Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 5341 1230239 973867 2026-05-18T18:46:25Z Klaasgroen 50943 /* Polityke partijen */ Sjoch ek tafoege 1230239 wikitext text/x-wiki '''Polityk''' omfettet it ferdigenjen fan yndividuele en kollektive belangen yn de maatskippij, de middels dy't dêrby brûkt wurde en de karren dy't dêrby dien wurde. Dêrby wurdt meast in útsûndering makke foar karren dy't mei geweld ôftwongen wurde. In oare omskriuwing is dat polityk de [[ekonomy]] fan de [[macht]] is. In part fan de polityk wurdt fêstlein yn de fasetten fan de [[steatsfoarm]]. Mar de polityk omfettet ek de ynfloed bûten it regear om en ek yn oare situaasjes as de lagen fan bestjoer. De stúdzje dy't de fasetten fan de polityk bestudearret, is de [[politikology]]. == Loftse en rjochtse polityk == De measte politike analisten en politisy ferdiele de polityk yn [[lofts (polityk)|lofts]] en [[rjochts (polityk)|rjochts]]. De betsjutting fan loftse en rjochtse polityk kin yn elts lân oars útlein wurde, mar ornaris hat rjochtse polityk te krijen mei konservatisme, rjocht en religy, wylst de loftse polityk mear sosjaal is mei bettere sûnenssoarch, stypjen fan earme minsken en lykweardigens. De rjochtse polityk wurd faak keppele oan tradisjoneel, wylst loftse polityk yn it generaal betsjut it besykjen fan nije ideeën. Beskate politisy hawwe besocht ienheid te meitsjen fan de skied tusken lofts en rjochts, lykas [[Manuel Gómez Morín]], [[Charles de Gaulle|De Gaulle]], [[Juan Peron]], and [[Jean-Pierre Chevènement]]. [[Kristlike Demokrasy]] is nijsgjirrich omdat er seit in brêge foarmje te wollen tusken de loftse en rjochtse polityk. Manuel Gómez Morín yn it bysûnder is foar it ûntwikkeljen fan "nasjonale aksje" yn tsjinstelling ta lofts-rjochts polityk. === Politike streamingen === In politike streaming is in idee oer hoe't polityk dien wurde moat, en de minsken dy't it oer sa'n idee iens binne. Politike streamingen binne ûnder oaren: <div style="margin-bottom:1em; padding:0.8em; border:1px solid #069;"> {| width="100%" border="0" cellpadding="3px" cellspacing="2px" |- |valign="top"| * [[Anargisme]] * [[Ekologisme]] * [[Faksisme]] * [[Falangisme (Spanje)|Falangisme]] * [[Feminisme]] * [[Islamisme]] * [[Korporatisme]] |valign="top"| * [[Kommunisme]] * [[Kommunitarisme]] * [[Konservatisme]] * [[Kristendemokrasy]] * [[Leninisme]] * [[Liberalisme]] * [[Libertarisme]] |valign="top"| * [[Maoïsme]] * [[Marksisme]] * [[Nasjonalisme]] * [[Nasjonaal-sosjalisme]] * [[Neoliberalisme]] * [[Nouvelledroite]] * [[Pragmatisme]] |valign="top"| * [[Solidêrisme]] * [[Sosjaaldemokrasy]] * [[Sosjaalliberalisme]] * [[Sosjalisme]] * [[Stalinisme]] * [[Synargisme]] * [[Trotskyisme]] |} </div> == Polityke partijen == Minsken dy't part fan deselde politike streaming binne, organisearje harren faak mei it doel tegearre diel te nimmen oan [[ferkiezings]]. Sa'n organisaasje is in [[politike partij]]. In pear politike partijen dy't foar de Friezen yn it spier binne: * [[deFriezen]] yn de Nederlânske provinsje [[Fryslân]]. * de [[Fryske Nasjonale Partij]] yn de Nederlânske provinsje [[Fryslân]]. * de [[Südschleswigsche Wählerverband]] (SSW) yn it [[Dútslân|Dútske]] ''Kreis'' [[Noard-Fryslân]]. * [[Die Friesen]] yn [[East-Fryslân]], [[Nedersaksen]], [[Dútslân]]. * [[Partij voor het Noorden]] yn de Nederlânske provinsje [[Fryslân]] en [[Grinslân]]. * de [[Jeropeeske Frije Alliânsje]] fertsjinwurdiget de Westlauwerske en [[Noard-Friezen]] yn it [[Jeropeesk Parlemint]]. == Sjoch ek == * [[Polityk yn Fryslân]] * [[Kieskring Fryslân]] * [[Frysk parlemint|Frysk Parlemint]] [[Kategory:Polityk| ]] [[Kategory:Sosjale wittenskip]] q8he1o0pjqz2q0fb9t3xp8s43t6y8ct 0 22234 1230214 872607 2026-05-18T15:23:59Z Drewes 2754 [[]] better 1230214 wikitext text/x-wiki [[Image:Metius.jpg|thumb|Metius (Koll. Museum Martena)]] '''Adriaan Adriaansz. Metius''' ([[Alkmar]], [[9 desimber]] [[1571]] - [[Frjentsjer]], [[6 septimber]] [[1635]]) wie in ferneamd Nederlânsk wis- en stjerrekundige. Adriaan studearre yn Frjentsjer (1589) en [[Leien]] by [[Snellius]]. Hy gie ± 1596 nei [[Tycho Brahe]] op de Uranienborg en dosearre yn [[Jena]] en [[Rostock]]. Yn 1598 waard hy professor oan de [[Universiteit fan Frjentsjer]]. [[René Descartes|Descartes]] folge syn kolleezjes. Hy wie twa kear rektor oan de pleatslike universiteit. Syn útjeften waarden fersoarge troch [[Willem Blaeu]], kaartmakker en útjouwer yn Amsterdam. Der is op de moanne in krater neamd nei him. [[Johannes Vermeer]] skildere op ''de Astronoom'' syn boek oer stjerrekunde. Syn broer [[Jacob Metius]] wie glêzemakker en bewearde yn 1608 de [[teleskoop (optika)|teleskoop]] útfûn te hawwen - hy kaam lykwols letter mei dizze útfining as de Middelburgers [[Johannes Lipperhey]] en [[Sacharias Jansen]]. Syn heit [[Adriaen Anthonisz]] wie wiskundige, festingboukundige, kartograaf en boargemaster fan Alkmaar. Hy ûntwurp de festing Willemstêd en de festingwurken om Harns, Alkmaar, Muiden en Naarden. Hy berekkene in wearde foar [[pi (wiskunde)|π]]. Adriaan Metius makke ek it boekje ''Fortificatie en Stercktebouwinghe'', dêr't er tige sekuer yn útleit hoe't syn heit Adriaan Anthoniszn. ûntwerpen foar fiif- en sânhoekige festingen berekkene en dizze yn it fjild ôfstuts. Dizze berekkeningen hat hy û.o. tapast by it ûntwerp fan de festing [[Boertange]] en de fersterking fan de festingstêd [[Coevorden]], beide yn 1580, yn opdracht fan prins [[Willem fan Oranje]]. == Publikaasje == [[Ofbyld:Metius De genuino usu.jpg|thumb| ]] * ''Manuale arithmeticae & geometrice practicae'', Adriaan Metius, 1633 [http://books.google.be/books?id=4gEOAAAAQAAJ full text] * ''Fortificatie en Stercktebouwinghe'' == Keppeling om utens == * [http://www.metius.nl/Newweb/Vereniging/Frames/frame_Metius_.html Metius.nl] * [http://www.astrolink.de/p012/p01204/p01204090942.htm Astrolink.de] * [http://www.zeiss.de/de/ophtalmic/comp/home.nsf/0/a9cfc80e650c867ec12568b0004d4e3e?OpenDocument Zeiss.de] {{DEFAULTSORT:Metius, Adriaan}} [[Kategory:Nederlânsk astronoom]] [[Kategory:Nederlânsk wiskundige]] [[Kategory:Nederlânsk heechlearaar]] [[Kategory:Nederlânsk ynstrumintmakker]] [[Kategory:Nederlânsk útfiner]] [[Kategory:Nederlânsk publisist]] [[Kategory:Frysk astronoom]] [[Kategory:Frysk wiskundige]] [[Kategory:Frysk heechlearaar]] [[Kategory:Frysk ynstrumintmakker]] [[Kategory:Frysk útfiner]] [[Kategory:Frysk publisist]] [[Kategory:Studint oan de Universiteit fan Frjentsjer]] [[Kategory:Heechlearaar oan de Universiteit fan Frjentsjer]] [[Kategory:Frysk persoan fan Nederlânsk komôf]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Frjentsjer]] [[Kategory:Persoan berne yn 1571]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1635]] mbxpe0419h6g6gzyr4wshulr2lw4scq 1230215 1230214 2026-05-18T15:26:31Z Drewes 2754 red. 1230215 wikitext text/x-wiki [[Image:Metius.jpg|thumb|Metius (Koll. Museum Martena)]] '''Adriaan Adriaansz. Metius''' ([[Alkmar]], [[9 desimber]] [[1571]] - [[Frjentsjer]], [[6 septimber]] [[1635]]) wie in ferneamd Nederlânsk wis- en stjerrekundige. Adriaan studearre yn Frjentsjer (1589) en [[Leien]] by [[Snellius]]. Hy gie om 1596 hinne nei [[Tycho Brahe]] op de Uranienborg en dosearre yn [[Jena]] en [[Rostock]]. Yn 1598 waard er professor oan de [[Universiteit fan Frjentsjer]]. [[René Descartes|Descartes]] folge syn kolleezjes. Hy wie twa kear rektor oan de pleatslike universiteit. Syn útjeften waarden fersoarge troch [[Willem Blaeu]], kaartmakker en útjouwer yn Amsterdam. Der is op de moanne in krater neamd nei him. [[Johannes Vermeer]] skildere op ''de Astronoom'' syn boek oer stjerrekunde. Syn broer [[Jacob Metius]] wie glêzemakker en bewearde yn 1608 dat er de [[teleskoop (optika)|teleskoop]] útfûn hie. Hy kaam lykwols letter mei dizze útfining as de Middelburgers [[Johannes Lipperhey]] en [[Sacharias Jansen]]. Syn heit [[Adriaen Anthonisz]] wie wiskundige, festingboukundige, kartograaf en boargemaster fan Alkmaar. Hy ûntwurp de festing Willemstêd en de festingwurken om Harns, Alkmaar, Muiden en Naarden. Hy berekkene in wearde foar [[pi (wiskunde)|π]]. Adriaan Metius makke ek it boekje ''Fortificatie en Stercktebouwinghe'', dêr't er tige sekuer yn útleit hoe't syn heit Adriaan Anthoniszn. ûntwerpen foar fiif- en sânhoekige festingen berekkene en dizze yn it fjild ôfstuts. Dizze berekkeningen hat hy û.o. tapast by it ûntwerp fan de festing [[Boertange]] en de fersterking fan de festingstêd [[Coevorden]], beide yn 1580, yn opdracht fan prins [[Willem fan Oranje]]. == Publikaasje == [[Ofbyld:Metius De genuino usu.jpg|thumb| ]] * ''Manuale arithmeticae & geometrice practicae'', Adriaan Metius, 1633 [http://books.google.be/books?id=4gEOAAAAQAAJ full text] * ''Fortificatie en Stercktebouwinghe'' == Keppeling om utens == * [http://www.metius.nl/Newweb/Vereniging/Frames/frame_Metius_.html Metius.nl] * [http://www.astrolink.de/p012/p01204/p01204090942.htm Astrolink.de] * [http://www.zeiss.de/de/ophtalmic/comp/home.nsf/0/a9cfc80e650c867ec12568b0004d4e3e?OpenDocument Zeiss.de] {{DEFAULTSORT:Metius, Adriaan}} [[Kategory:Nederlânsk astronoom]] [[Kategory:Nederlânsk wiskundige]] [[Kategory:Nederlânsk heechlearaar]] [[Kategory:Nederlânsk ynstrumintmakker]] [[Kategory:Nederlânsk útfiner]] [[Kategory:Nederlânsk publisist]] [[Kategory:Frysk astronoom]] [[Kategory:Frysk wiskundige]] [[Kategory:Frysk heechlearaar]] [[Kategory:Frysk ynstrumintmakker]] [[Kategory:Frysk útfiner]] [[Kategory:Frysk publisist]] [[Kategory:Studint oan de Universiteit fan Frjentsjer]] [[Kategory:Heechlearaar oan de Universiteit fan Frjentsjer]] [[Kategory:Frysk persoan fan Nederlânsk komôf]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Frjentsjer]] [[Kategory:Persoan berne yn 1571]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1635]] k879e41psymtz88t81evrk7vwppqrq8 0 26714 1230204 896577 2026-05-18T14:16:56Z Drewes 2754 oanfollinkje fan nl: 1230204 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours" border="1" cellpadding="4" style="float:right; margin: 0 0 1em 1em; border-collapse: collapse; font-size: 95%; width: 250px;" ! style="font-size: larger;" colspan="2"|Martin B-10 |- style="text-align: center;" | colspan="2" | [[Ofbyld:Martin-B-10B.jpg|275px]]<br /> |- ! Rol | Bommesmiter |- ! Makker | [[Glenn L. Martin Company]] |- ! Untwerper | [[Peyton M. Magruder]] |- ! Earste flecht | [[16 febrewaris]] [[1932]] |- ! Yn tsjinst | [[novimber]] [[1934]] |- ! Ut tsjinst | [[1949]] (Royal Thai Air Force) |- ! Tal makke | 348 (1933-1940) |- ! Grutste brûkers | United States Army Air Corps, [[Nederlânske Eastyndyske Loftmacht]], Turkske Loftmacht, Sineeske Nasjonalistyske Loftmacht, Argentynske Loftmacht |- ! Farianten | Martin Model 146 |- |} [[Image:Martin B-10B airplane (00910460 136).jpg|thumb|250px|''Martin B-10B'']] [[Ofbyld:Martin YB-10 NMUSAF GVG.jpg|thumb|250px|''Martin YB-10 yn it USAF-Museum'']] De '''Martin B-10''' wie de earste iendekker bommesmiter út de [[Feriene Steaten|FS]] dy't hielendal fan metaal makke wie. It tastel kaam yn tsjinst yn [[1934]]. It wie ek de earste bommesmiter dy't massaal produsearre waard en hy prestearre better as de besteande jachtfleanmasines op dat stuit. De B-10 tsjinne as basis foar de ferzjes '''B-12''', '''B-13''', '''B-14''', '''A-15''' en '''O-45''' . It B-10 ûntwerp hie in tal revolúsjonêre fernijings dy't fabrikant Martin de ''Collier Trophy'' yn [[1932]] besoarge: * in ynwendich bommerûm * draaiende mitrailleurkoepels * ynlûkber lâningsgestel * ''cowlings'' om de silinders, foar in bettere kuolling * folslein fan metaal It waard de standert foar alle lettere bommedragers. De B-10 hat tsjinne by de [[Nederlânske Eastyndyske Loftmacht]] en ek by 7 oare loftmachten njonken dy fan de FS. De ûntwikkeling fan bommewerpers gie sa hurd dat de B-10 oan it begjin fan de [[Twadde Wrâldoarloch]] ferâldere wie. B-10 B-squadrons wiene by de ynvaazje fan Sina en Nederlânsk-Ynje gjin partij foar de [[Mitsubishi Zero]]. == Technyske feiten == {| |'''Martin B-10A''': |----- bgcolor="#DDDDDD" ! ! Feiten |----- bgcolor="#EEEEEE" | Lingte || 13,6 m |----- bgcolor="#EEEEEE" | Spanwiidte || 21,5 m |----- bgcolor="#EEEEEE" | Wjokoerflak || 63 m² |----- bgcolor="#EEEEEE" | Hichte || 4,7 m |----- bgcolor="#EEEEEE" | Oandriuwing | twa Wright R-1820-33 [[stjermotor]]s fan 775 [[HK]] (578 kW) it stik |----- bgcolor="#EEEEEE" | Grutste faasje || 346 km/o |----- bgcolor="#EEEEEE" | Fleanberik || 2.200 km |----- bgcolor="#EEEEEE" | Bemanning || ien piloat, twa skutters |----- bgcolor="#EEEEEE" | Tsjinstplafond || 7.380 m |----- bgcolor="#EEEEEE" | Gewicht leech || 4.391 kg |----- bgcolor="#EEEEEE" | Fleangewicht || 7.440 kg |----- bgcolor="#EEEEEE" | Bewapening || Trije 7,62-mm-Browning-[[MG]]s, 1.030 kg [[Bom (wapen)|bommen]] |----- bgcolor="#EEEEEE" |} == Keppeling om utens == * [http://www.nationalmuseum.af.mil/factsheets/factsheet.asp?id=340 National Museum of the U.S. Air Force, artikel oer de B-10] [[Kategory:Amerikaanske bommesmiter|B-10, Martin]] [[Kategory:Yntroduksje út 1932]] k6ome3vp7yo929p63ld3672t7lcbr9c 0 27949 1230201 1228212 2026-05-18T13:58:12Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Films */ + 1230201 wikitext text/x-wiki {{JiersideBoppe}} {{Kalinders}}{{Kalinderjier}} Dit jier makket ûnderdiel út fan it [[desennium]] fan 'e [[2010-er jierren]]. == Foarfallen == ;jannewaris * [[3 jannewaris|3]]-[[7 jannewaris|7]] - Heech wetter troch in [[stoarm|noardwesterstoarm]] soarget foar in protte [[wetter]]oerlêst yn [[Nederlân]], benammen yn [[Fryslân]] en [[Grinslân]]. *[[6 jannewaris|6]] - De [[Brazylje|Brazyljaanske]] steat [[Alagoas]] fiert it [[homohoulik]] yn. *[[7 jannewaris|7]] - In [[hjitteloftballon]] [[ballonramp fan Carterton|stoart del]] by [[Carterton (Nij-Seelân)|Carterton]], yn [[Nij-Seelân]], wêrby't alle 11 [[minske]]n oan board omkomme. *[[10 jannewaris|10]] - By [[bomoanslach yn it Khyber-agintskip (2012)|in bomoanslach]] yn 'e [[Pakistan|Pakistaanske]] [[provinsje]] [[Khyber-Pachtûnchwa]] komme teminsten 30 [[minske]]n om en reitsje 78 oaren [[ferwûne]]. *[[12 jannewaris|12]] - Yn 'e [[Roemeenje|Roemeenske]] [[haadstêd]] [[Boekarest]] fine [[Roemeenske protesten (2012)|gewelddiedige botsings]] plak tusken [[demonstranten]] en de [[plysje]] by in massale [[demonstraasje (protest)|demonstraasje]] tsjin 'e [[besuniging]]s fan [[presidint]] [[Traian Băsescu]]. *[[13 jannewaris|13]] - Troch de dryste en ûnferantwurdlike aksjes fan [[kaptein (skipfeart)|kaptein]] [[Francesco Schettino]] rint it [[cruiseskip]] de ''[[Costa Concordia]]'' foar de [[kust]] fan [[Isola del Giglio]], yn [[Itaalje]], op in rif en [[kapseizen|kapseist]]. Dêrby komme 32 [[minske]]n om. *[[16 jannewaris|16]] - Yn it noarden fan [[Maly]] brekt [[Tûarek-opstân (2012)|in opstân]] út mank de [[etnysk]]e [[Tûarek (folk)|Tûareks]]. * [[20 jannewaris|20]] - Yn [[Nederlân]] wint de [[Fryslân|Fryske]] artyste [[Iris Kroes]] de [[talintejacht]] ''The Voice of Holland''. *[[23 jannewaris|23]] - De [[Jeropeeske Uny]] stelt in [[hannelsembargo]] yn tsjin [[Iraan]] om dat [[lân]] te twingen en hâld op it [[uraniumferriking|ferrykjen]] fan [[uranium]]. ;febrewaris *[[6 febrewaris|6]] - De [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[keninginne]] [[Elizabeth II fan it Feriene Keninkryk|Elizabeth&nbsp;II]] fiert har [[diamanten jubileum]] (60 jier) as [[monarch]]. * [[8 febrewaris|8]] - [[Foarsitter]] [[Wiebe Wieling]] fan 'e [[Feriening De Fryske Alve Stêden]], fertelt yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] oan 'e mei man en macht opkommen [[media]] dat de [[Alvestêdetocht]] fan 't jier net trochgiet. * [[17 febrewaris|17]] - De [[Nederlân]]ske [[prins]] [[Johan Friso fan Oranje-Nassau fan Amsberg|Johan Friso]] rekket op [[wintersport]] yn [[Eastenryk]] ûnder it [[sky]]en bûten de [[pyste (skyen)|pyste]] bedobbe troch in [[lawine]]. Hy wurdt yn [[ferwûne|kritike tastân]] nei it [[sikehûs]] fan [[Innsbruck]] brocht, dêr't de [[dokter]]s syn [[libben]] rêde. De prins komt lykwols net mear by út syn [[koma]]. *[[19 febrewaris|19]] - [[Iraan]] leit de [[útfier]] fan [[ierdoalje]] nei it [[Feriene Keninkryk]] en [[Frankryk]] stil, yn reäksje op 'e [[ekonomy]]ske sanksjes dy't dy [[lân|lannen]] yn [[jannewaris]] tsjin Iraan ynsteld hawwe. *[[21 febrewaris|21]] - Yn it ramt fan 'e [[Grykske Skuldekrisis]] berikke de [[minister]]s fan Finânsjes fan 'e ûnderskate [[lân|lannen]] fan 'e [[eurosône]] oerienstimming oer in twadde helppakket oan [[Grikelân]], ter wearde fan [[€]]130 miljard. ;maart * [[10 maart|10]] - It earste [[ljip]]aai fan [[Fryslân]] wurdt troch Jan Harmen Oosterman út [[Aldehaske]] fûn by eigen [[doarp]]. *[[11 maart|11]]-[[22 maart|22]] - By [[oanslaggen yn Toulouse en Montauban]], yn it suden fan [[Frankryk]], troch in [[islamisme|islamistyske]] [[terrorist]], komme 8 [[minske]]n om (ynkl. de dieder) en reitsje 5 oaren [[ferwûne]]. *[[22 maart|22]] - By [[steatsgreep yn Maly (2012)|in steatgreep]] yn [[Maly]] wurdt [[presidint]] [[Amadou Toumani Touré]] ôfset troch [[opstân|opstannige]] [[militêr]]en. ;april *[[6 april|6]] - De [[etnysk]]e [[Tûarek (folk)|Tûarek]]-[[Tûarek-opstân (2012)|rebellen]] fan 'e [[Nasjonale Beweging foar de Befrijing fan Azawad|MNLA]] roppe yn noardlik [[Maly]] in eigen [[lân|steat]] út, [[Azawad]]. *[[12 april|12]] - By [[steatsgreep yn Guinee-Bissau (2012)|in steatgreep]] yn [[Guinee-Bissau]] wurde midden yn in [[ferkiezing]]skampanje interim-[[presidint]] [[Raimundo Pereira]] en presidintskandidaat [[Carlos Gomes jr.]] [[arrestaasje|arrestearre]] en [[finzen]] set troch [[opstân|opstannige]] [[militêr]]en. *[[13 april|13]] - De [[Kwangmyŏngsŏng-3]], in [[Noard-Koreä|Noardkoreaanske]] [[spionaazjesatellyt]], ûntploft koart nei de lansearring. De [[Feriene Steaten]] en oare [[Westerske lannen]] beskôgje de lansearring as in oantaasting fan 'e easken dy't de [[Feilichheidsried fan de Feriene Naasjes]] oan Noard-Koreä dien hat. * [[15 april|15]] - It is persiis hûndert jier lyn dat it [[passazjiersskip]] de ''[[RMS Titanic|Titanic]]'' sonk. De dei wurdt oeral op 'e wrâld [[betinking|betocht]]. *[[22 april|22]] - By [[Frânske presidintsferkiezings (2012)|presidintsferkiezings]] yn [[Frankryk]] komt de [[sosjalist]] [[François Hollande]] oan 'e macht. *[[26 april|26]] - De eardere [[Libearia|Liberiaanske]] [[presidint]] [[Charles Taylor]] wurdt troch it [[Ynternasjonaal Strafhof]] yn 11 gefallen skuldich befûn oan [[mandéligens]] oan 'e [[oarlochsmisdie]]den en [[misdieden tsjin 'e minsklikheid]] ûnder de [[Sierraleöanske Boargeroarloch|de boargeroarloch]] yn buorlân [[Sierra Leöane]]. ;maaie *[[3 maaie|3]] - De [[Meksiko|Meksikaanske]] steat [[Quintana Roo]] fiert it [[homohoulik]] yn. *[[12 maaie|12]]-[[12 augustus]] - De [[wrâldtentoanstelling]] [[Expo 2012]] wurdt holden yn [[Yeosu]], yn [[Súd-Koreä]]. *[[22 maaie|22]] - [[Tokyo Skytree]], de heechste frijsteande [[toer (bouwurk)|toer]] fan 'e wrâld, mei in hichte fan 634&nbsp;[[meter|m]], wurdt iepene foar it [[publyk]]. ;juny *[[3 juny|3]] - It [[ferkearsfleantúch]] [[Dana Air-flecht 992]] stoart del yn 'e [[Nigearia|Nigeriaanske]] [[stêd]] [[Lagos]], wêrby't alle 153 ynsittenden en 10 [[minske]]n op 'e grûn omkomme. * [[8 juny|8]] - De [[Fryske Wikipedy]] berikt it oantal fan 25.000 siden. * [[8 juny|8]]-[[1 july]] - It [[EK Fuotbal]] wurdt holden yn [[Poalen]] en de [[Oekraïne]]. *[[15 juny|15]] - [[Denemark]] fiert it [[homohoulik]] yn. * [[16 juny|16]] - Yn [[Fryslân]] wurdt foar de fjirde kear de [[Slachtemaraton]] holden. *[[24 juny|24]] - Yn it [[Nasjonaal Park De Galapagoseilannen]] yn [[Ekwador]] giet [[Lonesome George]], de lêste [[Pinta-eilânske reuzeskylpod]], dea. Dêrmei [[Utstjerren (biology)|stjert]] dy [[ûndersoarte]] fan 'e [[Galapagosreuzeskylpod]] út. *[[30 juny|30]] - By frije en [[demokratysk]]e [[Egyptyske presidintsferkiezings (2012)|ferkiezings]] yn [[Egypte]] wurdt [[Mohammed Morsi]], de kandidaat fan 'e [[islamisme|islamistyske]] [[Moslimbruorskip]], keazen ta [[presidint]]. ;july * [[1 july|1]] - [[Spanje]] wint mei 4-0 de finale fan [[Itaalje]] op it [[EK Fuotbal]] en wurdt dêrmei de nije Jeropeeske kampioen. *[[15 july|15]] - De [[Brazylje|Brazyljaanske]] steat [[Sergipe]] fiert it [[homohoulik]] yn. *[[20 july|20]] - By it [[Bloedbad fan Aurora]] sjit de [[sljochtsinnigens|geastlik steurde]] [[James Holmes (moardner)|James Holmes]] yn in [[bioskoop]] yn [[Aurora (Kolorado)|Aurora]], yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Kolorado]], 12 [[minske]]n dea. Ek [[ferwûne]]t er 58 oaren. Holmes wurdt by de bioskoop troch de [[plysje]] [[arrestaasje|arrestearre]]. * [[27 july|27]]-[[12 augustus]] - De [[Olympyske Simmerspullen 2012|Olympyske Simmerspullen]] wurde holden yn 'e [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[haadstêd]] [[Londen]]. *[[30 july|30]]-[[31 july|31]] - By de [[Yndiaaske blackout (2012)|Yndiaaske blackout]], de meast wiidfiemjende útfal fan [[elektrisiteit]] yn 'e [[skiednis]] fan 'e wrâld, komme yn [[Yndia]] 620 miljoen [[minske]]n yn it tsjuster te sitten. ;augustus *[[5 augustus|5]] - By [[oanslach op de Sikh-timpel yn Oak Creek|in oanslach]] op in [[Sikhisme|Sikh]]-[[timpel]] yn [[Oak Creek (Wiskonsin)|Oak Creek]], yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Wiskonsin]], komme 6 [[minske]]n om en reitsje nochris 4 lju [[ferwûne]]. De dieder, [[Wade Michael Page]], dy't [[selsmoard]] docht, is in [[neo-nazisme|neo-nazy]] dy't út [[rasisme|rasistyske]] motiven hannelet. *[[15 augustus|15]] - De [[Brazylje|Brazyljaanske]] steat [[Espírito Santo (steat)|Espírito Santo]] fiert it [[homohoulik]] yn. * [[26 augustus|26]]-[[31 augustus|31]] - Yn 'e [[Fryslân|Fryske]] [[stêd]] [[Frjentsjer]] wurdt it [[Wrâldkampioenskip keatsen 2012]] holden. * [[29 augustus|29]]-[[9 septimber]] - De [[Paralympyske Simmerspullen 2012|Paralympyske Simmerspullen]] wurde holden yn 'e [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[haadstêd]] [[Londen]]. *[[31 augustus|31]] - [[Armeenje]] ferbrekt de [[diplomasy|diplomatike relaasjes]] mei [[Hongarije]], nei't dat [[lân]] [[Ramil Safarov]] útleveret oan syn heitelân [[Azerbeidzjan]], dêr't er fuort nei oankomst [[graasje]] kriget. (Safarov wie feroardiele foar de [[moard]] op in Armeenske [[soldaat]] yn Hongarije yn [[2004]].) ;septimber *[[4 septimber|4]] - [[Pauline Marois]], dy't krekt ta [[premier]] fan 'e [[Kanada|Kanadeeske]] [[Kanadeeske provinsjes|provinsje]] [[Kebek (provinsje)|Kebek]] keazen is, ûntsnapt ûnder har oerwinnings[[taspraak]] yn it [[poppoadium]] [[Metropolis (poppoadium)|Metropolis]] yn [[Montreal]] oan 'e [[dea]] as in [[Richard Henry Bain]] dêr it fjoer op har iepenet. By [[oanslach yn Montreal (2012)|dy oanslach]] komt ien persoan om en rekket in oaren libbensgefaarlik [[ferwûne]]. *[[10 septimber|10]]-[[4 oktober]] - De swiere [[orkaan]] [[Orkaan Nadine|Nadine]], dy't him yn 'e midden fan 'e [[Atlantyske Oseaan]] foarmet, raast dêr hast in [[moanne (tiid)|moanne]] lang hinne en wer, mar mist op wûnderbaarlike wize alle [[lân|lânmassa's]]. *[[11 septimber|11]]-[[12 septimber|12]] - By [[oanslach op it Amerikaanske konsulaat yn Bengazi|in oanslach]] op it [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[konsulaat (gebou)|konsulaat]] en [[CIA|CIA-kantoar]] yn 'e [[Lybje|Libyske]] [[stêd]] [[Bengazi]] komme 4 Amerikanen om, ûnder wa [[J. Christopher Stevens]], de Amerikaanske [[ambassadeur]] yn Lybje. * [[12 septimber|12]] - By [[Twadde-Keamerferkiezings (2012)|Twadde-Keamerferkiezings]] yn [[Nederlân]] wurdt de [[liberalisme|liberale]] [[VVD]] de grutste [[politike partij]] mei 41 sitten. De [[sosjaal-demokrasy|sosjaal-demokratyske]] [[PvdA]] wurdt twadde, mei 38 sitten. Yn [[Fryslân]] behellet de PvdA de measte stimmen. ;oktober *[[9 oktober|9]] - It [[Pakistan|Pakistaanske]] [[famke|skoalfamke]] [[Malala Yousafzai]], in [[aktiviste]] foar [[frouljusrjochten]], wurdt by in [[moardoanslach]] troch de [[Taliban]] yn 'e [[holle]] sketten. Hja oerlibbet har [[ferwûning]]s, mar moat mei har [[âlden]] yn [[ballingskip]] gean yn it [[Feriene Keninkryk]] om't it yn Pakistan te gefaarlik foar har bliuwt. *[[10 oktober|10]] - Yn [[Karibysk Nederlân]] ([[Bonêre]], [[Saba]] en [[Sint-Eustasius]]) wurdt it [[homohoulik]] ynfierd. *[[15 oktober|15]] - By [[ierdbeving op Bohol (2013)|in ierdbeving]] fan 7,2 op 'e [[skaal fan Richter]] komme op it [[Filipinen|Filipynske]] [[eilân]] [[Bohol (eilân)|Bohol]] mear as 200 [[minske]]n om. *[[16 oktober|16]] - Yn [[Nederlân]] wurde 7 [[skilderij]]en, mei in mienskiplike wearde fan [[$]]25 miljoen, [[keunstrôf út de Kunsthal|stellen]] út 'e [[Kunsthal]] yn [[Rotterdam]]. *[[24 oktober|24]]-[[2 novimber]] - De [[orkaan]] [[Sandy (orkaan)|Sandy]] feroarsaket op [[Jamaika]], [[Hispanjoala]], [[Porto Riko]], [[Kuba]] en de [[Bahama's]] en yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] yn totaal 233 [[dea]]den (wêrfan 159 yn 'e Feriene Steaten). De materiële skea bedraacht mear as [[$]]75 miljard. Benammen de [[Amerikaanske steaten]] [[Nij-Jersey]] en [[New York (steat)|New York]] wurde swier troffen. ;novimber *[[6 novimber|6]] - By [[Amerikaanske presidintsferkiezings (2012)|de presidintsferkiezings]] yn 'e [[Feriene Steaten]] ferslacht de [[Demokratyske Partij (Feriene Steaten)|Demokraat]] [[Barack Obama]] syn [[Republikeinske Partij (Feriene Steaten)|Republikeinske]] tsjinstanner [[Mitt Romney]], en wint dêrmei in twadde termyn as [[presidint]]. *[[14 novimber|14]]-[[21 novimber|21]] - It [[Israel]]yske [[leger (lânmacht)|leger]] fermoardet by [[Operaasje Pillar of Defense|in operaasje]] yn 'e [[Gaza-stripe]] [[Achmed Djabari]], in foaroanman fan 'e militante [[Palestina|Palestynske]] [[Hamas]]beweging. Yn 'e [[wike]] dy't folget op dy [[moard]] komme 140 Palestinen en 5&nbsp;Israeliërs om by in oanboazjende [[geweld]]sspiraal. Uteinlik witte [[Egypte]] en de [[Feriene Steaten]] troch bemiddeling in [[sjitferbod]] te bewurkmasterjen. *[[26 novimber|26]] - De [[Brazylje|Brazyljaanske]] steat [[Bahia (steat)|Bahia]] fiert it [[homohoulik]] yn. *[[29 novimber|29]] - De [[Algemiene Gearkomste fan de Feriene Naasjes]] stimt yn mei [[Moasje 67/19 fan de Algemiene Gearkomste fan de Feriene Naasjes|in foarstel]] om [[Palestina]] de status fan [[waarnimmer by de Algemiene Gearkomste fan de Feriene Naasjes|waarnimmer]] te jaan. Dat liedt ta fûleindige [[krityk]] fan 'e kant fan [[Israel]] en de [[Feriene Steaten]]. ;desimber *[[1 desimber|1]] - It [[Brazylje|Brazyljaanske]] [[Federaal Distrikt (Brazylje)|Federaal Distrikt]] fiert it [[homohoulik]] yn. *[[2 desimber|2]] - De [[tyfoan]] [[Tyfoan Bopha|Bopha]] (yn 'e Filipinen bekend as Pablo) feroarsaket yn 'e [[Filipinen]] teminsten 1.067 [[dea]]den (en 838 fermissings) en rjochtet foar miljoenen [[dollar]]s oan skea oan. *[[6 desimber|6]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steat|steat]] [[Washington (steat)|Washington]] fiert it [[homohoulik]] yn. *[[8 desimber|8]] - De [[Konferinsje oangeande Klimaatferoaring fan de Feriene Naasjes (2012)|Konferinsje oangeande Klimaatferoaring]] yn [[Katar]] beslút dat it [[Kyoto-protokol]] oant [[2020]] fan krêft bliuwt. * [[12 desimber|12]] - Dizze dei is de [[dei]] fan 12-12-12. *[[14 desimber|14]] - By it [[Bloedbad op de Sandy Hook Elementary School]] komme yn it [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] plak [[Newtown (Konettikut)]] 28 [[minske]]n om (ynkl. de dieder) en reitsje 2 oaren [[ferwûne]] as in [[sljochtsinnigens|geastlik steurde]] man op in [[basisskoalle]] it fjoer iepenet op [[learling]]en en [[ûnderwizer]]s. *[[15 desimber|15]] - De [[Brazylje|Brazyljaanske]] steat [[Piauí]] fiert it [[homohoulik]] yn. *[[16 desimber|16]] - Yn in [[autobus|bus]] fan it [[iepenbier ferfier]] yn 'e [[Yndia]]aske [[stêd]] [[Delhi]] fynt de [[groepsferkrêfting yn Delhi (2012)|de groepsferkrêfting]] fan [[Jyoti Singh Pandey]] plak, in 23-jierrige [[fysioterapy]]studinte. Seis [[manlju]], wêrûnder de [[bussjauffeur]], dogge mei oan 'e [[ferkrêfting]] en oan it [[mishanneling|yninoar slaan]] fan Jyoti har ([[manlik]]e) freon Awindra Pratap Pandey. Jyoti wurdt mei in [[metaal|metalen]] steaf ynwindich sa [[tramtearre]] dat se 13 [[dagen]] letter oan har [[ferwûning]]s komt te [[ferstjerren]]. Dizze [[misdriuw|misdie]] bringt yn Yndia in weach fan [[lulkens]] tewei, mei massale [[demonstraasje (protest)|demonstraasjes]] dy't it ûnderwerp fan [[seksuële mishanneling|seksueel geweld]] tsjin [[froulju]] yn it lân einlings op 'e aginda set. *[[29 desimber|29]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steat|steat]] [[Maine]] fiert it [[homohoulik]] yn. == Berne == [[Ofbyld:Princess Estelle Silvia Ewa Mary 2012.jpg|thumb|22 maaie: de dei dat [[Estelle fan Sweden]] doopt waard]] * [[24 jannewaris]] - [[Athena fan Denemarken| Prinsesse Athena fan Denemarken]], it twadde bern fan de Deenske prins [[Joachim fan Denemarken]] en [[Marie Cavallier]] * [[23 febrewaris]] - [[Estelle fan Sweden|Prinsesse Estelle fan Sweden]], it earste bern fan de Sweedske kroanprinsesse [[Victoria fan Sweden]] en prins Daniel == Ferstoarn == [[Ofbyld:Whitney Houston Welcome Heroes 7 cropped.JPEG|thumb|110px|Whitney Houston]] ;jannewaris * [[9 jannewaris|9]] - [[Ger van Norden]], Nederlânsk keunstskilder en grafikus (* [[1927]]) * [[17 jannewaris|17]] - [[Piet Römer]], Nederlânsk akteur (* [[1928]]) * [[24 jannewaris|24]] - [[Alwine de Vos van Steenwijk]], Nederlânsk diplomate (* [[1921]]) * [[19 jannewaris|19]] - [[Rudi van Dantzig]], Nederlânsk balletdûnser en koreograaf (* [[1933]]) * [[20 jannewaris|20]] - [[Etta James]], Amerikaansk sjongster (* [[1938]]) * [[29 jannewaris|29]] - [[Oscar Luigi Scalfaro]], presidint fan [[Itaalje]] (* [[1918]]) * [[30 jannewaris|30]] - [[Doeschka Meijsing]], Nederlânsk skriuwster (* [[1947]]) ;febrewaris * [[1 febrewaris|1]] - [[Wisława Szymborska]], Poalsk dichteresse (* [[1923]]) * [[3 febrewaris|3]] - [[Ben Gazzara]], Amerikaansk akteur (* [[1930]]) * [[7 febrewaris|7]] - [[Eelke Scherjon]], Frysk klompmakker en fierljeptrener (* [[1955]]) * [[3 febrewaris|3]] - [[Hessel van der Wal]], Frysk kabaretier en lietsjeskriuwer (* [[1938]]). * [[11 febrewaris|11]] - [[Whitney Houston]], Amerikaansk sjongster (* [[1963]]) * [[15 febrewaris|15]] - [[Gerrit Ybema]], Nederlânsk politikus (* [[1945]]) * [[16 febrewaris|16]] - [[Anil Ramdas]], Surinaamsk-Nederlânsk sjoernalist, skriuwer en programmamakker (* [[1958]]) * [[18 febrewaris|18]] - [[Roald Aas]], Noarsk reedrider (* [[1928]]) * 18 - [[Gerard van der Weerd]], Frysk dirigint (* [[1930]]) * [[19 febrewaris|19]] - [[Rienk Alberda]], Frysk wedstriidsiler (* [[1941]]) * [[21 febrewaris|21]] - [[Gernot de Vries]], Eastfrysk dûmny en skriuwer (* [[1925]]) * [[26 febrewaris|26]] - [[Durk Beeksma]], Frysk âlvestêderider (* [[1913]]) ;maart * [[6 maart|6]] - [[Jaap Boersma]], Nederlânsk politikus (* [[1929]]) * [[10 maart|10]] - [[Jean Giraud]], Frânsk striptekener (* [[1938]]) * [[17 maart|17]] - [[John Demjanjuk]], Oekraynsk oarlochsmisdiediger (* [[1920]]) * [[17 maart|17]] - [[Paus Shenouda III fan Alexandrië|Shenouda III]], paus fan de [[Koptysk-Otterdokse Tsjerke]] (* [[1923]]) * [[19 maart|19]] - [[Abe Gerlsma]], Frysk keunstskilder en etser (* [[1919]]) * [[20 maart|20]] - [[Herman Broekhuizen]], Nederlânsk dirigint, programmamakker, skriuwer en komponist (* [[1922]]) * [[26 maart|26]] - [[Auke Bijlsma]], Frysk politikus (* [[1946]]) * [[31 maart|31]] - [[Jaap Fijnvandraat]], Nederlânsk evangelist (* [[1925]]) ; april * [[5 april|5]] - [[Ferdinand Alexander Porsche]], Dútsk ûntwerper fan lúkse auto's (* [[1935]]) * [[11 april|11]] - [[Ahmed Ben Bella]], Algerijnsk president (* [[1918]]) * [[13 april|13]] - [[Jaap Maris]], boargemaster fan [[Kollumerlân]] en [[Dantumadiel]] (* [[1924]]) * [[16 april|16]] - [[Ageeth Scherphuis]], Nederlânsk sjoernaliste en programmamakster (* [[1933]]) * [[17 april|17]] - [[Jan de Jong (sjoernalist)|Jan de Jong]], Frysk sjoernalist (* [[1932]]) * [[27 april|27]] - [[Antje Aans-Jelsma]], âldste ynwenner fan [[Fryslân]] (* [[1904]]) * [[29 april|29]] - [[Roland Moreno]], Frânsk wittenskipper (* [[1945]]) ;maaie * [[5 maaie|5]] - [[George Knobel]], Nederlânsk fuotbaltrener (* [[1922]]) * [[7 maaie|7]] - [[Renze de Vries]], Nederlânsk sportbestjoerder (* [[1930]]) * [[12 maaie|12]] - [[Jan Bens]], Nederlânsk fuotbaltrener (* [[1921]]) * [[17 maaie|17]] - [[Donna Summer]], Amerikaansk sjongster (* [[1948]]) * [[25 maaie|25]] - [[Edoardo Mangiarotti]], Italjaansk skermer (* [[1919]]) * [[26 maaie|26]] - [[Fenno Schouwstra]], Frysk publisist, útjouwer en sportredakteur (* [[1924]]) ;juny * [[4 juny|4]] - [[Alexander Curly]], Nederlânsk sjonger en filmmakker (* [[1946]]) * [[11 juny|11]] - [[Symen Kingma]], Frysk sjoernalist (* [[1938]]) * [[18 juny|18]] - [[Lina Haag]], Dútsk fersetsstriidster (* [[1907]]) * [[21 juny|21]] - [[Piter Bergsma]], Frysk dammer (* [[1927]]) * [[28 juny|28]] - [[Piet Ekel]], Nederlânsk akteur (* [[1921]]) * [[27 juny|27]] - [[Jan Geart Siccama]], Nederlânsk kriichskundige (* [[1945]]) * [[29 juny|29]] - [[Jan de Soet]] (86), Nederlânsk bestjoerder, topman fan de [[KLM]] (* [[1925]]) * [[30 juny|30]] - [[Lippe Lap]], Frysk ûndernimmer (* [[1941]]) ;july * [[5 july|5]] - [[Ruud van Hemert]], regisseur en programmamakker (* [[1938]]) * [[5 july|5]] - [[Gerrit Komrij]], Nederlânsk skriuwer (* [[1944]]) * [[11 july|11]] - [[Rutger Kopland]], Nederlânsk dichter en essayist (* [[1934]]) * [[15 july|15]] - [[Louis le Roy]], Nederlânsk byldzjend keunstner en skriuwer (* [[1924]]) * [[19 july|19]] - [[Hendrik Willem ter Haar]], Frysk geriater ''(âlderein-dokter)'' (* [[1922]]) * [[24 july|24]] - [[Alfons Dölle]], Nederlânsk rjochtsgelearde en kollumnist (* [[1947]]) * [[27 july|27]] - [[Geoffrey Hughes]], Ingelsk akteur (* [[1944]]) ;augustus * [[6 augustus|6]] - [[Robert Hughes (kritikus)|Robert Hughes]] Australysk keunstkritikus, skriuwer en dokumintêremakker (* [[1938]]) * [[17 augustus|17]] - [[Willem G. van Maanen]], Nederlânsk skriuwer en sjoernalist (* [[1920]]) * [[18 augustus|18]] - [[Scott McKenzie]], Amerikaansk sjonger (* [[1939]]) * [[24 augustus|24]] - [[Eppe Otter]], Frysk pionier [[Feanhoopfestival]] (* [[1930]]) * [[25 augustus|25]] - [[Neil Armstrong]], Amerikaansk astronaut, earste minsk op 'e moanne (* [[1930]]) * [[25 augustus|25]] - [[Wisse Dekker]], Nederlânsk sakeman, topman fan Philips (* [[1924]]) ;septimber * [[3 septimber|3]] - [[Sun Myung Moon]], Súdkoreaansk sektelieder (* [[1920]]) * 3 - [[Michael Clarke Duncan]], Amerikaansk akteur (* [[1957]]) * [[4 septimber|4]] - [[Jurjen Bos]], Nederlânsk argeolooch (* [[1958]]) * [[9 septimber|9]] - [[Folkert van der Woude]], Frysk natuerkundige (* [[1933]]) * [[12 septimber|12]] - [[Willem Poiesz]], Frysk ûndernimmer, mei-oprjochter Poieszsupermerken (* [[1926]]) * [[16 septimber|16]] - [[Pier Prins]], Frysk ûndernimmer (* [[1920]]) * [[19 septimber|19]] - [[Kitty Janssen]], Nederlânsk aktrise (* [[1930]]) * [[19 septimber|19]] - [[Jakob Vellinga]], Frysk politikus (* [[1920]]) * [[20 septimber|20]] - [[Jakob Vellenga]], Frysk politikus (* [[1920]]) * [[21 septimber|21]] - [[Sjoerd Westra]], Frysk komponist, dirigint, en muzykdosint (* [[1940]]) * [[25 septimber|25]] - [[Andy Williams]], Amerikaansk sjonger (* [[1927]]) * [[29 septimber|29]] - [[Hebe Camargo]], Brazyljaanske presintatrise, aktrise en sjongster (* [[1929]]) ;oktober * [[3 oktober|3]] - [[Rintsje Ritsma (skûtsjesiler)|Rintsje Ritsma]], Frysk skûtsjeskipper en brêgewachter (* [[1908]]) * [[5 oktober|5]] - [[Maeike Sijtsma]], Frysk sjongster (* [[1983]]) * [[15 oktober|15]] - [[Norodom Sihanouk]], kening fan [[Kambodja]] (* [[1922]]) * [[17 oktober|17]] - [[Sylvia Kristel]], Nederlânsk aktrise (* [[1952]]) * [[21 oktober|21]] - [[George McGovern]], Amerikaansk politikus (* [[1922]]) * [[22 oktober|22]] - [[Russell Means]], Amerikaansk aktivist en akteur (* [[1939]]) * [[25 oktober|25]] - [[Joop Stokkermans]], pianist en komponist (* [[1937]]) * [[25 oktober|25]] - [[Klaas Hoekstra]], Frysk oersetter (* [[1938]]) * [[29 oktober|29]] - [[Bernlef (skriuwer)|Bernlef]], Nederlânsk skriuwer en dichter (* [[1937]]) ;novimber * [[6 novimber|6]] - [[Hetty Blok]], Nederlânsk aktrise en kabaretiêre (* [[1920]]) * [[9 novimber|9]] - [[Wil van Kralingen]], Nederlânsk aktrise (* [[1951]]) * [[10 novimber|10]] - [[Nanne Tepper]], Nederlânsk skriuwer (* [[1962]]) * [[19 novimber|19]] - [[Hannie Lips]], Nederlânsk omropster (* [[1924]]) * [[22 novimber|22]] - [[Jan Bons]], Nederlânsk grafysk foarmjouwer keunstner en fersetsman (* [[1918]]) * [[25 novimber|25]] - [[Simeon ten Holt]], Nederlânsk komponist (* [[1923]]) ;desimber * [[3 desimber|3]] - [[Jeroen Willems]], Nederlânsk akteur en sjonger (* [[1962]]) * [[5 desimber|5]] - [[Dave Brubeck]], Amerikaansk jazzpianist en komponist (* [[1920]]) * [[7 desimber|7]] - [[Roelof Kruisinga]], Nederlânsk politikus (* [[1922]]) * [[11 desimber|11]] - [[Ravi Skankar]], Yndiaask sitarfirtuoas (* [[1920]]) * [[12 desimber|12]] - [[Chris Fokma]], Frysk byldhouwer en keramist (* [[1927]]) * [[13 desimber|13]] - [[Otto Ketting]], Nederlânsk komponist (* [[1935]]) * [[19 desimber|19]] - [[Piet de Visser (politikus)|Piet de Visser]], Nederlânsk politikus (* [[1931]]) * [[30 desimber|30]] - [[Arend Langenberg]], Nederlânsk radionijslêzer en voice-over-artyst (* [[1949]]) ;datum ûnbekend * [[maaie|begjin maaie]] - [[Sam Xavier]], Amerikaansk pornoprodusint en -regisseur (* [[1945]]) ==Literatuer== ;romans * [[Lois McMaster Bujold]], ''[[Captain Vorpatril's Alliance]]'' * [[Jim Butcher]], ''[[Cold Days (roman)|Cold Days]]'' * [[Patricia Briggs]], ''[[Fair Game (roman fan Patricia Briggs)|Fair Game]]'' * [[Juliet Marillier]], ''[[Flame of Sevenwaters]]'' * [[Peter F. Hamilton]], ''[[Great North Road (boek)|Great North Road]]'' * [[C.J. Cherryh]], ''[[Intruder (roman fan C.J. Cherryh)|Intruder]]'' * [[N.K. Jemisin]], ''[[The Killing Moon (roman)|The Killing Moon]]'' * N.K. Jemisin, ''[[The Shadowed Sun]]'' * [[Paul Kearney]], ''[[Kings of Morning]]'' * [[Juliet Marillier]], ''[[Shadowfell]]'' * [[Gideon Samson]], ''[[Zwarte Zwaan]]'' <small>(oerset yn it [[Frysk]] as ''Swarte Swan'')</small> ;ferhalebondels * [[Kevin J. Anderson]] (red.), ''[[Blood Lite III: Aftertaste]]'' * [[P.N. Elrod]] (red.), ''[[Hex Appeal]]'' * [[Bruorren Grimm]], ''[[Mearkes fan Grimm]]'' * [[Jonathan Strahan]] (red.), ''[[Under My Hat: Tales from the Cauldron]]'' ;koarte ferhalen * [[Jim Butcher]], ''[[B Is for Bigfoot]]'' * Jim Butcher, ''[[Bigfoot on Campus]]'' * Jim Butcher, ''[[I Was a Teenage Bigfoot]]'' ==Films== {{Kolommen3 |Kolom1= * ''[[American Pie 4: Reunion]]'' * ''[[The Avengers (film út 2012)|The Avengers]]'' * ''[[Battleship (film)|Battleship]]'' * ''[[The Bourne Legacy (film)|The Bourne Legacy]]'' * ''[[Brave (film út 2012)|Brave]]'' * ''[[The Dictator (film út 2012)|The Dictator]] * ''[[Django Unchained]]'' |Kolom2= * ''[[Flight (film út 2012)|Flight]]'' * ''[[Happy and Glorious]]'' * ''[[The Hobbit: An Unexpected Journey]]'' * ''[[Hope Springs (film út 2012)|Hope Springs]]'' * ''[[Jack Reacher (film)|Jack Reacher]]'' * ''[[Life of Pi (film)|Life of Pi]]'' * ''[[Madagascar 3: Europe's Most Wanted]]'' |Kolom3= * ''[[Man on a Ledge]]'' * ''[[Red Dawn (film út 2012)|Red Dawn]]'' * ''[[The Sapphires (film)|The Sapphires]]'' * ''[[Skyfall (film)|Skyfall]]'' * ''[[Snow White and the Huntsman]]'' * ''[[Taken 2]]'' * ''[[Total Recall (film út 2012)|Total Recall]]'' }} ==Tillefyzje== * ''[[Dokter Deen]]'' * ''[[Longmire (tillefyzjesearje)|Longmire]]'' * ''[[Moordvrouw]]'' {{JiersideUnder}} {{Boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat}} }} [[Kategory:2012| ]] [[Kategory:21e iuw]] bf8danbocno2ij8nq3ocxsiuy1b441p 0 29062 1230227 1128648 2026-05-18T15:39:24Z Drewes 2754 plaatsje 1230227 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Plundering van het huis van A.M. van Arssen te Amsterdam 1748 (Pachtersoproer), RP-P-OB-84.026.jpg|thumb|300px|''Het plunderen van het huis van A.M. van Arssen, op de Cingel bij de Huiszittensteeg te Amsterdam, op Dingsdag den 24en Junij A° 1748''.]] [[Ofbyld:Simon Fokke, Afb 010001000470.jpg|thumb|Opskuor op de Dam by it ophingjen fan twa dielnimmers oan it Pachtersoproer, Piet van Dort en Mat van den Nieuwendijk, oan de waach op de Dam, op 28 juny 1748. De skutters iepenje it fjoer op it opkringende kliber folk. ([[Simon Fokke]])]] It '''pachtersoproer''' wie in útbarsting fan ferset yn [[1748]] yn Nederlân. It hie syn oarsprong yn de ekonomyske malêze fan de jierren'40. It wie rjochte tsjin de belestingen op nôt, en de ferpachtingen hjirfan. Dizze belestingen troffen benammen it gewoane folk. De hokjes fan de kommizen ('cherchers') by de mûnen waarden omsmiten. == Yn Fryslân == It ferset begûn yn [[Grins (stêd)|Grins]] op [[17 maart]] en yn maaie yn [[Burgum]] en gie hieltiten fierder. Yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] treden de Flytsters op. De reginten wienen machteleas. It folk ferwachte help fan [[Willem IV fan Oranje-Nassau|Willem IV]]. It ferset boaze oan, ek tsjin oare drukkende lêsten as bygelykjs it [[passaazjejild]] oan de grins. Yn [[Wier]] gie [[Lautastate]] yn flammen op. Kollekteboeken waarden teskoard. Op foargong fan de Flytsters en de [[Harns (stêd)|Harnzers]] kamen 300 folkskommitearden gear, earst yn de Grutte Tsjerke fan Ljouwert, letter op de Doelen (Doelisten). De lieding lei by de mennist Uilke Wytses de Vries. Men stelde 72 'pointen reformatoir' op; Fryske skippers brochten it nijs nei [[Amsterdam]]. It steedhâlderskip waard ek yn de froulike line erflik ferklearre. Willem IV besocht beide partijen te fermoedsoenjen, mar syn 'reglemint reformatoir' brocht net folle ferbettering, it foech fan de steedhâlder waard útwreide. De swiere belestingen en [[kûperij]] bleaune bestean. Dit soe letter it ferset tsjin de steedhâlder fersterkje. De skriuwer [[Thomas Rosenboom]] keas de Fryske ûngeregeldheden om it Pachtersoproer hinne as dekôr foar syn roman ''Gewassen vlees''. ([[Libris Literatuer Priis]] 1995.) ==Amsterdam== Yn [[Amsterdam]] begûn de rebûlje earst goed op moandeimoarn [[24 juny]] op de Botermarkt, no Rembrandtplein. De strjitte waard iepen brutsen en der waard mei stiennen smiten. Dêrnei gie it folk de huzen fan de pachters by del. 39 huzen waarden plondere, alles waard fernield, iepen brutsen en opsûpt. Jild en kostber porslein bedarren yn de greft. Fierders wiene der trije deaden en ek ferwûnen. De rebûlje duorre oant tiisdeijûn. De oare deis waard alle pacht foar in heal jier útsteld. Freed [[28 juny]] soene twa manlju en in frou, de fiskferkeapster, [[Marretje Arents]], ophongen wurde út in raam fan de Waach op de Dam. Dêr kaam in mannichte minsken op ôf. Ynienen waard der sketten út de Kalverstraat wei. Wer foelen der deaden. In protte minsken besochten te flechtsjen en sprongen yn it wetter fan it [[Damrak]]. Braatbard tocht dat der doe twahûndert lju fertrape of fersûpt binne. == Sjoch ek == * [[Fiif speesjen]] {{boarnen|boarnefernijing= * {{EvF|Pachtersoproer}} * Brugmans, H. (1972) ''Geschiedenis van Amsterdam, deel IV. Afgaand getij''. * Fuks, L (1960) ''De Zeven Provinciën in beroering. Hoofdstukken uit een jiddische kroniek 1740-1752'' fan Abraham Chaim Braatbard * ''Het dagboek van J. Bicker Raye'', bewurke troch F.M. Bijerinck & M.G. de Boer, (1935). * Slot, E. (1990) ''Vijf gulden eeuwen. Momenten uit 500 jaar gemeentefinanciën'' }} [[Kategory:Belesting]] [[Kategory:Burgum]] [[Kategory:Skiednis fan Amsterdam]] [[Kategory:Skiednis fan Fryslân]] [[Kategory:Skiednis fan Nederlân]] [[Kategory:Barren yn 1748]] elrczb443pxnnquyt7p3vs3vkc90yp6 0 31172 1230213 1229781 2026-05-18T15:17:43Z Drewes 2754 wurk 1230213 wikitext text/x-wiki {{wurk}} {{Ynfoboks keunstner | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | nasjonaliteit = {{NEDnasj}} | berne = [[25 april]] [[1905]] | berteplak = [[Kollumersweach]] | stoarn = [[14 maaie]] [[1953]] | stjerplak = [[Grins (stêd)|Grins]] | etnisiteit = {{FRLetn}} | regionale identiteit = | wurksum as = etser, skilder, tekener | perioade = | streaming = | medium = | bekendste wurk(en) = | jierren aktyf = | prizen = | webside = https://www.riekeleprins.nl/ <br> [https://research.rkd.nl/nl/detail/https%3A%2F%2Fdata.rkd.nl%2Fartists%2F64885 RKD-profyl] }} '''Riekele Prins''' ([[Kollumersweach]], [[25 april]] [[1905]] - [[Grins (stêd)|Grins]] [[14 maaie]] [[1953]]) wie in autodidaktysk etser fan lânskippen. Hy makke drûge nille-etsen (-gravueres ), eins allinnich lânskipsetsen út Fryslân en Grinslân. In inkele kear steane der ek fûgels op. Yn syn realistyske wurk libbet natoerleafde en ferwûndering. == Libben en wurk == Riekele Prins waard berne yn in Frysk arbeidersgesin, as soan fan Sytze Sjoerds Prins en Jantje van Nimwegen. Heit wurke as seizoensarbeider op in [[Flaaks|flaaksfabryk]] yn [[Bedum (plak)|Bedum]], dêr't de húshâlding him koart nei Riekeles berte fêstige. Nei de legere skoalle gie Prins as masinist yn it flaaksfabryk oan it wurk. Hy learde tekenjen fan syn freon [[Ties Allersma]], dy't yn Amsterdam tekenûnderwiis folge. Mei finansjele stipe fan Allersma's heit krige Prins begjin jierren 1930 les by de skilder [[Jan Derksen Staats]] yn de stêd Grins. Yn 1934 sleat er him mei ûnder oaren Allersma, [[Jan ten Have]], [[Herman van Wissen]] en [[A.R. Wittop Koning]] oan by de troch Derksen Staats oprjochte keunstkring ''De Regenboog''. <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010674152:mpeg21:p002 "Kunstkring De Regenboog"], ''Nieuwsblad van het Noorden'', 10 april 1934.