
! Materiool
!''µ''<sub>r</sub>
!Iindialang
|-
| [[Luad]], [[Tan (element)|Tan]] || style="text-align:center" | < 1 (ca. 0,999…) || diamagneetisk
|-
| [[Kööber]] || style="text-align:center" | 0,9999936 = 1 − 6,4·10<sup>−6</sup> || diamagneetisk
|-
| [[Weederstoof]] || style="text-align:center" | 1 - 2,061·10<sup>−9</sup> || diamagneetisk
|-
| [[Leesag rüm]] || style="text-align:center" | 1 || (neutraal)
|-
| [[Loft]] || style="text-align:center" | ca. 1 + 0,4·10<sup>−6</sup> || paramagneetisk
|-
| [[Aluminium]] || style="text-align:center" | 1 + 2,2·10<sup>−5</sup> || paramagneetisk
|-
| [[Platin]] || style="text-align:center" | 1+ 2,57·10<sup>−4</sup> || paramagneetisk
|-
| [[Kobalt]] || style="text-align:center" | 80…200 || ferromagneetisk
|-
| [[Iisen]] || style="text-align:center" | 300…10.000 || ferromagneetisk
|}
== Curie-Tempratuur ==
Faan en was tempratuur uf uun ferswanjt det '''ferromagneetisk''' eegenskap faan en materiool an hat woort '''paramagneetisk'''.
Didiar tempratuurponkt het '''Curie-Tempratur''' <math>T_{\rm{C}}</math> of <math>\vartheta_{\rm{C}}</math> (efter [[Pierre Curie]]).
[[Kategorie:Magnetismus]]
drgp1uk487y1uq7pqwfuilr6c9uf77j
Gnaudiarten
0
8606
284287
264892
2026-10-21T11:10:48Z
Murma174
19
284287
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Taxobox öömrang
| Taxon_Name = Gnaudiarten
| Taxon_WissName = Rodentia
| Taxon_Rang = Order
| Taxon_Autor = [[Thomas Edward Bowdich|Bowdich]], 1821
| Taxon2_WissName =
| Taxon2_Rang =
| Taxon3_Name = Huuger Tetjdiarten
| Taxon3_WissName = Eutheria
| Taxon3_Rang = Onerklas
| Taxon4_Name = Tetjdiarten
| Taxon4_WissName = Mammalia
| Taxon4_Rang = Klas
| Taxon5_Name = Lunwäärlisdiarten
| Taxon5_WissName = Tetrapoda
| Taxon5_Rang = Rä
| Taxon6_Name = Tjaapdiarten
| Taxon6_WissName = Gnathostomata
| Taxon6_Rang = Auerklas
| Bild =Apodemus_sylvaticus_bosmuis.jpg
| Bildbeschreibung = En [[müs]] (''Apodemus sylvaticus'')
| Subtaxa_Rang = Onerorder
| Subtaxa = * (Anumaluromorpha)
* (Castorimorpha)
* (Hystricomorpha)
* (Myomorpha)
* (Sciuromorpha)
}}
<br>
A '''Gnaudiarten''' (Rodentia) san en order faan [[tetjdiarten]] (Mammalia). Diar jaft at amanbi 2.280 slacher uun 34 familin faan. Sowat 42 % faan a tetjdiarten san gnaudiarten.
== Onerordern, familin an enkelt slacher ==
; [[Anomaluromorpha]]
* Anomaluridae
* Pedetidae
* Zenkerellidae
; [[Castorimorpha]]
* [[Biibern]] (Castoridae)
:: [[Biibern]] (''Castor'')
::: [[Europeesk Biiber]] (''Castor fiber'')
::: [[Kanaadsk Biiber]] (''Castor canadensis'')
* Geomyidae
* Heteromyidae
; [[Hystricomorpha]]
* Diatomyidae - Ctenodactylidae - Hystricidae - Bathyergidae - Petromuridae - Thryonomyidae - Erethizontidae - Cuniculidae - Caviidae - Dasyproctidae - Dinomyidae - Chinchillidae - Abrocomidae - Octodontidae - Ctenomyidae - Capromyidae - Myocastoridae - Echimyidae
; [[Myomorpha]]
* [[Wretern]] (Cricetidae)
: [[Wretmüsen]] (Arvicolinae)
:: [[Biisams]] (''Ondatra'')
::: [[Biisam]] (''Ondatra zibethicus'')
:: [[Weederrooten]] (''Arvicola'')
::: [[Weederroot]] (''Arvicola terrestris'' of uk ''Arvicola amphibius'')
* [[Müsen]] (Muridae)
: [[Murinae]]
:: [[Echt Müsen]] (''Mus'')
::: [[Hüsmüs]] (''Mus musculus'')
:: [[Rooten]] (''Rattus'')
::: [[Hüsroot]] (''Rattus rattus'')
::: [[Waanerroot]] (''Rattus norvegicus'')
* Dipodidae - Platacanthomyidae - Calomyscidae - Nesomyidae - Spalacidae
; [[Sciuromorpha]]
* [[Aplodontiidae]]
* [[Sliapmüsen]] (Gliridae)
* [[Sciuridae]]
: [[Sciurinae]]
:: [[Buumkaater]] (''Sciurus'')
::: [[Buumkaat]], Kaateeker (''Sciurus vulgaris'')
: [[Xerinae]]
:: [[Marmoten]], Murmeldiarten (''Marmota'')
== Luke uk diar ==
{{Commonscat öömrang|Rodentia|Gnaudiarten}}
{{Wikispecies öömrang|Rodentia|Gnaudiarten}}
[[Kategorie:Gnaudiarten| ]]
7k2wa3rqu31eyozlz3jyrk7q2tlw8vb
Moritz Momme Nissen
0
9505
284273
234726
2026-10-21T10:04:29Z
Murma174
19
284273
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
[[Datei:Nissen_M.jpg|thumb|200px|Moritz Momme Nissen]]
[[Datei:Nissen_Findling.jpg|border|thumb|200px|De Freske Findling]]
[[Datei:Nissen Sjemstin.jpg|border|thumb|200px|De Freske Sjemstin]]
<br>
'''Moritz Momme Nissen''' (* 17. [[Febrewoore]] [[1822]] uun [[Stedesand]]; † 29. [[Detsember]] [[1902]] uun [[Sünderup]]) wiar en [[Nuurdfresklun|nuurdfresken]] köster, skuulmääster an wedenskapsmaan am't fresk spriak.
== Leewent ==
Moritz Momme Nissen wiar di dring faan en büür an widjloftag nai mä [[Friedrich Paulsen]].<ref name="panten mmn">Panten/Pohlmann: ''Moritz Momme Nissen''; S. 8-12</ref> Nissen liard üüb skuulmääster uun [[Tondern]], hed flook steeden uun [[Brunsbüttel]], [[Kiil]], [[Gammendorf]] üüb [[Fehmarn]] an wiar faan 1858 skuulmääster an köster uun [[Neebel]] üüb [[Oomram]]. Di prääster tu jü tidj wiar [[Lorenz Friedrich Mechlenburg]] (1799-1875),<ref>Öömrang Archiif: Sammlung Mechlenburg, 1999</ref> hi befaadet ham uk mä't [[nuurdfresk]] spriak, fööraal mä't [[öömrang]]. Nissen liard diar uk [[Knut Jungbohn Clement]] käänen. 1865 wurd Nissen skuulmääster an köster uun Stedesand. Diar blääw'er bit hi 1888 uun pangjuun ging.<ref name="panten mmn"/> Diar füng hi di [[Königliche Hausorden von Hohenzollern]].<ref name="panten mmn"/> För't ääler hed hi oober ei föörsuragt, so dat sin wedwüf an sin doochter uun't aaremhüs lewe skul.
== Werken ==
Nissen hää wel det bedüüdenst werk tu't nuurdfresk spriak skeeben:<ref name="Steensen">Thomas Steensen: ''Zwei Jahrhunderte nordfriesischer Literatur - ein kurzer Rück- und Ausblick.'' uun: Zeitschrift für Kultur- und Bildungswissenschaften. Nr. 8, Universität Flensburg, Flensburg 1999, S. 121–127 </ref>
* ''De fréske Findling, dat sen fréske Sprékkwurde önt Karhirdinge, withinge, amringe, breklinge, mourange, sellange, hatsinge, westfréske an engelske Reth'', 1873-83, salew ferlaanj
* ''De freske Sjemstin'', dachtangan uun [[karhiirder]]
* ''Di Makker tu di freske Sjemstin'', muar dachtangen an teooterstaken
* ''Hengist''
* Spriakwedenskapelk skraften uun ''Am Urds-Brunnen''.<ref>[http://de.wikisource.org/wiki/Am_Urds-Brunnen Am Urds-Brunnen]</ref>
* Det wichtagst werk as was sin ''Nordfrisisches Wörterbuch in mehreren Dialekten Nordfrislands'' mä muar üs 3000 hunskrewen sidjen, huar hi 40 juar bit 1899 bi werket hää. Sin skraften lei daalang uun't [[Nuurdfresk Wurdenbuksteed]] uun [[Kiil]].
== Literatüür ==
* [[Albert Panten]], Kurt Pohlmann: ''Moritz Momme Nissen: Ding-Jarn, Karhiird ; 17.2.1822-29.12.1902''; Enge-Sande 1977
* [[Claas Riecken]]: ''Wörterbuch im Dornröschenschlaf: zur Entstehung und Anlage des "Nordfriesischen Wörterbuchs" von Moritz Momme Nissen''; Kiel 1994
*{{DNB-Portal|119242931}}
* (online) Moritz Momme Nissen: Nordfriesisches Wörterbuch, [http://dibiki.ub.uni-kiel.de/viewer/image/PPN726582417/14/LOG_0005/ Digitalisiaret] iarst binj
* (online) Moritz Momme Nissen: Nordfriesisches Wörterbuch, [http://nbn-resolving.de/urn/resolver.pl?urn=urn:nbn:de:gbv:8:2-1397417 Digitalisiaret] ööder binj
* (online) Moritz Momme Nissen: Nordfriesisches Wörterbuch, [http://nbn-resolving.de/urn/resolver.pl?urn=urn:nbn:de:gbv:8:2-1692503 Digitalisiaret] traad binj
== Luke uk diar ==
{{Wikisource|lang=frr|Nissen Sjemstin 1868|De Freske Sjemstin, 1868}}
== Futnuuten ==
<references />
{{Normdaten}}
[[Kategorie:Karhiird|Nissen]]
[[Kategorie:Nordfriisk|Nissen]]
[[Kategorie:Skriiwer|Nissen]]
4ix1jl62iw6u6ylfw0xs68y3s3kgz56
Noorst
0
9722
284239
184182
2026-10-20T20:44:42Z
Murma174
19
284239
wikitext
text/x-wiki
{{Navigationsleiste
|TITEL="{{PAGENAME}}" uun ööder spriakwiisen
|INHALT=
[[???|Sölring]]
[[Noorst|Öömrang]]
[[???|Fering]]
[[???|Halunder]]
[[???|Halifreesk]]
[[Noorst/mo|Mooring]]
[[???|Wiringhiirder]]
[[???|Karhiirder]]
[[Noorst/go|Gooshiirder]]
}}
{{Öömrang}}
{{Infobox Gemeinde in Deutschland öömrang
|Wappen = kein
|Breitengrad = 54/34/58/N
|Längengrad = 9/7/53/E
|Lageplan = Norstedt in NF.PNG
|Bundesland = Schleswig-Holstian
|Kreis = Nuurdfresklun
|Amt = Viöl
|Höhe = 8
|Fläche = 13.5
|PLZ = 25884
|Vorwahl = 04843
|Kfz = NF
|Gemeindeschlüssel = 01054092
|Adresse-Verband = Westerende 41<br />25884 Viöl
|Website = [http://www.norstedt.de/ www.norstedt.de]
|Bürgermeister = Hans-Henning Thomsen
|Partei =
}}
<br>
'''Noorst'''{{mo.}} ([[sjiisk]]:Norstedt, [[däänsk]]: Nordsted) as en gemeen uun a [[kreis Nuurdfresklun]] tesken [[Fjåål]] an [[Breetsteed]].
