Vichipedie furwiki https://fur.wikipedia.org/wiki/Pagjine_princip%C3%A2l MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Media Speciâl Discussion Utent Discussion utent Vichipedie Discussion Vichipedie Figure Discussion figure MediaWiki Discussion MediaWiki Model Discussion model Jutori Discussion jutori Categorie Discussion categorie TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento Vichipedie:Liste dai articui che dutis lis vichipedîs a varessin di vê 4 89 188579 188534 2026-09-19T19:49:30Z Santefoscje73 11500 /* Religjion */ 188579 wikitext text/x-wiki Ca e je une '''liste di articui''' impuartants '''che varessin di jessi inte''' nestre '''[[Vichipedie furlane|Vichipedie]]'''. Se tu vuelis scrivi alc, tu puedis sielzi une vôs di cheste liste, magari tradusint un toc de [[Vichipedie taliane|Wikipedia par talian]] o di chê par [[Vichipedie inglese|inglês]] o inte lenghe che tu preferissis. == [[Biografiis]] == === Musiciscj === # [[Johann Sebastian Bach]] # [[Ludwig van Beethoven]] # [[Wolfgang Amadeus Mozart]] # [[Richard Wagner]] # [[Arnold Schönberg]] # [[John Cage]] === Esploradôrs === # [[Roald Amundsen]] # [[Jacques Cartier]] # [[Cristoforo Colombo]] # [[James Cook]] # [[Hernán Cortés]] # [[Francis Drake]] # [[Leif Ericsson]] # [[Vasco da Gama]] # [[Edmund Hilary]] # [[Fernão de Magalhães]] # [[Marco Polo]] # [[Zheng He]] === Inventôrs e sienziâts === # [[Archimedes]] # [[Carl Benz]] # [[Nicolaus Copernicus]] # [[Marie Curie]] # [[Charles Darwin]] # [[Albert Einstein]] # [[Thomas Alva Edison]] # [[Enrico Fermi]] # [[Richard Feynman]] # [[Henry Ford]] # [[Sigmund Freud]] # [[Galileo Galilei]] # [[Johann Gutenberg]] # [[Edward Jenner]] # [[Johannes Kepler]] # [[John Maynard Keynes]] # [[Carolus Linnaeus]] # [[Isaac Newton]] # [[Leonardo da Vinci]] # [[Fradis Wright]] # [[Richard Buckminster Fuller]] # [[Ole Christensen Roemer]] # [[Tycho Brahe]] # [[Hans Christian Oersted]] # [[Niels Bohr]] # [[Alexander Graham Bell]] # [[Ernest Rutherford]] === Matematics === # [[Leonhard Euler]] # [[Jean Baptiste Joseph Fourier]] # [[Karl Friedrich Gauss]] # [[Kurt Gödel]] # [[David Hilbert]] # [[Pierre-Simon Laplace]] # [[Gottfried Leibniz]] # [[Georg Friedrich Bernhard Riemann]] # [[Talêt]] === Scritôrs e pensadôrs === # [[Aristotel]] # [[Isaac Asimov]] # [[Augustin di Ipone]] # [[Matsuo Basho]] # [[Dante Alighieri]] # [[Rene Descartes]] # [[Fëdor Dostoevskij]] # [[Johann Wolfgang von Goethe]] # [[Erodot]] # [[Ipocrat]] # [[Omêr]] # [[Immanuel Kant]] # [[Lao Tzu]] # [[Li Po]] # [[Martin Lutêr]] # [[Martin Luther King]] # [[Rosa Luxemburg]] # [[Karl Marx]] # [[Murasaki Shikibu]] # [[Friedrich Nietzsche]] # [[George Orwell]] # [[Platon]] # [[Pitagore]] # [[Jean-Jacques Rousseau]] # [[Bertrand Russell]] # [[William Shakespeare]] # [[Adam Smith]] # [[Socrate]] # [[Sun Tzu]] # [[J. R. R. Tolkien]] # [[Tu Fu]] # [[Thomas Aquinas]] # [[Virgjli]] # [[Mary Wollstonecraft]] # [[Zeami Motokiyo]] # [[Confuci]] # [[Sima Qian]] === Artiscj === # [[Michêlagnul]] # [[Paul Cezanne]] # [[Vincent van Gogh]] # [[Katsushika Hokusai]] # [[Claude Monet]] # [[Pablo Picasso]] # [[Jackson Pollock]] # [[Nicolas Poussin]] # [[August Rodin]] # [[Rafaello Sanzio]] # [[Caravaggio]] # [[Andy Warhol]] === Politics dal passât === # [[Akbar il Grant]] # [[Lissandri il Grant]] # [[Yasser Arafat]] # [[Mustafa Kemal Atatürk]] # [[August|Cesar Augustus]] # [[Otto von Bismarck]] # [[Simón Bolívar]] # [[Carli il Grant]] # [[Winston Churchill]] # [[Cleopatre]] # [[Gai Juli Cesar]] # [[Franz Ferdinand d'Austrie-Este|Franz Ferdinand]] # [[Mohandas Gandhi]] # [[Charles de Gaulle]] # [[Genghis Khan]] # [[Che Guevara]] # [[Hammurabi]] # [[Anibal]] # [[Hirohito]] # [[Adolf Hitler]] # [[Thomas Jefferson]] # [[Lenin]] # [[Abraham Lincoln]] # [[Napoleon Bonaparte]] # [[Nelson Mandela]] # [[Mao Zedong]] # [[Benito Mussolini]] # [[Napoleon Bonaparte|Napoleon I]] # [[Kwame Nkrumah]] # [[Pieri I di Russie|Pieri il Grant]] # [[Pol Pot]] # [[Franklin Delano Roosevelt]] # [[Saladin]] # [[Shaka Zulu]] # [[Taur Sentât]] # [[Josef Stalin]] # [[Tamerlan]] # [[Lev Trockji]] # [[Harry Truman]] # [[Vitorie dal Ream Unît|Regjine Vitorie]] # [[George Washington]] # [[Vielm I di Gjermanie|Vielm I]] # [[Qin Shihuang]] # [[Hastings Kamuzu Banda]] === Politics modernis === # [[Kofi Annan]] # [[Sandro Pertini]] # [[Aldo Moro]] # [[Tony Blair]] # [[George W. Bush]] # [[Fidel Castro]] # [[Jacques Chirac]] # [[Nelson Mandela]] # [[Enrico Berlinguer]] # [[Vladimir Putin]] # [[Gerhard Schröder]] # [[Regjine Bete II]] # [[Pape Zuan Pauli II]] # [[Lee Kuan Yew]] # [[Mahatir Bin Muhammad]] === Feminis === #[[Cleopatre]] #[[Hildegard von Bingen]] #[[Indira Gandhi]] #[[Sojourner Truth]] #[[Germaine Greer]] #[[Gro Harlem Brundtland]] #[[Semiramis]] #[[Nefertiti]] #[[Catarine II di Russie]] #[[Elisabete I di Ingletiere|Regjine Bete I]] #[[Vitorie dal Ream Unît|Regjine Vitorie]] #[[Liliʻuokalani des isulis Hawaii|Regjine Liliuokalani]] #[[Makeda, Regjine di Saba]] #[[Kaʻahumanu]] #[[Zuane dal Arc]] #[[Rachel Carson]] #[[Marie Curie]] #[[Amelia Earhart]] #[[Emma Goldman]] #[[Mary Harris Jones]] #[[Frida Kahlo]] #[[Helen Keller]] #[[Rosa Luxemburg]] #[[Golda Meir]] #[[Florence Nightingale]] #[[Rosa Parks]] #[[Cixi]] (Tse Hsi, Tz'u-hsi) (La Vedue Imperadore de Cine, 1835 - 1908) #[[Eva Peron]] #[[Eleanor Roosevelt]] #[[Sappho]] #[[Harriet Tubman]] #[[Mary Wollstonecraft]] #[[Mary Dyer]] === [[Computer]]s e [[Internet]] === # [[Tim Berners-Lee]] # [[Bill Gates]] # [[Steve Jobs]] # [[Donald Knuth]] # [[Richard Stallman]] # [[Alan Turing]] # [[Linus Torvalds]] === Teroriscj === #[[Gavrilo Princip]] #[[Osama bin Laden]] == Nazions, leçs, politiche == # Une frase e une tabele par ducj i paîs in cheste liste (203 articui): [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries] # [[Constituzion]] # [[Declarazion dai dirits dal om]] # [[Dirit]] # [[Magna Carta]] # [[Levitic]] # [[Manifest dal partît comunist]] == Alimentârs == # [[Agricolture]] # [[Vuardi]] # [[Pan]] # [[Formadi]] # [[Cjocolate]] # [[Coton (fibre)|Coton]] # [[Mîl]] # [[Pomis]] ## [[Miluçâr]] ## [[Banane]] ## [[Ue]] ## [[Limon]] ## [[Naranç]] # [[Blave]] # [[Vene (cereâl)|Vene]] # [[Cjartofule]] # [[Rîs]] # [[Sorc di scovul]] # [[Soie]] # [[Zucar]] # [[Tabac]] # [[Verdure]] # [[Forment]] === Bevandis === # [[Alcul]] ## [[Bire]] ## [[Vin]] # [[Cole]] # [[Cafè]] # [[Te]] # [[Aghe]] # [[Lat]] == Gjeografie == # [[Siencis de tiere]] === Continents === Almancul trê frasis par ogni continent # [[Afriche]] # [[Americhe dal Nord]] # [[Americhe dal Sud]] # [[Antartic]] # [[Asie]] # [[Europe]] # [[Oceanie]] === Altris regjons === # [[Americhe Latine|Americhe latine]] # [[Medi orient]] # [[Oceanie]] === [[Citât]]s principalis === # [[Aten]] # [[Bangkok]] # [[Pechin]] # [[Berlin]] # [[Bombay]] # [[Brussels]] # [[El Cairo]] # [[Hong Kong]] # [[Istanbul]] # [[Jakarta]] # [[Jerusalem]] # [[Kuala Lumpur]] # [[Londre]] # [[Los Angeles]] # [[Manila]] # [[Madrid]] # [[La Meche]] # [[Citât dal Messic]] # [[Mosche]] # [[New York]] # [[Parîs]] # [[Rio de Janeiro]] # [[Rome]] # [[Seoul]] # [[Shanghai]] # [[Singapôr]] # [[Sant Pieriburc]] # [[Sydney]] # [[Tokyo]] # [[Toronto]] # [[Viene]] # [[Varsavie]] # [[Washington]] === Monedis === # [[Dolar]] # [[Sterline britaniche]] # [[Euro]] # [[Yen]] # [[Renminbi]] # [[Rupie]] # [[Rubli]] === Vôs gjeografichis === # [[Capitâl]] # [[Citât]] # [[Continent]] # [[Desert]] # [[Ocean]] # [[Foreste pluviâl]] # [[Flum]] # [[Mâr]] # [[Vulcan]] === Lûcs gjeografic === # [[Alps]] # [[Rio des Amazonis]] # [[Andis]] # [[Mâr Glaciâl Artic]] # [[Ocean Atlantic]] # [[Balcans]] # [[Mâr Baltic]] # [[Mâr Neri]] # [[Californie]] # [[Grande Bariere Coraline]] # [[Grancj Lâts]] # [[Grande Val dal Rift]] # [[Himalaya]] # [[Ocean Indian]] # [[Kilimanjaro]] # [[Mâr Mediterani]] # [[Flum Mississippi]] # [[Everest]] # [[Salts di aghe dal Niagara]] # [[Nîl]] # [[Pôl Nord]] # [[Mâr dal Nord]] # [[Ocean Pacific]] # [[Cjanâl di Panama]] # [[Montagnis di Cret]] # [[Desert dal Sahara]] # [[Scozie]] # [[Pôl Sud]] # [[Ocean Antartic]] # [[Cjanâl di Suez]] # [[Lâc Tanganyika]] # [[Lâc Titicaca]] # [[Lâc Vitorie]] # [[Gales]] == Storie == Almancul 5 frasis su: # [[Dinosaur]] # [[Etât de Piere|Etât de piere]] # [[Etât dal Bronç|Etât dal bronç]] # [[Sumêrs]] # [[Antîc Egjit]] # [[Etât dal Fier|Etât dal fier]] # [[Antighe Grecie]] # [[Rome antighe]] # [[Bizantins]] # [[Etât di mieç]] # [[Vichincs]] # [[Crosadis]] # [[Grant scisme]] # [[Peste Nere]] # [[Rinassiment]] # [[Riforme Protestante]] # [[Scuvierte des Americhis]] # [[Maya|Mayas]] # [[Aztecs]] # [[Incas]] # [[Incuisizion|Le Sacre Incuisizion]] # [[Sacri Roman Imperi]] # [[Vuere civîl inglese]] # [[Imperi inglês]] # [[Sclavitût]] # [[Iluminisim|Etât dai lums]] # [[Rivoluzion francese]] # [[Rivoluzion industriâl]] # [[Vuere civîl merecane]] # [[Vuere francese prussiane]] # [[Colonialisim in Afriche]] # [[Restaurazion Meiji]] # [[Prime vuere mondiâl]] # [[Rivoluzion russe]] # [[Vuere civîl russe]] # [[Union Sovietiche]] # [[Vuere di Spagne|Vuere civîl spagnole]] # [[Seconde vuere mondiâl]] # [[Shoah]] # [[Vuere frêde]] # [[Vuere di Coree]] # [[Invasion sovietiche dal Afghanistan]] # [[Concuiste dal Spazi]] # [[Vuere dal Vietnam]] # [[Apartheid]] # [[Prime vuere dal Golf]] # [[Dinastie Ming]] # [[Dinastie Qing]] # [[Archeologjie]] # [[Vuere]] == [[Politiche]] == # [[Anarchisim]] # [[Capitalisim]] # [[Comunisim]] # [[Democrazie]] # [[Ditature]] # [[Fassisim]] # [[Feminisim]] # [[Fondamentalisim]] # [[Globalizazion]] # [[Imperialisim]] # [[Liberalisim]] # [[Monarchie]] # [[Nazionalisim]] # [[Razisim]] # [[Republiche]] # [[Socialisim]] # [[Separazion dai podês]] ## [[Podê judiziari|Judiziari]] ## [[Podê legjislatîf|Legjislatîf]] ## [[Podê esecutîf|Esecutîf]] # [[Partît politic]] == [[Om]] == # [[Abort]] # [[Control des nassitis]] # [[Pene di muart]] # [[Omosessualitât]] # [[Dirits umans]] # [[Sessisim]] == Internazionâl == # [[ASEAN]] # [[Leghe arape]] # [[Diplomazie]] # [[Union Europeane]] # [[Libertât]] # [[FMI]] # [[NATO]] # [[Premi Nobel]] # [[Zûcs olimpics]] # [[OPEC]] # [[Crôs rosse]] # [[Nazions unidis]] ## [[Organizazion mondiâl de sanitât]] ## [[UNICEF]] ## [[UNESCO]] == Religjion == # [[Religjon]] # [[Baha'i]] ## [[Báb]] ## [[Bahá'u'lláh]] # [[Budisim]] ## [[Gautama Buddha]] # [[Cristianisim]] ## [[Jesu Crist]] ## [[Pape]] ## [[Glesie]] ## [[Protestantisim]] # [[Confucianisim]] ## [[Confuci]] # [[Diu]] # [[Induisim]] ## [[Brahma]] ## [[Vishnu]] ## [[Siva]] # [[Islam]] ## [[Ali ibn Abi Talib]] ## [[Maomet]] ## [[Moschee]] ## [[Omar ibn al-Khattab]] ## [[La Meche]] # [[Jainisim]] # [[Ebraisim]] ## [[Mosè]] ## [[Sinagoghe]] # [[Mitologjie]] ## [[Mitologjie greche]] # [[Sintoisim]] # [[Sikhisim]] ## [[Guru Nanak Dev]] # [[Spirt]] # [[Taoisim]] # [[Voodo]] # [[Zoroastrianisim]] ## [[Zoroastr]] Vôs no religjiosis: # [[Agnosticisim]] # [[Ateisim]] # [[Umanisim]] == [[Culture]] == # [[Art]] ## [[Architeture]] ## [[Piture]] ## [[Sculture]] # [[Astrologjie]] # [[Libri]] # [[Culture]] # [[Bal]] # [[Film]] ## [[Atôr (cine)|Atôrs]] ### [[Charlie Chaplin]] ### [[I fradis Marx]] ### [[Humphrey Bogart]] ### [[Marilyn Monroe]] ## [[Regjiste|Regjiscj]] ### [[Woody Allen]] ### [[Ingmar Bergman]] ### [[Walt Disney]] ### [[Akira Kurosawa]] ### [[Alfred Hitchcock]] ### [[Stanley Kubrick]] # [[Zûc di azart]] # [[Zûc]] ## [[Scacs]] ## [[Go]] ## [[Mancala]] ## [[Dame]] ## [[Backgammon]] ## [[Zûcs di cjartis]] ## [[Dadui]] # [[Leterature]] ## [[Libris impuartants]] ### [[Biblie]] ### [[Don Quixote]] ### [[Gilgamesh]] ### [[Iliad]] ### [[Mahabharata]] ### [[Odissee]] ### [[Amlet]] ### [[Il principe (Macchiavelli)]] ### [[Coran]] ### [[La Republiche (Platon)]] ### [[Lis mil e une gnot]] ## [[Poesie]] ## [[Fantasience]] # [[Musiche]] ## [[CD]] ## [[Musiche classiche]] ## [[Musiche jazz|Jazz]] ## [[Opera]] ## [[Musiche pop]] ### [[Buddy Holly]] ### [[Elvis Presley]] ## [[Musiche rock|Rock]] ### [[Jimi Hendrix]] ### [[Beatles]] ### [[The Rolling Stones|Rolling Stones]] ## [[Musiche folk]] # [[Struments musicai]] ## [[Batarie (strument musicâl)|Batarie]] ## [[Flaut]] ## [[Ghitare]] ## [[Piano]] ## [[Struments a cuarde]] ## [[Trombe]] ## [[Viulin]] ## [[Sivilot]] # [[Radio]] # [[Television]] # [[Teatri]] ## [[Teatri Noh]] # [[Turisim]] == Siencis == === Astronomie === # [[Astronomie]] # [[Asteroits]] # [[Big Bang]] # [[Buse nere]] # [[Comete]] # [[Tiere]] # [[Galassie]] # [[Jupiter (planet)|Jupiter]] # [[An lûs]] # [[Mart]] # [[Mercuri (planet)|Mercuri]] # [[Stradalbe]] # [[Lune]] # [[Netun (planet)|Netun]] # [[Planet]] # [[Pluton (planet)|Pluton]] # [[Saturni (planet)|Saturni]] # [[Sisteme solâr]] # [[Stele]] # [[Soreli]] # [[Uran (planet)|Uran]] # [[Bielestele]] === Biologjie === # [[Biologjie]] ==== Entitâts biologjichis ==== # [[DNA]] # [[Enzim]] # [[Proteine]] ==== Anatomie dai mamifars ==== # [[Sisteme digjestîf]] ## [[Intestin grant]] ## [[Intestin piçul]] ## [[Fiât]] # [[Sisteme respiratôr]] ## [[Polmons]] # [[Sisteme scheletric]] # [[Gnervadure]] ## [[Cerviel]] ## [[Sisteme sensoriâl]] ### [[Sisteme ulditîf]] #### [[Orele]] ### [[Sisteme visîf]] #### [[Voli]] ### [[Sisteme olfatîf]] ### [[Sisteme gustatîf]] # [[Sisteme endocrin]] # [[Sisteme circolatôr]] ## [[Sanc]] ## [[Cûr]] # [[Sisteme riprodutîf]] ## [[Bighe]] ## [[Vazine]] # [[Sisteme epidermic]] ## [[Piel]] # [[Pet]] ==== Procès biologjics ==== # [[Digjestion]] # [[Evoluzion]] # [[Fotosintesi]] # [[Gravidance]] # [[Riproduzion]] # [[Respirazion]] ==== Organisims ==== # [[Animâi]] ## [[Cordâts]] ### [[Anfibîs]] #### [[Crot]] ### [[Uciei]] #### [[Colomp]] #### [[Acuile]] ### [[Pes]] #### [[Scuâl]] ### [[Mamifars]] #### [[Gnotul]] #### [[Ors]] #### [[Camêl]] #### [[Gjat]] #### [[Vacje]] #### [[Cjan]] #### [[Delfin]] #### [[Elefant]] #### [[Cjaval]] #### [[Piore]] #### [[Leon]] #### [[Mamut]] #### [[Simie]] #### [[Purcit]] #### [[Balene]] ### [[Retil]] #### [[Sarpint]] ## [[Insets]] ### [[Furmie]] ### [[Âf]] ### [[Pavee]] ## [[Ragn]] # [[Archea]] # [[Batêr]] # [[Fonc]] # [[Plantis]] ## [[Flôr]] ## [[Palme (plante)|Palme]] ## [[Arbul]] # [[Protiste]] # [[Celule]] === Chimiche === # [[Chimiche]] # [[Element]] # [[Biochimiche]] # [[Chimiche organiche]] # [[Tabele periodiche]] # [[Alumini]] # [[Cjarbon]] # [[Ram]] # [[Aur]] # [[Açâr]] # [[Eli]] # [[Idrogjen]] # [[Liti]] # [[Neon]] # [[Azôt]] # [[Ossigjen]] # [[Arint]] # [[Zinc]] # [[Fier]] === Ecologjie === # [[Ecologjie]] # [[Specis]] ## [[Specis in pericul di estinzion]] === Geologjie === # [[Geologjie]] # [[Basalt]] # [[Silicât]] # [[Calcâr]] # [[Tiere]] === Midisine === # [[Midisine]] # [[AIDS]] # [[Alcolisim]] # [[Cancar]] # [[Cirosi]] # [[Colere]] # [[Diabete]] # [[Dissentarie]] # [[Mal di cûr]] # [[Ipertension]] # [[Influence]] # [[Tumôr dal polmon]] # [[Malarie]] # [[Denutrizion]] # [[Obesitât]] # [[Malatie sessuâls]] # [[Vuarvuele]] # [[Infart]] # [[Peste]] # [[Tisicance]] # [[Virus]] # [[Vuarbetât]] # [[Malatie mentâl]] # [[Sordetât]] === [[Metereologjie]] === # [[Nûl]] # [[El Niño]] # [[Riscjaldament globâl]] # [[La Niña]] # [[Tornado]] # [[Ciclon tropicâl]] # [[Ploie]] # [[Nêf]] # [[Fumate]] === Fisiche === # [[Fisiche]] # [[Atom]] ## [[Eletron]] ## [[Neutron]] ## [[Proton]] # [[Energjie]] ## [[Eletromagnetisim]] ## [[Radio]] ## [[Rais Ultraviolets]] ## [[Rais Gamma]] # [[Isotop]] # [[Molecule]] # [[Lûs]] ## [[Fuarce gravitazionâl]] ## [[Fuarce nucleâr debile]] ## [[Fuarce nucleâr fuarte]] # [[Acelerazion]] # [[Fuarce]] # [[Masse]] # [[Velocitât]] # [[Timp]] # [[Pês]] # [[Mecaniche quantistiche]] # [[Teorie de relativitât]] === [[Siencis umanis]] === # [[Antropologjie]] # [[Educazion]] ## [[Universitât]] # [[Umanitât]] # [[Psicologjie]] # [[Sociologjie]] === Risorsis === # [[Minerâl]] # [[Diamant]] # [[Sâl]] # [[Petroli]] # [[Gas]] # [[Carbon]] # [[energjie rinovabil]] === SI unitâts di misure === # [[Sisteme internazionâl di unitâts di misure]] # [[Metri]] # [[Litri]] # [[Chilogram]] # [[Volt]] # [[Secont]] # [[Newton]] # [[Ampere]] # [[Mole]] # [[Cjandele (unitât di misure|Cjandele]] === Calendaris e misure dal timp === # [[Calendari]] # [[Dì]] ## [[Calendari gregorian]] ### [[An bisest]] # [[Mês]] # [[Fûs orari]] # [[An]] # [[Zenâr]] # [[Fevrâr]] # [[Març]] # [[Avrîl]] # [[Mai]] # [[Jugn]] # [[Lui]] # [[Avost]] # [[Setembar]] # [[Otubar]] # [[Novembar]] # [[Dicembar]] == Lenghis == # [[Lenghe]] # [[Dialet]] # [[Gramatiche]] # [[Linguistiche]] # [[Pronuncie]] # [[Sintass]] # [[Peraule]] # [[Lenghe furlane]] # [[Arap]] # [[Bengalês]] # [[Lenghe inglese]] # [[Esperanto]] # [[Lenghe francese]] # [[Lenghe todescje]] # [[Lenghe greche]] # [[Lenghe ebraiche]] # [[Lenghe hindi]] # [[Lenghe gjaponese]] # [[Lenghe latine]] # [[Lenghe taliane]] # [[Lenghe mandarine]] # [[Lenghe russe]] # [[Lenghe sanscrite]] # [[Lenghe spagnule]] # [[Lenghe cinese]] # [[Lenghe arabe]] == Architeture == # [[Architeture]] # [[Angkor Wat]] # [[Arc]] # [[Dighe di Assuan]] # [[Puint]] # [[Domo]] # [[Tor di Eiffel]] # [[La grande muraie cinese]] # [[Piramid]] # [[Taj Mahal]] # [[Lis siet maraveis dal mont]] == Matematiche == # [[Matematiche]] # [[Algjebre]] # [[Assiom]] # [[Calcul]] ## [[Calcul integrâl]] ## [[Calcul diferenziâl]] # [[Gjeometrie]] ## [[Cercli]] ### [[Pi grêc]] ##[[Lidrîs cuadrade]] ##[[Triangul]] # [[Teorie dai grups]] # [[Logjiche matematiche]] # [[Dimostrazion matematiche]] ## [[Dimostrazion par deduzion]] ## [[Dimostrazion par induzion]] ## [[Dimostrazion par contradizion]] # [[Numar]] ## [[Numar complès]] ## [[Numar intîr]] ## [[Numar naturâl]] ## [[Numar prin]] ## [[Numar razionâl]] # [[Infinît]] # [[Teorie dai insiemis]] # [[Statistiche]] # [[Trigonometrie]] == Militars == # [[Esercit]] ## [[Artiliarie]] ## [[Cavalarie]] ## [[Fantarie]] # [[Marine Militâr]] # [[Aviazion]] == Sport == # [[Sport]] # [[Atletiche]] # [[Baseball]] # [[Bale tal zei]] # [[Cricket]] # [[Judo]] # [[Balon]] # [[Golf]] # [[Motociclisim]] # [[Hockey]] # [[Tennis]] # [[Olimpiads]] # [[Nadâ]] == Tecnologjie == === Computer === # [[Ordenadôr]] ## [[Processor]] ## [[RAM]] ## [[Schede mari]] ## [[Disc dûr]] ## [[Boot loader]] # [[Inteligjence artificiâl]] # [[Informatiche]] ## [[Algoritm]] # [[Sisteme operatîf]] ## [[Microsoft Windows]] ## [[Mac OS]] ## [[Linux]] ## [[Unix]] # [[Lengaç di programazion]] ## [[C (Lengaç di programazion)|C]] ## [[Java]] ## [[Pascal]] ## [[PHP]] # [[Software]] # [[Periferichis]] ## [[Surîs]] ## [[Tastiere]] ## [[Visôr]] === [[Tecnologjie]] === # [[Cugn]] # [[Motôr a sclop]] # [[Inzegnerie]] # [[Fûc]] # [[Plan inclinât]] # [[Leve (fisiche)]] # [[Metalurgjie]] # [[Stampe]] # [[Cighignole]] # [[Vît (mecaniche)|Vît]] # [[Motôr a vapôr]] # [[Coni]] # [[Ruede]] === Comunicazion === # [[Alfabet]] ## [[Alfabet