</ref> Prins waard selsstannich keunstner yn Bedum en fan 1945 ôf yn Grins. Hy troude yn 1942 mei Paula Niezen (1898-1983). Yn 1952 krige er de [[Kulturele priis fan de provinsje Grinslân]]. Riekele Prins ferstoar nei in langduorjende sykte yn de âldens fan 49 jier; hy waard beïerdige yn Bedum. Yn Bedum, Hoogkerk en [[Ten Boer]] waarden strjitten nei him ferneamd. Yn 1978 waard ien fan syn etsen brûkt foar de [[kopermoandei]]print. Yn 1981 wie der op de [[Fraeylemaborg]] yn [[Slochteren]] de tentoanstelling ''Riekele Prins, etsten en tekeningen van het Groninger landschap''. <ref> [[Peter Karstkarel]], [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010823167:mpeg21:p004 "Riekele Prins: verfijnde traditie"], ''[[Trouw (krante)|Trouw]]'', 17 oktober 1981; https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011008386:mpeg21:p027 "Riekele Prins in Slochteren"], ''Nieuwsblad van het Noorden'', 17 oktober 1981.</ref> It jier dêrnei ferskynde in biografy dy't troch Prins syn freon Herman van Wissen oanbean waard oan kommissaris fan de keninginne [[Henk Vonhoff]]. <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011008447:mpeg21:p014" Riekele Prins, etser van het Groninqer landschap"], ''Nieuwsblad van het Noorden'', 30 desimber 1981; [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011010413:mpeg21:p013 "Boek voor Vonhoff"], ''Nieuwsblad van het Noorden'', 28 maaie 1982.</ref> == Galery == <gallery heights="200" widths="200"> Ofbyld:Midwinter in Groningerland (1948) van Riekele Prins.jpg|Midwinter in Groningerland (1948) Riekele Prins - Huizen in Brugge, RP-P-1941-69.jpg|Huizen in Brugge Riekele Prins - Gezicht op het wad in Groningen, RP-P-1939-931.jpg|Gezicht op het wad in Groningen Riekele Prins - Kerkje Fransum, RP-P-1944-2936.jpg|Kerkje Fransum Riekele Prins - Verdronken land, RP-P-2010-221-2365.jpg|Verdronken land </gallery> == Literatuer == * [[Lykele Jansma]] (1982) ''Riekele Prins, etser van het Groninger landschap''. {{boarnen|boarnefernijing= * [http://www.riekeleprins.nl/index.php?option=com_content&task=view&id=22&Itemid=31 Oer Riekele Prins] *{{EvF|Adama, Lollius}} {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Prins, Riekele}} [[Kategory:Frysk etser]] [[Kategory:Nederlânsk etser]] [[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn Kollumersweach]] [[Kategory:Persoan berne yn 1905]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1953]] nlisxa56o7zr6zy5dob65udx09pc912 0 32448 1230212 1228516 2026-05-18T14:57:40Z Drewes 2754 1230212 wikitext text/x-wiki '''Reinier Dibbets (de Klerk)''', ek wol: '''Dibbetz''' ([[Batavia]], [[1764]] - op see foar de kust fan [[Nij-Guineä]], [[1808]]), wie in [[dokter]] en [[patriotten|patriot]]. Hy wurdt yn guon boarnen as tige bejeftige omskreaun. == Libben en wurk == Hy promovearre yn 1785 yn de medisinen oan de [[Universiteit fan Frjentsjer]]. Nei de revolúsje fan [[1795]] waard er griffier fan de nije Steaten en meiwurker oan de [[Friesche Courant]]. De evenredige Dibbets moast lykwols útwike nei [[Grins (stêd)|Grins]] en bedarre letter yn [[Den Haach]]. Yn Den Haach begjint er it tydskrift 'Heraclyt en Democlyt' dêr't in protte oer Fryske tastannen fan dy tiid te finen is. Hy korrespondearre mei [[Gerrit Paape]] oer de neffens him te strange strafmjitte foar de foaroanmannen fan it [[Kollumer Oproer]]; suggerearre dat yn Ljouwert 'de geast fan [[Maximilien Robespierre|Robespierre]]' oplibbe <ref>[http://www.dbnl.org/tekst/paap004mijn01_01/paap004mijn01_01_0003.php Biografy Gerrit Paape by de DBNL]</ref>. Yn 1802 kaam er oer [[Brussel]] en [[Parys]] yn [[Kaapkoloanje]] te lâne. Dêr wied er ek praktisearjend dokter en joech er in krante út. Doe't de Britten yn 1806 de Kaapkoloanje yn hannen krigen ferfear er werom nei Batavia. Hy ferdronk lykwols yn 1808 foar de kust fan [[Nij-Guinea]]. <ref> ''Framing tijdens de Bataafse Revolutie''. Kader hoofrolspelers ''Reinier Dibbetz''. Fryslân Historisch Tijdschrift, maart/april 2026 s.9 </ref> {{boarnen|boarnefernijing= {{EvF|Dibbets}} <references/> }} {{DEFAULTSORT:Dibbets, Reinier}} [[Kategory:Frysk dokter]] [[Kategory:Frysk amtner]] [[Kategory:Frysk sjoernalist]] [[Kategory:Nederlânsk dokter]] [[Kategory:Nederlânsk amtner]] [[Kategory:Nederlânsk sjoernalist]] [[Kategory:Patriot]] [[Kategory:Studint oan de Universiteit fan Frjentsjer]] [[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1764]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1808]] 21feoqlcz7020h6qnr857ku6f16lsph 0 44875 1230238 963158 2026-05-18T18:44:53Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Priveelibben */ lyts stikje oanfolling 1230238 wikitext text/x-wiki {{Akteur | ôfbylding = Nynke Heeg.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 200px | echte namme = Nynke Heeg | nasjonaliteit = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]]sk | berne = [[14 maaie]] [[1976]] | berteplak = [[Kûbaard]] ([[Fryslân]]) | stoarn = | stjerplak = | etnisiteit = [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Westerlauwerske Friezen|Frysk]] <br>[[File:Flag of Indonesia.svg|border|20px]] [[Yndoneezje|Yndonezysk]] | regionale identiteit = | jierren aktyf = [[1999]] – no | prizen = | webside = [http://www.nynkeheeg.nl/ www.nynkeheeg.nl] }} '''Nynke Heeg''' ([[Kûbaard]], [[14 maaie]] [[1976]]) is in [[Fryslân|Frysk]] [[aktrise]], [[muzikant]]e en [[toaniel]][[regisseur]]. Se stiet benammen [[op 'e planken]], mar hat ek wurke as [[tillefyzje]]-, [[film]]- en [[stimaktrise]]. Heeg hat jierrenlang ferbûn west oan it Fryske toanielselskip [[Tryater]]. ==Libben en karriêre== ===Jonkheid en oplieding=== Heeg waard yn [[1976]] [[berne]] yn it [[Fryslân|Fryske]] [[doarp]] [[Kûbaard]], yn 'e [[Greidhoeke]], dêr't [[jonkheid| hja opgroeide]] as [[boer]]edochter. Nei de [[basisskoalle]] yn Kûbaard besocht te hawwen, gie se fan [[1990]] oant [[1995]] nei de [[HAFU]] yn [[Boalsert]], oan 'e [[Roomsk-Katolike Skoallemienskip Titus Brandsma]]. Yn 'e [[wykein]]en learde Heeg yn dy snuorje de basis fan it [[aktearjen|aktearfak]] oan 'e [[Jeugdteäterskoalle Miuw]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]. Nei slagge te wêzen foar de HAFU die se earst in [[propedeuse]] [[dosint]] [[toaniel|drama]] yn Ljouwert, en folge se dêrnei in [[oplieding]] oan 'e [[Fontys Hegeskoalle foar de Keunsten]] yn [[Eindhoven]], dêr't se yn [[1999]] ôfstudearre. ===Karriêre=== As [[aktrise]] hie Heeg neitiid yn 't earstoan fral in soad [[gastrol]]len, û.m. by it [[Frysk]]talige [[toanielselskip]] [[Tryater]], dêr't se fan [[2008]] oant [[2012]] in fêst [[kontrakt]] krige. By Tryater fertolke se [[rol]]len yn sa'n tritich [[toanielstik|stikken]], wêrûnder ''Geweld... Nee'', ''Walther P5'' en [[Federico García Lorca]]'s ''[[Yerma]]''. Yn [[2011]] wie se te sjen as Lady Macbeth yn [[Nynke Laverman]] har [[Frysk]]e [[oersetting]] fan it klassike [[toanielstik]] ''[[Macbeth]]'', fan [[William Shakespeare]], en yn [[2012]] hie se de rol fan Helena yn ''[[Omke Wanja]]'', fan [[Anton Tsjechov]]. Fierders hie Heeg yn [[2006]] in [[gastrol]] yn in [[ôflevering]] fan 'e [[Frysk]]talige [[dramasearje]] ''[[Dankert en Dankert]]'', en ek [[regisseur|regisearre]] se in stikmannich [[klucht]]en foar it [[Frysk Kritetoaniel]]. Hja hat in soad ûnderfining yn it jeugdteäter, û.m. mei it stik ''De Astronaute en de Stjer'' ([[2007]]). Fierders is se aktyf as treningsaktrise foar û.m. [[plysje|plysje-oplieding]]s en yn 'e [[sûnenssoarch|soarchsektor]]. Yn [[2017]] spile Heeg yn it stik ''Wat Jo Wolle'', fan Tryater, ûnder rezjy fan [[Tatiana Pratley]]. Yn [[2018]] wie Heeg fierders foar de oandachtige tasjogger werom te kennen as [[figurante]] yn 'e [[histoaryske film|histoaryske]] [[aventoerefilm]] ''[[Redbad (film)|Redbad]]'', oer de [[achtste-iuwske]] Fryske [[kening]] [[Redbad|mei deselde namme]]. Fierders wie se dat jiers te sjen yn in lytse rol yn 'e [[dramasearje]] ''Het Geheime Dagboek van Hendrik Groen'', dy't útstjoerd waard op [[Omrop MAX]], en ek wie se belutsen by de foarstelling ''[[Wereldburgers van de Voorstreek]]'', regissearre troch [[Ira Judkovskaja]] yn it ramt fan it projekt [[Ljouwert/Fryslân Kulturele Haadstêd fan Jeropa 2018]]. Mids [[septimber]] [[2018]] waard bekend dat Heeg in [[haadrol]] krige yn it stik ''Een Tijdelijk Verblijf'', oer skiednis fan 'e [[Molukkers]] yn [[Nederlân]]. Hja wie dêrfoar útkeazen fanwegen har [[Yndoneezje|Yndonezysk]] [[komôf]],<ref name="lc1">{{Fuotnoat|''Hoofdrol Nynke Heeg in stuk over Molukkers'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 13 septimber 2018, s. 35}}</ref> en krige as [[tsjinspiler]] [[Roger Goudsmit]], dy't sels in bytsje Moluksk bloed hat. It [[Nederlânsk]]talige stik waard opfierd yn [[Appingedam]], [[Heechtsjerk]] en [[Boppesmilde]]. Heeg hat ek wurke as [[stimaktrise]], sawol yn it Frysk as yn it [[Nederlânsk]]. Njonken har aktearwurk wie Heeg foarhinne [[toetsenist]]e foar Lemon!, in semy-profesjonele [[band]]. En teffens [[dosint|hat se wol les jûn]] yn [[aktearjen]] en [[Frysk]]. Om taalles jaan te meien, folge se yn [[2015]] in oplieding oan 'e [[NHL]]. ===Priveelibben=== Heeg húsmanne foarhinne yn [[Grins (stêd)|Grins]], mar anno [[2018]] wennet se wer yn [[Fryslân]].<ref name="lc1"/> Har [[hobby]]s binne fierders [[hynsteriden]] en [[motorfyts|motorriden]]. Op [[17 maaie]] [[2026]] kaam Heeg yn it nijs doe't se by in groep fan 28 [[waadrinnen|waadrinners]] en 4 [[gids (berop)|gidsen]] wie dy't deunby [[It Amelân]] troch it [[floed|opkommend tij]] fêst kamen te sitten op in lytse hichte op [[It Waad]]. Se moasten rêden wurde troch de ynset fan in [[helikopter]] fan 'e [[Kustwacht (Nederlân)|Nederlânske Kustwacht]] fanôf [[Fleankamp De Kooy]] by [[De Helder]]. Nynke Heeg waard oer it barren ynterviewd op it [[RTL 4]]-''Nijs'' en yn 'e ''[[Ljouwerter Krante]]''.<ref>{{Aut|Koen, Wietske}}, ''Wadlopers bij Ameland gered: "Ik bin bliid dat ik wer thús bin"'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 18 maaie 2026, s. 1 en 3.</ref><ref>[https://www.rtl.nl/nieuws/binnenland/artikel/5602501/nynke-moest-samen-met-27-anderen-gered-worden-op-wad {{Aut|Honig, Silva}} en {{Aut|Voortman, Matthijs}}, ''Nynke gered tijdens mislukte wadlooptocht: "Als pinguïns probeerden we elkaar warm te houden"'', op ''RTL Nieuws'', 17 maaie 2026.]</ref> ==Keppelings om utens== * {{nl}} [http://www.nynkeheeg.nl/ Offisjele webside fan Nynke Heeg] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- *{{NEfF|1170}} *[http://nynkeheeg.nl/over-3.html In beheinde biografy fan Nynke Heeg op har eigen webside.] * [http://www.academievoordrama.nl/paginas/alumni/alumnipaginas/plaatjes-/2011/Nynke%20Heeg.pdf Ynformaasje oer Heeg har rol yn ''MacBeth''.] }} {{DEFAULTSORT:Heeg, Nynke}} [[Kategory:Frysk toanielakteur]] [[Kategory:Frysk telefyzje-akteur]] [[Kategory:Frysk filmakteur]] [[Kategory:Frysk stimakteur]] [[Kategory:Frysk muzikant]] [[Kategory:Frysk toanielregisseur]] [[Kategory:Frysk persoan fan Yndonezysk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn Kûbaard]] [[Kategory:Persoan berne yn 1976]] l5d74lrwqw00o4zhm5p7pmp1ho0gry5 0 95578 1230254 1195796 2026-05-18T19:55:20Z RomkeHoekstra 10582 + kt 1230254 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks tsjerkegebou | namme = Notre Dame | ôfbylding = Dinant - Collégiale Notre-Dame de Dinant (23).JPG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = {{Flagge BE}} [[Belgje]] | bestjoerlike ienheid 1 = | namme bestjoerlike ienheid 1= | bestjoerlike ienheid 2 = | namme bestjoerlike ienheid 2= | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Ofbyld:Flag of Dinant.svg|border|20px]] [[Dinant]] | adres = | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|50_15_39.77_N_4_54_44.07_E_scale:12500_type:landmark_region:BE|50° 15' N 4° 54' E}} | tsjerkegenoatskip = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]] | bisdom = [[Bisdom Namen|Namen]] | aartsbisdom = | patroanhillige = [[Marije (mem fan Jezus)|Marije]] | status = | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = | sloopjier = | boustyl = [[gotyk]] | hichte = | monumintale status = | monumintnûmer = | webside = | mapname = Belgje | mapwidth = | lat_deg = 50 | lat_min = 15 | lat_sec = 39.77 | lat_dir = N | lon_deg = 4 | lon_min = 54 | lon_sec = 44.07 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} De '''Collegiale Notre Dame''' (Frysk: ''Kollegiale Us-Leaffrouwetsjerke'') is in [[gotyk|goatyske]] tsjerke yn 'e [[Belgje|Belgyske]] stêd [[Dinant]] ([[Walloanje]]). It bouwurk waard fan grize kalkstien boud út 'e omkriten fan Dinant. == Skiednis == [[Ofbyld:91034-CLT-0001-01 (2).jpg|thumb|left|200px|Ynterieur]] De tsjerke waard yn 'e 10e iuw yn [[romaanske arsjitektuer|romaanske]] styl boud, mar ferwoastge yn 1227, doe't in stik oerhingjende rots del kaam. Dêr kamen 36 minsken by om it libben. Allinnich it noardlike romaanske portaal fan dy eardere tsjerke bleau bewarre. De nije tsjerke waard wer opboud yn [[Gotyk|goatyske]] styl. It [[koer (tsjerke)|koer]] en it [[dwersskip]] waarden om 1250 hinne foltôge. De tuorren en de [[Skip (tsjerke)|trijeskippige]] tsjerke folgen yn likernôch 1280. De bou fan 'e middelste klokketoer, bekroand mei in sipelfoarmige opbou en [[Lantearne (boukunde)|lantearne]], kaam yn 1566 ree. Dy klokketoer wie eins bedoeld foar it stedhûs. Tsjin 'e ein fan 'e 16e iuw krige it middenskip en it dwersskip in nij [[ferwulft]]. It koer hat in [[Koeromgong|omgong]], mar gjin [[kapellekrâns]]. Yn 'e 19e iuw en nei in bombardemint yn 1914 wiene der restauraasjes oan 'e tsjerke. It finster yn it dwersskip waard makke troch de glesker Gustave Ladon (1863-1942) en heart ta de grutste glêsramen yn Jeropa. Yn it rút wurde [[Bibel]]ske foarstellings ôfbylde. <gallery> PM 161627 B Dinant.jpg|Sedes Sapientiae (14e iuw) PM 161611 B Dinant.jpg|Preekstoel PM 161632 B Dinant.jpg|[[Anne Trijeresom]] (16e iuw) </gallery> == Keppeling om utens == * {{fr}} [http://www.eglisesouvertes.be/church_detail.asp?churchID=317 De Us-Leaffroutsjerke fan Dinant op 'e side fan ''Iepen tsjerken''] {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [https://nl.wikipedia.org/wiki/Collegiale_kerk_Onze-Lieve-Vrouw_van_Dinant] ---- {{Commonscat|Collégiale Notre-Dame de Dinant|Kollegiale Us-Leaffroutsjerke}} }} [[Kategory:Dinant]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Namen]] [[Kategory:Bouwurk út de 10e iuw]] [[Kategory:Bouwurk sloopt yn 1227]] [[Kategory:Bouwurk út 1280]] r8wqzvu4cflfkh9rdx282hkjawca31t 0 123054 1230217 1211502 2026-05-18T15:28:02Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Films */ + 1230217 wikitext text/x-wiki {{JiersideBoppe}} {{Kalinders}}{{Kalinderjier}} == Foarfallen == ;jannewaris *[[1 jannewaris|1]] - [[Estlân]] fiert it [[homohoulik]] yn. *[[1 jannewaris|1]] - De [[Republyk Artsach]] wurdt formeel opheft, en [[Nagorno-Karabach]] giet op yn [[Azerbeidzjan]]. *[[1 jannewaris|1]] - It westen fan [[Japan]] wurdt troffen troch [[ierdbeving fan Noto (2024)|in swiere ierdbeving]] fan 7,6 op de [[skaal fan Richter]], wêrby't 240 [[minske]]n omkomme en 1.289 oaren [[ferwûne]] reitsje. Begjin [[febrewaris]] binne der noch 15 [[fermist]]en. *[[1 jannewaris|1]] - [[Etioopje]] makket bekend in oerienkomst mei [[Somalilân]] sletten te hawwen oer it brûken fan 'e [[haven]] fan [[Berbera]]. Somalilân is in ''[[de facto]]'' ûnôfhinklik lân yn it noarden fan [[Somaalje]] dat lykwols gjin erkenning fan 'e bûtenwrâld genietet. Etioopje jout oan fan doel te wêzen om as earste lân de ûnôfhinklikheid fan Somalilân te erkennen. *[[1 jannewaris|1]] - De [[auteursrjochten]] fan de earste [[tekenfilm]]s fan [[Mickey Mouse]] ferfalle. ''[[Steamboat Willie]]'', de earste tekenfilm [[lûdsfilm|mei lûd]], heart dêr ek ta. *[[3 jannewaris|3]] - By de fjirde jierlikse [[betinking]] yn 'e [[Iraan]]ske stêd [[Kerman (stêd)|Kerman]] fan 'e [[moard]] troch de [[Feriene Steaten]] op 'e [[Iraan]]ske [[generaal]] [[Kasem Soleimani]] fiert de [[soennisme|soennityske]] [[terrorist]]yske [[organisaasje]] [[Islamityske Steat]] in dûbele [[bomoanslach]] út. Dêrby komme 94 [[minske]]n om en reitsje 284 oaren [[ferwûne]]. *[[8 jannewaris|8]] - Yn [[Ekwador]] ropt [[presidint]] [[Daniel Noboa]] de [[steat fan belis]] út yn it ramt fan [[drugsoarloch yn Ekwador (2023-2024)|oangeande striid]] tsjin 'e [[drugskartel]]s. *[[10 jannewaris|10]] - [[Súd-Afrika]] beskuldiget [[Israel]] yn it ramt fan 'e oangeande [[Gaza-oarloch (2023-2024)|Gaza-oarloch]] fan [[genoside]] op 'e [[Palestina|Palestynske]] [[befolking]] yn 'e [[Gazastripe]] en spant in [[rjochtsaak|proses]] tsjin Israel oan foar it [[Ynternasjonaal Gerjochtshôf]] yn [[De Haach]]. *[[12 jannewaris|12]] - In [[Westerske wrâld|Westerske koälysje]] ûnder lieding fan 'e [[Feriene Steaten]] set útein mei [[Operaasje Prosperity Guardian|it útfieren fan bombardeminten]] op 'e [[Hûty]]-[[rebel]]len yn noardlik [[Jemen]]. De Hûtys falle al langere tiid passearjende ynternasjonale [[keapfardij]]skippen oan yn 'e [[Golf fan Aden]] en de súdlike [[Reade See]] út ûnfrede oer it [[Israel]]yske hâlden en dragen yn 'e [[Gaza-oarloch (2023-2024)|Gaza-oarloch]]. *[[14 jannewaris|14]] - By in troanwikseling yn [[Denemark]] docht [[keninginne]] [[Margrethe II fan Denemark|Margareta II]] [[abdikaasje|ôfstân fan 'e troan]] yn it foardiel fan har [[soan]], [[Frederik X fan Denemark|Freark X]]. *[[15 jannewaris|15]] - Nei in koarte [[Gûatemalteekske presidintsferkiezings (2023)|politike krisis]] wurdt de herfoarmingsgesinde [[opposysje (polityk)|opposysje]]kandidaat [[Bernardo Arévalo]] dochs beneamd ta [[presidint]] fan [[Gûatemala]]. *[[19 jannewaris|19]] - Mei de op ôfstân betsjinne [[Smart Lander for Investigating the Moon|SLIM]]-misje wurdt [[Japan]] it fyfde lân dat in [[romteskip]] op 'e [[moanne (byplaneet fan de Ierde)|moanne]] lânet. *[[26 jannewaris|26]] - It [[Ynternasjonaal Gerjochtshôf]] yn [[De Haach]] sprekt in tuskentiids [[fûnis]] út yn 'e [[rjochtsaak]] dy't [[Súd-Afrika]] tsjin [[Israel]] oanspand hat om 'e Israelyske [[genoside]] op 'e [[Palestina|Palestynske]] [[befolking]] yn 'e [[Gazastripe]]. Israel moat der alles oan dwaan om genoside foar te kommen. [[Hamas]] moat de Israelyske [[gizeling (misdriuw)|gizelders]] fuortendaliks frijlitte. ;febrewaris *[[2 febrewaris|2]] - By [[natoerbrannen yn Sily (2024)|fûleindige boskbrannen]] yn [[Sily]], yn 'e neite fan 'e stêden [[Valparaíso]] en [[Viña del Mar]], komme mear as 120 [[minske]]n om it libben. *[[8 febrewaris|8]] - By [[Pakistaanske parlemintsferkiezings (2024)|parlemintsferkiezings]] yn [[Pakistan]] winne [[politisy]] fan 'e ferbeane [[politike partij|partij]] fan 'e [[finzen]] sittende âld-[[premier]] [[Imran Khan]] de relative mearderheid fan 101 sitten yn it 264 sitten tellende [[parlemint]]. Om't se lykwols meidwaan moasten as ûnôfhinklike kandidaten, ropt [[Nawaz Sharif]] fan 'e [[Pakistan Muslim League (N)|PML (N)]], dy't mei 75 sitten op it twadde plak einiget, de oerwinning út. *[[14 febrewaris|14]] - By de [[Yndonezyske presidintsferkiezings (2024)|presidintsferkiezings]] yn [[Yndoneezje]] wint [[Prabowo Subianto]], in eardere [[generaal]] dy't him yn 'e [[1990-er jierren]] skuldich makke hat oan [[oarlochsmisdie]]en en [[misdieden tsjin 'e minsklikheid]] yn sawol Yndoneezje sels as [[East-Timor]]. *[[16 febrewaris|16]] - [[Grikelân]] fiert it [[homohoulik]] yn. It is it earste [[eastersk-otterdoksy|Eastersk-otterdokse]] lân dat dat docht. *[[16 febrewaris|16]] - Yn in [[finzenis|strafkamp]] yn [[Charp]], yn [[Sibearje]], komt de foaroansteande [[Ruslân|Russyske]] [[opposysje (polityk)|opposysjelieder]] [[Aleksej Navalny]] om it libben. Syn [[famylje (besibskip)|famylje]] en [[Westerske wrâld|Westerske]] [[regear]]ings binne derfan oertsjûge dat er [[fermoarde]] is troch it [[diktatoriale]] [[rezjym (regear)|rezjym]] fan [[Vladimir Pûtin]]. *[[21 febrewaris|21]] - By de bou fan de nije Kanaalbrêge oer it [[Twintekanaal]] yn it [[Nederlân|Nederlânske]] [[Lochem (stêd)|Lochem]] ([[Gelderlân]]), komme twa minsken om it libben as gefolch in ûngelok by it pleatsen fan in part fan de nije brêge. *[[22 febrewaris|22]] - It [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Intuitive Machines]] wit as earste [[kommersje]]le [[bedriuw]] in fiertúch op 'e [[moanne (byplaneet fan de Ierde)|moanne]] te lânjen. * [[26 febrewaris|26]] - Yn [[Berlyn]] wurd [[Rote Armee Fraktion|RAF]]-[[terrorist]]e [[Daniela Klette]] oppakt, nei't se trittich jier op de flecht west hie foar de plysje.<ref>[https://www.zdf.de/nachrichten/politik/deutschland/raf-terroristin-daniela-klette-festnahme-100.html {{de}} ZDF.de, 27-2-2024, RAF-Terroristin Klette in Berlin gefasst]</ref><ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6303103/lid-van-duitse-terroristische-groep-raf-na-dertig-jaar-opgepakt-in-berlijn.html {{nl}} nu.nl, 27-2-2024, Lid van Duitse terroristische groep RAF na dertig jaar opgepakt in Berlijn]</ref> *[[29 febrewaris|29]] - Der binne no ûnder de [[boarger]]befolking fan 'e [[Gazastripe]] 30.000 [[dea]]den fallen troch it [[Israel]]yske optreden yn 'e oangeande [[Gaza-oarloch (2023-2024)|Gaza-oarloch]]. ;maart *[[7 maart|7]] - [[Sweden]] wurdt as 32e [[lân]] lid fan 'e [[NATO]]. *[[11 maart|11]] - Wylst der yn [[Haïty]] in [[Haïtiaanske krisis (sûnt 2018)|krisis hearsket]] dy't it lân ûnderdompele hat yn [[anargy]], wêrby't [[wapen]]e [[binde]]s de tsjinst útmeitsje, makket [[premier]] en [[presidint]] [[Ariel Henry]] syn oansteande ôftreden bekend. *[[15 maart|15]]-[[17 maart|17]] - By [[Russyske presidintsferkiezings|presidintsferkiezings]] yn [[Ruslân]] dy't noch frij, noch earlik binne, wurdt [[diktator]] [[Vladimir Pûtin]] foar in fyfde termyn "keazen". *[[22 maart|22]] - Fjouwer leden fan 'e [[islamisme|islamistyske]] [[terrorist]]yske [[organisaasje]] [[Islamityske Steat|IS]] kringe yn it [[Ruslân|Russyske]] [[Krasnogorsk]], in [[foarstêd]] fan [[Moskou]], it [[konsertgebou]] de [[Crocus City Hall]] binnen, dêr't se [[oanslach yn de Crocus City Hall|it fjoer iepenje]] op 'e konsertgongers. Der komme teminsten 144 [[minske]]n om en teminsten 551 oaren reitsje [[ferwûne]]. In fjouwertal manlju út [[Tadzjikistan]], wêrfan't de Russyske autoriteiten sizze dat it de dieders binne, wurdt letter by [[Brjansk]] [[arrestearre]] en mei sichtbere ferwûnings foar de [[rjochter]] brocht. [[Presidint]] [[Vladimir Pûtin]] hâldt tsjin alle bewizen en logika yn fol dat de [[Oekraïne]] op 'e iene of oare manear by de [[oanslach (misdriuw)|oanslach]] belutsen is. *[[25 maart|25]] - De [[Feilichheidsrie fan 'e Feriene Naasjes]] nimt in [[resolúsje]] oan wêryn't oproppen wurdt om fuortendaliks in [[sjitferbod]] yn te stellen yn 'e [[Gaza-oarloch (2023-2024)|Gaza-oarloch]]. Der binne ûnderwilens al mear as 30.000 [[Palestina|Palestynske]] [[boarger]]s omkommen by de oanhâldende [[Israel]]yske [[bombardemint]]en. *[[26 maart|26]] - Yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] stêd [[Baltimore]] stoart de wichtige [[Francis Scott Keybrêge]] yn nei't der in grut [[containerskip]] tsjinoan fearn is. Seis minsken dy't op dat stuit op 'e [[brêge]] mei ûnderhâld dwaande binne, komme dêrby om. De [[haven]] fan Baltimore wurdt troch de resultearjende ravaazje folslein isolearre, sadat der gjin [[skip]] mear yn of út kin. *[[26 maart|26]] - Yn 'e nacht fan 25 op 26 maart witte yn [[AquaZoo Friesland|AquaZoo]] te [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] alve [[Waskbear|waskbearen]] te ûntsnappen út harren ferbliuw yn 'e [[bistetún]].<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/16386990/opspoaring-fersocht-alve-waskbearen-untsnapt-ut-aquazoo Omrop Fryslân, 26-3-2023, Opspoaring fersocht: alve waskbearen ûntsnapt út AquaZoo]</ref> ;april *[[1 april|1]] - [[Israel]] fiert in [[bombardemint]] út op 'e [[Iraan]]ske [[ambassade]] yn 'e [[Syrje|Syryske]] [[haadstêd]] [[Damaskus]], wêrby't 16&nbsp;minsken omkomme. Oanfallen op [[diplomasy|diplomatike]] fertsjintwurdigings binne [[misdie]]den ûnder it [[ynternasjonaal rjocht]], mar de [[Feriene Steaten]] blokkearje yn 'e [[Feilichheidsried]] fan 'e [[Feriene Naasjes]] in [[resolúsje]] ta feroardieling fan Israel. *[[3 april|3]] - It easten fan [[Taiwan]] wurdt troffen troch [[ierdbeving Taiwan april 2024|in swiere ierdbeving]] fan 7,2 op de [[skaal fan Richter]]. *[[5 april|5]] - Yn 'e [[Ekwador]]aanske [[haadstêd]] [[Quito]] falt de [[plysje]] de [[ambassade]] fan [[Meksiko]] binnen om 'e eardere Ekwadoraanske [[fise-presidint]] [[Jorge Glas]] te [[arrestearjen]]. Glas, dy't foar [[korrupsje]] feroardiele is ta 6 jier [[finzenisstraf]], hie [[polityk asyl]] frege oan en krigen fan Meksiko. De Ekwadoraanske skeining fan it [[Ferdrach fan Wenen oangeande Diplomatyk Ferkear]] bringt Meksiko en [[Nikaragûa]] derta om 'e [[diplomatike]] bannen mei Ekwador te ferbrekken. *[[9 april|9]] - Yn Itaalje fynt ûnder wetter in eksploazje plak yn in [[wetterkrêftsintrale]] yn it [[opslachmar]] fan [[Suviana]] tusken [[Florâns]] en [[Bologna]]. Ferskate [[wurknimmer]]s komme om it libben. *[[13 april|13]] - [[Iraan]] fiert mei [[raket]]ten en [[drone]]s in oanfal op [[Israel]] út ta ferjilding fan it Israelyske [[bombardemint]] fan 'e Iraanske [[ambassade]] yn 'e [[Syrje|Syryske]] [[haadstêd]] [[Damaskus]] earder dizze moanne. Mei't Iraan de aksje 72 oeren yn 't foar oankundige hat, slagget it Israel, de [[Feriene Steaten]] en [[Jordaanje]] om frijwol alle raketten en drones del te sjitten foar't se har doelwyt reitsje kinne. *[[16 april|16]] - Yn [[Kopenhagen]], de [[haadstêd]] fan [[Denemark]], rekket it [[histoarysk]]e [[Børsen|Beursgebou]] slim skansearre troch in [[brân]]. *[[16 april|16]] - Swiere [[rein (delslach)|rein]] yn 'e krite fan 'e [[Perzyske Golf]] liedt ta de dea fan teminsten 32 minsken en ta [[oerstreaming]]s yn 'e [[Feriene Arabyske Emiraten]] dy't de [[lofthaven]] fan [[Dûbai]] splis sette. *[[26 april|26]] - Yn [[Frjentsjer]] rekket de gevel fan it [[Keatsmuseum]] slim skansearre as gefolch fan in [[plofkreak]]. *[[27 april|27]] - [[Nepal]] fiert it [[homohoulik]] yn. ;maaie *[[9 maaie|9]] - [[Rapper]] [[Joost Klein]] docht yn it [[Sweden|Sweedske]] [[Malmö]] mei oan de heale finale fan it [[Eurofyzjesjongfestival]]. *[[11 maaie|11]] - De finale fan it [[Eurofyzjesjongfestival]] wurdt holden yn [[Malmö]]. De [[Switserlân|Switserske]] ynstjoering [[Nemo (sjonger)|Nemo]] wint mei it [[liet]] ''the Code''. De [[Nederlân]]ske ynstjoering Joost Klein docht net mei om't er troch de [[European Broadcasting Union|EBU]] [[diskwalifikaasje|diskwalifisearre]] is yn ferbân mei in ynsidint fan "oer de grins geand hâlden en dragen". Letter docht bliken dat er in opkringerige [[fotografe]] in triuw jûn hat. *[[10 maaie|10]] - [[SC Cambuur Ljouwert|SC Cambuur]] spilet tsjin [[Helmond Sport]] de lêste kompetysjewedstriid yn it [[Cambuurstadion]]. *[[15 maaie|15]] - By in [[moardoanslach|oanslach]] yn [[Handlová]] wurdt de [[Slowakije|Slowaakse]] [[premier]] [[Robert Fico]] delsketten. *[[19 maaie|19]] - By in [[helikopter]] ûngelok yn de buert fan [[Varzakan]], yn noardwestlik [[Iraan]], komme de Iraanske [[presidint]] [[Ebrahim Raïsi]] en [[minister]] fan Bûtenlânske Saken [[Hossein Amir-Abdollahian]] om it libben. *[[19 maaie|19]] - In [[mislearre steatsgreep yn de Demokratyske Republyk Kongo (2024)|besykjen ta steatsgreep]] yn 'e [[Demokratyske Republyk Kongo]], û.l.f. [[Christian Malanga]], mislearret. *[[20 maaie|20]] - It noardeasten fan [[Fryslân]] wurd troffen troch in [[wolkbrek]], benammen it doarp [[Bûtenpost]] is de skea grut.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/16529763/gebouwen-untromme-troch-wetteroerlest-yn-omjouwing-fan-butenpost Omrop Fryslân, 20-5-2021, Gebouwen ûntromme troch wetteroerlêst yn omjouwing fan Bûtenpost]</ref> *[[20 maaie|20]] - De haadoanklager fan it [[Ynternasjonaal Strafhof]] (ICC) yn [[De Haach]] docht in oanfraach foar de útfurdiging fan [[arrestaasjebefel]]len tsjin trije [[Hamas]]-lieders, de [[Israel]]yske [[premier]] [[Benjamin Netanyahu]] en de Israelyske [[minister]] fan Definsje [[Yoav Gallant]] foar [[oarlochsmisdie]]den en [[misdieden tsjin 'e minsklikheid]]. *[[24 maaie|24]] - It [[Ynternasjonaal Gerjochtshôf]] yn [[De Haach]] furdiget in [[fûnis]] út dat [[Israel]] mei direkte yngong ophâlde moat mei syn [[militêr]] [[offinsyf]] by [[Rafah]], yn it suden fan 'e [[Gazastripe]]. Israel kiest derfoar om dy útspraak te negearjen. *[[24 maaie|24]] - By in grutte [[ierdferskowing]] yn it [[Sintraal Heechlân (Nij-Guineä)|Sintraal Heechlân]] fan [[Papoea Nij-Guineä]] komme mear as 2.000 minsken om. *[[26 maaie|26]] - Op [[It Amelân]] stoart in [[sportfleantúch]]je koart nei it omheech gean fan [[Amelân Fleanfjild Ballum|Fleanfjild Ballum]] del yn de dunen, ien persoan rekket ferwûne.<ref>[https://www.waldnet.nl/wn/nieuws/78214/Gewonde_bij_ongeluk_met_sportvliegtuig_op_Ameland.html {{nl}} Waldnet, 26-5-2024, Gewonde bij ongeluk met sportvliegtuig op Ameland]</ref> *[[28 maaie|28]] - [[Amtner|Topamtner]] [[Dick Schoof]] wurdt troch de formearjende [[politike partij|partijen]] ([[PVV]], [[VVD]], [[NSC]] en [[BBB]]) foarútskood as de nije [[premier]] fan [[Nederlân]]. *[[29 maaie|29]] - By [[Súdafrikaanske parlemintsferkiezings (2024)|parlemintsferkiezings]] yn [[Súd-Afrika]] ferliest it [[Afrikaansk Nasjonaal Kongres]] (ANC) foar it earst sûnt de [[Ofskaffing fan de apartheid|ôfskaffing]] fan 'e [[apartheid]] yn [[1993]] de absolute mearderheid yn it [[parlemint]]. Dat betsjut dat der in [[koälysjeregear]] foarme wurde moat. *[[30 maaie|30]] - Yn it [[swijjildproses tsjin Donald Trump|swijjildproses]] tsjin [[Donald Trump]] (oer [[stikferfalsking]] yn ferbân mei it beteljen fan [[swijjild]] oan [[pornostjer]] [[Stormy Daniels]] om syn [[oerhoer]] mei har stil te hâlden foar de [[Amerikaanske presidintsferkiezings fan 2016]]) wurdt de eardere [[Amerikaanske presidint]] op alle 34 punten skuldich befûn. It is de earste kear yn 'e [[Amerikaanske skiednis]] dat in âld-presidint in feroardiele [[krimineel]] wurdt. ;juny *[[1 juny|1]] - By [[Yndiaaske parlemintferkiezings (2024)|parlemintsferkiezings]] yn [[Yndia]] ferliest de [[hindoe]]-[[fûnemintalisme|fûnemintalistyske]] [[BJP]] ûnferwachts syn absolute mearderheid yn 'e [[Lok Sabha]], it [[legerhûs]] fan it [[parlemint fan Yndia]]. BJP-lieder [[Narendra Modi]] kin fierder as [[premier]], mar is fan no ôf oan ôfhinklik fan 'e stipe fan in stikmannich lytsere regionale [[politike partij]]en. *[[2 juny|2]] - By [[Meksikaanske presidintsferkiezings (2024)|presidintsferkiezings]] yn [[Meksiko]] komt [[Claudia Sheinbaum]], de eardere [[boargemaster]] fan [[Meksiko-Stêd]], as winneresse út 'e bus. It is foar de earste kear dat Meksiko in froulike presidint kriget. (Dat hie trouwens net oars west as Sheinbaum ferlern hie, want de wichtichste presidintskandidaat fan 'e [[opposysje (polityk)|opposysje]], [[Xóchitl Gálvez]], wie ek in frou.) *[[6 juny|6]]-[[9 juny|9]] - By [[ferkiezings foar it Jeropeeske Parlemint (2024)|de ferkiezings]] foar it [[Jeropeesk Parlemint]] winne de [[ekstreem-rjochts]]e [[politike partij]]en gâns oan yn grutte, mar de [[kristen-demokraten]], [[sosjaal-demokraten]] en [[liberalen]] behâlde mei-inoar in romme mearderheid. *[[10 juny|10]] By in [[fleantúch]]ûngelok yn it [[Wâldreservaat Chikangawa]], yn noarden fan [[Malawy]], kommme de [[fise-presidint]] fan it lân, [[Saulos Chilima]], en acht oaren om it libben. *[[14 juny|14]]-[[14 july]] - It [[Europeesk kampioenskip fuotbal 2024]] wurdt holden yn [[Dútslân]]. Yn 'e finale wurdt [[Ingelân]] ferslein troch [[Spanje]]. *[[15 juny|15]] - Yn [[Fryslân]] wurdt de 6e edysje fan de [[Slachtemaraton]] holden. *[[17 juny|17]]-[[9 july]] - Gjin treinferkear fan en nei [[stasjon Ljouwert]] fanwegen wiidweidige wurksemheden oan de spoaren op it opstelterrein.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/16596492/tink-derom-trije-wiken-lang-gjin-treinen-yn-ljouwert Omrop Fryslân, 17-6-2024, Tink derom: trije wiken lang gjin treinen yn Ljouwert]</ref> *[[23 juny|23]] - By de [[hadj]] nei [[Mekka]] komme yn [[Saûdy-Araabje]] mear as 1.300 [[islam]]ityske [[pylger]]s om troch de ekstreme [[hjitteweach|hjittens]] fan omtrint 50&nbsp;[[°C]]. *[[23 juny|23]] - By [[oanslaggen yn Dagestan (2024)|twa koördinearre oanslaggen]] yn 'e [[stêd]]en [[Machatsjkala]] en [[Derbent]], yn 'e [[Ruslân|Russyske]] [[autonoom gebiet|dielrepublyk]] [[Dagestan]], bringe [[islamisme|islamistyske]] [[terrorist]]en 28 minsken om hals. *[[24 juny|24]] - [[Julian Assange]], de oprjochter fan 'e [[klokkelieder (oanbringer fan ûngerjochtichheden)|klokkeliederswebside]] [[WikiLeaks]], komt nei fiif jier frij út [[foararrest]] yn it [[Feriene Keninkryk]] nei't er mei it [[Iepenbier Ministearje]] fan 'e [[Feriene Steaten]], dat him [[útlevering|útlevere]] hawwe woe, ta in [[skikking (strafrjocht)|skikking]] kommen is. *[[26 juny|26]] - Yn [[Bolivia]] [[mislearre steatsgreep yn Bolivia (2024)|mislearret de steatsgreep]] dy't de koartlyn [[ûntslein]]e [[generaal]] [[Juan José Zuñiga]] besiket út te fieren. *[[29 juny|29]] - By [[bomoanslaggen yn Borno (2024)|trije ûnderskate bomoanslaggen]] yn 'e steat [[Borno (steat)|Borno]], yn it noarden fan [[Nigearia]], komme 30 minsken om en reitsje teminsten 100 oaren ferwûne. *[[29 juny|29]]-[[21 july]] - De [[Omgong fan Frankryk 2024]] fynt plak, mei de start yn [[Florâns]], [[Itaalje]], en de finish yn [[Nice]]. De [[Sloveenje|Sloveenske]] hurdfytser [[Tadej Pogačar]] wint de Omgong. ;july *[[2 july|2]] - Yn [[Nederlân]] wurdt nei in [[kabinetsformaasje|formaasje]] fan 223 [[dagen]] it [[Kabinet-Schoof]] ynstallearre. *[[4 july|4]] - By [[Britske parlemintsferkiezings (2024)|parlemintsferkiezings]] yn it [[Feriene Keninkryk]] lijt de [[Konservative Partij (Feriene Keninkryk)|Konservative Partij]] fan [[premier]] [[Rishi Sunak]] in swiere nederlaach. Winner is de [[Labourpartij (Feriene Keninkryk)|Labourpartij]]. Labourlieder [[Keir Starmer]] wurdt de nije [[minister-presidint]]. *[[7 july|7]] - By [[Frânske parlemintsferkiezings (2024)|parlemintsferkiezings]] yn [[Frankryk]] boekt it [[links (polityk)|linkse]] [[Nije Folksfront]] yn 'e twadde omgong de oerwinning, nei't de winst yn 'e earste omgong, in wike earder, noch nei de [[ekstreem-rjochts]]e [[Nasjonale Gearkomste (Frânske partij)|Nasjonale Gearkomste]] liek te gean. *[[12 july|12]] - In [[fûnis|útspraak]] fan 'e [[Hege Ried (Nederlân)|Hege Ried]] fan it [[Keninkryk fan 'e Nederlannen]] yn [[De Haach]], dêr't gjin [[heger berop]] mear tsjin mooglik is, soarget derfoar dat it [[homohoulik]] tenei ek útfierd wurde moat op [[Arûba]] en [[Kurasau]] (en yn prinsipe ek op [[Sint-Marten (lân)|Sint-Marten]], dat net by de [[rjochtsaak]] belutsen wie, mar dat yn deselde [[steatsrjocht]]like sitewaasje ferkeart). *[[12 july|12]] - Yn [[Nederlân]] wurdt [[rapper]] [[Ali B]] troch de [[rjochtbank]] feroardiele ta in [[finzenisstraf]] fan twa jier foar it besykjen ta [[ferkrêfting]] fan [[sjongster]] [[Ellen ten Damme]] en de ferkrêfting fan in oare frou. *[[13 july|13]] - Op [[kampanje (polityk)|kampanje]] yn [[Butler (Pennsylvania)]] rekket de [[Republikeinske Partij (Feriene Steaten)|Republikeinske]] presidintskandidaat [[Donald Trump]] lichtferwûne by in [[moardoanslach]] troch de geastlik betize tweintiger [[Thomas Matthew Crooks]]. In oare oanwêzige, de âld [[brânwacht]]kommandant Corey Comperatore, wurdt deadlik rekke troch in [[kûgel]] út it [[gewear]] fan Crooks, dy't sels deasketten wurdt troch [[skerpskutter]]s fan 'e [[Secret Service]]. *[[19 july|19]] - By in wrâldwide [[kompjûtercrash]], dy't bekend komt te stean as it [[CrowdStrike-ynsidint]], falle de [[kompjûter]]systemen út fan û.o. [[sikehuzen]], [[bank (finansjele ynstelling)|banken]] en [[loftfeartmaatskippij]]en, wat liedt ta gaos op 'e [[lofthaven]]s, minsken dy't net by harren [[bankrekken]]s kinne en [[operaasje (genêskunde)|operaasjes]] dy't ôfsein wurde moatte. De crash wurdt net feroarsake troch in [[kompjûterfirus]], mar troch in flater yn in [[software]]update foar [[Microsoft Windows]] fan it renommearre softwarebefeiligingsbedriuw [[CrowdStrike]]. *[[21 july|21]] - Nei in desastreus ferrûn [[polityk debat]] mei syn [[Republikeinske Partij (Feriene Steaten)|Republikeinske]] tsjinstanner [[Donald Trump]] en grutte druk út syn eigen efterban beslút de [[Amerikaanske presidint]] [[Joe Biden]] om him werom te lûken as de kandidaat fan 'e [[Demokratyske Partij (Feriene Steaten)|Demokratyske Partij]] foar de [[Amerikaanske presidintsferkiezings (2024)|Amerikaanske presidintsferkiezings]] yn [[novimber]] 2024. Ynstee smyt er syn gewicht efter syn [[fise-presidint]] [[Kamala Harris]]. *[[22 july|22]] - By [[Ierdferskowings yn Gofa (2024)|ierdferskowings]] komme yn in twatal [[doarp]]en yn súdwestlik [[Etioopje]] 257 minsken om it libben. *[[23 july|23]] - Under bemiddeling fan [[Sina]] komme de rivalisearjende [[Palestina|Palestynske]] partijen [[Fatah]] en [[Hamas]] ta in oerienkomst om in mienskiplik [[regear]] te foarmjen. *[[26 july|26]]-[[11 augustus]] - Yn [[Parys]] wurde de [[Olympyske Simmerspullen 2024]] holden. *[[28 july|28]] - By [[Fenezolaanske presidintsferkiezings (2024)|presidintsferkiezings]] yn [[Fenezuëla]] ropt de sittende [[presidint]] [[Nicolás Maduro]] himsels ta winner út, hoewol't [[opinypeiling]]s foar de [[ferkiezing]]s sjen lieten dat rom 70% fan it [[elektoraat]] fan doel wie en stim op 'e kandidaat fan 'e feriene [[opposysje (polityk)|opposysje]], [[Edmundo González Urrutia|Edmundo González]]. Beskuldigings fan [[stimbusfraude]] liede ta [[demonstraasje (protest)|protesten]] yn it hiele lân, wylst gâns lannen yn [[Noard-Amearika|Noard]]- en [[Súd-Amearika]] de [[diplomasy|diplomatike betrekkings]] mei Fenezuëla opskoarje. *[[31 july|31]] - By in [[moardoanslach]] yn 'e [[Iraan]]ske [[haadstêd]] [[Teheran]] komt [[Ismaïl Haniyeh]], de politike lieder fan 'e [[Palestina|Palestynske]] ekstremistyske organisaasje [[Hamas]], om it libben. Hoewol't [[Israel]] der it swijen ta docht, wurdt der algemien fan útgien dat de [[Mossad]], de Israelyske [[geheime tsjinst]], derefter sit. *31 - [[Menno van Zwieten]], [[Gabe Jan van Popta]] en [[Tjisse Steenstra]] winne yn [[Frjentsjer]] de [[PC 2024|171ste]] [[PC]]. Tjisse Steenstra wurdt útroppen ta [[kening (keatsen)|kening]]. ;augustus *[[1 augustus|1]] - By [[Finzeneruil fan Ankara (2024)|in finzeneruil]] dy't ûnder bemiddeling fan [[Turkije]] ta stân kommen is, litte [[Ruslân]] en [[Wyt-Ruslân]] 16 finzenen frij, wylst de [[Feriene Steaten]], [[Dútslân]], [[Sloveenje]], [[Poalen]] en [[Noarwegen]] 8 finzenen en 2 [[minderjierrige]]n gean litte. It is de grutste [[finzeneruil]] tusken [[Ruslân]] en it [[Westerske wrâld|Westen]] sûnt de ein fan 'e [[Kâlde Oarloch]]. *[[5 augustus|5]] - Nei dagen fan [[protesten yn Bangladesj (2024)|lanlike protesten]] yn [[Bangladesj]] jout [[premier]] [[Sheikh Hasina]] har [[funksje (posysje)|posysje]] op en nimt mei har [[famylje (besibskip)|famylje]] de wyk nei buorlân [[Yndia]]. *[[7 augustus|7]] - [[Boalsert]] wint yn [[Wommels]] de [[Freulepartij 2024|122ste]] [[Freulepartij]]. *[[8 augustus|8]] - Yn [[Bangladesj]] wurdt [[Nobelpriis]]winner [[Muhammad Yunus]] oansteld as 'haadadviseur' fan in ynterimregear, dat foarme is nei de flecht fan premier [[Sheikh Hasina]], trije dagen earder. *[[9 augustus|9]] - Yn [[Brazylje]] stoart in [[ferkearsfleantúch]], [[Voepass Linhas Aéreas-flecht 2283]], del yn in wenwyk fan [[São Paulo]]. Alle 61 ynsitters komme om it libben.