<gallery>
Wiiser_twesken_Noorst_en_Trölstrup_001.JPG
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{Commonscat öömrang|Norstedt}}
* [http://www.norstedt.de/ Gemeen Noorst] (sjiisk)
== Futnuuten ==
<references />
{{Stääden an gemeenen uun NF}}
j5bk7xmk08goyy5rbgnvwpy6aov2hob
Seite:Bremer Einleitung.djvu/35
102
10236
284245
114735
2026-10-20T21:03:17Z
Murma174
19
284245
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="3" user="Yazee" /></noinclude><poem>
31
14. Viel amr. Sprachstoff findet sich überall in Mechlenburg's
nachgelassen Papieren; ich erwähne nur noch das Heft Nr. 2b, eine
Vorarbeit zu 11 und eine reiche Beispielsammlung für gleichlautende,
aber bedeutungsverschiedne amr. Wörter, Nr. 4b des Nachlasses.
15. Johansen, Die Seemannswittwe auf der Düneninsel, Kiel
1860, giebt S. 96— -100 ein Paar in dem Buche vorkommende amringer
Wörter in alphabetischer Reihenfolge an, grösstenteils Fachausdrücke.
16. Clement*), Reise durch Friesland, Holland und Deutschland,
Kiel 1847, giebt manche sprachliche Bemerkung; vgl. S. 22, 17.
17. Clement, Heidelberger Jahrbücher 1847, S. 932—934, giebt
eine Aufzählung amr. Zeitwörter nach den Infinitiven auf in, en und
an, bei denen auf an mit Angabe des Praeteritums, S. 935 eine Be-
merkung über das schwache Praeteritum und Verbaladjektiv. Wieder
abgedruckt Ehrentraut, Fries. Archiv I, S. 290 — 294.
18. Clement, Das westgermanische Element in der englischen
Sprache, Herrig's Archiv IV, 235 — 278, giebt einen ausführlichen
englisch-amringischen vocabularius rerum. — Dagegen Greverus, Be-
merkungen über die Abhandlung des Dr. Clement: D. wg. Elem. i. d.
engl. Spr., Herrig's Archiv VI, 81—88.
19. Clement, Über Wesen und Grenzen der breitenglischen
Sprache, HerrigV Archiv V, giebt S. 39 — 63 eine vergleichende breit-
engl.-amr.-engl. Wortsammlung.
20. Clement, Die plattdeutsche Sprache, Herrig's Archiv V,
giebt S. 310 — 325 eine nordhausen-amr. Wortsammlung.
21. Clement, Über Wesen und Abkunft der breitschottischen
Sprache, Herrig's Archiv VI, giebt S. 54 f., 58—60, 167—173, 297—314
ein breitschottisch-amr. Wörterverzeichnis.
22. Clement, Eigenthümliche Elemente der frisischen (d. i. amr.)
Sprache, Herrig's Archiv IX, 179 — 187: Die Endung ens und lis;
die drei frisischen Infinitiv-Endungen auf in, an und en; die weibliche
Endung ster; die Partikeln at und eat; die Vorsilben tu (ohne den
Ton) und tu (mit dem Ton); die Endung lith. Fortsetzung Herrig's
Archiv X, 136 — 147: Nachtrag zu der Endung ens; nordfrisische Di-
minutiven — der frisische Umlaut; nordfrisische Beinamen, Spitznamen
und Schimpfworte. Fortsetzung Herrig's Archiv X, 269 — 287: Der
ubergang des f in w bei Verlängerung des Worts; Ausdrücke und
Ausdrucksweisen (u. A. Gebrauch der Partikel am, das frisische Haus,
die Collectiv-Endung ang). Fortsetzung Herrig's Archiv XII, 71 — 81.
<small>
*) Bei sämmtlichen Schriften Clements muss davor gewarnt werden, sich
seiner Darstellung wie seinen sprachlichen Angaben ohne Weitres anzuvertrauen. Die
ganze Darstellung dieses friesischen Nazionalfanatikers ist beeinflusst durch das
Vorurteil der nahen Verwantschaft des Amr. mit dem Engl, und entbehrt jeder
wissenschaftlichen Objektivität. Selbst seinen Angaben amr. Wörter ist nicht immer
zu trauen; es kommt ihm unter Umständen nicht darauf an, seiner Theorie zu Liebe
ein amr. Wort dem engl, ähnlicher zu machen, als es in Wirklichkeit der Fall
ist. Seine Schriften sind nur mit äusserster Vorsicht zu benutzen.
</small>
</poem>
[[Kategorie:Bremer 1888 B]]<noinclude><references/></noinclude>
dfofmlkk6ghrqw1kdqsbbiftpc29x4l
Eerdbeewrin
0
12735
284281
117608
2026-10-21T11:02:46Z
Murma174
19
284281
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
[[Datei:Quake_epicenters_1963-98.png|thumb|Huar't tu eerdbeewrin komt.]]
[[Datei:Kontinentaalplaaden.svg|thumb|A kontinentaalplaaden]]
[[Datei:Seismogram20110214_BNS.png|thumb|Det späänang baut ham efter't beewrin gau uf.]]
<br>
Huar [[kontinentaalplaad]]en tuupstupe, komt at tu en '''eerdbeewrin'''. A plaaden rofe bienööder an bau en späänang ap, an wan det späänang tu grat woort, spring jo am hög sentimeetern of uk muar bienööder föörbi. Diarbi kön hüsang tuupstört, an wan't oner weeder beewert, kön huuch [[tsunami]]-waagen üüb't lun tu rään.
== Richter skaala ==
A [[eerd]] koon muar of maner beewre. Miast woort det uun ianhaiden faan't [[Richter skaala]] uunden:<ref>[http://earthquake.usgs.gov/learning/faq.php?categoryID=2 USGS: FAQ- Measuring Earthquakes]</ref>
{| class="wikitable"
! Richter-skaala !! Betiaknang !! Skak !! Frekwens
|-
| < 2,0 || mikro || ei tu marken || ≈ 8000-sis arke dai
|-
| 2,0 … < 3,0 || böös lacht || ei tu marken, oober tu meeden || ≈ 1000-sis arke dai
|-
| 3,0 … < 4,0 || temelk lacht || tu marken, oober knaap skaaser || ≈ 50.000-sis arke juar
|-
| 4,0 … < 5,0 || lacht || enkelt dingen uun't rüm reer jo, romlin tu hiaren, knaap skaaser || ≈ 6000-sis arke juar
|-
| 5,0 … < 6,0 || madelstark || rewer uun müüren, skaaser bi ual of ianfach baud hüsang || ≈ 800-sis arke juar
|-
| 6,0 … < 7,0<sup>*</sup> || stark || skaaser bit 70 km trinjam || ≈ 100-sis arke juar
|-
| 7,0<sup>*</sup> … < 8,0<sup>*</sup> || grat || skaaser uun grat regiuunen || ≈ 20-sis arke juar
|-
| 8,0<sup>*</sup> … < 9,0<sup>*</sup> || temelk grat || skaaser uun hunerten faan kilomeetern trinjam || ≈ iansis arke juar
|-
| 9,0<sup>*</sup> … < 10,0<sup>*</sup> || böös grat || skaaser auer düüsen kilomeetern || ≈ arke tjiinst juar
|-
| ≥ 10,0<sup>*</sup> || globaal katastroof || ei bekäänd || noch nimer diar weesen
|}
<sup>*</sup> Normool werket det Richter-skaala bluas bit 6,5. För swaarer beewrin jaft at ööder miaten.
{{Panoramabil|San Francisco earthquake.jpg|1000|[[San Francisco]] efter't grat beewrin faan [[1906]]}}
== Futnuuten ==
<references />
== Luke uk diar ==
{{Commonscat öömrang|Earthquakes|Eerdbeewrin}}
[[Kategorie:Geologii]]
3c9g0v4g5ac5efyalodgygj4u7r7ycr
284283
284281
2026-10-21T11:05:45Z
Murma174
19
284283
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
[[Datei:Quake_epicenters_1963-98.png|thumb|Huar't tu eerdbeewrin komt.]]
[[Datei:Kontinentaalplaaden.svg|thumb|A kontinentaalplaaden]]
[[Datei:Seismogram20110214_BNS.png|thumb|Det späänang baut ham efter't beewrin gau uf.]]
<br>
Huar [[kontinentaalplaad]]en tuupstupe, komt at tu en '''eerdbeewrin'''. A plaaden rofe bienööder an bau en späänang ap, an wan det späänang tu grat woort, spring jo am hög sentimeetern of uk muar bienööder föörbi. Diarbi kön hüsang tuupstört, an wan't oner weeder beewert, kön huuch [[tsunami]] waagen üüb't lun tu rään.
== Richter skaala ==
A [[eerd]] koon muar of maner beewre. Miast woort det uun ianhaiden faan't [[Richter skaala]] uunden:<ref>[http://earthquake.usgs.gov/learning/faq.php?categoryID=2 USGS: FAQ- Measuring Earthquakes]</ref>
{| class="wikitable"
! Richter-skaala !! Betiaknang !! Skak !! Frekwens
|-
| < 2,0 || mikro || ei tu marken || ≈ 8000-sis arke dai
|-
| 2,0 … < 3,0 || böös lacht || ei tu marken, oober tu meeden || ≈ 1000-sis arke dai
|-
| 3,0 … < 4,0 || temelk lacht || tu marken, oober knaap skaaser || ≈ 50.000-sis arke juar
|-
| 4,0 … < 5,0 || lacht || enkelt dingen uun't rüm reer jo, romlin tu hiaren, knaap skaaser || ≈ 6000-sis arke juar
|-
| 5,0 … < 6,0 || madelstark || rewer uun müüren, skaaser bi ual of ianfach baud hüsang || ≈ 800-sis arke juar
|-
| 6,0 … < 7,0<sup>*</sup> || stark || skaaser bit 70 km trinjam || ≈ 100-sis arke juar
|-
| 7,0<sup>*</sup> … < 8,0<sup>*</sup> || grat || skaaser uun grat regiuunen || ≈ 20-sis arke juar
|-
| 8,0<sup>*</sup> … < 9,0<sup>*</sup> || temelk grat || skaaser uun hunerten faan kilomeetern trinjam || ≈ iansis arke juar
|-
| 9,0<sup>*</sup> … < 10,0<sup>*</sup> || böös grat || skaaser auer düüsen kilomeetern || ≈ arke tjiinst juar
|-
| ≥ 10,0<sup>*</sup> || globaal katastroof || ei bekäänd || noch nimer diar weesen
|}
<sup>*</sup> Normool werket det Richter-skaala bluas bit 6,5. För swaarer beewrin jaft at ööder miaten.
{{Panoramabil|San Francisco earthquake.jpg|1000|[[San Francisco]] efter't grat beewrin faan [[1906]]}}
== Futnuuten ==
<references />
== Luke uk diar ==
{{Commonscat öömrang|Earthquakes|Eerdbeewrin}}
[[Kategorie:Geologii]]
so2houovx5ooyaw5187jrr063ky592c
Charles Dickens/hf
0
17397
284237
259043
2026-10-20T20:40:43Z
Murma174
19
284237
wikitext
text/x-wiki
{{Titel|Charles Dickens}}
{{Navigationsleiste
|TITEL="{{PAGENAME}}" öön ööre spreekewise
|INHALT=
[[???|Sölring]]
[[???|Öömrang]]
[[Charles Dickens|Fering]]
[[???|Halunder]]
[[Charles Dickens/hf|Halifreesk]]
[[???|Mooring]]
[[???|Wiringhiirder]]
[[???|Karhiirder]]
[[???|Gooshiirder]]
}}
{{Haliifreesk}}
[[Datei:Charlesdickens.jpg|thumb|Charles Dickens]]
<br>
'''Charles John Huffam Dickens''' (* 7. [[Febrewoor]] [[1812]] in [[Landport]] bai [[Portsmouth]], [[Inglöön]]; † 9. [[Juunii]] [[1870]] uwe [[Gad's Hill Place]] bai [[Rochester]], [[Inglöön]]) waos en ingelsk skriwer. To sin bekaontst weerke hiire [[David Copperfield]], [[Bleak House]], [[Grot Erteewinge]], [[Dombey än Sen]], [[Oliver Twist]], [[En Fertäling ut taue Stäänge]] än [[En Julfertäling]].