cirilic]] ## [[Alfabet grêc]] ## [[Alfabet latin]] # [[Informazion]] # [[Internet]] ## [[Pueste eletroniche]] ## [[protocol internet]] ## [[TCP]] ## [[World Wide Web]] ### [[browser]] ## [[HTTP]] ## [[HTML]] ## [[Wiki]] # [[Gjornâl]] # [[Radio]] # [[Ferovie]] ([[Ferade]]) # [[Telegraf]] # [[Telefon]] ## [[Telefonin]] # [[Television]] # [[Scriture]] === Eletricitât === # [[Energjie rinovabile]] ## [[Energjie solâr]] ## [[Energjie idroeletriche]] ## [[Energjie eoliche]] ## [[Len]] # [[Energjie no rinovabile]] ## [[Carbon]] ## [[Gas]] ## [[Petroli]] ## [[Energjie nucleâr]] === Eletroniche === # [[Eletroniche]] ## [[Volt]] ## [[Curint eletriche]] ## [[Cjarie]] ## [[Frecuence]] ## [[Fase]] ## [[Resistence eletriche]] ## [[Reatance]] ## [[Vuadagn (eletroniche)]] # [[Transistôr]] # [[Diodi]] # [[Resistôr]] # [[Condensatôr]] # [[Bobine]] # [[Trasformatôr]] === Materiai === # [[Veri]] # [[Cjarte]] # [[Plastiche]] === Traspuarts === # [[Traspuârt]] # [[Avion]] # [[Machine]] # [[Biciclete]] # [[Barcje]] # [[Nâf]] # [[Tren]] === Armis === # [[Manarie]] # [[Esplosîf]] # [[Armis da fûc]] # [[Polvar di sclope]] # [[Metraie]] # [[Arts marziâls]] # [[Armis nucleârs]] # [[Spade]] # [[Cjararmât]] == Calamitâts naturâls == # [[Lavine]] # [[Taramot]] # [[Diluvion]] # [[Uragan]] # [[Disastri nucleâr]] # [[Tsunami]] == Filosofie == # [[Filosofie]] # [[Filosofie ocidentâl]] # [[Filosofie orientâl]] # [[Mût sientific]] # [[Cognossince]] # [[Veretât]] # [[Etiche]] # [[Logjiche]] # [[Politiche]] # [[Ontologjie]] == Economie == # [[Economie]] # [[Microsoft]] [[Categorie:Listis]] [[Categorie:Vichipedie]] sokgy2o6b4d98c12n3rdu2y8eb1ne2q 188584 188579 2026-09-19T20:08:27Z Santefoscje73 11500 /* Religjion */ 188584 wikitext text/x-wiki Ca e je une '''liste di articui''' impuartants '''che varessin di jessi inte''' nestre '''[[Vichipedie furlane|Vichipedie]]'''. Se tu vuelis scrivi alc, tu puedis sielzi une vôs di cheste liste, magari tradusint un toc de [[Vichipedie taliane|Wikipedia par talian]] o di chê par [[Vichipedie inglese|inglês]] o inte lenghe che tu preferissis. == [[Biografiis]] == === Musiciscj === # [[Johann Sebastian Bach]] # [[Ludwig van Beethoven]] # [[Wolfgang Amadeus Mozart]] # [[Richard Wagner]] # [[Arnold Schönberg]] # [[John Cage]] === Esploradôrs === # [[Roald Amundsen]] # [[Jacques Cartier]] # [[Cristoforo Colombo]] # [[James Cook]] # [[Hernán Cortés]] # [[Francis Drake]] # [[Leif Ericsson]] # [[Vasco da Gama]] # [[Edmund Hilary]] # [[Fernão de Magalhães]] # [[Marco Polo]] # [[Zheng He]] === Inventôrs e sienziâts === # [[Archimedes]] # [[Carl Benz]] # [[Nicolaus Copernicus]] # [[Marie Curie]] # [[Charles Darwin]] # [[Albert Einstein]] # [[Thomas Alva Edison]] # [[Enrico Fermi]] # [[Richard Feynman]] # [[Henry Ford]] # [[Sigmund Freud]] # [[Galileo Galilei]] # [[Johann Gutenberg]] # [[Edward Jenner]] # [[Johannes Kepler]] # [[John Maynard Keynes]] # [[Carolus Linnaeus]] # [[Isaac Newton]] # [[Leonardo da Vinci]] # [[Fradis Wright]] # [[Richard Buckminster Fuller]] # [[Ole Christensen Roemer]] # [[Tycho Brahe]] # [[Hans Christian Oersted]] # [[Niels Bohr]] # [[Alexander Graham Bell]] # [[Ernest Rutherford]] === Matematics === # [[Leonhard Euler]] # [[Jean Baptiste Joseph Fourier]] # [[Karl Friedrich Gauss]] # [[Kurt Gödel]] # [[David Hilbert]] # [[Pierre-Simon Laplace]] # [[Gottfried Leibniz]] # [[Georg Friedrich Bernhard Riemann]] # [[Talêt]] === Scritôrs e pensadôrs === # [[Aristotel]] # [[Isaac Asimov]] # [[Augustin di Ipone]] # [[Matsuo Basho]] # [[Dante Alighieri]] # [[Rene Descartes]] # [[Fëdor Dostoevskij]] # [[Johann Wolfgang von Goethe]] # [[Erodot]] # [[Ipocrat]] # [[Omêr]] # [[Immanuel Kant]] # [[Lao Tzu]] # [[Li Po]] # [[Martin Lutêr]] # [[Martin Luther King]] # [[Rosa Luxemburg]] # [[Karl Marx]] # [[Murasaki Shikibu]] # [[Friedrich Nietzsche]] # [[George Orwell]] # [[Platon]] # [[Pitagore]] # [[Jean-Jacques Rousseau]] # [[Bertrand Russell]] # [[William Shakespeare]] # [[Adam Smith]] # [[Socrate]] # [[Sun Tzu]] # [[J. R. R. Tolkien]] # [[Tu Fu]] # [[Thomas Aquinas]] # [[Virgjli]] # [[Mary Wollstonecraft]] # [[Zeami Motokiyo]] # [[Confuci]] # [[Sima Qian]] === Artiscj === # [[Michêlagnul]] # [[Paul Cezanne]] # [[Vincent van Gogh]] # [[Katsushika Hokusai]] # [[Claude Monet]] # [[Pablo Picasso]] # [[Jackson Pollock]] # [[Nicolas Poussin]] # [[August Rodin]] # [[Rafaello Sanzio]] # [[Caravaggio]] # [[Andy Warhol]] === Politics dal passât === # [[Akbar il Grant]] # [[Lissandri il Grant]] # [[Yasser Arafat]] # [[Mustafa Kemal Atatürk]] # [[August|Cesar Augustus]] # [[Otto von Bismarck]] # [[Simón Bolívar]] # [[Carli il Grant]] # [[Winston Churchill]] # [[Cleopatre]] # [[Gai Juli Cesar]] # [[Franz Ferdinand d'Austrie-Este|Franz Ferdinand]] # [[Mohandas Gandhi]] # [[Charles de Gaulle]] # [[Genghis Khan]] # [[Che Guevara]] # [[Hammurabi]] # [[Anibal]] # [[Hirohito]] # [[Adolf Hitler]] # [[Thomas Jefferson]] # [[Lenin]] # [[Abraham Lincoln]] # [[Napoleon Bonaparte]] # [[Nelson Mandela]] # [[Mao Zedong]] # [[Benito Mussolini]] # [[Napoleon Bonaparte|Napoleon I]] # [[Kwame Nkrumah]] # [[Pieri I di Russie|Pieri il Grant]] # [[Pol Pot]] # [[Franklin Delano Roosevelt]] # [[Saladin]] # [[Shaka Zulu]] # [[Taur Sentât]] # [[Josef Stalin]] # [[Tamerlan]] # [[Lev Trockji]] # [[Harry Truman]] # [[Vitorie dal Ream Unît|Regjine Vitorie]] # [[George Washington]] # [[Vielm I di Gjermanie|Vielm I]] # [[Qin Shihuang]] # [[Hastings Kamuzu Banda]] === Politics modernis === # [[Kofi Annan]] # [[Sandro Pertini]] # [[Aldo Moro]] # [[Tony Blair]] # [[George W. Bush]] # [[Fidel Castro]] # [[Jacques Chirac]] # [[Nelson Mandela]] # [[Enrico Berlinguer]] # [[Vladimir Putin]] # [[Gerhard Schröder]] # [[Regjine Bete II]] # [[Pape Zuan Pauli II]] # [[Lee Kuan Yew]] # [[Mahatir Bin Muhammad]] === Feminis === #[[Cleopatre]] #[[Hildegard von Bingen]] #[[Indira Gandhi]] #[[Sojourner Truth]] #[[Germaine Greer]] #[[Gro Harlem Brundtland]] #[[Semiramis]] #[[Nefertiti]] #[[Catarine II di Russie]] #[[Elisabete I di Ingletiere|Regjine Bete I]] #[[Vitorie dal Ream Unît|Regjine Vitorie]] #[[Liliʻuokalani des isulis Hawaii|Regjine Liliuokalani]] #[[Makeda, Regjine di Saba]] #[[Kaʻahumanu]] #[[Zuane dal Arc]] #[[Rachel Carson]] #[[Marie Curie]] #[[Amelia Earhart]] #[[Emma Goldman]] #[[Mary Harris Jones]] #[[Frida Kahlo]] #[[Helen Keller]] #[[Rosa Luxemburg]] #[[Golda Meir]] #[[Florence Nightingale]] #[[Rosa Parks]] #[[Cixi]] (Tse Hsi, Tz'u-hsi) (La Vedue Imperadore de Cine, 1835 - 1908) #[[Eva Peron]] #[[Eleanor Roosevelt]] #[[Sappho]] #[[Harriet Tubman]] #[[Mary Wollstonecraft]] #[[Mary Dyer]] === [[Computer]]s e [[Internet]] === # [[Tim Berners-Lee]] # [[Bill Gates]] # [[Steve Jobs]] # [[Donald Knuth]] # [[Richard Stallman]] # [[Alan Turing]] # [[Linus Torvalds]] === Teroriscj === #[[Gavrilo Princip]] #[[Osama bin Laden]] == Nazions, leçs, politiche == # Une frase e une tabele par ducj i paîs in cheste liste (203 articui): [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries] # [[Constituzion]] # [[Declarazion dai dirits dal om]] # [[Dirit]] # [[Magna Carta]] # [[Levitic]] # [[Manifest dal partît comunist]] == Alimentârs == # [[Agricolture]] # [[Vuardi]] # [[Pan]] # [[Formadi]] # [[Cjocolate]] # [[Coton (fibre)|Coton]] # [[Mîl]] # [[Pomis]] ## [[Miluçâr]] ## [[Banane]] ## [[Ue]] ## [[Limon]] ## [[Naranç]] # [[Blave]] # [[Vene (cereâl)|Vene]] # [[Cjartofule]] # [[Rîs]] # [[Sorc di scovul]] # [[Soie]] # [[Zucar]] # [[Tabac]] # [[Verdure]] # [[Forment]] === Bevandis === # [[Alcul]] ## [[Bire]] ## [[Vin]] # [[Cole]] # [[Cafè]] # [[Te]] # [[Aghe]] # [[Lat]] == Gjeografie == # [[Siencis de tiere]] === Continents === Almancul trê frasis par ogni continent # [[Afriche]] # [[Americhe dal Nord]] # [[Americhe dal Sud]] # [[Antartic]] # [[Asie]] # [[Europe]] # [[Oceanie]] === Altris regjons === # [[Americhe Latine|Americhe latine]] # [[Medi orient]] # [[Oceanie]] === [[Citât]]s principalis === # [[Aten]] # [[Bangkok]] # [[Pechin]] # [[Berlin]] # [[Bombay]] # [[Brussels]] # [[El Cairo]] # [[Hong Kong]] # [[Istanbul]] # [[Jakarta]] # [[Jerusalem]] # [[Kuala Lumpur]] # [[Londre]] # [[Los Angeles]] # [[Manila]] # [[Madrid]] # [[La Meche]] # [[Citât dal Messic]] # [[Mosche]] # [[New York]] # [[Parîs]] # [[Rio de Janeiro]] # [[Rome]] # [[Seoul]] # [[Shanghai]] # [[Singapôr]] # [[Sant Pieriburc]] # [[Sydney]] # [[Tokyo]] # [[Toronto]] # [[Viene]] # [[Varsavie]] # [[Washington]] === Monedis === # [[Dolar]] # [[Sterline britaniche]] # [[Euro]] # [[Yen]] # [[Renminbi]] # [[Rupie]] # [[Rubli]] === Vôs gjeografichis === # [[Capitâl]] # [[Citât]] # [[Continent]] # [[Desert]] # [[Ocean]] # [[Foreste pluviâl]] # [[Flum]] # [[Mâr]] # [[Vulcan]] === Lûcs gjeografic === # [[Alps]] # [[Rio des Amazonis]] # [[Andis]] # [[Mâr Glaciâl Artic]] # [[Ocean Atlantic]] # [[Balcans]] # [[Mâr Baltic]] # [[Mâr Neri]] # [[Californie]] # [[Grande Bariere Coraline]] # [[Grancj Lâts]] # [[Grande Val dal Rift]] # [[Himalaya]] # [[Ocean Indian]] # [[Kilimanjaro]] # [[Mâr Mediterani]] # [[Flum Mississippi]] # [[Everest]] # [[Salts di aghe dal Niagara]] # [[Nîl]] # [[Pôl Nord]] # [[Mâr dal Nord]] # [[Ocean Pacific]] # [[Cjanâl di Panama]] # [[Montagnis di Cret]] # [[Desert dal Sahara]] # [[Scozie]] # [[Pôl Sud]] # [[Ocean Antartic]] # [[Cjanâl di Suez]] # [[Lâc Tanganyika]] # [[Lâc Titicaca]] # [[Lâc Vitorie]] # [[Gales]] == Storie == Almancul 5 frasis su: # [[Dinosaur]] # [[Etât de Piere|Etât de piere]] # [[Etât dal Bronç|Etât dal bronç]] # [[Sumêrs]] # [[Antîc Egjit]] # [[Etât dal Fier|Etât dal fier]] # [[Antighe Grecie]] # [[Rome antighe]] # [[Bizantins]] # [[Etât di mieç]] # [[Vichincs]] # [[Crosadis]] # [[Grant scisme]] # [[Peste Nere]] # [[Rinassiment]] # [[Riforme Protestante]] # [[Scuvierte des Americhis]] # [[Maya|Mayas]] # [[Aztecs]] # [[Incas]] # [[Incuisizion|Le Sacre Incuisizion]] # [[Sacri Roman Imperi]] # [[Vuere civîl inglese]] # [[Imperi inglês]] # [[Sclavitût]] # [[Iluminisim|Etât dai lums]] # [[Rivoluzion francese]] # [[Rivoluzion industriâl]] # [[Vuere civîl merecane]] # [[Vuere francese prussiane]] # [[Colonialisim in Afriche]] # [[Restaurazion Meiji]] # [[Prime vuere mondiâl]] # [[Rivoluzion russe]] # [[Vuere civîl russe]] # [[Union Sovietiche]] # [[Vuere di Spagne|Vuere civîl spagnole]] # [[Seconde vuere mondiâl]] # [[Shoah]] # [[Vuere frêde]] # [[Vuere di Coree]] # [[Invasion sovietiche dal Afghanistan]] # [[Concuiste dal Spazi]] # [[Vuere dal Vietnam]] # [[Apartheid]] # [[Prime vuere dal Golf]] # [[Dinastie Ming]] # [[Dinastie Qing]] # [[Archeologjie]] # [[Vuere]] == [[Politiche]] == # [[Anarchisim]] # [[Capitalisim]] # [[Comunisim]] # [[Democrazie]] # [[Ditature]] # [[Fassisim]] # [[Feminisim]] # [[Fondamentalisim]] # [[Globalizazion]] # [[Imperialisim]] # [[Liberalisim]] # [[Monarchie]] # [[Nazionalisim]] # [[Razisim]] # [[Republiche]] # [[Socialisim]] # [[Separazion dai podês]] ## [[Podê judiziari|Judiziari]] ## [[Podê legjislatîf|Legjislatîf]] ## [[Podê esecutîf|Esecutîf]] # [[Partît politic]] == [[Om]] == # [[Abort]] # [[Control des nassitis]] # [[Pene di muart]] # [[Omosessualitât]] # [[Dirits umans]] # [[Sessisim]] == Internazionâl == # [[ASEAN]] # [[Leghe arape]] # [[Diplomazie]] # [[Union Europeane]] # [[Libertât]] # [[FMI]] # [[NATO]] # [[Premi Nobel]] # [[Zûcs olimpics]] # [[OPEC]] # [[Crôs rosse]] # [[Nazions unidis]] ## [[Organizazion mondiâl de sanitât]] ## [[UNICEF]] ## [[UNESCO]] == Religjion == # [[Religjon]] # [[Baha'i]] ## [[Báb]] ## [[Bahá'u'lláh]] # [[Budisim]] ## [[Gautama Buddha]] # [[Cristianisim]] ## [[Jesu Crist]] ## [[Pape]] ## [[Glesie]] ## [[Protestantisim]] # [[Confucianisim]] ## [[Confuci]] # [[Diu]] # [[Induisim]] ## [[Brahma]] ## [[Vishnu]] ## [[Siva]] # [[Islam]] ## [[Ali ibn Abi Talib]] ## [[Maomet]] ## [[Moschee]] ## [[Omar ibn al-Khattab]] ## [[La Meche]] # [[Jainisim]] # [[Ebraisim]] ## [[Mosè]] ## [[Sinagoghe]] # [[Mitologjie]] ## [[Mitologjie greche]] # [[Sintoisim]] # [[Sikhisim]] ## [[Guru Nanak Dev]] # [[Spirt]] # [[Taoisim]] # [[Voodo]] # [[Zoroastrianisim]] ## [[Zaratustra]] Vôs no religjiosis: # [[Agnosticisim]] # [[Ateisim]] # [[Umanisim]] == [[Culture]] == # [[Art]] ## [[Architeture]] ## [[Piture]] ## [[Sculture]] # [[Astrologjie]] # [[Libri]] # [[Culture]] # [[Bal]] # [[Film]] ## [[Atôr (cine)|Atôrs]] ### [[Charlie Chaplin]] ### [[I fradis Marx]] ### [[Humphrey Bogart]] ### [[Marilyn Monroe]] ## [[Regjiste|Regjiscj]] ### [[Woody Allen]] ### [[Ingmar Bergman]] ### [[Walt Disney]] ### [[Akira Kurosawa]] ### [[Alfred Hitchcock]] ### [[Stanley Kubrick]] # [[Zûc di azart]] # [[Zûc]] ## [[Scacs]] ## [[Go]] ## [[Mancala]] ## [[Dame]] ## [[Backgammon]] ## [[Zûcs di cjartis]] ## [[Dadui]] # [[Leterature]] ## [[Libris impuartants]] ### [[Biblie]] ### [[Don Quixote]] ### [[Gilgamesh]] ### [[Iliad]] ### [[Mahabharata]] ### [[Odissee]] ### [[Amlet]] ### [[Il principe (Macchiavelli)]] ### [[Coran]] ### [[La Republiche (Platon)]] ### [[Lis mil e une gnot]] ## [[Poesie]] ## [[Fantasience]] # [[Musiche]] ## [[CD]] ## [[Musiche classiche]] ## [[Musiche jazz|Jazz]] ## [[Opera]] ## [[Musiche pop]] ### [[Buddy Holly]] ### [[Elvis Presley]] ## [[Musiche rock|Rock]] ### [[Jimi Hendrix]] ### [[Beatles]] ### [[The Rolling Stones|Rolling Stones]] ## [[Musiche folk]] # [[Struments musicai]] ## [[Batarie (strument musicâl)|Batarie]] ## [[Flaut]] ## [[Ghitare]] ## [[Piano]] ## [[Struments a cuarde]] ## [[Trombe]] ## [[Viulin]] ## [[Sivilot]] # [[Radio]] # [[Television]] # [[Teatri]] ## [[Teatri Noh]] # [[Turisim]] == Siencis == === Astronomie === # [[Astronomie]] # [[Asteroits]] # [[Big Bang]] # [[Buse nere]] # [[Comete]] # [[Tiere]] # [[Galassie]] # [[Jupiter (planet)|Jupiter]] # [[An lûs]] # [[Mart]] # [[Mercuri (planet)|Mercuri]] # [[Stradalbe]] # [[Lune]] # [[Netun (planet)|Netun]] # [[Planet]] # [[Pluton (planet)|Pluton]] # [[Saturni (planet)|Saturni]] # [[Sisteme solâr]] # [[Stele]] # [[Soreli]] # [[Uran (planet)|Uran]] # [[Bielestele]] === Biologjie === # [[Biologjie]] ==== Entitâts biologjichis ==== # [[DNA]] # [[Enzim]] # [[Proteine]] ==== Anatomie dai mamifars ==== # [[Sisteme digjestîf]] ## [[Intestin grant]] ## [[Intestin piçul]] ## [[Fiât]] # [[Sisteme respiratôr]] ## [[Polmons]] # [[Sisteme scheletric]] # [[Gnervadure]] ## [[Cerviel]] ## [[Sisteme sensoriâl]] ### [[Sisteme ulditîf]] #### [[Orele]] ### [[Sisteme visîf]] #### [[Voli]] ### [[Sisteme olfatîf]] ### [[Sisteme gustatîf]] # [[Sisteme endocrin]] # [[Sisteme circolatôr]] ## [[Sanc]] ## [[Cûr]] # [[Sisteme riprodutîf]] ## [[Bighe]] ## [[Vazine]] # [[Sisteme epidermic]] ## [[Piel]] # [[Pet]] ==== Procès biologjics ==== # [[Digjestion]] # [[Evoluzion]] # [[Fotosintesi]] # [[Gravidance]] # [[Riproduzion]] # [[Respirazion]] ==== Organisims ==== # [[Animâi]] ## [[Cordâts]] ### [[Anfibîs]] #### [[Crot]] ### [[Uciei]] #### [[Colomp]] #### [[Acuile]] ### [[Pes]] #### [[Scuâl]] ### [[Mamifars]] #### [[Gnotul]] #### [[Ors]] #### [[Camêl]] #### [[Gjat]] #### [[Vacje]] #### [[Cjan]] #### [[Delfin]] #### [[Elefant]] #### [[Cjaval]] #### [[Piore]] #### [[Leon]] #### [[Mamut]] #### [[Simie]] #### [[Purcit]] #### [[Balene]] ### [[Retil]] #### [[Sarpint]] ## [[Insets]] ### [[Furmie]] ### [[Âf]] ### [[Pavee]] ## [[Ragn]] # [[Archea]] # [[Batêr]] # [[Fonc]] # [[Plantis]] ## [[Flôr]] ## [[Palme (plante)|Palme]] ## [[Arbul]] # [[Protiste]] # [[Celule]] === Chimiche === # [[Chimiche]] # [[Element]] # [[Biochimiche]] # [[Chimiche organiche]] # [[Tabele periodiche]] # [[Alumini]] # [[Cjarbon]] # [[Ram]] # [[Aur]] # [[Açâr]] # [[Eli]] # [[Idrogjen]] # [[Liti]] # [[Neon]] # [[Azôt]] # [[Ossigjen]] # [[Arint]] # [[Zinc]] # [[Fier]] === Ecologjie === # [[Ecologjie]] # [[Specis]] ## [[Specis in pericul di estinzion]] === Geologjie === # [[Geologjie]] # [[Basalt]] # [[Silicât]] # [[Calcâr]] # [[Tiere]] === Midisine === # [[Midisine]] # [[AIDS]] # [[Alcolisim]] # [[Cancar]] # [[Cirosi]] # [[Colere]] # [[Diabete]] # [[Dissentarie]] # [[Mal di cûr]] # [[Ipertension]] # [[Influence]] # [[Tumôr dal polmon]] # [[Malarie]] # [[Denutrizion]] # [[Obesitât]] # [[Malatie sessuâls]] # [[Vuarvuele]] # [[Infart]] # [[Peste]] # [[Tisicance]] # [[Virus]] # [[Vuarbetât]] # [[Malatie mentâl]] # [[Sordetât]] === [[Metereologjie]] === # [[Nûl]] # [[El Niño]] # [[Riscjaldament globâl]] # [[La Niña]] # [[Tornado]] # [[Ciclon tropicâl]] # [[Ploie]] # [[Nêf]] # [[Fumate]] === Fisiche === # [[Fisiche]] # [[Atom]] ## [[Eletron]] ## [[Neutron]] ## [[Proton]] # [[Energjie]] ## [[Eletromagnetisim]] ## [[Radio]] ## [[Rais Ultraviolets]] ## [[Rais Gamma]] # [[Isotop]] # [[Molecule]] # [[Lûs]] ## [[Fuarce gravitazionâl]] ## [[Fuarce nucleâr debile]] ## [[Fuarce nucleâr fuarte]] # [[Acelerazion]] # [[Fuarce]] # [[Masse]] # [[Velocitât]] # [[Timp]] # [[Pês]] # [[Mecaniche quantistiche]] # [[Teorie de relativitât]] === [[Siencis umanis]] === # [[Antropologjie]] # [[Educazion]] ## [[Universitât]] # [[Umanitât]] # [[Psicologjie]] # [[Sociologjie]] === Risorsis === # [[Minerâl]] # [[Diamant]] # [[Sâl]] # [[Petroli]] # [[Gas]] # [[Carbon]] # [[energjie rinovabil]] === SI unitâts di misure === # [[Sisteme internazionâl di unitâts di misure]] # [[Metri]] # [[Litri]] # [[Chilogram]] # [[Volt]] # [[Secont]] # [[Newton]] # [[Ampere]] # [[Mole]] # [[Cjandele (unitât di misure|Cjandele]] === Calendaris e misure dal timp === # [[Calendari]] # [[Dì]] ## [[Calendari gregorian]] ### [[An bisest]] # [[Mês]] # [[Fûs orari]] # [[An]] # [[Zenâr]] # [[Fevrâr]] # [[Març]] # [[Avrîl]] # [[Mai]] # [[Jugn]] # [[Lui]] # [[Avost]] # [[Setembar]] # [[Otubar]] # [[Novembar]] # [[Dicembar]] == Lenghis == # [[Lenghe]] # [[Dialet]] # [[Gramatiche]] # [[Linguistiche]] # [[Pronuncie]] # [[Sintass]] # [[Peraule]] # [[Lenghe furlane]] # [[Arap]] # [[Bengalês]] # [[Lenghe inglese]] # [[Esperanto]] # [[Lenghe francese]] # [[Lenghe todescje]] # [[Lenghe greche]] # [[Lenghe ebraiche]] # [[Lenghe hindi]] # [[Lenghe gjaponese]] # [[Lenghe latine]] # [[Lenghe taliane]] # [[Lenghe mandarine]] # [[Lenghe russe]] # [[Lenghe sanscrite]] # [[Lenghe spagnule]] # [[Lenghe cinese]] # [[Lenghe arabe]] == Architeture == # [[Architeture]] # [[Angkor Wat]] # [[Arc]] # [[Dighe di Assuan]] # [[Puint]] # [[Domo]] # [[Tor di Eiffel]] # [[La grande muraie cinese]] # [[Piramid]] # [[Taj Mahal]] # [[Lis siet maraveis dal mont]] == Matematiche == # [[Matematiche]] # [[Algjebre]] # [[Assiom]] # [[Calcul]] ## [[Calcul integrâl]] ## [[Calcul diferenziâl]] # [[Gjeometrie]] ## [[Cercli]] ### [[Pi grêc]] ##[[Lidrîs cuadrade]] ##[[Triangul]] # [[Teorie dai grups]] # [[Logjiche matematiche]] # [[Dimostrazion matematiche]] ## [[Dimostrazion par deduzion]] ## [[Dimostrazion par induzion]] ## [[Dimostrazion par contradizion]] # [[Numar]] ## [[Numar complès]] ## [[Numar intîr]] ## [[Numar naturâl]] ## [[Numar