<ref>[https://nos.nl/artikel/2532608-passagiersvliegtuig-met-61-mensen-aan-boord-neergestort-bij-sao-paulo {{nl}} NOS.nl 9-8-2024, Passagiersvliegtuig met 61 mensen aan boord neergestort bij São Paulo]</ref> *[[11 augustus|11]] - Yn 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]] begjint it [[Oekraïne|Oekraynske]] [[lânmacht|leger]] in ynvaazje fan 'e [[Ruslân|Russyske]] [[oblast|provinsje]] [[Koersk (provinsje)|Koersk]]. *[[14 augustus|14]] - De [[apepokken]] wurde troch de [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO) útroppen ta in sûnenskrisis fan ynternasjonale noed, nei't der him foar de twadde kear yn twa jier [[apapokke-epidemy (2024)|in grutte útbraak]] yn [[Afrika]] foardocht. *[[14 augustus|14]] - Yn [[Tailân]] wurdt [[Paetongtarn Shinawatra]] oansteld as [[premier]]. Hja is de jongste premier út 'e skiednis fan it lân. Paetongtarn is de jongste dochter fan 'e eardere premier [[Thaksin Shinawatra]] ([[2001]]–[[2006]]) en in muoikesizzer fan 'e eardere premier [[Yingluck Shinawatra]] ([[2011]]–[[2014]]). *[[18 augustus|18]] - [[SC Cambuur Ljouwert|SC Cambuur]] spilet foar it earst yn it nijboude [[Kooi Stadion]]. *[[28 augustus|28]]-[[8 septimber]] - Yn [[Parys]] wurde de [[Paralympyske Simmerspullen 2024]] holden. ;septimber *[[1 septimber|1]] - [[UNICEF]], it bernefûns fan 'e [[Feriene Naasjes]], set yn 'e [[Gazastripe]] útein mei in grutte [[polio]]faksinaasjekampanje, no't dy [[sykte]] dêr troch [[Gaza-oarloch (2023-2024)|oarlochssitewaasje]] de kop op stekt. *[[2 septimber|2]] - It [[Heechgerjochtshôf fan Brazylje]] bekrêftiget it beslút fan in legere [[rjochter]] om 'e tagong ta it [[sosjale media|sosjale medium]] [[X (Twitter)|X (foarh. Twitter)]] yn hiel [[Brazylje]] te blokkearjen. Dat [[fûnis]] is it gefolch fan 'e wegering fan X-eigner [[Elon Musk]] om wat te dwaan oan 'e [[desynformaasje]] oer de [[Brazyljaanske presidintsferkiezings (2023)|Brazyljaanske presidintsferkiezings fan 2023]], dy't op X rûnom ferspraat wurdt, en dy't laat hat ta de [[Bestoarming fan it Brazyljaanske Kongres (2023)|Bestoarming fan it Brazyljaanske Kongres]]. *[[6 septimber|6]] - De [[tyfoan]] [[Tyfoan Yagi (2024)|Yagi]] tsjocht oer de [[eilannen]] en it [[fêstelân]] fan [[Súdeast-Aazje]]. Benammen [[Fjetnam]], [[Laos]], [[Birma]] en it [[Sina|Sineeske]] eilân [[Hainan]] wurde swier troffen. Der komme teminsten 844 minsken om en dêropta reitsje mear as 2.279 oaren [[ferwûne]]. *[[12 septimber|12]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[miljonêr]] [[Jared Isaacman]], dy't as [[astronaut]] diel útmakket fan 'e [[Polaris Dawn]]-[[romtemisje]], wurdt de earste boarger (d.w.s. net-militêr) dy't in [[romtewanneling]] makket. *[[17 septimber|17]] - De [[Israel]]yske [[geheime tsjinst]] [[Mossad]] fiert in koördinearre weach fan [[terrorisme|terroristyske]] [[moardoanslach|oanslaggen]] út troch de [[piper (apparaat)|pipers]] fan leden fan 'e [[Libanon|Libaneeske]] [[fersetsbeweging]] [[Hezbollah]] [[ûntploffing|ûntploffe]] te litten, dy't lykwols ek brûkt wurde troch [[genêskunde|medysk personeel]]. Dêrby komme teminsten 12 minsken om, ûnder wa 2 leden fan Hezbollah, 8 ûnskuldige [[folwoeksene]]n en 2 [[bern (persoan)|bern]]. Mear as 2.750 oaren, ûnder wa de [[Iraan]]ske [[ambassadeur]] yn Libanon, reitsje by de oanslaggen [[ferwûne]]. In dei letter, op [[18&nbsp;septimber]], fiert de Mossad op 'e nij in weach fan terroristyske oanslaggen út, diskear troch de [[portofoan]]s fan Hezbollah-leden ûntploffe te litten. Dêrby komme teminsten 30 minsken om en reitsje mear as 750 lju ferwûne. Beide soarten [[apparaten]] blike makke te wêzen troch in [[bedriuw]] dat in front is foar de Mossad en wiene fan it begjin ôf oan foarsjoen fan in lytse [[springstof]]lading. *[[20 septimber|20]] - De [[Israelyske Loftmacht]] [[bombardemint|bombardearret]] in [[appartemintekompleks]] fan 6 [[ferdjipping]]s yn it suden fan 'e [[Libanon|Libaneeske]] [[haadstêd]] [[Beirût]] om't lieders fan 'e [[sjiïsme|sjiïtyske]] [[fersetsbeweging]] [[Hezbollah]] yn in [[bunker]] ûnder it gebou gearkommen binne. By de operaasje komme teminsten 45 minsken om, ûnder wa Hezbollah-foaroanman [[Ibrahim Akil]]. It meastepart fan 'e [[slachtoffer]]s bestiet lykwols út ûnskuldige boargers, ûnder wa 7 [[froulju]] en 3 [[bern (persoan)|bern]]. Nochris 68 oaren reitsje ferwûne. *[[26 septimber|26]] - De [[orkaan]] [[Orkaan Helene|Helene]] komt oan lân oan 'e westkust fan [[Floarida]] as in orkaan fan 'e [[Skaal fan Saffir-Simpson|4e kategory]]. Dêrby komme teminsten 231 minsken om en der wurdt foar mear as [[$]]88&nbsp;miljard oan skea oanrjochte. *[[27 septimber|27]] - By in [[bombardemint]] troch de [[Israelyske Loftmacht]] fan it [[haadkertier]] fan 'e [[Libanon|Libaneeske]] [[fersetsbeweging]] [[Hezbollah]] yn [[Beirût]] komt de lieder fan 'e organisaasje, [[Hassan Nasrallah]], om it libben. *[[28 septimber|28]] - By [[Eastenrykske parlemintsferkiezings (2024)|parlemintsferkiezings]] yn [[Eastenryk]] wint de [[ekstreem-rjochts]]e [[politike partij|partij]] [[Freiheitliche Partei Österreichs|FPÖ]] hast in trêdepart (28,9%) fan 'e stimmen. ;oktober *[[1 oktober|1]] - It [[leger (lânmacht)|leger]] fan [[Israel]] falt it suden fan [[Libanon]] binnen om dêr de [[fersetsbeweging]] [[Hezbollah]] út te skeakeljen. Dit is in grutte eskalaasje fan it oangeande [[konflikt tusken Israel en Hezbollah (2023-2024)|konflikt tusken Israel en Hezbollah]]. *[[1 oktober|1]] - [[Iraan]] besjit [[Israel]] mei [[ballistyske raket]]ten út ferjilding foar de [[terrorist]]yske [[oanslach (misdriuw)|oanslaggen]] fan 'e Israelyske [[geheime tsjinst]] [[Mossad]] op [[Hezbollah]] yn [[Libanon]] op [[17 septimber|17]] en [[18&nbsp;septimber]] l.l. *[[9 oktober|9]] - De [[orkaan]] [[Orkaan Milton|Milton]] komt oan lân oan 'e westkust fan [[Floarida]] as in orkaan fan 'e [[Skaal fan Saffir-Simpson|5e kategory]]. Hoewol't it de op ien nei swierste orkaan ea is dy't boppe de [[Golf fan Meksiko]] ta ûntwikkeling kommen is, falt it mei de gefolgen relatyf ta. Der komme 35 minsken om en der wurdt foar [[$]]85&nbsp;miljard oan skea oanrjochte. *[[10 oktober|10]] - [[Carola Schouten]] wurdt de nije [[boargemaster]] fan [[Rotterdam (gemeente)|Rotterdam]], hja folget [[Ahmed Aboutaleb]] op. *[[16 oktober|16]] - [[Yahya Sinwar]], de lieder fan 'e militante [[Palestina|Palestynske]] beweging [[Hamas]], [[sneuveljen|sneuvelet]] yn 'e [[Gazastripe]] by in [[fjoergefjocht]] mei [[Israel]]yske [[militêr]]en. *[[20 oktober|20]] - [[Moldaavje]] hâldt [[Moldavysk referindum oer tatreding ta de Jeropeeske Uny (2024)|in referindum]] oer tatreding ta de [[Jeropeeske Uny]]. Nettsjinsteande [[Ruslân|Russyske]] ynminging om dat foar te kommen, stimt in lytse mearderheid fan it [[elektoraat]] foar. *[[23 oktober|23]]-[[24 oktober|24]] - De [[tropyske stoarm]] [[Tropyske Stoarm Trami|Trami]] treft de [[Filipinen]], dêr't as gefolch fan 'e stoarm 149 minsken omkomme. *[[26 oktober|26]] - By [[Georgyske parlemintsferkiezings (2024)|parlemintsferkiezings]] yn [[Georgje]] wint de pro-[[Ruslân|Russyske]] [[politike partij|partij]] [[Georgyske Dream]] sabeare in absolute mearderheid. De [[opposysje (polityk)|opposysje]] en ynternasjonale waarnimmers sprekke fan grutskalige [[stimbusfraude]] en [[yntimidaasje]] fan kiezers. *[[29 oktober|29]] - Yn 'e [[Spanje|Spaanske]] [[autonome mienskippen fan Spanje|regio]] [[Falinsia (autonome mienskip)|Falinsia]] falt yn 8 [[oere]]n tiid mear [[rein (delslach)|rein]] as der oars yn in [[jier]] falt. By de resultearjende [[oerstreamings yn Spanje (2024)|slimme oerstreamings]] komme teminsten 205 minsken om. Op [[1&nbsp;novimber]] wurde noch mear as 1.900 oaren [[fermist]]. ;novimber *[[5 novimber|5]] - By de [[Amerikaanske presidintsferkiezings (2024)|Amerikaanske presidintsferkiezings]] ferslacht de [[Republikeinske Partij (Feriene Steaten)|Republikeinske]] kandidaat [[Donald Trump]] syn [[Demokratyske Partij (Feriene Steaten)|Demokratyske]] tsjinstanner [[Kamala Harris]]. *[[9 novimber|9]] - By in [[bomoanslach op it spoarstasjon fan Kwetta|bomoanslach op it spoarstasjon]] fan [[Kwetta]], yn [[Pakistan]], komme teminsten 26 minsken om. De ferantwurdlikens wurdt opeaske troch it [[Befrijingsleger fan Balûtsjistan]] (BLA), in [[sesesje|sesesjonistyske]] organisaasje dy't stribbet nei in ûnôfhinklik lân foar de [[etnysk]]e [[Balûtsjen]]. *[[11 novimber|11]]-[[22 novimber|22]] - Yn 'e [[Azerbeidzjan|Azerbeidzjaanske]] [[haadstêd]] [[Bakû]] wurdt de [[klimaat]]konferinsje [[COP29]] holden. De gearkomste einiget yn mineur om't de [[Westerske wrâld|Westerske lannen]] net mear as [[$]]300&nbsp;miljard yn 't jier útjaan wolle om 'e [[ûntwikkelingslân|ûntwikkelingslannen]] te helpen by [[duorsumens|ferduorsuming]], wylst dêrfoar teminsten $1.300&nbsp;miljard nedich is. *[[21 novimber|21]] - It [[Ynternasjonaal Strafhof]] yn [[De Haach]] furdiget [[arrestaasjebefel]]en út tsjin 'e [[Israel]]yske [[premier]] [[Benjamin Netanyahu]] en de eardere Israelyske [[minister]] fan Definsje [[Yoav Gallant]] foar [[oarlochsmisdie]]den begien troch it Israelyske leger yn it oangeande [[Gazakonflikt (2023-2024)|Gazakonflikt]]. Ek tsjin [[Hamas]]-lieder [[Mohammed Deif]] wurdt in arrestaasjebefel foar oarlochsmisdieden útfurdige. *[[21 novimber|21]] - Yn [[Peshawar]], yn [[Pakistan]], nimme [[islamisme|islamistyske]] [[soennisme|soennityske]] [[terrorist]]en in [[oanslach by Koerram (2024)|konfoai auto's ûnder fjoer]] dêr't [[sjiïten]] yn sitte. Dêrby komme 46 minsken om en reitsje teminsten 20 oaren [[ferwûne]]. *[[24 novimber|24]] - By de earste omgong fan 'e [[Roemeenske presidintsferkiezings (2024)|Roemeenske presidintsferkiezings]] komt folslein ûnferwachts de [[populisme|populistyske]] [[ekstreem-rjochtse]] kandidaat [[Călin Georgescu]] as koprinner út 'e bus. *[[26 novimber|26]] - Yn 'e [[Israel-Hezbollah-oarloch (2023-2024)|'e oarloch]] fan [[Israel]] tsjin [[Hezbollah]] yn [[Libanon]] berikke de stridende partijen ûnder bemiddeling fan [[Frankryk]] en de [[Feriene Steaten]] in [[sjitferbod]]. *[[30 novimber|30]] - Yn 'e [[Syryske Boargeroarloch]] witte [[rebel]]len fan 'e [[islamisme|islamistyske]] [[Hajat Tachrir al-Sjaam]] nei [[Noardwestsyrje-offinsyf (2024)|in ferrassingsoanfal]] de troepen fan it [[Syrje|Syryske]] [[regear]] fan [[diktator]] [[Basjar al-Assad]] út 'e grutte stêd [[Aleppo]] te ferdriuwen. ;desimber *[[3 desimber|3]] - [[Presidint]] [[Yoon Suk-yeol]] fan [[Súd-Koreä]] ropt de [[steat fan belis]] út om it [[parlemint]] bûtenspul te setten, om't de [[opposysje (polityk)|opposysje]] neffens him gearspant mei it [[kommunist]]yske [[Noard-Koreä]]. Dy die wurdt algemien beskôge as [[mislearre steatsgreep yn Súd-Koreä (2024)|in steatsgreep]] fan in presidint dy't foar syn belied gjin mearderheid yn it parlemint krije kin. Nei't it hiele lân him tsjin Suk-yeol keart, lûkt er de steat fan belis op 'e iere [[moarn (deidiel)|moarn]] fan [[4&nbsp;desimber]] wer yn. *[[4 desimber|4]] - Yn [[Frankryk]] stjoert it [[parlemint]] it [[regear]] fan [[premier]] [[Michel Barnier]] nei hûs troch in [[moasje fan wantrouwen]] oan te nimmen. Soks is net mear bard sûnt [[1962]]. *[[6 desimber|6]] - It [[Grûnwetlik Hof fan Roemeenje]] annulearret de útkomst fan 'e earste omgong fan 'e [[Roemeenske presidintsferkiezings (2024)|presidintsferkiezings]] (holden op [[24&nbsp;novimber]] l.l.), wêrby't ûnferwachts de [[populisme|populistyske]] [[ekstreem-rjochtse]] kandidaat [[Călin Georgescu]] as koprinner út 'e bus kaam. Neffens it Hof wie dat it resultaat fan ûntalitbere [[Ruslân|Russyske]] ynminging. De hiele ferkiezing moat oerdien wurde. *[[7 desimber|7]] - Yn [[De Haach]] wurdt mei swier [[fjoerwurk]] en [[benzine]] [[oanslach oan de Tarwekamp yn De Haach (2024)|in oanslach]] dien op in [[breidswinkel]] oan 'e Tarwekamp, dy't eigendom is fan 'e [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|eks-freondinne]] fan ien fan 'e dieders. By de resultearjende [[brân]] komme yn 'e boppelizzende [[appartemint]]en 6&nbsp;[[minsken]] om. *[[8 desimber|8]] - Yn [[Syrje]] komt de slepende [[Syryske Boargeroarloch]] nei trettjin jier ta in ein as it [[rezjym (regear)|rezjym]] fan [[diktator]] [[Basjar al-Assad]] ûnder fuotten helle wurdt troch in koälysje fan [[rebel]]len ûnder lieding fan 'e [[islamisme|islamistyske]] beweging [[Hajat Tachrir al-Sjaam]]. Assad flechtet nei [[Ruslân]], dêr't er [[polityk asyl]] kriget. *[[14 desimber|14]] - It [[parlemint]] fan [[Súd-Koreä]] stelt in ôfsettingsproseduere yn wurking tsjin [[presidint]] [[Yoon Suk-yeol]], y.f.m. mei [[mislearre steatsgreep yn Súd-Koreä (2024)|dy syn mislearre steatsgreep]] fan [[3&nbsp;desimber]] l.l. *[[14 desimber|14]] - De [[Sykloan]] [[Sykloan Chido|Chido]] raast oer it [[Frankryk|Frânske]] eilân [[Majot]] yn 'e [[Yndyske Oseaan]] en rjochtet dêr in ravaazje oan. Der komme teminsten 172&nbsp;[[minsken]] om. *[[17 desimber|17]] - [[Port Vila]], de [[haadstêd]] fan [[Fanûatû]], wurdt troffen troch [[ierdbeving fan Port Vila (2024)|in ierdbeving]] mei in krêft fan 7,3 op 'e [[skaal fan Richter]]. Der komme teminsten 16 [[minsken]] om. *[[20 desimber|20]] - Yn it [[Dútslân|Dútske]] [[Magdeburg]] fynt [[oanslach yn Magdeburg (2024)|in oanslach]] plak, wêrby't in man ynriidt op 'e besikers fan in [[krystmerk]]. Der komme 5 [[minske]]n om, wylst 235 oaren [[ferwûne]] reitsje. De dieder is fan [[Saûdy-Araabje|Saûdysk]] [[komôf]], hat de [[islaam]] de rêch takeard en is oanhinger fan 'e [[ekstreem-rjochts]]e [[politike partij|partij]] [[Alternative für Deutschland|AfD]]. It [[motyf (misdriuw)|motyf]] foar syn die is in riedsel. *[[25 desimber|25]] - [[Azerbaijan Airlines-flecht 8243]] [[delstoarten|stoart del]] by [[Aqtau]], yn [[Kazachstan]]. Der komme 38&nbsp;[[minsken]] om; 29&nbsp;ynsittenden oerlibje de [[fleanramp]]. It docht bliken dat it [[ferkearsfleantúch]], in [[Embraer ERJ-190AR]], foar in [[Oekraïne|Oekraynske]] [[drone]] oansjoen is en rekke is troch it [[Ruslân|Russyske]] [[loftdoelgeskut]]. Om it noch minder te meitsjen, hawwe de Russyske autoriteiten doe wegere om it oansketten fleantúch lânje te litten, sadat it oer de [[Kaspyske See]] hinne útwike moast nei Kazachstan. *[[27 desimber|27]] - [[Premier]] [[Han Duck-soo]], dy't sûnt [[14 desimber]] l.l. [[waarnimmend presidint]] fan [[Súd-Koreä]] is, wurdt troch it [[parlemint]] ôfset om't er wegeret twa [[wet]]ten te [[ratifikaasje|ratifisearjen]] dy't de [[strafferfolging]] fan presidint [[Yoon Suk-yeol]] mooglik meitsje. Hy wurdt as waarnimmend presidint opfolge troch [[fise-premier]] [[Choi Sang-mok]]. *[[29 desimber|29]] - [[Jeju Air-flecht 2216]] moat, nei alle gedachten trochdat der [[fûgels]] yn 'e [[motor]]s sûgd binne, in [[búklâning]] meitsje op 'e [[Ynternasjonale Lofthaven Muan]], te [[Muan]] yn [[Súd-Koreä]]. It gliidzjende fleantúch hat gjin [[rem]]men en batst op in [[muorre]] dy't om ûnferklearbere redens oan 'e ein fan 'e [[lâningsbaan]] boud is. Dêrby komme 179 fan 'e 181&nbsp;ynsittenden om. == Berne == == Ferstoarn == ;jannewaris * [[1 jannewaris|1]] - [[André Hissink]], Nederlânsk kriichsfeteraan (* [[1919]]) * [[2 jannewaris|2]] - [[Carmen Valero]], Spaansk atlete (* [[1955]]) * [[3 jannewaris|3]] - [[René Metge]], Frânsk autokoereur (* [[1941]]) * 3 - [[Daniel Revenu]], Frânsk skermer (* [[1942]]) * [[4 jannewaris|4]] - [[Glynis Johns]], Welsk aktrise (* [[1923]]) * 4 - [[David Soul]], Amerikaansk akteur (* [[1943]]) * [[5 jannewaris|5]] - [[Mário Zagallo]], Braziljaansk fuotballer (* [[1931]]) * [[5 jannewaris|5]] - [[Henk Zoetendal]], Frysk fuotballer (* [[1941]]) * [[7 jannewaris|7]] - [[Franz Beckenbauer]], Dútsk fuotballer (* [[1945]]) * 7 - [[Francisca Ravestein]], Nederlânsk politika (* [[1952]]) * [[9 jannewaris|9]] - [[James Kottak]], Amerikaansk drummer (* [[1962]]) * [[10 jannewaris|10]] - [[Terry Bisson]], Amerikaansk skriuwer (* [[1942]]) * 10 - [[Tisa Farrow]] Amerikaansk aktrise (* [[1951]]) * [[11 jannewaris|11]] - [[Arie van der Valk]], Nederlânsk hoareka ûndernimmer (* [[1929]]) * [[14 jannewaris|14]] - [[Howard Waldrop]], Amerikaansk skriuwer (* [[1946]]) * [[15 jannewaris|15]] - [[Carles Falcón]], Spaansk motorkoereur (* [[1978]]) * [[16 jannewaris|16]] - [[Lise Thiry]], Belgysk firologe (* [[1921]]) * 16 - [[Sergio Sebastiani]], Italjaansk kardinaal (* [[1931]]) * [[17 jannewaris|17]] - [[Shawnacy Barber]], Kanadeesk atleet (* [[1994]]) * [[19 jannewaris|19]] - [[Lance Larson]], Amerikaansk swimmer (* [[1940]]) * 19 - [[Marjon Brandsma]], Nederlânsk aktrise (* [[1943]]) * [[20 jannewaris|20]] - [[Norman Jewison]] Kanadeesk regisseur (* [[1926]]) * 20 - [[Henk van den Breemen]], Nederlânsk generaal (* [[1941]]) * [[22 jannewaris|22]] - [[Luigi Riva]], Italjaansk fuotballer (* [[1944]]) * 22 - [[Gary Graham]], Amerikaansk akteur (* [[1950]]) * [[23 jannewaris|23]] - [[Frank Farian]], Dútsk muzykprodusint (* [[1941]]) * 23 - [[Melanie Safka]], Amerikaansk sjongeres (* [[1947]]) * [[24 jannewaris|24]] - [[Jesse Jane]], Amerikaansk pornoaktrise (* [[1980]]) * [[26 jannewaris|26]] - [[Jacobus Q. Smink]], Frysk dichter en oersetter (* [[1954]]) * [[30 jannewaris|30]] - [[Jan de Rooy (rallykoereur)|Jan de Rooy]], Nederlânsk rallykoereur (* [[1943]]) ;febrewaris * [[1 febrewaris|1]] - [[Michel Jazy]], Frânsk atleet (* [[1936]]) * 1 - [[Carl Weathers]], Amerikaansk akteur (* [[1948]]) * [[2 febrewaris|2]] - [[Christopher Priest]], Ingelsk skriuwer (* [[1943]]) * [[3 febrewaris|3]] - [[Victor Emanuel van Savoye]], kroanprins fan [[Itaalje]] (* [[1937]]) * 3 - [[Aston Barrett]], Jamaikaansk bassist (* [[1946]]) * [[4 febrewaris|4]] - [[Jan van Veen (presintator)|Jan van Veen]], Nederlânsk radio presintator (* [[1944]]) * 4 - [[Hage Geingob]], presidint fan [[Namybje]] (* [[1941]]) * [[5 febrewaris|5]] - [[Dries van Agt]], Nederlânsk minister president (* [[1931]]) * 5 - [[Toby Keith]], Amerikaansk muzikant en akteur (* [[1961]]) * [[6 febrewaris|6]] - [[Sebastián Piñera]], presidint fan [[Sily]] (* [[1949]]) * 6 -[[Javier Salmerón]], Spaansk atleet (* [[1966]] <small>''kin ek 1967 wêze''</small>) * [[7 febrewaris|7]] - [[Luigi Arienti]], Italjaansk hurdfytser (* [[1937]])\ * [[11 febrewaris|11]] - [[Ino Frankes]], Frysk drummer (* [[1963]]) * 11 - [[Kelvin Kiptum]], Keniaansk atleet (* [[1999]]) * [[14 febrewaris|14]] - [[Volie Schermer-de Jong]], Frysk fersetstrider (* [[1923]]) * 14 - [[Jacques Rousseau (atleet)|Jacques Rousseau]], Frânsk atleet (* [[1951]]) * [[15 febrewaris|15]] - [[Kagney Linn Karter]], Amerikaanske pornoaktrise (* [[1987]]) * [[16 febrewaris|16]] - [[Chris de Korte]], Nederlânsk judo trainer (* [[1938]]) * 16 - [[Aleksej Navalny]], Russysk politikus en aktivist (* [[1976]]) * [[18 febrewaris|18]] - [[Piet Venema]], Frysk iismaster (* [[1933]]) * [[20 febrewaris|20]] - [[Vasile Dîba]], Roemeensk kanofarder (* [[1954]]) * 20 - [[Andreas Brehme]], Dútsk fuotballer (* [[1960]]) * [[23 febrewaris|23]] - [[Joan Haanappel]], Nederlânsk keunstrydster (* [[1940]]) * [[24 febrewaris|24]] - [[Kenneth Mitchell]], Kanadeesk akteur (* [[1974]]) * [[26 febrewaris|26]] - [[Giuseppe D'Altrui]], Italjaansk wetterpoloër (* [[1934]]) * [[27 febrewaris|27]] - [[Richard Truly]], Amerikaanks astronaut (* [[1937]]) * [[28 febrewaris|28]] - [[Dave Myers (telefyzjekok)|Dave Myers]], Ingelsk telefyzjekok (* [[1957]]) * [[29 febrewaris|29]] - [[Ali Hassan Mwinyi]], presidint fan [[Tanzania]] (* [[1925]]) ;maart * [[1 maart|1]] - [[Iris Apfel]], Amerikaansk ûntwerpster (* [[1921]]) * 1 - [[Péter Povázsay]], Hongaarsk kanofarder (* [[1946]]) * [[4 maart|4]] - [[Kees Rijvers]], Nederlânsk fuotballer en bûnscoach (* [[1926]]) * [[5 maart|5]] - [[Vadym Hladoen]], Oekraynsk basketballer (* [[1937]]) * [[6 maart|6]] - [[Joep Coppens]], Nederlânsk keunstner (* [[1940]]) * 6 - [[Johan Frieswijk]], Frysk skiedkundige (* [[1943]]) * [[9 maart|9]] - [[Antanas Bagdonavičius]], Litousk roeier (* [[1938]]) * [[10 maart|10]] - [[Sergej Diomidov]], Oezbeeksk turner (* [[1943]]) * 10 - [[T.M. Stevens]], Amerikaansk bassist (* [[1951]]) * [[11 maart|11]] - [[Marina van der Es-Siewers]], Aldste minske fan Nederlân (*[[1913]]) * 11 - [[Emilio Correa]], Kubaansk bokser (* [[1953]]) * [[14 maart|14]] - [[Frans de Waal]], Nederlânsk Biolooch (* [[1948]]) * [[15 maart|15]] - [[Paul Josef Cordes]], Dútsk kardinaal (* [[1934]]) * [[16 maart|16]] - [[Kees Verheul]], Nederlânsk skriuwer (* [[1940]]) * [[17 maart|17]] - [[Steve Harley]], Ingelsk sjonger (* [[1951]]) * [[18 maart|18]] - [[Thomas Stafford (romtefarder)|Thomas Stafford]], Amerikaansk romtefarder (* [[1930]]) * 18 - [[Rose Dugdale]], Iersk terroriste (* [[1941]]) * 18 - [[Kenjiro Shinozuka]], Japansk rallykoereur (* [[1948]]) * [[24 maart|24]] - [[Def Rhymz|Dennis Bouman]], Nederlânsk rapper (* [[1970]]) * [[25 maart|25]] - [[Fritz Wepper]], Dútsk akteur (* [[1941]]) * 25 - [[Humphrey Campbell]], Nederlânsk sjonger (* [[1958]]) * [[26 maart|26]] - [[Jerre Hakse]], Frysk keunstner (* [[1937]]) * 26 - [[Richard Serra]], Amerikaansk keunstner (* [[1938]]) * [[28 maart|28]] - [[Theo Olthuis]], Nederlânsk skriuwer (* [[1941]]) ;april * [[2 april|2]] - [[Juan Vicente Pérez Mora]] âldste persoan (* [[1909]]) * [[3 april|3]] - [[Tootie Heath]], Amerikaansk drummer (* [[1935]]) * [[5 april|5]] - [[Harry Dikmans]], Nederlânsk akteur en tekener (* [[1927]]) * [[6 april|6]] - [[Philip Wagner]], Nederlânsk heechlearaar (* [[1962]]) * [[7 april|7]] - [[Pat Hennen]], Amerikaansk motorkoereur (* [[1953]]) * [[8 april|8]] - [[Peter Higgs]], Ingelsk Natuerkunde (* [[1929]]) * [[9 april|9]] - [[Max Werner]], Nederlânsk drummer (* [[1953]]) * [[10 april|10]] - [[O.J. Simpson]], Amerikaansk Amerikaansk fuotballer en akteur (* [[1947]]) * [[12 april|12]] - [[Olga Fikotová]], Tsjechoslowaaksk-Amerikaansk diskuswerpster (* [[1932]]) * 12 - [[Roberto Cavalli]], Italjaansk moade-ûntwerper (* [[1940]]) * [[13 april|13]] - [[Johan van Seijst]], Frysk keatser (* [[1944]]) * [[14 april|14]] - [[Beverly LaHaye]], Amerikaansk skriuwster (* [[1929]]) * [[15 april|15]] - [[Pedro Rubiano Sáenz]], Kolombiaansk kardinaal (* [[1932]]) * 15 - [[Bernd Hölzenbein]], Dútsk fuotballer (* [[1946]]) * [[16 april|16]] - [[Jacques Cooper]] Frânsk ûntwerper (* [[1931]]) * 16 - [[Rodney Gould]] Ingelsk motorkoereur (* [[1943]]) * [[18 april|28]] - [[Dickey Betts]], Amerikaansk muzikant (* [[1943]]) * [[23 april|23]] - [[Henk Jongerius]], Nederlânsk preester (* [[1941]]) * 23 - [[Yukio Kasaya]], Japansk skânsspringer (* [[1943]]) * [[24 april|24]] - [[Mike Pinder]], Ingelsk toetsenist en sjonger (* [[1941]]) * [[30 april|30]] - [[Paul Auster]], Amerikaansk skriuwer (* [[1947]]) ;maaie * [[1 maaie|1]] - [[Richard Tandy]], Ingelsk toetsenist (* [[1948]]) * [[2 maaie|2]] - [[Sjoukje Dijkstra]], Frysk keunstrydster (* [[1942]]) * [[3 maaie|3]] - [[Imerio Massignan]], Italjaansk hurdfytser (* [[1937]]) * [[4 maaie|4]] - [[Frank Stella]], Amerikaansk keunstner (* [[1936]]) * [[8 maaie|8]] - [[John Barbata]], Amerikaansk drummer (* [[1945]]) * [[11 maaie|11]] - [[Rick Brink]], Nederlânsk politikus en minskerjochte-aktivist (* [[1985]]) * [[13 maaie|13]] - [[Alice Munro]], Kanadeesk skriuwster (* [[1931]]) * [[14 maaie|14]] - [[George Groot]], Nederlânsk kabaretier (* [[1942]]) * [[16 maaie|16]] - [[Dabney Coleman]], Amerikaansk akteur (* [[1932]]) * 16 - [[Hank Onrust]], Nederlânsk regisseur (* [[1941]]) * [[18 maaie|18]] - [[Mark Wells]], Amerikaansk iishockeyer (* [[1957]]) * 18 - [[Frank Schaafsma]], Nederlânsk akteur en bassist (* [[1964]]) * [[19 maaie|19]] - [[Ebrahim Raisi]], Iraansk presidint (* [[1960]]) * [[22 maaie|22]] - [[David Wilkie (swimmer)|David Wilkie]], Skotsk swimmer (* [[1954]]) * [[23 maaie|23]] - [[Rudolf Spoor]], Nederlânsk regisseur (* [[1938]]) * [[25 maaie|25]] - [[Richard Sherman]], Amerikaansk lietsjeskriuwer (* [[1928]]) * 25 - [[Klaas Dankert]], Frysk politikus (* [[1942]]) * 25 - [[Johnny Wactor]], Amerikaansk akteur (* [[1986]]) * [[26 maaie|26]] - [[Bertien van Manen]], Nederlânsk fotografe (* [[1935]]) * [[29 maaie|29]] - [[Arjen Teeuwissen]], Nederlânsk hynsterider (* [[1971]]) * [[30 maaie|30]] - [[Tom Bower]], Amerikaansk akteur (* [[1938]]) * [[31 maaie|31]] - [[Carel Copier]], Nederlânsk drummer (* [[1952]]) ;juny * [[1 juny|1]] - [[Harry van Hoof]], Nederlânsk dirigint (* [[1943]]) * 1 - [[Erich Anderson]], Amerikaansk akteur (* [[1956]]) * 1 - [[Q.S. Serafijn]], Nederlânsk keunstner (* [[1960]]) * [[2 juny|2]] - [[Janis Paige]], Amerikaansk aktrise (* [[1922]]) * 2 - [[Carl Cain]], Amerikaansk basketballer (* [[1934]]) * [[3 juny|3]] - [[Gerrie Wachtmeester]], Nederlânsk keunstner (* [[1957]]) * [[4 juny|4]] - [[Jan Reehorst]], Nederlânsk politikus (* [[1923]]) * [[7 juny|7]] - [[William Anders]], Amerikaansk astronaut (* [[1933]]) * [[10 juny|10]] - [[Eric Beekes]], Nederlânsk akteur (* [[1949]]) * 10 - [[Lennart van der Meulen]], Nederlânsk bestjoerder (* [[1959]]) * 10 - [[Saulos Chilima]], [[fise-presidint]] fan Malawy (* [[1973]]) * [[11 juny|11]] - [[Françoise Hardy]], Frânsk sjongeres en aktrise (* [[1944]]) * [[12 juny|12]] - [[Jerry West]], Amerikaansk basketballer (* [[1938]]) * [[16 juny|16]] - [[Bob Schul]], Amerikaansk atleet (* [[1937]]) * 16 - [[Jodie Devos]], Waalsk sopraan (* [[1988]]) * [[19 juny|19]] - [[Jan Cremer]], Nederlânsk skriuwer en keunstner (* [[1940]]) * [[20 juny|20]] - [[Donald Sutherland]], Kandadeesk akteur (* [[1935]]) * [[22 juny|22]] - [[Péter Kovács (gymnast)|Péter Kovács]], Hongaarsk gymnast (* [[1959]]) * [[23 juny|23]] - [[Michael Krause]], Dútsk hockeyer (* [[1946]]) * [[24 juny|24]] - [[Shifty Shellshock]], Britsk sjonger (* [[1974]]) * [[25 juny|25]] - [[Bill Cobbs]], Amerikaansk akteur (* [[1934]]) * [[29 juny|29]] - [[Jacqueline de Jong]], Nederlânsk keunstnaresse (* [[1939]]) * 29 - [[Lalla Latifa Hammou]], oarehelte fan [[Hassan II fan Marokko]] (* [[1946]]) ;july * [[2 july|2]] - [[Wim Hazeu]], Nederlânsk skriuwer (* [[1940]]) * [[4 july|4]] - [[Ank Reinders]], Nederlânsk sopraan (* [[1931]]) * [[5 july|5]] - [[Raphaël Géminiani]], Frânsk hurdfytser (* [[1925]]) * 5 - [[Nikolai Korolkov]], Russysk hynsterider (* [[1946]]) * [[6 july|6]] - [[André Drege]], Noarsk hurdfytser (* [[1999]]) * [[7 july|7]] - [[Bengt Samuelsson]], Sweedsk biogemykus en nobelpriiswinner (* [[1934]]) * [[10 july|10]] - [[Matthijs Röling]], Nederlânsk keunstskilder (* [[1943]]) * 10 - [[Pieter Sietses Brouwer|Pieter Brouwer]], Frysk skûtsjeskipper (* [[1959]])<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/16663040/sks-foarsitter-oer-ferstjerren-pieter-brouwer-hy-wie-altyd-optimistysk Omrop Fryslân, 11-7-2024, SKS-foarsitter oer ferstjerren Pieter Brouwer: "Hy wie altyd optimistysk" ''Riedplachte op 11-7-2024'']</ref> * [[11 july|11]] - [[Shelley Duvall]], Amerikaansk aktrise (* [[1949]]) * 11 - [[Bert Tinge]], Nederlânske sjonger, multy-ynstrumintalist producer en lietsjeskriuwer (* [[1938]]) * [[12 july|12]] - [[Tonke Dragt]], Nederlânsk skriuwster (* [[1930]]) * [[13 july|13]] - [[James Sikking]], Amerikaansk akteur (* [[1934]]) * 13 - [[Shannen Doherty]], Amerikaansk aktrise (* [[1971]]) * [[14 july|14]] - [[Dimitar Zapryanov]], Bulgaarsk judoka (* [[1960]]) * [[15 july|15]] - [[Wieteke van Dort]], Nederlânsk aktrise (* [[1943]]) * [[17 july|17]] - [[Kea Homan]], Nederlânsk keunstenares (* [[1939]]) * [[18 july|18]] - [[Bob Newhart]], Amerikaansk akteur (* [[1929]]) * [[19 july|19]] - [[Ray Reardon]], Welsk snookerspyler (* [[1932]]) * 19 - [[Nguyễn Phú Trọng]], Fjetnameesk presidint (* [[1944]]) * [[22 july|22]] - [[John Mayall]], Ingelsk muzikant (* [[1933]]) * [[23 july|23]] - [[Robin Warren]], Australysk patolooch en Nobelpriis winner (* [[1937]]) * [[23 july|23]] - [[G. Willem Abma]], Frysk skriuwer en dichter (* [[1942]]) * [[26 july|26]] - [[Jacques d'Ancona]], Nederlânsk sjoernalist (* [[1937]]) * 26 - [[Guido Metsers]], Nederlânsk keunstner (* [[1940]]) * [[27 july|27]] - [[Wolfgang Rihm]], Dútsk komponist (* [[1952]]) * [[29 july|29]] - [[Józef Szmidt]], Poalsk atleet (* [[1935]]) * [[30 july|30]] - [[Hans Lenk]], Dútsk roeier (* [[1935]]) * 30 - [[Vladimir Jesjinov]], Russysk roeier (* [[1949]]) ;augustus * [[1 augustus|1]] - [[Peter Kraus (hockeyer)|Peter Kraus]], Dútsk hockeyer (* [[1941]]) * 1 - [[Hinke Luiten]], Nederlânsk keunstneres (* [[1955]]) * [[5 augustus|5]] - [[Vjatsjeslav Ivanov]], Russysk roeier (* [[1938]]) * 5 - [[Joeri Skobov]], Russysk langlaufer (* [[1949]]) * 5 - [[Rik Fernhout]], Nederlânsk keunstner en skriuwer (* [[1959]]) * [[6 augustus|6]] - [[Hans Plomp]], Nederlânsk skriuwer (* [[1944]]) * 6 - [[Jan Dotinga]], Frysk dichter (* [[1934]]) * [[7 augustus|7]] - [[Jon McBride]], Amerikaansk romtefarder (* [[1943]]) * [[10 augustus|10]] - [[Galina Zybina]], Russysk atlete (* [[1931]]) * [[12 augustus|12]] - [[Jikke de Haan]], Frysk oersetster en toanielregisseur (* [[1938]]) * [[13 augustus|13]] - [[Luuk Klazenga]], Frysk tekener * [[14 augustus|14]] - [[Gena Rowlands]], Amerikaansk aktrise (* [[1930]]) * 14 - [[Eugènie Herlaar]], Nederlânsk nijslêzer (* [[1939]]) * [[18 augustus|18]] - [[Alain Delon]], Frânsk akteur (* [[1935]]) * [[19 augustus|19]] - [[Maria Branyas Morera]], Aldste minsk (* [[1907]]) * [[21 augustus|21]] - [[Eddy Dykstra]], Frysk-Kanadeesk sjonger (* [[1948]]) * [[24 augustus|24]] - [[George Rhoden]], Jamaikaansk atleet (* [[1926]]) * [[26 augustus|26]] - [[Nojim Maiyegun]], Nigeriaansk bokser (* [[1941]]) * [[29 augustus|29]] - [[Mihaela Peneș]], Roemeensk atlete (* [[1947]]) * [[30 augustus|30]] - [[Robertas Žulpa]], Litousk swimmer (* [[1960]]) * [[31 augustus|31]] - [[Huub Kortekaas]], Nederlânsk keunstner (* [[1935]]) ;septimber * [[3 septimber|3]] - [[Joost Váhl]], Nederlânsk stêdeboukundige (* [[1939]]) * [[5 septimber|5]] - [[Sérgio Mendes]], Braziljaansk muzykant (* [[1941]]) * [[6 septimber|6]] - [[Elly Meijer]], Nederlânsk keunstneres (* [[1936]]) * [[7 septimber|7]] - [[Carel Bruens]], Nederlânsk keunstner (* [[1925]]) * [[9 septimber|9]] - [[James Earl Jones]], Amerikaansk akteur (* [[1931]]) * [[10 septimber|10]] - [[Michaela DePrince]], Amerikaansk ballerina (* [[1995]]) * [[11 septimber|11]] - [[Peter Klashorst]], Nederlânsk keunstskilder (* [[1957]]) * [[14 septimber|14]] - [[Otis Davis]], Amerikaansk atleet (* [[1932]]) * 14 - [[Arie van der Veer]], Nederlânsk predikant, omropfoarsitter en televyzjepresintator (* [[1942]]) * [[15 septimber|15]] - [[Aleksandr Barysjnikov]], Russysk atleet (* [[1948]]) * 15 - [[Tito Jackson]], Amerikaansk muzikant (* [[1953]]) * [[16 septimber|16]] - [[Yuko Arakida]], Japansk follybalster (* [[1954]]) * 16 - [[Ernst Langhout]], Fryske muzikant (* [[1956]]) * [[20 septimber|20]] - [[Henriette Beukers-Lenselink]], Nederlânsk publisiste (* [[1937]]) * 20 - [[Jarich Hoekstra]], Frysk heechlearaar Fryske taal- en letterkunde (* [[1956]]) * [[23 septimber|23]] - [[Rien van Wijk]], Nederlânsk regisseur (* [[1939]]) * [[26 septimber|26]] - [[John Ashton]], Amerikaansk akteur (* [[1948]]) * [[27 septimber|27]] - [[Maggie Smith]], Britsk akteur (* [[1934]]) * [[29 septimber|29]] - [[Herman Zeinstra]], Frysk arsjitekt (* [[1937]]) * 29 - [[Roel Bokke Span]], Frysk fierljepper (* [[1943]]) * [[30 septimber|30]] - [[Giel Haenen]], Nederlânsk fuotballer (* [[1934]]) ;oktober * [[2 oktober|2]] - [[Martin Schröder]], Nederlânsk loftfeartûndernimmer (* [[1931]]) * 2 - [[Rüdiger Henning]], Dútsk roeier (* [[1943]]) * [[6 oktober|6]] - [[Johan Neeskens]], Nederlânsk fuotballer (* [[1951]]) * [[7 oktober|7]] - [[Marten Koopmans]], Frysk boargemaster (* [[1939]]) * 7 - [[Hans van Hemert]], Nederlânsk muzykprodusint (* [[1945]]) * [[9 oktober|9]] - [[Hadriaan van Nes]], Nederlânsk roeier (* [[1942]]) * 9 - [[Hugo Koolschijn]], Nederlânsk akteur (* [[1946]]) * [[12 oktober|12]] - [[Alex Salmond]], premier fan [[Skotlân]] (* [[1954]]) * [[15 oktober|15]] - [[Peter Luther]], Dútsk hynsterider (* [[1939]]) * [[16 oktober|16]] - [[Liam Payne]], Britsk sjonger (* [[1993]]) * [[17 oktober|17]] - [[Emile Daems]], Waalsk hurdfytser (* [[1938]]) * [[21 oktober|21]] - [[Flory Anstadt]], Nederlânsk programmamakster en regisseuse (* [[1928]]) * 21 - [[Paul D'Anno]], Britsk sjonger (* [[1958]]) * [[23 oktober|23]] - [[Leon Cooper]], Amerikaansk natuerkundige en nobelpriiswinner (* [[1930]]) * [[27 oktober|27]] - [[Hans Kemna]], Nederlânsk casting-director (* [[1940]]) * [[29 oktober|29]] - [[Teri Garr]], Amerikaansk aktrise (* [[1944]]) ;novimber * [[1 novimber|1]] - [[Luiz Onmura]], Braziljaansk judoka (* [[1960]]) * [[3 novimber|3]] - [[Quicy Jones]], Amerikaanske muzykprodusint, muzikant en lietsjeskriuwer (* [[1933]]) * [[7 novimber|7]] - [[James Rawson]], Britsk tafeltennisser (* [[1965]]) * [[10 novimber|10]] - [[Dallas Long]], Amerikaansk atleet (* [[1940]]) * 10 - [[Bert Veldkamp (bassist)|Bert Veldkamp]], Nederlânsk bassist (* [[1952]]) * [[13 novimber|13]] - [[Michał Dąbrowski]], Poolsk skermer (* [[1986]]) * [[17 novimber|17]] - [[Joachim Griese]], Dútsk hurdsiler (* [[1952]]) * [[18 novimber|18]] - [[Piet Zwaanswijk]], Nederlânsk keunstner (* [[1947]]) * 18 - [[Emile Jansen]], Nederlânsk akteur (* [[1959]]) * [[20 novimber|20]] - [[John Bernard]], Nederlânsk waarman (* [[1937]]) * [[21 novimber|21]] - [[Jan Buisman]], Nederlânske histoarysk-geograaf (* [[1925]]) * 21 - [[Andrea Kékesy]], Hongaarsk keunstrider (* [[1926]]) * [[24 novimber|24]] - [[Jos Lammertink]], Nederlânsk hurdfytser (* [[1958]]) * 24 - [[Bob Bryar]], Amerikaansk drummer (* [[1979]]) * [[26 novimber|26]] - [[Guus Sundermeijer-Rincker]], Nederlânsk keunstskilder (* [[1923]]) * [[27 novimber|27]] - [[Fedde Jonkman]], Frysk politikus (* [[1941]]) * [[29 novimber|29]] - [[Ian Trewhella]], Australysk bôgesjitter (* [[1945]]) ;desimber * [[1 desimber|1]] - [[Ilke Wyludda]], Dútsk atlete (* [[1969]]) * [[3 desimber|3]] - [[Inge Boulonois]], Nederlânsk dichteresse en byldzjend keunstner (* [[1945]]) * 3 - [[Ecaterina Oancia]], Roemeensk roeister (* [[1954]]) * [[4 desimber|4]] - Prinsesse [[Birgitta fan Sweden (prinsesse)|Birgitta fan Sweden]] (* [[1937]]) * [[6 desimber|6]] - [[Vitali Dirdira]], Oekrainsk hurdsiler (* [[1938]]) * [[7 desimber|7]] - [[Jevgeni Alejnikov]], Russysk sportsjitter (* [[1945]]) * 7 - [[Josif Vitebski]], Oekrainsk skermer (* [[1938]]) * [[8 desimber|8]] - [[Erwin Nypels]], Nederlânsk politikus (* [[1933]]) * [[12 desimber|12]] - [[Dan Grecu]], Roemeensk gymnast (* [[1950]]) * [[15 desimber|15]] - [[Emmy Eerdmans]], Nederlânsk keunsterneresse (* [[1931]]) * [[17 desimber|17]] - [[Rik Van Looy]], Flaamsk hurdfytster (* [[1933]]) * 17 - [[Aigars Fadejevs]] - Letsk atleet (* [[1975]]) * [[18 desimber|18]] - [[Klaus Wolfermann]], Dútsk atleet (* [[1946]]) * [[23 desimber|23]] - [[Desi Bouterse]], presidint fan [[Suriname]] (* [[1945]]) * [[24 desimber|24]] - [[Nils Egil Aaness]], Noarsk reedrider (* [[1936]] * [[25 desimber|25]] - [[Eric Hänni]], Switsersk judoka (* [[1938]]) * 25 - [[Carlos Pedroso]], Kubaansk skermer (* [[1967]]) * [[28 desimber|28]] - [[Bendiks Cazemier]], Frysk boargemaster (* [[1931]]) * [[29 desimber|29]] - [[Jimmy Carter]], presidint fan 'e [[Feriene Steaten]] (* [[1924]]) * 29 - [[Linda Lavin]], Amerikaansk aktrise (* [[1937]]) * [[30 desimber|30]] - [[Liny van Oyen]], Nederlânsk presentatrise (* [[1933]]) * [[31 desimber|31]] - [[Arnold Rüütel]], presidint fan [[Estlân]] (* [[1928]]) ==Literatuer== ;romans en novelles * [[Lois McMaster Bujold]], ''[[Demon Daughter]]'' * Lois McMaster Bujold, ''[[Penric and the Bandit]]'' * [[Patricia Briggs]], ''[[Winter Lost]]'' ==Films== * ''[[Benny's Birthday]]'' * ''[[Game Over and Over]]'' * ''[[Midnight Mission]]'' * ''[[Road House (film út 2024)|Road House]]'' ==Tillefyzje== * ''[[The Acolyte (tillefyzjesearje)|The Acolyte]]'' {{JiersideUnder}} {{Boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat}} }} [[Kategory:2024| ]] [[Kategory:21e iuw]] 704zkco9ioy25f2x3lrff5cwwc66s3y 0 133802 1230258 1156182 2026-05-18T20:14:11Z RomkeHoekstra 10582 [[]] 1230258 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks tsjerkegebou | namme = Nasjonale basilyk fan it Hillich Hert | ôfbylding = Basilica of the Sacred Heart-3.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = {{Flagge BE}} [[Belgje]] | bestjoerlike ienheid 1 = | namme bestjoerlike ienheid 1= | bestjoerlike ienheid 2 = | namme bestjoerlike ienheid 2= | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Ofbyld:Brussel vlag.svg|20px]] [[Brussel]] | adres = Basiliekvoorplein 1 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|50_52_1_N_4_19_1_E_scale:12500_type:landmark_region:DE|50° 52' N 4° 19' E}} | tsjerkegenoatskip = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]] | bisdom = | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel|Mechelen-Brussel]] | patroanhillige = | status = | arsjitekt = Albert Van huffel, Pierre Langerock, Paul Rome | yngenieur = | boujier = 1905-1970 | sloopjier = | boustyl = [[Art déco]] | hichte = 93 m | monumintale status = | monumintnûmer = | webside = [http://www.basilicakoekelberg.be/documents/home.xml?lang=nl www.basilicakoekelberg.be] | mapname = Brussel | mapwidth = | lat_deg = 50 | lat_min = 52 | lat_sec = 1 | lat_dir = N | lon_deg = 4 | lon_min = 19 | lon_sec = 1 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} De '''Nasjonale basilyk fan it Hillich Hert''' ([[Frânsk]]: ''Basilique Nationale du Sacré-Cœur''; [[Nederlânsk]]: ''Nationale Basiliek van het Heilig Hart'') is in [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk]] [[tsjerkgebou]], dat tusken 1905 en 1970 yn [[art deco]]-styl boud waard. De tsjerke is op fjouwer nei it grutste tsjerkegebou yn 'e wrâld en stiet op it gebiet fan 'e [[Brussel]]se gemeenten Koekelberg en Ganshoren; de grins tusken de gemeenten rint dwers troch de tsjerke hinne. Sadwaande wurdt de tsjerke ek wol de Koekelbergbasilyk (''Basilique de Koekelberg'' of ''Koekelbergbasiliek'') neamd. De tsjerke wurdt foar nasjonale plechtichheden brûkt, mar dêrnjonken ek foar de gewoane [[parochytsjinsten. == Bouskiednis == [[Ofbyld:Basilica Koekelberg.jpg|thumb|left|Oarspronklik ûntwerp.]] De bou fan 'e basiliyk waard ûnder kening [[Leopold II fan Belgje|Leopold II]] yn it ramt fan it 75-jierrige jubileum fan 'e ûnôfhinklikens fan Belgje yn opdracht jûn. Ynearsten soe de tsjerke neffens in [[Neogotyk|neogoatysk]] ûntwerp fan 'e arsjitekt Pierre Langerock boud wurde. Op 12 oktober 1905 lei de kening de earste stien foar dy tsjerke. [[Ofbyld:Koekelberg Basilique Nationale Sacré-Coeur Innen Langhaus Ost 2.jpg|thumb|left|Ynterieur.]] It útbrekken fan 'e [[Earste Wrâldkriich]] makke lykwols ynearsten in ein oan 'e bouwurksumheden. Nei de kriich wiene de finansjele middels beheind en yn 1920 waard de Flaamske arsjitekt Albert van Huffel frege om mei nije tekenings te kommen. Nei't de fûneminten foar it nije ûntwerp oanpast wiene, koe der yn 1930 útein set wurde mei de bou fan 'e [[apsis]], dy't yn 1935 foltôge waard. Nei in twadde ûnderbrekking fanwegen de [[Twadde Wrâldoarloch|Twadde Wrâldkriich]] waard de tsjerke nei de befrijing foltôge. Op 28 jannewaris 1952 ferliende [[paus Pius XII|Pius XII]] de tsjerke de status fan [[basilica minor]]. Oant 1969 waard der noch trochwurke oan 'e tuorren, de koepel en de sydskippen. Tagelyk mei de fiering fan it 25-jierrich biskopsjubileum fan kardinaal Suenens waard op 11 novimber 1970 de foltôging fan 'e basilyk betocht. De tsjerke hat yn 'e hjoeddeiske foarm in lingte fan 141 meter ([[Skip (tsjerke)|haadskip]]) en in breedte fan 107 meter ([[dwersskip]]). Dêrmei is de basilyk ien fan 'e grutste tsjerkegebouwen fan 'e wrâld en it grutste art-déco-monumint yn 'e wrâld. De tsjerke jout plak oan 2.000 minsken. De koepel hat in trochsnit fan 33 m en in hichte fan 93 m. Fanôf in hichte fan 53 m is dêr in plafoarm mei it útsicht oer it sintrum fan 'e haadstêd. Yn 'e moarntiid fan 21 july, de nasjonale feestdei fan Belgje, wurdt yn oanwêzigens fan 'e Belgyske keninklike famylje alle jierren in tanktsjinst mei in Te Deum fierd. De tsjinst is it startsein fan 'e feestlikheden fan 'e nasjonale feestdei. == Musea == Yn 'e basilyk binne twa musea ûnderbrocht. Der is in museum foar hjoeddeiske religieuze keunst en in museum dêr't it erfgoed fan 'e Swarte Susters, dy't oant 1998 harren kleaster yn it sintrum fan Brussel hiene, útstald wurdt. == Oargel == It [[Tsjerkeoargel|oargel]] waard yn 1958 troch de oargelfirma Loncke boud en dêrnei ferskate kearen fergrutte. It ynstrumint hat 51 registers op trije manualen en pedaal. De traktueren binne elektropneumatysk. {{boarnen|boarnefernijing= * [http://www.basilicakoekelberg.be/documents/basilica/history.xml?lang=nl Side Koekelbasilyk] ---- {{Commonscat|Basilica of the Sacred Heart, Brussels|Hillich Hertbasilyk, Brussel}} }} [[Kategory:Bouwurk yn Brussel]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it aartsbisdom Mechelen-Brussel]] [[Kategory:Basilyk yn Belgje]] [[Kategory:Bouwurk út 1970]] 090l7vzfrjvr8r6p9x5gny3marddtf5 0 133859 1230275 1226529 2026-05-18T20:47:35Z RomkeHoekstra 10582 [[]], + kt 1230275 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks katedraal | namme = Us-Leaffroukatedraal fan Doarnik ''Notre-Dame de Tournai'' | ôfbylding = Cathérale de Tournai vue du Beffroi.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = {{Flagge BE}} [[Belgje]] | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Hainaut.svg|20px]] [[Henegouwen]] | bestjoerlike ienheid 2 = | namme bestjoerlike ienheid 2= | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Ofbyld:Flag of Tournai.svg|border|20px]] [[Doarnik]] | adres = | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|50_36_21_N_3_23_20_E_scale:12500_type:landmark_region:BE|50° 36' N 3° 23' E}} | tsjerkegenoatskip = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]] | bisdom = [[Bisdom Doarnik|Doarnik]] | aartsbisdom = | patroanhillige = [[Marije (mem fan Jezus)|Marije]] | status = | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = | sloopjier = | boustyl = romaanske en goatyske arsjitektuer | hichte = 83 meter | monumintale status = | monumintnûmer = | webside = [https://www.diocese-tournai.be/ www.diocese-tournai.be] | mapname = Belgje | mapwidth = | lat_deg = 50 | lat_min = 36 | lat_sec = 21 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 23 | lon_sec = 20 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} De '''katedraal fan Doarnik''' of '''Us-Leaffroukatedraal''' ([[Frânsk]]: ''Notre-Dame de Tournai''; [[Nederlânsk]]: ''Onze-Lieve-Vrouw van Doornik'') is de roomsk-katolike biskopstsjerke fan it [[bisdom Doarnik]] yn 'e [[Belgje|Belgyske]] stêd [[Doarnik]] yn 'e provinsje [[Henegouwen]]. Sûnt it jier 2000 stiet de katedraal, dy't in moai foarbyld fan 'e [[Skeldegotyk]] is, op 'e list fan it [[UNESCO]]-wrâlderfgoed. == Skiednis == ==== Foargongers ==== [[Ofbyld:Tournai Kathedrale6.JPG|thumb|left|De skyn fan Sint-Eleutherius..]] Foar de hjoeddeiske katedraal wiene der al twa oare katedralen en de hjoeddeiske katedraal is op it plak de tredde. De earste katedraal waard yn 'e 5 iuw ûnder Eleutherius boud, de earste biskop fan it bisdom Doarnik. Yn 532 waard Sint-Menardus, de fjirtjinde biskop fan Noyon, keazen as biskop fan Doarnik en hy foege de twa bisdommen Noyon en Doarnik gear oant paus [[Eugenius III]] de beide bisdommen wer út inoar luts. Fan 'e 9e oant de 11e iuw waard in nije katedraal boud. Dy twadde katedraal baarnde yn 881 en 1066 ôf, mar waard beide kearen wer opboud. Yn 1092 waard de Sint-Martinusabdij fan Doarnik stifte. It wie ek it jier dat der in ein kaam oan in grutte [[epidemy]]. Ta oantinken dêrfan waard de tradysje fan 'e Grutte Prosesje ynsteld, dy't ek hjoeddedei noch alle twadde sneinen fan septimber plak fynt. ==== Hjoeddeiske katedraal ==== Oan it begjin fan 'e 12e iuw liede mei it tanimmen fan 'e wolstân fan 'e stêd, de ferearing fan Us-Leaffrou en faaks ek de winsk om de bisdommen Doarnik en Noyon te skieden ta de bou fan 'e tredde, de hjoeddeiske katedraal. De bou fûn plak fan it westen nei it easten, dus fan it [[Skip (tsjerke)|skip]] nei it [[Koer (tsjerke)|koer]]. It byntwurk datearret út 'e jierren 1142-1150. De nije [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] katedraal waard op 9 maaie 1171 ynwijd. Fan dat gebou bleau oant de dei fan hjoed it grutste part bewarre. Under biskop Walder de Marvis waard yn 1243 in begjin makke oan 'e weropbou fan it koer. It âlde romaanske koer waard ôfbrutsen om plak te meitsjen foar it tsjintwurdige [[Gotyk|goatyske]] koer. Yn 1255 waard it nije, yndrukwekkende koer ynwijd, wêrfan't de bou beynfloede is troch de katedralen fan [[Katedraal fan Amiens|Amiens]] en [[Katedraal fan Soissons|Soissons]]. Op inisjatyf fan biskop Stefanus waard sûnt it begjin fan 'e 13e iuw in begjin makke mei it ynbringen fan stiennen [[ferwulft]]en yn it [[dwersskip]]. Op dy faze folge de foltôging fan 'e krusingstoer en de fjouwer oare tuorren. Oan it begjin fan 'e 14e iuw waard it westlike portaal tafoege, ek yn goatyske styl. [[Ofbyld:Tournai Cathédrale Notre-Dame Innen Langhaus West 2.jpg|thumb|left|Ynterieur.]] Op 23 augustus 1566 waard de katedraal plondere troch [[Byldestoarm|byldestoarmers]], dy't in grut part fan 'e midsiuwske ynrjochting fernielden. Tsjin 'e ein fan 'e 18e iuw wiene it de oanhingers fan 'e [[Frânske Revolúsje]], dy't it hiele ynterieur fan 'e tsjerke ferneatigen. Yn it ramt fan it [[Konkordaat fan 1801|konkordaat]] fan 15 july 1801 waard de tsjerke wer foar de earetsjinst iepene en stadichoan waard it ynterieur wer mei keunstwurken folle. Benammen twa 19e iuwske biskoppen droegen in soad by oan it werstel fan 'e tsjerke: François-Joseph Hirn slagge der yn om in soad keunstwurken oan te skaffen, dy't ôfkomstich wiene út sletten of ôfbrutsen abdijen, lykas de tegels fan it koer en it alter fan 'e kollegiale tsjerke fan 'e Sint-Martinusabdij, wylst biskop Gaspard-Joseph Labis mei in restauraasje fan 'e katedraal útein sette, dy't langer as fjirtich jier duorje soe. Ek de [[Twadde Wrâldkriich]] besoarge de katedraal in soad skea. It Dútske bombardemint op 'e stêd yn maaie 1940 lei in part fan 'e stêd yn pún. Ek de rike goatyske parochykapel fan Us-Leaffrou, dy't lâns it noardlike diel fan it romaanske skip lei, waard ferneatige. In werbou fan 'e kapel hat nei de kriich net mear plak fûn. Op 24 augustus 1999 brocht in tornado skea oan 'e katedraal. By de beöardieling fan 'e skea kamen strukturele problemen oan it ljocht. Sûnt dy tiid ûndergiet de katedraal reparaasjes. [[Ofbyld:N-D de Tournai - Rubens JPG1.jpg|thumb|left|"De Befrijing fan de Sielen út it Fagefjoer"<br>[[Peter Paul Rubens]].]] == Ynterieur == It [[renêssânse]] [[doksaal]] datearret fan 1574 en is makke troch Cornelis Floris de Vriendt. Ek it neamen wurdich is it skilderij "De Befrijing fan 'e Sielen út it Fagefjoer" fan [[Peter Paul Rubens]]. It skilderij waard yn 'e [[Frânske Revolúsje]] út de tsjerke helle, mar it kaam yn 1815 skansearre werom en it waard yn 1993 restaurearre. In oar doek fan Rubens, "De triomf fan Judas Makkabeüs", waard doe ek út de katedraal stellen en is nea werom kommen en hinget tsjintwurdich yn it ''[[Musee des Beaux-Arts]]'' yn it Frânske [[Nantes]].