{{DEFAULTSORT:Dickens, Charles}}
[[Kategorie:Skriiwer]]
evil5cfdml9mi2k25ewck5p91tzt2wi
Kambrium
0
20930
284243
271142
2026-10-20T20:52:49Z
Murma174
19
284243
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{| width="300" class="wikitable float-right"
! align="center" colspan="2" |< <small>[[Ediacarium]] |</small> K a m b r i u m <small>| [[Ordovizium]]</small> ><br /><small>föör {{EZA:Beginn|Kambrium}}–{{EZA:Ende|Kambrium}} miljuun juaren</small>
|-
| align="center" colspan="2" |
|-
| align="center" | <small>[[Sürstoof|O<sub>2</sub>]]-uundial uun a [[atmosfeere]]<br />(uun't madel)</small>
| align="center" | <small>ca. 12,5 Vol.-%<br />(63 % uun ferglik tu daalang)</small>
|-
| align="center" | <small>[[Köölstoof|CO<sub>2</sub>]]-uundial uun a atmosfeere<br />(uun't madel)</small>
| align="center" | <small>ca. 4500 [[Parts per million|ppm]]<br />(12-sis so föl üs daalang)</small>
|-
| align="center" | <small>Tempratuur üüb a grünj<br />(uun't madel)</small>
| align="center" | <small>ca. 21 °C<br />(7 °C muar üs daalang)</small>
|-
| align="center" colspan="2" | {{Linkbox Kambrium (Geologie) öömrang}}
|}
<br>
At '''Kambrium''' as en [[eerdtidjääler]] tesken {{EZA:Beginn|Kambrium}} an {{EZA:Ende|Kambrium}} miljuun juaren föör üs tidj. Tu jü tidj san bal aal a stamer faan [[diarten]] apkimen, diar't daalang noch jaft ("kambrisk eksplosion"). Det hää was diar mä tu dun, dat di [[sürstoof]]uundial uun a [[atmosfeere]] grater wurden as.
Di nööm 'Kambrium' komt faan di [[latiinsk]] nööm för [[Wales]] (Cambria) uf. Daalang as [[Cumbria]] en groofskap uun't regiuun [[Nuurd Waast Ingelun]].
At Kambrium as det äälst ''süsteem'' uun't [[Paleozoikum]]. Aal a eerdtidjäälern föör't kambrium (542 - 4.600 mya) wurd mäenööder üs ''[[Präkambrium]]'' betiakent.
== Iindialang ==
* Süsteem: '''Kambrium''' ({{EZA:Beginn|Kambrium}}–{{EZA:Ende|Kambrium}} [[Mya (Einheit)|mya]])
** Serie: [[Furongium]] ({{EZA:Beginn|Furongium}}–{{EZA:Ende|Furongium}} mya)
*** Kirew: Kambrium 10. Kirew ({{EZA:Beginn|Kambrium 10. Stufe}}–{{EZA:Ende|Kambrium 10. Stufe}} mya)
*** Kirew: [[Jiangshanium]] ({{EZA:Beginn|Jiangshanium}}–{{EZA:Ende|Jiangshanium}} mya)
*** Kirew: [[Paibium]] ({{EZA:Beginn|Paibium}}–{{EZA:Ende|Paibium}} mya)
** Serie: [[Miaolingium]] ({{EZA:Beginn|Kambrium 3. Serie}}–{{EZA:Ende|Kambrium 3. Serie}} mya)
*** Kirew: [[Guzhangium]] ({{EZA:Beginn|Guzhangium}}–{{EZA:Ende|Guzhangium}} mya)
*** Kirew: [[Drumium]] ({{EZA:Beginn|Drumium}}–{{EZA:Ende|Drumium}} mya)
*** Kirew: [[Wuliuum]] ({{EZA:Beginn|Kambrium 5. Stufe}}–{{EZA:Ende|Kambrium 5. Stufe}} mya)
** Serie: Kambrium 2. Serie ({{EZA:Beginn|Kambrium 2. Serie}}–{{EZA:Ende|Kambrium 2. Serie}} mya)
*** Kirew: Kambrium 4. Kirew ({{EZA:Beginn|Kambrium 4. Stufe}}–{{EZA:Ende|Kambrium 4. Stufe}} mya)
*** Kirew: Kambrium 3. Kirew ({{EZA:Beginn|Kambrium 3. Stufe}}–{{EZA:Ende|Kambrium 3. Stufe}} mya)
** Serie: [[Terreneuvium]] ({{EZA:Beginn|Terreneuvium}}–{{EZA:Ende|Terreneuvium}} mya)
*** Kirew: Kambrium 2. Kirew ({{EZA:Beginn|Kambrium 2. Stufe}}–{{EZA:Ende|Kambrium 2. Stufe}} mya)
*** Kirew: [[Fortunium]] ({{EZA:Beginn|Fortunium}}–{{EZA:Ende|Fortunium}} mya)
Enkelt serien an kirwer haa noch nään nööm, auer detdiar iindialang iarst 2009 so fäästlaanj wurden as.
== Bilen ==
<gallery>
Archaeocyatha.jpg|Leewent uun't Kambrium
Sirius Passet in the Cambrian.png|Lun an sia am 500 mya
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{Commonscat öömrang|Cambrian|Kambrium}}
[[Kategorie:Geologii]]
7xg3lxsy9vq0s00dq876cdeszhwi4zx
Madeleuroopa
0
26000
284238
251703
2026-10-20T20:41:51Z
Murma174
19
284238
wikitext
text/x-wiki
{{Navigationsleiste
|TITEL="{{PAGENAME}}" uun ööder spriakwiisen
|INHALT=
[[???|Sölring]]
[[Madeleuroopa|Öömrang]]
[[???|Fering]]
[[???|Halunder]]
[[???|Halifreesk]]
[[Madeleuropa/mo|Mooring]]
[[???|Wiringhiirder]]
[[???|Karhiirder]]
[[???|Gooshiirder]]
}}
{{Öömrang}}
[[Datei:Central Europe (Brockhaus).PNG|thumb|Madeleuroopa]]
<br>
'''Madeleuroopa''' as en regiuun uun a maden faan [[Euroopa]]. Man hük lunen of loonsdialen diar nü tu hiar an hüken ei, diar gung a meenangen ütjenööder. A ''maden'' koon geograafisk of kulturel fäästlaanj wurd.
== Ünlik meenangen ==
<gallery>
Central Europe (Mayers Enzyklopaedisches Lexikon).PNG|''Meyers Enzyklopädisches Lexikon'', 1980
Central Europe (Brockhaus).PNG|''Brockhaus Enzyklopädie'', 1998
Central Europe Kundera.png|Efter [[Milan Kundera]]
Central Europe (Meyers Grosses Taschenlexikon).PNG|''Meyers Grosses Taschenlexikon'', 1999
Floristic regions in Europe-de.png|Efter föörkemen faan [[plaanten]]
Grossgliederung Europas.png|Föörslach faan a geograafen (blä)
Time_zones_of_Europe.svg|Madeleuropeesk Tidj (ruad)
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Central Europe|Madeleuroopa}}
{{Regiuunen faan Euroopa}}
[[Kategorie:Euroopa]]
du3tojk693k1w35j32n07v7gbewq3zr
Krimkrich
0
27831
284256
168245
2026-10-20T21:35:26Z
Murma174
19
284256
wikitext
text/x-wiki
{{Fering}}
[[Datei:Black sea crimean war.jpg|thumb| ]]
<br>
A '''Krimkrich''' (üüb [[Rüs]]: Восточная война ''Wostotschnaja wojna'' of Крымская война ''Krymskaja wojna'', üüb [[Türkisk]]: ''Kırım Savaşı'', üüb [[Ingels]]: ''the Crimean War'', üüb [[Fraansöösk]]: ''la Guerre de Crimée'' an üüb [[Italjeens]]: ''la guerra di Crimea'') wiar en [[militeer]]isken konflikt twesken [[Rüslun]] üüb det ian sidj an det [[Osmaans Rik]] an uk sin ferbündeten [[Frankrik]], det [[Ferianigt Köningrik]] an (sant [[1855]]) uk [[Sardiinien-Piedmont]] üüb det öler sidj. A krich wooret faan [[Oktuuber]] [[1853]] tu [[Febrewoore]] [[1856]]. Det begand üüs de njüügenst Rüs-Türkisk Krich, diaruun dön waasteuropeesk meechten iingreeb, am en ütjwidjing faan rüs territoorium üüb koosten faan det swaaket Osmaans Rik tu ferhanrin.<br>
Uun deheer krich naam lidj üüs [[Florence Nightingale]], begrünjiger faan det modern waastelk kraankenpleeg, [[Lew Tolstoj]], rüs skriiwer, an [[Henry Berkeley Fitzhardinge Maxse]], leeder onerguwernöör an guwernöör faan [[Haliglun]] dial.
== Luke uk diar ==
{{commonscat fering|Crimean War}}
[[Kategorie:Histoore]]
[[Kategorie:Ruslun]]
[[Kategorie:Ukraine]]
p1n1fnhgeb3vmgq8hde7s5te6kt86s8
Hiasmöösk
0
28817
284240
276479
2026-10-20T20:46:03Z
Murma174
19
284240
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
[[Datei:Rock covered with multicolored patches of lichen.jpg|thumb|300px|Hiasmöösk üüb en stian]]
<br>
'''Hiasmöösk''' ([[lat.]]: Lichen) as en hial aparte leewentsfurem. Hat woort tu a [[Swaampen (Fungi)|swaampen]] tääld, as oober uun würelkhaid en tuuplewin (''symbiose'') faan swaampen mä [[green algen]] of [[blä algen]]. Hat as nian [[möösk]].
At jaft wel son 25.000 slacher hiasmöösk, uun [[Madeleuroopa]] san't sowat 2.000.
== Bilen ==
<gallery>
Cladonia on a dune in Jutland.jpg|En [[Cladonia]] slach
CladoniaSpec01.jpg|En ööder Cladonia slach
Aspromonte-Flechten.JPG|''"Buumbiarder"''
Flechte zwischen den Nadeln einer Fichte.jpg|''Hypogymnia physodes''
CladonioPinetum.jpg|Cladonia üüb dünemsun
Ophioparma ventosa.jpg|''Ophioparma ventosa''
Lichen03.jpg|En Cladonia
Rhizocarpon geographicum01.jpg|''Rhizocarpon geographicum''
Letharia_vulpina_JHollinger_crop.jpg|''Letharia vulpina''
CladoniaRangiferina20090702.jpg|[[Rendiartmöösk]] (Cladonia rangiferina)
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Lichens|Hiasmöösk}}
[[Kategorie:Swaampen]]
ex7ejvub0iddrgyn30fkt9d7ceujs93
Tsüpresenplaanten
0
32108
284250
272089
2026-10-20T21:12:53Z
Murma174
19
284250
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Taxobox öömrang
| Taxon_Name = Tsüpresenplaanten
| Taxon_WissName = Cupressaceae
| Taxon_Rang = Familie
| Taxon_Autor = [[John Edward Gray|Gray]] <!--1822-->
| Taxon2_Name = Konifeeren
| Taxon2_WissName = Coniferales
| Taxon2_Rang = Ordnung
| Taxon3_WissName = Coniferopsida
| Taxon3_Rang = Klasse
| Taxon4_Name = Siadplaanten
| Taxon4_WissName = Spermatophytina
| Taxon4_Rang = Unterabteilung
| Taxon5_Name = Huuger plaanten
| Taxon5_WissName = Tracheophyta
| Taxon5_Rang = Abteilung
| Taxon6_Name = Plaanten
| Taxon6_WissName = Plantae
| Taxon6_Rang = Reich
| Bild = General_Grant_tree.jpg
| Bildbeschreibung = Mamuutbuum (''Sequoiadendron giganteum'')
}}
<br>
'''Tsüpresenplaanten''' (''Cupressaceae'') san en [[plaanten]]famile uun det order faan a [[Konifeeren]] (Coniferales). Jo lewe üüb aal a [[kontinent]]en bütj a [[Antarktis]]. Tu det famile hiar 113 slacher.