prin]] ## [[Numar razionâl]] # [[Infinît]] # [[Teorie dai insiemis]] # [[Statistiche]] # [[Trigonometrie]] == Militars == # [[Esercit]] ## [[Artiliarie]] ## [[Cavalarie]] ## [[Fantarie]] # [[Marine Militâr]] # [[Aviazion]] == Sport == # [[Sport]] # [[Atletiche]] # [[Baseball]] # [[Bale tal zei]] # [[Cricket]] # [[Judo]] # [[Balon]] # [[Golf]] # [[Motociclisim]] # [[Hockey]] # [[Tennis]] # [[Olimpiads]] # [[Nadâ]] == Tecnologjie == === Computer === # [[Ordenadôr]] ## [[Processor]] ## [[RAM]] ## [[Schede mari]] ## [[Disc dûr]] ## [[Boot loader]] # [[Inteligjence artificiâl]] # [[Informatiche]] ## [[Algoritm]] # [[Sisteme operatîf]] ## [[Microsoft Windows]] ## [[Mac OS]] ## [[Linux]] ## [[Unix]] # [[Lengaç di programazion]] ## [[C (Lengaç di programazion)|C]] ## [[Java]] ## [[Pascal]] ## [[PHP]] # [[Software]] # [[Periferichis]] ## [[Surîs]] ## [[Tastiere]] ## [[Visôr]] === [[Tecnologjie]] === # [[Cugn]] # [[Motôr a sclop]] # [[Inzegnerie]] # [[Fûc]] # [[Plan inclinât]] # [[Leve (fisiche)]] # [[Metalurgjie]] # [[Stampe]] # [[Cighignole]] # [[Vît (mecaniche)|Vît]] # [[Motôr a vapôr]] # [[Coni]] # [[Ruede]] === Comunicazion === # [[Alfabet]] ## [[Alfabet cirilic]] ## [[Alfabet grêc]] ## [[Alfabet latin]] # [[Informazion]] # [[Internet]] ## [[Pueste eletroniche]] ## [[protocol internet]] ## [[TCP]] ## [[World Wide Web]] ### [[browser]] ## [[HTTP]] ## [[HTML]] ## [[Wiki]] # [[Gjornâl]] # [[Radio]] # [[Ferovie]] ([[Ferade]]) # [[Telegraf]] # [[Telefon]] ## [[Telefonin]] # [[Television]] # [[Scriture]] === Eletricitât === # [[Energjie rinovabile]] ## [[Energjie solâr]] ## [[Energjie idroeletriche]] ## [[Energjie eoliche]] ## [[Len]] # [[Energjie no rinovabile]] ## [[Carbon]] ## [[Gas]] ## [[Petroli]] ## [[Energjie nucleâr]] === Eletroniche === # [[Eletroniche]] ## [[Volt]] ## [[Curint eletriche]] ## [[Cjarie]] ## [[Frecuence]] ## [[Fase]] ## [[Resistence eletriche]] ## [[Reatance]] ## [[Vuadagn (eletroniche)]] # [[Transistôr]] # [[Diodi]] # [[Resistôr]] # [[Condensatôr]] # [[Bobine]] # [[Trasformatôr]] === Materiai === # [[Veri]] # [[Cjarte]] # [[Plastiche]] === Traspuarts === # [[Traspuârt]] # [[Avion]] # [[Machine]] # [[Biciclete]] # [[Barcje]] # [[Nâf]] # [[Tren]] === Armis === # [[Manarie]] # [[Esplosîf]] # [[Armis da fûc]] # [[Polvar di sclope]] # [[Metraie]] # [[Arts marziâls]] # [[Armis nucleârs]] # [[Spade]] # [[Cjararmât]] == Calamitâts naturâls == # [[Lavine]] # [[Taramot]] # [[Diluvion]] # [[Uragan]] # [[Disastri nucleâr]] # [[Tsunami]] == Filosofie == # [[Filosofie]] # [[Filosofie ocidentâl]] # [[Filosofie orientâl]] # [[Mût sientific]] # [[Cognossince]] # [[Veretât]] # [[Etiche]] # [[Logjiche]] # [[Politiche]] # [[Ontologjie]] == Economie == # [[Economie]] # [[Microsoft]] [[Categorie:Listis]] [[Categorie:Vichipedie]] qviehl9ru8qmojfpnbcwwpa6czgbfji Sikhisim 0 2710 188573 160158 2026-09-19T19:39:05Z Santefoscje73 11500 188573 wikitext text/x-wiki {{Model:Schede | nom = Sikhisim | imagjin = Khanda.svg | didascalie = Il ''Khanda'', il simbul principâl e tradizionâl dal Sikhisim | tipologjie = Religjon monoteiste | origjin = Fin dal XV secul, Punjab (Indie setentrionâl) | fondadôr = [[Guru Nanak]] | test_sacri = Guru Granth Sahib | cjamps = Teoligjie, Filosofie, Storie de Indie, Monoteisim }} Il '''sikhisim''' (in Punjabi: ਸਿੱਖੀ, ''Sikkhī'') al è une [[religjon]] monoteiste nassude te regjon dal Punjab, te [[Indie]] setentrionâl, al prinçipi dal XV secul. Le peraule sikhisim e ven dal termin ''sikh'', un vocabul che al rive dal sanscrit ''śiṣya'' e che al vûl dî "dissipul" o "student". Fondât sui insegnamentis di [[Guru Nanak]] e di nûf Gurus seguitîfs che an guviernât le comunitât jenfri il XVI e il XVII secul, il sikhisim al è une des religjons plui gnovis e,in dî di vuê, le cuinte religjon organizade plui grande dal mont par numar di fidêi. Le crodince principâl fondamentâl tal sikhisim e je le fele assolude in un unic [[Diu]] suprem, intemporâl e omnipresent, clamât ''Vāhigurū'' ("il Grant Insegnant") o ''Ik Onkar'' ("Diu al è Un"). Il sikhisim al refude categoricamentri il sisteme des castis indianis , l'idolatrie, i sacrificis rituâi e l'ascetisim estremi, predicjant invezit le [[Salvece(religjon)|salvece]] e le liberazion spirituâl (il ''Mukti'') par mieç di une dissiplinade meditazion personâl sul nom e sul messaç di Diu (''Naam Japna''), combinade cuntun stîl di vite onest e cul servizi disinteressât viers le comunitât. Lis tradizions, i rituâi e lis insegnamentis dal sikhisim son associâts a strent cun le storie, le societât e le culture dal stât dal [[Punjab]], dulà che al vîf le plui grande maiorance dai sikhs (i seguaçs dal sikhisim). Il test sacri principâl de religjon al è il ''Guru Granth Sahib'', une racolte poetiche di innis e di insegnamentis no dome dai Gurus sikhs, ma ancje di santis e poetis mistichis di altris tradizions indiane (come il [[Hinduisimu]] e l'[[Islam]]). Daspò de muart dal decim e ultin Guru uman, Guru Gobind Singh, tal 1708, le autoritât spirituâl je stade trasferide par simpri al libri sacri stès, elevate a "Guru eterni". Un dai moments clâfs de storie sikh al è stât la fondazion de ''Khalsa'' tal 1699 par man di Guru Gobind Singh, une fradelance di fidêi consacrâts che an cjapât le responsabilitât di difindi le comunitât e le justizie cuintri lis persecuzions e i oppressôrs. I membris de Khalsa son ricognossibils par il rispèt dai famôs "Cinc K" (articulis di fele portâts intal prin cjanf): i cjevei no taljâts (''Kesh''), il pieten di len (''Kangha''), il braciâl di açâl (''Kara''), i mutandons di coton (''Kachera'') e il pugnâl sacri (''Kirpan''). Un âtri element identificatîf une vore impuartant al è il turbant (''Dastar''), mitût par protezi i cjavei e simbul di dignitât ed egualitât. I prinçipis etichs dal sikhisim si basin su trê pilastris cuotidians: ''Naam Japna'' (ricordâ Diu simpri), ''Kirat Karo'' (vuadagnâsi la vite cul lavorâ onest) e ''Vand Chhako'' (condividi i propri bens cuni bisognôs). Cheste ultime regule si esprim te tradizion dal ''Langhar'', une cuisine comunitarie ospitade te glesie sikh (il ''Gurdwara''), dulà che a ducj i ospits, cence distinzion di religjon, caste, gjenar o classe sociâl, al ven ufiert un plat vegetarian e bagnât di bren. Vuê le comunitât sikh e contâ plui di 25-30 di milions di fidêi in dut il mont, cun fuartis comunitâs te diaspora in Canadà, Ream Unît, Stâts Unîts e Italie. == Bibliografie == * Singh, Khushwant. ''A History of the Sikhs: Volume 1 & 2''. Oxford University Press, 2004. * Cole, W. Owen, e Piara Singh Sambhi. ''The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices''. Sussex Academic Press, 1995. * McLeod, W. H. ''Sikhism''. Penguin Books, 1997. * Nesbitt, Eleanor. ''Sikhism: A Very Short Introduction''. Oxford University Press, 2005. == Leams esternis == * [https://www.britannica.com/topic/Sikhism Enziclopedie Britannica - Sikhism] * [https://www.sikhs.org/ Sikhism.org - Informazions e storie dal Sikhisim] jdvnu93qm1wgugs42flnmt1152exu81 188574 188573 2026-09-19T19:41:53Z Santefoscje73 11500 188574 wikitext text/x-wiki {{Model:Schede | Nom = Sikhisim | Figure = Khanda.svg | Didascalie = Il ''Khanda'', il simbul principâl e tradizionâl dal Sikhisim | tipologjie = Religjon monoteiste | Origjin = Fin dal XV secul, Punjab (Indie setentrionâl) | fondadôr = [[Guru Nanak]] | Membrîs = fondadôr : [[Guru Nanak]] ,libri sacri: Guru Granth Sahib | Notis = Teoligjie, Filosofie, Storie de Indie, Monoteisim }} Il '''sikhisim''' (in Punjabi: ਸਿੱਖੀ, ''Sikkhī'') al è une [[religjon]] monoteiste nassude te regjon dal Punjab, te [[Indie]] setentrionâl, al prinçipi dal XV secul. Le peraule sikhisim e ven dal termin ''sikh'', un vocabul che al rive dal sanscrit ''śiṣya'' e che al vûl dî "dissipul" o "student". Fondât sui insegnamentis di [[Guru Nanak]] e di nûf Gurus seguitîfs che an guviernât le comunitât jenfri il XVI e il XVII secul, il sikhisim al è une des religjons plui gnovis e,in dî di vuê, le cuinte religjon organizade plui grande dal mont par numar di fidêi. Le crodince principâl fondamentâl tal sikhisim e je le fele assolude in un unic [[Diu]] suprem, intemporâl e omnipresent, clamât ''Vāhigurū'' ("il Grant Insegnant") o ''Ik Onkar'' ("Diu al è Un"). Il sikhisim al refude categoricamentri il sisteme des castis indianis , l'idolatrie, i sacrificis rituâi e l'ascetisim estremi, predicjant invezit le [[Salvece(religjon)|salvece]] e le liberazion spirituâl (il ''Mukti'') par mieç di une dissiplinade meditazion personâl sul nom e sul messaç di Diu (''Naam Japna''), combinade cuntun stîl di vite onest e cul servizi disinteressât viers le comunitât. Lis tradizions, i rituâi e lis insegnamentis dal sikhisim son associâts a strent cun le storie, le societât e le culture dal stât dal [[Punjab]], dulà che al vîf le plui grande maiorance dai sikhs (i seguaçs dal sikhisim). Il test sacri principâl de religjon al è il ''Guru Granth Sahib'', une racolte poetiche di innis e di insegnamentis no dome dai Gurus sikhs, ma ancje di santis e poetis mistichis di altris tradizions indiane (come il [[Hinduisimu]] e l'[[Islam]]). Daspò de muart dal decim e ultin Guru uman, Guru Gobind Singh, tal 1708, le autoritât spirituâl je stade trasferide par simpri al libri sacri stès, elevate a "Guru eterni". Un dai moments clâfs de storie sikh al è stât la fondazion de ''Khalsa'' tal 1699 par man di Guru Gobind Singh, une fradelance di fidêi consacrâts che an cjapât le responsabilitât di difindi le comunitât e le justizie cuintri lis persecuzions e i oppressôrs. I membris de Khalsa son ricognossibils par il rispèt dai famôs "Cinc K" (articulis di fele portâts intal prin cjanf): i cjevei no taljâts (''Kesh''), il pieten di len (''Kangha''), il braciâl di açâl (''Kara''), i mutandons di coton (''Kachera'') e il pugnâl sacri (''Kirpan''). Un âtri element identificatîf une vore impuartant al è il turbant (''Dastar''), mitût par protezi i cjavei e simbul di dignitât ed egualitât. I prinçipis etichs dal sikhisim si basin su trê pilastris cuotidians: ''Naam Japna'' (ricordâ Diu simpri), ''Kirat Karo'' (vuadagnâsi la vite cul lavorâ onest) e ''Vand Chhako'' (condividi i propri bens cuni bisognôs). Cheste ultime regule si esprim te tradizion dal ''Langhar'', une cuisine comunitarie ospitade te glesie sikh (il ''Gurdwara''), dulà che a ducj i ospits, cence distinzion di religjon, caste, gjenar o classe sociâl, al ven ufiert un plat vegetarian e bagnât di bren. Vuê le comunitât sikh e contâ plui di 25-30 di milions di fidêi in dut il mont, cun fuartis comunitâs te diaspora in Canadà, Ream Unît, Stâts Unîts e Italie. == Bibliografie == * Singh, Khushwant. ''A History of the Sikhs: Volume 1 & 2''. Oxford University Press, 2004. * Cole, W. Owen, e Piara Singh Sambhi. ''The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices''. Sussex Academic Press, 1995. * McLeod, W. H. ''Sikhism''. Penguin Books, 1997. * Nesbitt, Eleanor. ''Sikhism: A Very Short Introduction''. Oxford University Press, 2005. == Leams esternis == * [https://www.britannica.com/topic/Sikhism Enziclopedie Britannica - Sikhism] * [https://www.sikhs.org/ Sikhism.org - Informazions e storie dal Sikhisim] shyqb1pfz14zh57y818v6dgalzyg0ny 188575 188574 2026-09-19T19:42:34Z Santefoscje73 11500 188575 wikitext text/x-wiki {{Model:Schede | Nom = Sikhisim | Figure = Khanda.svg | Didascalie = Il ''Khanda'', il simbul principâl e tradizionâl dal Sikhisim | tipologjie = Religjon monoteiste | Origjin = Fin dal XV secul, Punjab (Indie setentrionâl) | Membrîs = fondadôr : [[Guru Nanak]] ,libri sacri: Guru Granth Sahib | Notis = Teoligjie, Filosofie, Storie de Indie, Monoteisim }} Il '''sikhisim''' (in Punjabi: ਸਿੱਖੀ, ''Sikkhī'') al è une [[religjon]] monoteiste nassude te regjon dal Punjab, te [[Indie]] setentrionâl, al prinçipi dal XV secul. Le peraule sikhisim e ven dal termin ''sikh'', un vocabul che al rive dal sanscrit ''śiṣya'' e che al vûl dî "dissipul" o "student". Fondât sui insegnamentis di [[Guru Nanak]] e di nûf Gurus seguitîfs che an guviernât le comunitât jenfri il XVI e il XVII secul, il sikhisim al è une des religjons plui gnovis e,in dî di vuê, le cuinte religjon organizade plui grande dal mont par numar di fidêi. Le crodince principâl fondamentâl tal sikhisim e je le fele assolude in un unic [[Diu]] suprem, intemporâl e omnipresent, clamât ''Vāhigurū'' ("il Grant Insegnant") o ''Ik Onkar'' ("Diu al è Un"). Il sikhisim al refude categoricamentri il sisteme des castis indianis , l'idolatrie, i sacrificis rituâi e l'ascetisim estremi, predicjant invezit le [[Salvece(religjon)|salvece]] e le liberazion spirituâl (il ''Mukti'') par mieç di une dissiplinade meditazion personâl sul nom e sul messaç di Diu (''Naam Japna''), combinade cuntun stîl di vite onest e cul servizi disinteressât viers le comunitât. Lis tradizions, i rituâi e lis insegnamentis dal sikhisim son associâts a strent cun le storie, le societât e le culture dal stât dal [[Punjab]], dulà che al vîf le plui grande maiorance dai sikhs (i seguaçs dal sikhisim). Il test sacri principâl de religjon al è il ''Guru Granth Sahib'', une racolte poetiche di innis e di insegnamentis no dome dai Gurus sikhs, ma ancje di santis e poetis mistichis di altris tradizions indiane (come il [[Hinduisimu]] e l'[[Islam]]). Daspò de muart dal decim e ultin Guru uman, Guru Gobind Singh, tal 1708, le autoritât spirituâl je stade trasferide par simpri al libri sacri stès, elevate a "Guru eterni". Un dai moments clâfs de storie sikh al è stât la fondazion de ''Khalsa'' tal 1699 par man di Guru Gobind Singh, une fradelance di fidêi consacrâts che an cjapât le responsabilitât di difindi le comunitât e le justizie cuintri lis persecuzions e i oppressôrs. I membris de Khalsa son ricognossibils par il rispèt dai famôs "Cinc K" (articulis di fele portâts intal prin cjanf): i cjevei no taljâts (''Kesh''), il pieten di len (''Kangha''), il braciâl di açâl (''Kara''), i mutandons di coton (''Kachera'') e il pugnâl sacri (''Kirpan''). Un âtri element identificatîf une vore impuartant al è il turbant (''Dastar''), mitût par protezi i cjavei e simbul di dignitât ed egualitât. I prinçipis etichs dal sikhisim si basin su trê pilastris cuotidians: ''Naam Japna'' (ricordâ Diu simpri), ''Kirat Karo'' (vuadagnâsi la vite cul lavorâ onest) e ''Vand Chhako'' (condividi i propri bens cuni bisognôs). Cheste ultime regule si esprim te tradizion dal ''Langhar'', une cuisine comunitarie ospitade te glesie sikh (il ''Gurdwara''), dulà che a ducj i ospits, cence distinzion di religjon, caste, gjenar o classe sociâl, al ven ufiert un plat vegetarian e bagnât di bren. Vuê le comunitât sikh e contâ plui di 25-30 di milions di fidêi in dut il mont, cun fuartis comunitâs te diaspora in Canadà, Ream Unît, Stâts Unîts e Italie. == Bibliografie == * Singh, Khushwant. ''A History of the Sikhs: Volume 1 & 2''. Oxford University Press, 2004. * Cole, W. Owen, e Piara Singh Sambhi. ''The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices''. Sussex Academic Press, 1995. * McLeod, W. H. ''Sikhism''. Penguin Books, 1997. * Nesbitt, Eleanor. ''Sikhism: A Very Short Introduction''. Oxford University Press, 2005. == Leams esternis == * [https://www.britannica.com/topic/Sikhism Enziclopedie Britannica - Sikhism] * [https://www.sikhs.org/ Sikhism.org - Informazions e storie dal Sikhisim] 7mn2albdjwclp5jnkvp15xvx8p1pk54 188576 188575 2026-09-19T19:43:46Z Santefoscje73 11500 188576 wikitext text/x-wiki {{Model:Schede | Nom = Sikhisim | Figure = Khanda.svg | Didascalie = Il ''Khanda'', il simbul principâl e tradizionâl dal Sikhisim | Origjin = Fin dal XV secul, te regjion dal Punjab (Indie setentrionâl) | Membrîs = fondadôr : [[Guru Nanak]] ,libri sacri: Guru Granth Sahib | Notis = Religjion monoteiste , Teoligjie, Filosofie, Storie de Indie, Monoteisim }} Il '''sikhisim''' (in Punjabi: ਸਿੱਖੀ, ''Sikkhī'') al è une [[religjon]] monoteiste nassude te regjon dal Punjab, te [[Indie]] setentrionâl, al prinçipi dal XV secul. Le peraule sikhisim e ven dal termin ''sikh'', un vocabul che al rive dal sanscrit ''śiṣya'' e che al vûl dî "dissipul" o "student". Fondât sui insegnamentis di [[Guru Nanak]] e di nûf Gurus seguitîfs che an guviernât le comunitât jenfri il XVI e il XVII secul, il sikhisim al è une des religjons plui gnovis e,in dî di vuê, le cuinte religjon organizade plui grande dal mont par numar di fidêi. Le crodince principâl fondamentâl tal sikhisim e je le fele assolude in un unic [[Diu]] suprem, intemporâl e omnipresent, clamât ''Vāhigurū'' ("il Grant Insegnant") o ''Ik Onkar'' ("Diu al è Un"). Il sikhisim al refude categoricamentri il sisteme des castis indianis , l'idolatrie, i sacrificis rituâi e l'ascetisim estremi, predicjant invezit le [[Salvece(religjon)|salvece]] e le liberazion spirituâl (il ''Mukti'') par mieç di une dissiplinade meditazion personâl sul nom e sul messaç di Diu (''Naam Japna''), combinade cuntun stîl di vite onest e cul servizi disinteressât viers le comunitât. Lis tradizions, i rituâi e lis insegnamentis dal sikhisim son associâts a strent cun le storie, le societât e le culture dal stât dal [[Punjab]], dulà che al vîf le plui grande maiorance dai sikhs (i seguaçs dal sikhisim). Il test sacri principâl de religjon al è il ''Guru Granth Sahib'', une racolte poetiche di innis e di insegnamentis no dome dai Gurus sikhs, ma ancje di santis e poetis mistichis di altris tradizions indiane (come il [[Hinduisimu]] e l'[[Islam]]). Daspò de muart dal decim e ultin Guru uman, Guru Gobind Singh, tal 1708, le autoritât spirituâl je stade trasferide par simpri al libri sacri stès, elevate a "Guru eterni". Un dai moments clâfs de storie sikh al è stât la fondazion de ''Khalsa'' tal 1699 par man di Guru Gobind Singh, une fradelance di fidêi consacrâts che an cjapât le responsabilitât di difindi le comunitât e le justizie cuintri lis persecuzions e i oppressôrs. I membris de Khalsa son ricognossibils par il rispèt dai famôs "Cinc K" (articulis di fele portâts intal prin cjanf): i cjevei no taljâts (''Kesh''), il pieten di len (''Kangha''), il braciâl di açâl (''Kara''), i mutandons di coton (''Kachera'') e il pugnâl sacri (''Kirpan''). Un âtri element identificatîf une vore impuartant al è il turbant (''Dastar''), mitût par protezi i cjavei e simbul di dignitât ed egualitât. I prinçipis etichs dal sikhisim si basin su trê pilastris cuotidians: ''Naam Japna'' (ricordâ Diu simpri), ''Kirat Karo'' (vuadagnâsi la vite cul lavorâ onest) e ''Vand Chhako'' (condividi i propri bens cuni bisognôs). Cheste ultime regule si esprim te tradizion dal ''Langhar'', une cuisine comunitarie ospitade te glesie sikh (il ''Gurdwara''), dulà che a ducj i ospits, cence distinzion di religjon, caste, gjenar