<ref>[https://www.rtbf.be/info/regions/detail_le-rubens-vole-par-la-france-ne-sera-pas-restitue?id=8242369 RTBF, 08.04.2014]</ref> Yn 'e skatkeamer fan 'e katedraal is de [[skryn]] fan Us-Leaffrou fan Nikolaas fan Verdun te sjen, ien fan 'e "Sân wûnders fan Belgje". == Dieverij == Op 19 febrewaris 2008 fûn in wapene oerfal yn 'e katedraal plak, wêrby't meiïnoar trettjin keunstwurken stellen waarden. De rôvers sloegen it pantserglês fan in fitrine yn en namen acht tsjelken en trije krusen mei. Yn ien fan 'e krusen siet in houtsplinter ferarbeide fan it krús fan Kristus. It krús is belein mei goud, pearels en 48 ealstiennen en wie ôfkomstich fan in ridder, dy't it yn 1204 oan 'e katedraal joech nei in súksesfolle oanfal op [[Konstantinopel]]. Allinne it Byzantynske krús hie al in fersekeringswearde fan 25 miljoen euro.<ref>[https://www.lalibre.be/actu/belgique/vol-de-pieces-inestimables-a-la-cathedrale-de-tournai-51b898a7e4b0de6db9b1a109 La Libre, 18.02.2008]</ref><ref>[http://www.spiegel.de/kultur/gesellschaft/kunstraub-in-belgien-brutaler-einbruch-in-kathedrale-a-536355.html Spiegel, 19.02.2008]</ref> {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Frânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:fr:Cathédrale Notre-Dame de Tournai]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Cathédrale Notre-Dame, Tournai|Us-Leaffroukatedraal}} }} {{DEFAULTSORT:Us-Leaffroukatedraal, Doarnik}} [[Kategory:Katedraal yn Belgje|Doarnik]] [[Kategory:Wrâlderfgoed yn Belgje|Doarnik]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje|Doarnik]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Doarnik|Katedraal]] [[Kategory:Bouwurk út de 12e iuw|Doarnik]] [[Kategory:Bouwurk út de 13e iuw|Doarnik]] [[Kategory:Bouwurk út de 14e iuw|Doarnik]] 6kk5o4lhtir06dqh1nef1egz98z92wy 1230308 1230275 2026-05-19T10:41:20Z RomkeHoekstra 10582 + nav. 1230308 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks katedraal | namme = Us-Leaffroukatedraal fan Doarnik ''Notre-Dame de Tournai'' | ôfbylding = Cathérale de Tournai vue du Beffroi.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = {{Flagge BE}} [[Belgje]] | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Hainaut.svg|20px]] [[Henegouwen]] | bestjoerlike ienheid 2 = | namme bestjoerlike ienheid 2= | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Ofbyld:Flag of Tournai.svg|border|20px]] [[Doarnik]] | adres = | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|50_36_21_N_3_23_20_E_scale:12500_type:landmark_region:BE|50° 36' N 3° 23' E}} | tsjerkegenoatskip = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]] | bisdom = [[Bisdom Doarnik|Doarnik]] | aartsbisdom = | patroanhillige = [[Marije (mem fan Jezus)|Marije]] | status = | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = | sloopjier = | boustyl = romaanske en goatyske arsjitektuer | hichte = 83 meter | monumintale status = | monumintnûmer = | webside = [https://www.diocese-tournai.be/ www.diocese-tournai.be] | mapname = Belgje | mapwidth = | lat_deg = 50 | lat_min = 36 | lat_sec = 21 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 23 | lon_sec = 20 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} De '''katedraal fan Doarnik''' of '''Us-Leaffroukatedraal''' ([[Frânsk]]: ''Notre-Dame de Tournai''; [[Nederlânsk]]: ''Onze-Lieve-Vrouw van Doornik'') is de roomsk-katolike biskopstsjerke fan it [[bisdom Doarnik]] yn 'e [[Belgje|Belgyske]] stêd [[Doarnik]] yn 'e provinsje [[Henegouwen]]. Sûnt it jier 2000 stiet de katedraal, dy't in moai foarbyld fan 'e [[Skeldegotyk]] is, op 'e list fan it [[UNESCO]]-wrâlderfgoed. == Skiednis == ==== Foargongers ==== [[Ofbyld:Tournai Kathedrale6.JPG|thumb|left|De skyn fan Sint-Eleutherius..]] Foar de hjoeddeiske katedraal wiene der al twa oare katedralen en de hjoeddeiske katedraal is op it plak de tredde. De earste katedraal waard yn 'e 5 iuw ûnder Eleutherius boud, de earste biskop fan it bisdom Doarnik. Yn 532 waard Sint-Menardus, de fjirtjinde biskop fan Noyon, keazen as biskop fan Doarnik en hy foege de twa bisdommen Noyon en Doarnik gear oant paus [[Eugenius III]] de beide bisdommen wer út inoar luts. Fan 'e 9e oant de 11e iuw waard in nije katedraal boud. Dy twadde katedraal baarnde yn 881 en 1066 ôf, mar waard beide kearen wer opboud. Yn 1092 waard de Sint-Martinusabdij fan Doarnik stifte. It wie ek it jier dat der in ein kaam oan in grutte [[epidemy]]. Ta oantinken dêrfan waard de tradysje fan 'e Grutte Prosesje ynsteld, dy't ek hjoeddedei noch alle twadde sneinen fan septimber plak fynt. ==== Hjoeddeiske katedraal ==== Oan it begjin fan 'e 12e iuw liede mei it tanimmen fan 'e wolstân fan 'e stêd, de ferearing fan Us-Leaffrou en faaks ek de winsk om de bisdommen Doarnik en Noyon te skieden ta de bou fan 'e tredde, de hjoeddeiske katedraal. De bou fûn plak fan it westen nei it easten, dus fan it [[Skip (tsjerke)|skip]] nei it [[Koer (tsjerke)|koer]]. It byntwurk datearret út 'e jierren 1142-1150. De nije [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] katedraal waard op 9 maaie 1171 ynwijd. Fan dat gebou bleau oant de dei fan hjoed it grutste part bewarre. Under biskop Walder de Marvis waard yn 1243 in begjin makke oan 'e weropbou fan it koer. It âlde romaanske koer waard ôfbrutsen om plak te meitsjen foar it tsjintwurdige [[Gotyk|goatyske]] koer. Yn 1255 waard it nije, yndrukwekkende koer ynwijd, wêrfan't de bou beynfloede is troch de katedralen fan [[Katedraal fan Amiens|Amiens]] en [[Katedraal fan Soissons|Soissons]]. Op inisjatyf fan biskop Stefanus waard sûnt it begjin fan 'e 13e iuw in begjin makke mei it ynbringen fan stiennen [[ferwulft]]en yn it [[dwersskip]]. Op dy faze folge de foltôging fan 'e krusingstoer en de fjouwer oare tuorren. Oan it begjin fan 'e 14e iuw waard it westlike portaal tafoege, ek yn goatyske styl. [[Ofbyld:Tournai Cathédrale Notre-Dame Innen Langhaus West 2.jpg|thumb|left|Ynterieur.]] Op 23 augustus 1566 waard de katedraal plondere troch [[Byldestoarm|byldestoarmers]], dy't in grut part fan 'e midsiuwske ynrjochting fernielden. Tsjin 'e ein fan 'e 18e iuw wiene it de oanhingers fan 'e [[Frânske Revolúsje]], dy't it hiele ynterieur fan 'e tsjerke ferneatigen. Yn it ramt fan it [[Konkordaat fan 1801|konkordaat]] fan 15 july 1801 waard de tsjerke wer foar de earetsjinst iepene en stadichoan waard it ynterieur wer mei keunstwurken folle. Benammen twa 19e iuwske biskoppen droegen in soad by oan it werstel fan 'e tsjerke: François-Joseph Hirn slagge der yn om in soad keunstwurken oan te skaffen, dy't ôfkomstich wiene út sletten of ôfbrutsen abdijen, lykas de tegels fan it koer en it alter fan 'e kollegiale tsjerke fan 'e Sint-Martinusabdij, wylst biskop Gaspard-Joseph Labis mei in restauraasje fan 'e katedraal útein sette, dy't langer as fjirtich jier duorje soe. Ek de [[Twadde Wrâldkriich]] besoarge de katedraal in soad skea. It Dútske bombardemint op 'e stêd yn maaie 1940 lei in part fan 'e stêd yn pún. Ek de rike goatyske parochykapel fan Us-Leaffrou, dy't lâns it noardlike diel fan it romaanske skip lei, waard ferneatige. In werbou fan 'e kapel hat nei de kriich net mear plak fûn. Op 24 augustus 1999 brocht in tornado skea oan 'e katedraal. By de beöardieling fan 'e skea kamen strukturele problemen oan it ljocht. Sûnt dy tiid ûndergiet de katedraal reparaasjes. [[Ofbyld:N-D de Tournai - Rubens JPG1.jpg|thumb|left|"De Befrijing fan de Sielen út it Fagefjoer"<br>[[Peter Paul Rubens]].]] == Ynterieur == It [[renêssânse]] [[doksaal]] datearret fan 1574 en is makke troch Cornelis Floris de Vriendt. Ek it neamen wurdich is it skilderij "De Befrijing fan 'e Sielen út it Fagefjoer" fan [[Peter Paul Rubens]]. It skilderij waard yn 'e [[Frânske Revolúsje]] út de tsjerke helle, mar it kaam yn 1815 skansearre werom en it waard yn 1993 restaurearre. In oar doek fan Rubens, "De triomf fan Judas Makkabeüs", waard doe ek út de katedraal stellen en is nea werom kommen en hinget tsjintwurdich yn it ''[[Musee des Beaux-Arts]]'' yn it Frânske [[Nantes]].<ref>[https://www.rtbf.be/info/regions/detail_le-rubens-vole-par-la-france-ne-sera-pas-restitue?id=8242369 RTBF, 08.04.2014]</ref> Yn 'e skatkeamer fan 'e katedraal is de [[skryn]] fan Us-Leaffrou fan Nikolaas fan Verdun te sjen, ien fan 'e "Sân wûnders fan Belgje". == Dieverij == Op 19 febrewaris 2008 fûn in wapene oerfal yn 'e katedraal plak, wêrby't meiïnoar trettjin keunstwurken stellen waarden. De rôvers sloegen it pantserglês fan in fitrine yn en namen acht tsjelken en trije krusen mei. Yn ien fan 'e krusen siet in houtsplinter ferarbeide fan it krús fan Kristus. It krús is belein mei goud, pearels en 48 ealstiennen en wie ôfkomstich fan in ridder, dy't it yn 1204 oan 'e katedraal joech nei in súksesfolle oanfal op [[Konstantinopel]]. Allinne it Byzantynske krús hie al in fersekeringswearde fan 25 miljoen euro.<ref>[https://www.lalibre.be/actu/belgique/vol-de-pieces-inestimables-a-la-cathedrale-de-tournai-51b898a7e4b0de6db9b1a109 La Libre, 18.02.2008]</ref><ref>[http://www.spiegel.de/kultur/gesellschaft/kunstraub-in-belgien-brutaler-einbruch-in-kathedrale-a-536355.html Spiegel, 19.02.2008]</ref> {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Frânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:fr:Cathédrale Notre-Dame de Tournai]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Cathédrale Notre-Dame, Tournai|Us-Leaffroukatedraal}} }} {{KatedralenBelgje}} {{DEFAULTSORT:Us-Leaffroukatedraal, Doarnik}} [[Kategory:Katedraal yn Belgje|Doarnik]] [[Kategory:Wrâlderfgoed yn Belgje|Doarnik]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje|Doarnik]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Doarnik|Katedraal]] [[Kategory:Bouwurk út de 12e iuw|Doarnik]] [[Kategory:Bouwurk út de 13e iuw|Doarnik]] [[Kategory:Bouwurk út de 14e iuw|Doarnik]] qgwh67ltg5gxg521xm4sfsx75hxg0f5 0 133970 1230304 1220088 2026-05-19T10:39:43Z RomkeHoekstra 10582 1230304 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks katedraal | namme = Us-Leaffrouwekatedraal | ôfbylding = Antwerpen, Liebfrauenkathedrale.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = [[Ofbyld:Flag of Belgium.svg|20px]] [[Belgje]] | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Antwerp.svg|20px]] Antwerpen | bestjoerlike ienheid 2 = | namme bestjoerlike ienheid 2= | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Ofbyld:Flag of Antwerp (City).svg|border|20px]] Antwerpen | adres = | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|51_13_13_N_4_24_4_E_scale:12500_type:landmark_region:BE|51° 13' N 4° 24' E}} | tsjerkegenoatskip = | bisdom = | aartsbisdom = | patroanhillige = | status = | arsjitekt = Jan en Pieter Appelmans | yngenieur = | boujier = 1352-1521 | sloopjier = | boustyl = [[Gotyk]] | hichte = ± 125 meter (noardlike toer) | monumintale status = | monumintnûmer = | webside = [http://www.dekathedraal.be/nl/welkomstwoord.htm Offisjele side] | mapname = Antwerpen | mapwidth = | lat_deg = 51 | lat_min = 13 | lat_sec = 13 | lat_dir = N | lon_deg = 4 | lon_min = 24 | lon_sec = 4 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} De '''Us-Leaffrouwekatedraal''' ([[Nederlânsk]]: ''Onze Lieve Vrouwekathedraal'') yn [[Antwerpen (stêd)|Antwerpen]] is de domtsjerke fan it bisdom Antwerpen. De katedraal fertsjintwurdiget in hichtepunt fan de Brabânske [[gotyk]]. Sûnt 1999 heart de toer by it wrâlderfgoed fan [[UNESCO]]. == Skiednis == Sûnt de 10e iuw stie op it plak fan de hjoeddeiske katedraal in oan Marije wijde kapel. Mei de oerdracht fan de [[parochy]]tsjerke Sint-Michael oan 'e [[premonstratinzers]] feroare de Marijekapel yn 1124 yn in parochytsjerke en waard dêrnei ferboud ta in gruttere, [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] tsjerke. Yn 1352 waard útein set mei de bou fan in nije tsjerke yn [[Gotyk|goatyske]] styl mei in [[Skip (tsjerke)|middenskip]] en seis sydskippen, mar yn 1521 kaam der in ein oan 'e wurksumheden. By in brân yn 1533 waard de tsjerke slim troffen, mar de Antwerpenaren bouden de tsjerke dêrnei wer op. De [[ferwulft]]en yn 'e tsjerke waarden earst sûnt 1614 ynbrocht. [[Ofbyld:Cathedral of Our Lady (Antwerp) 1800.jpg|thumb|left|200px|''Oarspronklik ûntwerp mei twa tuorren'']] It bisdom Antwerpen waard yn 1559 stifte en yn it ramt dêrfan waard de parochytsjerke in katedraal. Op 20 augustus 1566 ferneatigen [[Kalvinisme|kalvinistyske]] [[byldestoarm|byldestoarmers]] in grut part fan 'e keunstwurken en it meubilêr fan 'e katedraal. Yn 1581 kaam de stêd yn protestantske hannen. Dat hie fan gefolgen dat noch mear keunstwurken foar ferneatiging of ferkeap út de tsjerken helle waarden. De besetting fan 'e stêd troch [[Frânske Revolúsje|Frânske]] troepen yn 1794 late ta nije plonderings fan 'e katedraal, dy't tydlik sels as skuorre foar it fee tsjinne en sa grutte skea oprûn. Yn 'e rin fan 'e tiid fûnen der ferskate feroarings oan 'e tsjerke plak (it timpaan fan it haadportaal ûntstie net earder as yn 1903). 1965 wie it startjier fan in grutte restauraasje yn opdracht fan 'e provinsje Antwerpen. De restauraasje waard yn 1993 foltôge. == Arsjitektuer == De katedraal is in [[Skip (tsjerke)|sânskippich]] gebou mei [[transept|dwersskip]] en [[koeromgong]] mei in [[kapellekrâns]]. Oarspronklik wiene foar de tsjerke twa geveltuorren ûntwurpen, mar yn 'e 16e iuw waard allinne de noardlike toer hielendal ôfboud. Dy toer is mei in hichte fan 123 meter sûnt de sloop fan 'e Lambertuskatedraal yn [[Luik (stêd)|Luik]] yn 1794 de heechste toer fan de [[Benelúks]] en wurdt as in hichtepunt beskôge fan de letgoatyske arsjitektuer. De krusingstoer wie as in lantearnetoer ûntwurpen, mar waard net foltôge en yn 'e 17e iuw nei in brân troch in houten konstruksje mei in sipel as bekroaning ferfongen. == Ynrjochting == Yn de katedraal hingje fjouwer keunstwurken fan [[Peter Paul Rubens]]: * ''It ferheegjen fan it Krús'', 1609–1610, triptyk, paneel 460 × 340 sintimeter, sydpanelen 460 × 150 sintimeter. It keunstwurk kaam yn it ramt fan de werynrjochting nei de skea ûnder de Frânske besetting yn de katedraal. * ''Marije-Himelfeart'', 1626, paneel 490 × 325 sintimeter. It skilderij fan it haadalter ferfong in triptyk fan Frans Floris (1560) foar it haadalter, dat yn 'e kalvinityske tiid ferdwûn.<ref>[https://www.topa.be/nl/antwerp/kerken-in-antwerpen/olv-kathedraal/syllabus/tenhemelopneming-rubens/ Topa.be, oproppen 16.03.2019]</ref> * ''De Ferrizenis fan Kristus'', 1612, triptyk, middenpaneel 138 × 98 sintimeter, sydpanelen 136 × 40 sintimeter. Oarspronklik ornearre as retabel foar it grêf fan Martina Plantijn en har man Jan Moretus. * ''De Krúsôfname'', 1612, triptyk, middenpaneel 421 × 311 sintimeter, sydpanelen 421 × 153 sintimeter. It retabel waard besteld troch it skuttersgilde en wurdt as ien fan de wichtichste barokke masterwurken fan Rubens beskôge. <center><gallery perrow=6 widths="150px" heights="100px"> Peter Paul Rubens - The Raising of the Cross (Antwerp Cathedral).jpg|''It ferheegjen fan it Krús'' Peter Paul Rubens - Assumption of Mary.jpg|''Marije-Himelfeart'' Peter Paul Rubens - Resurrection of Christ triptych.jpg|''Ferrizenis fan Kristus'' Peter Paul Rubens - Descent from the Cross - WGA20212.jpg|''Krúsôfname'' </gallery></center> Yn 'e koepel fan 'e [[Krusing (tsjerke)|krusing]] is in fresko fan [[Cornelis Schut]] út 1647 mei in foarstelling fan 'e himelfeart fan Marije. It koerstuolte is [[Neogotyk|neogoatysk]] en waard yn 1841 troch de Antwerper houtfiker Karel Hendrik Geerts levere. Oan 'e byldestoarm ûntkaam in goed fiif iuwen âld houten [[genedebyld]] fan Us-Leaffrou, dat tsjintwurdich yn 'e Marijekapel stiet. Yn 2016 waard it byld foar it earst sûnt sechtich jier wer yn in prosesje troch de stêd droegen.<ref>[https://www.gva.be/cnt/dmf20160720_02393076/mariaprocessie-rond-kathedraal-keert-terug-na-60-jaar-afwezigheid Gazet van Antwerpen, 20.07.2016]</ref> De tige ryk bewurke iken preekstoel stiet sûnt 1804 yn 'e katedraal en waard yn 1713 troch Michiel van der Voort (1667-1737) foar de Sint-Bernardusabdij fan Hemiksem makke. It is in keunstwurk mei natuerlike foarmen lykas beammen, stammen, tûken en bisten en fûgels.<ref>[http://preekstoelen.com/info/belgie/antwerpen/onze-lieve-vrouwekathedraal Preekstoelen.com, oproppen 16.03.2019]</ref> <center><gallery perrow=6 widths="140px" heights="100px"> Antwerpen Kathedraal Onze Lieve Vrouw Innen Langhaus Ost 2.jpg|''Ynterieur'' Antwerpen Kathedraal Onze Lieve Vrouw Innen Kanzel 1.jpg|''Preekstoel'' Antwerpen Kathedraal Onze Lieve Vrouw Innen Chorgestühl 2.jpg|''Neogoatysk koerstuolte'' Antwerpen Kathedraal Onze Lieve Vrouw Innen Chor 3.jpg|''Heechalter'' </gallery></center> == Oargels == De katedraal hat twa grutte [[oargel]]s. ==== Haadoargel ==== It grutte oargel koe mei in jefte fan in parochiaan yn 1891 troch de oargelbouwer Pierre Schyven út Brussel boud wurde. It ynstrumint hat 90 [[Register (oargel)|registers]] op fjouwer manualen en pedaal en der yn de rin fan de tiid net in soad oan it oargel feroare. It barokke front fan it oargel is âlder en waard yn 1657 makke troch Peter Verbrugghen de Alde en Michel Boursoy. ==== Transeptoargel ==== Oan 'e eastlike muorre fan it súdlike dwersskip, fuort by de krusing, hinget it transeptoargel as [[swellenêstoargel]]. It ynstrumint waard yn 1993 troch de [[Switserlân|Switserkse]] oargelboufirma Metzler boud. It hat 44 klinkende registers en in trânsmisje op trije manualen en pedaal. [[Ofbyld:Statue Group Commemorating Architect of the Antwerp Cathedral - panoramio.jpg|thumb|left|''Monumint foar de bouwers fan de katedraal'']] == Klokken == Yn 'e 123 meter hege noardlike toer hingje acht klokken. De grutste klok (6,434 ton) is de saneamde Karolus en datearret fan 1507. Eartiids besiet de katedraal ek twa kariljons. Allinne it 17e-iuwske kariljon fan 'e bruorren Hemony út Zutfen is foar de katedraal bewarre blean. It oare kariljon, ek 17e iuwsk, rekke yn de rin fan de tiid yn ferfal en is nei de Twadde Wrâldkriich yn ynkomplete steat útliend oan 'e tsjerke fan Hoogstraten. == Oars == Rjochts fan 'e portalen by it begjin fan de Jan Blomstrjitte is oan 'e tsjerke in brûnzen byldegroep fan 'e boumasters fan 'e katedraal te sjen. {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Onze-Lieve-Vrouwekathedraal (Antwerp)]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Onze-Lieve-Vrouwekathedraal (Antwerp)|Us-Leaffrouwekatedraal, Antwerpen}} }} {{KatedralenBelgje}} [[Kategory:Bouwurk yn Antwerpen]] [[Kategory:Katedraal yn Belgje]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Antwerpen]] [[Kategory:Wrâlderfgoed yn Belgje]] [[Kategory:Bouwurk út 1352]] [[Kategory:Bouwurk út de 15e iuw]] [[Kategory:Bouwurk út 1521]] iz3frmib31a2hh22g7nhu0nld0m673b 0 135733 1230262 1143828 2026-05-18T20:25:09Z RomkeHoekstra 10582 [[]], + kt 1230262 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks tsjerkegebou | namme = Us-Leaffrouwetsjerke | ôfbylding = Église Notre-Dame de Laeken (DSCF1248-DSCF1251).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = {{Flagge BE}} [[Belgje]] | bestjoerlike ienheid 1 = gemeente | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Brussel vlag.svg|20px]] [[Brussel]] | bestjoerlike ienheid 2 = | namme bestjoerlike ienheid 2= | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Ofbyld:Flag of Laeken (Belgium).svg|20px]] [[Laken]] | adres = Onze-Lieve-Vrouwvoorplein | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|50_52_43_N_4_21_21_E_scale:12500_type:landmark_region:BE|50° 52' N 4° 21' E}} | tsjerkegenoatskip = | bisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel|Mechelen-Brussel]] | aartsbisdom = | patroanhillige = [[Marije (mem fan Jezus)|Marije]] | status = | arsjitekt = Joseph Poelaert<br>Friedrich von Schmidt | yngenieur = | boujier = 1854 | sloopjier = | boustyl = [[neogotyk]] | hichte = | monumintale status = | monumintnûmer = | webside = [http://www.upbxlcentre.be/eglises/saint-nicolas/ upbxlcentre.be] | mapname = Brussel | mapwidth = | lat_deg = 50 | lat_min = 52 | lat_sec = 43 | lat_dir = N | lon_deg = 4 | lon_min = 21 | lon_sec = 21 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} De '''Us-Leaffrouwetsjerke''' ([[Nederlânsk]]: ''Onze-Lieve-Vrouwekerk''; [[Frânsk]]: ''Église Notre-Dame'') oan it ''Onze-Lieve-Vrouwvoorplein'' is in [[Neogotyk|neogoatyske]] tsjerke yn it [[Brussel]]se stedsdiel Laken. It is de grutste neogoatyske tsjerke fan [[Belgje]]. De tsjerke stiet oan in lyts plein, tichteby it keninklike paleis fan Laken. == Skiednis == Al om it jier 800 lieten twa susters ta oantinken fan harren ferstoarne bruorren op it plak fan 'e hjoeddeiske tsjerke in lytse kapel bouwe, dy't oan 'e [[Marije (mem fan Jezus)|Jongfaam Marije]] wijd waard. De hillige [[Guido fan Anderlecht]] wurke in jiermannich yn dy kapel as koster. Sofie fan Brabân, de dochter fan [[Elisabeth fan Thüringen]], joech in byld fan Marije oan 'e kapel, dat al gau in soad pylgers luts. [[Ofbyld:Ancienne église Notre-Dame de Laeken - 02.JPG|thumb|left|Alde Us-Leaffrouwetsjerke op it tsjerkhôf fan Laken..]] Yn 1275 waard de kapel ferfongen troch in tsjerke yn 'e styl fan 'e ier-[[Brabânske gotyk]]. Neffens in leginde soe Marije sels de oriïntaasje en grutte fan 'e nije tsjerke bepaald ha. It ferhaal is dat de bou neat eine om't de muorren jimmeroan ynstoarten. De mitslers besochten de fernielers te trappearjen en bleaune nei it wurk weitsjen by it bouplak, mar nei it ûndergean fan 'e sinne seagen hja hoe't Marije mei [[Barbara fan Nikomeedje|Sint-Barbara]] en [[Katarina fan Aleksandrje|Sint-Katarina]] fan 'e himel delkaam en dêr mei in gouden tried de ôfmjittings fan 'e tsjerke oanjoegen. Ek feroaren Marije en de hillige jongfammen de oriïntaasje fan 'e tsjerke: ynstee fan 'e tradisjonele oriïntaasje nei it easten moast de tsjerke mei it [[Koer (tsjerke)|koer]] nei it suden, rjochting Brussel, boud wurde.<ref>[https://historiek.net/de-koninklijke-crypte-te-laken/9980/ Historiek, oproppen 29.04.2019]</ref> Louise fan Orléans, de earste keninginne fan Belgje, liet yn har testamint fêstlizze dat se yn 'e Us-Leaffrouwetsjerke begroeven wurde woe. Doe't hja yn 1850 ferstoar naam har man [[Leopold I fan Belgje|Leopold I]] it beslút om op it plak in nije tsjerke te bouwen, wêrfan't de [[krypt]] tenei it grêfplak fan 'e keninklike famylje wurde moast. De arsjitekt Joseph Poelaert, dy't op dat stuit it Paleis fan Justysje yn Brussel boude, levere in neogoatysk priiswinnend ûntwerp yn. Yn 1854 lei Leopold I de earste stien foar de nijbou en op 7 augustus 1872 waard de tsjerke plechtich ynwijd, ek al wie de tsjerke doe noch net foltôge. De bysetting fan 'e kening sels wie lykwols noch in hiel spul. It omskot fan Leopold I mocht fanwegen syn [[Protestantisme|protestantske]] leauwe net troch de katolike tsjerke nei de krypt brocht wurde en dêrom waard der oan 'e efterkant fan 'e tsjerke grûn ofgroeven en in iepening makke yn 'e muorre fan 'e krypte.<ref>[https://historiek.net/de-koninklijke-crypte-te-laken/9980/ Historiek, oproppen 29.04.2019]</ref> Under [[Leopold II fan Belgje|Leopold II]] waard de tsjerke lang om let ôfboud. De Dútske arsjitekt Friedrich von Schmidt soarge foar it ûntwerp fan it portaal en de 99 meter hege toer. == Betsjutting == [[Ofbyld:Crypte royale Laeken 901.jpg|thumb|left|Keninklike krypte.]] Alhoewol't de Us-Leaffrouwetsjerke fan Laken nea de rang fan in spesjaal monumint krige, hat de tsjerke foar besikers in hege symboalyske wearde om't it it lêste rêstplak fan in soad leden fan 'e Belgyske keninklike famylje is. Dêrnjonken leit ek de kardinaal en stifter fan 'e Katolike Arbeidersjongerein Jozef Cardijn dêr begroeven. Op it tsjerkhôf efter de tsjerke lizze grêven fan in grut tal ferneamde Belgen. Op it tsjerkhôf is ek it koer fan 'e âlde tsjerke út 1275 te sjen. == It besjen wurdich == [[Ofbyld:NostraSignoraLaeken 12.jpg|thumb|left|Byld fan Us Leaffrouwe fan Laken.]] De [[preekstoel]] krige op de [[Wrâldútstalling]] fan [[Parys]] yn 1878 de earste priis. Yn it rjochter sydskip hinget in 17e-iuwsk skilderij fan 'e [[Hillige Famylje]] fan Gaspar de Crayer. It sulveren krús fan it [[heechalter]] datearret út de 18e iuw. De ramen yn 'e alterromte stamme út de 19e iuw en stelle foarstellings út it libben fan Marije en [[Jezus (tradisjoneel-kristlik)|Jezus]] foar. Yn it koer binne nochris fjouwer skilderijen fan De Crayer te sjen: in krúsdragende Kristus, Us-Leave Frou fan Laken, de hillige Guido as lânarbeider en de Flecht nei Egypte. It [[koeroargel]] is makke troch de bruorren Adrian en Pietter-Salomon van Bever en waard yn 1907 boud. It mirakelbyld fan Marije is 13e-iuwsk. Yn it rjochter sydskip foar it sydalter oer, dat oan it [[Hillich Hertferearing|Hillich hert fan Jezus]] wijd is, stiet it grêf fan Joseph Cardijns == Oargel == It romantyske [[Tsjerkeoargel|oargel]] waard tusken 1872 en 1874 troch Pierre Schyven út Brussel boud. Fan 1902 oant 1916 wie Salomon van Bever ferantwurdlik foar de soarch fan it oargel. Yn 1906 waard it oargel yn it ramt fan 'e foltôging fan 'e toer tydlik ferwidere. Om't se perfoarst it grutte [[roasfinster]] frijhâlde woene, waard it moaie oargelfront nei de bouwurksumheden net wer opboud. Fierders krigen de grutste 32 pipen om it sicht op it roasfinster frij te hâlden plak yn 'e sydskippen. Mei in pear feroarings yn de [[Disposysje (oargel)|disposysje]] waard it oargel mei in ferienfâldige front yn 1912 wer ynwijd. Utsein in ferfanging fan in [[Register (oargel)|register]] by in restauraasje yn 'e jierren 1975-1978 is der fierder net in soad oan it oargel feroare. It hat 52 registers op trije manualen en pedaal. De spyltraktueren binne mechanysk en de registertraktueren elektrysk. {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Liebfrauenkirche (Laeken)]] ----- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Onze-Lieve-Vrouwekerk (Laken)|Us-Leaffrouwetsjerke fan Laken}} }} [[Kategory:Bouwurk yn Brussel]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it aartsbisdom Mechelen-Brussel]] [[Kategory:Bouwurk út 1854]] 09kh81vzj0nqm78jjonmgens59i21xn 0 142580 1230211 1161362 2026-05-18T14:45:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Produksjes */ by de tiid 1230211 wikitext text/x-wiki {{Bedriuw | ôfbylding = Silver Pictures 2 without wordmark.svg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 120px | namme = Silver Pictures | histoaryske namme = | nasjonaliteit = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] | type = privaat | sektor = [[filmstudio]], [[tillefyzjestudio]] | haadkertier = | fêstige yn = [[Los Angeles]] ([[Kalifornje]]) | oprjochte = [[1980]] | opdoekt = | oprjochter = [[Joel Silver]] | eigner = | fuortkommen út = | opgien yn = | memme-ûndernimming = | dochterûndernimmings = [[Dark Castle Entertainment]] | omset = | winst = | wearde = | aktyf yn = | wurknimmers = | tal lokaasjes = | webside = [http://silverpictures.com/ silverpictures.com] }} '''Silver Pictures''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[filmstudio]] en [[tillefyzjestudio]] dy't yn [[1980]] yn [[Hollywood]] oprjochte waard troch [[filmprodusint]] [[Joel Silver]]. It [[bedriuw]] brûkt in [[logo]] dat ek wol ''The Chip'' neamd wurdt, en basearre is op in blokpatroan ûntwurpen troch [[arsjitekt]] [[Frank Lloyd Wright]]. Silver Pictures wie fral yn 'e [[1980-er jierren|1980-er]] en [[1990-er jierren]] ferantwurdlik foar de produksje fan in stikmannich grutte [[film]]s, wêrûnder ''[[Commando (film út 1985)|Commando]]'', ''[[Lethal Weapon]]'', ''[[Predator (film)|Predator]]'', ''[[Die Hard (film)|Die Hard]]'', ''[[Lethal Weapon&nbsp;2]]'', ''[[Die Hard&nbsp;2]]'', ''[[Predator&nbsp;2]]'', ''[[Lethal Weapon&nbsp;3]]'', ''[[Assassins (film)|Assassins]]'', ''[[Lethal Weapon&nbsp;4]]'' en ''[[The Matrix (film)|The Matrix]]''. ==Skiednis== Silver Pictures waard op [[24&nbsp;juny]] [[1980]] yn [[Hollywood]] oprjochte troch [[filmprodusint]] [[Joel Silver]]. Yn [[1991]] sleat it bedriuw in [[kontrakt]] mei de folle gruttere studio [[Warner Bros.]], dy't fan doe ôf (begjinnend mei ''[[Ricochet (film)|Ricochet]]'') alle films foar Silver Pictures [[filmdistribúsje|distribuëarre]] en ek de [[auteursrjocht|rjochten]] op 'e films yn besit krige. Ek de [[marketing]] waard troch Warner Bros. dien. Oan dy gearwurking kaam yn [[2012]], nei 21 jier, in ein. Eins wie yn it kontrakt bepaald dat de ûnderlinge relaasje 25 jier duorje soe, mar Joel Silver kocht de lêste fjouwer jier ôf om't er almar minder te sprekken wie oer de wize fan Warner Bros. om syn films oan 'e man te bringen. Nettsjinsteande dat skeel wurken Silver Pictures en Warner Bros. yn [[2016]] wer gear oan 'e film ''[[The Nice Guys (film)|The Nice Guys]]''. Nei it ôfbrekken fan it kontrakt mei Warner Bros. yn [[2012]], sleat Silver Pictures in fiifjierrige oerienkomst mei [[Universal Pictures]] wêrby't Universal de distribúsje en marketing foar de produksjes fan Silver dwaan soe, te begjinnen mei de [[skriller]] ''[[Non-Stop (film)|Non-Stop]]'', dy't yn [[febrewaris]] [[2014]] útkaam. Yn it nije kontrakt waard fêstlein dat Universal him net mei de produksje fan 'e films bemuoie soe. Yn [[2015]] gie Silver Pictures in partnerskip oan mei in nije [[finansier]] yn 'e foarm fan 'e [[Kanada|Kanadeeske]] [[ûndernimmer]] [[Daryl Katz]]. (Katz is de oprjochter en eigner fan 'e [[Katz Group of Companies]], mei belangen op it mêd fan 'e [[farmaseutyske yndustry]], [[sport]], [[entertainment]] en [[ûnreplik goed]].) Foartiid hie Silver Pictures foar de finansiering fan filmprojekten altyd ferlet fan 'e stipe fan in gruttere studio, mar troch de bân mei Katz wie dat fan dy tiid ôf net mear nedich. Op [[24 juny]] [[2019]], persiis 39 jier nei't er Silver Pictures oprjochte hie, waard de [[pinsjonearring]] fan Joel Silver oankundige. ==Produksjes== ===Films=== (Fan 'e troch Silver Pictures produsearre films bestiet mear as de helte út [[ko-produksje]]s mei oare studio's.) {{Kolommen3 |Kolom1= *''[[Streets of Fire]]'' (1984) *''[[Brewster's Millions (film út 1985)|Brewster's Millions]]'' (1985) *''[[Weird Science (film)|Weird Science]]'' (1985) *''[[Commando (film út 1985)|Commando]]'' (1985) *''[[Jumpin' Jack Flash (film)|Jumpin' Jack Flash]]'' (1986) *''[[Lethal Weapon]]'' (1987) *''[[Predator (film)|Predator]]'' (1987) *''[[Die Hard (film)|Die Hard]]'' (1988) *''[[Action Jackson (film út 1988)|Action Jackson]]'' (1988) *''[[Road House (film út 1989)|Road House]]'' (1989) *''[[Lethal Weapon 2]]'' (1989) *''[[Die Hard 2]]'' (1990) *''[[The Adventures of Ford Fairlane]]'' (1990) *''[[Predator 2]]'' (1990) *''[[Hudson Hawk]]'' (1991) *''[[Ricochet (film)|Ricochet]]'' (1991) *''[[The Last Boy Scout]]'' (1991) *''[[Lethal Weapon 3]]'' (1992) *''[[Demolition Man (film)|Demolition Man]]'' (1993) |Kolom2= *''[[The Hudsucker Proxy]]'' (1994) *''[[Richie Rich (film)|Richie Rich]]'' (1994) *''[[Assassins (film)|Assassins]]'' (1995) *''[[Fair Game (film út 1995)|Fair Game]]'' (1995) *''[[Executive Decision]]'' (1996) *''[[Father's Day (film út 1997)|Father's Day]]'' (1997) *''[[Conspiracy Theory (film)|Conspiracy Theory]]'' (1997) *''[[Lethal Weapon 4]]'' (1998) *''[[The Matrix (film)|The Matrix]]'' (1999) *''[[Dungeons & Dragons (film)|Dungeons & Dragons]]'' (2000) *''[[Romeo Must Die]]'' (2000) *''[[Exit Wounds]]'' (2001) *''[[Swordfish (film)|Swordfish]]'' (2001) *''[[Cradle 2 the Grave]]'' (2003) *''[[The Matrix Reloaded]]'' (2003) *''[[The Matrix: Revolutions]]'' (2003) *''[[Kiss Kiss Bang Bang]]'' (2005) *''[[V for Vendetta (film)|V for Vendetta]]'' (2005) *''[[The Invasion (film)|The Invasion]]'' (2007) |Kolom3= *''[[The Brave One (film út 2007)|The Brave One]]'' (2007) *''[[Fred Claus]]'' (2007) *''[[Speed Racer (film)|Speed Racer]]'' (2008) *''[[Ninja Assassin]]'' (2009) *''[[Sherlock Holmes (film út 2009)|Sherlock Holmes]]'' (2009) *''[[The Book of Eli]]'' (2010) *''[[Sherlock Holmes: A Game of Shadows]]'' (2011) *''[[Project X (film út 2012)|Project X]]'' (2012) *''[[Dragon Eyes]]'' (2012) *''[[Stash House]]'' (2012) *''[[El Gringo]]'' (2012) *''[[Oggy and the Cockroaches: The Movie]]'' (2013) *''[[Non-Stop (film)|Non-Stop]]'' (2014) *''[[The Gunman (film út 2015)|The Gunman]]'' (2015) *''[[The Nice Guys (film)|The Nice Guys]]'' (2016) *''[[Collide (film)|Collide]]'' (2016) *''[[Suburbicon]]'' (2017) *''[[Superfly (film út 2018)|Superfly]]'' (2018) *''[[Road House (film út 2024)|Road House]]'' (2024) }} ===Tillefyzjesearjes=== *''[[Action (telefyzjesearje)|Action]]'' (1999) *''[[The Strip (telefyzjesearje)|The Strip]]'' (1999) *''[[Next Action Star]]'' (2004) *''[[Veronica Mars]]'' (2004-2007) *''[[Moonlight (telefyzjesearje)|Moonlight]]'' (2007-2008) *''[[My Friends Call Me Johnny]]'' (2014) ==Keppelings om utens== *{{en}}[http://silverpictures.com/ Offisjele webside fan Silver Pictures] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Silver_Pictures ''References'', op dizze side]. }} [[Kategory:Silver Pictures| ]] [[Kategory:Amerikaanske filmstudio]] [[Kategory:Amerikaanske telefyzjestudio]] [[Kategory:Bedriuw oprjochte yn 1980]] ndrpxxnnad3qxq216vqxor622okqzqi 14 143854 1230221 995942 2026-05-18T15:34:22Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1230221 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Film oer in fjochtsport|Boksen]] [[Kategory:Boksen]] b5b4b551mzk164o2bavwuzywrpv5far 14 144011 1230224 996833 2026-05-18T15:35:28Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1230224 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Film oer in fjochtsport|Showwrakseljen]] [[Kategory:Showwrakseljen]] 0f5okqdou52je9tgfyqen3oqwcb7y0p 0 145462 1230202 1019347 2026-05-18T13:59:20Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Prizen en nominaasjes */ 1230202 wikitext text/x-wiki {{Persoan algemien | ôfbylding = Jonathan Strahan.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Jonathan Strahan | oare namme(n) = | nasjonaliteit = [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Austraalje (lân)|Austraalje]] | berne = [[1964]] | berteplak = [[Belfast (Noard-Ierlân)|Belfast]] ([[Noard-Ierlân]]) | stoarn = | stjerplak = | etnisiteit = [[File:Flag of Ireland.svg|border|20px]] [[Ieren (folk)|Iersk]] | regionale identiteit = | berop/amt = [[redakteur]], [[útjouwer]] | aktyf as = [[blogger]] | jierren aktyf = [[1991]] – no | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = 1× [[World Fantasy Award]] <br>3× [[Locus Award]]<br>7× [[Aurealis Award]] | webside = [http://jonathanstrahan.com.au/ jonathanstrahan.com.au] }} '''Jonathan Strahan''' ([[Belfast (Noard-Ierlân)|Belfast]], [[1964]]) is in yn [[Noard-Ierlân]] [[berne]] [[Austraalje (lân)|Australyske]] [[redakteur]] fan [[blomlêzing]]s en [[tydskrift]]en op it mêd fan [[science fiction]]- en [[fantasy (sjenre)|fantasy]]literatuer. Ek wied er aktyf as [[útjouwer]]. Hy hat mei syn [[wurk]] in protte [[priis (ûnderskieding)|prizen]] en nominaasjes yn 'e wacht sleept. ==Libben en karriêre== ===Jonkheid en oplieding=== Strahan waard yn [[1964]] [[berne]] yn it [[Noard-Ierlân|Noardierske]] Belfast. Yn [[1968]], doe't er fjouwer jier wie, [[emigrearre]]n syn [[âldelju]] mei him nei [[Austraalje (lân)|Austraalje]], dêr't er [[jonkheid|opgroeide]] yn [[Perth]], de [[haadstêd]] fan [[West-Austraalje]]. Yn [[1986]] [[studearre]] er mei in [[bachelor]]graad yn 'e [[skiene keunsten]] ôf oan 'e [[Universiteit fan West-Austraalje]]. ===Karriêre=== Yn [[1990]] rjochte Strahan yn 'e mande mei û.o. [[Jeremy G. Byrne]] it [[tydskrift]] ''Eidolon'' op, dat as [[ûndertitel]] hie ''The Journal of Australian Science Fiction and Fantasy''. Oant [[1999]] wied er dêr as ien fan 'e [[redakteur]]s en ien fan 'e [[útjouwer]]s by belutsen. Hy wie ek ien fan de eigners fan [[útjouwerij]] [[Eidolon Books]]. Yn dy hoedanichheid wied er as boekeredakteur behelle yn 'e útjefte fan ''The Secret Life of Rubber-Suit Monsters'' fan [[Robin Pen]], ''Going Home Again'' fan [[Howard Waldrop]], ''The Thorn Boy'' fan [[Storm Constantine]] en ''Blackwater Days'' fan [[Terry Dowling]]. Fan [[1997]] oant [[maart]] [[1998]], doe't er weromkearde nei Austraalje, wurke Strahan as [[redakteur]] en [[resinsint]] yn [[Oakland (Kalifornje)]] foar it [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] tydskrift ''[[Locus (tydskrift)|Locus]]''. Begjin [[1999]] kaam er dêr wer te wurkjen, hoewol't er yn Austraalje wenjen bleau. Datselde jiers rjochte er de útjouwerij [[The Coode Street Press]] op, dy't ien [[edysje]] fan it tydskrift ''The Coode Street Review of Science Fiction'' publisearre (dat gjin súkses waard), en teffens ''Antique Futures'' fan Terry Dowling. Fan dy tiid ôf liedt it [[bedriuw]] in sliepend bestean. Sûnt [[2010]] presintearret Strahan fia it [[ynternet]], tegearre mei [[Gary K. Wolfe]], de bekroande ''Coode Street Podcast''. Yn [[jannewaris]] [[2002]] waard Strahan by ''Locus'' promovearre ta redakteur mei tafersjoch oer alle resinsjes. Behalven yn ''Locus'' publisearre er ek [[literatuerkritikus|literatuerkritiken]] yn ''Eidolon'', ''Eidolon: SF Online'' en ''Foundation''. Dêrnjonken wurket Strahan as redakteur fan (anno [[2020]] sa'n 60) [[blomlêzing]]s en [[ferhalebondel]]s fan science fiction- en fantasy-[[koart ferhaal|ferhalen]], dy't publisearre binne yn Austraalje en/of de Feriene Steaten. Dêrfoar hat er in [[World Fantasy Award]] wûn, 3 [[Locus Award]]s en 7 [[Aurealis Award]]s. Fierders is er nominearre foar 62 Locus Awards, 23 Aurealis Awards, 17 [[Hugo Award]]s, 6 World Fantasy Awards, in [[British Science Fiction Association Award]] en de [[Philip K. Dick Award]]. Ek hat er 6 kear de [[Ditmar Award]] fan 'e [[Australyske Nasjonale Science Fiction Konvinsje]] wûn. ===Priveelibben=== Yn [[1999]] [[troud]]e Strahan mei de eardere ''Locus''-redaktrise [[Marianne S. Jablon]]. Se wenje yn [[Perth]] en hawwe twa [[dochter]]s, Jessica en Sophie. ==Wurk== ;gearstalde blomlêzings * 1997 – ''The Year’s Best Australian Science Fiction and Fantasy, Vol. 1'' <small>(mei [[Jeremy G. Byrne]])</small> * 1998 – ''The Year’s Best Australian Science Fiction and Fantasy, Vol. 2'' <small>(mei Jeremy G. Byrne)</small> * 2004 – ''Science Fiction: Best of 2003'' <small>(mei [[Karen Haber]])</small> * 2004 – ''The Locus Awards: Thirty Years of the Best in Fantasy and Science Fiction'' <small>(mei [[Charles N. Brown]])</small> * 2004 – ''Best Short Novels: 2004'' * 2005 – ''Science Fiction: Best of 2004'' <small>(mei Karen Haber)</small> * 2005 – ''Fantasy: Best of 2004'' <small>(mei Karen Haber)</small> * 2005 – ''Best Short Novels: 2005'' * 2006 – ''Best Short Novels: 2006'' * 2006 – ''Science Fiction: The Very Best of 2005'' * 2006 – ''Fantasy: The Very Best of 2005'' * 2006 – ''Eidolon 1'' <small>(mei Jeremy G. Byrne)</small> * 2007 – ''The [[Jack Vance]] Treasury'' <small>(mei [[Terry Dowling]])</small> * 2007 – ''The Best Science Fiction and Fantasy of the Year, Vol. 1'' * 2007 – ''Best Short Novels: 2007'' * 2007 – ''The New Space Opera'' <small>(mei [[Gardner Dozois]])</small> * 2007 – ''Ascendancies: The Best of Bruce Sterling'' * 2007 – ''Eclipse: New Science Fiction and Fantasy'' * 2008 – ''The Best Science Fiction and Fantasy of the Year, Vol. 2'' * 2008 – ''The Starry Rift'' * 2008 – ''The Jack Vance Reader'' <small>(mei Terry Dowling)</small> * 2008 – ''Eclipse 2'' * 2009 – ''Wild Thyme, Green Magic: Stories by Jack Vance'' <small>(mei Terry Dowling)</small> * 2009 – ''The Best Science Fiction and Fantasy of the Year, Vol. 3'' * 2009 – ''The New Space Opera 2'' <small>(mei Gardner Dozois)</small> * 2009 – ''Eclipse 3'' * 2010 – ''The Best Science Fiction and Fantasy of the Year, Vol. 4 '' * 2010 – ''Mirror Kingdoms: The Best of Peter S. Beagle'' * 2010 – ''[[Fritz Leiber]]: Selected Stories'' <small>(mei Charles N. Brown)</small> * 2010 – ''The Green Leopard Plague and Other Stories'' <small>(mei [[Walter Jon Williams]])</small> * 2010 – ''Subterranean Online, Spring Issue'' * 2010 – ''Hard Luck Diggings: The Early Jack Vance'' <small>(mei Terry Dowling)</small> * 2010 – ''Legends of Australian Fantasy'' <small>(mei [[Jack Dann]])</small> * 2010 – ''Wings of Fire'' <small>(mei [[Marianne S. Jablon]])</small> * 2010 – ''Swords and Dark Magic'' <small>(mei [[Lou Anders]])</small> * 2010 – ''The Best of [[Kim Stanley Robinson]]'' * 2010 – ''Godlike Machines'' * 2010 – ''The Best of [[Larry Niven]]'' * 2010 – ''Engineering Infinity'' * 2011 – ''The Best Science Fiction and Fantasy of the Year, Vol. 5'' * 2011 – ''Life on Mars: Tales from the New Frontier'' * 2012 – ''The Best Science Fiction and Fantasy of the Year, Vol. 6'' * 2012 – ''Eclipse 4'' * 2012 – ''Edge of Infinity'' * 2012 – ''[[Under My Hat: Tales from the Cauldron]]'' * 2013 – ''The Best Science Fiction and Fantasy of the Year, Vol. 7'' * 2013 – ''Fearsome Journeys'' * 2014 – ''The Best Science Fiction and Fantasy of the Year, Vol. 8'' * 2014 – ''Reach for Infinity'' * 2014 – ''Fearsome Magics'' * 2015 – ''The Best Science Fiction and Fantasy of the Year, Vol. 9'' * 2016 – ''The Best Science Fiction and Fantasy of the Year, Vol. 10'' * 2016 – ''Drowned Worlds'' * 2016 – ''Meeting Infinity'' * 2017 – ''The Best Science Fiction and Fantasy of the Year, Vol. 11'' * 2017 – ''Bridging Infinity'' * 2018 – ''The Best Science Fiction and Fantasy of the Year, Vol. 12'' * 2018 – ''Infinity Wars'' * 2019 – ''The Best Science Fiction and Fantasy of the Year, Vol. 13'' * 2019 – ''Infinity's End'' * 2019 – ''Mission: Critical'' ==Prizen en nominaasjes== <small> {| class="wikitable" |- ! jier ! priis ! resultaat ! kategory ! foar |- | '''1992''' | [[Ditmar Award]] | wûn | bêste [[fanzine]] <small>(mei [[Jeremy G. Byrne]], [[Robin Pen]], <br>[[Richard Scriven]] en [[Chris Stronach]])</small> | ''Eidolon'' |- | '''1993''' | [[Ditmar Award]] | wûn | bêste [[tydskrift]] <small>(mei Jeremy G. Byrne, Robin Pen, <br>Richard Scriven, Chris Stronach en [[Keira McKenzie]])</small> | ''Eidolon'' |- | '''1996''' | [[Ditmar Award]] | wûn | bêste [[publikaasje]]/[[fanzine]] <small>(mei Jeremy G. Byrne <br>en Richard Scriven)</small> | ''Eidolon'' |- | rowspan="2"| '''1999''' | rowspan="2"| [[Ditmar Award]] | nominearre | bêste [[Austraalje (lân)|Australyske]] tydskrift of [[blomlêzing]] <br><small>(mei Jeremy G. Byrne en Richard Scriven)</small> | ''Eidolon'' |- | nominearre | William Atheling Jr. Award foar bêste [[resinsje]] | resinsjes yn ''[[Locus (tydskrift)|Locus]]'' |- | rowspan="3"| '''2000''' | rowspan="3"| [[Ditmar Award]] | nominearre | bêste [[fandom|fanproduksje]] <small>(mei [[Steven Paulsen]])</small> | ''The Coode Street Review of Science Fiction'' |- | nominearre | William Atheling Jr. Award foar bêste resinsje <br><small>(mei Steven Paulsen)</small> | ''The Coode Street Review of Science Fiction'' |- | nominearre | William Atheling Jr. Award foar bêste resinsje | resinsjes yn ''Locus'' |- | '''2001''' | [[Ditmar Award]] | nominearre | William Atheling Jr. Award foar bêste resinsje | resinsjes yn ''Locus'' |- | rowspan="3"| '''2003''' | rowspan="3"| [[Ditmar Award]] | nominearre | bêste Australyske [[fanzine]]skriuwer | n.f.t. |- | wûn | William Atheling Jr. Award foar bêste resinsje | ferskate resinsjes |- | wûn | bêste Australyske profesjonele prestaasje | n.f.t. |- | '''2004''' | [[Ditmar Award]] | nominearre | William Atheling Jr. Award foar bêste resinsje | ferskate resinsjes |- | rowspan="3"|'''2005''' | [[Ditmar Award]] | nominearre | bêste profesjonele prestaasje | n.f.t. |- | [[Locus Award]] | 3e plak | bêste blomlêzing <small>(mei [[Charles N. Brown]])</small> | ''The Locus Awards: Thirty Years of the Best Science Fiction and Fantasy'' |- | [[Peter McNamara Award]] | wûn | bêste professional yn Australyske science fiction | [[oeuvre]] |- | '''2006''' | [[Ditmar Award]] | nominearre | bêste profesjonele prestaasje | ''Best Short Novels: 2005''<br>''Science Fiction: Best of 2004'' <br> ''Fantasy: Best of 2004'' |- | '''2007''' | [[Ditmar Award]] | nominearre | bêste sammele wurk <small>(mei Jeremy Byrne)</small> | ''Eidolon 1'' |- | rowspan="6"| '''2008''' | rowspan="4"| [[Ditmar Award]] | nominearre | William Atheling Jr. Award foar bêste resinsje | [[wurd foarôf]] yn ''The New Space Opera'' |- | nominearre | bêste profesjonele prestaasje <small>(mei [[Garth Nix]],<br> [[Deborah Biancotti]] en [[Trevor Stafford]])</small> | gearstallen en promoatsjen fan 'e ''Australian Fantasy and SF Catalogue'' |- | nominearre | bêste profesjonele prestaasje | ''The Jack Vance Treasury'' <br>''The Best Science Fiction & Fantasy of the Year''<br>''Best Short Novels of 2007'' |- | wûn | bêste sammele wurk <small>(mei [[Gardner Dozois]])</small> | ''The New Space Opera'' |- | [[Hugo Award]] | nominearre | bêste [[redakteur]] fan [[koart ferhaal|koarte fiksje]] | n.f.t. |- | [[Locus Award]] | wûn | bêste [[blomlêzing]] <small>(mei [[Gardner Dozois]])</small> | ''The New Space Opera'' |- | rowspan="3"| '''2009''' | [[Aurealis Award]] | wûn | bêste blomlêzing | ''The Starry Rift'' |- | [[Ditmar Award]] | nominearre | bêste sammele wurk | ''The Starry Rift'' |- | [[Hugo Award]] | nominearre | bêste redakteur fan koarte fiksje | n.f.t. |- | rowspan="10"| '''2010''' | rowspan="3"| [[Aurealis Award]] | nominearre | bêste blomlêzing <small>(mei [[Gardner Dozois]])</small> | ''The New Space Opera 2'' |- | nominearre | bêste blomlêzing | ''Eclipse 2'' |- | wûn | bêste blomlêzing | ''Eclipse 3'' |- | rowspan="2"| [[Ditmar Award]] | nominearre | bêste sammele wurk <small>(mei [[Gardner Dozois]])</small> | ''The New Space Opera 2'' |- | nominearre | bêste sammele wurk | ''Eclipse 3'' |- | [[Hugo Award]] | nominearre | bêste redakteur fan koarte fiksje | n.f.t. |- | rowspan="2"| [[Locus Award]] | 3e plak | bêste redakteur | n.f.t. |- | wûn | bêste blomlêzing <small>(mei [[Gardner Dozois]])</small> | ''The New Space Opera 2'' |- | rowspan="2"| [[World Fantasy Award]] | nominearre | bêste blomlêzing | ''Eclipse 3'' |- | wûn | spesjale priis: bêste professional | redaksje fan blomlêzings en tydskriften |- | rowspan="8"| '''2011''' | rowspan="2"| [[Aurealis Award]] | nominearre | bêste blomlêzing | ''Godlike Machines'' |- | wûn | bêste blomlêzing <small>(mei [[Marianne S. Jablon]])</small> | ''Wings of Fire'' |- | [[British Science Fiction Association Award]] | nominearre | bêste [[non-fiksje]] <small>(mei [[Gary K. Wolfe]])</small> | ''Notes from Coode Street Podcast'' |- | [[Ditmar Award]] | nominearre | bêste fanpublikaasje <small>(mei Gary K. Wolfe)</small> | ''The Coode Street Podcast'' |- | [[Hugo Award]] | nominearre | bêste redakteur fan koarte fiksje | n.f.t. |- | rowspan="2"| [[Locus Award]] | 3e plak | bêste blomlêzing <small>(mei [[Lou Anders]])</small> | ''Swords & Dark Magic'' |- | 2e plak | bêste redakteur | n.f.t. |- | [[World Fantasy Award]] | nominearre | bêste blomlêzing <small>(mei Lou Anders)</small> | ''Sword & Dark Magic'' |- | rowspan="7"| '''2012''' | rowspan="2"| [[Aurealis Award]] | nominearre | bêste blomlêzing | ''The Best Science Fiction & Fantasy of the Year, Vol. 5'' |- | nominearre | bêste blomlêzing | ''Life on Mars: Tales of the New Frontier'' |- | [[Ditmar Award]] | nominearre | bêste fanpublikaasje <small>(mei Gary K. Wolfe)</small> | ''The Coode Street Podcast'' |- | rowspan="2"| [[Hugo Award]] | nominearre | bêste fancast <small>(mei Gary K. Wolfe)</small> | ''The Coode Street Podcast'' |- | nominearre | bêste redakteur fan koarte fiksje | n.f.t. |- | rowspan="2"| [[Locus Award]] | 3e plak | bêste blomlêzing | ''Engineering Infinity'' |- | nominearre | bêste redakteur | n.f.t. |- | rowspan="9"| '''2013''' | rowspan="3"| [[Aurealis Award]] | nominearre | bêste blomlêzing | ''Edge of Infinity'' |- | nominearre | bêste blomlêzing | ''[[Under My Hat: Tales from the Cauldron]]'' |- | wûn | bêste blomlêzing | ''The Best Science Fiction & Fantasy of the Year, Vol. 6'' |- | [[Ditmar Award]] | nominearre | bêste fanpublikaasje <small>(mei Gary K. Wolfe])</small> | ''The Coode Street Podcast'' |- | rowspan="2"| [[Hugo Award]] | nominearre | bêste fancast <small>(mei Gary K. Wolfe)</small> | ''The Coode Street Podcast'' |- | nominearre | bêste redakteur fan koarte fiksje | n.f.t. |- | rowspan="2"| [[Locus Award]] | 2e plak | bêste redakteur | n.f.t. |- | wûn | bêste blomlêzing | ''Edge of Infinity'' |- | [[World Fantasy Award]] | nominearre | bêste blomlêzing | ''[[Under My Hat: Tales from the Cauldron]]'' |- | rowspan="5"| '''2014''' | [[Aurealis Award]] | nominearre | bêste blomlêzing | ''The Best Science Fiction & Fantasy of the Year, Vol. 7'' |- | [[Ditmar Award]] | nominearre | bêste fanpublikaasje <small>(mei Gary K. Wolfe)</small> | ''The Coode Street Podcast'' |- | rowspan="2"| [[Hugo Award]] | nominearre | bêste fancast <small>(mei Gary K. Wolfe)</small> | ''The Coode Street Podcast'' |- | nominearre | bêste redakteur fan koarte fiksje | n.f.t. |- | [[World Fantasy Award]] | nominearre | bêste blomlêzing | ''Fearsome Journeys'' |- | rowspan="5"| '''2015''' | rowspan="2"| [[Aurealis Award]] | nominearre | bêste blomlêzing | ''Fearsome Magics: The New Solaris Book of Fantasy 2'' |- | nominearre | bêste blomlêzing | ''Reach for Infinity'' |- | rowspan="2"| [[Locus Award]] | nominearre | bêste blomlêzing | ''Reach for Infinity'' |- | nominearre | bêste redakteur | n.f.t. |- | [[Philip K. Dick Award]] | finalist | n.f.t. | ''Reach for Infinity'' |- | rowspan="3"| '''2016''' | rowspan="2"| [[Aurealis Award]] | nominearre | bêste blomlêzing | ''The Best Science Fiction & Fantasy of the Year, Vol. 9'' |- | nominearre | bêste blomlêzing | ''Meeting Infinity'' |- | [[Ditmar Award]] | nominearre | bêste fanpublikaasje <small>(mei Gary K. Wolfe)</small> | ''The Coode Street Podcast'' |- | rowspan="5"| '''2017''' | [[Aurealis Award]] | nominearre | bêste blomlêzing | ''The Best Science Fiction & Fantasy of the Year, Vol. 10'' |- | [[Ditmar Award]] | nominearre | bêste fanpublikaasje <small>(mei Gary K. Wolfe)</small> | ''The Coode Street Podcast'' |- | rowspan="2"| [[Hugo Award]] | nominearre | bêste fancast <small>(mei Gary K. Wolfe)</small> | ''The Coode Street Podcast'' |- | nominearre | bêste redakteur fan koarte fiksje | n.f.t. |- | [[Locus Award]] | 2e plak | bêste redakteur | n.f.t. |- | rowspan="6"| '''2018''' | rowspan="2"| [[Aurealis Award]] | nominearre | bêste blomlêzing | ''The Best Science Fiction & Fantasy of the Year, Vol. 11'' |- | wûn | bêste blomlêzing | ''Infinity Wars'' |- | rowspan="2"| [[Hugo Award]] | nominearre | bêste fancast <small>(mei Gary K. Wolfe)</small> | ''The Coode Street Podcast'' |- | nominearre | bêste redakteur fan koarte fiksje | n.f.t. |- | rowspan="2"| [[Locus Award]] | 3e plak | bêste redakteur | n.f.t. |- | 2e plak | bêste blomlêzing | ''Infinity Wars'' |- | rowspan="5"| '''2019''' | rowspan="2"| [[Aurealis Award]] | nominearre | bêste blomlêzing | ''Infinity's End'' |- | wûn | bêste blomlêzing | ''The Best Science Fiction & Fantasy of the Year, Vol. 12'' |- | [[Hugo Award]] | nominearre | bêste fancast <small>(mei Gary K. Wolfe)</small> | ''The Coode Street Podcast'' |- | rowspan="2"| [[Locus Award]] | 3e plak | bêste blomlêzing | ''Infinity's End'' |- | 3e plak | bêste redakteur | n.f.t. |- | rowspan="6"| '''2020''' | rowspan="2"| [[Aurealis Award]] | nominearre | bêste blomlêzing | ''The Best Science Fiction & Fantasy of the Year, Vol. 13'' |- | wûn | bêste blomlêzing | ''Mission Critical'' |- | rowspan="2"| [[Hugo Award]] | nominearre | bêste fancast <small>(mei Gary K. Wolfe)</small> | ''The Coode Street Podcast'' |- | nominearre | bêste redakteur fan koarte fiksje | n.f.t. |- | [[Locus Award]] | 2e plak | bêste redakteur | n.f.t. |- | [[World Fantasy Award]] | nominearre | spesjale priis: non-professional <small>(mei Gary K. Wolfe)</small> | ''The Coode Street Podcast'' |- |} </small> ==Keppelings om utens== *{{en}}[http://jonathanstrahan.com.au/ Offisjele webside fan Jonathan Strahan] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Jonathan_Strahan ''References'', op dizze side]. }} {{DEFAULTSORT:Strahan, Jonathan}} [[Kategory:Noardiersk blogger]] [[Kategory:Noardiersk literatuerkritikus]] [[Kategory:Noardiersk boekeredakteur]] [[Kategory:Noardiersk tydskriftredakteur]] [[Kategory:Noardiersk útjouwer]] [[Kategory:Australysk blogger]] [[Kategory:Australysk literatuerkritikus]] [[Kategory:Australysk boekeredakteur]] [[Kategory:Australysk tydskriftredakteur]] [[Kategory:Australysk útjouwer]] [[Kategory:Australysk persoan fan Iersk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1964]] 3tczl7j617yvqkigdkowifagz22brzq 0 149117 1230247 1211686 2026-05-18T19:37:25Z Hurkonides 5270 1230247 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks fuotballer | ôfbylding = Janderapper.jpg | ôfbyldingsbreedte = 200px | ôfbyldingstekst = Jan de Rapper | namme = Jan de Rapper | bynamme = | nasjonaliteit = {{NEDnasj}} | bertedatum = [[30 april]] [[1907]] | berteplak = [[Burgum]] | stjerdatum = [[15 juny]] [[1988]] | stjerplak = [[Ysbrechtum]] | etnisiteit = {{FRLetn}} | regionale identiteit = | spilet no by = | rêchnûmer = | posysje = Middenfjilder | jeugdjierren = | jeugdteams = | seizoen = [[1929]]-[[1938]] | klup = [[VV Black Boys]] | wedstr(goals) = | nasjonalejierren = | nasjonaleteam = | nasjonalegoals = | trainerjierren = | klupnammefantrainer = }}'''Jan de Rapper''' ([[Burgum]], [[30 april]] [[1907]] - [[Ysbrechtum]], [[15 juny]] [[1988]]) wie in Frysk fuotballer foar [[VV Black Boys]], in [[Nederlânsk ferset yn de Twadde Wrâldkriich|fersetsstrider]] ûnder de [[Twadde Wrâldoarloch]] yn de [[Groep Lever]], dy't ta de [[Binnenlânske Striidkrêften]] behearde, en in bekend ûndernimmer yn [[Snits (stêd)|Snits]]. == Biografy == ===Jonkheid, oplieding en wurk=== De Rapper waard yn 1907 berne as twadde soan fan koperslagger Marten de Rapper (1879-1963) en Tjitske Lourens (1882-1956) yn in húshâlding mei 12 bern.<br> Hy makke allinne de [[legere skoalle]] ôf, mar folge letter lessen yn taal, rekenjen, elektra, radio, gas- en wetterlieding. Yn 1936 troude er mei Grietje Smith (1917-2006). It pear krige twa soannen: Marten de Rapper (1937-2018) en Jildert de Rapper (1944-1996). De Rapper wurke earst as gas- en wetterfitter en elektrisien. Sa gau't [[Willem Santema]] in saak iepene oan Oud Kerkhof yn [[Snits (stêd)|Snits]], kaam De Rapper yn tsjinst as monteur. Yn 1941 iepene Santema in twadde pân oan de Oosterdijk 76 en waard De Rapper filiaalhâlder. Hy wenne mei syn húshâlding boppe dy saak. ===VV Black Boys=== [[File:VV Black Boys wedstrijd oproepkaart 1931.jpg|thumb|Opropkaart fan VV Black Boys foar Jan de Rapper, om 1931]] Jan de Rapper wie yn alle gefallen fan 1929 oant 1938 lid fan ''[[VV Black Boys|voetbalvereeniging Black Boys]]'' yn Snits. Hy kaam út foar it earste alvetal, wie middenfjilder en in skoft oanfierder. Op 14 maaie 1931 behelle er mei Black Boys de twadde klasse. Nei de oarloch degradearre de feriening. ===Ferset en Groep Lever=== ====1940-1945==== [[File:1945 Verklaring Ned. Binnenlandse Strijdkrachten Jan de Rapper Sneek.jpg|thumb|1945 Verklaring Ned. Binnenlandse Strijdkrachten Jan de Rapper Sneek]] It hûs fan De Rapper (de saak fan [[Willem Santema]]) oan de Oosterdijk 76 wie in kontaktpunt fan ferset foar [[Groep Lever]] en der waarden wapens opslein. De Rapper hat mear as ien kear tegearre mei [[Dick Brouwer (fersetsstrider)|Dick Brouwer]] (Bontje) wapens ferfierd mei de bakfyts foar de [[Binnenlandse Strijdkrachten|NBS]].<br> Op in jûn yn 1942 loadste De Rapper foar Willem Santema trije ûnderdûkers by de Dútsers lâns en brocht se nei it adres fan syn broer Douwe de Rapper. De man, frou en harren soantsje hawwe dêr 2,5 jier ûnderdûkt sitten en hawwe de oarloch oerlibbe.<br> Dêrneist hie De Rapper in aktive rol yn it fersprieden fan yllegale kranten, lykas ''[[Vrij Nederland]]'', ''[[Trouw (krante)|Trouw]]'' en ''[[Ons Volk (fersetskrante)|Ons Volk den Vanderlant ghetrouwe]]''. Op 23 desimber 1943 waard Willem Santema oppakt. Hy briefke út [[kamp Haaren]] wei mei De Rapper. Op 5 septimber 1944 waarden de [[Binnenlânske Striidkrêften]] by Keninklik Beslút oprjochte. Maart 1945 ûntfong De Rapper de ferklearring dat er yn de funksje fan groepskdt ûnderdiel wie fan de ''Ned. Binnenlandsche Strijdkrachten'' fan distrikt Snits, behearend ta g.gn. Op snein 15 april waard [[Snits (stêd)|Snits]] (en it grutste part fan [[Fryslân]]) befrijd. De NBS-ers sieten dy sneins earst yn it haadkertier: de âlde HBS oan de Westersingel yn Snits. In groepsfoto fan de NBS-groep fan Snits dy't op de dei fan de befrijing yn de HBS-skoalle siet, toant De Rapper op de tredde rige rjochts neist de midden. Syn broer Douwe stiet twadde fan rjochts yn de boppeste rige. Letter teagende NBS-ers de stêd yn en om fjouwer oere hinne hiene se alle strategyske punten fan de stêd yn hannen. === Nei 1945 === Yn 1946 krige De Rapper it [[Oantinsynsynje Binnenlânske Striidkrêften 1944-1945|oantinsynsynje fan de B.S.]] en in dêrby hearrende oarkonde fan [[Bernhard van Lippe-Biesterfeld|Prins Bernard]]. Yn de mei de hân skreaune brief fan de Befelhawwer Nederlânske Striidkrêften, Prins Bernard, waard De Rapper tanke foar syn tawijing en tsjinsten dy't er it lân betoand hie. [[File:1957 Opening zaak Jan de Rapper te Sneek.jpg|thumb|left|Jan de Rapper by de iepening fan syn saak oan de Oosterdijk 76 yn Snits yn 1957]] De Rapper ûntfong ek in tankbrief, ûndertekene troch P. Windham-Wright, Major Officer Commanding, foar syn tsjinsten oan de alliearden. In op 1 juny 1946 datearre brief, ûndertekene troch Frank M. S. Johnson, Military Attache, betanke De Rapper ek foar syn help. Op 9 augustus 1946 wie De Rapper oanwêzich by de gedachtenisgearkomst yn [[Nasjonaal Monumint Kamp Vught|Vught]] op it fusilladeplak fan [[Willem Santema]]. By it [[Joadsk Nasjonaal Fûns|Joods Nationaal Fonds]] is yn 1947 troch de ûnderdûkers dy't yn 1942 lâns de Dútsers smokkele wiene foar De Rapper in beam set. De Rapper wie lid fan de Vereeniging Friesland '40-'45 fan it distrikt en de gemeente [[Snits (gemeente)|Snits]]. ===Wurk=== Nei 1945 setten De Rapper en de frou fan Willem Santema dy syn saak noch in pear jier troch. Op it lêst naam De Rapper yn 1949 yn oerlis de saak oan de Oosterdijk oer. Yn 1950 waard de saak ynskreaun by de Sintrale Ambachtsadministraasje as elektrotechnysk ynstallaasjebedriuw, radioreparaasjebedriuw, leadjitters-, koper- en blikslakgers en sanitêr ynstallaasjebedriuw. Yn 1957 waard de saak ferboud en fergrutte. Der folge in feestlike iepening. Der wie romte foar in winkel yn wytguod en in wurkpleats. Underwilens wiene der al 9 persoanen oan it wurk yn de saak. Ta de klanten hearden û.o. it [[Tonnemafabryk]]. Yn 1962 waard de saak ferkocht oan de eardere wurknimmer Doede de Boer. De saak ferhuze nei in dêr foaroer lizzend pân oan de Oosterdijk 89 en is in yn it each rinnend gebou fan Snits wurden. Yn novimber 2025 makke de organisaasje fan Yad Vashem bekend dat Jan de Rapper dizze bysûndere ûnderskieding takind wurde soe. <ref>Yad Vashem, Jan de Rapper [https://collections.yadvashem.org/en/righteous/15344093]</ref> == Literatuer == * Onbekend (1974), ''het gouden boek, 50 jaren "Black Boys"'' * Rapper, M. de (1979), ''De familie de Rapper door de eeuwen heen'' * Rapper, Y. de (2019), ''Jan de Rapper, Verzetsman in Sneek. ISBN 978-90-79962-09-9 '' * Walinga, C. (1995), '' 'Snits is op sokken befrijd' '', Sneeker Nieuwsblad, 13 april, s. 13 * [[Pieter Wijbenga|Wijbenga, P.]] (1975), ''Bezettingstijd in Friesland'', De Tille: s. 271-272 {{Boarnen|boarnefernijing= * Foar boarnen, noaten en referinsjes sjoch [[:nl:Jan de Rapper]] }} {{DEFAULTSORT:Rapper, Jan de}} [[Kategory:Frysk fuotballer]] [[Kategory:Frysk fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich]] [[Kategory:Frysk ûndernimmer]] [[Kategory:Rjochtfeardige ûnder de Folken]] [[Kategory:Persoan berne yn Burgum]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Ysbrechtum]] [[Kategory:Persoan berne yn 1907]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1988]] tsfywhafbi8zyxox7ktr73g8tjmcfk0 0 150526 1230259 1143817 2026-05-18T20:15:31Z RomkeHoekstra 10582 [[]], + kt 1230259 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks tsjerkegebou | namme = ''Us-Leaffrouwebasilyk'' | ôfbylding = Scherpenheuvel, de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek oeg42731 foto4 2015-06-08 15.33.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = [[Ofbyld:Flag of Belgium.svg|20px]] [[Belgje]] | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Flemish Brabant.svg|20px]] [[Flaamsk-Brabân]] | bestjoerlike ienheid 2 = | namme bestjoerlike ienheid 2= | bestjoerlike ienheid 3 = | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Scherpenheuvel-Zichem|Scherpenheuvel]] | adres = | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|50_58_49.2_N_4_58_40.6_E_scale:12500_type:landmark_region:BE|50° 58' N 4° 58' E}} | tsjerkegenoatskip = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]] | bisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel|Mechelen-Brussel]] | aartsbisdom = | patroanhillige = | status = | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = 1607-1627 | sloopjier = | boustyl = [[renêssânse]] [[barok (styl)|barok]] | hichte = | monumintale status = | monumintnûmer = | mapname = Belgje | lat_deg = 50 | lat_min = 58 | lat_sec = 49.2 | lat_dir = N | lon_deg = 4 | lon_min = 58 | lon_sec = 40.6 | lon_dir = E | webside = [http://www.scherpenheuvel.be/nl/ Side Scherpenheuvel] }} De '''Basilyk fan Us Leaffrou fan Scherpenheuvel''' is in [[beafeartsplak]] yn it [[Belgje|Belgyske]] plak [[Scherpenheuvel-Zichem|Scherpenheuvel]]. It is it meast wichtige beafeartsplak fan it lân. Scherpenheuvel wie eartiids in útbuorren fan it oanbuorjende Zichem, mar troch de oanrin fan [[pylger]]s waard it plak yn e rin fan 'e tiid wichtiger as Zichem. Yn 1605 krige Scherpenheuvel stedsrjochten. Tagelyk waard Scherpenheuvel oanlein mei grêften en in grûnplan fan in sânpuntige stjer, mei yn it sintrum de basilyk. == Skiednis == Oant de 17e iuw bliuwt de skiednis fan Scherpenheuvel dizich. Yn 'e 14e iuw soe der in krúsfoarmige iik stien ha, dêr't yn de 16e iuw in mirakuleus [[Marije (mem fan Jezus)|Marije]]byldsje yn set waard. It Marijebyldsje ferdwûn en waard tsjin 'e ein fan 'e 16e iuw ferfongen troch it hjoeddeiske byld. De beafeart nei Scherpenheuvel sette fral sûnt it begjin fan 'e 17e iuw útein. [[Ofbyld:Oratorianenklooster Scherpenheuvel (2).jpg|thumb|left|''Kleastergebou'']] Ek de aartshertoch Albrecht fan Eastenryk en syn frou Isabella hiene grutte ynteresse yn Scherpenheuvel. Hja makken de bou fan in stiennen kapel yn 1603 mooglik en joegen út tankberens dat Scherpenheuvel yn katolike hannen bleau yn 1607 de opdracht ta bou fan in tsjerke, dy't yn 1627 troch de aartsbiskop fan Mechelen ynwijd waard. Scherpenheuvel waard in selsstannige [[parochy]] en de earste pastoar stifte foar it behear fan it [[beafeart]]splak in kleaster. It kleaster krige yn 1630 fan Isabella it tafersjoch op de oanlis fan 'e stêd. De Marijeferearing brocht de stêd grutte wolfeart, mar yn de [[Frânske tiid]] folge it kleaster it lot fan oare kleasters mei in twongen sluting. It kleaster waard foar it measte ôfbrutsen en in lyts diel bleau stean om ferpacht te wurden as buorkerij. Paus [[Pius IX]] karde yn 1872 de kanonike kroaning fan it [[genedebyld]] fan Scherpenheuvel goed. De tsjerke waard troch paus [[Pius XI]] de status fan [[basilica minor]] ferliend. Sûnt 1952 stiet de tsjerke op de monumintelist. Op 15 maaie 2011 waard yn in hillige misse in troch paus [[Benediktus XVI]] skonken Gouden Roas oan de basilyk oerlange. == Beskriuwing == De basilyk leit yn in stjerfoarmich park en is de âldste koepeltsjerke fan 'e Lege Lannen. It sânhoekige grûnplan fan de tsjerke ferwiist nei it hillige getal sân. It is yn 'e tsjerke foar in barok gebou nochal tsjuster, dat hat komt om't de heldere 17e-iuwske ramen yn 'e 19e iuw ferfongen binne troch brânskildere [[Neogotyk|neogoatyske]]. [[Ofbyld:Basiliekscherpenheuvel 1-01-2009 14-47-51.JPG|thumb|left|''[[Heechalter]]'']] It goed 40 sintimeter hege genedebyld stiet sûnt 1850 yn in sulveren nis boppe it [[Sakramintshúske|tabernakel]], op it plak dêr eartiids de iik stie dêr't it byld fereare waard. Ta oantinken fan 'e iik krige it haadalter in bekroaning fan in iik fan hout en izer. De tsjerke jout ûnderdak oan ferskate keunstwurken, lykas de barokke alterskilderijen fan Theodoor van Loon (1581-1649) en bylden fan de bruorren De Nole. It doopfont datearret fan 1610. It trijemanualige [[Tsjerkeoargel|oargel]] waard yn 1775 troch Egidius-Franciscus Van Peteghem boud. Ferbouwings fûnen plak yn 1858 en 1959.<ref>[https://www.orgelsite.nl/scherpenheuvel-belgie-vlaams-brabant-onze-lieve-vrouwebasiliek/ Orgelsite, oproppen 0.4.07.2021]</ref> De toer stiet op in wat nuver plak oan 'e eastlike kant fan 'e tsjerke. It oarspronklike plan wie om de likernôch 50 meter hege toer ôf te sluten mei in koepel, mar dat plân waard nea foltôge. Yn 'e toer hinget in kariljon fan 49 klokken. De oarspronklike klokken waarden troch Frânske [[Frânske Revolúsje|revolúsjonêren]] fernield troch se fan 'e toer te smiten. Yn it park om 'e tsjerke hinne is in [[krúswei]], dy't healwei de 19e iuw oanlein waard. It 17e-iuwske arkadegebou oan it ein fan 'e krúswei foarme de eardere tagong nei it kleaster. Boppe de arkaden leit in gong, dy't 80 meter lang en foar in part ûnderierdsk is. Fan it oarspronklike kleaster is net in soad oerbleaun. {{DEFAULTSORT:Us Leaffrou fan Scherpenheuvel}} {{boarnen|boarnefernijing= * [http://www.scherpenheuvel.be/nl/ Side fan de basilyk] * Erfgoed Bibliotheek van de Belgische Gemeenten, Vlaams Brabant, Omer Vandeputte ISBN 978902097536 * Het Teken - 84e jiergong, nû 3, septimber 2011, side 76 {{reflist}} ---- {{Commonscat|Onze-Lieve-Vrouwebasiliek (Scherpenheuvel)|Us-Leaffrouwebasilyk fan Scherpenheuvel}} }} [[Kategory:Basilyk yn Belgje]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it aartsbisdom Mechelen-Brussel]] [[Kategory:Beafeartstsjerke]] [[Kategory:Bouwurk út 1627]] 0qbilniirqg8bwtfyb7gdvrwesvar2b 14 152519 1230222 1049710 2026-05-18T15:34:57Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1230222 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Film oer in fjochtsport|Karate]] [[Kategory:Karate]] 909c3zp1fzs2qpqamcxlc79teg1upef 14 155121 1230223 1059468 2026-05-18T15:35:13Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1230223 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Film oer in fjochtsport|Kung fu]] [[Kategory:Kung fu]] swrhd6qmswqanfxgp7ob1xibdad7uca 0 164371 1230205 1107430 2026-05-18T14:27:33Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Films */ + 1230205 wikitext text/x-wiki "'''Roadhouse'''" of "'''Road House'''" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings: {{TOCright}} *''roadhouse'', letterlik "weihûs" of "dykhûs", in Ingelske (meast Amerikaansk-Ingelske) term foar in mingde horekagelegenheid, yn 'e regel in kafee anneks nachtklub, soms ek mei in restaurant of kafetaria der by yn ==Films== *''[[Roadhouse 66]]'', in Amerikaanske film út 1984 *[[Road House (film út 1928)|''Road House'' (film út 1928)]], in Amerikaanske stomme dramafilm út 1928 *[[Road House (film út 1934)|''Road House'' (film út 1934)]], in Britske misdiekomeedzje út 1934 *[[Road House (film út 1948)|''Road House'' (film út 1948)]], in Amerikaanske film noir út 1948 *[[Road House (film út 1989)|''Road House'' (film út 1989)]], in Amerikaanske aksjefilm út 1989 *[[Road House (film út 2024)|''Road House'' (film út 2024)]], in Amerikaanske aksjefilm út 2024 *''[[Road House 2]]'', in Amerikaanske aksjefilm út 2006, in ferfolch op 'e film út 1989 ==Muzyk== *[[Roadhouse (band)]], in Britske rockband *[[Roadhouse (album fan John Cafferty and the Beaver Brown Band)|''Roadhouse'' (album fan John Cafferty and the Beaver Brown Band)]], in album fan John Cafferty and the Beaver Brown Band út 1988 *[[Roadhouse (album fan Ruth Cameron)|''Roadhouse'' (album fan Ruth Cameron)]], in album fan Ruth Cameron út 1999 *[[Road House (liet)|''Road House'' (liet)]], in liet fan 'e Flamin' Groovies út 1970 ==Oar== *[[The Roadhouse]], in Amerikaansk radiostasjon *[[Road House (toanielstik)|''Road House'' (toanielstik)]], in toanielstik fan Walter C. Hackett út 1932 {{neibetsjuttings}} ddhorlfoi0c50wt8y5mx7ngl6zmao68 0 164378 1230206 1183455 2026-05-18T14:28:58Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Remake */ by de tiid 1230206 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks film | ôfbylding = Road House 1989 film logo.png | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | ferwizing = '''(''[[:en:File:Road-house-poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')''' | namme = ''Road House'' | regisseur = [[Rowdy Herrington]] | produsint = [[Joel Silver]] | útfierend produsint = | senario = [[R. Lance Hill|David Lee Henry]]<br>[[Hilary Henkin]] | basearre op = | kamerarezjy = [[Dean Cundey]] | muzyk = [[Michael Kamen]] | filmstudio = [[Silver Pictures]] | distribúsje = [[United Artists]] | haadrollen = [[Patrick Swayze]]<br> [[Ben Gazzara]] | voice-over = | byrollen = [[Kelly Lynch]]<br> [[Sam Elliott]]<br> [[Kevin Tighe]] | lân/lannen = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] | premiêre = [[19&nbsp;maaie]] [[1989]] | direkt op fideo = | foarm = [[langspylfilm]] | sjenre = [[aksjefilm]] | taal = [[Ingelsk]] | spyltiid = 114 minuten | budget = $15&nbsp;miljoen | opbringst = $30,1&nbsp;miljoen | prizen = | filmsearje = | foarich diel = | folgjend diel = }} '''''Road House''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[aksjefilm]] út [[1989]] ûnder [[rezjy]] fan [[Rowdy Herrington]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Patrick Swayze]] en [[Ben Gazzara]]. De [[titel (namme)|titel]] ferwiist nei in ''roadhouse'' (letterlik "weihûs" of "dykhûs"), in mingde [[horeka]]gelegenheid oan in trochgeande [[wei]]. It [[plot|ferhaal]] folget de profesjonele [[útsmiter (berop)|útsmiter]] James Dalton, dy't troch [[ûndernimmer|horeka-ûndernimmer]] Frank Tilghman frege wurdt om regaad te meitsjen yn syn [[bar]] anneks [[nachtklub]] yn [[Jasper (Missoery)|Jasper]], op it [[plattelân]] fan 'e [[Amerikaanske steat]] [[Missoery (steat)|Missoery]]. Dy wurdt nammentlik teheistere troch in [[kliïntêle]] besteande út túch en ûnrant. Ienris op dat plak oankommen, docht lykwols bliken dat it echte probleem in pleatslike [[miljonêr]] is dy't it hiele stedsje [[ôfparsing|ôfparst]]. ''Road House'' krige oer it algemien negative [[resinsje]]s fan 'e [[filmkritisy]], mar die it ridlik yn 'e [[bioskopen]] en wûn neitiid de status fan [[cultfilm|cultklassiker]]. Yn [[2006]] waard in [[ferfolchfilm]], mei as titel ''[[Road House&nbsp;2]]'', [[direkt op fideo]] útbrocht. Yn [[2024]] kaam in [[remake]] fan ''Road House'' út, dy't ek ''[[Road House (film út 2024)|Road House]]'' hiet, mei [[Jake Gyllenhaal]] yn 'e haadrol. ==Plot== James Dalton is profesjonele [[útsmiter (berop)|útsmiter]] mei in mysterieus [[ferline]], dy't tige súksesfol is yn syn [[wurk]] en op syn fakmêd wiid en siid bekend stiet. Yn [[New York (stêd)|New York]] wurdt er opsocht troch Frank Tilghman, de eigner fan in ''roadhouse'' (in kombinaasje fan in [[bar]] en [[nachtklub]]) yn [[Jasper (Missoery)|Jasper]], op it [[plattelân]] fan 'e [[Amerikaanske steat]] [[Missoery (steat)|Missoery]], dy't slim te lijen hat ûnder in [[kliïntêle]] fan túch en ûnrant. Tilghman freget Dalton om foar him oan it wurk te gean en regaad te meitsjen. Dalton is de bêste yn syn [[berop|fak]] útsein syn [[mentor]] Wade Garrett, en dêr wol er ek nei betelle wurde, mar de beide mannen komme ta oerienstimming en Dalton set ôf nei Missoery. Yn Jasper set Dalton him nei wenjen op 'e ta [[studio (wente)|ienkeamerappartemint]] omboude [[hynstetilingen]] boppe de [[skuorre]] fan in pleatslike [[boer]], dy't Emmet hjit. Syn [[rút|ruten]] sjogge dêr út op in mânske [[poel]], mei yn 'e fierte oan 'e oare kant de [[filla]] fan 'e pleatslike [[miljonêr]] Brad Wesley. Dalton giet earst min ofte mear ynkognito nei de ''Double Deuce'', de saak fan Tilghman, om 'e sitewaasje dêre te hifkjen. Nei't er haad [[befeiliging]] wurden is, fiert er daliks guon feroarings troch. Ien fan 'e útsmiters [[ûntslach]]t er om't dy sels [[slaanderij]] útlokket en dus ûngeskikt is foar syn wurk, in oaren kriget dien om't er yn 'e [[foarriekeamer]] [[seks]] hat mei in [[frou]]like [[klant]]. In [[servearster]] moat ek oar wurk sykje om't se yn 'e [[húske]]s fan 'e ''Double Deuce'' [[drugs]] [[drugshannel|dealt]], en in [[barkeeper|barman]] wurdt ûntslein om't er [[jild]] út 'e [[kassa]] [[dieverij|efteroer drukt]]. Dalton leart de oerbleaune útsmiters in nije manear fan wurkjen, mei as wichtichste regel: bliuw altyd [[fatsoen|beleefd]], ek as de lju jin [[skelwurd|útskelle]]. De nije metoade fan Dalton wurket op himsels poerbêst, en it soarte lju dat yn 'e ''Double Deuce'' komt, betteret al rillegau op. It docht lykwols al mei gauwens bliken dat Dalton him sûnder euvelmoed swierrichheden fan in hiel oar kaliber op 'e hals helle hat troch it ûntslaan fan 'e stellende barman, Pat McGurn. Dat is nammentlik de [[omkesizzer]] fan Brad Wesley, in [[arrogânsje|arrogante]] [[sakeman]] mei [[psychopaty]]ske trekjes, dy't mient dat it hiele stedsje fan him is en dat de oare ynwenners him hearrigens ferskuldige binne. Om himsels noch mear te [[rykdom|ferrykjen]], makket er him skuldich oan [[ôfparsing]] fan alle [[bedriuw]]en yn Jasper. Hy stjoert McGurn mei in trijetal poatige trewanten werom om fan Tilghman syn [[baan (wurk)|baan]] werom te easkjen. Dalton en de oare útsmiters meitsje koart wurk fan 'e ynkringers, mar it is foar eltsenien dúdlik dat dat gjin oplossing foar de lange termyn is. {{Plotbedjer film}} Yn it gefjocht mei McGurn en syn helpers hat Dalton in [[snijwûne]] oprûn fan in [[mês]] dat ien fan 'e mannen loek, dat hy giet nei it pleatslike [[sikehûs]] om 'e [[wûne]] [[hechting|hechtsje]] te litten. Sa kriget er gedoente mei [[dokter]] Elizabeth Clay, in jonge, [[skientme|tsjeppe]], [[skieding (houlik)|skieden]] [[frou]], mei wa't er al rillegau in [[romantyk (leafde)|romantyske]] [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|relaasje]] kriget. It is Cody, in [[blinens|bline]] [[muzikant]] en âlde [[freonskip|freon]] fan Dalton, dy't yn 'e ''Double Deuce'' [[optreden (foarstelling)|optreedt]], dy't Dalton warskôget dat Wesley earder om 'e nocht besocht hat om Elizabeth foar him te winnen, en dat er har ôfwizing net goed opfet hat. Koarte tiid letter ûntbiedt Wesley Dalton by him thús om te besykjen him by Tilghman wei te keapjen, mei't er sels mear as genôch wurk hat foar immen mei Dalton syn feardichheden. Yn it [[petear]] lit er blike bekend te wêzen mei in ynsidint yn it ferline fan Dalton, doe't er yn [[Memphis (Tennessee)]] by in fjochtpartij in man [[dea]]de hat, nei't it skynt troch him de [[strôt]] út 'e [[kiel]] te skuorren. De familiêre ferwizing nei dat barren, dêr't er noch altyd [[psychologysk trauma|psychysk mei ompakt]], kin Dalton net wurdearje. Mei't er boppedat noch farsk yn it [[ûnthâld (psychology)|ûnthâld]] hat hoe't Denise, de [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|minneresse]] fan Wesley, dy't de [[jûn]]s tefoaren yn 'e ''Double Deuce'' om 'e nocht besocht hat Dalton te [[fersieren (seksualiteit)|fersieren]], no mei in [[blau each]] omrint, lit er Wesley yn net mis te fersteane bewurdings witte wat er fan him tinkt. Neitiid brûkt Wesley syn ynfloed om derfoar te soargjen dat de oanfier fan [[sterke drank]] nei de ''Double Deuce'' stûket, om't gjin leveransier mei him deilis reitsje wol. Dalton bewurkmasteret leverânsjes fan in [[drankhannel]] fan bûten de steat, dêr't se noch nea fan Wesley heard hawwe. Dêrop stjoert Wesley syn trewanten om 'e levering fan 'e drank te fersteuren troch alle [[krat]]ten stikken te smiten. Dalton jout Wesley syn mannen in wan bruien, wêrby't er help kriget fan syn freon en mentor Wade Garrett, in útsmiter dy't op jierren rekket. Dyselde komt yn Jasper del om poalshichte te nimmen nei't Dalton earder [[tillefoan]]ysk mei him oer de sitewaasje dêre oerlein hie. Letter nimt Dalton Garrett mei om him yn 'e kunde te bringen mei Elizabeth. It spul eskalearret as de oare [[jûn]]s de [[garaazje (bedriuw)|garaazje]] fan 'e pleatslike ûndernimmer Red Webster, in [[omke]] fan Elizabeth, ferwoastge wurdt troch in [[brân]] dy't dúdlik [[brânstifting|oanstutsen is]] yn opdracht fan Wesley. Neitiid kringe Wesley en syn trewanten de ''Double Deuce'' binnen, dêr't de miljonêr syn rjochterhân Jimmy, in man dy't betûft is yn [[kung fu]] en [[karate]], in fjochtpartij begjinne lit. Nei in konfontaasje tusken Jimmy en Dalton dy't ûnbeslist einiget, jouwe Wesley-en-dy har wer ôf. De oare deis is Dalton oanwêzich by in [[gearkomste]] fan 'e pleatslike ûndernimmers, dy't beprate wat se tsjin 'e tiranny fan Wesley dwaan kinne. Webster, dy't no neat mear hat dat him yn Jasper hâldt, is fan doel om te [[ferhúzjen]], wylst op 't langelêst bliken docht dat de oaren har net tsjin Wesley doare oan te kantsjen. Nettsjinsteande dat lit Wesley, as er lucht kriget fan 'e gearkomste, ien fan syn trewanten yn in [[monstertruck]] dwers troch de [[showroom (garaazje)|showroom]] fan it [[auto]]ferkeapbedriuw fan Pete Stroudenmire ride, wêrby't de [[gevel|foar- en eftergevel]] fan it [[gebou]] oan gruzeleminten geane en in stikmannich nije auto's [[total loss]] reitsje. As Elizabeth Wesley op syn [[hâlden en dragen]] oansprekt, fertelt er har dat se der mar better foar soargje kin dat Dalton de stêd ferlit, oars sil er it net oerlibje. Dy jûns siket Elizabeth Dalton op 'e hynstetilingen by Emmet op en besiket him te bepraten om it spul fierder gewurde te litten en fuort te gean. Dalton, dy't skjin syn nocht hat fan sokke lytse tirannen as Wesley, stegeret har ôf. Wylst se noch prate, fljocht de wente fan Emmet yn 'e brân. Dalton hat krekt genôch tiid om 'e âldman út 'e hûs te skuorren en bûtendoar yn feilichheid te bringen foar't it hiele [[hûs]] de [[ûntploffing|de loft yn giet]]. Dalton sjocht hoe't Jimmy op in [[motorfyts|motor]] útnaait, en set him efternei. Oan 'e igge fan 'e poel komt er him oer it mad en skuort him fan 'e motor ôf. By it gefjocht dat dêrop folget, brûke beide mannen harren kennis fan [[East-Aazje|Easterske]] [[fjochtsport]]en. Lang om let, as dúdlik wurdt dat er it net fan Dalton winne kin, lûkt Jimmy in [[pistoal]]. Mar ear't er Dalton deasjitte kin, skuort dy him mei ien hân de strôt út 'e kiel en deadet him. It [[lyk]] skuort er yn 'e poel om it nei Wesley syn filla oan 'e foaroerlizzende igge driuwe te litten. Elizabeth, dy't tsjûge wie fan 'e ein fan it gefjocht, is skokt troch sawol it feit dat Dalton in oare man ombrocht hat as troch de wize dêr't er dat op dien hat, en jout har yn [[walging]] ôf. De oare [[moarn (deidiel)|moarns]] kriget Dalton in tillefoantsje fan Wesley, dy't him fertelt dat er òf Elizabeth, òf Wade Garrett fermoardzje litte sil; wa fan beiden hat er noch net besletten. Hy [[toss (munt)|goait der in muntsje oer op]], mar fertelt Dalton de útkomst net. As Garrett neitiid de ''Double Deuce'' binnen strompelet, nei't er in [[mishanneling|wan bruien]] krigen hat fan in stikmannich fan Wesley syn trewanten, giet Dalton derfan út dat dat betsjutte moat dat Elizabeth it doelwyt is. Hy hastiget him nei it sikehûs, dêr't er Elizabeth safier besiket te krijen dat se út Jasper fuortgiet. Se wol lykwols net nei him harkje. As er weromkeart nei de ''Double Deuce'', treft er dêr Garret [[dea]]stutsen oan mei op it [[mês]] yn syn [[boarstkas|boarst]] in bryfke mei de tekst "It wie munt". Dalton set fuortendaliks ôf nei de filla fan Wesley om [[wraak]] te nimmen, mar dêr binne se ree foar him. Syn [[auto]] wurdt opwachte en trochsingele mei [[kûgel]]s oant er oer de kop slacht. As Wesley syn mannen de [[portier (auto)|autodoarren]] lykwols iepenmeitsje, blykt de auto leech te wêzen en it [[gaspedaal]] fêstset te wêzen mei it mês dêr't Garrett mei deamakke wie. Troch dy ôfliedingsmaneuver hat Dalton ûnderwilens fan in oare kant ôf de filla binnen witten te kringen. Hy skeakelet de trewanten fan Wesley ien foar ien út, oant er úteinlik Wesley sels treft. Dyselde besiket him dea te sjitten, mar Dalton slacht him it pistoal út 'e hannen, wêrnei't se mei-inoar op 'e fûst geane. Op in stuit hellet Wesley in lytse [[derringer]] foar 't ljocht, mar ek dy slacht Dalton him út 'e hannen. Hy stiet yn bestân om Wesley op deselde wize te deadzjen as Jimmy earder, mar sjocht der úteinlik fan ôf. As er him omdraait, blykt Elizabeth efter him te stean, dy't alles sjoen hat. Wesley grypt nei syn derringer en wol Dalton dochs noch deasjitte, mar hy wurdt yn it [[skouder]] rekke troch in kûgel út in oar [[fjoerwapen]]. Red Webster blykt by Elizabeth te wêzen en lit syn [[jachtgewear]] sakje. Dan komme Emmet, Pete Stroudenmire en Frank Tilghman der ek yn, dy't ek bewapene binne mei jachtgewearen. Ien foar ien sjitte se harren wapens leech op 'e ferwûne Wesley, oant er it bestjert. As de [[sheriff]] arrivearret, dy't [[korrupsje|op 'e leanlist]] fan Wesley stie, beare se allegear dat se neat sjoen hawwe. As Tinker, ien fan 'e oerlibjende trewanten fan Wesley, frege wurdt oft hy wit wat der bard is, sjocht er ris om him hinne en beseft dat alles feroare is, wêrnei't er him wyslik fan 'e domme hâldt. No't se mei eigen eagen sjoen hat dat Dalton net sa'n [[geweld]]diedige keardel is as se nei de dea fan Jimmy tocht, komt it ta in [[fermoedsoening]] tusken Elizabeth en him. Wylst de ''Double Deuce'' in normale [[útgean]]sjûn mei in [[fatsoen]]like [[kliïntêle]] belibbet, fermeitsje Dalton en Elizabeth harren troch [[neaken swimmen|neaken te swimmen]] yn 'e poel. ==Rolferdieling== [[File:Patrick Swayze - 1990 Grammy Awards (cropped).jpg|right|thumb|120px|[[Patrick Swayze]] yn [[1990]].]] [[File:Ben Gazarra - still.jpg|right|thumb|140px|[[Ben Gazzara]] yn 'e [[1960-er jierren]].]] [[File:Kelly Lynch 2007.jpg|right|thumb|160px|[[Kelly Lynch]] yn [[2007]].]] ;haadrollen {| height="100px" width="350px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje'''&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | James Dalton | [[Patrick Swayze]] |- | Brad Wesley | [[Ben Gazzara]] |- |} <br> ;byrollen {| height="100px" width="350px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje''' | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | [[dokter]] Elizabeth Clay | [[Kelly Lynch]] |- | Wade Garrett | [[Sam Elliott]] |- | Frank Tilghman | [[Kevin Tighe]] |- | Red Webster | [[Red West]] |- | Cody | [[Jeff Healey]] |- | Emmet | [[Sunshine Parker]] |- | Denise | [[Julie Michaels (aktrise)|Julie Michaels]] |- | Jimmy Reno | [[Marshall Teague (akteur)|Marshall Teague]] |- | Tinker | [[John William Young]] |- | O'Connor | [[Michael Rider]] |- | Carrie Ann | [[Kathleen Wilhoite]] |- | Pat McGurn | [[John Doe (muzikant)|Pat McGurn]] |- | Morgan | [[Terry Funk]] |- | Pete Stroudenmire | [[Jon Paul Jones]] |- | Gary Ketchum | [[Anthony De Longis]] |- | Jack | [[Travis McKenna]] |- | Ernie Bass | [[Keith David]] |- | Younger | [[Roger Hewlett]] |- | Hank | [[Kurt James Stefka]] |- |} ===Produksje=== ''Road House'' waard [[regissearre]] troch [[Rowdy Herrington]] nei in [[senario]] fan [[R. Lance Hill|David Lee Henry]] en [[Hilary Henkin]]. As [[filmprodusint|produsint]] wie [[Joel Silver]] by it projekt belutsen foar syn eigen [[filmstudio]] [[Silver Pictures]]. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]15&nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Dean Cundey]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Michael Kamen]]. ===Casting=== Yn 'e rol fan [[dokter]] Elizabeth Clay waard earst [[Annette Bening]] [[cast]], mar dy waard [[ûntslein]] doe't bliken die dat se gjin inkele gemy mei [[Patrick Swayze]] hie. Yn har plak waard sadwaande op it lêste momint [[Kelly Lynch]] oannommen. ===Opnamen=== De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''Road House'' setten yn [[april]] [[1988]] útein en fûnen plak op lokaasje op ferskate plakken yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Kalifornje]]. Der waard benammen filme yn [[Newhall (Kalifornje)|Newhall]], [[Valencia (Santa Clarita, Kalifornje)|Valencia]] en it saneamde [[Canyon Country (Santa Clarita, Kalifornje)|Canyon Country]] by [[Santa Clarita (Kalifornje)|Santa Clarita]]. Foar de binnendoarsênes yn 'e ''Double Deuce'' waard foar it meastepart de ''Cowboy Bar'' yn [[Anaheim (Kalifornje)|Anaheim]] brûkt, dy't letter û.m. bekend stie as ''The Bandstand'', foar't er ticht gie. De iepeningssêne (sabeare yn [[New York (stêd)|New York]]) en de sêne mei de [[monstertruck]] waarden opnommen yn [[Reedley (Kalifornje)|Reedley]]. De '[[poel]]' tusken it [[boerespultsje]] fan Emmet en de [[filla]] fan Wesley is eins de [[rivier]] de [[Kings (rivier yn Kalifornje)|Kings]]. ==Produksje en distribúsje== ===Distribúsje=== De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Road House'' waard fersoarge troch [[United Artists]]. De film gie op [[19&nbsp;maaie]] [[1989]] tagelyk yn [[Los Angeles]] en [[New York (stêd)|New York]] yn [[premiêre]]. ''Road House'' kaam yn [[1990]] beskikber [[VHS]]-[[keapfideo]]. De film waard op [[4&nbsp;febrewaris]] [[2003]] foar it earst útbrocht op [[dvd]] en op [[2&nbsp;juny]] [[2009]] foar it earst op [[blu-ray]]. It [[soundtrack]]album fan ''Road House'', mei 14 [[liet|nûmers]], ferskynde yn [[2012]] yn in beheinde [[oplaach]] by [[platemaatskippij]] [[Intrada Records]]. In útwreide ferzje mei 31 nûmers waard yn [[2019]] útbrocht troch [[La-La Land Records]]. ==Untfangst== Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Road House'' oer it algemien negative [[resinsje]]s. It [[tydskrift]] ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' spitste syn [[krityk]] ta op wat "in boardkartonnen [[romantyk (leafde)|romantyske]] [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|relaasje]]" neamd waard tusken Dalton ([[Patrick Swayze]]) en Elizabeth Clay ([[Kelly Lynch]]), en skreau fierders dat "it [[figilantisme]], de [[kriminaliteit|wetteleazens]] en it willensmoedse [[geweld]] bespotlik oandogge yn in moderne [[setting]]." Yn 'e ''[[Chicago Sun-Times]]'' parte [[Roger Ebert]] oan ''Road House'' 2^{<small>1</small>}/_{<small>2</small>} fan 4 [[stjer (figuer)|stjerren]] ta, en skreau: "[De film] balansearret persiis op it rântsje fan 'e 'goede minne film' en de simpelwei minne film. Ik twifelje oft ik him oanriede moat […]. It is gjin goede film. Mar […] it is ek gjin saaienien." Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''Road House'' in goedkarringspersintaazje fan 37%, basearre op 43 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Oft [de film] ienfâldichwei min is of sa min dat er goed is, hinget fierhinne ôf fan 'e sympaty fan 'e sjoggers foar [[Patrick Swayze|Swayze]]&nbsp;– en harren duldsumens foar goedkeape gewelddiedige [[aksjefilm|aksje]]." Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''Road House'' in goedkarringspersintaazje fan 36%, basearre op 15 resinsjes. Yn in [[fraachpetear]] mei [[kok]] en [[itensiedersprogramma]]makker [[Anthony Bourdain]] priizge de foaroansteande Amerikaanske [[komyk]] en [[akteur]] [[Bill Murray]] ''Road House'' as in ûnderwurdearre film mei in komplekse [[plot]], dêr't neffens him in protte akteurs yn 'e [[filmyndustry]] fan [[Hollywood]] [[respekt]] foar hawwe. Murray is de [[freonskip|bêste freon]] fan [[Mitch Glazer]], de [[oarehelte|man]] fan aktrise [[Kelly Lynch]]. Yn in fraachpetear mei ''[[The A.V. Club]]'' sei Lynch oer Murray, dy't sysels ek as in freon beskôget: "Eltse kear as ''Road House'' derfoar is en hy of ien fan syn idioate bruorren [[tillefyzje]] sjogge&nbsp;– en se sjogge altyd tillefyzje&nbsp;– skillet ien fan harren myn man op en seit, yn in ridlike neibearing fan [it stimlûd fan] Carl Spackler, út ''[[Caddyshack]]'': 'Kelly hat op dit stuit seks mei Patrick Swayze. Se dogge it. Hy smyt har tsjin 'e stiennen muorre oan!' " ==Resultaat== ===Opbringst=== ''Road House'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]30,1&nbsp;miljoen op. De [[opbringst (jild)|opbringst]] bûten [[Noard-Amearika]] is ûnbekend. Mar ôfset tsjin it [[budget]] fan $15&nbsp;miljoen ferdûbele de film allinne yn Noard-Amearika al syn [[ynvestearring]]. Yn lettere jierren krige ''Road House'' de status fan in [[cultfilm|cultklassiker]] en wûn de film gâns [[fan (persoan)|fans]]. ===Prizen=== ''Road House'' waard nominearre foar de [[Golden Raspberry Award]]s foar minste film, minste [[regisseur]], minste [[akteur]] ([[Patrick Swayze]]), minste [[byrol]] fan in akteur ([[Ben Gazzara]]) en minste [[senario]], mar 'wûn' net ien fan dy '[[priis (ûnderskieding)|prizen]]'. De film wurdt yn it [[boek]] ''The Official Razzie Movie Guide'' fan Golden Raspberry Award-oprjochter [[John J.B. Wilson]] neamd as ien fan 'e hûndert meast [[fermaak]]like minne films aller tiden. ==Ferfolch, remake en adaptaasjes== ===Ferfolchfilm=== Hast tweintich jier nei dato waard in [[ferfolchfilm]] makke, ''[[Road House&nbsp;2]]'', dy't yn [[july]] [[2006]] [[direkt op fideo]] útbrocht waard. Dy film fertelt it ferhaal fan 'e [[soan]] fan Dalton en Elizabeth. Dalton sels, dy't yn ''Road House&nbsp;2'' al jierren lyn deasketten is, wurdt yn 'e film mar kwealk nei ferwiisd, hoewol't syn [[foarnamme]] (James) al dúdlik wurdt, dy't yn 'e hiele oarspronklike film net ien kear neamd waard. ===Remake=== Plannen foar in [[remake]] fan ''Road House'', ûnder [[rezjy]] fan [[Nick Cassavetes]], rûnen yn [[2015]] op 'e non. Yn [[novimber]] [[2021]] waard bekendmakke dat it dochs noch heve soe mei de remake, mei yn 'e haadrollen [[Jake Gyllenhaal]], [[Conor McGregor]] en [[Daniela Melchior]]. De [[setting]] wurdt yn 'e nije film ferpleatst nei de [[Florida Keys]]. De film, dy't útbrocht waard fia [[streamingtsjinst]] [[Amazon Prime]], ferskynde yn [[2024]]. ===Adaptaasjes=== Yn [[2003]] waard ''Road House'' adaptearre ta in [[musical]] dy't [[off-Broadway]] [[op 'e planken]] brocht waard. It stik is eins in [[parody]], wat ek dúdlik wurdt út 'e [[titel (opskrift)|titel]] ''Road House: The Stage Version of the Cinema Classic that Starred Patrick Swayze, Except this One Stars Taimak from the 80's Cult Classic "The Last Dragon" Wearing a Blonde Mullet Wig'' ("Road House: De Toanielferzje fan 'e Filmklassiker mei Patrick Swayze yn 'e Haadrol, Allinne Wurdt Hjir de Haadrol Spile troch [[Taimak]] út 'e Cultklassiker "The Last Dragon" út 'e Tachtiger Jierren, Dy't in Blonde Prúk mei in Matsje Draacht"). Fierders ferskynde yn [[2020]] in [[strip]]album mei de titel ''All Fucked-Up: Tales from the Roadhouse'' mei seis [[erotyk|eroatyske]] [[fanfiksje]]ferhalen op basis fan 'e film, fan 'e hân fan [[Julia Gfrörer]], [[Sean T. Collins]] en [[Gretchen Felker-Martin]]. ==Keppelings om utens== * {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0098206/ Ynformaasje oer ''Road House'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Road_House_(1989_film) ''References'', op dizze side]. }} {{DISPLAYTITLE:''Road House'' (film út 1989)}} [[Kategory:Amerikaanske aksjefilm]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan Silver Pictures]] [[Kategory:Film fan United Artists]] [[Kategory:Film út 1989]] [[Kategory:Film oer kung fu]] [[Kategory:Film oer karate]] [[Kategory:Film oer in útsmiter]] [[Kategory:Film oer in hoarekagelegenheid]] [[Kategory:Film oer befeiliging en surveillânse]] [[Kategory:Film oer in psychopaat]] [[Kategory:Film oer figilantisme]] [[Kategory:Film oer ôfparsing]] hw5mvypxghzxgzdm7a9jjvp2k22832e 1230207 1230206 2026-05-18T14:29:53Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Remake */ red 1230207 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks film | ôfbylding = Road House 1989 film logo.png | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | ferwizing = '''(''[[:en:File:Road-house-poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')''' | namme = ''Road House'' | regisseur = [[Rowdy Herrington]] | produsint = [[Joel Silver]] | útfierend produsint = | senario = [[R. Lance Hill|David Lee Henry]]<br>[[Hilary Henkin]] | basearre op = | kamerarezjy = [[Dean Cundey]] | muzyk = [[Michael Kamen]] | filmstudio = [[Silver Pictures]] | distribúsje = [[United Artists]] | haadrollen = [[Patrick Swayze]]<br> [[Ben Gazzara]] | voice-over = | byrollen = [[Kelly Lynch]]<br> [[Sam Elliott]]<br> [[Kevin Tighe]] | lân/lannen = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] | premiêre = [[19&nbsp;maaie]] [[1989]] | direkt op fideo = | foarm = [[langspylfilm]] | sjenre = [[aksjefilm]] | taal = [[Ingelsk]] | spyltiid = 114 minuten | budget = $15&nbsp;miljoen | opbringst = $30,1&nbsp;miljoen | prizen = | filmsearje = | foarich diel = | folgjend diel = }} '''''Road House''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[aksjefilm]] út [[1989]] ûnder [[rezjy]] fan [[Rowdy Herrington]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Patrick Swayze]] en [[Ben Gazzara]]. De [[titel (namme)|titel]] ferwiist nei in ''roadhouse'' (letterlik "weihûs" of "dykhûs"), in mingde [[horeka]]gelegenheid oan in trochgeande [[wei]]. It [[plot|ferhaal]] folget de profesjonele [[útsmiter (berop)|útsmiter]] James Dalton, dy't troch [[ûndernimmer|horeka-ûndernimmer]] Frank Tilghman frege wurdt om regaad te meitsjen yn syn [[bar]] anneks [[nachtklub]] yn [[Jasper (Missoery)|Jasper]], op it [[plattelân]] fan 'e [[Amerikaanske steat]] [[Missoery (steat)|Missoery]]. Dy wurdt nammentlik teheistere troch in [[kliïntêle]] besteande út túch en ûnrant. Ienris op dat plak oankommen, docht lykwols bliken dat it echte probleem in pleatslike [[miljonêr]] is dy't it hiele stedsje [[ôfparsing|ôfparst]]. ''Road House'' krige oer it algemien negative [[resinsje]]s fan 'e [[filmkritisy]], mar die it ridlik yn 'e [[bioskopen]] en wûn neitiid de status fan [[cultfilm|cultklassiker]]. Yn [[2006]] waard in [[ferfolchfilm]], mei as titel ''[[Road House&nbsp;2]]'', [[direkt op fideo]] útbrocht. Yn [[2024]] kaam in [[remake]] fan ''Road House'' út, dy't ek ''[[Road House (film út 2024)|Road House]]'' hiet, mei [[Jake Gyllenhaal]] yn 'e haadrol. ==Plot== James Dalton is profesjonele [[útsmiter (berop)|útsmiter]] mei in mysterieus [[ferline]], dy't tige súksesfol is yn syn [[wurk]] en op syn fakmêd wiid en siid bekend stiet. Yn [[New York (stêd)|New York]] wurdt er opsocht troch Frank Tilghman, de eigner fan in ''roadhouse'' (in kombinaasje fan in [[bar]] en [[nachtklub]]) yn [[Jasper (Missoery)|Jasper]], op it [[plattelân]] fan 'e [[Amerikaanske steat]] [[Missoery (steat)|Missoery]], dy't slim te lijen hat ûnder in [[kliïntêle]] fan túch en ûnrant. Tilghman freget Dalton om foar him oan it wurk te gean en regaad te meitsjen. Dalton is de bêste yn syn [[berop|fak]] útsein syn [[mentor]] Wade Garrett, en dêr wol er ek nei betelle wurde, mar de beide mannen komme ta oerienstimming en Dalton set ôf nei Missoery. Yn Jasper set Dalton him nei wenjen op 'e ta [[studio (wente)|ienkeamerappartemint]] omboude [[hynstetilingen]] boppe de [[skuorre]] fan in pleatslike [[boer]], dy't Emmet hjit. Syn [[rút|ruten]] sjogge dêr út op in mânske [[poel]], mei yn 'e fierte oan 'e oare kant de [[filla]] fan 'e pleatslike [[miljonêr]] Brad Wesley. Dalton giet earst min ofte mear ynkognito nei de ''Double Deuce'', de saak fan Tilghman, om 'e sitewaasje dêre te hifkjen. Nei't er haad [[befeiliging]] wurden is, fiert er daliks guon feroarings troch. Ien fan 'e útsmiters [[ûntslach]]t er om't dy sels [[slaanderij]] útlokket en dus ûngeskikt is foar syn wurk, in oaren kriget dien om't er yn 'e [[foarriekeamer]] [[seks]] hat mei in [[frou]]like [[klant]]. In [[servearster]] moat ek oar wurk sykje om't se yn 'e [[húske]]s fan 'e ''Double Deuce'' [[drugs]] [[drugshannel|dealt]], en in [[barkeeper|barman]] wurdt ûntslein om't er [[jild]] út 'e [[kassa]] [[dieverij|efteroer drukt]]. Dalton leart de oerbleaune útsmiters in nije manear fan wurkjen, mei as wichtichste regel: bliuw altyd [[fatsoen|beleefd]], ek as de lju jin [[skelwurd|útskelle]]. De nije metoade fan Dalton wurket op himsels poerbêst, en it soarte lju dat yn 'e ''Double Deuce'' komt, betteret al rillegau op. It docht lykwols al mei gauwens bliken dat Dalton him sûnder euvelmoed swierrichheden fan in hiel oar kaliber op 'e hals helle hat troch it ûntslaan fan 'e stellende barman, Pat McGurn. Dat is nammentlik de [[omkesizzer]] fan Brad Wesley, in [[arrogânsje|arrogante]] [[sakeman]] mei [[psychopaty]]ske trekjes, dy't mient dat it hiele stedsje fan him is en dat de oare ynwenners him hearrigens ferskuldige binne. Om himsels noch mear te [[rykdom|ferrykjen]], makket er him skuldich oan [[ôfparsing]] fan alle [[bedriuw]]en yn Jasper. Hy stjoert McGurn mei in trijetal poatige trewanten werom om fan Tilghman syn [[baan (wurk)|baan]] werom te easkjen. Dalton en de oare útsmiters meitsje koart wurk fan 'e ynkringers, mar it is foar eltsenien dúdlik dat dat gjin oplossing foar de lange termyn is. {{Plotbedjer film}} Yn it gefjocht mei McGurn en syn helpers hat Dalton in [[snijwûne]] oprûn fan in [[mês]] dat ien fan 'e mannen loek, dat hy giet nei it pleatslike [[sikehûs]] om 'e [[wûne]] [[hechting|hechtsje]] te litten. Sa kriget er gedoente mei [[dokter]] Elizabeth Clay, in jonge, [[skientme|tsjeppe]], [[skieding (houlik)|skieden]] [[frou]], mei wa't er al rillegau in [[romantyk (leafde)|romantyske]] [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|relaasje]] kriget. It is Cody, in [[blinens|bline]] [[muzikant]] en âlde [[freonskip|freon]] fan Dalton, dy't yn 'e ''Double Deuce'' [[optreden (foarstelling)|optreedt]], dy't Dalton warskôget dat Wesley earder om 'e nocht besocht hat om Elizabeth foar him te winnen, en dat er har ôfwizing net goed opfet hat. Koarte tiid letter ûntbiedt Wesley Dalton by him thús om te besykjen him by Tilghman wei te keapjen, mei't er sels mear as genôch wurk hat foar immen mei Dalton syn feardichheden. Yn it [[petear]] lit er blike bekend te wêzen mei in ynsidint yn it ferline fan Dalton, doe't er yn [[Memphis (Tennessee)]] by in fjochtpartij in man [[dea]]de hat, nei't it skynt troch him de [[strôt]] út 'e [[kiel]] te skuorren. De familiêre ferwizing nei dat barren, dêr't er noch altyd [[psychologysk trauma|psychysk mei ompakt]], kin Dalton net wurdearje. Mei't er boppedat noch farsk yn it [[ûnthâld (psychology)|ûnthâld]] hat hoe't Denise, de [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|minneresse]] fan Wesley, dy't de [[jûn]]s tefoaren yn 'e ''Double Deuce'' om 'e nocht besocht hat Dalton te [[fersieren (seksualiteit)|fersieren]], no mei in [[blau each]] omrint, lit er Wesley yn net mis te fersteane bewurdings witte wat er fan him tinkt. Neitiid brûkt Wesley syn ynfloed om derfoar te soargjen dat de oanfier fan [[sterke drank]] nei de ''Double Deuce'' stûket, om't gjin leveransier mei him deilis reitsje wol. Dalton bewurkmasteret leverânsjes fan in [[drankhannel]] fan bûten de steat, dêr't se noch nea fan Wesley heard hawwe. Dêrop stjoert Wesley syn trewanten om 'e levering fan 'e drank te fersteuren troch alle [[krat]]ten stikken te smiten. Dalton jout Wesley syn mannen in wan bruien, wêrby't er help kriget fan syn freon en mentor Wade Garrett, in útsmiter dy't op jierren rekket. Dyselde komt yn Jasper del om poalshichte te nimmen nei't Dalton earder [[tillefoan]]ysk mei him oer de sitewaasje dêre oerlein hie. Letter nimt Dalton Garrett mei om him yn 'e kunde te bringen mei Elizabeth. It spul eskalearret as de oare [[jûn]]s de [[garaazje (bedriuw)|garaazje]] fan 'e pleatslike ûndernimmer Red Webster, in [[omke]] fan Elizabeth, ferwoastge wurdt troch in [[brân]] dy't dúdlik [[brânstifting|oanstutsen is]] yn opdracht fan Wesley. Neitiid kringe Wesley en syn trewanten de ''Double Deuce'' binnen, dêr't de miljonêr syn rjochterhân Jimmy, in man dy't betûft is yn [[kung fu]] en [[karate]], in fjochtpartij begjinne lit. Nei in konfontaasje tusken Jimmy en Dalton dy't ûnbeslist einiget, jouwe Wesley-en-dy har wer ôf. De oare deis is Dalton oanwêzich by in [[gearkomste]] fan 'e pleatslike ûndernimmers, dy't beprate wat se tsjin 'e tiranny fan Wesley dwaan kinne. Webster, dy't no neat mear hat dat him yn Jasper hâldt, is fan doel om te [[ferhúzjen]], wylst op 't langelêst bliken docht dat de oaren har net tsjin Wesley doare oan te kantsjen. Nettsjinsteande dat lit Wesley, as er lucht kriget fan 'e gearkomste, ien fan syn trewanten yn in [[monstertruck]] dwers troch de [[showroom (garaazje)|showroom]] fan it [[auto]]ferkeapbedriuw fan Pete Stroudenmire ride, wêrby't de [[gevel|foar- en eftergevel]] fan it [[gebou]] oan gruzeleminten geane en in stikmannich nije auto's [[total loss]] reitsje. As Elizabeth Wesley op syn [[hâlden en dragen]] oansprekt, fertelt er har dat se der mar better foar soargje kin dat Dalton de stêd ferlit, oars sil er it net oerlibje. Dy jûns siket Elizabeth Dalton op 'e hynstetilingen by Emmet op en besiket him te bepraten om it spul fierder gewurde te litten en fuort te gean. Dalton, dy't skjin syn nocht hat fan sokke lytse tirannen as Wesley, stegeret har ôf. Wylst se noch prate, fljocht de wente fan Emmet yn 'e brân. Dalton hat krekt genôch tiid om 'e âldman út 'e hûs te skuorren en bûtendoar yn feilichheid te bringen foar't it hiele [[hûs]] de [[ûntploffing|de loft yn giet]]. Dalton sjocht hoe't Jimmy op in [[motorfyts|motor]] útnaait, en set him efternei. Oan 'e igge fan 'e poel komt er him oer it mad en skuort him fan 'e motor ôf. By it gefjocht dat dêrop folget, brûke beide mannen harren kennis fan [[East-Aazje|Easterske]] [[fjochtsport]]en. Lang om let, as dúdlik wurdt dat er it net fan Dalton winne kin, lûkt Jimmy in [[pistoal]]. Mar ear't er Dalton deasjitte kin, skuort dy him mei ien hân de strôt út 'e kiel en deadet him. It [[lyk]] skuort er yn 'e poel om it nei Wesley syn filla oan 'e foaroerlizzende igge driuwe te litten. Elizabeth, dy't tsjûge wie fan 'e ein fan it gefjocht, is skokt troch sawol it feit dat Dalton in oare man ombrocht hat as troch de wize dêr't er dat op dien hat, en jout har yn [[walging]] ôf. De oare [[moarn (deidiel)|moarns]] kriget Dalton in tillefoantsje fan Wesley, dy't him fertelt dat er òf Elizabeth, òf Wade Garrett fermoardzje litte sil; wa fan beiden hat er noch net besletten. Hy [[toss (munt)|goait der in muntsje oer op]], mar fertelt Dalton de útkomst net. As Garrett neitiid de ''Double Deuce'' binnen strompelet, nei't er in [[mishanneling|wan bruien]] krigen hat fan in stikmannich fan Wesley syn trewanten, giet Dalton derfan út dat dat betsjutte moat dat Elizabeth it doelwyt is. Hy hastiget him nei it sikehûs, dêr't er Elizabeth safier besiket te krijen dat se út Jasper fuortgiet. Se wol lykwols net nei him harkje. As er weromkeart nei de ''Double Deuce'', treft er dêr Garret [[dea]]stutsen oan mei op it [[mês]] yn syn [[boarstkas|boarst]] in bryfke mei de tekst "It wie munt". Dalton set fuortendaliks ôf nei de filla fan Wesley om [[wraak]] te nimmen, mar dêr binne se ree foar him. Syn [[auto]] wurdt opwachte en trochsingele mei [[kûgel]]s oant er oer de kop slacht. As Wesley syn mannen de [[portier (auto)|autodoarren]] lykwols iepenmeitsje, blykt de auto leech te wêzen en it [[gaspedaal]] fêstset te wêzen mei it mês dêr't Garrett mei deamakke wie. Troch dy ôfliedingsmaneuver hat Dalton ûnderwilens fan in oare kant ôf de filla binnen witten te kringen. Hy skeakelet de trewanten fan Wesley ien foar ien út, oant er úteinlik Wesley sels treft. Dyselde besiket him dea te sjitten, mar Dalton slacht him it pistoal út 'e hannen, wêrnei't se mei-inoar op 'e fûst geane. Op in stuit hellet Wesley in lytse [[derringer]] foar 't ljocht, mar ek dy slacht Dalton him út 'e hannen. Hy stiet yn bestân om Wesley op deselde wize te deadzjen as Jimmy earder, mar sjocht der úteinlik fan ôf. As er him omdraait, blykt Elizabeth efter him te stean, dy't alles sjoen hat. Wesley grypt nei syn derringer en wol Dalton dochs noch deasjitte, mar hy wurdt yn it [[skouder]] rekke troch in kûgel út in oar [[fjoerwapen]]. Red Webster blykt by Elizabeth te wêzen en lit syn [[jachtgewear]] sakje. Dan komme Emmet, Pete Stroudenmire en Frank Tilghman der ek yn, dy't ek bewapene binne mei jachtgewearen. Ien foar ien sjitte se harren wapens leech op 'e ferwûne Wesley, oant er it bestjert. As de [[sheriff]] arrivearret, dy't [[korrupsje|op 'e leanlist]] fan Wesley stie, beare se allegear dat se neat sjoen hawwe. As Tinker, ien fan 'e oerlibjende trewanten fan Wesley, frege wurdt oft hy wit wat der bard is, sjocht er ris om him hinne en beseft dat alles feroare is, wêrnei't er him wyslik fan 'e domme hâldt. No't se mei eigen eagen sjoen hat dat Dalton net sa'n [[geweld]]diedige keardel is as se nei de dea fan Jimmy tocht, komt it ta in [[fermoedsoening]] tusken Elizabeth en him. Wylst de ''Double Deuce'' in normale [[útgean]]sjûn mei in [[fatsoen]]like [[kliïntêle]] belibbet, fermeitsje Dalton en Elizabeth harren troch [[neaken swimmen|neaken te swimmen]] yn 'e poel. ==Rolferdieling== [[File:Patrick Swayze - 1990 Grammy Awards (cropped).jpg|right|thumb|120px|[[Patrick Swayze]] yn [[1990]].]] [[File:Ben Gazarra - still.jpg|right|thumb|140px|[[Ben Gazzara]] yn 'e [[1960-er jierren]].]] [[File:Kelly Lynch 2007.jpg|right|thumb|160px|[[Kelly Lynch]] yn [[2007]].]] ;haadrollen {| height="100px" width="350px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje'''&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | James Dalton | [[Patrick Swayze]] |- | Brad Wesley | [[Ben Gazzara]] |- |} <br> ;byrollen {| height="100px" width="350px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje''' | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | [[dokter]] Elizabeth Clay | [[Kelly Lynch]] |- | Wade Garrett | [[Sam Elliott]] |- | Frank Tilghman | [[Kevin Tighe]] |- | Red Webster | [[Red West]] |- | Cody | [[Jeff Healey]] |- | Emmet | [[Sunshine Parker]] |- | Denise | [[Julie Michaels (aktrise)|Julie Michaels]] |- | Jimmy Reno | [[Marshall Teague (akteur)|Marshall Teague]] |- | Tinker | [[John William Young]] |- | O'Connor | [[Michael Rider]] |- | Carrie Ann | [[Kathleen Wilhoite]] |- | Pat McGurn | [[John Doe (muzikant)|Pat McGurn]] |- | Morgan | [[Terry Funk]] |- | Pete Stroudenmire | [[Jon Paul Jones]] |- | Gary Ketchum | [[Anthony De Longis]] |- | Jack | [[Travis McKenna]] |- | Ernie Bass | [[Keith David]] |- | Younger | [[Roger Hewlett]] |- | Hank | [[Kurt James Stefka]] |- |} ===Produksje=== ''Road House'' waard [[regissearre]] troch [[Rowdy Herrington]] nei in [[senario]] fan [[R. Lance Hill|David Lee Henry]] en [[Hilary Henkin]]. As [[filmprodusint|produsint]] wie [[Joel Silver]] by it projekt belutsen foar syn eigen [[filmstudio]] [[Silver Pictures]]. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]15&nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Dean Cundey]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Michael Kamen]]. ===Casting=== Yn 'e rol fan [[dokter]] Elizabeth Clay waard earst [[Annette Bening]] [[cast]], mar dy waard [[ûntslein]] doe't bliken die dat se gjin inkele gemy mei [[Patrick Swayze]] hie. Yn har plak waard sadwaande op it lêste momint [[Kelly Lynch]] oannommen. ===Opnamen=== De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''Road House'' setten yn [[april]] [[1988]] útein en fûnen plak op lokaasje op ferskate plakken yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Kalifornje]]. Der waard benammen filme yn [[Newhall (Kalifornje)|Newhall]], [[Valencia (Santa Clarita, Kalifornje)|Valencia]] en it saneamde [[Canyon Country (Santa Clarita, Kalifornje)|Canyon Country]] by [[Santa Clarita (Kalifornje)|Santa Clarita]]. Foar de binnendoarsênes yn 'e ''Double Deuce'' waard foar it meastepart de ''Cowboy Bar'' yn [[Anaheim (Kalifornje)|Anaheim]] brûkt, dy't letter û.m. bekend stie as ''The Bandstand'', foar't er ticht gie. De iepeningssêne (sabeare yn [[New York (stêd)|New York]]) en de sêne mei de [[monstertruck]] waarden opnommen yn [[Reedley (Kalifornje)|Reedley]]. De '[[poel]]' tusken it [[boerespultsje]] fan Emmet en de [[filla]] fan Wesley is eins de [[rivier]] de [[Kings (rivier yn Kalifornje)|Kings]]. ==Produksje en distribúsje== ===Distribúsje=== De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Road House'' waard fersoarge troch [[United Artists]]. De film gie op [[19&nbsp;maaie]] [[1989]] tagelyk yn [[Los Angeles]] en [[New York (stêd)|New York]] yn [[premiêre]]. ''Road House'' kaam yn [[1990]] beskikber [[VHS]]-[[keapfideo]]. De film waard op [[4&nbsp;febrewaris]] [[2003]] foar it earst útbrocht op [[dvd]] en op [[2&nbsp;juny]] [[2009]] foar it earst op [[blu-ray]]. It [[soundtrack]]album fan ''Road House'', mei 14 [[liet|nûmers]], ferskynde yn [[2012]] yn in beheinde [[oplaach]] by [[platemaatskippij]] [[Intrada Records]]. In útwreide ferzje mei 31 nûmers waard yn [[2019]] útbrocht troch [[La-La Land Records]]. ==Untfangst== Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Road House'' oer it algemien negative [[resinsje]]s. It [[tydskrift]] ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' spitste syn [[krityk]] ta op wat "in boardkartonnen [[romantyk (leafde)|romantyske]] [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|relaasje]]" neamd waard tusken Dalton ([[Patrick Swayze]]) en Elizabeth Clay ([[Kelly Lynch]]), en skreau fierders dat "it [[figilantisme]], de [[kriminaliteit|wetteleazens]] en it willensmoedse [[geweld]] bespotlik oandogge yn in moderne [[setting]]." Yn 'e ''[[Chicago Sun-Times]]'' parte [[Roger Ebert]] oan ''Road House'' 2^{<small>1</small>}/_{<small>2</small>} fan 4 [[stjer (figuer)|stjerren]] ta, en skreau: "[De film] balansearret persiis op it rântsje fan 'e 'goede minne film' en de simpelwei minne film. Ik twifelje oft ik him oanriede moat […]. It is gjin goede film. Mar […] it is ek gjin saaienien." Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''Road House'' in goedkarringspersintaazje fan 37%, basearre op 43 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Oft [de film] ienfâldichwei min is of sa min dat er goed is, hinget fierhinne ôf fan 'e sympaty fan 'e sjoggers foar [[Patrick Swayze|Swayze]]&nbsp;– en harren duldsumens foar goedkeape gewelddiedige [[aksjefilm|aksje]]." Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''Road House'' in goedkarringspersintaazje fan 36%, basearre op 15 resinsjes. Yn in [[fraachpetear]] mei [[kok]] en [[itensiedersprogramma]]makker [[Anthony Bourdain]] priizge de foaroansteande Amerikaanske [[komyk]] en [[akteur]] [[Bill Murray]] ''Road House'' as in ûnderwurdearre film mei in komplekse [[plot]], dêr't neffens him in protte akteurs yn 'e [[filmyndustry]] fan [[Hollywood]] [[respekt]] foar hawwe. Murray is de [[freonskip|bêste freon]] fan [[Mitch Glazer]], de [[oarehelte|man]] fan aktrise [[Kelly Lynch]]. Yn in fraachpetear mei ''[[The A.V. Club]]'' sei Lynch oer Murray, dy't sysels ek as in freon beskôget: "Eltse kear as ''Road House'' derfoar is en hy of ien fan syn idioate bruorren [[tillefyzje]] sjogge&nbsp;– en se sjogge altyd tillefyzje&nbsp;– skillet ien fan harren myn man op en seit, yn in ridlike neibearing fan [it stimlûd fan] Carl Spackler, út ''[[Caddyshack]]'': 'Kelly hat op dit stuit seks mei Patrick Swayze. Se dogge it. Hy smyt har tsjin 'e stiennen muorre oan!' " ==Resultaat== ===Opbringst=== ''Road House'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]30,1&nbsp;miljoen op. De [[opbringst (jild)|opbringst]] bûten [[Noard-Amearika]] is ûnbekend. Mar ôfset tsjin it [[budget]] fan $15&nbsp;miljoen ferdûbele de film allinne yn Noard-Amearika al syn [[ynvestearring]]. Yn lettere jierren krige ''Road House'' de status fan in [[cultfilm|cultklassiker]] en wûn de film gâns [[fan (persoan)|fans]]. ===Prizen=== ''Road House'' waard nominearre foar de [[Golden Raspberry Award]]s foar minste film, minste [[regisseur]], minste [[akteur]] ([[Patrick Swayze]]), minste [[byrol]] fan in akteur ([[Ben Gazzara]]) en minste [[senario]], mar 'wûn' net ien fan dy '[[priis (ûnderskieding)|prizen]]'. De film wurdt yn it [[boek]] ''The Official Razzie Movie Guide'' fan Golden Raspberry Award-oprjochter [[John J.B. Wilson]] neamd as ien fan 'e hûndert meast [[fermaak]]like minne films aller tiden. ==Ferfolch, remake en adaptaasjes== ===Ferfolchfilm=== Hast tweintich jier nei dato waard in [[ferfolchfilm]] makke, ''[[Road House&nbsp;2]]'', dy't yn [[july]] [[2006]] [[direkt op fideo]] útbrocht waard. Dy film fertelt it ferhaal fan 'e [[soan]] fan Dalton en Elizabeth. Dalton sels, dy't yn ''Road House&nbsp;2'' al jierren lyn deasketten is, wurdt yn 'e film mar kwealk nei ferwiisd, hoewol't syn [[foarnamme]] (James) al dúdlik wurdt, dy't yn 'e hiele oarspronklike film net ien kear neamd waard. ===Remake=== {{Apart|Road House (film út 2024)}} Plannen foar in [[remake]] fan ''Road House'', ûnder [[rezjy]] fan [[Nick Cassavetes]], rûnen yn [[2015]] op 'e non. Yn [[novimber]] [[2021]] waard bekendmakke dat it dochs noch heve soe mei de remake, mei yn 'e haadrollen [[Jake Gyllenhaal]], [[Conor McGregor]] en [[Daniela Melchior]]. De film kaam ek wer ''[[Road House (film út 2024)|Road House]]'' te hjitten. De [[setting]] wurdt yn 'e nije film ferpleatst nei de [[Florida Keys]]. De film, dy't útbrocht waard fia [[streamingtsjinst]] [[Amazon Prime]], ferskynde yn [[2024]]. ===Adaptaasjes=== Yn [[2003]] waard ''Road House'' adaptearre ta in [[musical]] dy't [[off-Broadway]] [[op 'e planken]] brocht waard. It stik is eins in [[parody]], wat ek dúdlik wurdt út 'e [[titel (opskrift)|titel]] ''Road House: The Stage Version of the Cinema Classic that Starred Patrick Swayze, Except this One Stars Taimak from the 80's Cult Classic "The Last Dragon" Wearing a Blonde Mullet Wig'' ("Road House: De Toanielferzje fan 'e Filmklassiker mei Patrick Swayze yn 'e Haadrol, Allinne Wurdt Hjir de Haadrol Spile troch [[Taimak]] út 'e Cultklassiker "The Last Dragon" út 'e Tachtiger Jierren, Dy't in Blonde Prúk mei in Matsje Draacht"). Fierders ferskynde yn [[2020]] in [[strip]]album mei de titel ''All Fucked-Up: Tales from the Roadhouse'' mei seis [[erotyk|eroatyske]] [[fanfiksje]]ferhalen op basis fan 'e film, fan 'e hân fan [[Julia Gfrörer]], [[Sean T. Collins]] en [[Gretchen Felker-Martin]]. ==Keppelings om utens== * {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0098206/ Ynformaasje oer ''Road House'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Road_House_(1989_film) ''References'', op dizze side]. }} {{DISPLAYTITLE:''Road House'' (film út 1989)}} [[Kategory:Amerikaanske aksjefilm]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan Silver Pictures]] [[Kategory:Film fan United Artists]] [[Kategory:Film út 1989]] [[Kategory:Film oer kung fu]] [[Kategory:Film oer karate]] [[Kategory:Film oer in útsmiter]] [[Kategory:Film oer in hoarekagelegenheid]] [[Kategory:Film oer befeiliging en surveillânse]] [[Kategory:Film oer in psychopaat]] [[Kategory:Film oer figilantisme]] [[Kategory:Film oer ôfparsing]] iya4k806uebs46j4dghqpuqgpe8a5tb 0 165709 1230306 1198276 2026-05-19T10:40:27Z RomkeHoekstra 10582 + nav. 1230306 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks katedraal | namme = | ôfbylding = Brugge Sint-Salvatorskerkhof zonder nummer - 174722 - onroerenderfgoed.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = [[Ofbyld:Flag of Belgium (civil).svg|20px]] [[Belgje]] | bestjoerlike ienheid 1 = | namme bestjoerlike ienheid 1= | bestjoerlike ienheid 2 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flag of West Flanders.svg|20px]] [[West-Flaanderen]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Ofbyld:Flag of Bruges.svg|20px]] [[Brugge]] | adres = | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|51_12_20_N_3_13_15_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|51°12'N 3°13'E}} | tsjerkegenoatskip = <small>Roomsk-Katolike Tsjerke</small> | bisdom = [[Bisdom Brugge|Brugge]] | aartsbisdom = | patroanhillige = Ferlosser, Donatus | status = | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = 1127 (boubegjin) | sloopjier = | boustyl = [[gotyk]] | hichte = | monumintale status = | monumintnûmer = | webside = | mapname = Brugge | mapwidth = | lat_deg = 51 | lat_min = 12 | lat_sec = 20 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 13 | lon_sec = 15 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} De '''Sint-Salvatorskathedraal''' is de [[katedraal]] fan it [[Belgje|Belgyske]] [[bisdom Brugge]]. De katedraal is wijd oan 'e [[Jezus Kristus (tradisjoneel-kristlik)|Ferlosser Jezus Kristus]] en [[Donatus fan Reims]]. == Skiednis == Oarspronklik wie de Sint-Salvator in [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] stiennen tsjerke út de 9e iuw en net boud om de katedraal fan it bisdom te wurden. Dat wie de Sint-Donatustsjerke, dy't yn it hert fan Brugge oan it Burgplein stie. Mei it oanbrekken fan 'e [[Frânske tiid]] gie biskop Felix Brenart yn ballingskip, it bisdom waard opheft en de Sint-Donatuskatedraal waard as nasjonaal besit ferkocht en yn 1799 ôfbrutsen. Yn 1834 waard it bisdom Brugge op 'e nij ynsteld en waard de Gintske helpbiskop Frans René Boussen de nije biskop fan Brugge. De Sint-Salvatortsjerke waard as katedraal keazen, dy't tenei offisjeel de Sint-Salvator en Sint Donatuskatedraal neamd waard. It gebou like lykwols net hielendal op in katedraal en makke noch minder yndruk as de tichtebylizzende Us-Leaffrouwetsjerke. Dêrom moast de Sint-Salvator oan syn nije status oanpast wurde. Dat barde troch û.o. de keunstwurken fan 'e eardere Sint-Donatuskatedraal in plak te jaan yn 'e nije katedraal. == Gebou == [[Ofbyld:St. Salvator-Kathedrale Chor und Langschiff.JPG|thumb|left|Ynterieur.]] De romaansk-goatyske toer mei in hichte fan 79 meter hat noch de ûnderbou fan [[Dowestien|dowe-]] en [[sânstien]] fan 'e romaanske tsjerke út 1127-1166. Dat is it âldste diel fan 'e tsjerke. Trije galmgatten, spoaren fan 'e [[Skeldegotyk]], waarden by reparaasjes yn 1992-1993 ûntdutsen en op 'e nij iepene. It hege goatyske gebou hat gjin [[loftbôge]]n, mar swiere steunberen. De laterale druk fan 'e [[ferwulft]]en wurdt opnommen troch de westlike toer, de sydskippen en de [[Transept|dwersskippen]]; genôch foar it relatyf koarte tsjerkeskip. De hoektuorren fan it dwersskip binne skaaimerken fan 'e Skeldegotyk. Karakteristyk foar de heechgoatyske styl binne de folslein iepenbrutsen dwersskippen, mei ramen dy't fersierd binne mei ryk [[maaswurk]]. De útwreiding fan 1480-1550 soarget foar de ûngewoane ferhâldings tusken de boudielen. It [[Koer (tsjerke)|koer]], de dwersskippen en de [[Koeromgong|omgong]] mei de [[kapellekrâns]] beslagge mear as de helte fan it oerflak. Ynfloed fan 'e Brabânske letgoatyske styl is oan 'e bûtenkant te fernimmen troch de grutte ramen mei in ferskaat oan maaswurk en de útwurke kroanlist. == Bouskiednis == Lykas in soad oare midsiuwske gebouwen ûndergie ek de Sint-Salvatorkatedraal yn 'e rin fan de tiid in soad feroarings: === 9e iuw romaanske kapel === Neffens de oerlevering boude [[Eligius|Sint-Eligius]] om 646 hinne in kapel. Histoarysk is Snellegem yn 'e hjoeddeiske gemeente [[Jabbeke]] de memmeparochy fan 'e yn 'e 9e iuw stifte [[parochy]], dy't nei alle gedachten werom giet op Sint-Eligius. De lytse kapel waard yn 1089 in parochytsjerke. === 1250-1350: Goatyske tsjerke === De belangrykste dielen hawwe skaaimerken fan 'e Skeldegotyk, in oergongsstyl tusken romaanske en goatyske styl. It koer, neffens it foarbyld fan dat fan Doarnik, waard bot beynfloede troch de Frânske heechgotyk. [[Ofbyld:Bruges Belgium Sint-Salvatorskathedraal-09.jpg|thumb|left|Alter.]] === 1480-1550: koeromgong mei kapellen === Nei in tredde brân yn 1358 waard de tsjerke by de restauraasje fergrutte. Jan van den Poele boude sûnt 1480 de [[koeromgong]] mei fiif kapellen yn 'e lette Brabânske gotyk. === 1834: katedraal === Njonken it súdlike skip waard yn 1837 útein set mei in nij [[kapittel]]gebou. In útstel fan Karel Verschelde om de toer ôf te brekken en it skip fan 'e tsjerke mei trije [[travee]]ën út te wreidzjen en ôf te meitsjen mei in nije toer gie net troch. === 1839: brân en nije toer === [[Ofbyld:ID29716-Brugge Sint-Salvatorskathedraal-PM 62132.jpg|thumb|260px|Prysterkoer.]] Nei de brân fan 1839 waard de toer renovearre en ferhege mei in nije boppebou yn neoromaanske styl (1843-1846) neffens in ûntwerp fan de [[Ingelân|Ingelske]] arsjitekt Robert Chantrell en útfierd troch de Bruchske arsjitekt Pierre Buyck. Yn 1871 waard de toer beklaaid mei in spits, nei in ûntwerp fan arsjitekt Eugène Carpentier. It ynterieur waard moaier makke troch tapassing fan [[Neogotyk|neogoatysk]] wurk (1874-1875). === 1912-2010 === Yn 1912 waard it kapittelgebou út 1838 ôfbrutsen en waarden nei ûntwerp fan Adolf Duclos nije kapittel- en museumsealen boud. Biskop Hendrik Lamiroy iepene om liturgyske redenen yn 1935 it koer troch it [[doksaal]] en it oargel te ferhûzjen nei de westlike kant. Sûnt 1976 waard in fearnsiuw wurke oan 'e restauraasje fan 'e toer en bûtenkant fan 'e toer. Yn 'e tsjerke fûnen ek [[Argeology|argeologyske]] opgravings plak. Yn 2011 waard útein set mei in wiidweidige renovaasje yn 'e tsjerke. Yn 2013 waard it skilderwurk yn it skip en de sydskippen foltôge. Soartgelikens wurk begûn yn 2014 oan it koer, it dwersskip, de omgong, de krânskapellen en de [[sakristy]], dat yn 2017 foltôge waard. Dêrnei folge noch in kontroversjele restauraasje en opsplitsing fan it oargel yn twa oargels. == Oargels == [[Ofbyld:Bruges Belgium Sint-Salvatorskathedraal-06a.jpg|thumb|left|Doksaal.]] Yn 'e jierren 1717-1719 waard in nij oargel op it doksaal boud troch Jacobus van Eynde. It oargel waard yn 'e rin fan 'e tiid ferskillende kearen ferboud en fergrutte. Mei gebrûk fan âlde ûnderdielen boude de Dútske oargelbouwer Klais in nij oargel efter de histoaryske oargelkas. Yn 1957 feroare it oargelbedriuw Loncke it oargel. Yn 2010 waard besletten om it kombinearre oargel op it doksaal op te splitsen. It Klais-ynstrumint bleau op it hjoeddeiske doksaal, wylst de ûnderdielen fan it Van Eynde-ynstrumint ferhûze nei it rekonstruearre Van Eynde-oargel op in nij doksaal by de koeromgong yn it súdlike dwersskip. Dêrby krige it Klais-oargel in folslein nije en moderne oargelkas. Yn 2021 waard de restauraasje fan it Klais-oargel foltôge, yn 2022 einige ek de restauraasje fan it Van Eynde-oargel. == Keunstwurken == De katedraal besit in soad keunstwurken en guon dêrfan binne ôfkomstich út de ferneatige Sint-Donatiuskatedraal. De meast opfallende binne de kleden út Brussel, yn 1731 weefd troch Jasper van der Borcht nei it foarbyld fan 'e skilderijen fan 'e [[Brussel]]ske skilder Jan van Orley. Se binne oankocht troch biskop Hendrik Jozef van Susteren foar de Sint-Donatianuskatedraal. Sint-Salvator besit ek de orizjinele skilderijen, dy't makke binne as kartons foar de tapijten. [[Ofbyld:Wandtapijt Mirakuleuze visvangst (J v Orley & J vd Borght).jpg|thumb|260px|Tapijt mei de Wûnderlike Fiskfangst.]] Fanút it koer is in goed sicht op it orizjinele 17e-iuwske doksaal, dat yn 'e 20e iuw ferhuze is. Ek it katedraaloargel is it neamen wurdich. It ferneamde stânbyld fan God de Heit yn it sintrum fan it doksaal is fan 'e hân fan Artus Quellinus de Jongere. De katedraal hat 17 doeken fan Jacob van Oost. Ek is der wurk fan Rogier Van der Weyden, Dirk Bouts, Jan Garemijn, Lanceloot Blondeel, Pieter Pourbus en Hugo van der Goes. It portret fan greve Karel de Goede, dy't yn 1127 fermoarde waard, komt oarspronklik út de Sint-Donatiuskatedraal. It retabel fan it martlerdom fan de hillige Hippolytus fan Dirk Bouts en syn atelier hinget yn de skatkeamer. Hugo van der Goes skildere de stifters op it lofter paneel. Fierder is de noch in krusigingsgroep fan om 1520 hinne. De koerbanken stamme út de 15e iuw. == Rôf == Yn novimber 2009 waarden 19 keunstwurken stellen by in keunstrôf út de skatkeamer. De dieven fernielden trije befeilige fitrines en koene harren gong gean om 't it alarmsysteem net goed wurke. Der waarden û.o. sulveren tsjelken en [[monstrâns]]en út de 16e en 17e iuw stellen.<ref>[https://www.nieuwsblad.be/cnt/bltde_20091119_002 Nieuwsblad, 19 novimber 2009 ]</ref> == Keppeling om utens == * [https://orgel-schumacher.com/nl/projekte/restauraties/brugge-kathedraal Disposysje Van Eynde-oargel] * [https://klais.de/m.php?tx=270) Disposysje Klais-oargel] {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is foar in part in oersetting fan de Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis [[:nl:Sint-Salvatorskathedraal]]) {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sint-Salvatorskathedraal (Brugge)|Sint-Salvatorkatedraal, Brugge}} }} {{KatedralenBelgje}} {{DEFAULTSORT:Salvatorkatedraal, Brugge}} [[Kategory:Brugge]] [[Kategory:Katedraal yn Belgje]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Brugge]] [[Kategory:Bouwurk út de 12e iuw]] [[Kategory:Bouwurk út de 16e iuw]] 2msbykg2uq6f2plsw40vx884p0zhjbz 0 165889 1230263 1198261 2026-05-18T20:29:58Z RomkeHoekstra 10582 red 1230263 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks tsjerkegebou | namme = Sint-Walburgatsjerke | ôfbylding = Veurne Sint-Walburga R01 (cropped).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = [[Ofbyld:Flag of Belgium (civil).svg|20px]] [[Belgje]] | bestjoerlike ienheid 1 = gewest | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Flanders.svg|20px]] [[Flaanderen]] | bestjoerlike ienheid 2 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flag of West Flanders.svg|20px]] [[West-Flaanderen]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = Veurne | adres = | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|51_04_23.8_N_2_39_40.6_E_scale:12500_type:landmark_region:BE|51°04'N 2°40.6'E}} | tsjerkegenoatskip = <small>[[Roomsk Katolike Tsjerke]]</small> | bisdom = [[Bisdom Brugge]] | aartsbisdom = | patroanhillige = [[Walburga|Sint-Walburga]] | status = | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = 13e iuw | sloopjier = | boustyl = [[gotyk]], [[neogotyk]] | hichte = | monumintale status = | monumintnûmer = [https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/16814 16814] | webside = [https://www.kerknet.be/organisatie/pe-kana%C3%A4n-veurne Parochy Kanaän] | mapname = West-Flaanderen | mapwidth = | lat_deg = 51 | lat_min = 04 | lat_sec = 23.8 | lat_dir = N | lon_deg = 2 | lon_min = 39 | lon_sec = 40.6 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} De '''Sint-Walburgatsjerke''' is in [[Gotyk|goatysk]] tsjerkegebou yn 'e [[Belgje|Belgyske]] stêd [[Veurne]]. == Skiednis == De tsjerke ûnstie út in oan [[Marije (mem fan Jezus)|Us-Leaffrou]] wijde kapel. Yn 'e 10e iuw krige de tsjerke [[Relikwy|reliken]] fan [[Walburga|Sint-Walburga]], sadat de namme om dy tiid hinne feroare waard yn Sint-Walburgatsjerke. De tsjerke krige ek in [[relikwy]] fan it Hillich Krús, dat de oanset betsjutte ta de oprjochting fan in bruorskip, dy't prosesjes organisearre en oant yn 'e 20e iuw aktyf wie. [[Ofbyld:Furnes eglise st Walburg int.jpg|thumb|left|Ynterieur.]] Oan 'e tsjerke wie in [[kapittel]] fan 30 [[koarhear]]en ferbûn. De [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] tsjerke waard yn 'e 13e of 14e iuw troch brân ferneatige en de werbou folge yn 'e iergoatyske styl. Der waard ek mei de bou fan in nije westlike toer útein set, mar dy waard nea foltôge. De ûnderbou waard letter foar in skoft brûkt foar de opslach fan buskrûd en letter omboud ta in reinwetteropslach. Tsjin de súdlike muorre fan 'e [[koeromgong]] waard yn 1529 in [[kapittelseal]] oanboud. Dêrby waard de súdlike romaanske earm fan it [[transept|dwersskip]] ôfbrutsen en ferfongen troch in [[Klassisisme|klassisistyske]] earm. Yn 'e [[Frânske tiid]] waard it kapittel opheft en de tsjerke ferkocht om ôfbrutsen te wurden. De ynwenners fan Veurne slaggen der lykwols yn om harren eigen tsjerke werom te keapjen en sa bleau de tsjerke bewarre. Yn 'e jierren 1865-1874 waard it [[Koer (tsjerke)|koer]] restaurearre. Oan it begjin fan 'e 20e iuw folge de ôfbraak fan 'e âlde romaanske noardlike earm fan it [[dwersskip]] en de klassisistyske súdlike earm en de bou fan in nij [[Neogotyk|neogoatysk]] transept mei in koart [[Skip (tsjerke)|skip]] neffens de plannen fan de [[Gint (stêd)|Gint]]ske arsjitekt Auguste Van Assche. == Ynterieur == [[Ofbyld:Vigor Boucquet - They cleaned their souls in the blood of Christ.jpg|thumb|left|[[Vigor Boucquet]]: Kristus wasket mei Syn bloed de sielen út it fagefjoer frij.]] De tsjerke is ryk oan skilderijen en ien fan 'e meast bekende dêrfan is Kristus wasket mei Syn bloed de sielen út it fagefjoer, in wurk fan Vigor Boucquet. De [[preekstoel]] datearret fan 1727. De koerbanken datearje fan 1596 === Oargel === It trijemanualige [[Tsjerkeoargel|oargel]] waard yn 'e jierren 1743-1745 boud troch Jean-Godefroy Gobert en Joseph Bosquet en yn 'e jierren 1784-1785 troch Jean-Joseph Van der Haeghen fergrutte mei in posityf. Yn 'e [[Frânske tiid]] waard der in soad út de tsjerke stellen en ek de pipen fan it oargel wiene net feilich. Yn 1809-1813 renovearre René Germain it oargel. Dêrnei folgen noch ferskillende renovaasjes. Yn 'e jierren 1966-1967 krige it oargel fan 'e firma Joseph Loncke in soad nije pipen, nije mechaniken, wynladen, in nije wynfoarsjenning en in nije klaviatuer. Simmerdeis wurde der oargelkonserten yn 'e tsjerke jûn. == Beskriuwing == De tsjerke hat in koart skip en in yn ferhâlding lang [[Koer (tsjerke)|koer]] fan fiif [[travee]]ën (ornearre foar de 30 koarhearen) mei in fiifsidige [[apsis]]. Op 'e [[Krusing (tsjerke)|krusing]] is in hege, slanke krusingstoer. == Ofbylden == <gallery mode="packed" heights="140px" caption=> PM 129300 B Veurne.jpg|Foet fan de preekstoel 0 Furnes - Mise au tombeau - Église Sainte-Walburge.JPG|Grêflizzing PM 131038 B Veurne.jpg|Sydalter PM 131936 B Veurne.jpg|20e-iuwsk ramen PM 130890 B Veurne.jpg|Kroaning fan Marije </gallery> == Keppeling om utens == * [https://www.orgelsite.nl/veurne-sint-walburgakerk/ Orgelsite: disposysje oargel] {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is foar in part in oersetting fan 'e Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis [[:nl:Sint-Walburgakerk (Veurne)]] * [http://www.belgiumview.com/belgiumview/tl1/view0001700.php4 Belgium View] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sint-Walburgakerk (Veurne)|Sint-Walburgatsjerke, Veurne}} }} {{DEFAULTSORT:Walburgatsjerke (Veurne)}} [[Kategory:Veurne]] [[Kategory:Bouwurk út de 13e iuw]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Brugge]] jytj1baz4vuzzzpwevygfzms4yg748k 0 166073 1230260 1143834 2026-05-18T20:18:39Z RomkeHoekstra 10582 [[]], + kt 1230260 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks tsjerkegebou | namme = Us-Leaffrouwebasilyk | ôfbylding = Dadizele basilique 3 bis.