Tsüpresen haa aparte bleeden, diar üs fiin twiigen waaks.
== Onerfamilin ==
Athrotaxidoideae - Callitroideae - Cunninghamioideae - Cupressoideae - Sequoioideae - Taiwanioideae - Taxodioideae
== Sköölen ==
Actinostrobus – Athrotaxis – Austrocedrus – Callitris – Calocedrus – Chamaecyparis – [[Cryptomeria]] – Cunninghamia – <big>[[Cupressus]]</big> – Diselma – Fitzroya – Glyptostrobus – <big>[[Juniperus]]</big> – Libocedrus – Metasequoia – Microbiota – Neocallitropsis – Papuacedrus – Pilgerodendron – Platycladus – Sequoia – Sequoiadendron – Taiwania – Taxodium – Tetraclinis – <big>[[Thuja]]</big> – Thujopsis – Widdringtonia
: → ferlicht uk: Callitropsis – Fokienia – Hesperocyparis – Xanthocyparis
== Bilen ==
<gallery>
Cupressaceae DescriptionLeaves.PNG|1. banenbleed an<br>2. bütjenbleed
Thujopsis dolabrata SZ119.png|Twiig faan<br>''Thujopsis dolabrata''
Refugee Tree.jpg|''Thuja plicata''
Taxodium distichum Caddo Lake TX 2.jpg|''Taxodium distichum''
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Cupressaceae|Tsüpresenplaanten}}
{{wikispecies öömrang|Cupressaceae|Tsüpresenplaanten}}
[[Kategorie:Cupressaceae| ]]
t9yhbodl03pjbh1tkjm5820by5dowgy
Belemniten
0
32364
284241
214343
2026-10-20T20:49:01Z
Murma174
19
284241
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Taxobox öömrang
| Modus = Paläobox
| Rangunterdrückung = ja
| Taxon_Name = Belemniten
| Taxon_WissName = Belemnoidea
| Taxon_Rang = Überordnung
| Taxon_Autor = [[John Edward Gray|Gray]], 1849
| Taxon2_Name = Blakfasker
| Taxon2_WissName = Coleoidea
| Taxon2_Rang = Unterklasse
| Taxon3_Name = Hoodpuateten
| Taxon3_WissName = Cephalopoda
| Taxon3_Rang = Klasse
| Taxon4_Name = Wokdiarten
| Taxon4_WissName = Mollusca
| Taxon4_Rang = Stamm
| Taxon5_Name = Diarten
| Taxon5_WissName = Animalia
| Taxon5_Rang = Hoodkategorii
| Taxon6_Name = Eukariooten
| Taxon6_WissName = Eukaryota
| Taxon6_Rang = Domeen
| Bild = Fossil-Belemnoidea-complete.jpg
| Bildbeschreibung = ''Passaloteuthis bisulcata'' (Onerjura)
| ErdzeitalterVon = [[Onerkarboon]]
| ErdzeitalterBis = [[Boowerkritj]]
| MioVon = 358
| MioBis = 66
| Fundorte =
* weltwidj
| Subtaxa_Plural =
| Subtaxa_Rang =
| Subtaxa =
}}
<br>
'''Belemniten''' (Belemnoidea) san en ütjstürwen auerorder faan [[Blakfasker]] (Coleoidea) uun det klas faan a [[Hoodpuateten]] (Cephalopoda). Jo lewet faan a began faan't [[Karboon]]tidjääler bit tu't [[Boowerkritj]]. Daalang fanjt am diar noch flooksis [[fosiilien]] faan, a ''"sonerkiiler"''.
== Bilen ==
<gallery>
Belemnit.JPG|"Sonerkiiler"
Belemnitenrostren 281009.jpg|"Sonerkiiler"
Phragmoteuthis conocauda.JPG|Fosiil faan ''Clarkeiteuthis conocauda ''
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Belemnoidea|Belemniten}}
{{wikispecies öömrang|Belemnoidea|Belemniten}}
[[Kategorie:Hoodpuateten]]
enl0wb25z227n1033cs75nd4uzpv8pr
Karboon (Geologii)
0
32390
284242
274005
2026-10-20T20:51:48Z
Murma174
19
284242
wikitext
text/x-wiki
{{Didiar artiikel|ment det eerdtidjääler. Luke uk bi [[Karboon]]}}
{{Öömrang}}
{| class="wikitable float-right" style="width: 300px; text-align: center;"
! colspan="2"|< <small>[[Devon (Geologie)|Devon]] |</small> K a r b o o n <small>| [[Perm (Geologie)|Perm]]</small> ><br /><small>föör {{EZA:Beginn|Karbon}}–{{EZA:Ende|Karbon}} miljuun juaren</small>
|-
|colspan="2"|
|-
|<small>[[Sürstoof|O<sub>2</sub>]]-uundial uun a [[atmosfeere]]<br />(uun't madel)</small>
|<small>ca. 32,5 Vol.-%<br />(163 % uun ferglik tu daalang)</small>
|-
|<small>[[Köölstoof|CO<sub>2</sub>]]-uundial uun a atmosfeere<br />(uun't madel)</small>
|<small>ca. 800 [[Parts per million|ppm]]<br />(2-sis so föl üs daalang)</small>
|-
|<small>Tempratuur üüb a grünj<br />(uun't madel)</small>
|<small>ca. 14 °C<br />(0 °C muar üs daalang)</small>
|-
|colspan="2"| {{Linkbox Karbon (Geologie) öömrang}}
|}
<br>
At '''Karboon''' as en [[eerdtidjääler]] tesken {{EZA:Beginn|Karbon}} an {{EZA:Ende|Karbon}} miljuun juaren för üüs tidj. At Karboon as det fiftäälst ''süsteem'' uun't [[Paleozoikum]]. Diarföör lai det [[Devon]], an diarefter fulagt det [[Perm]].
Di nööm komt faan't [[kööl]] ([[karboon (element)]]), diar fööraal uun't boowerkarboon apwoksen as.
== Naier iindialang ==
* Süsteem: '''Karboon''' ({{EZA:Beginn|Karbon}}–{{EZA:Ende|Karbon}} [[Mya (Zeitskala)|mya]])
** Seerie: [[Pennsylvanium]] (Boowerkarboon) ({{EZA:Beginn|Pennsylvanium}}–{{EZA:Ende|Pennsylvanium}} mya)
*** Kirew: [[Gzhelium]] ({{EZA:Beginn|Gzhelium}}–{{EZA:Ende|Gzhelium}} mya)
*** Kirew: [[Kasimovium]] ({{EZA:Beginn|Kasimovium}}–{{EZA:Ende|Kasimovium}} mya)
*** Kirew: [[Moskovium]] ({{EZA:Beginn|Moskovium}}–{{EZA:Ende|Moskovium}} mya)
*** Kirew: [[Bashkirium]] ({{EZA:Beginn|Bashkirium}}–{{EZA:Ende|Bashkirium}} mya)
** Seerie: [[Mississippium]] (Onerkarboon) ({{EZA:Beginn|Mississippium}}–{{EZA:Ende|Mississippium}} mya)
*** Kirew: [[Serpukhovium]] ({{EZA:Beginn|Serpukhovium}}–{{EZA:Ende|Serpukhovium}} mya)
*** Kirew: [[Viséum]] ({{EZA:Beginn|Viséum}}–{{EZA:Ende|Viséum}} mya)
*** Kirew: [[Tournaisium]] ({{EZA:Beginn|Tournaisium}}–{{EZA:Ende|Tournaisium}} mya)
== Bilen ==
<gallery>
Plants of the Carboniferous age MKL Bd. 15 1890 (128660878).jpg|Plaanten uun't Karboon
Meyers b15 s0272a.jpg|Fosiilien faan't Karboon
Early Carboniferous paleogeography.jpg|Kontinenten uun't Karboon
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Carboniferous|Karboon}}
[[Kategorie:Geologii]]
dcbn5k90lylclyh53sf6dexr12dz71a
Waanerroot
0
32484
284284
232680
2026-10-21T11:08:42Z
Murma174
19
284284
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Taxobox öömrang
| Taxon_Name = Waanerroot
| Taxon_WissName = Rattus norvegicus
| Taxon_Rang = Art
| Taxon_Autor = ([[John Berkenhout|Berkenhout]], 1769)
| Taxon2_Name = Rooten
| Taxon2_WissName = Rattus
| Taxon2_Rang = Gattung
| Taxon4_Name =
| Taxon4_WissName = Murinae
| Taxon4_Rang = Unterfamilie
| Taxon5_Name = Müsen
| Taxon5_WissName = Muridae
| Taxon5_Rang = Familie
| Taxon6_Name = Gnaudiarten
| Taxon6_WissName = Rodentia
| Taxon6_Rang = Order
| Bild = Co-swand-09-12.jpg
| Bildbeschreibung = Waanerroot (''Rattus norvegicus'')
{{Status LC}}
}}
<br>
At '''Waanerroot''' (''Rattus norvegicus'') as en [[Gnaudiart]] (Rodentia) uun det famile faan a [[Müsen]] (Muridae). Hat komt eegentelk faan Nuurduast[[aasien]], as oober üüb a hialer welt iinslebet wurden.
== Bilen ==
<gallery>
Vergleich Hausratte Wanderratte DE.svg|Ferskeel faan [[Waanerroot]] (oner) an [[Hüsroot]] (boowen, slaanker)
Wanderratte(IMG 8022).jpg
Ratte-Vache.jpeg|At ''Bruket Root'' komt faan't Waanerroot uf.
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Rattus norvegicus|Waanerroot}}
{{wikispecies öömrang|Rattus norvegicus|Waanerroot}}
[[Kategorie:Gnaudiarten]]
bjffd86e207fbf2xnbfk0ktq7z69h0c
Hüsroot
0
32486
284285
232679
2026-10-21T11:09:49Z
Murma174
19
284285
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Taxobox öömrang
| Taxon_Name = Hüsroot
| Taxon_WissName = Rattus rattus
| Taxon_Rang = Art
| Taxon_Autor = ([[John Berkenhout|Berkenhout]], 1769)
| Taxon2_Name = Rooten
| Taxon2_WissName = Rattus
| Taxon2_Rang = Gattung
| Taxon4_Name =
| Taxon4_WissName = Murinae
| Taxon4_Rang = Unterfamilie
| Taxon5_Name = Müsen
| Taxon5_WissName = Muridae
| Taxon5_Rang = Familie
| Taxon6_Name = Gnaudiarten
| Taxon6_WissName = Rodentia
| Taxon6_Rang = Order
| Bild = Rattus_rattus_01.JPG
| Bildbeschreibung = Hüsroot (''Rattus rattus'')
{{Status LC}}
}}
<br>
At '''Hüsroot''' (''Rattus rattus'') as en [[Gnaudiart]] (Rodentia) uun det famile faan a [[Müsen]] (Muridae). Hat komt woorskiinelk faan Uast[[aasien]], lewet daalang oober üüb a hialer eerd.