o classe sociâl, al ven ufiert un plat vegetarian e bagnât di bren. Vuê le comunitât sikh e contâ plui di 25-30 di milions di fidêi in dut il mont, cun fuartis comunitâs te diaspora in Canadà, Ream Unît, Stâts Unîts e Italie. == Bibliografie == * Singh, Khushwant. ''A History of the Sikhs: Volume 1 & 2''. Oxford University Press, 2004. * Cole, W. Owen, e Piara Singh Sambhi. ''The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices''. Sussex Academic Press, 1995. * McLeod, W. H. ''Sikhism''. Penguin Books, 1997. * Nesbitt, Eleanor. ''Sikhism: A Very Short Introduction''. Oxford University Press, 2005. == Leams esternis == * [https://www.britannica.com/topic/Sikhism Enziclopedie Britannica - Sikhism] * [https://www.sikhs.org/ Sikhism.org - Informazions e storie dal Sikhisim] bay3zt7v3997do112l65rdx87b1h4xh 188577 188576 2026-09-19T19:44:06Z Santefoscje73 11500 188577 wikitext text/x-wiki {{Model:Schede | Nom = Sikhisim | Figure = Khanda.svg | Didascalie = Il ''Khanda'', il simbul principâl e tradizionâl dal Sikhisim | Origjin = Fin dal XV secul, te regjion dal Punjab (Indie setentrionâl) | Membris = fondadôr : [[Guru Nanak]] ,libri sacri: Guru Granth Sahib | Notis = Religjion monoteiste , Teoligjie, Filosofie, Storie de Indie, Monoteisim }} Il '''sikhisim''' (in Punjabi: ਸਿੱਖੀ, ''Sikkhī'') al è une [[religjon]] monoteiste nassude te regjon dal Punjab, te [[Indie]] setentrionâl, al prinçipi dal XV secul. Le peraule sikhisim e ven dal termin ''sikh'', un vocabul che al rive dal sanscrit ''śiṣya'' e che al vûl dî "dissipul" o "student". Fondât sui insegnamentis di [[Guru Nanak]] e di nûf Gurus seguitîfs che an guviernât le comunitât jenfri il XVI e il XVII secul, il sikhisim al è une des religjons plui gnovis e,in dî di vuê, le cuinte religjon organizade plui grande dal mont par numar di fidêi. Le crodince principâl fondamentâl tal sikhisim e je le fele assolude in un unic [[Diu]] suprem, intemporâl e omnipresent, clamât ''Vāhigurū'' ("il Grant Insegnant") o ''Ik Onkar'' ("Diu al è Un"). Il sikhisim al refude categoricamentri il sisteme des castis indianis , l'idolatrie, i sacrificis rituâi e l'ascetisim estremi, predicjant invezit le [[Salvece(religjon)|salvece]] e le liberazion spirituâl (il ''Mukti'') par mieç di une dissiplinade meditazion personâl sul nom e sul messaç di Diu (''Naam Japna''), combinade cuntun stîl di vite onest e cul servizi disinteressât viers le comunitât. Lis tradizions, i rituâi e lis insegnamentis dal sikhisim son associâts a strent cun le storie, le societât e le culture dal stât dal [[Punjab]], dulà che al vîf le plui grande maiorance dai sikhs (i seguaçs dal sikhisim). Il test sacri principâl de religjon al è il ''Guru Granth Sahib'', une racolte poetiche di innis e di insegnamentis no dome dai Gurus sikhs, ma ancje di santis e poetis mistichis di altris tradizions indiane (come il [[Hinduisimu]] e l'[[Islam]]). Daspò de muart dal decim e ultin Guru uman, Guru Gobind Singh, tal 1708, le autoritât spirituâl je stade trasferide par simpri al libri sacri stès, elevate a "Guru eterni". Un dai moments clâfs de storie sikh al è stât la fondazion de ''Khalsa'' tal 1699 par man di Guru Gobind Singh, une fradelance di fidêi consacrâts che an cjapât le responsabilitât di difindi le comunitât e le justizie cuintri lis persecuzions e i oppressôrs. I membris de Khalsa son ricognossibils par il rispèt dai famôs "Cinc K" (articulis di fele portâts intal prin cjanf): i cjevei no taljâts (''Kesh''), il pieten di len (''Kangha''), il braciâl di açâl (''Kara''), i mutandons di coton (''Kachera'') e il pugnâl sacri (''Kirpan''). Un âtri element identificatîf une vore impuartant al è il turbant (''Dastar''), mitût par protezi i cjavei e simbul di dignitât ed egualitât. I prinçipis etichs dal sikhisim si basin su trê pilastris cuotidians: ''Naam Japna'' (ricordâ Diu simpri), ''Kirat Karo'' (vuadagnâsi la vite cul lavorâ onest) e ''Vand Chhako'' (condividi i propri bens cuni bisognôs). Cheste ultime regule si esprim te tradizion dal ''Langhar'', une cuisine comunitarie ospitade te glesie sikh (il ''Gurdwara''), dulà che a ducj i ospits, cence distinzion di religjon, caste, gjenar o classe sociâl, al ven ufiert un plat vegetarian e bagnât di bren. Vuê le comunitât sikh e contâ plui di 25-30 di milions di fidêi in dut il mont, cun fuartis comunitâs te diaspora in Canadà, Ream Unît, Stâts Unîts e Italie. == Bibliografie == * Singh, Khushwant. ''A History of the Sikhs: Volume 1 & 2''. Oxford University Press, 2004. * Cole, W. Owen, e Piara Singh Sambhi. ''The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices''. Sussex Academic Press, 1995. * McLeod, W. H. ''Sikhism''. Penguin Books, 1997. * Nesbitt, Eleanor. ''Sikhism: A Very Short Introduction''. Oxford University Press, 2005. == Leams esternis == * [https://www.britannica.com/topic/Sikhism Enziclopedie Britannica - Sikhism] * [https://www.sikhs.org/ Sikhism.org - Informazions e storie dal Sikhisim] a6ssu6y9euwu4mdxgjrysf9fus80i8i 188578 188577 2026-09-19T19:46:28Z Santefoscje73 11500 188578 wikitext text/x-wiki {{Model:Schede | Nom = Sikhisim | Figure = Khanda.svg | Didascalie = Il ''Khanda'', il simbul principâl e tradizionâl dal Sikhisim | Origjin = Fin dal XV secul, te regjion dal Punjab (Indie setentrionâl) | Membris = fondadôr : [[Guru Nanak]] ,libri sacri: Guru Granth Sahib | Notis = Religjion monoteiste , Teoligjie, Filosofie, Storie de Indie, Monoteisim }} [[Figure:Fresco of Guru Nanak from above the entrance of the Baoli Sahib located in Goindwal.jpg|250px|miniatura|Rafigurazion dal Guru Nanak , il prin Guru Sikh]] Il '''sikhisim''' (in Punjabi: ਸਿੱਖੀ, ''Sikkhī'') al è une [[religjon]] monoteiste nassude te regjon dal Punjab, te [[Indie]] setentrionâl, al prinçipi dal XV secul. Le peraule sikhisim e ven dal termin ''sikh'', un vocabul che al rive dal sanscrit ''śiṣya'' e che al vûl dî "dissipul" o "student". Fondât sui insegnamentis di [[Guru Nanak]] e di nûf Gurus seguitîfs che an guviernât le comunitât jenfri il XVI e il XVII secul, il sikhisim al è une des religjons plui gnovis e,in dî di vuê, le cuinte religjon organizade plui grande dal mont par numar di fidêi. Le crodince principâl fondamentâl tal sikhisim e je le fele assolude in un unic [[Diu]] suprem, intemporâl e omnipresent, clamât ''Vāhigurū'' ("il Grant Insegnant") o ''Ik Onkar'' ("Diu al è Un"). Il sikhisim al refude categoricamentri il sisteme des castis indianis , l'idolatrie, i sacrificis rituâi e l'ascetisim estremi, predicjant invezit le [[Salvece(religjon)|salvece]] e le liberazion spirituâl (il ''Mukti'') par mieç di une dissiplinade meditazion personâl sul nom e sul messaç di Diu (''Naam Japna''), combinade cuntun stîl di vite onest e cul servizi disinteressât viers le comunitât. Lis tradizions, i rituâi e lis insegnamentis dal sikhisim son associâts a strent cun le storie, le societât e le culture dal stât dal [[Punjab]], dulà che al vîf le plui grande maiorance dai sikhs (i seguaçs dal sikhisim). Il test sacri principâl de religjon al è il ''Guru Granth Sahib'', une racolte poetiche di innis e di insegnamentis no dome dai Gurus sikhs, ma ancje di santis e poetis mistichis di altris tradizions indiane (come il [[Hinduisimu]] e l'[[Islam]]). Daspò de muart dal decim e ultin Guru uman, Guru Gobind Singh, tal 1708, le autoritât spirituâl je stade trasferide par simpri al libri sacri stès, elevate a "Guru eterni". Un dai moments clâfs de storie sikh al è stât la fondazion de ''Khalsa'' tal 1699 par man di Guru Gobind Singh, une fradelance di fidêi consacrâts che an cjapât le responsabilitât di difindi le comunitât e le justizie cuintri lis persecuzions e i oppressôrs. I membris de Khalsa son ricognossibils par il rispèt dai famôs "Cinc K" (articulis di fele portâts intal prin cjanf): i cjevei no taljâts (''Kesh''), il pieten di len (''Kangha''), il braciâl di açâl (''Kara''), i mutandons di coton (''Kachera'') e il pugnâl sacri (''Kirpan''). Un âtri element identificatîf une vore impuartant al è il turbant (''Dastar''), mitût par protezi i cjavei e simbul di dignitât ed egualitât. I prinçipis etichs dal sikhisim si basin su trê pilastris cuotidians: ''Naam Japna'' (ricordâ Diu simpri), ''Kirat Karo'' (vuadagnâsi la vite cul lavorâ onest) e ''Vand Chhako'' (condividi i propri bens cuni bisognôs). Cheste ultime regule si esprim te tradizion dal ''Langhar'', une cuisine comunitarie ospitade te glesie sikh (il ''Gurdwara''), dulà che a ducj i ospits, cence distinzion di religjon, caste, gjenar o classe sociâl, al ven ufiert un plat vegetarian e bagnât di bren. Vuê le comunitât sikh e contâ plui di 25-30 di milions di fidêi in dut il mont, cun fuartis comunitâs te diaspora in Canadà, Ream Unît, Stâts Unîts e Italie. == Bibliografie == * Singh, Khushwant. ''A History of the Sikhs: Volume 1 & 2''. Oxford University Press, 2004. * Cole, W. Owen, e Piara Singh Sambhi. ''The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices''. Sussex Academic Press, 1995. * McLeod, W. H. ''Sikhism''. Penguin Books, 1997. * Nesbitt, Eleanor. ''Sikhism: A Very Short Introduction''. Oxford University Press, 2005. == Leams esternis == * [https://www.britannica.com/topic/Sikhism Enziclopedie Britannica - Sikhism] * [https://www.sikhs.org/ Sikhism.org - Informazions e storie dal Sikhisim] rma4arue2w38a1zzdvs2qq4yfoainkg Libri dal Esodi 0 4095 188541 154944 2026-09-19T18:57:05Z Frico7 13659 Frico7 al à spostât la pagjine [[Libri di Esodi]] a [[Libri dal Esodi]] 154944 wikitext text/x-wiki Il '''Libri di Esodi''' al fâs part dal [[Pentateuco]] e partant, come che si dîs, al è stât scrit da [[Moisès]]. O stin cjacarant dal periodi ator dal [[1500 p.di C.]]. Il non al derive da version greche de Setante: "E'xodus" che al è voltât in talian "Esodo" e al significhe "jessude" o "partence". == Contignût == Al ven dât l'impegn a Moisès di liberâ il popul dal [[Egjit]]. Cussì o viodin interçâsi des dîs plaiis, la celebrazion de prime [[Pasche ebraiche]], e la jessude dal Egjit. Vivite a je la conte dal passaç dal [[Mâr Ros]] cun il meracul da spartizion des aghis. A ret dal Sinai, l'Idiu al conclût cul popul di Israêl il pat da Leç, ratificât cu lis nomenadis tauletis dai [[Dîs Comandaments]]. Su cetantis versions antighis in chest libri al ven ripuartât il non dal Idiu cu lis cuatri letaris: YHWH == Utilitât == Il libri nus fâs viodi come che Idiu al sedi il Liberadôr e il Realisadôr dai soi proposits. A ven ancje metude in evidence la fede di tancj personaçs. [[Categorie:Biblie|Esodi]] bobue4ori0a68yku0p5owdq4bi5v0ko Libri dal Levitic 0 4096 188546 155376 2026-09-19T18:59:18Z Frico7 13659 /* */ 188546 wikitext text/x-wiki Il '''Libri dal Levitic''' al è il tierç libri dal [[Pentateuco]]. Il non al salte fûr dal grêc "Levitikòn" da Setante e zontraviers il "Levitucs" de Vulgade latine. Il non al è just parcè che al conten in prin lis regulis dal sacerdozi levitic. Come ducj chei altris libris dal Pentateuco al è stât scrit di [[Moisès]] dongje dal 1500 a.c. '''Contignût''' A si cjatin lis leçs sui sacrificis, ufiertis par la colpe e par i pecjâts A vegnin specificâts i sacrificis sanganâts (di nemâi) e no sanganâts (di cereâi) Si lei ancje dai provediments par l'insediament dai predis. A si cjatin ancje i precets par lis fiestis. '''Utilitât''' Al è di grant jutori par i cristians di vuê. Al è un jutori par agradî l'Idiu e i soi atribûts e il mût cun cui Lui al trate lis sôs creaturis. Oltri lis Leçs, Levitic al declare "principis" che a son simpri valits. Che al sedi valit lu dimostre ancje il fat che Jesus e i soi apuestui i fasin spes riferiment. [[Categorie:Biblie|Levitic]] trqehyo2yhoqchfcv6ztq66pia9q4x3 188547 188546 2026-09-19T18:59:43Z Frico7 13659 Frico7 al à spostât la pagjine [[Libri di Levitic]] a [[Libri dal Levitic]] 188546 wikitext text/x-wiki Il '''Libri dal Levitic''' al è il tierç libri dal [[Pentateuco]]. Il non al salte fûr dal grêc "Levitikòn" da Setante e zontraviers il "Levitucs" de Vulgade latine. Il non al è just parcè che al conten in prin lis regulis dal sacerdozi levitic. Come ducj chei altris libris dal Pentateuco al è stât scrit di [[Moisès]] dongje dal 1500 a.c. '''Contignût''' A si cjatin lis leçs sui sacrificis, ufiertis par la colpe e par i pecjâts A vegnin specificâts i sacrificis sanganâts (di nemâi) e no sanganâts (di cereâi) Si lei ancje dai provediments par l'insediament dai predis. A si cjatin ancje i precets par lis fiestis. '''Utilitât''' Al è di grant jutori par i cristians di vuê. Al è un jutori par agradî l'Idiu e i soi atribûts e il mût cun cui Lui al trate lis sôs creaturis. Oltri lis Leçs, Levitic al declare "principis" che a son simpri valits. Che al sedi valit lu dimostre ancje il fat che Jesus e i soi apuestui i fasin spes riferiment. [[Categorie:Biblie|Levitic]] trqehyo2yhoqchfcv6ztq66pia9q4x3 Libri de Gjenesi 0 4344 188543 154946 2026-09-19T18:57:41Z Frico7 13659 /* */ 188543 wikitext text/x-wiki Il '''Libri de Gjenesi''' al è il prin libri dal [[Pentateuc]] (cinc rodui), che in principi al jere un libri unic e al jere clamât la Torà (Leç) o libri de Leç di Moisès. Gjenesi al derive da un tiermin grêc che al significhe "''origjin''" o "''nassude''". Al è il libri che nus conte in maniere acurade lis primis zornadis de storie umane. Nus spieghe parcè che l'Idiu al à metût l'om su la tiere, parcè che l'om al mûr e parcè che vuê a 'ndi son tantis dificoltâts. Al è probabil che al sei stât scrit intal desert dal Sinai ator al 1500 p.d.C. e nol è mai stât metût in discussion dai ebreus che il scritôr al sedi [[Moisès]]. == Contignût == A ven descrite la creazion dal mont, fate in sîs periodots di timp clamâts "zornadis", ma che no jerin ciertementri zornadis di 24 oris. La setime zornade è vignì benedete e declarade sacre al Signôr. Si cjacare ancje de creazion dal om, dal zardin di Eden e des leçs dadis a la prime famee. Si passe po dopo, a la descrizion di cemût che al è vignût il pecjât e di come che la muart e je jentrade intal mont. Al seguite cu lis vicendis di [[Abram]] e dai soi rapuarts cu l'Idiu. Al cjape dentri ancje la storie di [[Jacop]] e dai soi 12 fiis, e ancje dal spostament in Egjit cu lis vicendis di [[Josef]]. == Utilitât == Gjenesi al stabilis il teme de intiere [[Biblie]], vâl a dî la rivendicazion dal Idiu par mieç dal so Ream governât de sepe prometude, [[Jesus]] Crist (Gjenesi 3:15). Al è util parcè che al mostre cuâl che al devi jessi il fin di dut il gjenar uman: mantignî le integritât e contribuî a santificâ il non dal Idiu. Gjenesi al dâ segnots rivuart al matrimoni mostrant la juste relazion che a à di jessi fra om e femine e al dâ conseis su la educazion de famee. Nus dâ ancje mût di cognossi il mût di vivi de societât patriarcjâl, cun i lôr criteris, tancj dai cuai a son valevui ancje vuê. Nus insegne ancje cualitâts come: - la fede e la indurance di Abram, - la sotanance di Sara, - la obedience di Josef [[Categorie:Biblie|Gjenesi]] fknd7tvkwrpyz30tapx3jb5irhaokia 188544 188543 2026-09-19T18:58:05Z Frico7 13659 Frico7 al à spostât la pagjine [[Libri di Gjenesi]] a [[Libri de Gjenesi]] 188543 wikitext text/x-wiki Il '''Libri de Gjenesi''' al è il prin libri dal [[Pentateuc]] (cinc rodui), che in principi al jere un libri unic e al jere clamât la Torà (Leç) o libri de Leç di Moisès. Gjenesi al derive da un tiermin grêc che al significhe "''origjin''" o "''nassude''". Al è il libri che nus conte in maniere acurade lis primis zornadis de storie umane. Nus spieghe parcè che l'Idiu al à metût l'om su la tiere, parcè che l'om al mûr e parcè che vuê a 'ndi son tantis dificoltâts. Al è probabil che al sei stât scrit intal desert dal Sinai ator al 1500 p.d.C. e nol è mai stât metût in discussion dai ebreus che il scritôr al sedi [[Moisès]]. == Contignût == A ven descrite la creazion dal mont, fate in sîs periodots di timp clamâts "zornadis", ma che no jerin ciertementri zornadis di 24 oris. La setime zornade è vignì benedete e declarade sacre al Signôr. Si cjacare ancje de creazion dal om, dal zardin di Eden e des leçs dadis a la prime famee. Si passe po dopo, a la descrizion di cemût che al è vignût il pecjât e di come che la muart e je jentrade intal mont. Al seguite cu lis vicendis di [[Abram]] e dai soi rapuarts cu l'Idiu. Al cjape dentri ancje la storie di [[Jacop]] e dai soi 12 fiis, e ancje dal spostament in Egjit cu lis vicendis di [[Josef]]. == Utilitât == Gjenesi al stabilis il teme de intiere [[Biblie]], vâl a dî la rivendicazion dal Idiu par mieç dal so Ream governât de sepe prometude, [[Jesus]] Crist (Gjenesi 3:15). Al è util parcè che al mostre cuâl che al devi jessi il fin di dut il gjenar uman: mantignî le integritât e contribuî a santificâ il non dal Idiu. Gjenesi al dâ segnots rivuart al matrimoni mostrant la juste relazion che a à di jessi fra om e femine e al dâ conseis su la educazion de famee. Nus dâ ancje mût di cognossi il mût di vivi de societât patriarcjâl, cun i lôr criteris, tancj dai cuai a son valevui ancje vuê. Nus insegne ancje cualitâts come: - la fede e la indurance di Abram, - la sotanance di Sara, - la obedience di Josef [[Categorie:Biblie|Gjenesi]] fknd7tvkwrpyz30tapx3jb5irhaokia Libri dai Numars 0 4347 188549 155328 2026-09-19T19:00:18Z Frico7 13659 /* */ 188549 wikitext text/x-wiki Cul non '''Numars''', chest libri [[Biblie|biblic]] al si riferìs al censiment dal popul che al ve lûc la prime volte ae mont Sinai e po dopo intes planis di Moab. Al ven fûr da "''Arithmòi''" de ''Setante'' [[Grecie|greche]]. I ebreus purpûr lu clamavin ''Bemidhbàr'' che al significhe "intal desert". Al fo propit intal desert che si verificarin i acjadiments di Numars. Che il libri al fasedi part des Sacris Scrituris al è confermât dal fat che tancj acjadiments esponûts intal libri a son esplicitementri riclamâts di altris scritôrs de Biblie. == Contignût == A vegnin contâts i acjadiments che a verin lûc al mont Sinai dulà che e vignì fate la prime conte che segnave cirche trê milions di personis. Si cjacare po dopo dal pelegrinagjo intal desert e la lungje marce par rivâ inte Tiere Prometude. Dilunc chest periodi i israelitis a incuintrarin diviersis dificoltâts comprendudis barufis internis par il comant. A si cjatin dopo intes plagnis di Moab, dulà che magari cussì no il popul, influençât des nazions dongje, a si dè a la imoralitât e a la adorazion di divinitâts pusticis, dismovint la fote dal Idiu. == Utilitât == I sacrificis di animâi che si conte intal libri di Numars a figurin il provediment plui grant de purificazion par mieç dal sa crifici di [[Jesus|Crist]]. Il fat che l'Idiu ju fase pelegrinâ par cuarante ains intal desert prime di jentrâ inte Tiere Prometude, par vie de lôr mancjance di