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = [[Ofbyld:Flag of Belgium (civil).svg|20px]] [[Belgje]] | bestjoerlike ienheid 1 = gewest | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Flanders.svg|20px]] [[Flaanderen]] | bestjoerlike ienheid 2 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flag of West Flanders.svg|20px]] [[West-Flaanderen]] | bestjoerlike ienheid 3 = gemeente | namme bestjoerlike ienheid 3= [[Ofbyld:Moorslede Belgium.svg|border|20px]] [[Moorslede]] | plak = Dadizele | adres = | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|50_51_2_N_3_5_51_E_scale:12500_type:landmark_region:BE|50° 51' N 3° 5' E}} | tsjerkegenoatskip = [[Roomsk Katolike Tsjerke]] | bisdom = [[Bisdom Brugge|Brugge]] | aartsbisdom = | patroanhillige = [[Marije (mem fan Jezus)|Marije]] | status = [[basilica minor|basilyk]] | arsjitekt = Eduard Welby Pugin | yngenieur = | boujier = 1857-1867 | sloopjier = | boustyl = [[neogotyk]] | hichte = | monumintale status = beskerme monumint<ref>[https://inventaris.onroerenderfgoed.be/aanduidingsobjecten/13485 13485]</ref> | monumintnûmer = | webside = [http://www.dadizele.be/ dadizele.be] | mapname = West-Flaanderen | mapwidth = | lat_deg = 50 | lat_min = 51 | lat_sec = 2 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 5 | lon_sec = 51 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} De '''Basilyk fan Us Leaffrou fan Dadizele''' (Nederlânsk: ''Basiliek Onze-Lieve-Vrouw van Dadizele'') is in [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katolike]] tsjerke yn 'e gemeente [[Moorslede]], [[Belgje]]. De Us Leaffroutsjerke stiet yn it [[bisdom Brugge]] en hat de status fan in [[basilica minor]]. == Skiednis == Al yn 'e 14e iuw wie Dadizele in ferneamd [[pylger]]splak. De hjoeddeiske basilyk ferfong in [[Gotyk|letgoatyske]] pylgertsjerke út de 15e iuw. De bou wie nei oanlieding fan 'e ôfkundiging fan it dogma fan 'e [[Unbesmodzge Untfinzenis fan de Jongfaam Marije]] op 8 desimber 1854 in inisjatyf fan biskop Joannes-Baptista Malou. De earste stien foar it tsjerkegebou waard op 8 septimber 1857 lein en op 18 septimber 1867 waard de earste [[Hillige Misse]] opdroegen. [[Ofbyld:Onze-Lieve-Vrouw van Dadizele 31-08-2010 16-13-40.jpg|thumb|left|''Us Leaffrou fan Dadizele.'']] Paus [[Leo XIII|Leo XIII]] ferliende de tsjerke op 31 jannewaris 1882 de rang fan in basilyk; njonken de Hillige Bloedbasilyk yn Brugge de iennige basilyk fan it bisdom Brugge. De basilyk wurdt benammen besocht by de pylgertochten yn maaie en septimber. Fral mei de beafearten yn 'e moannen maaie en septimber is der in soad drokte yn 'e basilyk. De tsjerke is ferskillende kearen restaurearre. == Beskriuwing == De basilyk waard yn 'e neogoatyske styl fan 'e [[Ingelân|Ingelske]] arsjitekt Augustus Pugin boud troch syn soan Eduard Welby Pugin, werby't der eigen stylkenmerken tapaste. Nei dy syn dea yn 1875 foltôge Jean-Baptiste Bethune de tsjerke. De tsjerke hat fiif [[Skip (tsjerke)|skippen]], in [[dwersskip]], in [[koer (tsjerke)|koer]] en in [[krypte]]. == Ynterieur == [[Ofbyld:Dadizele basilique nef.jpg|thumb|left|''Ynterieur.'']] Yn 'e tsjerke stiet in 15e-iuwsk albasten byld fan Us Leaffrou fan Dadizele. It twamanualige [[Tsjerkeoargel|oargel]] út 1924 waard troch Jules Anneessens boud mei 24 registers en pedaal. De brânskildere ramen binne oarspronklik fan A. Verhaegen, dy't ek de yn 1895 foltôge [[Krusing (tsjerke)|krusing]]stoer ûntwurp. Yn 'e [[krypt]] is it grêf fan 'e boargemaster fan Dadizele, Jan van Veerdeghem. Hy waard riddere troch aartshartoch [[Maksimiliaan I fan it Hillige Roomske Ryk|Maksimiliaan fan Eastenryk]] yn 1479 en op leffe wize fermoarde yn [[Antwerpen]] yn 1481. Hy spile in belangrike rol by it regeljen fan 'e konflikten tusken de aartshartoch en 'e stêden en tusken de aartshartoch en 'e Frânske kening [[Loadewyk XI fan Frankryk|Loadewyk XI]]. Op 1 july 2020 waard foar de nije [[Relikwy|reliken]] fan paus [[Jehannes Paulus II]] in nij alter ynwijd. De reliken binne in pear hieren fan 'e eardere paus. It retabel yn 'e kapel toant Jehannes Paulus yn it midden, Us Leaffrou fan Dadizele oan 'e lofterkant en de basilyk oan 'e rjochterkant. Ek wurde ferskillende moderne hilligen op it retabel ôfbylde.<ref>[https://www.kerknet.be/kerknet-redactie/nieuws/altaar-met-relikwie-van-joannes-paulus-ii-dadizele-ingehuldigd Kerknet.be, 2 july 2020]</ref> {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is foar in part in oersetting fan 'e Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis [[:de:Liebfrauenbasilika (Dadizele)]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Basiliek Onze-Lieve-Vrouw Onbevlekt Ontvangen|Us Leaffrouwebasilyk, Dadizele}} }} [[Kategory:Moorslede]] [[Kategory:Basilyk yn Belgje]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Brugge]] [[Kategory:Bouwurk út 1867]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje]] d8n87x7fk5rire3avjduasjz1h6wam3 14 166264 1230225 1114596 2026-05-18T15:36:14Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1230225 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Film oer in fjochtsport|Skermjen]] [[Kategory:Skermjen]] qh5xuxqvr4zpcn2f3qlbff2evbwgquv 0 179340 1230228 1181017 2026-05-18T15:46:09Z Drewes 2754 red. 1230228 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Mühlberg - Auf die Mensur.jpg|300 px|thumb|In mensoer yn [[Heidelberg]], ± 1900]] De '''mensoer''' ([[Dútsk]]: ''Mensur'', fan itselde wurd yn it [[Latyn]] mei as betsjutting "diminsje") is in tradisjonele foarm fan [[skermjen]] dy't gewoanlik fûn wurdt yn Sintraal- en Noard-Europeeske universiteiten, benammen yn it ramt fan pleatslike studinteferienings. Bûten [[Dútslân]] en [[Eastenryk]] komt de mensoer no ek foar yn [[Switserlân]], [[Letlân]], [[Poalen]], [[Estlân]], [[Hongarije]] en [[België]]. ==Technyk== De tsjinstanners (paukanten) steane op in fêste ôfstân fan inoar (de ''mensoer'') en duelearje fanút dizze fêste posysje. Se besykje de ûnbeskerme dielen fan 'e holle en it antlit fan de tsjinstanner te reitsjen. It parearjen fan in oanfal kin allinnich dien wurde mei de ‘fjochtearm’ en de holle moat altyd sûnder beweging bliuwe. Wa’t de holle fuortlûkt (of ''muckt'') makket in 'moraalfout'. De strikt fêstleine ôfstân (in degen of kling lingte) fariearret ôfhinklik fan de lokale regeljouwing (de ''comment''), krektas de tastiene stjitten en stjitsearjes. [[Ofbyld:Menzura-Korporacja Sarmatia 2004.jpg|thumb|Mensoer yn 2004]] [[Ofbyld:Adolf Hoffmann-Heyden.JPG|thumb|In studint mei in ''Schmiss'']] ==Oarsprong== Om't de midsiuwske studint in soad reizge mei al syn jild yn 'e bûse, hie er it rjocht om in wapen te dragen foar selsferdigening tsjin mooglike rôvers. Studinten namen ek skermlessen en itselde wapen waard brûkt om ‘earesaken’ ûnder studinten ôf te hanneljen. Fan 'e 19e iuw ôf ferbea it katolike tsjerklik rjocht (CIC 2350-2359) mensoeren (yn feite duels of inkele gefjochten) ûnder straf fan ekskommunikaasje, mar dat waard yn 1983 ynlutsen. Yn België oefenet allinnich Corps Flaminea Leuven de ferplichte mansoer. ==Beskerming== De paukanten drage in maliënkolder (''kettenhemd'') of oare ûntrochsichtbere beskerming om it lichem, de skermearm en kiel (faak makke fan kevlar). In spesjale want makke fan lear, metaal en kevlar wurdt ek droegen om de fjochthân te beskermjen. Eagen, noas en earen wurde beskerme troch in stielen bril mei learen riemen. Guon regeljouwing steane ekstra beskerming ta, lykas ear- of wanglear. Sekondanten weitsje oer de feilichheid fan harren ''paukant'': folslein beskermjend ynpakt, gripe se yn as in fjochtregel oertrêden wurdt of as it wetlik fêststelde oantal stjitten útwiksele is. De klingen wurde tusken elke gong (oantal oanfallen) desinfektearre. By elke wedstriid binne twa dokters oanwêzich. In dokter kin de wedstriid einigje neigeraden de aard fan eventuele blessueres. Wûnen wurde hechte op it striidplak (sûnder ferdôving). ==Wapens== Der wurdt fjochte mei in ''mensurschläger'', in houdegen. De meast foarkommende ferzje is de ''korbschläger'' mei in soarte fan beskermjende koer om 'e hângreep. De oare ferzje is de ''glockenschläger'' mei in hângreepbeskerming yn 'e foarm fan in klok. De glockenschläger wurdt benammen brûkt yn de eastlike steaten fan Dútslân. == Groede == As in meidogger rekke wurdt, kin hy dêr in groede oan oerhâlde: de ''schmiss''. In groede gou eartiids as in eareteken, benammen yn de 19e en 20e iuw. In groede waard faak sjoen as in teken fan moed, karakter en loyaliteit. Tsjintwurdich binne groeden ornaris ûngelokken en is dy gefoelswearde net mear sa sterk. Dochs bestiet yn de moderne populêre kultuer it begryp "stoere groede" noch wol, sadat de positive assosjaasje noch net hielendal ferdwûn is. == Sjoch ek == *[[skermjen]] * [[duël|twastriid]] * [[bekkesnijen]] {{boarnen|boarnefernijing= * [https://web.archive.org/web/20070812221844/http://swordhistory.com/hammerterz/broadsword.html An Introduction into the Culture of the ''Schläger''], Ingelske webside oer de man oere yn Dútslân. * [http://www.jonathan-green.com/articles/report_a03/report_a03.htm Blood Brothers]. Ingelsk artikel oer it Dútske Korps en de mensoer. * In frijwat krekte werjefte fan in mensoer is te sjen yn ''Der Untertan'' (1951), in DDR-ferfilming fan it boek mei deselde namme fan Heinrich Mann (1914/'18). Hoewol't Mann syn roman dúdlik in oanklacht is fan Wilhelmynske Dútslân en de haadpersoan Diederich Hessling in antyheld is, wurdt de mensoer goed en neutraal yn byld brocht. * In oar foarbyld is te sjen yn in ôflevering fan de Dútske televyzjesearje ''Tatort''. * In goede Nederlânske boarne mei wat bydragen oer de manoer en Corps Flaminea is te finen yn Coppens, C. (red.), ''En Garde: skermjen ferbylde'', tentoanstellingskatalogus Universiteitsbibleteek Leuven, 1998. * Yn de tige deeglike jierboeken fan de Verein für Corpsstudentische Geschichtsforschung ("Einst und Jetzt") steane in soad wittenskiplike artikels oer de histoaryske, sosjale, juridyske en sels medyske aspekten fan de manoer, en ek oer de artistike, filmyske en literêre foarstellings fan dit ûnderwerp. Sjoch bygelyks oer de legindaryske 19e-ieuske Prusyske ''fechtmeister'' en militêr F. Bacmeister by Huss, F., "Fritz Bacmeister: Corpsstudent und Abenteurer, yn: Einst und Jetzt. Jahrbuch 2008 des Vereins für corpsstudentische Geschichtsforschung, diel 53, Neustadt an der Aisch 2008, s. 366 en fierder. *Fierdere wittenskiplike bydragen (ek yn it Dútsk) binne Rink, H., "Die Mensur, ein wesentliches Merkmal des Verbandes", yn: Baum, R.-J. (ed.), ''Wir wollen Männer, wir wollen Taten! Deutsche Corps Studenten 1848 bis heute'', Siedler, Berlin 1998, p. 383 ff., en fierder: Paschke, R., "Corpsstudentisches Wörterbuch", yn: ‘’Handbuch des Kösener Corpsstudenten’’, diel 1, Verband Alter Corpsstudenten e.V., Würzburg, 1985, s. 329. * In entûsjaste taskôger fan Dútske man-oeren wie Mark Twain, dy't dêroer skreau yn syn A Tramp Abroad (1880). * Jerome K. Jerome, oan 'e oare kant, wie tige negatyf oer de skaal yn syn ''Three Men on the Bummel'' (1900). * De Amerikaanske science fiction-skriuwer Robert Heinlein ferwiist nei de mensoer yn twa fan syn bekendste wurken. Yn ''Starship Troopers'' (1959) wurde twa Dútske rekruten mei in opfallende Schmiss ûnder de elitetroepen sels troch de ynstrukteur begroete mei 'Korpsbruder' (sic), wylst yn ''Glory Road'' (1963) de haadpersoan E.C. Gordon mimeret oer syn tiid as korpsstudint. Heinlein wie dúdlik in bewûnderer, mar de ferfilming fan Starship Troopers út 1997 keas foar in ferfoarming fan de oarspronklike ideeën fan de skriuwer. De boppesteande sêne sit net yn de film. * Yn de opmerklike film ''Royal Flash'' (1975) mei Malcolm McDowell yn de haadrol binne de mansoe, de Schmiss en de legindaryske korpsstudint Otto von Bismarck in krúsjaal diel fan 'e plot. De ûndertitel fan dizze film is ''The greatest swordsman of them all''. * Yn 2013 ferskynde in wiidweidich artikel oer de manoer yn de Nederlânske krante ''Trouw'': <ref>[https://www.trouw.nl/nieuws/gehard-door-de-mensuur~b2cd6e0f/ Gehard door de mensuur]</ref>. <references/> ---- {{Commonscat|Academic fencing|Mensoer}} }} [[Kategory:Skermjen]] [[Kategory:Studintekultuer]] [[Kategory:Lienwurd út it Latyn]] 7ycdds5fanjkbdpu2a99tu6dy1mwbfw 0 183897 1230257 1198284 2026-05-18T20:05:20Z RomkeHoekstra 10582 [[]] 1230257 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks tsjerkegebou | namme = Sint-Falentinustsjerke | ôfbylding = 2025 Sint-Falentinustsjerke, Poppel.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = [[Ofbyld:Flag of Belgium.svg|border|20px]] [[Belgje]] | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Antwerp.svg|border|20px]] [[Antwerpen (provinsje)|Antwerpen]] | bestjoerlike ienheid 2 = gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flag of Ravels.svg|border|20px]] [[Ravels]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Poppel]] | adres = | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|50_51_09.4_N_2_43_17.1_E_scale:12500_type:landmark_region:BE|50°51'N 2°43'E}} | tsjerkegenoatskip = <small>[[Roomsk Katolike Tsjerke]]</small> | bisdom = [[Bisdom Antwerpen|Antwerpen]] | aartsbisdom = | patroanhillige = [[Falentyn fan Rome]] | status = | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = | sloopjier = | boustyl = [[gotyk]] | hichte = | monumintale status = beskerme monumint | monumintnûmer = [https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/75638 75638] | webside = | mapname = Belgje-reliëf | mapwidth = | lat_deg = 51 | lat_min = 26 | lat_sec = 45.48 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 2 | lon_sec = 20.14 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} De '''Sint-Falentinustsjerke''' is de [[parochytsjerke]] fan [[Poppel]] in plak yn 'e [[Belgje|Belgyske]] gemeente [[Ravels]]. == Skiednis == De earste fermelding fan in tsjerke yn Poppel datearret fan 1211, doe't de [[patronaatsrjocht]]en fan 'e [[parochy]] troch it Sint-Servaas-kapittel yn [[Maastricht]] oerdroegen waard oan 'e Abdij fan Tongerlo. Oant 1823 wie de preester fan 'e tsjerke hyltiten in [[Norbertinen|norbertyn]] út [[Tongerlo (Antwerpen)|Tongerlo]]. De hjoeddeiske tsjerke giet werom op 1520, mar waard yn 'e [[Tachtichjierrige Kriich]] fernijd. It [[Tolvejierrich Bestân]] (1609-1621) waard brûkt om de tsjerke te werbouwen, mar net lang dêrnei waard de spits troch de bliksem rekke en moast dy werboud wurde. Tusken 1906 oant 1909 waard de tsjerke útwreide, wêrby't de sydskippen langer en breder makke waarden. Yn'e jierren 1911-1912 waarden yn [[Neogotyk|neogoatyske]] styl in nij [[doksaal]] en in [[Heechalter|haadalter]] tafoege Op 11 maaie 1940 rekke de tsjerke slim skansearre troch in [[Dútslân|Dútsk]] bombardemint. De brânskildere ramen waarden ferneatige. Yn 1941 waard de skea reparearre. Op 3 oktober 1944 waard de spits by besjittingen delhelle. Nei de oarloch waard de spits werboud en binne ek nije brânskildere ramen set. == Arsjitektuer == De tsjerke is in [[Skip (tsjerke)|trijeskippige]] [[krústsjerke]] en as in [[pseudobasilyk]] boud. It skip, it fiifsidige [[Koer (tsjerke)|koer]] en it [[dwersskip]] binne yn 17e-iuwske goatyske styl, de neogoatyske sydskippen binne út it begjin fan 'e 20e iuw. De healynboude trijelidde toer is in fertsjintwurdiger fan 'e Kempyske gotyk. Oan 'e súdkant fan 'e toer is in mearhoekige treptoer. == Ynterieur == Yn 'e tsjerke stiet in 15e-iuwsk [[retabel]] mei foarstellingen út it libben fan [[Marije (mem fan Jezus)|Us-Leaffrou]]. In alterstik fan Sint-Antonius Abt is fan 1766, Der binne skilderijen fan [[Augustinus|Sint-Augustinus]] (17e iuw), [[Falentyn fan Terni|Sint-Falentyn]] (2e helte 17e iuw) en [[Norbertus fan Gennep|Sint-Norbertus]] dy't it Hillich Sakramint oanbidt (18e iuw). Fierder is der in 15e-iuwsk byld fan [[Anne (hillige)|Sint-Anne]], in 15e-iuwske Madonna, in 16e-iuwske [[Jezus (tradisjoneel-kristlik)|Kristus]] mei wrâldbol, in byld fan [[Anne Trijeresom]] (likernôch 1500), [[Petrus (apostel)|Petrus]] en [[Paulus (apostel)|Paulus]] (17e iuw) en 18e-iuwske bylden fan Augustinus, Norbertus, [[Fransiskus Ksavearius]] en de fjouwer evangelisten (18e iuw). Fierder binne der ek noch bylden út de 19e of de 20e iuw. It haadalter fan sânstien is út 1911. [[Koarbank]]en, de [[kommunybank]], de [[preekstoel]] en de [[Bychtstoel|bychtstuollen]] binne 18e-iuwsk. == Oargel == It [[Tsjerkeoargel|oargel]] datearret út de 2e helte fan 'e 18e iuw en wurdt taskreaun oan Delhaye. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/75638 Unreplik Guod Erfgoed, Belgje, oproppen 23 juny 2025] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sint-Valentinuskerk Poppel|Falentinustsjerke, Poppel}} }} {{DEFAULTSORT:Falentinustsjerke, Poppel}} [[Kategory:Poppel]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Antwerpen]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje]] [[Kategory:Bouwurk út de 16e iuw]] 2pcnc139h2h48pkqz4g0rewa6drfwli 0 183907 1230232 1230092 2026-05-18T16:01:02Z RomkeHoekstra 10582 - kt 1230232 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks bisdom | namme = | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | wapen = [[Ofbyld:Wappen Bistum Antwerpen.png|200px]] | lân = | aartsbisdom = | biskopssit = | katedraal = | patroanhillige = <small>Us-Leaffrou ta Himelopnimming</small> | hiemside = [https://www.kerknet.be/organisatie/bisdom-antwerpen side fan it bisdom] | oprjochting = 1559 | opheffing = | stifter = | aartsbiskop = | biskop = Johan Bonny | oerflak = 3.826 km² | befolking = | wêrfan katolyk = | dekenaten = 2 | parochy's = 276<ref>[https://www.provincieantwerpen.be/content/dam/provant/dese/dienst-landbouw--en-plattelandsbeleid/platteland/kerkplus/beleidsnota/Beleidsnota_Kerk%20Plus_WEB.pdf.coredownload.pdf Beliedsnota ''Kerkplus 2020-2024'']</ref> | tal tsjerken = | tal katoliken = | ôfbylding2 = BisdomAntwerpen.png | ôfbyldingstekst2 = Gebiet bisdom Antwerpen y Belgje | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | ôfbylding99 = | ôfbyldingstekst99 = | ôfbyldingsbreedte99 = }} It '''bisdom Antwerpen''' ([[Latyn]]: ''Dioecesis Antverpiensis'') is ien fan 'e acht [[Belgje|Belgyske]] [[bisdom]]men. == Skiednis == It waard yn 1559 stifte mei de bul ''Super universas'' troch paus [[Paulus IV]], dy't de bisdommen yn 'e Nederlannen reorganisearre. It wie lykwols yn 1570 dat de earste biskop fan Antwerpen syn sit ynnaam. It bisdom waard nei de [[Frânske Revolúsje]] yn 1801 opheft mei it konkordaat tusken [[Napoleon]] en paus [[Pius VII]]. Dêrnei waard it gearfoege mei it aartsbisdom Mechelen. Tusken 1559 en 1801 hearde westlik [[Noard-Brabân]] ek by it bisdom Antwerpen. De grinzen fan it bisdom falle net hielendal gear mei it grûngebiet fan 'e provinsje Antwerpen. De gemeenten Bonheiden, Bornem, Duffel, Mechelen, Puurs-Sint-Amands, Sint-Katelijne-Waver en Willebroek hearre by it aartbisdom Mechelen-Brussel. == Katedraal == [[Ofbyld:Antwerpen, Liebfrauenkathedrale.jpg|thumb|left|Katedraal fan it bisdom.]] De [[Us-Leaffrouwekatedraal (Antwerpen)|Us-Leaffrouwe-katedraal]] yn [[Antwerpen]] is de [[katedraal]] fan it bisdom. It is in tusken 1352 en likernôch 1530 boude [[Gotyk|goatyske]] tsjerke. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Roman Catholic Diocese of Antwerp|Roomsk-katolike bisdom Antwerpen}} }} {{BisdommenBelgje}} [[Kategory:Bisdom Antwerpen| ]] [[Kategory:Antwerpen (provinsje)]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1559]] bb16m40rh1idjvrvx2t17kgsuyawfbt 0 187351 1230255 1209305 2026-05-18T20:04:12Z RomkeHoekstra 10582 1230255 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks hillige | ôfbylding = Falentyn fan Terni.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | namme = Falentyn fan Terni | bertenamme = | nasjonaliteit = Romeinsk | bertedatum = | berteplak = | stjerdatum = † 269 | stjerplak = [[Rome]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop = | kleasteroarder = | funksjes = | titels = | prizen = | funksje1 = | amtsperioade1 = | foargonger1 = | opfolger1 = | funksje2 = | amtsperioade2 = | foargonger2 = | opfolger2 = | funksje3 = | amtsperioade3 = | foargonger3 = | opfolger3 = | funksje4 = | amtsperioade4 = | foargonger4 = | opfolger4 = | sillich ferklearre = | hillich ferklearre = | fereare troch = | hjeldei = 14 febrewaris | hillichdom = | attributen = swurd, boek, biskopsstêf | patroan fan = jonge minsken, reizgers en ymkers | tradysje = | wichtichste wurken = | webs }} '''Falentyn fan Terni''' (berne omtrint 225 en ferstoarn op 14 febrewaris 269) is in hillige en [[martler]] fan 'e [[Roomsk-Katolike Tsjerke]]. Yn 'e 3e iuw nei Kristus wie hy biskop fan Interamna, it hjoeddeiske [[Terni]] yn [[Itaalje]]. Falentyn fan Terni wurdt hjoed-de-dei fereare as de [[beskermhillige]] fan leafsten en de tradysje fan [[Falentynsdei]] wurdt oan him taskreaun. Eartiids waard Falentyn fan Terni oanroppen foar help by syktes lykas [[epilepsy]], lykas ek [[Falentyn fan Passau]]. Mei de tiid late dy ferearing jimmeroan mear ta in ferminging fan beide hilligen. == Oerlevering == De oerlevering ûnderskiedt en fermingd tagelyk ek Falentyn fan Terni mei in Falentyn fan Rome, mar it is mooglik dat it om ien en deselde persoan giet. Falentyn fan Terni soe yn Rome troch genêzingen in soad minsken wûn ha foar it kristlike leauwe. Dat soarge foar argewaasje by de autoriteiten en yn it jier 268 ferstoar er de martlerdea troch [[ûnthalzing]]. Falentyn fan Rome soe as preester pearkes, dêr't ien fan heidensk en de oare kristlik wie, kristlik troud ha ek al wie soks ferbean. Dêrom waard der op 14 febrewaris 269 ûnthalze. Fierder soe Falentyn oan 'e troude pearkes blommen út syn tún jûn ha. Houliken dy't troch him sletten binne wienen neffens de tradyskje mei in soad lok seinige. == Reliken == [[Ofbyld:Basilica di San Valentino, Terni, Italia - altare.jpg|thumb|left|De skryn fan Falentyn yn 'e [[katedraal fan Terni]].]] Op in soad plakken yn Jeropa wurde [[Relikwy|reliken]] fan Falentyn bewarre, mar it is net altiten dúdlik as it om Falentyn fan Terni giet. == Beskermhillige == Sint-Falentyn is de beskermhillige fan jonge minsken, reizgers en ymkers. Hy wurdt oanroppen tsjin dwylsin, epilepsy en de pest. Ek helpt Falentyn famkes om de keinens te behâlden en kin Falentyn helpe by in goede ferloving en in lokkich houlik. == Dei fan betinking == Falentyn's feestdei wurdt yn 'e [[Lutheranisme|Lutherske]] (Falentyn fan Rome), de [[Anglikanisme|Anglikaanske]] (Falentyn fan Rome) en [[Roomsk-Katolike Tsjerke|Roomsk-katolike]] (Falentyn fan Rome en Falentyn fan Terni) tradysje op 14 febrewaris fierd. De otterdokse datum foar Falentyn fan Terni is 30 july. == Ikonografy == Falentyn fan Terni wurdt meast as biskop mei in swurd as ferwizing nei de ûnthalzing of in hoanne as ferwizing nei de opoffering fan syn libben foarsteld. {{boarnen|boarnefernijing= * Dit artikel is in oersetting fan 'e Dútsktalige wikipedyside, sjoch foar ''literatur'' en ''Einzelnachweise'': [[:de:Valentin von Terni]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Saint Valentine}} }} [[Kategory:Italjaansk biskop]] [[Kategory:Italjaansk hillige]] [[Kategory:Roomsk-katolyk hillige]] [[Kategory:Anglikaansk hillige]] [[Kategory:Eastersk-otterdoks hillige]] [[Kategory:Persoan berne yn de 3e iuw]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 269]] sys126oa7lp8enpy2u67t40wjatbdu2 0 189515 1230265 1216813 2026-05-18T20:31:07Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nije side 1230265 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=iisbear |Ofbyld= [[File:Polar_Bear_-_Alaska_(cropped).jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[sûchdieren]] (''Mammalia'') |Skift= [[rôfdieren]] (''Carnivora'') |Famylje= [[bearen]] (''Ursidae'') |Skaai= [[echte bearen]] (''Ursus'') |Wittenskiplike namme= Ursus maritimus |Beskriuwer, jier= [[Constantine John Phipps, 2e baron Mulgrave|Phipps]], 1774 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: kwetsber ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de iisbear (Ursus maritimus).png|center|250px]]<small>{{Color box|#DE420E}} fersprieding op lân <br>{{Color box|#F79C7D}} fersprieding yn see</small> }} De '''iisbear''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Ursus maritimus'') is in [[sûchdier]] út it [[skift]] fan 'e [[rôfdieren]] (''Carnivora''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[bearen]] (''Ursidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[echte bearen]] (''Ursus''). Dit bist komt foar yn it [[Noardpoal]]gebiet en is maklik fan oare bearen te ûnderskieden troch syn tsjûke [[wite]] [[pels]]. It is it grutste libbene [[lânrôfdier]] fan 'e wrâld. It is ek de iennichste [[hyperkarnivoar]]e bear, mei't it dieet fan oare bearen foar mear as de helte út [[plant]]aardich materiaal bestiet, dat yn it [[ferspriedingsgebiet]] fan 'e iisbear net foarhâns is. Ynstee hat de iisbear him spesjalisearre yn 'e [[jacht (aktiviteit)|jacht]] op [[seesûchdier]]en. De iisbear is in [[solitêr]] libjend [[deidier]], dat gâns [[seksuele dimorfy]] fertoand mei't de [[wyfke]]s folle lytser binne as de [[mantsje]]s. De measte iisbearen binne it jier rûn aktyf; inkeld [[drachtigens|drachtige]] wyfkes hâlde in [[wintersliep]]. Tsjintwurdich stiet de iisbear as [[soarte]] ûnder druk troch de [[klimaatferoaring]], dy't in flugge ôfname feroarsaket fan it [[see-iis]] dêr't dit bist foar in grut part ôfhinklik fan is om syn [[proai]]en berikke te kinnen. De [[IUCN]] klassifisearret de iisbear dêrom as [[bedrige soarte|kwetsber]], it leechste fan 'e trije nivo's fan [[bedrige soarte|bedriigdheid]] ==Taksonomy en evolúsje== ===Taksonomy=== De [[Sweden|Sweedske]] [[biolooch]] en [[taksonoom]] [[Carolus Linnaeus]] klassifisearre de iisbear yn [[1758]] yn 'e tsiende [[edysje]] fan syn ''[[Systema Naturæ]]'' as in ôfwikende [[populaasje (biology)|populaasje]] fan 'e [[brune bear]] (''Ursus arctos'') ûnder de namme ''Ursus arctos albus-major, arcticus''. It wie de [[Ingelân|Ingelske]] [[marine]]-[[ofsier]] en [[ûntdekkingsreizger]] [[Constantine John Phipps, 2e baron Mulgrave]] dy't dit bist yn [[1774]] foar it earst beskreau as in selsstannige [[soarte]] nei't er yn [[1773]] lieding jûn hie oan in [[ekspedysje]] yn 'e [[Noardpoalekspedysje fan Phipps (1773)|rjochting fan 'e Noardpoal]]. Hy joech de iisbear de [[wittenskiplike namme]] ''Ursus maritimus'', wat letterlik "seebear" betsjut. [[File:Ursus_maritimus_02_MWNH_420.JPG|left|thumb|250px|De [[plasse]] fan in iisbear.]] Letter pleatsten beskate oare taksonomen, lykas [[Theodore Knottnerus-Meyer]], de iisbear omreden fan syn oanpassings oan it libben op iepen see yn in eigen [[monotypysk skaai]], dat ''Thalarctos'' neamd waard (in gearlûking fan twa [[Gryksk]]e wurden: ''thalassos'', "see", en ''arktos'', "bear"). Mar tsjintwurdich wurdt de iisbear rûnom erkend as in jildich lid fan it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[echte bearen]] (''Ursus''). Binnen dat skaai is er it naust besibbe oan 'e brune bear, wêrmei't er [[fruchtberens|fruchtbere]] [[neikommeling]]en produsearje kin. ===Evolúsje=== [[Fossilen]] fan iisbearen binne seldsum. It âldste fossyl fan dizze soarte is in [[ûnderkaak]] fan 130.000–110.000&nbsp;jier âld, dy't yn [[2004]] fûn waard op it eilantsje [[Prins Karls Forland]] yn it westen fan 'e ta [[Noarwegen]] hearrende [[Arktis|Arktyske]] [[arsjipel]] [[Spitsbergen (Noarwegen)|Spitsbergen]]. Yn 'e [[njoggentjinde iuw]] ûntstie de [[teory]] dat de iisbear in direkte ôfstammeling wêze soe fan in [[populaasje (biology)|populaasje]] fan 'e [[brune bear]] (''Ursus arctos'') dy't ûnder de [[Foarlêste Glasiaal]] (347.000–130.000&nbsp;jier lyn) troch [[gletsjer]]s isolearre rekke yn [[Alaska]] en/of it [[Russyske Fiere Easten|Fiere Easten]] fan [[Sibearje]]. De útkomsten fan ûndersiken nei it [[mitogondriaal DNA]] fan 'e bisten út 'e [[1990-er jierren|1990-er]] en [[2000-er jierren]] ûnderstipen it idee dat de iisbear fan 'e brune bear ôfstamje soe. In ûndersyk út [[2010]] rûsde dat de iisbear omtrint 150.000&nbsp;jier lyn as soarte ûntstien is. [[File:Polarbrown-1.jpg|right|thumb|180px|In [[taksidermy|opset]] eksimplaar fan in [[krusing (biology)|krusing]] fan in iisbear mei in [[brune bear]], te sjen yn it [[Natoerhistoarysk Museum fan Tring]] yn [[Hertfordshire]].]] Guon populaasjes brune bearen blieken sels nauwer besibbe te wêzen oan 'e iisbear as oan oare populaasjes brune bearen. Dêrby gie it benammen om 'e [[Sitkabear]] (''U.&nbsp;a. sitkensis''), in [[ûndersoarte]] fan 'e brune bear fan it [[Admiraliteitseilân]], [[Baranof (eilân)|Baranof]] en [[Chichagof (eilân)|Chichagof]] yn 'e [[Aleksanderarsjipel]] fan [[Súdeast-Alaska]]. Lettere ûndersiken dêrnei brochten oan it ljocht dat dy nauwe [[genetysk]]e sibskipsbân it resultaat wie fan [[hybride (biology)|krusings]] tusken de beide soarten op dy eilannen yn 'e [[Lêste Glasiaal]] (105.000–11.700&nbsp;jier lyn), doe't dêr blykber in populaasje iisbearen isolearre rekke wie fan 'e rest fan 'e soarte. In oare populaasje brune bearen dy't him blykber in protte mei iisbearen [[fuortplante]] hat, wie de [[prehistoarysk]]e (no [[útstjerren (biology)|útstoarne]]) brune-bearepopulaasje fan [[Ierlân (eilân)|Ierlân]], dy't foar 21^{<small>1</small>}/_{<small>2</small>}% iisbeare-[[DNA]] hie. Utkomsten fan lettere, mear yngeande ûndersiken sprieken lykwols de teory tsjin dat de iisbear in direkte ôfstammeling fan 'e brune bear is. Ynstee is der in rivalisearjende teory oppenearre dy't hawwe wol dat de iisbear en de brune bear nau besibbe [[sustersoarte]]n binne, dy't allebeide ûnôfhinklik faninoar fuortkomme út deselde [[lêste mienskiplike foarâlder]]. In ûndersyk út [[2012]] lei it ûntstean fan 'e iisbear as selsstannige soarte op 600.000&nbsp;jier lyn, wylst in ûndersyk út [[2022]] hawwe woe dat de iisbear al mear as 1&nbsp;miljoen jier bestie. [[File:Description_iconographique_compar%C3%A9e_du_squelette_et_du_syst%C3%A8me_dentaire_des_mammif%C3%A8res_r%C3%A9cents_et_fossiles_(Ursus_maritimus_skeleton).jpg|left|thumb|250px|It [[skelet]] fan in iisbear.]] ==Fersprieding== It [[ferspriedingsgebiet]] fan 'e iisbear leit yn 'e [[Arktis]], dêr't dit bist waarnommen is oant op 25&nbsp;[[km]] ôfstân fan 'e [[Noardpoal]]. Iisbearen libje sawol op [[grûn|lân]] as yn 'e [[see]], hoewol't se yn it lêste gefal net sûnder in beskate mjitte fan [[see-iis]] kinne. Op lân komme se foar by de kusten lâns fan [[Alaska]] fan 'e [[Yukon-Kuskokwimdelta]] fia it [[Sewardskiereilân]], it eilân [[St. Lawrence (eilân)|St.&nbsp;Lawrence]] en de [[Pribilofeilannen]] nei it noarden en dan by de [[Noarderbedelte (Alaska)|Noarderbedelte]] lâns nei it easten. Yn [[Kanada]] libje se oan 'e kusten fan 'e [[Yukon]], de [[Noardwestlike Territoaria]] en [[Nûnavût]], op alle eilannen fan 'e [[Kanadeeske Arktyske Arsjipel]], by de kusten fan 'e [[Hudsonbaai]] en de [[Jamesbaai]] lâns, op it [[Ungavaskiereilân]] yn noardlik [[Kebek (provinsje)|Kebek]], en teffens yn [[Labrador (regio)|Labrador]]. De fersprieding berikt syn súdlikste punt wrâldwiid op it eilân [[Nijfûnlân]] en yn it [[oerseesk gebietsdiel fan Frankryk]] [[Sint-Pierre en Miquelon]], fuort besuden Nijfûnlân. Fierder nei it easten ta folget de fersprieding op lân alle kusten fan [[Grienlân]], de Arktyske arsjipel [[Spitsbergen (Noarwegen)|Spitsbergen]], dy't ta [[Noarwegen]] heart, en dan de noardlike kustregio's fan [[Jeropeesk Ruslân]] fan it [[Kaninskiereilân]] nei it easten ta. Iisbearen komme ek foar op [[Nova Sembla]] en de [[Sibearje|Sibearyske]] eilannen, lykas de [[Noardlân (arsjipel)|Noardlân]], de [[Nijsibearyske Eilannen]] en [[Wrangel (eilân)|Wrangel]]. Op it [[fêstelân]] fan [[Jeraazje]] folget it ferspriedingsgebiet in brede stripe by de noardkust fan Sibearje lâns, dy't yn it [[Russyske Fiere Easten]] ek it [[Tsjûkotkaskiereilân]] en [[Kaap Navarin]] oan 'e súdkant fan 'e [[Golf fan Anadyr]] omfettet. Wat de fersprieding op see oanbelanget, komme iisbearen [[winter]]deis foar yn frijwol de hiele [[Noardlike Iissee]] en alle râneseeën dêrfan, oant en mei de noardlike [[Beringsee]] yn it [[Fiere Easten]] en de eastlike [[Saint Lawrencebaai]] by Nijfûnlân. [[File:Polar_Bear_AdF.jpg|right|thumb|250px|In iisbear besiket by [[Spitsbergen (Noarwegen)|Spitsbergen]] fan 'e iene iisskos nei de oare te kommen sûnder in wiet pak te heljen.]] ==Uterlike skaaimerken== De iisbear is de grutste libbene [[bear]]esoarte, en teffens it grutste libbene [[lânrôfdier]], hoewol't beskate [[ûndersoarte]]n fan 'e [[brune bear]] (''Ursus arctos''), spesifyk de [[Kodiakbear]] (''U.&nbsp;a.&nbsp;middendorffi''), de iisbear datoangeande nei de kroan stekke kinne. Der bestiet by de iisbear oansjenlik wat [[seksuele dimorfy]] wat lichemsgrutte en -gewicht oanbelanget. [[Mantsje]]s hawwe trochinoar in kop-romplingte fan 200–250&nbsp;[[sintimeter|sm]] en in gewicht fan 300–800&nbsp;[[kg]]. [[Wyfke]]s binne in hiel stik lytser en lichter, mei in trochsneed kop-romplingte fan 180–200&nbsp;sm en in gewicht fan 150–300&nbsp;kg, hoewol't in wyfke dat [[drachtich]] is en harsels fet fretten hat krekt foar de [[wintersliep]] wol 500&nbsp;kg weagje kin. It gewicht fan sawol mantsjes as wyfkes fluktuëarret sterk geandewei it jier en kin wol mei 50% omheech en omleech gean. De swierste iisbear dy't ea dokumintearre is, wie in mantsje dat yn [[1960]] by [[Kotzebue (Alaska)|Kotzebue]] yn noardwestlik [[Alaska]] sketten waard, en dat in gewicht hie fan 1.002&nbsp;kg, oftewol rom in [[ton (massa)|ton]]. De sturtlingte is by beide [[geslacht (sekse)|geslachten]] 7,6–12,6&nbsp;sm. De [[skouder|skofthichte]] fan in [[folwoeksen]] iisbear is likernôch 130–160&nbsp;sm. As in folwoeksen iisbear him op 'e [[efterpoat]]en oprjochtet, is er 2.40–3.00&nbsp;[[meter|m]] lang. It grutste eksimplaar dat ea dokumintearre waard, berikte yn dy posysje in lingte fan 3.70&nbsp;m. Yn ferhâlding ta de nau besibbe brune bear hat de iisbear in rankere lichemsbou, mei in smellere, plattere en lytsere [[plasse]], in langere [[hals]], en in legere [[skouder]]bulte. Yn profyl bûcht de [[snút]] lichtsjes nei ûnderen ta, en der wurdt dêrom wol sein dat iisbearen in kromme noas hawwe. Har [[rooksin]] is tige skerp, en spesjalisearre foar it [[rûken]] fan proaien oer lange ôfstannen. It [[gebit]] fan in iisbear bestiet út 34–42&nbsp;[[tosk]]en, wêrûnder 12&nbsp;[[snijtosk]]en, 4&nbsp;[[hoektosk]]en, 8–16&nbsp;[[premolaar|foarkiezzen]] en 10&nbsp;[[kiezzen]]. Tusken de hoektosken en de foarkiezzen yn sit in grut [[diasteem (toskhielkunde)|diasteem]] (spjalt) yn it gebit, mooglik om't it bist dêrtroch syn [[proai]]en djipper [[biten|bite]] kin. Om't de iisbear ornaris bisten [[jacht (aktiviteit)|bejaget]] dy't folle lytser binne as dat er sels is, hat er net in bysûnder krêftige byt. De [[poat]]en fan iisbearen binne bûtenproporsjoneel grut yn ferhâlding ta it [[lichem (biology)|lichem]], wat helpt om net of net al te djip yn [[snie]] wei te sakjen. De poaten binne mear [[hier (begroeiïng)|behierre]] as by oare bearesoarten, wat sawol helpt om se [[waarm]] te hâlden yn it [[poalklimaat]], as om in bettere gryp te krijen op [[iis]]. De kromme [[klau]]wen binne lyts mar gemien skerp en wurde sawol brûkt om proaien beet te gripen as om sels út 'e see wei op it iis te klimmen. [[File:Mother_cubs.JPG|left|thumb|250px|In iisbearinne en har welpen oan it [[sliep]]en.]] De [[eagen]] sitte by de iisbear deunby de boppekant fan 'e [[kop]], sadat se dy by it [[swimmen]] net fier út it wetter hoege te tillen en sjoch om har hinne. Yn ferhâlding ta har lichemsgrutte binne de eagen frij lyts, wat mooglik in adaptaasje is om minder lêst fan [[stosnie]] en [[snieblinens]] te hawwen. It [[gesichtsfermogen]] fan iisbearen is [[digromatisme|digromatysk]] en mist de [[steafkes en kegeltsjes|kegeltsje]]s foar it [[sjen]] fan middellange [[weachlingte]]n. Dat betsjut dat se [[read]] en [[blau]] sjogge, mar gjin [[grien]]. Se hawwe in protte [[steafkes en kegeltsjes|steafkes]] foar it sjen yn [[griis]]tinten, en dêrtroch sjogge se poerbêst yn it [[tsjuster]]. De [[ear (anatomy)|earen]] binne lyts, sadat iisbearen fia dy wei net tefolle lichemswaarmte ferlieze. Ek beskermet it tsjin [[befriezingsferskynsel|befriezing]] fan 'e earen. It [[gehoar]] fan iisbearen rint fan 11,2–22,5&nbsp;[[kHz]]. Dat is in breder [[frekwinsje]]berik as men ferwachtsje soe, yn acht nommen dat har proaien oer it algemien inkeld [[lûd]]en yn lege frekwinsjes meitsje. De [[pels]] is opboud út ticht [[hier (begroeiïng)|ûnderhier]] fan sa'n 5&nbsp;sm lang en mear iepen [[hier (begroeiïng)|boppehier]] mei in lingte fan likernôch 15&nbsp;sm. De boppehierren binne hol, sadat se in isolearjende mantel foarmje wêryn't [[lichemswaarmte]] fêstholden wurdt. By it [[swimmen]] jout it [[lucht]] fêsthâldende boppehier de bisten ek in goed [[driuwen|driuwfermogen]]. De pels fan iisbearen is [[wyt]] troch de ôfwêzigens fan [[pigmint]]en, mar kriget wat langer wat mear in [[giel]]ige [[kleur]] neigeraden dat er mear bleatsteld wurdt oan direkt [[sinne]]ljocht. By it [[ferhierjen]] kriget de pels, foar in skoftke, syn oarspronklike sniewite kleur wer werom. It wite hier is oerdúdlik in [[evolúsje|evolúsjonêre]] adaptaasje oan it [[biotoop]] dêr't iisbearen libje, mei't wyt dêr in [[skutkleur]] is dy't weiwurdt tsjin 'e eftergrûn fan snie en iis. De [[hûd]] fan 'e iisbear is [[swart]], sa't te sjen is op 'e plakken fan syn lichem dêr't gjin hier groeit: de [[noas]] en de [[lippe]]n. Swartens nimt sinneljocht op, dat salang't de sinne skynt, kriget in iisbear gjin kâlde noas. Under de hûd hawwe iisbearen in laach fan 5–10&nbsp;sm [[fetweefsel|fet]], dat harren fierder fan 'e [[kjeld]] isolearret en har [[lichemstemperatuer]] op in fêste 36,9&nbsp;[[°C]] hâldt, ek al leit de [[temperatuer]] fan har om-en-by fier [[friespunt|ûnder nul]]. [[File:Polar_bear_arctic.JPG|right|thumb|250px|In iisbear [[swimmen]]d yn iepen see.]] ==Biotoop== It [[biotoop]] fan 'e iisbear is de [[poalstreek]], spesifyk by de [[Noardpoal]]. Dêropta libje iisbearen [[simmer]]deis faak op 'e [[toendra]] by de kusten fan 'e [[Noardlike Iissee]] en syn [[rânesee]]ën lâns. [[Winter]]deis libje se foar it meastepart op it [[see-iis]] dat dan de Noardlike Iissee bedekt. Dizze soarte is ôfhinklik genôch fan 'e [[see]] om foar in [[seesûchdier]] oanmurken te wurden. ==Hâlden en dragen== ===Fuortbeweging=== Iisbearen hawwe gjin fêst [[territoarium (biology)|territoarium]]. It binne swalkers dy't yn in [[jier]] tiid in gebiet trochkruse kinne mei in [[oerflak]] fan mar 3.500&nbsp;[[km²]] oant wol 38.000&nbsp;km². Ofhinklik fan 'e tastân fan it [[iis]] kin in iisbear [[dei]]s trochinoar in ôfstân fan 12&nbsp;[[km]] ôflizze. Iisbearen [[fuortbeweging|bewege har fuort]] troch te [[rinnen]] of te [[fjouwerjen]], mar se [[drave]] dogge se net. By de fuortbeweging steane de [[tean]]nen fan 'e [[foarpoat]]en wat nei binnen ta, d.w.s. dy wize skean yn 'e rjochting fan 'e oare foarpoat. Iisbearen rinne mei in trochsneed [[faasje]] fan 5^{<small>1</small>}/_{<small>2</small>}&nbsp;[[km]]/[[oere|h]]. Har topfaasje by it fjouwerjen leit op likernôch 40&nbsp;km/h. It binne earsten [[swimmen|swimmers]]; yn it wetter hawwe se in maksimumfaasje fan 6&nbsp;km/h. Ut in [[Kanada|Kanadeesk]] ûndersyk út [[2012]] bliek dat iisbearen trochinoar 3,4&nbsp;dagen efterinoar swimme kinne en dêrby 154,2&nbsp;km ôflizze kinne. Se kinne ek wol 3&nbsp;[[minuten]] lang [[dûke]] ear't se wer boppe komme moatte om te [[sykheljen]]. By it swimmen wurde de brede foarpoaten brûkt om mei te peddeljen, wylst de smellere efterpoaten benammen as [[roer]] fungearje en in funksje hawwe by it dûken. [[File:Polar bears on the Beaufort Sea coast.jpg|left|thumb|250px|Iisbearen oan 'e kust fan 'e [[Beaufortsee]] yn noardlik [[Alaska]].]] ===Aktiviteitsspanne=== De iisbear is in [[deidier]] dat almeast oerdeis aktyf is en [[nacht]]s likernôch 8&nbsp;[[oere]]n [[sliep]]t. Dy [[sirkadiaan ritme|etmielssyklus]] wurdt ek oan fêstholden as [[simmer]]deis de [[midsnachtsinne]] skynt en it in fearnsjier net [[tsjuster]] wurdt, en wannear't it by't [[winter]] yn 'e [[poalnacht]] in fearnsjier lang hielendal net [[ljocht]] wurdt. De measte iisbearen hâlde gjin [[wintersliep]]; dat is foarbeholden oan [[drachtigens|drachtige]] bearinnen. ===Sosjaal libben=== De iisbear liedt yn prinsipe in [[solitêr]] bestean, ôfsjoen fan 'e [[peartiid]] en fan bearinnen mei jongen. Nettsjinsteande dat binne se yn it [[simmer]]healjier op lân faak deunby inoar te finen oan 'e seekant, dêr't se gearkomme by [[iten]]sboarnen. Bûten de peartiid om duldzje benammen [[folwoeksen]] [[mantsje]]s inoar op lân tichteby. It is waarnommen hoe't sokke bisten yn sa'n sitewaasje stabile ferbûnen slute fan yndividuën dy't mei-inoar oplûke, deun byinoar sliepe en mei-inoar [[boartsjen|boartsje]]. Under sokke mantsjes bestiet in [[dominânsjehierargy]] mei de grutste eksimplaren boppe-oan en dêrûnder de oare folwoeksen mantsjes. De [[wyfke]]s binne heger yn rang as healwoeksen mantsjes, mar leger as folwoeksen mantsjes. Healwoeksen mantsjes binne dan wer heger yn rang as healwoeksen wyfkes. Wyfkes mei jongen geane de soms [[kannibalisme|kannibalistyske]] grutte mantsjes yn 'e regel út 'e wei, mar sykje soms it selskip op fan oare wyfkes mei jongen om 'gearstalde gesinnen' te foarmjen. [[File:Polar_Bear_at_DZ.jpg|right|thumb|250px|Besikers yn 'e [[Detroit Zoo]] yn [[Detroit]] kinne út in [[pleksyglês|pleksyglêzene]] tunnel wei de iisbearen boppe har [[swimmen]] sjen.]] ===Kommunikaasje=== Iisbearen binne oer it generaal nommen swijsume bisten, mar se kinne foar it doel fan [[dierlike kommunikaasje|kommunikaasje]] ferskate [[lûd]]en produsearje. [[Puffen (kateftigen)|Puffen]], in sêft útazemjend lûd, wurdt troch bearinnen mei jongen makke, skynber om kontakt mei de jongen te hâlden. Yn 'e [[peartiid]] puffe mantsje en wyfkes ek nei potinsjele partners. Oars as by beskate grutte [[kateftigen]], dy't puffe troch de [[noas]], meitsje iisbearen dit lûd troch de [[mûle]]. Welpkes jouwe hege gjalpkes om oandacht fan 'e mem te krijen en [[reontsjen|reontsje]] by it drinken. Tekens fan [[agresje]], ornaris tsjin soartgenoaten, binne haplûden mei de [[tosk]]en, mar ek [[stim|fokalisaasjes]] lykas [[kroanjen]], [[grânzgjen]] en [[brullen]]. [[Fisuele kommunikaasje]] mei oare iisbearen fynt plak troch bewegings mei de [[eagen]], [[ear (anatomy)|earen]], [[noas]] en [[lippen]]. ===Fuortplanting=== De [[peartiid]] falt by iisbearen yn 'e [[maityd]], foar it meastepart fan [[maart]] oant en mei [[maaie]]. [[Pearing]]s fine plak op it [[see-iis]] ear't dat foar de [[simmer]] [[tei|fuortteit]]. Yn dy perioade sykje [[mantsje]]s om [[tyldrift|rûzige]] [[wyfke]]s en swalkje dêrby gauris hinne en wer oer it iis. De fuortbeweging fan wyfkes bliuwt lykwols in min ofte mear rjochte line fan it ien plak dêr't se wêze wolle nei it oare. Iisbearen binne [[promiskuïteit|promisku]] wat harren pearingspraktiken oangeane: sawol mantsjes as wyfkes pearje yn itselde seizoen mei ferskate partners. [[File:%D0%92%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D1%87%D0%B0_2.jpg|left|thumb|250px|In mantsje komt yn 'e [[peartiid]] hoeden in wyfke benei.]] As in mantsje in rûzich wyfke fynt, besiket er har te isolearjen en te bewekjen tsjin oare mantsjes. [[Hofmakkerij]] kin mank iisbearen frijwat [[agressive]] foarmen oannimme, en it mantsje sil it wyfke efterfolgje as sy besiket út te naaien. It kin [[dagen]] duorje ear't it ta in pearing komt, mar nei dy earste pearing foarmje it mantsje en it wyfke in bân, dy't sûnder fersteuring fan bûtenôf ornaris om-ende-by de 2&nbsp;[[wike]]n stânhâldt. Yn dy tiid [[sliep]]e se tsjininoaroan lizzend en pearje se ferskate kearen. De