== Bilen ==
<gallery>
Vergleich Hausratte Wanderratte DE.svg|Ferskeel faan [[Waanerroot]] (oner) an [[Hüsroot]] (boowen, slaanker)
Rattus rattus map.svg|Spriadkoord faan't Hüsroot
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Rattus rattus|Hüsroot}}
{{wikispecies öömrang|Rattus rattus|Hüsroot}}
[[Kategorie:Gnaudiarten]]
qma68tpecjeco0bzikw07aho4463un3
284286
284285
2026-10-21T11:10:17Z
Murma174
19
284286
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Taxobox öömrang
| Taxon_Name = Hüsroot
| Taxon_WissName = Rattus rattus
| Taxon_Rang = Art
| Taxon_Autor = ([[John Berkenhout|Berkenhout]], 1769)
| Taxon2_Name = Rooten
| Taxon2_WissName = Rattus
| Taxon2_Rang = Gattung
| Taxon4_Name =
| Taxon4_WissName = Murinae
| Taxon4_Rang = Unterfamilie
| Taxon5_Name = Müsen
| Taxon5_WissName = Muridae
| Taxon5_Rang = Familie
| Taxon6_Name = Gnaudiarten
| Taxon6_WissName = Rodentia
| Taxon6_Rang = Order
| Bild = Rattus_rattus_01.JPG
| Bildbeschreibung = Hüsroot (''Rattus rattus'')
{{Status LC}}
}}
<br>
At '''Hüsroot''' (''Rattus rattus'') as en slach faan [[Gnaudiarten]] (Rodentia) uun det famile faan a [[Müsen]] (Muridae). Hat komt woorskiinelk faan Uast[[aasien]], lewet daalang oober üüb a hialer eerd.
== Bilen ==
<gallery>
Vergleich Hausratte Wanderratte DE.svg|Ferskeel faan [[Waanerroot]] (oner) an [[Hüsroot]] (boowen, slaanker)
Rattus rattus map.svg|Spriadkoord faan't Hüsroot
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Rattus rattus|Hüsroot}}
{{wikispecies öömrang|Rattus rattus|Hüsroot}}
[[Kategorie:Gnaudiarten]]
d1hhiiy412tc4orufmiizmxzth0ltir
Pinneberg (Berag)
0
38092
284244
208683
2026-10-20T20:58:22Z
Murma174
19
284244
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Infobox Berg öömrang
|NAME= Pinneberg
|BILD= Pinneberg (Helgoland).jpg
|BILDBESCHREIBUNG=
|HÖHE= 61.3
|HÖHE-BEZUG= DE-NHN
|HÖHE-ANMERKUNG=
{{GeoQuelle|DE|BFN-Karten}}
|LAGE= [[Halaglun]], [[Kreis Pinneberg]], [[Schleswig-Holstian]]
|GEBIRGE=
|DOMINANZ=87.9
|DOMINANZ-BEZUG=[[Riesewohld]]
|SCHARTENHÖHE=61.3
|SCHARTE=Nuurdsia
|BREITENGRAD= 54.186405
|LÄNGENGRAD= 7.874944
|REGION-ISO= DE-SH
|TOPO-KARTE=
|KARTE=
|POSKARTE=
|TYP=
|GESTEIN= [[Sunstian]]
|ALTER=
|BESONDERHEITEN= Huuchst berag üüb Halaglun an uk uun a Kreis Pinneberg
}}
<br>
A '''Pinneberg''' as en {{Höhe|61.3|DE-NHN|link=true}}{{GeoQuelle|DE|BFN-Karten}} huugen [[berag]] üüb [[Halaglun]] an di huuchst berag diar an uk uun a hialer [[Kreis Pinneberg]], huar Halaglun tuhiart.
Üs Halaglun 1947 bombardiaret wurden as, blääw a Pinneberg üs huuchst ponkt auer.
== Kwelen ==
<references />
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Pinneberg (Heligoland)|Pinneberg (Berag)}}
[[Kategorie:Halaglun]]
01bhhyo70v13ghtfip7uzkrid17g3j3
Puducherry (Teritoorium)
0
41879
284276
257080
2026-10-21T10:11:00Z
Murma174
19
284276
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
[[Datei:Puducherry admin de.svg|thumb|350px|Dialen faan Puducherry]]
<br>
'''Puducherry''' as en ''teritoorium'' faan [[Indien]] sant 1963. Hat as ferdiald auer sjauer regiuunen uun Süüdindien. Det wiar ans sjauer [[kolonii]]n faan [[Frankrik]], diar onerenööder ööders goorei ferbünjen san. Jo lei üüb en areaal faan 479 kwadrootkilomeetern an diar wene gut 1,2 miljoon minsken (Stant: 2011).
A minsken diar snaake a [[Drawiidisk spriaken]] [[Tamil]], [[Telugu]] an [[Malayalam]], aääler lidj snaake uk noch [[Fransöösk]] an du det dialwiis uk tu hör jongen widjer. Amtspriak as oober [[Ingelsk]], so üs aueraal uun Indien.
== Regiuunen ==
* [[Distrikt Puducherry]], 293 km², ~ 950.000 iinwenern
* [[Distrikt Karaikal]], 160 km², ~ 200.000
* [[Distrikt Mahe]], 9 km², ~ 40.000
* [[Distrikt Yanam]], 17 km², ~ 55.000
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Puducherry (union territory)|Puducherry}}
{{wikivoyage öömrang|Puducherry_(Unionsterritorium)|Puducherry}}
[[Kategorie:Puducherry| ]]
amlx5bn6mpi803khahhak97anyfw2qp
Euphorbia gossypina
0
42559
284280
226510
2026-10-21T11:01:03Z
Murma174
19
284280
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Taxobox öömrang
| Taxon_Name =
| Taxon_WissName = Euphorbia gossypina
| Taxon_Rang = Art
| Taxon_Autor = [[Pax]], 1894
| Taxon2_Name =
| Taxon2_WissName = Euphorbia
| Taxon2_Rang = Gattung
| Taxon3_Name =
| Taxon3_WissName = Euphorbiaceae
| Taxon3_Rang = Familie
| Taxon4_Name =
| Taxon4_WissName = Malpighiales
| Taxon4_Rang = Ordnung
| Bild = Euphorbia gossypina La Palma 2022.jpg
| Bildbeschreibung =
}}
<br>
'''''Euphorbia gossypina''''' as en [[plaanten]]slach uun det skööl faan a [[Euphorbia]]. Hat komt eegentelk faan [[Uastafrikoo]], wääkst oober uk t.b. üüb a [[Kanaaren]].
== Onerslacher ==
* E. g. subsp. gossypina
* E. g. subsp. mangulensis
* E. g. var. coccinea
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Euphorbia gossypina}}
{{wikispecies öömrang|Euphorbia gossypina}}
[[Kategorie:Euphorbiaceae]]
9b5e7ldk2whgtfyumbrk2id5nmkd5ct
Theobromin
0
43591
284251
278003
2026-10-20T21:15:58Z
Murma174
19
284251
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Infobox Chemikalie öömrang
| Strukturformel = [[Datei:Theobromin - Theobromine.svg|150px|alt=|Struktuurformel]]
| Suchfunktion = C7H8N4O2
| Andere Namen =
* 3,7-Dimethylxanthin
* Santheose
| Summenformel = C<sub>7</sub>H<sub>8</sub>N<sub>4</sub>O<sub>2</sub>
| CAS = {{CASRN|83-67-0}}
| EG-Nummer = 201-494-2
| ECHA-ID = 100.001.359
| PubChem = 5429
| ChemSpider = 5236
| DrugBank = DB01412
| ATC-Code =
* {{ATC|R03|DA07}}
* {{ATC|C03|BD01}}
| Wirkstoffgruppe = Stimulans
| Beschreibung = witj, fääst<ref name="GESTIS" />
| Molare Masse = 180,16 [[Gramm|g]]·[[mol]]<sup>−1</sup>
| Aggregat = fest
| Dichte =
| Schmelzpunkt = 357 [[Grad Celsius|°C]]<ref name="GESTIS">{{GESTIS|Name=Theobromin|ZVG=491223|CAS=83-67-0|Abruf=2019-01-09}}</ref>
| Siedepunkt =
| Dampfdruck =
| pKs = 9,9<ref name="chemid" />
| Löslichkeit = knaap uun weeder (0,33 g·[[Liter|l]]<sup>−1</sup> bi 25 °C)<ref name="chemid">{{ChemID |CAS=83-67-0 |Name=Theobromine |Abruf=}}</ref>
| Quelle GHS-Kz = <ref name="GESTIS" />
| GHS-Piktogramme = {{GHS-Piktogramme öömrang|07}}
| GHS-Signalwort = Üübpaase
| H = {{H-Sätze öömrang|302}}
| EUH = {{EUH-Sätze öömrang|-}}
| P = {{P-Sätze öömrang|264|301+330+331|312}}
| Quelle P = <ref name="GESTIS" />
| ToxDaten =
* {{ToxDaten |Typ=LD50 |Organismus=Ratte |Applikationsart=oral |Wert=1265 mg·kg<sup>−1</sup> |Bezeichnung= |Quelle=<ref name="alfa">{{Alfa|A11861|Name=|Datum=2010-12-14}}</ref> }}
* {{ToxDaten |Typ=LD50 |Organismus=Maus |Applikationsart=oral |Wert=837 mg·kg<sup>−1</sup> |Bezeichnung= |Quelle=<ref name="alfa" /> }}
* {{ToxDaten |Typ=LD50 |Organismus=Katze |Applikationsart=oral |Wert=200 mg·kg<sup>−1</sup> |Bezeichnung= |Quelle=<ref name="chemid" /><ref name="ppt">J. Marhold: ''Prehled Prumyslove Toxikologie; Organicke Latky.'' Avicenum, Prague, Czechoslovakia, 1986, S. 1372.</ref> }}
* {{ToxDaten |Typ=LD50 |Organismus=Hund |Applikationsart=oral |Wert=300 mg·kg<sup>−1</sup> |Bezeichnung= |Quelle=<ref name="chemid" /><ref name="alfa" /> }}
* {{ToxDaten |Typ=TDLo |Organismus=Mensch |Applikationsart=oral |Wert=26 mg·kg<sup>−1</sup> |Bezeichnung= |Quelle=<ref>C. C. Scott, R. C. Anderson, K. K. Chen: ''Further study of some l-substituted theobromine compounds.'' In: ''The Journal of pharmacology and experimental therapeutics.'' Band 86, Februar 1946, S. 113–119. {{PMID|21018247}}.</ref> }}
}}
<br>
'''Theobromin''' (faan {{grcS|θεός|theós}} ‚God‘ an {{lang|grc|βρῶμα|brōma}} ‚mial, spiis‘) as en [[alkaloid]] an en [[stimulans]]. Hat as nai mä [[Coffein]] an hää iinflööd üüb't [[nerfensüsteem]]. Theobromin komt natüürelkerwiis föör uun [[Kakao]], [[Kola]], [[Mate]] an [[Tee]].
== Kwelen ==
<references />
2rmu3715rmz41kb5d7fr0x5ot2mp980
Marrakesch
0
44110
284246
233864
2026-10-20T21:04:11Z
Murma174
19
284246
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Infobox Ort in Marokko öömrang
| Name = Marrakesch
| Arabname = {{ar|مراكش}}
| Alternativname = ⵎⵕⵕⴰⴽⵛ
| Wappen =
| Bild = MoroccoMarrakech Koutoubia mosqueFromGarden1.jpg
| Bild-Beschreibung = ''Koutoubia-Moschee''
| Region = Marrakesch-Safi
| Provinz = Marrakesch (Prowins)
| Postleitzahl = 40000
| Breitengrad = 31/38/07/N
| Längengrad = 08/00/01/W
| Einwohner = 966987
| Stand = 2020<ref name="census">{{Internetquelle öömrang |url=https://www.hcp.ma/region-marrakech/attachment/1361217/ |titel=PROJECTIONS DEMOGRAPHIQUES EN CHIFFRE 2014-2030 DE LA REGION DE MARRAKECH-SAFI |datum=2019-03-12 |abruf=2022-01-11 |sprache=fr}}</ref>
| Fläche = 230
| Höhe = 450
| Webpräsenz = http://www.ville-marrakech.ma/
| Bürgermeister = [[Mohamed El Arabi Belcaid]] ([[Partei für Gerechtigkeit und Entwicklung (Marokko)|PJD]])
}}
<br>
'''Marrakesch''' of '''Marrakech''' (faan't [[Berberspriak]] ⵎⵕⵕⴰⴽⵛ , Meṛṛakec, „lun faan God“; {{arS|مراكش‎|d=Murrākuš}}), uk bekäänd üs „ruad stääd“, as en stääd uun't süüdelk [[Marokko]]. Hat as hoodstääd faan't Prowins [[Marrakesch (Prowins)|Marrakesch]]. Diar wene knaap ian miljoon minsken.