fede, nus mostre come ancje vuê o vin di compuartâsi intai confronts dal Idiu. Nus met ancje in vuardie da lis pratichis imorâls che e displasin al Creatôr. [[Categorie:Biblie|Numars]] mojiew51t8w7juo2wbj5ipp2m0g4zch 188550 188549 2026-09-19T19:00:27Z Frico7 13659 Frico7 al à spostât la pagjine [[Libri di Numars]] a [[Libri dai Numars]] 188549 wikitext text/x-wiki Cul non '''Numars''', chest libri [[Biblie|biblic]] al si riferìs al censiment dal popul che al ve lûc la prime volte ae mont Sinai e po dopo intes planis di Moab. Al ven fûr da "''Arithmòi''" de ''Setante'' [[Grecie|greche]]. I ebreus purpûr lu clamavin ''Bemidhbàr'' che al significhe "intal desert". Al fo propit intal desert che si verificarin i acjadiments di Numars. Che il libri al fasedi part des Sacris Scrituris al è confermât dal fat che tancj acjadiments esponûts intal libri a son esplicitementri riclamâts di altris scritôrs de Biblie. == Contignût == A vegnin contâts i acjadiments che a verin lûc al mont Sinai dulà che e vignì fate la prime conte che segnave cirche trê milions di personis. Si cjacare po dopo dal pelegrinagjo intal desert e la lungje marce par rivâ inte Tiere Prometude. Dilunc chest periodi i israelitis a incuintrarin diviersis dificoltâts comprendudis barufis internis par il comant. A si cjatin dopo intes plagnis di Moab, dulà che magari cussì no il popul, influençât des nazions dongje, a si dè a la imoralitât e a la adorazion di divinitâts pusticis, dismovint la fote dal Idiu. == Utilitât == I sacrificis di animâi che si conte intal libri di Numars a figurin il provediment plui grant de purificazion par mieç dal sa crifici di [[Jesus|Crist]]. Il fat che l'Idiu ju fase pelegrinâ par cuarante ains intal desert prime di jentrâ inte Tiere Prometude, par vie de lôr mancjance di fede, nus mostre come ancje vuê o vin di compuartâsi intai confronts dal Idiu. Nus met ancje in vuardie da lis pratichis imorâls che e displasin al Creatôr. [[Categorie:Biblie|Numars]] mojiew51t8w7juo2wbj5ipp2m0g4zch Vanzeli di Mateu 0 4351 188567 166477 2026-09-19T19:06:42Z Frico7 13659 /* */ 188567 wikitext text/x-wiki #RINVIA [[Vanzeli di Matieu]] Mateu al è stât il prin a meti par scrit la "[[Vanzeli|buine gnove]]" ator il [[Jesus|Crist]]. Mateu, che al significhe "regâl dal Idiu", al fo un dai dodis [[Apuestul|apuestui]] sielzûts da [[Jesus|Jesus.]] Al ve un bon rapuart e une strete relazion cul Signôr mentri al viazave cun lui predicjant pe Palestine, chest i à permetût di cognossilu une vore ben. Mateu al jere un esatôr di tassis, e al è naturâl duncje che inte so distese al sedi une vore acurât in materie di pecugne, cifris e valôrs. No si cognòs la date precise de scriture dal libri, ma cetancj elements a puartin a crodi che e sedi viers il 40 d.C. == Contignût == Mateu al scomence cu le gjenealogjie di Jesus. Si lei po dopo dai particolârs de so nassite. Po si passe a la descrizion dal operât di Zuan il Batiste. Al seguìs il "[[Discors de Montagne]]" cognossût da tancj e al continue cu la conte dai meracui e lis ilustrazions dal Ream. A vegnin ancje ripuartâts i conseis che Jesus al de ai soi dissepui. Po dopo i acjadiments dal ultin dì di Jesus, la so muart, ma ancje la so resurezion. == Utilitât == Il libri al identifiche in maniere espresse il Messie e Re dal Ream Prometût. Al fâs cognossi i recuisîts par jessi seguaçs di Crist. Al ripuarte il comant di Jesus relatîf a la predicazion, che ducj i cristians a varessin di fâ. Il libri al abonde di profeziis che a si son cumplidis intal Crist. Al conten verementri une "buine gnove" pe umanitât. Parfin no cristians, come Mohandas Gandhi, a àn ricognossût la potence di cheste "buine gnove" (Vanzeli). 91flezw1jbijf52ep2myo9zlhx826rw 188568 188567 2026-09-19T19:07:50Z Frico7 13659 /* */ 188568 wikitext text/x-wiki Il Vanzeli di Mateu al è un dai cuatri Vanzelis. Mateu al è stât il prin a meti par scrit la "[[Vanzeli|buine gnove]]" ator dal [[Jesus|Crist]]. Mateu, che al significhe "regâl dal Idiu", al fo un dai dodis [[Apuestul|apuestui]] sielzûts da [[Jesus|Jesus.]] Al ve un bon rapuart e une strete relazion cul Signôr mentri al viazave cun lui predicjant pe Palestine, chest i à permetût di cognossilu une vore ben. Mateu al jere un esatôr di tassis, e al è naturâl duncje che inte so distese al sedi une vore acurât in materie di pecugne, cifris e valôrs. No si cognòs la date precise de scriture dal libri, ma cetancj elements a puartin a crodi che e sedi viers il 40 d.C. == Contignût == Mateu al scomence cu le gjenealogjie di Jesus. Si lei po dopo dai particolârs de so nassite. Po si passe a la descrizion dal operât di Zuan il Batiste. Al seguìs il "[[Discors de Montagne]]" cognossût da tancj e al continue cu la conte dai meracui e lis ilustrazions dal Ream. A vegnin ancje ripuartâts i conseis che Jesus al de ai soi dissepui. Po dopo i acjadiments dal ultin dì di Jesus, la so muart, ma ancje la so resurezion. == Utilitât == Il libri al identifiche in maniere espresse il Messie e Re dal Ream Prometût. Al fâs cognossi i recuisîts par jessi seguaçs di Crist. Al ripuarte il comant di Jesus relatîf a la predicazion, che ducj i cristians a varessin di fâ. Il libri al abonde di profeziis che a si son cumplidis intal Crist. Al conten verementri une "buine gnove" pe umanitât. Parfin no cristians, come Mohandas Gandhi, a àn ricognossût la potence di cheste "buine gnove" (Vanzeli). 3kwfy24vxos7qubdisd9ck32miox90n 188570 188568 2026-09-19T19:08:50Z Frico7 13659 /* Utilitât */ 188570 wikitext text/x-wiki Il Vanzeli di Mateu al è un dai cuatri Vanzelis. Mateu al è stât il prin a meti par scrit la "[[Vanzeli|buine gnove]]" ator dal [[Jesus|Crist]]. Mateu, che al significhe "regâl dal Idiu", al fo un dai dodis [[Apuestul|apuestui]] sielzûts da [[Jesus|Jesus.]] Al ve un bon rapuart e une strete relazion cul Signôr mentri al viazave cun lui predicjant pe Palestine, chest i à permetût di cognossilu une vore ben. Mateu al jere un esatôr di tassis, e al è naturâl duncje che inte so distese al sedi une vore acurât in materie di pecugne, cifris e valôrs. No si cognòs la date precise de scriture dal libri, ma cetancj elements a puartin a crodi che e sedi viers il 40 d.C. == Contignût == Mateu al scomence cu le gjenealogjie di Jesus. Si lei po dopo dai particolârs de so nassite. Po si passe a la descrizion dal operât di Zuan il Batiste. Al seguìs il "[[Discors de Montagne]]" cognossût da tancj e al continue cu la conte dai meracui e lis ilustrazions dal Ream. A vegnin ancje ripuartâts i conseis che Jesus al de ai soi dissepui. Po dopo i acjadiments dal ultin dì di Jesus, la so muart, ma ancje la so resurezion. == Utilitât == Il libri al identifiche in maniere espresse il Messie e Re dal Ream Prometût. Al fâs cognossi i recuisîts par jessi seguaçs di Crist. Al ripuarte il comant di Jesus relatîf a la predicazion, che ducj i cristians a varessin di fâ. Il libri al abonde di profeziis che a si son cumplidis intal Crist. Al conten verementri une "buine gnove" pe umanitât. Parfin no cristians, come Mohandas Gandhi, a àn ricognossût la potence di cheste "buine gnove" (Vanzeli). [[Categorie: Gnûf testament]] 7cl9woij1qavofke06kep03fwnzphdx 188591 188570 2026-09-20T08:48:57Z Erardo Galbi 9774 188591 wikitext text/x-wiki Il '''Vanzeli di Mateu''' al è un dai cuatri Vanzelis. Mateu al è stât il prin a meti par scrit la "[[Vanzeli|buine gnove]]" ator dal [[Jesus|Crist]]. Mateu, che al significhe "regâl dal Idiu", al fo un dai dodis [[Apuestul|apuestui]] sielzûts da [[Jesus|Jesus.]] Al ve un bon rapuart e une strete relazion cul Signôr mentri al viazave cun lui predicjant pe Palestine, chest i à permetût di cognossilu une vore ben. Mateu al jere un esatôr di tassis, e al è naturâl duncje che inte so distese al sedi une vore acurât in materie di pecugne, cifris e valôrs. No si cognòs la date precise de scriture dal libri, ma cetancj elements a puartin a crodi che e sedi viers il 40 d.C. == Contignût == Mateu al scomence cu le gjenealogjie di Jesus. Si lei po dopo dai particolârs de so nassite. Po si passe a la descrizion dal operât di Zuan il Batiste. Al seguìs il "[[Discors de Montagne]]" cognossût da tancj e al continue cu la conte dai meracui e lis ilustrazions dal Ream. A vegnin ancje ripuartâts i conseis che Jesus al de ai soi dissepui. Po dopo i acjadiments dal ultin dì di Jesus, la so muart, ma ancje la so resurezion. == Utilitât == Il libri al identifiche in maniere espresse il Messie e Re dal Ream Prometût. Al fâs cognossi i recuisîts par jessi seguaçs di Crist. Al ripuarte il comant di Jesus relatîf a la predicazion, che ducj i cristians a varessin di fâ. Il libri al abonde di profeziis che a si son cumplidis intal Crist. Al conten verementri une "buine gnove" pe umanitât. Parfin no cristians, come Mohandas Gandhi, a àn ricognossût la potence di cheste "buine gnove" (Vanzeli). [[Categorie: Gnûf testament]] 34oonh1cgy14qd0dfbq3fuxqm79e1yw Vanzeli di Matieu 0 4436 188569 166456 2026-09-19T19:08:28Z Frico7 13659 Re-indreçât a [[Vanzeli di Mateu]] 188569 wikitext text/x-wiki #RINVIA [[Vanzeli di Mateu]] 75tynim93h7nmjqt04icr58m81xlhq1 Testament Vieri 0 4457 188554 156690 2026-09-19T19:01:40Z Frico7 13659 Frico7 al à spostât la pagjine [[Vecjo Testament]] a [[Testament Vieri]] 156690 wikitext text/x-wiki Il '''Testament Vieri''' al comprint normalmentri 39 libris [[Canul|canonics]] e 6 libris clamâts [[Apocrif|apocrifs]]. Chescj scrits a contegnin une vore di profeziis. Esaminant ogni libri, a la lûs de intiere [[Biblie]] e de storie secolâr, si pues stabilî che la peraule dai profetis a fo efetivementri proferide intal non dal Idiu. Lis citazions fatis di [[Jesus]] e dai scritôrs dal [[Gnûf Testament]], a confermin la canonicitât di tancj libri dal Vecjo Testament. Il prin che al començà a dâ dongje e catalogâ il canul dal Vecjo Testament al fo Esdre e al fo completât di Neemie. Dai scrits origjinai, vuê no sin in avê di nissun libri, ma dome copiis vudis in particolâr gracie al meticolôs lavôr di copie dai "Soferim" (scrituriscj) ebreus. La prime vere traduzion si po definî che da "Setante" greche, scomençade ator il 280 p.d.C. I libris dal Testament Vieri a àn une rimarchevule impuartance. Cence il lôr codis di leçs, la lôr storie e lis lôr profeziis, une vore di scrituris dal Gnûf Testament no varessin significât. Cence di lôr nus macjaressin tancj particolârs relatîfs a la origjin dal om, la cause de muart, la promesse fate in Eden (Gjenesi 3:15), cence contâ dutis lis batais combatudis dal Idiu par il so popul. [[Categorie:Biblie|Vecjo Testament]] gdf6w9qkju168xwbq4ft9g5deljrfa3 188558 188554 2026-09-19T19:02:17Z Frico7 13659 Frico7 al à spostât la pagjine [[Testament Vieri]] a [[Vieri Testament]] 156690 wikitext text/x-wiki Il '''Testament Vieri''' al comprint normalmentri 39 libris [[Canul|canonics]] e 6 libris clamâts [[Apocrif|apocrifs]]. Chescj scrits a contegnin une vore di profeziis. Esaminant ogni libri, a la lûs de intiere [[Biblie]] e de storie secolâr, si pues stabilî che la peraule dai profetis a fo efetivementri proferide intal non dal Idiu. Lis citazions fatis di [[Jesus]] e dai scritôrs dal [[Gnûf Testament]], a confermin la canonicitât di tancj libri dal Vecjo Testament. Il prin che al començà a dâ dongje e catalogâ il canul dal Vecjo Testament al fo Esdre e al fo completât di Neemie. Dai scrits origjinai, vuê no sin in avê di nissun libri, ma dome copiis vudis in particolâr gracie al meticolôs lavôr di copie dai "Soferim" (scrituriscj) ebreus. La prime vere traduzion si po definî che da "Setante" greche, scomençade ator il 280 p.d.C. I libris dal Testament Vieri a àn une rimarchevule impuartance. Cence il lôr codis di leçs, la lôr storie e lis lôr profeziis, une vore di scrituris dal Gnûf Testament no varessin significât. Cence di lôr nus macjaressin tancj particolârs relatîfs a la origjin dal om, la cause de muart, la promesse fate in Eden (Gjenesi 3:15), cence contâ dutis lis batais combatudis dal Idiu par il so popul. [[Categorie:Biblie|Vecjo Testament]] gdf6w9qkju168xwbq4ft9g5deljrfa3 188562 188558 2026-09-19T19:02:39Z Frico7 13659 Frico7 ha spostato la pagina [[Vieri Testament]] a [[Testament Vieri]] tramite redirect 156690 wikitext text/x-wiki Il '''Testament Vieri''' al comprint normalmentri 39 libris [[Canul|canonics]] e 6 libris clamâts [[Apocrif|apocrifs]]. Chescj scrits a contegnin une vore di profeziis. Esaminant ogni libri, a la lûs de intiere [[Biblie]] e de storie secolâr, si pues stabilî che la peraule dai profetis a fo efetivementri proferide intal non dal Idiu. Lis citazions fatis di [[Jesus]] e dai scritôrs dal [[Gnûf Testament]], a confermin la canonicitât di tancj libri dal Vecjo Testament. Il prin che al començà a dâ dongje e catalogâ il canul dal Vecjo Testament al fo Esdre e al fo completât di Neemie. Dai scrits origjinai, vuê no sin in avê di nissun libri, ma dome copiis vudis in particolâr gracie al meticolôs lavôr di copie dai "Soferim" (scrituriscj) ebreus. La prime vere traduzion si po definî che da "Setante" greche, scomençade ator il 280 p.d.C. I libris dal Testament Vieri a àn une rimarchevule impuartance. Cence il lôr codis di leçs, la lôr storie e lis lôr profeziis, une vore di scrituris dal Gnûf Testament no varessin significât. Cence di lôr nus macjaressin tancj particolârs relatîfs a la origjin dal om, la cause de muart, la promesse fate in Eden (Gjenesi 3:15), cence contâ dutis lis batais combatudis dal Idiu par il so popul. [[Categorie:Biblie|Vecjo Testament]] gdf6w9qkju168xwbq4ft9g5deljrfa3 188566 188562 2026-09-19T19:03:30Z Frico7 13659 /* */ 188566 wikitext text/x-wiki Il '''Testament Vieri''' (o '''Vecjo Testament''') e je la prime part de [[Biblie]] che e comprint normalmentri 39 libris [[Canul|canonics]] e 6 libris clamâts [[Apocrif|apocrifs]]. Chescj scrits a contegnin une vore di profeziis. Esaminant ogni libri, a la lûs de intiere [[Biblie]] e de storie secolâr, si pues stabilî che la peraule dai profetis a fo efetivementri proferide intal non dal Idiu. Lis citazions fatis di [[Jesus]] e dai scritôrs dal [[Gnûf Testament]], a confermin la canonicitât di tancj libri dal Vecjo Testament. Il prin che al començà a dâ dongje e catalogâ il canul dal Vecjo Testament al fo Esdre e al fo completât di Neemie. Dai scrits origjinai, vuê no sin in avê di nissun libri, ma dome copiis vudis in particolâr gracie al meticolôs lavôr di copie dai "Soferim" (scrituriscj) ebreus. La prime vere traduzion si po definî che da "Setante" greche, scomençade ator il 280 p.d.C. I libris dal Testament Vieri a àn une rimarchevule impuartance. Cence il lôr codis di leçs, la lôr storie e lis lôr profeziis, une vore di scrituris dal Gnûf Testament no varessin significât. Cence di lôr nus macjaressin tancj particolârs relatîfs a la origjin dal om, la cause de muart, la promesse fate in Eden (Gjenesi 3:15), cence contâ dutis lis batais combatudis dal Idiu par il so popul. [[Categorie:Biblie|Vecjo Testament]] gp17hfgr6utzan7p27g7hks224aoq1w Libri dal Deuteronomi 0 5005 188552 160416 2026-09-19T19:00:45Z Frico7 13659 Frico7 al à spostât la pagjine [[Libri di Deuteronomi]] a [[Libri dal Deuteronomi]] 160416 wikitext text/x-wiki [[Figure:BibleSPaoloFol050vFrontDeut.jpg|thumb|right|thumb200px|Carton dal Deuteronomi inte "Bibie di [[San Pauli]]"]] Il '''Deuteronomi''' al è il cuint libri de [[Torah]] ebraiche e de [[Bibie]] cristiane. Al fâs part dal [[Pentateuc]] e partant dal [[Vecjo Testament]]. == Origjin == Il non al ven fûr de Setante greche, "Deuterònomion", fat di "dèuteros", secondo, e "nòmos", legge. Partant al significhe "seconde Leç" o ripetizion de Leç. Nonostant il non chest libri nol è une ripetizion de Leç, ma ben une spiegazion de Leç e al incitave i israelitis a amâ il Diu e a obedî par jentrâ inte Tiere Prometude. Il scritôr di chest libri al ven ritignût jessi [[Moisès]] come i precedents cuatri libris dal [[Pentateuc]]. Une des plui vigorosis testemoneancis a sostegn de autenticitât di Deuteronomi, e je propit che di [[Jesus]]. Al inizi dal so ministeri, lui al fo provât trê voltis dal Diaul e lui al rispuindè par trê voltis: "Al è scrit" riferintsi a precîs pas di Deuteronomi. == Contignût == Il prin discors di Moisès al è une introduzion storiche di chel che al seguìs e al ricuarde ai israelitis che e dovevin cjapâ paronance dal pais prometût a Abram, Isac e Jacop. Moisès al dâ grande impuartance a la Leç, ricuardant di no zontâ ni di gjavâ nuie ai comants di Diu. Intal secont discors al ribadis la ubidience a la Leç che a devi saltâ fûr dal cûr e no par fuarce. Al motive specifichis leçs che i israelitis a varan di osservâ une volte che a saressin jentrâts inte Tiere Prometude. Intal tierç discors Moisès al met in vuardie des conseguencis de infedeltât, parfin che a saressin stâts sparniçâts e disterminâts dal pais. Intal cuart discors al ven concludût un santissimât zurament cun Diu. Moisès al sa che a nol rivarà inte Tiere Prometude, partant cumò al incariche Josuè par vuidâ il so popul. Dopo vê viodude la Tiere Prometude dal mont Nebo, Moisès al mûr. == Utilitât == Nus insegne cuai che a son i impuartants principis che a stan a la fonde de leç di Diu. Tancj servidôrs di Diu de epoche cristiane e prime di che cristiane a tirarin fûr istruzions e incoragjament dal libri di Deuteronomi e chest al vâl ancje par no vuê. In dut il libri al ven metût in risalt il concet che si devi adorâ dome Diu e lui sôl. Il so contignût nus permet di comprendi miôr il Ream di Diu. [[Categorie:Biblie]] 7u2gg9yq7m7uj46v2nfrdhs46v3oa39 Discussion:Testament Vieri 1 6485 188556 46194 2026-09-19T19:01:40Z Frico7 13659 Frico7 al à spostât la pagjine [[Discussion:Vecjo Testament]] a [[Discussion:Testament Vieri]] 46194 wikitext text/x-wiki ==Vecjo Testament o Vieri Testament== Nol è il câs di doprâ il furlan vieri inpè dal venit-talian 'vecjo'? :Ancje jo o pensi che al sedi miôr cambiâ il non in ''vieri testament''. La procedure e je cussì o spietin un pôc di timp par viodi se a son altris opinions e tal câs fra cualchi dì o fasin il cambi dal non (o lassarin ''vecjo testament'' dome come vôs secondarie di reindreçament). :Secont me al sarès di doprâ ''Vieri Testament'' parcè che al è il non doprât inte traduzion furlane de Bibie (par esempli [http://www.glesiefurlane.org/bibie.php]). Il discors che ''vieri'' e sedi une peraule furlane e invezit ''vecjo'' al sedi venit nol è tant just parcè che e dipent de variant dal furlan che tu fevelis, di sigûr vecjo al sarà rivât dal venit ma o pensi almancul di cualchi secul indaûr. Vuê e je deventade une peraule furlane come chês altris. ''Vieri'' e ''Vecjo'' a son sinonims. --[[Utent:Tocaibon|Tocaibon]] 25 di Mar 2008 a lis 22:39 (UTC) cwv5s5u8el8018fep2w0ludpqorg2yk 