== Kwelen ==
<references />
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Marrakech}}
[[Kategorie:Stääd uun Marokko]]
ej5vg8kjjrl86o533wvoev3ely6hjz8
Kénitra
0
44130
284247
233901
2026-10-20T21:07:41Z
Murma174
19
284247
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Infobox Ort in Marokko öömrang
|Name = Kénitra
|Arabname = {{Ar|القنيطرة}}
|Alternativname =ⵏⵉⵟⵔⴰ
|Wappen = Blason de la ville de Kénitra.svg
|Bild = Sbou River - Corniche Kenitra.jpg
|Bild-Beschreibung =
|Region = Rabat-Salé-Kénitra
|Provinz = Kénitra (Prowins)
|Breitengrad = 34/15/50/N
|Längengrad = 06/34/20/W
|Einwohner = 431282
|Stand = 2014
|Fläche = 119
|Höhe = 26
}}
<br>
'''Kénitra''' ({{arS|القنيطرة‎|d=al-Qunaiṭira}}, det ment: „letj brag“; {{tzmS|ⵇⵏⵉⵟⵔⴰ|Qeniṭra|fr=Kénitra}}) as en stääd mä knaap en hualew miljoon iinwenern uun't prowins [[Kénitra (Prowins)|Kenitra]]. Hat leit uun't regiuun [[Rabat-Salé-Kénitra]] uun't nuurdwaasten faan [[Marokko]].
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Kenitra}}
[[Kategorie:Stääd uun Marokko]]
pe78b2llk63zndibg0s5x13kxhoq8jf
Hüdroksiid
0
44168
284254
234264
2026-10-20T21:28:50Z
Murma174
19
284254
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
[[Datei:Metallhydroxide2.JPG|thumb|Hüdroksiiden faan [[Iisen]](III), [[Kööber]](II), [[Kobalt]](II) an [[Tan]](II)]]
<br>
'''Hüdroksiiden''' ([[sjiisk]]: ''Hydroxide'') san [[chemii|cheemisk]] materioolen, diar [[saalten]] like. Hör [[anion]] as det ''hüdroksiid-ion'' [OH]<sup>−</sup>. Det poositiif [[kation]] koon faan flook [[metal]]en kem. Uun [[weeder]] apliaset wurd hüdroksiiden tu [[baas]]en.
== Bispalen ==
:<math>\text{Metaloksiid} + \text{Weeder} \longrightarrow \text{Metalhüdroksiid}</math>
:<math>\mathrm{Na_2O + H_2O \longrightarrow 2 \ NaOH}</math>
:<small>Naatriumoksiid an weeder reagiare tu Naatriumhüdroksiid.</small>
:<math>\mathrm{CaO + H_2O \longrightarrow Ca(OH)_2}</math>
:<small>Kaltsiumoksiid an weeder reagiare tu Kaltsiumhüdroksiid.</small>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Hydroxides}}
[[Kategorie:Chemii]]
k357fx0cq7hcm24mpi2snl18ff4lzd1
Kwantenponkt
0
48445
284255
277990
2026-10-20T21:29:23Z
Murma174
19
284255
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
[[Datei:Qdot gr.jpg|thumb|Liaset kwantenponkter]]
<br>
En '''Kwantenponkt''' ({{enS|quantum dot}}, QD) as en liitjeletj struktuur faan [[hualewleiter]]n üs t.b. [[In]][[Ga]][[As]], [[Cd]][[Se]], [[Ga]], [[In]], [[Fosfoor|P]], [[In]][[P]]. Hi hää ütjmiaten faan [[nanomeeter]]n.
Kwantenponkter haa det aparte eegenskap, dat det [[Laacht#Klöören|klöör]], wat jo wise, faan hör grate an energiitustant ufhinget. An jo het ''[[Kwantenmechaanik|kwanten]]''ponkter, auer jo bluas enkelt (''diskreet'') [[energii]]tustanter iinnem kön.
Uun't juar [[2023]] haa Moungi Bawendi, Louis Brus an Alexei Jekimow a [[Nobelpris]] för [[chemii]] füngen för hör werken auer kwantenponkter.
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Quantum dots}}
[[Kategorie:Füsiik]]
[[Kategorie:Chemii]]
[[Kategorie:Technik]]
[[Kategorie:Optik]]
iaue91042nulx8029j8b2q03trr1ll9
Puducherry
0
49547
284277
257097
2026-10-21T10:11:35Z
Murma174
19
284277
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Databox}}
<br>
'''Puducherry''' ([[Tamil]]: {{lang|ta|புதுச்சேரி}} ''Putuccēri'' [{{IPA|ˈpud̪ɯʧeːɾi}}]) of '''Pondicherry''' (Tamil: {{lang|ta|பாண்டிச்சேரி}} ''Pāṇṭiccēri'' [{{IPA|ˈpaːɳɖiʧeːɾi}}]) as at hood[[stääd]] faan't [[Indien|indisk]] unioonsteritoorium [[Puducherry (Teritoorium)]]. Trinjam leit a bundesstoot [[Tamil Nadu]]. Hat wiar faan 1673 bit 1954 hoodstääd faan [[Fransöösk Indien]], an diar snaake uk daalang noch flook minsken [[fransöösk]].
Uun a [[Distrikt Puducherry]] trinjam det stääd wene son 950.000 minsken. Tu a distrikt hiar bütj Puducherry uk noch Ozhukarai (300.104), Ariankuppam (29.808), Manavely (15.666), Villianur (34.383), Kurumbapet (32.871).
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Pondicherry}}
{{wikivoyage öömrang|Puducherry|Puducherry}}
[[Kategorie:Puducherry]]
[[Kategorie:Steed uun Inje]]
9bio9qrx5i77bgo2qq1ln85jcii4jcj
Kochi
0
49637
284275
257315
2026-10-21T10:08:58Z
Murma174
19
284275
wikitext
text/x-wiki
{{Öömrang}}
{{Databox}}
<br>
'''Kochi''' ([[Malayalam]] {{lang|ml|കൊച്ചി}} {{IAST|Kocci}} {{IPA|Tondatei=Kochi_R1.ogg|ˈkotʃi}}) as en grat[[stääd]] uun a [[indisk]] bundesstoot [[Kerala]]. Diar wene gud 600.000 minsken, tuup mä't amlun san't 2,1 miljoonen.
== Kliima ==
Kochi leit uun a [[troopen]], huar't at hialer juar hiat as. At [[rintidj]] waaret faan April bit Nofember.
<small>
{{Klimatabelle öömrang
| TABELLE =
| DIAGRAMM TEMPERATUR = deaktiviert
| DIAGRAMM NIEDERSCHLAG = deaktiviert
| DIAGRAMM NIEDERSCHLAG HÖHE = 200
| QUELLE = [http://worldweather.wmo.int/066/c01599.htm WMO]
| Überschrift = Tempratuuren an rin uun Kochi
| Ort = Kochi
<!-- durchschnittliche Höchsttemperatur für den jeweiligen Monat in °C -->
| hmjan = 33.5
| hmfeb = 34.1
| hmmär = 34.5
| hmapr = 34.2
| hmmai = 32.2
| hmjun = 30.6
| hmjul = 30.0
| hmaug = 30.1
| hmsep= 30.1
| hmokt = 31.1
| hmnov = 32.0
| hmdez = 33.1
<!-- durchschnittliche Niedrigsttemperatur für den jeweiligen Monat in °C -->
| lmjan = 19.6
| lmfeb = 19.8
| lmmär = 23.2
| lmapr = 24.3
| lmmai = 23.6
| lmjun = 23.2
| lmjul = 23.1
| lmaug = 22.8
| lmsep= 22.8
| lmokt = 23.0
| lmnov = 22.8
| lmdez = 19.9
<!-- durchschnittliche Niederschlagsmenge für den jeweiligen Monat in mm -->
| nbjan = 7.0
| nbfeb = 0.5
| nbmär = 18.9
| nbapr = 83.6
| nbmai = 580.2
| nbjun = 646.6
| nbjul = 564.8
| nbaug = 436.8
| nbsep= 532.4
| nbokt = 411.8
| nbnov = 404.7
| nbdez = 0.6
<!-- durchschnittliche Regentage für den jeweiligen Monat in d -->
| rdjan = 1.8
| rdfeb = 1.5
| rdmär = 3.3
| rdapr = 9.9
| rdmai = 15.8
| rdjun = 25.7
| rdjul = 28.7
| rdaug = 24.8
| rdsep= 20.7
| rdokt = 18.8
| rdnov = 9
| rddez = 5.3
}}
</small>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang}}
{{wikivoyage öömrang|Kochi|Kochi}}
[[Kategorie:Steed uun Inje]]
[[Kategorie:Kerala]]
7bxov5zhkxqwswsw3q07vru05ndmdet
Ben Chifley
0
50008
284252
259890
2026-10-20T21:23:32Z
Murma174
19
284252
wikitext
text/x-wiki
{{Fering}}
[[Datei:Benchifley.jpg|thumb|'''Ben Chifley''']]
<br>
'''Ben Chifley''' (* 22. [[September]] [[1885]] uun [[Bathurst]], [[New South Wales]]; † 13. [[Jüüne]] [[1951]] uun [[Canberra]], [[Australian Capital Territory]]) wiar faan de 13. [[Jüüle]] [[1945]] tu de 19. [[Deetsember]] [[1949]] premjee minister faan [[Austraalien]].
{{Personenleiste fering
|AMT=[[Datei:Flag_of_Australia.svg|35px]]<br />Premjee-Minister faan [[Austraalien]]
|ZEIT=1945-1949
|VORGÄNGER=[[Frank Forde]]
|NACHFOLGER=[[Robert Menzies]]
}}
{{Premier-Ministern faan Austraalien}}
[[Kategorie:Premier-Ministern faan Austraalien]]
0ntt9hkl26y1u0g5nc5c6kd1h0mdqbv
Vorlage:Premjee Ministern faan Austraalien
10
50012
284253
259872
2026-10-20T21:23:57Z
Murma174
19
284253
wikitext
text/x-wiki
{{Navigationsleiste
|BILD=[[Datei:Flag_of_Australia.svg|100px]]
|TITEL=Premjee Ministern faan [[Austraalien]]
|INHALT=
[[Edmund Barton]] |
[[Alfred Deakin]] |
[[Chris Watson]] |
[[George Reid]] |
[[Andrew Fisher]] |
[[Joseph Cook]] |
[[Billy Hughes]] |
[[Stanley Bruce]] |
[[James Scullin]] |
[[Joseph Lyons]] |
[[Earle Page]] |
[[Robert Menzies]] |
[[Arthur Fadden]] |
[[John Curtin]] |
[[Frank Forde]] |
[[Ben Chifley]] |
[[Harold Holt]] |
[[John McEwen]] |
[[John Gorton]] |
[[William McMahon]] |
[[Gough Whitlam]] |
[[Malcolm Fraser]] |
[[Bob Hawke]] |
[[Paul Keating]] |
[[John Howard]] |
[[Kevin Rudd]] |
[[Julia Gillard]] |
[[Tony Abbott]] |
[[Malcolm Turnbull]] |
[[Scott Morrison]] |
[[Anthony Albanese]]
}}<noinclude>
[[Kategorie:Austraalien]]
pbq4pbaow0dpgg6o8k4h8d239f3qvh0
284257
284253
2026-10-21T06:12:30Z
Murma174
19
Murma174 hää det sidj [[Vorlage:Premier-Ministern faan Austraalien]] efter [[Vorlage:Premjee Ministern faan Austraalien]] fersköwen.
284253
wikitext
text/x-wiki
{{Navigationsleiste
|BILD=[[Datei:Flag_of_Australia.svg|100px]]
|TITEL=Premjee Ministern faan [[Austraalien]]
|INHALT=
[[Edmund Barton]] |
[[Alfred Deakin]] |
[[Chris Watson]] |
[[George Reid]] |
[[Andrew Fisher]] |
[[Joseph Cook]] |
[[Billy Hughes]] |
[[Stanley Bruce]] |
[[James Scullin]] |
[[Joseph Lyons]] |
[[Earle Page]] |
[[Robert Menzies]] |
[[Arthur Fadden]] |
[[John Curtin]] |
[[Frank Forde]] |
[[Ben Chifley]] |
[[Harold Holt]] |
[[John McEwen]] |
[[John Gorton]] |
[[William McMahon]] |
[[Gough Whitlam]] |
[[Malcolm Fraser]] |
[[Bob Hawke]] |
[[Paul Keating]] |
[[John Howard]] |
[[Kevin Rudd]] |
[[Julia Gillard]] |
[[Tony Abbott]] |
[[Malcolm Turnbull]] |
[[Scott Morrison]] |
[[Anthony Albanese]]
}}<noinclude>
[[Kategorie:Austraalien]]
pbq4pbaow0dpgg6o8k4h8d239f3qvh0
Prowins Surat Thani
0
52108
284278
273912
2026-10-21T10:59:36Z
Murma174
19
284278
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Surat Thani''' as en prowins faan [[Thailun]]. Hat leit uun't Regiuun [[Süüdthailun]] (Phaak Tai) uun a süüd faan't lun, an diar wene son 1.000.000 lidj. At hoodstääd faan't prowins het jüst so: [[Surat Thani]].
<gallery>
Seal_Surat Thani.png|Woopen
Flag of Suratthani Province.svg|Flag
Thailand_Surat Thani_locator_map.svg|At Prowins Surat Thani uun Thailun
Amphoe Surat Thani.svg|Lunkreiser faan Surat Thani
</gallery>
== Lunkreiser ==
At prowins as iindiald tu 19 lunkreiser (''Amphoe'').
{{Türner|2|
# [[Amphoe Mueang Surat Thani|Mueang Surat Thani]] ({{lang|th|อำเภอเมืองสุราษฎร์ธานี}})
# [[Amphoe Kanchanadit]] ({{lang|th|อำเภอกาญจนดิษฐ์}})
# [[Amphoe Don Sak|Don Sak]] ({{lang|th|อำเภอดอนสัก}})
# [[Amphoe Ko Samui|Ko Samui]] ({{lang|th|อำเภอเกาะสมุย}})
# [[Amphoe Ko Pha-ngan|Ko Pha-ngan]] ({{lang|th|อำเภอเกาะพะงัน}})
# [[Amphoe Chaiya|Chaiya]] ({{lang|th|อำเภอไชยา}})
# [[Amphoe Tha Chana|Tha Chana]] ({{lang|th|อำเภอท่าชนะ}})
# [[Amphoe Khiri Rat Nikhom|Khiri Rat Nikhom]] ({{lang|th|อำเภอคีรีรัฐนิคม}})
# [[Amphoe Ban Ta Khun|Ban Ta Khun]] ({{lang|th|อำเภอบ้านตาขุน}})
# [[Amphoe Phanom|Phanom]] ({{lang|th|อำเภอพนม}})
# [[Amphoe Tha Chang (Surat Thani)|Tha Chang]] ({{lang|th|อำเภอท่าฉาง}})
# [[Amphoe Ban Na San|Ban Na San]] ({{lang|th|อำเภอบ้านนาสาร}})
# [[Amphoe Ban Na Doem|Ban Na Doem]] ({{lang|th|อำเภอบ้านนาเดิม}})
# [[Amphoe Khian Sa|Khian Sa]] ({{lang|th|อำเภอเคียนซา}})
# [[Amphoe Wiang Sa (Surat Thani)|Wiang Sa]] ({{lang|th|อำเภอเวียงสระ}})
# [[Amphoe Phrasaeng|Phrasaeng]] ({{lang|th|อำเภอพระแสง}})
# [[Amphoe Phunphin|Phunphin]] ({{lang|th|อำเภอพุนพิน}})
# [[Amphoe Chai Buri|Chai Buri]] ({{lang|th|อำเภอชัยบุรี}})
# [[Amphoe Vibhavadi|Vibhavadi]] ({{lang|th|อำเภอวิภาวดี}})
}}
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Surat Thani Province}}
{{wikivoyage öömrang|Surat_Thani_(Provinz)|Surat Thani}}
[[Kategorie:Prowins uun Thailun|Surat Thani]]
ldkj3onay9m1o7ndq3tv9es9l1q4e9r
Ko Samui
0
52204
284279
267264
2026-10-21T10:59:57Z
Murma174
19
284279
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
[[Datei:Amphoe 8404.svg|thumb|Lunkreis Ko Samui]]
<br>
'''Ko Samui''' as en [[eilun]], an tuup mä enkelt letjer eilunen en lunkreis (''Amphoe'') uun't [[Prowins Surat Thani]] faan [[Thailun]]. Hat leit uun a [[Golf faan Thailun]], an diar wene son 65.000 lidj.
Sant a 1970er juaren as Ko Samui en swaarponkt faan a [[fräämenferkiar]] uun Thailun. Hat hää en fluuchplaats, an woort faan [[Bangkok]] uunflaanj.
<gallery>
Nathon_Hafen_Fischerboote.JPG|Huuwen
Koh_Samui.jpg|Strun
Chaweng_City_Ko_Samui.jpg|Loodens uun Ban Chaweng
Tambon 8404.png|Gemeenen faan a lunkreis
</gallery>
== Gemeenen faan a lunkreis ==
{|class="wikitable"
! Nr.
!align=left| Nööm
!align=left| Thai
! Muban<br>(Saarpen)
! Iinwenern
|-
|| 1. || Ang Thong || {{lang|th|อ่างทอง}} || 6 || 11.853
|-
|| 2. || Li Pa Noi || {{lang|th|ลิปะน้อย}} || 5 || {{0}}5.011
|-
|| 3. || Taling Ngam || {{lang|th|ตลิ่งงาม}} || 5 || {{0}}5.660
|-
|| 4. || Na Mueang || {{lang|th|หน้าเมือง}} || 5 || {{0}}4.882
|-
|| 5. || Ma Ret || {{lang|th|มะเร็ต}} || 6 || {{0}}8.735
|-
|| 6. || Bo Phut || {{lang|th|บ่อผุด}} || 6 || 18.148
|-
|| 7. || Maenam || {{lang|th|แม่น้ำ}} || 6 || {{0}}8.068
|}
== Luke uk diar ==
{{Commonscat öömrang|Ko Samui}}
{{Wikivoyage|Ko_Samui|Ko Samui}}
{{coordinate| NS = 9/30/07/N | EW = 99/59/35/E |type = isle |region = TH }}
[[Kategorie:Thailun]]
[[Kategorie:Eilunen]]
8wm4vkskn6mxx5k1gveifjw4ngs78fn
James Clerk Maxwell
0
54720
284268
277838
2026-10-21T07:08:13Z
Murma174
19
284268
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
[[Datei:James Clerk Maxwell big.jpg|mini|200px|James Clerk Maxwell
[[Datei:James Clerk Maxwell sig.svg|rahmenlos|Onerskraft faan James Clerk Maxwell]]]]
<br>
'''James Clerk Maxwell''' (* [[13. Jüüne]] [[1831]] uun [[Edinburgh]]; † [[5. Nofember]] [[1879]] uun [[Cambridge]]) wiar en [[Skotlun|skotsen]] [[füüsiker]]. Hi hää grünjleien bereegnangen trinjam a [[elektrodünaamik]] ütjfünjen (''Maxwell sin [[liknang]]en''). An hi saad al 1864 föörütj, dat diar [[elektromagneetisk waagen]] wees mut. Det as iarst 1886 faan [[Heinrich Hertz]] efterwiset wurden.
Maxwell hää ütjfünjen, dat at [[elektrisk fialtaal]] <math>\varepsilon_0</math>, at [[magneetisk permeabiliteet]] <math>\mu_0</math> an at [[faard faan't laacht]] <math>c</math> sodenang tuuphinge:
:<math>\varepsilon_0 \mu_0 c^2 = 1</math> <=> <math>\varepsilon_0 = \frac{1}{\mu_0 c^2}</math>
Leeder hää Maxwell uk noch auer [[gas|gaasen]] werket, huar [[Ludwig Boltzmann]] üüb apbau küd.
== Luke uk diar ==
{{Commonscat öömrang}}
{{Wikisource öömrang|Author:James Clerk Maxwell|James Clerk Maxwell|lang=en}}
{{Wikiquote öömrang|James_Clerk_Maxwell|James Clerk Maxwell}}
* {{DNB-Portal|11873220X}}
{{Normdooten}}
{{DEFAULTSORT:Maxwell, James}}
[[Kategorie:Füüsiker]]
75n399g9uybtt25tt7c0k4jmorscn2s
Kirkwall
0
55985
284234
284215
2026-10-20T15:37:11Z
Murma174
19
HC: Du diartu [[Kategorie:Orkney Eilunen]]
284234
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Kirkwall''' (eilun [[skots]]: ''Kirkwaa'', [[ualnoorsk]]: ''Kirkjuvágr'') as en [[stääd]] uun [[Skotlun]]. Hat as hoodstääd faan det [[council area]] faan a [[Orkney Eilunen]], an diar wene son 7.000 lidj.
<gallery>
Magnusdom in Kirkwall Mainland.JPG|Sark St. Magnus
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Kirkwall|Kirkwall}}
[[Kategorie:Steed uun Skotlun]]
[[Kategorie:Orkney Eilunen]]
0qs5587zqkswzyoiw749eedayliczna
Rousay
0
56218
284226
2026-10-20T14:50:32Z
Murma174
19
nei
284226
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Rousay''' as ian faan a [[Orkney Eilunen]] uun a nuurd faan [[Skotlun]]. Hat as 48,4 km² grat, an diar wene son 200 lidj.
<gallery>
VK Rousay.PNG|Rousay mad a Orkneys
WalBlack.jpg|Stiantidjelk grääfsteed
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Rousay|Rousay}}
[[Kategorie:Orkney Eilunen]]
m7olbkhl7ua1qbbwg2c89fblu7lyc1t
Westray
0
56219
284227
2026-10-20T14:56:55Z
Murma174
19
nei
284227
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Westray''' as ian faan a [[Orkney Eilunen]] uun a nuurd faan [[Skotlun]]. Hat as 47,13 km² grat, an diar wene son 600 lidj.
<gallery>
VK Westray.PNG|Westray mad a Orkneys
Disused house, Bay of Tuquoy, Westray - geograph.org.uk - 285793.jpg|Apjiwen hüs
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Westray|Westray}}
[[Kategorie:Orkney Eilunen]]
60iwg73qxwut656n6qrjzldzelt7dbs
Stronsay
0
56220
284228
2026-10-20T15:02:42Z
Murma174
19
nei
284228
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Stronsay''' as ian faan a [[Orkney Eilunen]] uun a nuurd faan [[Skotlun]]. Hat as 32,75 km² grat, an diar wene son 350 lidj.