188560 188556 2026-09-19T19:02:18Z Frico7 13659 Frico7 al à spostât la pagjine [[Discussion:Testament Vieri]] a [[Discussion:Vieri Testament]] 46194 wikitext text/x-wiki ==Vecjo Testament o Vieri Testament== Nol è il câs di doprâ il furlan vieri inpè dal venit-talian 'vecjo'? :Ancje jo o pensi che al sedi miôr cambiâ il non in ''vieri testament''. La procedure e je cussì o spietin un pôc di timp par viodi se a son altris opinions e tal câs fra cualchi dì o fasin il cambi dal non (o lassarin ''vecjo testament'' dome come vôs secondarie di reindreçament). :Secont me al sarès di doprâ ''Vieri Testament'' parcè che al è il non doprât inte traduzion furlane de Bibie (par esempli [http://www.glesiefurlane.org/bibie.php]). Il discors che ''vieri'' e sedi une peraule furlane e invezit ''vecjo'' al sedi venit nol è tant just parcè che e dipent de variant dal furlan che tu fevelis, di sigûr vecjo al sarà rivât dal venit ma o pensi almancul di cualchi secul indaûr. Vuê e je deventade une peraule furlane come chês altris. ''Vieri'' e ''Vecjo'' a son sinonims. --[[Utent:Tocaibon|Tocaibon]] 25 di Mar 2008 a lis 22:39 (UTC) cwv5s5u8el8018fep2w0ludpqorg2yk 188564 188560 2026-09-19T19:02:39Z Frico7 13659 Frico7 ha spostato la pagina [[Discussion:Vieri Testament]] a [[Discussion:Testament Vieri]] tramite redirect 46194 wikitext text/x-wiki ==Vecjo Testament o Vieri Testament== Nol è il câs di doprâ il furlan vieri inpè dal venit-talian 'vecjo'? :Ancje jo o pensi che al sedi miôr cambiâ il non in ''vieri testament''. La procedure e je cussì o spietin un pôc di timp par viodi se a son altris opinions e tal câs fra cualchi dì o fasin il cambi dal non (o lassarin ''vecjo testament'' dome come vôs secondarie di reindreçament). :Secont me al sarès di doprâ ''Vieri Testament'' parcè che al è il non doprât inte traduzion furlane de Bibie (par esempli [http://www.glesiefurlane.org/bibie.php]). Il discors che ''vieri'' e sedi une peraule furlane e invezit ''vecjo'' al sedi venit nol è tant just parcè che e dipent de variant dal furlan che tu fevelis, di sigûr vecjo al sarà rivât dal venit ma o pensi almancul di cualchi secul indaûr. Vuê e je deventade une peraule furlane come chês altris. ''Vieri'' e ''Vecjo'' a son sinonims. --[[Utent:Tocaibon|Tocaibon]] 25 di Mar 2008 a lis 22:39 (UTC) cwv5s5u8el8018fep2w0ludpqorg2yk 188590 188564 2026-09-20T08:47:04Z Erardo Galbi 9774 188590 wikitext text/x-wiki ==Vecjo Testament o Vieri Testament== Nol è il câs di doprâ il furlan vieri inpè dal venit-talian 'vecjo'? :Ancje jo o pensi che al sedi miôr cambiâ il non in ''vieri testament''. La procedure e je cussì o spietin un pôc di timp par viodi se a son altris opinions e tal câs fra cualchi dì o fasin il cambi dal non (o lassarin ''vecjo testament'' dome come vôs secondarie di reindreçament). :Secont me al sarès di doprâ ''Vieri Testament'' parcè che al è il non doprât inte traduzion furlane de Bibie (par esempli [http://www.glesiefurlane.org/bibie.php]). Il discors che ''vieri'' e sedi une peraule furlane e invezit ''vecjo'' al sedi venit nol è tant just parcè che e dipent de variant dal furlan che tu fevelis, di sigûr vecjo al sarà rivât dal venit ma o pensi almancul di cualchi secul indaûr. Vuê e je deventade une peraule furlane come chês altris. ''Vieri'' e ''Vecjo'' a son sinonims. --[[Utent:Tocaibon|Tocaibon]] 25 di Mar 2008 a lis 22:39 (UTC) : "Vecjo" e "vieri" a son doi variantis esistentis, ma la variante standard plui corete e je "vieli", duncje '''Vieli testament'''. [[Utent:Erardo Galbi|Erardo Galbi]] ([[Discussion utent:Erardo Galbi|discussion]]) 20 di Set 2026 a lis 10:46 (CEST) 63d38i2yphfksxjo5l07xw723as9efo Ariis 0 11288 188589 181899 2026-09-20T00:08:44Z InternetArchiveBot 12057 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 188589 wikitext text/x-wiki {{Model:Comun furlan|non=Ariis (Aris)|steme=|nontalian=Ariis|provincie=Udin|part=Basse ocidentâl|altitudin=|superficie=|popolazion=|densitât=|frazions=frazion di [[Rivignan Teôr]]|confinants=[[Flambruç]], [[Rivignan]], [[Teôr]], [[Torse]] ([[Pucinie]]), [[Pucinie]]|CAP=[[33061]]|prefìs=[[0432]]|patron=[[Sant Jacum]]|sît=|notis=}} '''<big>Ariis</big>''' (loc. Aris ''{{IPA|['aris]|fur}}'') e je une [[frazion]] dal comun di [[Rivignan|Rivignan Teôr]] inte basse furlane. == Glesie e comunitât == Le glesie e je dedicade a [[Sant Jacum]], fate tal [[1510]] e refate in part tal [[1877]]. == Vile Otelio-Savorgnan == Lunc il [[Stele (flum)|flum Stele]] a si cjate vile Otelio-Savorgnan. La vile a no je agjibile, ma al è un [https://web.archive.org/web/20221210094742/https://www.villaotteliosavorgnan.it/ comitât di zovins] che si stan organizânt par sitemâle. Te vile e varès di vê vivût ancje [[Lucina Savorgnan]]: la vere "[[Giulietta]]" de [[Giulietta e Romeo|opere]] di [[Shakespeare]]. == Acuari regjonâl == Ad Ariis al è un [[acuari]] dal [[ETP|ent di tutele de pescje]] regjonâl cun esemplârs di [[pes]] di [[aghe dolce]] dal [[Friûl]]. [[Categorie:Paîs dal Friûl]] [[Categorie:Frazions di Rivignan Teôr]] 5r0tvkgz8o2davcmtabuo9jij3i7w6g Tiramisù 0 12671 188540 183322 2026-09-19T18:55:51Z Frico7 13659 /* */ 188540 wikitext text/x-wiki [[Figure:Dessert Tiramisu.jpg|miniatura|Tiramisù]] Il '''tiramisù''' al è un [[dolç]] e prodot alimentâr semifrêt [[Italie|talian]] preparât cun [[pan di Spagne]] o ancjemò miôr cun biscots [[savoiarts]] (o pandolets) bagnâts tal [[cafè]], cuvierts cuntune creme fate cun [[ûf]], [[zucar]] e [[mascarpon]] , cun parsore une rase fine di [[cacau]]. Si puès ancje zontâ un pôc di licôr te creme. Al è un "dolç di sedon" (chê categorie di dolç che , par vie de lôr consistence, no si puedin mangjaju cun il piron, ma covente apont la sedon). La sô origjin je dibatude jenfri il [[Friûl-Vignesie Julie]] e il [[Venit]]. == Origjins atribuidis al Friûl-Vignesie Julie == A [[Pieris]], dongje [[Gurize]], tal ristorant "Il Vetturino", dai agns '40 si preparave la 'Coppa Vetturino', servide par le prime volte il 19 di mai dal [[1938]] sul panfil reâl viers [[Siracuse]], di [[Mario Cosolo]], cogo furlan de Regje Marine. Cheste e ven tradizionalmentri realizade cun une creme cun le [[cjocolate]], [[pan di spagne]] bagnât cul [[Marsala]], [[zabaion]] e [[panne montade]] e, dai agns Cinquante, e ven clamade 'Coppa Vetturino Tirime su' e po, sucessivamentri, dome 'Tirime su'. Une version e met lis origjins in [[Cjargne]] tai agns '50 al Albergo Roma di [[Tumieç]] par opare di [[Norma Pielli]], come version modificade dal Dolce Torino, presint al numar 649 de "La scienza in cucina e l'arte di mangiar bene" di [[Pellegrino Artusi]], che e sarès stade realizade sostituint le [[spongje]] cul [[mascarpon]] e l'[[alchermes]] cul [[cafè]]. A sosten di cheste version, a son stâts presentâts un cont datât 1959, dulà che a comparissin jenfri i dôlçs ordenâts doi 'tirami su', il menù di doi cenis organizadis tal Albergo tal 1963 e 1965, jenfri i cuâi dôçs a son presints, ripuartâts in lenghe furlane: ''par indolzi: di tirimi-su un pôc e di côce i flôrs'', oltri a une ricete che e ripuarte il mascarpon tra i ingredients doprâts ma che no risultâ datade. Simpri [[Gigi Padovani]] e [[Clara Vada Padovani]], tal lôr libri "Tiramisù. Storia, curiosità, interpretazioni del dolce italiano più amato", a ritenin che chestis a sedin di considerâ lis primis ricetis dal dôlç. Di convinciment contrari al è stât in passât il storic [[Alessandro Marzo Magno]], che al à dedicât un capitul al tiramisù tal so libri "Il genio del gusto : Come il mangiare italiano ha conquistato il mondo". Ancje se Marzo Magno al concordàs sul fat che a fossin presints dai dôçs cun chest non, al ritenìs che al fos la presince dal mascarpon a definî il tiramisù; chest al varès escludût sedi il dôlç dal "Il Vetturino", sedi chel di [[Tumieç]], par plui secont la version di [[Ennio Furlan]] (zà cogo al "Vetturino"), il cuâl al sostèn che il dôlç di Norma Pielli al fòs une semplice riproposizion dal prin, conseguence de direte cognossince jenfri i proprietaris dai doi ristorants. Tal [[2017]], ae lûs de gnove documentazion, Marzo Magno al si alinee a l'opinion di Padovani. == Origjins atribuidis al Venit == I esperts di gastronomie [[Giuseppe Maffioli]] e [[Annibale Toffolo]], te riviste "Vin Veneto: rivista trimestrale di vino, grappa, gastronomia e varia umanità del Veneto dal [[1981]]", a storicizîn la preparazion dal dôlç jenfri la fin dai agns '60 e il principi dai agns '70, localizantlu tal ristorant "Alle Beccherie" di [[Trevîs]], gjestît de famee Campeol, par opare di un cogo pasticîr che al veve lavorât in [[Gjermanie]], Roberto "Loly" Linguanotto, il cuâl al voleve ricreâ des tipologjiis di dôçls viodudis te sô esperience tal forest. Maffioli al identificave il ""tiramisù jenfri i dôlçs "da mangjâ cun la sedon" di stamp asburgjic, ancje se, sostanzialmentri, al lu definive come une variante de "zuppa inglese" e la sô difusion e sarès stade rapide sedi tal Venit, che in dute [[Italie]]. Roberto Linguanotto, in une interviste, al aferme che la prime recipe e derivarès dal "sbatudin", un compost di rôs d'ûf sbatuçât cul sucar, doprât comunementri des fameis contadinis come ricostituent, al cuâl al ven semplicementri zontât dal mascarpon. I enogastronoms [[Gigi Padovani]] e [[Clara Vada Padovani]] a concuardin che la ricete di Linguanotto e sedi stade la prime a jessi codificade intun libri tal [[1983]]. Di altris fontis la paternitât dal dôlç e ven atribuite a altris ristorants di Trevîs. Une version je nassude ristorant "Al Camín" ae metât dai agns '50, cun la creazion de bande de coghe [[Speranza Bon]] di une "Cope Imperiâl" realizade cun i ingredients classics dal tiramisù, ma no clamade cun chest non. Une altre version e sposte l'origjin al Albergo "Al Foghér" (dirimpet al ristorant "Al Camín"), viert sucessivamentri da Speranza Bon e dal marît [[Ottorino Garatti]]. A reclamâ lis origjins dal dôç al è ancje "El Toulà". Une ricete dal tiramisù si pues cjatâ tal libri "I dolci del Veneto" di [[Giovanni Capnist]] dal [[1983]], ancje se il dôlç nol è indicât cul so famôs non. Ulteriôrs confermis ae storicitât e localizazion dal dôlç a puedin jessi cjatadis ancje in tescj plui recents come "Cucina e tradizioni del Veneto" (libri par scuelis alberghierisl): ancje chest al localize la creazion dal dôç presso il ristorant "Beccherie" di Trevîs de bande di un cogo cun che veve lavorât te zone mitteleuropeane. Il libri al presente maiôrs incertecis par il colocament temporâl de invenzion, individuâ «tal immediât periodi daspo' le vuere». In une interviste, ancje il pasticîr [[Iginio Massari]] al aferme l'origjin trevisane dal Tiramisù, ricuardant sedi la presunte valence afrodisiache, sedi la plui probabli version che e voleve un dôlç doprât par furnì energjiis ai fantats prime che a sostignissin un esam. A suportâ l'origjin presso lis "Beccherie" di Trevis ancje la scritore [[Chiara Giacobelli]] e la Guida Frommer's dal Norditalie. Te guide turistiche "L'Italia dei dolci dal [[Touring Club Italiano]]", te sezion relative al Venit, il tiramisù al ven definît «dôlç modern par ecelenze» difondût bielzâ in dut il mont; al stes mût, l'[[Accademia italiana della cucina]] ne identifiche l'origjin venite.Le definizion 'tiramisù' al ven identificât come di origjin venite tal test Le parole dialettali di [[Paolo Zolli]] dal [[1986]]. Il non dal dôç in venit, "tiramesù", po italianizât in "tiramisù", al sarès stât adotât par lis sôs capacitâts nutrizionâls e ristorativis, ancje se altris afermin che il non al sedi dovût a presunts efiets afrodisiacs. In particolâr, [[Giovanni Comisso]] al afermà che il dôlç al sarès nassût tai agns '30 intune cjase di tollerance situade tal centri di Trevis, dongje la "Cae de Oro", dulà che al venive servît ai avventôrs par ristorâsi dopo la prestazion. [[Categorie:Dolçs furlans]] [[Categorie:Cusine furlane]] [[Categorie:Dolçs a base di cafè]] [[Categorie:Dolçs a base di creme]] [[Categorie:Dolçs a base di mascarpon]] [[Categorie:Dolçs semifrêts]] iapkc3tq16vjko34wk6z3m153bpdsah Annalisa (cjantante) 0 15467 188539 2026-09-19T18:44:10Z Frico7 13659 Gnove pagjine: '''Annalisa Scarrone''', in art '''Annalisa''' ([[Savone]], [[5 di Avost]] [[1985]]), e je une [[Cjantautôr|cjantautore]] [[Italie|taliane]]. [[Figure:Annalisa al suo concerto al Forum di Milano.jpg|miniatura|Annalisa tal 2023 intant di un conciert al [[Forum di Assago]] di [[Milan]].]] Te sô cariere e à vendût plui di cinc milions di discs in Italie, divignint la artiste femine taliane cun plui copiis vendudis te ete [[FIMI]]; in plui e conte ancje plui di un miliart di... 188539 wikitext text/x-wiki '''Annalisa Scarrone''', in art '''Annalisa''' ([[Savone]], [[5 di Avost]] [[1985]]), e je une [[Cjantautôr|cjantautore]] [[Italie|taliane]]. [[Figure:Annalisa al suo concerto al Forum di Milano.jpg|miniatura|Annalisa tal 2023 intant di un conciert al [[Forum di Assago]] di [[Milan]].]] Te sô cariere e à vendût plui di cinc milions di discs in Italie, divignint la artiste femine taliane cun plui copiis vendudis te ete [[FIMI]]; in plui e conte ancje plui di un miliart di [[Streaming|streams]] su [[Spotify]]. == Discografie == * 2011 – ''Nali'' * 2012 – ''Mentre tutto cambia'' * 2013 – ''Non so ballare'' * 2015 – ''Splende'' * 2016 – ''Se avessi un cuore'' * 2018 – ''Bye Bye'' * 2020 – ''Nuda'' * 2023 – ''E poi siamo finiti nel vortice'' * 2025 – ''Ma io sono fuoco'' == Tournées == * 2012 – ''Mentre tutto cambia tour'' * 2013 – ''Non so ballare tour'' * 2015 – ''Splende tour'' * 2016 – ''Se avessi un cuore tour'' * 2017 – ''Live Quartet'' * 2018 – ''Bye Bye Live'' * 2021 – ''Nuda10 Open Air'' * 2022 – ''Nuda10 Club'' * 2024 – ''Tutti nel vortice tour'' * 2025-26 – ''Ma noi siamo fuoco tour'' == Television == === Programis === * ''Amici di Maria De Filippi'' (2010-2012, 2017) * ''Tutta colpa di...'' (2015-2019) * ''Sanremo Giovani'' (2018) * ''Annalisa - Tutti in Arena'' (2024) == Partecipazions a manifestazions == === [[Festival de cjançon taliane di Sanremo|Festival di Sanremo]] ([[Rai 1]]) === * 2013 – 9. puest sezion "Campioni" cun ''Scintille'' * 2015 – 4. puest sezion "Campioni" cun ''Una finestra tra le stelle'' * 2016 – 11. puest sezion "Campioni" cun ''Il diluvio universale'' * 2018 – 3. puest sezion "Campioni" con ''Il mondo prima di te'' * 2021 – 7. puest sezion "Campioni" con ''Dieci'' * 2024 – 3. puest con ''Sinceramente'' == Filmografie == * ''Babbo Natale non viene da Nord'', regjie di Maurizio Casagrande (2015) == Spots publicitaris == * ''[[Tezenis]]'' (2018) * ''[[Trussardi]]'' (2018) * ''[[Hyundai]]'' (2020) * ''[[LA MER]]'' (2020) * ''[[Garofalo]]'' (2023-2025) * ''[[Goldenpoint]]'' (2023) * ''[[Toyota]]'' (2023-2024) * ''[[Estathé]]'' (2024) * ''[[Pandora]]'' (2025-2026) gi2qhojzoar6rlcrlnrfvt93bg21z4x Libri di Esodi 0 15468 188542 2026-09-19T18:57:05Z Frico7 13659 Frico7 al à spostât la pagjine [[Libri di Esodi]] a [[Libri dal Esodi]] 188542 wikitext text/x-wiki #RINVIA [[Libri dal Esodi]] ialmb2uyx90ssqkihykpwdip930riie Libri di Gjenesi 0 15469 188545 2026-09-19T18:58:05Z Frico7 13659 Frico7 al à spostât la pagjine [[Libri di Gjenesi]] a [[Libri de Gjenesi]] 188545 wikitext text/x-wiki #RINVIA [[Libri de Gjenesi]] 71phzzjcvz9sjnqh2kui4lv4vk3dnnk Libri di Levitic 0 15470 188548 2026-09-19T18:59:43Z Frico7 13659 Frico7 al à spostât la pagjine [[Libri di Levitic]] a [[Libri dal Levitic]] 188548 wikitext text/x-wiki #RINVIA [[Libri dal Levitic]] 0k9kxc8ixilw8hsl8ousiuquttry4e0 Libri di Numars 0 15471 188551 2026-09-19T19:00:27Z Frico7 13659 Frico7 al à spostât la pagjine [[Libri di Numars]] a [[Libri dai Numars]] 188551 wikitext text/x-wiki #RINVIA [[Libri dai Numars]] 1luyi4tx7xmjbl54ihjrjupkumxrp0h Libri di Deuteronomi 0 15472 188553 2026-09-19T19:00:46Z Frico7 13659 Frico7 al à spostât la pagjine [[Libri di Deuteronomi]] a [[Libri dal Deuteronomi]] 188553 wikitext text/x-wiki #RINVIA [[Libri dal Deuteronomi]] 5na10w247t6cwlnh7lz63st39cvp9ip Vecjo Testament 0 15473 188555 2026-09-19T19:01:40Z Frico7 13659 Frico7 al à spostât la pagjine [[Vecjo Testament]] a [[Testament Vieri]] 188555 wikitext text/x-wiki #RINVIA [[Testament Vieri]] qkfmmvlkyegvb4tay81ye11yvyf1g8w Discussion:Vecjo Testament 1 15474 188557 2026-09-19T19:01:41Z Frico7 13659 Frico7 al à spostât la pagjine [[Discussion:Vecjo Testament]] a [[Discussion:Testament Vieri]] 188557 wikitext text/x-wiki #RINVIA [[Discussion:Testament Vieri]] pqy0m81unzmefvtxnbykmcpl5x3gx6w Vieri Testament 0 15477 188563 2026-09-19T19:02:39Z Frico7 13659 Frico7 ha spostato la pagina [[Vieri Testament]] a [[Testament Vieri]] tramite redirect 188563 wikitext text/x-wiki #RINVIA [[Testament Vieri]] qkfmmvlkyegvb4tay81ye11yvyf1g8w Discussion:Vieri Testament 1 15478 188565 2026-09-19T19:02:39Z Frico7 13659 Frico7 ha spostato la pagina [[Discussion:Vieri Testament]] a [[Discussion:Testament Vieri]] tramite redirect 188565 wikitext text/x-wiki #RINVIA [[Discussion:Testament Vieri]] pqy0m81unzmefvtxnbykmcpl5x3gx6w Zoroastrianisim 0 15479 188571 2026-09-19T19:23:46Z Santefoscje73 11500 Gnove pagjine: {{Model:Schede | Nom = Zoroastrisim | Fotografie = Faravahar.svg | Didascalie = Il ''Faravahar'', un dai simbui plui famôs dal Zoroastrisim | Sottitul = | Origjin = Cirche X–VI secul a.C., Persie (Iran) | Gjenar = Religjon monoteiste | Membris = Fondatôr:[[Zoroastri]] (Zarathustra) | Oparis = Test sacri: Avesta | Notis = Teologjie, Filosofie, Storie de Persie, Monoteisim }} Il '''zoroastrisim''' (cognossût ancje come ''mazdeisim'') al è une des religjons mo... 188571 wikitext text/x-wiki {{Model:Schede | Nom = Zoroastrisim | Fotografie = Faravahar.svg | Didascalie = Il ''Faravahar'', un dai simbui plui famôs dal Zoroastrisim | Sottitul = | Origjin = Cirche X–VI secul a.C., Persie (Iran) | Gjenar = Religjon monoteiste | Membris = Fondatôr:[[Zoroastri]] (Zarathustra) | Oparis = Test sacri: Avesta | Notis = Teologjie, Filosofie, Storie de Persie, Monoteisim }} Il '''zoroastrisim''' (cognossût ancje come ''mazdeisim'') al è une des religjons monoteistis e dualistis plui antichis dal mont ancjemò praticadis. Fondât tal antic Iran (Persie) dal profete e riformadôr spirituâl [[Zoroastri]] (in avestic: ''Zarathustra'') te prime metât dal prin milenni p.d.C., il zoroastrisim al è stât la religjon uficiâl di grandis imperîs persians par plui di un milenni, influençant in mût profont il disvilup dal ebraisim, dal cristianesim e dal [[Islam]]. Le teolgjie dal zoroastrisim je basade su le fè in un unic Diu creatôr , supreme bontât e veritât, voltât col nom di ''Ahura Mazdā'' ("Signôr de Sazientât"). Opost a Ahura Mazdā al si cjate l'spirt dal mâl, Angra Mainyu (o Ahriman), creatôr dal caos, de