<gallery>
VK Stronsay.PNG|Stronsay mad a Orkneys
Cleat, Stronsay - geograph.org.uk - 216933.jpg|Siidlang ''Cleat''
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Stronsay|Stronsay}}
[[Kategorie:Orkney Eilunen]]
8gsedd59xhiubjhlccinyyhyqyesdlu
Shapinsay
0
56221
284229
2026-10-20T15:07:33Z
Murma174
19
nei
284229
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Shapinsay''' as ian faan a [[Orkney Eilunen]] uun a nuurd faan [[Skotlun]]. Hat as 29,48 km² grat, an diar wene son 300 lidj.
<gallery>
VK Shapinsay.PNG|Shapinsay mad a Orkneys
Balfour castle shapinsay.jpg|''Balfour Castle''
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Shapinsay|Shapinsay}}
[[Kategorie:Orkney Eilunen]]
f2anqgprrns7x4gzwdb66wzg7vpxux6
Eday
0
56222
284230
2026-10-20T15:12:48Z
Murma174
19
nei
284230
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Eday''' as ian faan a [[Orkney Eilunen]] uun a nuurd faan [[Skotlun]]. Hat as 27,45 km² grat, an diar wene son 150 lidj.
<gallery>
VK Eday.PNG|Eday mad a Orkneys
Approaching Eday Pier - geograph.org.uk - 4540703.jpg|Eday huuwen
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Eday|Eday}}
[[Kategorie:Orkney Eilunen]]
le9gl10b17sj553whcq3b9y2znhzbi2
South Walls
0
56223
284231
2026-10-20T15:24:26Z
Murma174
19
nei
284231
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''South Walls''' of kurt: '''Walls''' as ian faan a [[Orkney Eilunen]] uun a nuurd faan [[Skotlun]]. Hat as 11 km² grat, an diar wene son 120 lidj. Det eilun as auer en doom ferbünjen mä [[Hoy (Orkney)|Hoy]].
<gallery>
South_Walls_Orkney.svg|South Walls mad a Orkneys
Lighthouse on Orkney (4014902776).jpg|Ialtürn
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|South Walls|South Walls}}
[[Kategorie:Orkney Eilunen]]
m69i87po4dgwgv6f1knetg5v1jeli4z
284232
284231
2026-10-20T15:26:40Z
Murma174
19
284232
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''South Walls''' of kurt: '''Walls''' as ian faan a [[Orkney Eilunen]] uun a nuurd faan [[Skotlun]]. Hat as 11 km² grat, an diar wene son 120 lidj. Det eilun as auer en doom ferbünjen mä [[Hoy (Orkney)|Hoy]].
<gallery>
South_Walls_Orkney.svg|South Walls mad a Orkneys
Waterfall_entering_the_sea_near_Snelsetter_-_geograph.org.uk_-_1547809.jpg|Weederfaal
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|South Walls|South Walls}}
[[Kategorie:Orkney Eilunen]]
30ihbesgbioxkj8y7uim6tu1catqt9p
Stromness
0
56224
284233
2026-10-20T15:37:01Z
Murma174
19
nei
284233
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Stromness''' as det naistgratst [[stääd]] üüb a [[Orkney Eilunen]] efter [[Kirkwall]], an diar wene son 1.800 lidj. Hat leit üüb [[Mainland (Orkney)|Mainland]].
<gallery>
Stromness 2.jpg|Hüsang uun Stromness
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Stromness|Stromness}}
[[Kategorie:Steed uun Skotlun]]
[[Kategorie:Orkney Eilunen]]
8bxxsv9a1o1hhatmna7atxf5u8e8px6
Finstown
0
56225
284235
2026-10-20T15:43:09Z
Murma174
19
nei
284235
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{databox}}
<br>
'''Finstown''' as det traadgratst [[stääd]] üüb a [[Orkney Eilunen]] efter [[Kirkwall]] an [[Stromness]], an diar wene son 500 lidj. Hat leit üüb [[Mainland (Orkney)|Mainland]].
<gallery>
New Housing - geograph.org.uk - 1081003.jpg|Nei hüsang uun Finstown
</gallery>
== Luke uk diar ==
{{commonscat öömrang|Finstown|Finstown}}
[[Kategorie:Steed uun Skotlun]]
[[Kategorie:Orkney Eilunen]]
jx8eyyrq4gcyri6siys8rncsrw1k72p
Vorlage:Premier-Ministern faan Austraalien
10
56226
284258
2026-10-21T06:12:30Z
Murma174
19
Murma174 hää det sidj [[Vorlage:Premier-Ministern faan Austraalien]] efter [[Vorlage:Premjee Ministern faan Austraalien]] fersköwen.
284258
wikitext
text/x-wiki
#WEITERLEITUNG [[Vorlage:Premjee Ministern faan Austraalien]]
td8dipdheq1dhms99dzl37zky9mb9ot
Vorlage:ZahlExp/styles.css
10
56227
284264
2026-10-21T06:40:33Z
Murma174
19
nei
284264
sanitized-css
text/css
.numericFormat-multiply {
background-position: center;
background-repeat: no-repeat;
border-radius: 0.2em;
color: transparent !important;
display: inline-block;
line-height: 0.2em;
margin-left: 0.3em;
margin-right: 0.15em;
width: 0.2em;
}
.numericFormat-10::before {
content: "10";
}
.numericFormat-10 sup {
margin-left: 0.12em;
}
irh8ajw6ryjmgf7fsjucsm6e6f8fl7f
Elektrisk fialtaal
0
56228
284266
2026-10-21T07:02:42Z
Murma174
19
nei
284266
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{Infobox Physikalische Konstante öömrang
| Name = Elektrisk fialtaal
| Formelzeichen = <math>\varepsilon_0\,</math>
| Art =
| WertSI = {{ZahlExp|8,85418781|−12|suffix=88(14)|post=<math>\textstyle \frac{\mathrm{A\,s}}{\mathrm{V\,m}}</math>}}
| Genauigkeit = {{ZahlExp|1,6|−10}}
| WertPlanck = (4π)<sup>−1</sup>
| Formel = <math>\varepsilon_0 = 1 / (\mu_0 \, c^2)</math><br /><math>\mu_0</math>: [[Magneetisk fialtaal]]<br /><math>c</math>: [[Faard faan't laacht]]
| Anmerkung = SI wäärs efter: [[CODATA]] 2022 ([https://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?ep0 Direktlink])
}}
<br>
At '''elektrisk fialtaal''' '''<math>\varepsilon_0</math>''' (''epsilon nul'') as en konstanten wäärs uun a [[füsiik]]. Hat as en wichtag kääntaal bi't beskriiwang faan en [[elektrisk fial]].
A kiarwäärs faan't elektrisk fialtaal as en faktor uun't [[Gesets faan Coulomb]]:
:<math>F_\mathrm C = \frac{1} {4 \pi \varepsilon_0 } \frac{q_1 q_2} {r^2}</math>
An [[James Clerk Maxwell]] hää ütjfünjen, dat at elektrisk fialtaal <math>\varepsilon_0</math>, at [[magneetisk permeabiliteet]] <math>\mu_0</math> an at [[faard faan't laacht]] <math>c</math> sodenang tuuphinge:
:<math>\varepsilon_0 \mu_0 c^2 = 1</math> <=> <math>\varepsilon_0 = \frac{1}{\mu_0 c^2}</math>
<math>\varepsilon_0</math> koon üüb ünlik wiisen mä [[SI]] ianhaiden beskrewen wurd:
:<math>[\varepsilon_0] = \frac{\mathrm{A}\,\mathrm{s}}{\mathrm{V}\,\mathrm{m}} = \frac{\mathrm{C}}{\mathrm{V}\,\mathrm{m}} = \frac{\mathrm{F}}{\mathrm{m}} = \frac{\mathrm{A}^2\,\mathrm{s}^4} {\mathrm{kg}\,\mathrm{m}^3} = \frac{\mathrm{C}^2}{\mathrm{N}\,\mathrm{m}^2}</math>
[[Kategorie:Elektrisiteet]]
[[Kategorie:Magentismus]]
n2bl6fp657ds1fjwrmjvuvjhtsp7lat
284267
284266
2026-10-21T07:03:10Z
Murma174
19
HC: Nem wech [[Kategorie:Magentismus]]; Du diartu [[Kategorie:Magnetismus]]
284267
wikitext
text/x-wiki
{{öömrang}}
{{Infobox Physikalische Konstante öömrang
| Name = Elektrisk fialtaal
| Formelzeichen = <math>\varepsilon_0\,</math>
| Art =
| WertSI = {{ZahlExp|8,85418781|−12|suffix=88(14)|post=<math>\textstyle \frac{\mathrm{A\,s}}{\mathrm{V\,m}}</math>}}
| Genauigkeit = {{ZahlExp|1,6|−10}}
| WertPlanck = (4π)<sup>−1</sup>
| Formel = <math>\varepsilon_0 = 1 / (\mu_0 \, c^2)</math><br /><math>\mu_0</math>: [[Magneetisk fialtaal]]<br /><math>c</math>: [[Faard faan't laacht]]
| Anmerkung = SI wäärs efter: [[CODATA]] 2022 ([https://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?ep0 Direktlink])
}}
<br>
At '''elektrisk fialtaal''' '''<math>\varepsilon_0</math>''' (''epsilon nul'') as en konstanten wäärs uun a [[füsiik]]. Hat as en wichtag kääntaal bi't beskriiwang faan en [[elektrisk fial]].
A kiarwäärs faan't elektrisk fialtaal as en faktor uun't [[Gesets faan Coulomb]]:
:<math>F_\mathrm C = \frac{1} {4 \pi \varepsilon_0 } \frac{q_1 q_2} {r^2}</math>
An [[James Clerk Maxwell]] hää ütjfünjen, dat at elektrisk fialtaal <math>\varepsilon_0</math>, at [[magneetisk permeabiliteet]] <math>\mu_0</math> an at [[faard faan't laacht]] <math>c</math> sodenang tuuphinge:
:<math>\varepsilon_0 \mu_0 c^2 = 1</math> <=> <math>\varepsilon_0 = \frac{1}{\mu_0 c^2}</math>
<math>\varepsilon_0</math> koon üüb ünlik wiisen mä [[SI]] ianhaiden beskrewen wurd:
:<math>[\varepsilon_0] = \frac{\mathrm{A}\,\mathrm{s}}{\mathrm{V}\,\mathrm{m}} = \frac{\mathrm{C}}{\mathrm{V}\,\mathrm{m}} = \frac{\mathrm{F}}{\mathrm{m}} = \frac{\mathrm{A}^2\,\mathrm{s}^4} {\mathrm{kg}\,\mathrm{m}^3} = \frac{\mathrm{C}^2}{\mathrm{N}\,\mathrm{m}^2}</math>
[[Kategorie:Elektrisiteet]]
[[Kategorie:Magnetismus]]
r4p0olva9mlghe6773k3k01ssnn2hmp
Moritz Nissen
0
56229
284272
2026-10-21T09:58:14Z
Murma174
19
Sidj tu [[Moritz Momme Nissen]] widjerfeerd
284272
wikitext
text/x-wiki
#redirect [[Moritz Momme Nissen]]
duaya5njx4h4xoa5q37f3o1jq7pdg5v
Kasan (Steed)
0
56230
284274
2026-10-21T10:08:11Z
Murma174
19
Sidj tu [[Kasan]] widjerfeerd
284274
wikitext
text/x-wiki
#redirect [[Kasan]]
p20d2ka2ya5gnsshvc453rhefpoh7os
Richter skaala
0
56231
284282
2026-10-21T11:03:48Z
Murma174
19
Sidj tu [[Eerdbeewrin#Richter skaala]] widjerfeerd
284282
wikitext
text/x-wiki
#redirect [[Eerdbeewrin#Richter skaala]]
1kpugjny9ffz9nzi0o5sft38hwq1lpi