menzogne e de destruzion. Le dotrine insegne che le storie dal univers je une grande lote cosmiche e etiche jenfri il ben e il mâl, che chest combatiment al finirâ cun le vitorie difinitive de lûs e la purificazion dal mont. Il test sacri principâl dal zoroastrisim al è l'Avesta, une racolte di cjants e di scrîts liturgjichs componûts te antighe lenghe avestiche. Le part plui antighe e sacre de Avesta je costituida dai ''Gathas'', 17 innis poetics atribuîts diretamentri a Zarathustra. L'etiche zoroastriane si sintetize te famose ditule trisilabic: ''Humata, Hukhta, Hvarshta'' ("Boins pinsîts, buinis peraulis, bunis azions"), segnant le responsabilitât morâl individuâl di ogni gjenar umân te sielte dal ben. Tal cult zoroastrian, il fûc (''Atar'') e le aghe an un rûl centrâl come simbui di puritât e di prisince divine; par chest motîf, i templis zoroastrians son cognossûts come "tempi dal fûc", dulà che une flame ven mantignude impîade cence pause dai predis. Un âtri aspiet carateristic al è le vision de muart: par evitâ le contaminazion de tiare e dal fûc sacri , i muarts a vegnin tradizionalmentri mitûts in altîs tors di piere circolârs scuviertis (lis "Tôrs dal Silenzi") par jessi consumade dai uciei rapinôs , i vuès , une volte devetâs blancs cul soreli , vignini mitudis in un poç centrâl. Daspò dal splendôr imperiâl tal Imperi Achemenide, Parc e Sassanide, le concuiste islamiche de Persie tal seecul VII à puartât a une progressive conversion de popolazion. Chei che an mantegnût le fè an scugnût scjampâ viers le India tal secul X, dulà che an fondât le comunitât dai ''Parsi''. Vuê i fidêi zoroastrians son une minoranze di cirche 100.000-200.000 personîs in dut il mont (soredut ze Indie, Iran e te diaspore), ma le sô ereditât filosofiche su le concezion de risurezion, dal judizi finâl e dal Paradîs reste une des plui fuartis de storie de umanitât. == Bibliografie == * Boyce, Mary. ''Zoroastrians: Their Religious Beliefs and Practices''. Routledge, 2001. * Choksy, Jamsheed K. ''Purity and Pollution in Zoroastrianism''. Indiana University Press, 1989. * Kriwaczek, Paul. ''In Search of Zarathustra: Across Iran and Central Asia to Find the World's First Prophet''. Knopf, 2003. * Nigosian, S.A. ''The Zoroastrian Faith: Tradition and Modern Research''. McGill-Queen's University Press, 1993. == Leams esternis == * [https://www.britannica.com/topic/Zoroastrianism Enziclopedie Britannica - Zoroastrianism] * [https://www.metmuseum.org/toah/hd/zoro/hd_zoro.htm Metropolitan Museum of Art - L'art e la religjon zoroastriane te antighe Persie] 3ea8h3ne4tpxfygdj02k26mwry82e8h 188572 188571 2026-09-19T19:24:15Z Santefoscje73 11500 188572 wikitext text/x-wiki {{Model:Schede | Nom = Zoroastrisim | Figure = Faravahar.svg | Didascalie = Il ''Faravahar'', un dai simbui plui famôs dal Zoroastrisim | Sottitul = | Origjin = Cirche X–VI secul a.C., Persie (Iran) | Gjenar = Religjon monoteiste | Membris = Fondatôr:[[Zoroastri]] (Zarathustra) | Oparis = Test sacri: Avesta | Notis = Teologjie, Filosofie, Storie de Persie, Monoteisim }} Il '''zoroastrisim''' (cognossût ancje come ''mazdeisim'') al è une des religjons monoteistis e dualistis plui antichis dal mont ancjemò praticadis. Fondât tal antic Iran (Persie) dal profete e riformadôr spirituâl [[Zoroastri]] (in avestic: ''Zarathustra'') te prime metât dal prin milenni p.d.C., il zoroastrisim al è stât la religjon uficiâl di grandis imperîs persians par plui di un milenni, influençant in mût profont il disvilup dal ebraisim, dal cristianesim e dal [[Islam]]. Le teolgjie dal zoroastrisim je basade su le fè in un unic Diu creatôr , supreme bontât e veritât, voltât col nom di ''Ahura Mazdā'' ("Signôr de Sazientât"). Opost a Ahura Mazdā al si cjate l'spirt dal mâl, Angra Mainyu (o Ahriman), creatôr dal caos, de menzogne e de destruzion. Le dotrine insegne che le storie dal univers je une grande lote cosmiche e etiche jenfri il ben e il mâl, che chest combatiment al finirâ cun le vitorie difinitive de lûs e la purificazion dal mont. Il test sacri principâl dal zoroastrisim al è l'Avesta, une racolte di cjants e di scrîts liturgjichs componûts te antighe lenghe avestiche. Le part plui antighe e sacre de Avesta je costituida dai ''Gathas'', 17 innis poetics atribuîts diretamentri a Zarathustra. L'etiche zoroastriane si sintetize te famose ditule trisilabic: ''Humata, Hukhta, Hvarshta'' ("Boins pinsîts, buinis peraulis, bunis azions"), segnant le responsabilitât morâl individuâl di ogni gjenar umân te sielte dal ben. Tal cult zoroastrian, il fûc (''Atar'') e le aghe an un rûl centrâl come simbui di puritât e di prisince divine; par chest motîf, i templis zoroastrians son cognossûts come "tempi dal fûc", dulà che une flame ven mantignude impîade cence pause dai predis. Un âtri aspiet carateristic al è le vision de muart: par evitâ le contaminazion de tiare e dal fûc sacri , i muarts a vegnin tradizionalmentri mitûts in altîs tors di piere circolârs scuviertis (lis "Tôrs dal Silenzi") par jessi consumade dai uciei rapinôs , i vuès , une volte devetâs blancs cul soreli , vignini mitudis in un poç centrâl. Daspò dal splendôr imperiâl tal Imperi Achemenide, Parc e Sassanide, le concuiste islamiche de Persie tal seecul VII à puartât a une progressive conversion de popolazion. Chei che an mantegnût le fè an scugnût scjampâ viers le India tal secul X, dulà che an fondât le comunitât dai ''Parsi''. Vuê i fidêi zoroastrians son une minoranze di cirche 100.000-200.000 personîs in dut il mont (soredut ze Indie, Iran e te diaspore), ma le sô ereditât filosofiche su le concezion de risurezion, dal judizi finâl e dal Paradîs reste une des plui fuartis de storie de umanitât. == Bibliografie == * Boyce, Mary. ''Zoroastrians: Their Religious Beliefs and Practices''. Routledge, 2001. * Choksy, Jamsheed K. ''Purity and Pollution in Zoroastrianism''. Indiana University Press, 1989. * Kriwaczek, Paul. ''In Search of Zarathustra: Across Iran and Central Asia to Find the World's First Prophet''. Knopf, 2003. * Nigosian, S.A. ''The Zoroastrian Faith: Tradition and Modern Research''. McGill-Queen's University Press, 1993. == Leams esternis == * [https://www.britannica.com/topic/Zoroastrianism Enziclopedie Britannica - Zoroastrianism] * [https://www.metmuseum.org/toah/hd/zoro/hd_zoro.htm Metropolitan Museum of Art - L'art e la religjon zoroastriane te antighe Persie] 8z1f20f6pjm3hszqdm745e01kh2eics Guru Nanak Dev 0 15480 188580 2026-09-19T19:59:08Z Santefoscje73 11500 Gnove pagjine: {{Model:Schede | nom = Guru Nanak | imagjin = Guru Nanak.jpg | didascalie = Ritrat tradizionâl di Guru Nanak, il prin Guru dal Sikhisim | tipologjie = Cjâf spiritual, filosof, poete | nassite = 15 di Avrîl 1469, Nankana Sahib (Punjab, vuê Paquistan) | muart = 22 di Setembar 1539 (70 agns), Kartarpur (Punjab, vuê Pakistan) | cjamps = Sikhisim, Teoligjie, Filosofie, Monoteisim }} '''Guru Nanak''' (in punjabi: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ, ''Gurū Nānak''; Nankana Sahib, 15... 188580 wikitext text/x-wiki {{Model:Schede | nom = Guru Nanak | imagjin = Guru Nanak.jpg | didascalie = Ritrat tradizionâl di Guru Nanak, il prin Guru dal Sikhisim | tipologjie = Cjâf spiritual, filosof, poete | nassite = 15 di Avrîl 1469, Nankana Sahib (Punjab, vuê Paquistan) | muart = 22 di Setembar 1539 (70 agns), Kartarpur (Punjab, vuê Pakistan) | cjamps = Sikhisim, Teoligjie, Filosofie, Monoteisim }} '''Guru Nanak''' (in punjabi: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ, ''Gurū Nānak''; Nankana Sahib, 15 di Avrîl 1469 – Kartarpur, 22 di Setembar 1539) al è stât il fondadôr dal [[Sikhisim]] e il prin dai Dîs Gurus sikhs. Considerât un dai plui grandis mistichs, poetis e riformadôrs spirituâls de [[Indie]], Nanak al à predicjât un messaç egalitari e monoteistis, superant lis divisions religjosis e sociâls de sô epoche e ponint lis basis par une gnove fè universâl basade su le devozion a un unic Diu. Nassût te citât di Rai Bhoi Di Talwandi (vuê Nankana Sahib, in tal moderni Pakistan) in une famee hindu de caste dai Khatri, Nanak al à mostrât fin de piçule etât une profonde inclinazion par le meditazion, le filosofie e lis poesîs. Daspò di ve lavorât come aministradôr di magazins a Sultanpur, tal 1496, a cirche 28 agns, al à vût une esperience spirituâl e mistiche profonde tal flum Kali Bein, dulà che al è sparît par trê zornadis.Aparît une âtre volte, al à pronunziât le sô famose frase che e à sanzionât il so pensêr: "No l è nissun hindu, no lè nissun musulman" (''Na koi hindu, na koi musalman''). Daspò di cheste iluminazion, Nanak al à bandonât il sô lavor par scomençâ un cjamin di peregrinagj e viaç (i famôs "Udasis") che al è durât plui di 20 agns. Acompagnât dal so amîs e musicist musulman Bhai Mardana, Nanak al à viazât par miliars di chilometris te Indie, tal Tibet, tal Sri Lanka, e al è rivât fin tal Medi Orient, visitant la Meche e Baghdad, discurint cun pandits hindus, sufi musulmans e mistichs di ducj i orientaments religjôs. L'insegnament di Guru Nanak je racolte tai 974 innis poetics che son integrâts tal [[Guru Granth Sahib]] (il libri sacri de religjon sikh). Nanak al à refudât cun fuarçe il sisteme des castis, la discriminazion de femine, l'idolatrie e i rituâi esterioris e vuets, inseniant che Diu al è Un (''Ik Onkar''), intemporâl, inefabil e presint in ogni creature. Par Nanak, le vie par la liberazion spirituâl consist in te meditazion costant sul nom di Diu (''Naam Japna''), te condota di vite oneste (''Kirat Karo'') e te condivision dei bens cun i bisognôs (''Vand Chhako''). In tai ultims agns de sô vite, Guru Nanak al si è stabilît a Kartarpur, dulà che al à fondât le prime comunitât sikh e al à istituît le tradizion dal ''Langhar'' (le cuisine comunitarie gratuide par ducj, cence distinzion di caste o fè). Prime de sô muart tal 1539, al à designât il sô dissipul Bhai Lehna come so sucessôr, dant il nom di Guru Angad e garantint le continuitât de vuide spiritual sikh. Le sô figure e je adorade ancje vuê no dome dai sikhs, ma ancje di tancj hindus e musulmans te regjon dal Punjab. == Bibliografie == * Singh, Khushwant. ''Guru Nanak and the Sikh Religion''. Oxford University Press, 1968. * McLeod, W. H. ''Guru Nanak and the Sikh Religion''. Clarendon Press, 1968. * Grewal, J. S. ''Guru Nanak in History''. Panjab University, 1969. * Cole, W. Owen. ''Thinking About Sikhism''. British Library, 2014. == Leams esternis == * [https://www.britannica.com/biography/Guru-Nanak Enziclopedie Britannica - Guru Nanak] * [https://www.sikhs.org/guru1.htm Sikhism.org - Vite e insegnamentis di Guru Nanak] 6jlhb49k2ht30qpfjqiu3n1wh5hbecv 188581 188580 2026-09-19T20:02:40Z Santefoscje73 11500 188581 wikitext text/x-wiki {{Model:Schede | Nom = Guru Nanak | Figure = Guru Nanak.jpg | Didascalie = Ritrat tradizionâl di Guru Nanak, il prin Guru dal Sikhisim | Sottitul = = Cjâf spiritual, filosof, poete | DateNassite = 15 di Avrîl 1469, Nankana Sahib | LucNassite = Nankana Sahib (regjion dal Punjab, vuê Pakistan) | DateMuart = 22 di Setembar 1539 (70 agns) | LucMuart = Kartarpur (Punjab, vuê Pakistan) | Note = Sikhisim, Teoligjie, Filosofie, Monoteisim }} '''Guru Nanak''' (in punjabi: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ, ''Gurū Nānak''; Nankana Sahib, 15 di Avrîl 1469 – Kartarpur, 22 di Setembar 1539) al è stât il fondadôr dal [[Sikhisim]] e il prin dai Dîs Gurus sikhs. Considerât un dai plui grandis mistichs, poetis e riformadôrs spirituâls de [[Indie]], Nanak al à predicjât un messaç egalitari e monoteistis, superant lis divisions religjosis e sociâls de sô epoche e ponint lis basis par une gnove fè universâl basade su le devozion a un unic Diu. Nassût te citât di Rai Bhoi Di Talwandi (vuê Nankana Sahib, in tal moderni Pakistan) in une famee hindu de caste dai Khatri, Nanak al à mostrât fin de piçule etât une profonde inclinazion par le meditazion, le filosofie e lis poesîs. Daspò di ve lavorât come aministradôr di magazins a Sultanpur, tal 1496, a cirche 28 agns, al à vût une esperience spirituâl e mistiche profonde tal flum Kali Bein, dulà che al è sparît par trê zornadis.Aparît une âtre volte, al à pronunziât le sô famose frase che e à sanzionât il so pensêr: "No l è nissun hindu, no lè nissun musulman" (''Na koi hindu, na koi musalman''). Daspò di cheste iluminazion, Nanak al à bandonât il sô lavor par scomençâ un cjamin di peregrinagj e viaç (i famôs "Udasis") che al è durât plui di 20 agns. Acompagnât dal so amîs e musicist musulman Bhai Mardana, Nanak al à viazât par miliars di chilometris te Indie, tal Tibet, tal Sri Lanka, e al è rivât fin tal Medi Orient, visitant la Meche e Baghdad, discurint cun pandits hindus, sufi musulmans e mistichs di ducj i orientaments religjôs. L'insegnament di Guru Nanak je racolte tai 974 innis poetics che son integrâts tal [[Guru Granth Sahib]] (il libri sacri de religjon sikh). Nanak al à refudât cun fuarçe il sisteme des castis, la discriminazion de femine, l'idolatrie e i rituâi esterioris e vuets, inseniant che Diu al è Un (''Ik Onkar''), intemporâl, inefabil e presint in ogni creature. Par Nanak, le vie par la liberazion spirituâl consist in te meditazion costant sul nom di Diu (''Naam Japna''), te condota di vite oneste (''Kirat Karo'') e te condivision dei bens cun i bisognôs (''Vand Chhako''). In tai ultims agns de sô vite, Guru Nanak al si è stabilît a Kartarpur, dulà che al à fondât le prime comunitât sikh e al à istituît le tradizion dal ''Langhar'' (le cuisine comunitarie gratuide par ducj, cence distinzion di caste o fè). Prime de sô muart tal 1539, al à designât il sô dissipul Bhai Lehna come so sucessôr, dant il nom di Guru Angad e garantint le continuitât de vuide spiritual sikh. Le sô figure e je adorade ancje vuê no dome dai sikhs, ma ancje di tancj hindus e musulmans te regjon dal Punjab. == Bibliografie == * Singh, Khushwant. ''Guru Nanak and the Sikh Religion''. Oxford University Press, 1968. * McLeod, W. H. ''Guru Nanak and the Sikh Religion''. Clarendon Press, 1968. * Grewal, J. S. ''Guru Nanak in History''. Panjab University, 1969. * Cole, W. Owen. ''Thinking About Sikhism''. British Library, 2014. == Leams esternis == * [https://www.britannica.com/biography/Guru-Nanak Enziclopedie Britannica - Guru Nanak] * [https://www.sikhs.org/guru1.htm Sikhism.org - Vite e insegnamentis di Guru Nanak] lenr1ipi8bxcum08h3zmg7d0akfqh2o 188582 188581 2026-09-19T20:03:15Z Santefoscje73 11500 188582 wikitext text/x-wiki {{Model:Schede | Nom = Guru Nanak | Figure = Sikh Gurus with Bhai Bala and Bhai Mardana.jpg | Didascalie = Ritrat tradizionâl di Guru Nanak, il prin Guru dal Sikhisim | Sottitul = = Cjâf spiritual, filosof, poete | DateNassite = 15 di Avrîl 1469, Nankana Sahib | LucNassite = Nankana Sahib (regjion dal Punjab, vuê Pakistan) | DateMuart = 22 di Setembar 1539 (70 agns) | LucMuart = Kartarpur (Punjab, vuê Pakistan) | Note = Sikhisim, Teoligjie, Filosofie, Monoteisim }} '''Guru Nanak''' (in punjabi: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ, ''Gurū Nānak''; Nankana Sahib, 15 di Avrîl 1469 – Kartarpur, 22 di Setembar 1539) al è stât il fondadôr dal [[Sikhisim]] e il prin dai Dîs Gurus sikhs. Considerât un dai plui grandis mistichs, poetis e riformadôrs spirituâls de [[Indie]], Nanak al à predicjât un messaç egalitari e monoteistis, superant lis divisions religjosis e sociâls de sô epoche e ponint lis basis par une gnove fè universâl basade su le devozion a un unic Diu. Nassût te citât di Rai Bhoi Di Talwandi (vuê Nankana Sahib, in tal moderni Pakistan) in une famee hindu de caste dai Khatri, Nanak al à mostrât fin de piçule etât une profonde inclinazion par le meditazion, le filosofie e lis poesîs. Daspò di ve lavorât come aministradôr di magazins a Sultanpur, tal 1496, a cirche 28 agns, al à vût une esperience spirituâl e mistiche profonde tal flum Kali Bein, dulà che al è sparît par trê zornadis.Aparît une âtre volte, al à pronunziât le sô famose frase che e à sanzionât il so pensêr: "No l è nissun hindu, no lè nissun musulman" (''Na koi hindu, na koi musalman''). Daspò di cheste iluminazion, Nanak al à bandonât il sô lavor par scomençâ un cjamin di peregrinagj e viaç (i famôs "Udasis") che al è durât plui di 20 agns. Acompagnât dal so amîs e musicist musulman Bhai Mardana, Nanak al à viazât par miliars di chilometris te Indie, tal Tibet, tal Sri Lanka, e al è rivât fin tal Medi Orient, visitant la Meche e Baghdad, discurint cun pandits hindus, sufi musulmans e mistichs di ducj i orientaments religjôs. L'insegnament di Guru Nanak je racolte tai 974 innis poetics che son integrâts tal [[Guru Granth Sahib]] (il libri sacri de religjon sikh). Nanak al à refudât cun fuarçe il sisteme des castis, la discriminazion de femine, l'idolatrie e i rituâi esterioris e vuets, inseniant che Diu al è Un (''Ik Onkar''), intemporâl, inefabil e presint in ogni creature. Par Nanak, le vie par la liberazion spirituâl consist in te meditazion costant sul nom di Diu (''Naam Japna''), te condota di vite oneste (''Kirat Karo'') e te condivision dei bens cun i bisognôs (''Vand Chhako''). In tai ultims agns de sô vite, Guru Nanak al si è stabilît a Kartarpur, dulà che al à fondât le prime comunitât sikh e al à istituît le tradizion dal ''Langhar'' (le cuisine comunitarie gratuide par ducj, cence distinzion di caste o fè). Prime de sô muart tal 1539, al à designât il sô dissipul Bhai Lehna come so sucessôr, dant il nom di Guru Angad e garantint le continuitât de vuide spiritual sikh. Le sô figure e je adorade ancje vuê no dome dai sikhs, ma ancje di tancj hindus e musulmans te regjon dal Punjab. == Bibliografie == * Singh, Khushwant. ''Guru Nanak and the Sikh Religion''. Oxford University Press, 1968. * McLeod, W. H. ''Guru Nanak and the Sikh Religion''. Clarendon Press, 1968. * Grewal, J. S. ''Guru Nanak in History''. Panjab University, 1969. * Cole, W. Owen. ''Thinking About Sikhism''. British Library, 2014. == Leams esternis == * [https://www.britannica.com/biography/Guru-Nanak Enziclopedie Britannica - Guru Nanak] * [https://www.sikhs.org/guru1.htm Sikhism.org - Vite e insegnamentis di Guru Nanak] sztpvzsw8b8z397e62gr7j1sh5tfey8 188583 188582 2026-09-19T20:06:56Z Santefoscje73 11500 188583 wikitext text/x-wiki {{Model:Schede | Nom = Guru Nanak | Figure = Sikh Gurus with Bhai Bala and Bhai Mardana.jpg | Didascalie = Ritrat tradizionâl di Guru Nanak, il prin Guru dal Sikhisim | Sottitul = = Cjâf spiritual, filosof, poete | DateNassite = [[15 di Avrîl]] [[1469]]. | LucNassite = Nankana Sahib (regjion dal [[Punjab]], vuê [[Pakistan]]) | DateMuart = [[22 di Setembar]] [[1539]] (70 agns) | LucMuart = [[Kartarpur]] (Punjab, vuê [[Pakistan]]) | Note = Sikhisim, Teoligjie, Filosofie, Monoteisim }} '''Guru Nanak''' (in punjabi: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ, ''Gurū Nānak''; Nankana Sahib, [[15 di Avrîl]] [[1469]] – Kartarpur, [[22 di Setembar]] [[1539]]) al è stât il fondadôr dal [[Sikhisim]] e il prin dai Dîs Gurus sikhs. Considerât un dai plui grandis mistichs, poetis e riformadôrs spirituâls de [[Indie]], Nanak al à predicjât un messaç egalitari e monoteistis, superant lis divisions religjosis e sociâls de sô epoche e ponint lis basis par une gnove fè universâl basade su le devozion a un unic Diu. Nassût te citât di Rai Bhoi Di Talwandi (vuê Nankana Sahib, in tal moderni Pakistan) in une famee hindu de caste dai Khatri, Nanak al à mostrât fin de piçule etât une profonde inclinazion par le meditazion, le filosofie e lis poesîs. Daspò di ve lavorât come aministradôr di magazins a Sultanpur, tal 1496, a cirche 28 agns, al à vût une esperience spirituâl e mistiche profonde tal flum Kali Bein, dulà che al è sparît par trê zornadis.Aparît une âtre volte, al à pronunziât le sô famose frase che e à sanzionât il so pensêr: "No l è nissun hindu, no lè nissun musulman" (''Na koi hindu, na koi musalman''). Daspò di cheste iluminazion, Nanak al à bandonât il sô lavor par scomençâ un cjamin di peregrinagj e viaç (i famôs "Udasis") che al è durât plui di 20 agns. Acompagnât dal so amîs e musicist musulman Bhai Mardana, Nanak al à viazât par miliars di chilometris te Indie, tal Tibet, tal Sri Lanka, e al è rivât fin tal Medi Orient, visitant la Meche e Baghdad, discurint cun pandits hindus, sufi musulmans e mistichs di ducj i orientaments religjôs. L'insegnament di Guru Nanak je racolte tai 974 innis poetics che son integrâts tal [[Guru Granth Sahib]] (il libri sacri de religjon sikh). Nanak al à refudât cun fuarçe il sisteme des castis, la discriminazion de femine, l'idolatrie e i rituâi esterioris e vuets, inseniant che Diu al è Un (''Ik Onkar''), intemporâl, inefabil e presint in ogni creature. Par Nanak, le vie par la liberazion spirituâl consist in te meditazion costant sul nom di Diu (''Naam Japna''), te condota di vite oneste (''Kirat Karo'') e te condivision dei bens cun i bisognôs (''Vand Chhako''). In tai ultims agns de sô vite, Guru Nanak al si è stabilît a Kartarpur, dulà che al à fondât le prime comunitât sikh e al à istituît le tradizion dal ''Langhar'' (le cuisine comunitarie gratuide par ducj, cence distinzion di caste o fè). Prime de sô muart tal 1539, al à designât il sô dissipul Bhai Lehna come so sucessôr, dant il nom di Guru Angad e garantint le continuitât de vuide spiritual sikh. Le sô figure e je adorade ancje vuê no dome dai sikhs, ma ancje di tancj hindus e musulmans te regjon dal Punjab. == Bibliografie == * Singh, Khushwant. ''Guru Nanak and the Sikh Religion''. Oxford University Press, 1968. * McLeod, W. H. ''Guru Nanak and the Sikh Religion''. Clarendon Press, 1968. * Grewal, J. S. ''Guru Nanak in History''. Panjab University, 1969. * Cole, W. Owen. ''Thinking About Sikhism''. British Library, 2014. == Leams esternis == * [https://www.britannica.com/biography/Guru-Nanak Enziclopedie Britannica - Guru Nanak] * [https://www.sikhs.org/guru1.htm Sikhism.org - Vite e insegnamentis di Guru Nanak] 8wz52l82wlcyaik2befhh7cnedm6f5s Zaratustra 0 15481 188585 2026-09-19T20:25:31Z Santefoscje73 11500 Gnove pagjine: {{Model:Schede | Nom = Zaratustra | Figure= Zarathushtra.jpg | Didascalie = Rafigurazion moderne che rapresente il profete Zaratustra | tipologjie = Profete, filosof, poete | DateNassite = Cirche X-VI secul p.d.C. | Luc Nassite =Iran orientâl o Bactrie | DateMuart = Cirche X-VI secul p.d.C. | LucMuart =Balkh | cjamps = Zoroastrisim, Teoligjie, Filosofie, Monoteisim }} '''Zaratustra''' (in avestic: *Zaratuštra*; in persian modern: زرتشت, ''Zartosht''; cognossût tal mo... 188585 wikitext text/x-wiki {{Model:Schede | Nom = Zaratustra | Figure= Zarathushtra.jpg | Didascalie = Rafigurazion moderne che rapresente il profete Zaratustra | tipologjie = Profete, filosof, poete | DateNassite = Cirche X-VI secul p.d.C. | Luc Nassite =Iran orientâl o Bactrie | DateMuart = Cirche X-VI secul p.d.C. | LucMuart =Balkh | cjamps = Zoroastrisim, Teoligjie, Filosofie, Monoteisim }} '''Zaratustra''' (in avestic: *Zaratuštra*; in persian modern: زرتشت, ''Zartosht''; cognossût tal mont ocidentâl ancje come '''Zoroastri''') al è stât un profete, poete e riformadôr spirituâl de antighe Persie (Iran), fondatôr dal [[Zoroastrisim]]. Personaç clâf te storie des religjons monoteistis, Zaratustra al à trasformât lis antighis crodincis politeistis indo-iranianis intune gnove dotrine basade su le lote etiche jenfri il ben e il mâl e su le devozion a un unic Diu supremi. Le date e il lûc esàt de nassite di Zaratustra ason ogjet di discussions jenfri i storics e i linguiscj: lis ipotesis plui acreditadis metin le sô vite jenfri il X e il VI secul p.d.C. te regjon dal Iran orientâl o inte Bactrie (vuê te Asia centrâl). Nassût tal clan dai Spitama, Zaratustra al jere un predi (''zaotar'') dal cult tradizionâl avestic. A cirche 30 agns, al à vût une schirie di visions divinis dal spirt Ahura Mazda, che lu à clampât come profete par rivelâ le veretât al mont. L'insegnament teologjic di Zaratustra al è contignût tai ''Gathas'', 17 innis poetics sacris componûts te antica lenghe avestiche e conservâts tal [[Avesta]] (il libri sacri dal zoroastrisim). Zaratustra al a predicjât che il mon al è stât creât da ''Ahura Mazdā'' ("Signôr de Sazientât"), unic Diu de lûs e de veretât, opost al spirt de destruzion e de menzogne, Angra Mainyu (Ahriman). Par Zaratustra, l'om al à il libar arbitri e al è clamât a sielzi di ce bande stâ par mieç dal prinzipii etic des "bogns pinsîrs, buinis peraulis, buiniss azions" (''Humata, Hukhta, Hvarshta''). Tal prinçipi, le sô predicje à cjatât une fuarte oposizion dai predis tradizionâls e dai cjâfs politichs de sô regjon. Il pont di svoltaeal èarivât cuant che Zaratustra al è rivât a convertî il re Vishtaspa, un potent sovrân regjonâl che al à puartât le gnove fè a deventâ religjon de cort e al à judât le sô difusion te Europa e Asie centrâl. Le tradizion conte che Zaratustra al sedi muart une vore vecjo , assassinât da un predi pagan mentri al jere intent a preâ dongje un altâr dal fûc sacri. Le figure di Zaratustra à vût une influence immense no dome te civiltât persiane e sui imperis Achemenide e Sassanide, ma ancje su le filosofie greche (soredut Platone) e su le teolgjie dal ebraisim, dal cristianesim e dal [[Islam]] (introducint concets come il Paradîs, l'Infiêr, il Judizi Finâl e i agnui). In tal secul XIX, le sô figure e je stade re-interpretade te culture ocidentâl dal filosof todesc [[Friedrich Nietzsche]] te sô famose opare filosofiche ''Cussì al à fevelât Zaratustra'' (''Also sprach Zarathustra''). == Bibliografie == * Boyce, Mary. ''A History of Zoroastrianism: Volume 1, The Early Period''. E.J. Brill, 1975. * Gnoli, Gherardo. ''Zoroaster's Time: An Integrated View''. Istituto Universitario Orientale, 1980. * Duchesne-Guillemin, Jacques. ''The Hymns of Zarathustra''. John Murray, 1952. * Kriwaczek, Paul. ''In Search of Zarathustra: Across Iran and Central Asia to Find the World's First Prophet''. Knopf, 2003. == Leams esternis == * [https://www.britannica.com/biography/Zarathustra Enciclopedie Britaniche - Zarathustra] * [https://www.iranicaonline.org/articles/zoroaster-i-the-name Iranica Online - Zoroaster: Name and Life] abut4e26tfk1idsw9542gnd16bf1tdh 188586 188585 2026-09-19T20:26:47Z Santefoscje73 11500 188586 wikitext text/x-wiki {{Model:Schede | Nom = Zaratustra | Figure= Zoroaster 1.jpg | Didascalie = Rafigurazion moderne che rapresente il profete Zaratustra | tipologjie = Profete, filosof, poete | DateNassite = Cirche X-VI secul p.d.C. | Luc Nassite =Iran orientâl o Bactrie | DateMuart = Cirche X-VI secul p.d.C. | LucMuart =Balkh | cjamps = Zoroastrisim, Teoligjie, Filosofie, Monoteisim }} '''Zaratustra''' (in avestic: *Zaratuštra*; in persian modern: زرتشت, ''Zartosht''; cognossût tal mont ocidentâl ancje come '''Zoroastri''') al è stât un profete, poete e riformadôr spirituâl de antighe Persie (Iran), fondatôr dal [[Zoroastrisim]]. Personaç clâf te storie des religjons monoteistis, Zaratustra al à trasformât lis antighis crodincis politeistis indo-iranianis intune gnove dotrine basade su le lote etiche jenfri il ben e il mâl e su le devozion a un unic Diu supremi. Le date e il lûc esàt de nassite di Zaratustra ason ogjet di discussions jenfri i storics e i linguiscj: lis ipotesis plui acreditadis metin le sô vite jenfri il X e il VI secul p.d.C. te regjon dal Iran orientâl o inte Bactrie (vuê te Asia centrâl). Nassût tal clan dai Spitama, Zaratustra al jere un predi (''zaotar'') dal cult tradizionâl avestic. A cirche 30 agns, al à vût une schirie di visions divinis dal spirt Ahura Mazda, che lu à clampât come profete par rivelâ le veretât al mont. L'insegnament teologjic di Zaratustra al è contignût tai ''Gathas'', 17 innis poetics sacris componûts te antica lenghe avestiche e conservâts tal [[Avesta]] (il libri sacri dal zoroastrisim). Zaratustra al a predicjât che il mon al è stât creât da ''Ahura Mazdā'' ("Signôr de Sazientât"), unic Diu de lûs e de veretât, opost al spirt de destruzion e de menzogne, Angra Mainyu (Ahriman). Par Zaratustra, l'om al à il libar arbitri e al è clamât a sielzi di ce bande stâ par mieç dal prinzipii etic des "bogns pinsîrs, buinis peraulis, buiniss azions" (''Humata, Hukhta, Hvarshta''). Tal prinçipi, le sô predicje à cjatât une fuarte oposizion dai predis tradizionâls e dai cjâfs politichs de sô regjon. Il pont di svoltaeal èarivât cuant che Zaratustra al è rivât a convertî il re Vishtaspa, un potent sovrân regjonâl che al à puartât le gnove fè a deventâ religjon de cort e al à judât le sô difusion te Europa e Asie centrâl. Le tradizion conte che Zaratustra al sedi muart une vore vecjo , assassinât da un predi pagan mentri al jere intent a preâ dongje un altâr dal fûc sacri. Le figure di Zaratustra à vût une influence immense no dome te civiltât persiane e sui imperis Achemenide e Sassanide, ma ancje su le filosofie greche (soredut Platone) e su le teolgjie dal ebraisim, dal cristianesim e dal [[Islam]] (introducint concets come il Paradîs, l'Infiêr, il Judizi Finâl e i agnui). In tal secul XIX, le sô figure e je stade re-interpretade te culture ocidentâl dal filosof todesc [[Friedrich Nietzsche]] te sô famose opare filosofiche ''Cussì al à fevelât Zaratustra'' (''Also sprach Zarathustra''). == Bibliografie == * Boyce, Mary. ''A History of Zoroastrianism: Volume 1, The Early Period''. E.J. Brill, 1975. * Gnoli, Gherardo. ''Zoroaster's Time: An Integrated View''. Istituto Universitario Orientale, 1980. * Duchesne-Guillemin, Jacques. ''The Hymns of Zarathustra''. John Murray, 1952. * Kriwaczek, Paul. ''In Search of Zarathustra: Across Iran and Central Asia to Find the World's First Prophet''. Knopf, 2003. == Leams esternis == * [https://www.britannica.com/biography/Zarathustra Enciclopedie Britaniche - Zarathustra] * [https://www.iranicaonline.org/articles/zoroaster-i-the-name Iranica Online - Zoroaster: Name and Life] e07ue740qklv6lxo3nk91ynd4lbxazu 188587 188586 2026-09-19T20:27:57Z Santefoscje73 11500 188587 wikitext text/x-wiki {{Model:Schede | Nom = Zaratustra | Figure= Zoroaster 1.jpg | Didascalie = Rafigurazion moderne che rapresente il profete Zaratustra | tipologjie = Profete, filosof, poete | DateNassite = Cirche X-VI secul p.d.C. | Luc Nassite =Iran orientâl o Bactrie | DateMuart = Cirche X-VI secul p.d.C. | LucMuart =Balkh | cjamps = Zoroastrisim, Teoligjie, Filosofie, Monoteisim }} '''Zaratustra''' (in avestic: *Zaratuštra*; in persian modern: زرتشت, ''Zartosht''; cognossût tal mont ocidentâl ancje come '''Zoroastri''') al è stât un profete, poete e riformadôr spirituâl de antighe Persie (Iran), fondatôr dal [[Zoroastrianisim ]]. Personaç clâf te storie des religjons monoteistis, Zaratustra al à trasformât lis antighis crodincis politeistis indo-iranianis intune gnove dotrine basade su le lote etiche jenfri il ben e il mâl e su le devozion a un unic Diu supremi. Le date e il lûc esàt de nassite di Zaratustra ason ogjet di discussions jenfri i storics e i linguiscj: lis ipotesis plui acreditadis metin le sô vite jenfri il X e il VI secul p.d.C. te regjon dal Iran orientâl o inte Bactrie (vuê te Asia centrâl). Nassût tal clan dai Spitama, Zaratustra al jere un predi (''zaotar'') dal cult tradizionâl avestic. A cirche 30 agns, al à vût une schirie di visions divinis dal spirt Ahura Mazda, che lu à clampât come profete par rivelâ le veretât al mont. L'insegnament teologjic di Zaratustra al è contignût tai ''Gathas'', 17 innis poetics sacris componûts te antica lenghe avestiche e conservâts tal [[Avesta]] (il libri sacri dal zoroastrisim). Zaratustra al a predicjât che il mon al è stât creât da ''Ahura Mazdā'' ("Signôr de Sazientât"), unic Diu de lûs e de veretât, opost al spirt de destruzion e de menzogne, Angra Mainyu (Ahriman). Par Zaratustra, l'om al à il libar arbitri e al è clamât a sielzi di ce bande stâ par mieç dal prinzipii etic des "bogns pinsîrs, buinis peraulis, buiniss azions" (''Humata, Hukhta, Hvarshta''). Tal prinçipi, le sô predicje à cjatât une fuarte oposizion dai predis tradizionâls e dai cjâfs politichs de sô regjon. Il pont di svoltaeal èarivât cuant che Zaratustra al è rivât a convertî il re Vishtaspa, un potent sovrân regjonâl che al à puartât le gnove fè a deventâ religjon de cort e al à judât le sô difusion te Europa e Asie centrâl. Le tradizion conte che Zaratustra al sedi muart une vore vecjo , assassinât da un predi pagan mentri al jere intent a preâ dongje un altâr dal fûc sacri. Le figure di Zaratustra à vût une influence immense no dome te civiltât persiane e sui imperis Achemenide e Sassanide, ma ancje su le filosofie greche (soredut Platone) e su le teolgjie dal ebraisim, dal cristianesim e dal [[Islam]] (introducint concets come il Paradîs, l'Infiêr, il Judizi Finâl e i agnui). In tal secul XIX, le sô figure e je stade re-interpretade te culture ocidentâl dal filosof todesc [[Friedrich Nietzsche]] te sô famose opare filosofiche ''Cussì al à fevelât Zaratustra'' (''Also sprach Zarathustra''). == Bibliografie == * Boyce, Mary. ''A History of Zoroastrianism: Volume 1, The Early Period''. E.J. Brill, 1975. * Gnoli, Gherardo. ''Zoroaster's Time: An Integrated View''. Istituto Universitario Orientale, 1980. * Duchesne-Guillemin, Jacques. ''The Hymns of Zarathustra''. John Murray, 1952. * Kriwaczek, Paul. ''In Search of Zarathustra: Across Iran and Central Asia to Find the World's First Prophet''. Knopf, 2003. == Leams esternis == * [https://www.britannica.com/biography/Zarathustra Enciclopedie Britaniche - Zarathustra] * [https://www.iranicaonline.org/articles/zoroaster-i-the-name Iranica Online - Zoroaster: Name and Life] ofpzc9ayggja3tomijnljlugbtnm2zo 188588 188587 2026-09-19T20:30:52Z Santefoscje73 11500 188588 wikitext text/x-wiki {{Model:Schede | Nom = Zaratustra | Figure= Zoroaster 1.jpg | Didascalie = Rafigurazion moderne che rapresente il profete Zaratustra | tipologjie = Profete, filosof, poete | DateNassite = Cirche X-VI secul p.d.C. | Luc Nassite =Iran orientâl o Bactrie | DateMuart = Cirche X-VI secul p.d.C. | LucMuart =Balkh | Oparis= Fondatôr dal [[Zoroastrianisim]] | Note = [[Zoroastrianisim]] , [[Teologjie]], [[Filosofie]] , Monoteisim }} '''Zaratustra''' (in avestic: *Zaratuštra*; in persian modern: زرتشت, ''Zartosht''; cognossût tal mont ocidentâl ancje come '''Zoroastri''') al è stât un profete, poete e riformadôr spirituâl de antighe Persie ([[Iran]]), fondatôr dal [[Zoroastrianisim]]. Personaç clâf te storie des religjons monoteistis, Zaratustra al à trasformât lis antighis crodincis politeistis indo-iranianis intune gnove dotrine basade su le lote etiche jenfri il ben e il mâl e su le devozion a un unic Diu supremi. Le date e il lûc esàt de nassite di Zaratustra ason ogjet di discussions jenfri i storics e i linguiscj: lis ipotesis plui acreditadis metin le sô vite jenfri il X e il VI secul p.d.C. te regjon dal Iran orientâl o inte Bactrie (vuê te Asia centrâl). Nassût tal clan dai Spitama, Zaratustra al jere un predi (''zaotar'') dal cult tradizionâl avestic. A cirche 30 agns, al à vût une schirie di visions divinis dal spirt Ahura Mazda, che lu à clampât come profete par rivelâ le veretât al mont. L'insegnament teologjic di Zaratustra al è contignût tai ''Gathas'', 17 innis poetics sacris componûts te antica lenghe avestiche e conservâts tal [[Avesta]] (il libri sacri dal zoroastrisim). Zaratustra al a predicjât che il mon al è stât creât da ''Ahura Mazdā'' ("Signôr de Sazientât"), unic Diu de lûs e de veretât, opost al spirt de destruzion e de menzogne, Angra Mainyu (Ahriman). Par Zaratustra, l'om al à il libar arbitri e al è clamât a sielzi di ce bande stâ par mieç dal prinzipii etic des "bogns pinsîrs, buinis peraulis, buiniss azions" (''Humata, Hukhta, Hvarshta''). Tal prinçipi, le sô predicje à cjatât une fuarte oposizion dai predis tradizionâls e dai cjâfs politichs de sô regjon. Il pont di svoltaeal èarivât cuant che Zaratustra al è rivât a convertî il re Vishtaspa, un potent sovrân regjonâl che al à puartât le gnove fè a deventâ religjon de cort e al à judât le sô difusion te Europa e Asie centrâl. Le tradizion conte che Zaratustra al sedi muart une vore vecjo , assassinât da un predi pagan mentri al jere intent a preâ dongje un altâr dal fûc sacri. Le figure di Zaratustra à vût une influence immense no dome te civiltât persiane e sui imperis Achemenide e Sassanide, ma ancje su le filosofie greche (soredut Platone) e su le teolgjie dal ebraisim, dal cristianesim e dal [[Islam]] (introducint concets come il Paradîs, l'Infiêr, il Judizi Finâl e i agnui). In tal secul XIX, le sô figure e je stade re-interpretade te culture ocidentâl dal filosof todesc [[Friedrich Nietzsche]] te sô famose opare filosofiche ''Cussì al à fevelât Zaratustra'' (''Also sprach Zarathustra''). == Bibliografie == * Boyce, Mary. ''A History of Zoroastrianism: Volume 1, The Early Period''. E.J. Brill, 1975. * Gnoli, Gherardo. ''Zoroaster's Time: An Integrated View''. Istituto Universitario Orientale, 1980. * Duchesne-Guillemin, Jacques. ''The Hymns of Zarathustra''. John Murray, 1952. * Kriwaczek, Paul. ''In Search of Zarathustra: Across Iran and Central Asia to Find the World's First Prophet''. Knopf, 2003. == Leams esternis == * [https://www.britannica.com/biography/Zarathustra Enciclopedie Britaniche - Zarathustra] * [https://www.iranicaonline.org/articles/zoroaster-i-the-name Iranica Online - Zoroaster: Name and Life] ic9hi77poeejji6xvpj542q27uitmvx