ûnderlinge [[konkurrinsje (biology)|konkurrinsje]] tusken mantsjes om in pearingspartner te finen is yntins, en dat hat laat ta [[seksuele seleksje]] fan gruttere mantsjes (dy't better by steat binne en jei rivalen op 'e rin). In mantsje en in wyfke dy't al in bân foarme hawwe, sille foar in grutter mantsje tegearre útnaaie. Nei't it mantsje en it wyfke wer útinoar gien binne, siket it mantsje in oare gaadlike pearingspartner, wylst it wyfke har wijt oan har eigen beuzichheden oant in oar mantsje har op it each kriget. Iisbearen hawwe in [[ferlingde draachtiid]], en dat betsjut dat it nei de pearing(s) wol 7–9&nbsp;[[moanne (tiid)|moannen]] duorret ear't de welpen te wrâld komme. Mar om't de [[befruchting|befruchte]] [[embryo's]] har [[hjerst]]mis pas begjinne te ûntjaan, is de eigentlike [[draachtiid]] net langer as sa'n 60&nbsp;dagen. Nei de ein fan 'e peartiid moat it wyfke ûnderhûdske [[fetweefsel|fet]]reserves oanlizze dy't grutter binne as gewoanlik, om't se der sawol harsels as har welpen mei yn libben sjen moat te hâlden. [[File:Polar_bear_cubs_in_the_snow.jpg|right|thumb|250px|In pear iisbearwelpkes.]] Earne yn 'e perioade fan [[augustus]] oant [[oktober]] leit it wyfke in [[hoale]] oan om yn te [[sliep]]en en te [[befalling|smiten]]. De lokaasje fan sa'n hoale is op it see-iis deun foar de kust, of op lân mar dan fierder by de kust wei it binnenlân yn. Hy kin útgroeven wêze yn [[snie]] of [[grûn]] of in kombinaasje fan beide. Fan binnen hat sa'n hoale in [[diameter]] fan likernôch 1.50&nbsp;[[meter|m]], mei in hichte fan 1.20&nbsp;m. Troch de [[lichemstemperatuer]] fan 'e bearinne leit de [[temperatuer]] yn 'e hoale folle heger as bûtendoar. It wyfke hâldt har [[wintersliep]] yn 'e hoale en smyt har welpen ûnder de wintersliep. Yn dyselde perioade yt de bearinne neat en wurdt har [[trochgong]] ynwindich recycle. De welpkes wurde yn 'e regel [[berne]] fan [[oktober]] oant en mei [[desimber]]. Der binne almeast 2&nbsp;jongen de smeet. Krekt as by alle [[bearen|bearesoarten]] komme de welpen [[blinens|blyn]] en helpleas te wrâld, mei in [[rôze]] [[hûd]] en [[wol]]lich [[hier (begroeiïng)|hier]] en in gewicht fan omtrint 600&nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. De [[each]]jes geane mei likernôch 30&nbsp;dagen iepen. De bearkes groeie fluch op in dieet fan fette [[molke]], en se bliuwe yn 'e hoale by de [[mem]] lekker [[waarm]]. De bearinne wurdt fan ein [[febrewaris]] oant begjin [[april]] wekker út har wintersliep en komt dan mei de welpkes út 'e hoale te foarskyn. Tsjin dy tiid weagje de jongen 10–15&nbsp;[[kg]] en binne se goed by steat om 'e [[mem]] rinnendewei by te hâlden. De earste pear wiken bliuwe se yn 'e neite fan 'e hoale, dêr't de welpen [[boartsjen|boartsje]] en it grutte bûtendoar ferkenne wylst de bearinne foar it meastepart rêst hâldt. Dêrnei sette se ôf oer it see-iis op 'e siik nei fretten foar de mem. [[File:Ursus maritimus 3 1999-07-11.jpg|left|thumb|250px|In bearinne mei twa welpkes op sleeptou.]] Welpen fan minder as in jier âld bliuwe hast altyd deunby har mem. Allinnich as sy [[jacht (aktiviteit)|jaget]], bliuwe se stil stean op it plak dêr't se efterlitten wurde en sjogge dêrwei oandachtich ta by al har ferrjochtings oant se harren wer by har ropt. Nei har earste jier wurde de bearkes ûnôfhinkliker en dan bejouwe se har fierder by de mem wei om op eigen manneboet harren om-en-by te ferkennen. Tsjin 'e tiid dat se twa jier âld binne, kinne se selsstannich jeie en foar harsels soargje, mar se wurde pas [[ôfwûn]] as se 2–2^{<small>1</small>}/_{<small>2</small>}&nbsp;jier binne. Salang't de mem molke produsearret, wurdt se net rûzich en kin der gjin befruchting plakfine. Mantsjes deadzje dêrom gauris jongen om 'e mem wer rûzich te krijen. Wannear't se oerlibje, wurde healwoeksen welpen úteinlik fuortjage troch in mantsje dat mei harren mem pearje wol nei't dy wer rûzich wurden is, of oars wurde se op in stuit gewoan troch de mem efterlitten. By de iisbear binne de wyfkes mei 4&nbsp;jier [[geslachtsryp]] en de mantsjes mei 6&nbsp;jier. Wyfkes berikke har folsleine folwoeksen grutte mei 4–5&nbsp;jier, mar mantsjes pas mei 8–10&nbsp;jier. De [[libbensferwachting]] fan in iisbear yn it wyld is maksimaal 30&nbsp;jier. ==Jeien en fretten== ===Fretten=== De iisbear is in [[hyperkarnivoar]] en fan alle [[bearen]] it meast spesjalisearre yn it fretten fan [[fleis]]. It is it grutste en gefaarlikste [[lânrôfdier]] fan 'e [[Arktis]]. De [[proai]]en fan 'e iisbear binne yn it foarste plak ûnderskate [[soarte]]n [[seehûnen]], wa har tsjûke ûnderhûdske [[fetweefsel|fetlaach]] de iisbear [[enerzjy]] jout foar syn fiere omswalkings. De wichtichste proaisoarte is de [[lytse seehûn]] (''Pusa hispida''), mar ek de [[burdrob]] (''Erignathus barbatus'') en de [[sealrob]] (''Pagophilus groenlandicus'') wurde in protte fretten. Lytse seehûnen hawwe de foarkar om't se yn 'e Arktis rûnom foarkomme en om't se lyts genôch binne om sels troch lytse en healwoeksen iisbearen oerweldige te wurden. Burdrobben, wêrfan't it [[ferspriedingsgebiet]] ek de hiele Arktis omfettet, binne grutter en sterker, en oerlibje dêrom faker in iisbeare-oanfal troch fan har ôf te biten en út te naaien de see yn. Sealrobben binne wat grutter as lytse seehûnen en minder grut as burdrobben, mar yn har fersprieding binne se beheind ta de seeën om [[Grienlân]] hinne. Seehûnesoarten dy't nòch minder faak proai fan in iisbear wurde, binne de [[klapmûtse (seehûn)|klapmûtse]] (''Cystophora cristata''), de [[bûnte seehûn]] (''Phoca largha'') en de [[bânrob]] (''Histriophoca fasciata'') út it Noardpoalgebiet en de ornaris yn myldere [[klimaten]] foarkommende [[gewoane seehûn]] (''Phoca vitulina''). [[File:Polar_bear_(Ursus_maritimus)_with_its_prey.jpg|right|thumb|250px|In iisbear ferslynt in [[burdrob]] (''Erignathus barbatus'').]] Njonken seehûnen wurdt ek de [[walrus]] (''Odobenus rosmarus'') troch de iisbear bejage, sawol op lân as op see-iis. Mar troch de grutte fan dat bist meitsje iisbearen allinnich by jongen in reälistyske kâns op in miel. Folwoeksen walrussen hawwe in tige tsjûke [[hûd]] en binne mei har lange [[slachtosk]]en boppedat tarist mei duchtich wapenreau. Dêrtroch binne se ornaris te formidabel foar in iisbear, of it moat wêze dat se [[siik]] of tige ferswakke binne. Fierders bejeie iisbearen ek beskate lytsere [[walfiskeftigen]] dy't yn it Noardpoalgebiet foarkomme, lykas de [[wite dolfyn]] of belûga (''Delphinapterus leucas'') en de [[narwal]] (''Monodon monoceros''). Oare proaisoarten op it drûge binne it [[rindier]] (''Rangifer tarandus'') en ferskate op 'e grûn [[nêst (fûgels)|nêsteljende]] [[fûgels]] (en har [[aai]]en en [[fûgelpyk|piken]]). Yn see frette iisbearen ek wol [[fisk]]en, as se dy fange kinne, en [[wringeleas]] [[dierte]]. Mank iisbearen komt ek [[kannibalisme]] foar, benammen fan grutte mantsjes dy't welpkes deadzje en opfrette. Der is mar komselden waarnommen dat se [[plant]]aardich materiaal frette, om't har [[spiisfertarring]]sstelsel dêr net op ynrjochte is, mar der binne dokumintearre gefallen bekend dat se [[bei]]en, [[moas]], [[gers]] en [[seewier]] frieten. Dat bart benammen yn 'e meagere tiid fan 'e [[simmer]], as de measte iisbearen oan lân wachtsje moatte oant it see-iis wer oangroeit. Troch de [[klimaatferoaring]] duorret dy perioade hieltyd langer, mei as gefolch dat útmergele reitsjende iisbearen sjen moatte te oerlibjen op ûngewoane manearen. [[File:Polar_Bear_ANWR_10.jpg|left|thumb|200px|In iisbear by it [[kadaver]] fan in [[walfiskeftigen|walfisk]].]] ===Jeien=== Iisbearen hawwe ferskillende [[jacht (aktiviteit)|jachtstrategyen]] foar ferskillende [[soarte]]n [[proai]]en. [[Seehûnen]] dy't op it iis rêste, wurde omsichtich beslûpt. Dat [[slûpen]] giet op it lêste eintsje oer yn in stoarmrin op sa heech mooglike [[faasje]], wêrby't de bear besiket de seehûn mei syn [[tosk]]en en [[klau]]wen fêst te gripen ear't er yn see ferdwine kin. Soms swimme iisbearen in ein om, sadat se in seehûn fan efteren of ûnder de [[wyn (waar)|wyn]] benei komme kinne. In oare metoade is om te wachtsjen by in [[azemgat]] dat troch in seehûn yn it iis makke is, as de bear fermoedet dat de seehûn dêr wer opdûke sil. Soks kin [[oere]]n duorje, mar iisbearen toane yn sa'n gefal suver ûneinich [[geduld]]. Wannear't de seehûn boppekomt, wurdt er daliks troch de bear besprongen, dy't dan besykje sil om him mei de klauwen út it wetter te lûken. [[Walrus]]sen wurde bejage troch in op lân of see-iis rêstende [[koloanje (biology)|koloanje]] fan 'e grutte, logge bisten sa de stupen op it liif te jeien dat se allegearre as in wyld yn see besykje te kommen. It doel dêrby is om yn it trelit in jong fan 'e mem te skieden, sadat it kwetsber wurdt. Soms wurdt in jong yn 'e [[panyk]] ek troch in folwoeksen soartgenoat ferplettere, wat foar in iisbear in maklik miel opsmyt. Der besteane ferslaggen fan foarfallen wêrby't iisbearen fan in hichte ôf [[rots]]blokken of grutte stikken iis op in groep walrussen smiten hawwe soene mei as doel om in folwoeksen bist te [[dea]]dzjen of swier te [[ferwûnjen]]. [[Wite dolfyn|Wite dolfinen]] en [[narwal]]s binne kwetsber foar iisbeare-oanfallen as se strâne reitsje yn ûndjip wetter of isolearre binne fan iepen see yn in krimpend [[wjek]] yn it iis. By de jacht op [[rindier]]en ferskûlje iisbearen har ornaris yn of efter wat [[strewelleguod]] om dan út in [[mûklaach]] ta te slaan. By gelegenheid kinne iisbearen ek besykje om proaien yn iepen wetter te pakken, bygelyks troch ûnder in [[fûgel]] of seehûn te swimmen dy't sûnder euvelmoed op of oan it see-oerflak ferkeart, en dan út 'e djipte wei oan te fallen. [[File:Polar-Bear-Warning-Longyearbyen.jpg|right|thumb|250px|In [[Ferkearsbuorden_yn_Nederlân#J:_Warskôging|warskôgingsboerd]] op [[Spitsbergen (Noarwegen)|Spitsbergen]] foar de oanwêzigens fan iisbearen. De [[Noarsk]]e tekst seit: "Jildt foar hiel Spitsbergen".]] ==Natuerlike fijannen== De iisbear hat frijwol gjin [[rôfdier|natuerlike fijannen]], útsein de [[minske]] fansels. It is mooglik dat folwoeksen iisbearen dy't yn iepen see swimme, út en troch ris oanfallen en opfretten wurde troch de [[Grienlânske haai]] (''Somniosus microcephalus''), dy't in lingte fan krapoan 6^{<small>1</small>}/_{<small>2</small>}&nbsp;[[meter|m]] berikke kin. Alteast, inkele Grienlânske haaien dy't fongen waarden of oanspield wiene, hiene (dielen fan) iisbearen yn 'e [[mage]]. Mei't dizze [[haaien|haai]] lykwols behalven in [[rôfdier]] ek in [[ies (kadaver)|iesiter]] is, soe it ek kinne dat it yn in diel fan 'e gefallen gie om yndividuën dy't de kadavers fan deade iisbearen opfretten hiene. Iisbearewelpen rinne benammen gefaar fan 'e folwoeksen [[mantsje]]s fan 'e eigen soarte, dy't de [[mem]] wer [[tyldrift|rûzich]] besykje te meitsjen troch har jongen te deadzjen. Soms wurde welpen troch folwoeksen mantsjes ek op [[kannibalisme|kannibalistyske]] wize opfretten. Fierders rinne welpen oan lân soms gefaar fan 'e [[wolf]] (''Canis lupus''). In oare [[hûneftige]], de [[poalfoks]] (''Vulpes lagopus''), is net gefaarlik foar de iisbear, sels net foar jongen, mar kin wol in boarne fan [[argewaasje]] foarmje. Poalfoksen rinne iisbearen gauris alle stappen efternei om bytsjes en brokjes fan har proaien te stellen. Iisbearen besykje har oer it algemien te negearjen, mar as se te bretaal wurde, fiere se in skynoanfal út dy't feroarje kin yn in echte oanfal as de foks te stadich is en him fange lit. [[File:Jean Harlow Publicity.jpg|left|thumb|180px|De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[aktrise]] [[Jean Harlow]] posearret yn 'e [[1930-er jierren]] op in [[flierkleed]] makke fan in iisbeare[[pels]] mei de [[kop]] der noch oan.]] ==Status== De iisbear hat sûnt [[2015]] de [[IUCN-status]] fan "kwetsber", wat it leechste fan 'e trije nivo's fan [[bedrige soarte|bedriigdheid]] is (de oare beide binne "bedrige" en "krityk bedrige"). Dy status hat er krigen om't it berik fan it [[see-iis]] dat syn natuerlike [[habitat]] is, troch de [[broeikaseffekt|opwaarming fan 'e Ierde]] almar fierder belunet. De iisbear wurdt net inkeld troffen troch [[klimaatferoaring]] en it dêrmei gearhingjende [[habitatferlies]], mar ek troch [[miljeufersmoarging]] en de oanboarring fan nije [[ierdoalje]]- en [[ierdgas]]fjilden yn 'e [[Arktis]] dy't earder troch it see-iis ûnberikber wiene foar ekspoitaasje. It probleem foar dizze bisten is net dat se gjin fretten mear hawwe, mar dat se troch de ynkrimping fan it see-iis har fretten net mear berikke kinne. In ûndersyk út [[2012]] konkludearre dat de iisbear, as der gjin feroaring yn 'e trend komt, tsjin [[2050]] yn dielen fan syn hjoeddeistige [[ferspriedingsgebiet]] [[útstjerren (biology)|útstoarn]] wêze sil. De totale [[populaasje (biology)|populaasje]] fan 'e iisbear waard yn [[2015]] rûsd op 22.000–31.000&nbsp;eksimplaren. De hjoeddeistige populaasjetrend is ûndúdlik, hoewol't beskate dielpopulaasjes, benammen dy yn 'e súdlike en westlike [[Hudsonbaai]]regio en dy yn 'e súdlike [[Beaufortsee]], dúdlik yn tal ôfnimme. Mar oaren, lykas dy yn 'e [[Barentssee]] en de [[Tsjûktsjensee]], lykje foarearst stabyl te bliuwen, wylst [[Grienlân]] en de [[Kanadeeske Arktyske Arsjipel]] oanmurken wurde foar "bolwurken", dêr't de populaasjegrutte mooglik tanimt. [[File:Coat_of_arms_of_Greenland.svg|right|thumb|180px|It [[wapen fan Grienlân]] hat in [[wite]] iisbear op in [[blau]] [[fjild (heraldyk)|fjild]].]] ==Undersoarten== Foar de iisbear waarden yn it [[ferline]] de [[ûndersoarte]]n ''Ursus maritimus maritimus'' <small>[[Constantine John Phipps|Phipps]], 1774</small> en ''Ursus maritimus marinus'' <small>[[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1776</small> foarsteld, mar dy wurde neffens moderne ynsichten net ûnderstipe. Ien mooglike [[fossile]] ûndersoarte, de [[reuze-iisbear]] (''Ursus maritimus tyrannus''), waard yn [[1964]] foarsteld troch de [[Finlân|Finske]] [[paleöntolooch]] [[Björn Kurtén]]. Dyselde basearre him dêrfoar op ien inkeld fragmint fan in [[piipbonke]] dy't likernôch 20% grutter wie as foar in iisbear wenstich is. Mar re-evaluaasjes út [[2008]] en [[2012]] wize derop dat it dêrby foar 't neist giet om in bonkefragmint fan in útsûnderlik grutte [[brune bear]] (''Ursus arctos''). De iisbear wurdt sadwaande tsjintwurdich as in [[monotypyske soarte]] beskôge, wat betsjut dat der gjin ûndersoarten binne. ==Iisbearen en minsken== ===Skiednis fan minsken en iisbearen=== [[Folk]]en út 'e [[poalstreek]], lykas de [[Eskimo's]], [[Tsjûktsjen]], [[Jûkagieren]], [[Dolganen]] en [[Nenets (folk)|Nenets]], hawwe al [[tûzenen jierren]] lang mei iisbearen gearlibbe. De ierst bekende [[Jeropa|Jeropeeske]] beskriuwing fan in iisbear stiet yn 'e anonime [[trettjinde-iuwsk]]e [[Aldnoarsk]]e [[tekst]] ''[[Konungs Skuggsjá]]'' ("Spegel fan 'e Kening"). Dêryn wurdt fernijd: "De wite bear fan [[Grienlân]] doarmet almeast oer it iis fan 'e see, dêr't er [[seehûnen]] en [[walfiskeftigen|walfisken]] [[jacht (aktiviteit)|bejaget]] en himsels mei harren [[iten|fiedt]]." Ek wurdt sein dat dy bear "in like feardige swimmer is as lykfol hokker seehûn of walfisk". It ierste bewiis dat iisbearen troch minsken bejage waarden, datearret fan [[argeology]]ske resten fan likernôch 8.000 jier lyn ([[6000 f.Kr.|6.000&nbsp;f.Kr.]]), dy't opdobbe binne op it eilân [[Zochov (eilân)|Zochov]] yn 'e [[Eastsibearyske See]]. De âldst bekende ôfbylding fan in iisbear is in [[petroglyf]] (ynkerving yn [[stien]]) dy't datearret fan 'e perioade fan 'e [[fyfde iuw|fyfde]] oant de [[achtste iuw]] en oantroffen is oan 'e [[igge]] fan 'e [[rivier]] de [[Pegtymel]] yn eastlik [[Sibearje]]. Op it oanbelangjende petroglyf is te sjen hoe't in iisbear bejage wurdt troch in [[man (sekse)|man]] mei trije [[hûn]]en. [[File:Eskimo_hunter_and_polar_bear_slain_with_bow_and_arrow_LCCN2005691848_(cropped).jpg|left|thumb|250px|In [[Eskimo's|Eskimo]]-[[jacht (aktiviteit)|jager]] yn [[Alaska]], dy't mei [[pylk-en-bôge]] in iisbear deade hat (foto út [[1924]]).]] Foarôfgeande oan 'e útfining fan [[fjoerwapen]]s waarden iisbearen bejage mei [[spear]]en en/of mei [[pylk-en-bôge]], wêrby't de jagers faker al as net stipe waarden troch ferskate hûnen. Swimmende bearen koene ek bejage wurde út boaten wei mei [[harpoen]]en. De jacht op iisbearen wie by poalfolken ornaris bûn oan strange regels. By guon folken wie it deadzjen fan in iisbear in [[inisjaasjeritueel]] dat in [[jonge]] folbringe moast om as man beskôge te wurden. Fan in iisbearekadaver waard de [[pels]] brûkt om in [[waarm]]e [[mantel]] of in [[tekken]] fan te meitsjen. De [[tosk]]en en [[klau]]wen waarden droegen as [[trofee|jachttrofee]]ën, mar koene ek tsjinje as [[ark en reau]]. De [[piis|pizen]] fungearren as bynmateriaal en de [[bonke]]n waard ark fan makke. It [[fleis]] waard [[iten]], útsein de [[lever]], dy't [[gif]]tich is foar minsken omreden fan 'e opheaping fan [[fitamine&nbsp;A]] út 'e proaien fan 'e iisbearen. Fan 'e [[Midsiuwen]] ôf waarden de pelzen, tosken en klauwen fan iisbearen [[hannel|ferhannele]] mei de [[Wytsingen]] yn [[Grienlân]] en mei de [[Russen]] yn wat no it noarden fan [[Jeropeesk Ruslân]] en it noarden fan [[Sibearje]] is. Op 'e oarspronklik ûnbewenne Arktyske [[arsjipel]] [[Spitsbergen (Noarwegen)|Spitsbergen]] waarden fan 'e [[achttjinde iuw]] ôf elts jier teminsten 150 iisbearen deade troch Russyske jagers. Fan 'e [[njoggentjinde iuw]] ôf namen de [[Noaren (folk)|Noaren]] dat oer. Tusken likernôch [[1870]] en [[1970]] waarden op Spitsbergen yn totaal 22.000 iisbearen deade. Yn deselde perioade waarden yn noardlik Jeropeesk-Ruslân en Sibearje sa'n 130.000 en yn [[Kanada]] teminsten 15.000 iisbearen sketten. Oer it fleis fan iisbearen, dat ek iten waard troch [[Westerske wrâld|Westerske]] poalreizgers, rûnen de mienings sterk útinoar: guon griisden derfan, wylst oaren it beskôgen as in [[delikatesse]]. [[File:Polar bear, Gerrit de Veer (1596).jpg|right|thumb|250px|De mannen fan [[Willem Barents]] by de [[Oerwintering op Nova Sembla]] yn gefjocht mei in iisbear. Tekene troch [[Gerrit de Veer]], [[septimber]] [[1596]].]] ===Konflikten tusken minsken en iisbearen=== [[Konflikten tusken minsken en wylde bisten|Konflikten tusken iisbearen en minsken]] kamen [[histoarysk]] benammen foar wannear't Westerske poalreizgers har yn it [[ferspriedingsgebiet]] fan 'e iisbear bejoegen. Sa is bekend dat der ferskate konfrontaasjes mei iisbearen plakfûnen ûnder de [[Oerwintering op Nova Sembla]], wêrby't in kloft strâne rekke [[Nederlân]]ske [[seelju]] û.l.f. [[Willem Barents]] en [[Jacob van Heemskerck]] de [[winter]] fan [[1596]] op [[1597]] trochbrocht op it Russyske Arktyske eilân [[Nova Sembla]]. Tsjintwurdich bringe iisbearen yn beskate dielen fan it [[Noardpoal]]gebiet langer oan lân troch omreden fan 'e ôfname fan it see-iis dy't gearhinget mei de [[klimaatferoaring]]. Underwilens nimt de minsklike [[befolking]] fan 'e [[Arktis]] ta. Dy beide eleminten soargje derfoar dat minsken en iisbearen hjoed oan 'e dei almar faker mei-inoar yn oanfarring komme. [[Churchill (Manitoba)|Churchill]], in plak oan 'e [[Hudsonbaai]] yn 'e [[Kanada|Kanadeeske]] [[Kanadeeske provinsjes|provinsje]] [[Manitoba]], is ien fan 'e plakken dêr't dy ûntwikkeling merkber is. De pleatslike autoriteiten hawwe dêr in "[[iisbearetichthús]]", dêr't probleembearen opsletten wurde oant de see wer tichtfriest. Yn [[febrewaris]] [[2019]] waard it [[doarp]] [[Belûsja Gûba]] op Nova Sembla [[massale ynvaazje fan Russyske iisbearen (2019)|oerspield troch mear as 50 iisbearen]]. Dat late ta sa'n gefaarlike sitewaasje dat de pleatslike autoriteiten de [[needtastân]] útrôpen. Fan [[1870]] oant [[2014]] fûnen der nei skatting 73 oanfallen fan iisbearen op minsken plak. Dêrby kamen 20 minsken om. It meastepart fan 'e oanfallen waard útfierd troch [[honger]]ige mantsjes, yn 'e regel healwoeksen eksimplaren, mei dêropta in tal gefallen fan bearinnen dy't har welpen ferdigenen. Hoewol't de iisbear bekend stiet as de gefaarlikste bearesoarte, is er eins neat gefaarliker foar of [[agressive]]r tsjin minsken as oare bearesoarten. Yn ferhâlding ta oanfallen op minsken troch de [[brune bear]] (''Ursus arctos'') en de [[Amerikaanske swarte bear]] (''Ursus americanus'') wiene de oanfallen fan iisbearen op minsken wol folle faker op of by it plak dêr't minsken wennen of foar langere tiid ferbleaune. It is mooglik dat de measte oanfallen, te witten: dy fan hongerige bearen, út [[wanhoop]] berne wiene. Mar it kin der ek mei te krijen hawwe dat iisbearen foar it meastepart yn harren wengebiet gjin minsken wend binne. Dat betsjut dat se ek gjin [[eangst]] foar minsken fiele en minsken gewoan as [[proai]] sjogge, krekt as alle oare bisten dy't se te pakken krije kinne. [[File:Repetitie_Nationaal_Songfestival_in_Carr%C3%A9,_Sylvia_de_Leur_dresseert_beren,_Bestanddeelnr_926-2489.jpg|left|thumb|250px|In iisbear by in [[sirkus]]foarstelling yn it ramt fan it ''Nasjonaal Songfestival'' yn [[Amsterdam]] yn [[1973]].]] ===Iisbearen yn finzenskip=== Iuwenlang wie de iisbear in tige socht bist om yn [[menazjery]]en fan [[kening]]en en oare hearskers te hâlden, sawol om't it in tige eksoatysk bist wie as fanwegen syn [[reputaasje]] as ferskuorrend [[rôfdier]]. Yn 'e [[Toer fan Londen]] waard bygelyks al yn [[1252]] in iisbear holden yn 'e menazjery fan [[Hindrik&nbsp;III fan Ingelân]]. Kening [[Jakobus&nbsp;I fan Ingelân]] krige yn [[1609]] twa iisbearewelpen fan 'e [[ûntdekkingsreizger]] [[Jonas Poole]], dy't se fan [[Spitsbergen (Noarwegen)|Spitsbergen]] hie. Oare foarbylden fan hearskers dy't ien of mear iisbearen yn besit hiene, wiene [[Freark&nbsp;I fan Prusen]] oan 'e ein fan 'e [[santjinde iuw]] en [[Katarina&nbsp;I fan Ruslân]] en [[Augustus de Sterke fan Poalen]] oan it begjin fan 'e [[achttjinde iuw]]. Hiel lang waarden sokke iisbearen yn [[koai (ynslútplak)|koaien]] of djippe kûlen holden. It wie de [[Dútslân|Dútske]] [[dieretún]]direkteur [[Carl Hagenbeck]], dy't yn [[1907]] yn syn [[Tierpark Hagenbeck]] yn [[Hamburch]] foar it earst in ferbliuw iepenje wêryn't it natuerlike [[habitat]] fan 'e bisten neibeard waard, kompleet mei keunstmjittige [[snie]] en [[iis]]. Guon iisbearen waarden ek holden yn it [[sirkus]], dêr't se traind waarden om keunstkes te dwaan foar in [[applaus|applaudisearjend]] [[publyk]]. Tsjin 'e ein fan 'e [[tweintichste iuw]] kaam dêr stadichwei in ein oan, en tsjintwurdich is it yn 'e measte [[Westerske wrâld|Westerske lannen]] ferbean om iisbearen op sa'n manear te brûken. [[File:Ours_nageant_(Mus%C3%A9e_du_quai_Branly)_(3034045389).jpg|right|thumb|250px|In [[swimmen]]de iisbear fike út it [[ivoar]] fan 'e [[slachtosk]] fan in [[walrus]], ôfkomstich fan 'e [[Dorsetkultuer]] út noardlik [[Kanada]].]] Ferskate iisbearen dy't yn dieretunen holden waarden, krigen bredere bekendheid. Yn [[Jeropa]] gie it dêrby om bygelyks [[Knut (iisbear)|Knut]] út 'e [[Zoologischer Garten Berlin]], dy't yn [[2006]] troch syn mem ferstjitten waarden en mei de hân grutbrocht wurde moast troch [[oppasser (dieretún)|oppassers]]. In oare iisbear, [[Binky (iisbear)|Binky]], út 'e [[Alaska Zoo]] yn [[Anchorage (Alaska)|Anchorage]], waard yn [[1994]] ferneamd doe't er by twa ûnderskate gelegenheden (mei in tuskenskoft fan 6&nbsp;wiken) in besiker fan 'e dieretún oanfoel en ferwûne dy't te tichtby kaam. ===Iisbearen yn 'e minsklike kultuer=== De iisbear spilet in foaroansteande rol yn 'e [[kultuer]] en [[natoerreligy]] fan 'e ûnderskate [[Eskimo's|Eskimo-folken]]. De [[god]] [[Torngarsuk]] wurdt soms foarsteld as in reuseftige iisbear. Hy wennet ûnder de seeflier yn in [[ûnderwrâld (mytology)|ûnderwrâld]] fan 'e [[dea]]den en hat [[macht]] oer alle [[fauna|seelibben]]. Hy waard troch [[Grienlân]]ske [[sjamanen]] [[fereare]] mei [[sang]] en [[dûns]]. As er harren wurdich fûn, soed er harren de see yn skuord en ferslynd hawwe. Iisbearen wurde ek assosjearre mei de goadinne [[Nuliajuk]], dy't harren en alle oare seewêzens skepen hat. Iisbearen komme ek foar yn 'e [[Aldnoarsk]]e [[literatuer]]. Yn ''[[Auðunar Þáttr Vestfirska]]'' ("It Ferhaal fan Auðun fan 'e Westfjorden"), in [[Aldnoarsk]] ferhaal datearjend fan omtrint [[1275]] dat diel útmakket fan in langere [[sêge]], jout in [[earmoede|earme]] man dy't Auðun hjit al it jild dat er noch hat út oan 'e keap fan in iisbear. Hy makket lykwols syn fortún troch it bist troch te ferkeapjen oan 'e kening fan [[Denemark]]. Yn it [[fjirtjinde-iuwsk]]e ''[[Hauksbók]]'' wurdt in iisbear troch in man dy't Odd hjit, deade en opiten nei't it bist earder de [[heit]] en [[broer]] fan Odd deade en ferslynd hat. Yn it ferhaal ''Grímsey-maðurinn og Björninn'' ("De Man fan [[Grimsey]] en de Bear") wurdt in [[boer]] dy't strâne rekket op in iisskos rêden troch in iisbearinne, wêrnei't er it bist werombetellet troch it syn [[keppel]] [[skiep]] op te fuorjen. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Polar_bear ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Ursus maritimus}} }} [[Kategory:Iisbear| ]] [[Kategory:Sûchdieresoarte]] [[Kategory:Echte bear]] [[Kategory:Bedrige sûchdier]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Iissee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Beringsee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] qkrd9a6mwvcmwe61vfuk9f9m7rz4dk3 0 189671 1230244 1228217 2026-05-18T19:30:39Z Klaasgroen 50943 /* Utslach de gemeente */ wearden de gemeente op basis fan it evenredich oanpart 1230244 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks Ferkiezing | foarige ferkiezings = [[Fryske Steateferkiezings 2019|2019]] | folgjende ferkiezings = [[Fryske Steateferkiezings 2027|2027]] | lân = Frisian_flag.svg | lânlink = Fryslân | datum = 15 maart 2023 | parlemint = [[Provinsjale Steaten fan Fryslân|Frysk Parlemint]] | tal sitten = 43 | mearderheid = 22 | oantsjutting = Bewâldslju | oantal = 5 deputearren | opkomst = 65,6% {{opgong}} 6,5% | formaasjewinner = [[BoerBoargerBeweging|BBB]] | nij kabinet = [[Kolleezje-Brok II|Brok II]] | earder kabinet = [[Kolleezje-Brok I|Brok I]] | begjin regearperioade = 19 july 2023 | kaart-ferkiezingsútslaggen = Statenverkiezingen_Nederland_2023.svg | tekst by kaart = Grutste partij de provinsje }} {{Balkendiagram | width = 275px | float = right | title = Sitferdieling [[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|18x18px]] 2023 | widthl = 60px | left = Partij | barwidth = 155px | middle = Sitten | widthr = 60px | right = Ferskil | caption = Risseltaten fan lofts nei rjochts, ferlike mei [[Fryske Steateferkiezings 2019|2019]]| | bars = {{Balken Sitferdieling|[[PvdD]]|#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}|1|1|14}} {{Balken Sitferdieling|[[SP]]|#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}|1|2|14}} {{Balken Sitferdieling|[[GL]]|#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}|3|3|14}} {{Balken Sitferdieling|[[PvdA]]|#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}|5|6|14}} {{Balken Sitferdieling|[[D66]]|#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}|1|2|14}} {{Balken Sitferdieling|[[CU]]|#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}|2|3|14}} {{Balken Sitferdieling|[[FNP]]|#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}|4|4|14}} {{Balken Sitferdieling|[[CDA]]|#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}|4|8|14}} {{Balken Sitferdieling|[[PBF]]|#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}|1|0|14}} {{Balken Sitferdieling|[[BBB]]|#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}|14|0|14}} {{Balken Sitferdieling|[[VVD]]|#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}|3|4|14}} {{Balken Sitferdieling|[[JA21]]|#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}|1|0|14}} {{Balken Sitferdieling|[[PVV]]|#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}|2|3|14}} {{Balken Sitferdieling|[[FvD]]|#{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}}|1|6|14}} }} De '''Fryske Steateferkiezings 2023''' binne de [[Ferkiezing|ferkiezings]] foar it [[Provinsjale Steaten fan Fryslân|Frysk Parlemint]] dy't op woansdei [[15 maart]] [[2023]] holden waarden. Mei dizze ferkiezings waarden de leden keazen fan de [[Provinsjale Steaten]], de [[folksfertsjintwurdiging]] fan [[Fryslân]] en it heechste bestjoerlik orgaan binnen de [[provinsje]].<ref name=":8">[https://www.fryslan.frl/fy/provinsjale-steaten Fryslân.frl - Provinsjale Steaten]</ref> ==Dielnimmende partijen== {| class="wikitable" style="text-align:left;" ! colspan="2" |List ! Partij ! Listlûker |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 1 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:CDA_logo.svg|40px]] | [[Kristen Demokratysk Appèl]] | [[Friso Douwstra]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 2 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:Forum_voor_Democratie_logo.svg|40px]] | [[Foarum foar Demokrasy]] | [[Albert van Dijk]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 3 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:PvdA_logo_(2018–present).svg|40px]] | [[Partij fan de Arbeid]] | [[Edou Hamstra]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 4 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:VVD_logo_(2009–2020).svg|40px]] | [[Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy]] | [[Avine Fokkens-Kelder]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 5 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:FNP_logo.png|40px]] | [[Fryske Nasjonale Partij]] | [[Sijbe Knol]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 6 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:GroenLinks_logo_(1994–present).svg|40px]] | [[GrienLinks]] | [[Charda Kuipers]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 7 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:ChristenUnie_logo.svg|40px]] | [[KristenUny]] | [[Matthijs de Vries]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 8 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:Party_for_Freedom_logo.svg|40px]] | [[Partij foar de Frijheid]] | [[Max Aardema]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 9 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:Socialistische_Partij_(nl_2006)_Logo.svg|40px]] | [[Sosjalistyske Partij (Nederlân)|Sosjalistyske Partij]] | [[Hanneke Goede]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 10 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:D66_logo_(2019–present).svg|40px]] | [[Demokraten 66]] | [[Danny van der Weijde-Hoogstad]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 11 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:Party_for_the_Animals_logo.svg|40px]] | [[Partij foar de Bisten]] | [[Menno Brouwer]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 13 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:JA21_logo.svg|40px]] | [[JA21|It Júste Antwurd 21]] | [[Maarten Goudzwaard]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 15 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:Provinciaal_Belang_Fryslân_logo.png|40px]] | [[Provinsjaal Belang Fryslân]] | [[Sandra de Jong-Snip]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 17 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:BoerBurgerBeweging_logo.svg|40px]] | [[BoerBoargerBeweging]] | [[Abel Kooistra]] |- ! colspan="4" |<span class="mw-customtoggle-12 mw-customtoggle-14 mw-customtoggle-16">Partijen sûnder úteinlike fertsjintwurdiging [<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> |- id="mw-customcollapsible-12" class="mw-collapsible mw-collapsed";" ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|50+|ljocht|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 12 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:50PLUS_(nl)_Logo.svg|40px]] | [[50PLUS]] | [[Herman Nota]] |- id="mw-customcollapsible-14" class="mw-collapsible mw-collapsed";" ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|BVNL|ljocht|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 14 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:BVNL_logo_(2023–present).svg|40px]] | [[Belang fan Nederlân]] | [[Johan Talsma]] |- id="mw-customcollapsible-16" class="mw-collapsible mw-collapsed";" ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|AWP|ljocht|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 16 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:AWP_logo_2022.png|40px]] | [[Algemiene Wetterskipspartij]] | [[Frans de Graaf]] |} == Oanrin == De oanrin nei dizze ferkiezings waard sterk kleure troch it [[Stikstofkrisis yn Nederlân|stikstofdossier]]. De plannen fan it kabinet om de útstjit drastysk te ferminderjen rekke de agraryske mienskip djip, en yn in provinsje dêr’t boeren in grutte rol spylje, waard dat fuortendaliks field. De [[Boereprotesten yn Nederlân (2019-no)|boereprotesten]] fan de jierren dêrfoar hiene in duorsum spoar lutsen, mei in groeiend gefoel ûnder in part fan de befolking dat de polityk te fier fan it plattelân ôf stie. Dat gefoel waard in wichtige motor yn de politike ferskowingen dy’t yn de oanrin nei de ferkiezings sichtber waarden.<ref name=":9">[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1197285/friezen-yn-mearderheid-tsjin-lanlike-stikstofbelied Friezen yn mearderheid tsjin lanlike stikstofbelied - Omrop Fryslân]</ref> [[Foarum foar Demokrasy]], dat yn 2019 noch in grutte lanlike oerwinning helle hie, rekke yn en nei de [[Koroanafiruspandemy|koronajierren]] yntern fersnipele. Skandalen, ôfskiedingen en ideologyske ferskowingen soargen foar in delgong yn stipe, ek yn Fryslân. It útienfallen fan de partij makke romte foar nije bewegingen om dy kiezers op te fangen, en in grut part fan dy romte waard ynnommen troch de [[BoerBoargerBeweging]]. De BBB koe him profilearje as de stim fan boeren en plattelânsbewenners dy’t har net heard fielden troch de tradisjonele partijen. De partij groeide yn de peilingen moanne nei moanne, en waard yn Fryslân al gau sjoen as de nije rjochtse belofte dy’t de ûnfrede oer it stikstofbelied en it wantrouwen yn de oerheid in politike foarm joech. Tagelyk bleaunen oare tema's op de aginda stean, lykas de takomst fan it Fryske [[lânskip]], de fraach hoe't sinne- en wynenerzjy in plak krije moasten, de posysje fan it [[Frysk]] yn [[Underwiis|ûnderwiis]] en oerheid, wentebou, kultuerjilden en de ekonomyske útdagings fan in fergriizgjende provinsje. Mar yn de praktyk waarden dy ûnderwerpen faak oerskaad troch de gruttere lanlike diskusjes dy't de ferkiezings dominearren. De kampanje waard dêrom in mjuks fan regionale belangen en lanlike ûnfrede, mei BBB as opkommende krêft.<ref name=":9" /> Op lofts wie der diskusje oer mooglike gearwurking tusken [[GrienLinks]] en [[Partij fan de Arbeid]]. Lanlik waard praat oer fierdere ôfstimming tusken beide partijen, mei it each op de fersnipeling. Yn Fryslân wie der in soad twifel oer sa’n gearwurking: binnen beide partijen waarden sawol strategyske foardielen as neidielen beneamd. Uteinlik keazen de partijen foar aparte listen, mar de diskusje oer gearwurking gong ek nei de ferkiezings ta troch.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1195026/lutz-jacobi-tsjin-fuzje-pvda-en-grienlinks-it-is-top-down-dat-steurt-my-freeslik Lutz Jacobi tsjin fúzje PvdA en GrienLinks: "It is top-down, dat steurt my freeslik" - Omrop Fryslân]</ref> ==Utslach== {{Sitferdieling | koptekst = Sitferdieling [[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|18x18px]] 2023 | byskrift = sitten | lân = NL | float = right | kolommen = ja |PvdD|SP|GL|PvdA|D66|CU|FNP|CDA|PBF|BBB|VVD|JA21|PVV|FVD | PvdD = 1 | SP = 1 | GL = 3 | PvdA = 5 | D66 = 1 | CU = 2 | FNP = 4 | CDA = 4 | PBF = 1 | BBB = 14 | VVD = 3 | JA21 = 1 | PVV = 2 | FVD = 1 }} Op 23 maart 2023 waard yn in iepenbiere sitting fan it sintraal stimburo yn Ljouwert de definitive útslach fêststeld.<ref>[https://www.kiesraad.nl/verkiezingen/adviezen-en-publicaties/proces-verbalen/2023/3/27/proces-verbaal-uitslag-verkiezing-provinciale-staten-fryslan-2023 Proces-verbaal uitslag verkiezing Provinciale Staten Fryslân 2023]</ref> De [[BoerBoargerBeweging|BBB]] waard mei 94.458 stimmen (goed foar 27,86 prosint fan de jildige stimmen) de grutste partij. Dêrmei kaam de partij út it neat yn de Steaten mei 14 sitten. De [[PvdA]] einige as twadde mei 36.023 stimmen en fiif sitten. It [[Kristen Demokratysk Appèl|CDA]] en de [[Fryske Nasjonale Partij|FNP]] folgen mei respektivelik mei elk fjouwer sitten. De [[Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy|VVD]] en [[GL]] behellen elk trije sitten. [[KristenUny|CU]] en [[Partij foar de Frijheid|PVV]] krigen beide twa sitten. [[Foarum foar Demokrasy|FVD]], [[Sosjalistyske Partij (Nederlân)|SP]], [[Partij foar de Dieren|PvdD]], [[D66]], [[JA21]] en [[Provinsjaal Belang Fryslân|PBF]] hellen elk ien sit. [[BVNL]], [[50PLUS|50+]] en [[Algemiene Wetterskipspartij|AWP]] bleaunen ûnder de [[kiesdrompel]] en behellen gjin sit. Yn ferliking mei de foarige ferkiezings liet benammen BBB in sterke groei sjen, wylst FVD dúdlikerwize fiif sitten ferlear. Ek it CDA helle fjouwer minder sitten as by de foarige ferkiezings. {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Ferkiezingsútslach Fryske Steateferkiezings 2023 |- ! colspan="2" | Partij ! Stimmen ! % !+/- ! style="color: lightgray" | [[Evenredich oanpart|E.O.]] ! style="color: lightgray" | [[D'hondt-metoade|D.H.]] ! Sitten ! +/- |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | | align="left" | BBB | 94.458 | 27,9% | align="right" |{{opgong}} 27,9% | style="color: lightgray" | 12,38 | style="color: lightgray" | 14,00<ref name=":10" /> | 14 | {{opgong}} 14 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | | align="left" |PvdA | 36.023 | 10,6% | align="right" |{{delgong}} 2,8% | style="color: lightgray" | 4,72 | style="color: lightgray" | 5,34 | 5 | {{delgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | | align="left" |CDA | 29.669 | 8,7% | align="right" |{{delgong}} 7,9% | style="color: lightgray" | 3,89 | style="color: lightgray" | 4,40 | 4 | {{delgong}} 4 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | | align="left" |FNP | 27.298 | 8,1% | align="right" |{{opgong}} 0,1% | style="color: lightgray" | 3,58 | style="color: lightgray" | 4,05 | 4 | {{stagnaasje}} |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}" | | align="left" | VVD | 22.843 | 6,7% | align="right" |{{delgong}} 2,7% | style="color: lightgray" | 2,99 | style="color: lightgray" | 3,39 | 3 | {{delgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}" | | align="left" |GL | 22.181 | 6,5% | align="right" |{{delgong}} 1,1% | style="color: lightgray" | 2,91 | style="color: lightgray" | 3,29 | 3 | {{stagnaasje}} |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | | align="left" |CU | 17.883 | 5,3% | align="right" |{{delgong}} 1,3% | style="color: lightgray" | 2,34 | style="color: lightgray" | 2,65 | 2 | {{delgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}" | | align="left" |PVV | 15.102 | 4,5% | align="right" |{{delgong}} 1,3% | style="color: lightgray" | 1,98 | style="color: lightgray" | 2,24 | 2 | {{delgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}}" | | align="left" | FVD | 12.366 | 3,6% | align="right" |{{delgong}} 9,8% | style="color: lightgray" | 1,62 | style="color: lightgray" | 1,83 | 1 | {{delgong}} 5 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}" | | align="left" | SP | 11.724 | 3,5% | align="right" |{{delgong}} 1,7% | style="color: lightgray" | 1,54 | style="color: lightgray" | 1,74 | 1 | {{delgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}" | | align="left" | PvdD | 11.402 | 3,4% | align="right" |{{opgong}} 0,1% | style="color: lightgray" | 1,49 | style="color: lightgray" | 1,69 | 1 | {{stagnaasje}} |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}" | | align="left" | D66 | 11.237 | 3,3% | align="right" |{{delgong}} 0,8% | style="color: lightgray" | 1,47 | style="color: lightgray" | 1,67 | 1 | {{delgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}" | | align="left" | JA21 | 9.096 | 2,7% | align="right" |{{opgong}} 2,7% | style="color: lightgray" | 1,19 | style="color: lightgray" | 1,35 | 1 | {{opgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}" | | align="left" | PBF | 6.891 | 2,0% | align="right" |{{opgong}} 0,2% | style="color: lightgray" | 0,90 | style="color: lightgray" | 1,02 | 1 | {{opgong}} 1 |- ! colspan="2" |Effektive stimmen !328.173 !96,8% !- ! style="color: lightgray" | 43 ! style="color: lightgray" | 48,64 !43 !0 |- id="mw-customcollapsible-BVNL" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BVNL|ljocht|NL}}" | | align="left" | BVNL | 6.033 | 1,8% | align="right" |{{opgong}} 1,8% | | | | |- id="mw-customcollapsible-50+" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|50+|ljocht|NL}}" | | align="left" | 50+ | 2.903 | 0,9% | align="right" |{{delgong}} 1,7% | | | | {{delgong}} 1 |- id="mw-customcollapsible-AWP" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|AWP|ljocht|NL}}" | | align="left" | AWP | 1.971 | 0,6% | align="right" |{{opgong}} 0,6% | | | | |- ! colspan="2" |Fergriemde stimmen !10.907 !3,2% ! colspan="5" rowspan="2" |<span class="mw-customtoggle-BVNL mw-customtoggle-50+ mw-customtoggle-AWP">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> |- ! colspan="2" |Jildige stimmen !339.080 !100% |} === Metoade === De 43 sitten yn de Provinsjale Steaten fan Fryslân waarden ferdield mei de [[D'Hondt-metoade]]. Dizze metoade hie in fiktive parlemintsgrutte fan 48,64 sitten nedich om de 43 hiele sitten te ferdielen. Troch dizze ferdielmetoade krige de BoerBurgerBeweging 14 sitten tawezen. Dat binne der twa mear as je mei in strikt [[evenredich oanpart|evenredige oanpart]] fan 12,38 sitten ferwachtsje soe. Dit gong ten koste fan Foarum foar Demokrasy (1,62 sitten) en de Sosjalistyske Partij (1,54 sitten) dy't beide ien sit krigen ynstee fan twa. {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Oare saken ! colspan="2" |Kiesgerjochtigden !519.118 !100% |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Net-stimmers|tsjuster|NL}}" | | align="left" |Net opkaam |178.464 |34,4% |- ! colspan="2" |Opkomst !340.654 !65,6% |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Oars|tsjuster|NL}}" | | align="left" |Ûnjildich |730 |0,14% |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Blanko|tsjuster|NL}}" | | align="left" |Blanko |844 |0,16% |- ! colspan="2" |Jildige stimmen !339.080 !65,3% |- | colspan="2" |'''Kiesdieler''' |7.885,58<ref>De kiesdieler wurdt bepaald troch it oantal jildige stimmen fan 399.080 te dielen troch it totale oantal fan 43 sitten.</ref> |1,5% |- | colspan="2" |'''Kiesdrompel''' |6.747,00<ref name=":10">De lêste en 43e sit neffens de D'Hondt-metoade komt út op de 14e sit fan de BBB. De kiesdrompel wurdt dus fêststeld op 94.458 / 14 = 6.747,00.</ref> |1,3% |- | colspan="2" |'''Foarkarsdrompel''' |1.971,40<ref name=":0">De foarkarsdrompel wurdt bepaald troch 25% fan de kiesdieler te nimmen.</ref> |0,38% |} == Utslach de gemeente == De útslach lit sjen dat de BBB yn alle gemeenten de grutste partij waard. Benammen yn de Stellingwerven wie de stipe grut, mei sa'n 41% fan de effektive stimmen. Ek yn De Fryske Marren, Noardeast-Fryslân, Opsterlân, Dantumadiel, Achtkarspelen en op de Waadeilannen kaam de partij boppe de 30%. Allinnich yn Ljouwert bleau BBB mei 18% dúdlik ûnder it provinsjaal gemiddelde. Yn de stêd Ljouwert wie it byld sawisa mear ferspraat. Dêr hellen PvdA en GrienLinks relatyf hege persintaazjes fan respektivelik 16 en 12 persint. Ek SP, D66 en PvdD diene it dêr relatyf goed yn ferliking mei oare gemeenten. Ek op de Waadeilannen helle de PvdA mei 18% in relatyf hege skoare. De FNP liet benammen yn Noardeast-Fryslân, Tytsjerksteradiel en Waadhoeke in sterke posysje sjen, mei oandielen fan boppe de 10%. It CDA behelle benammen yn de [[Fryske Wâlden|Wâlden]] rûn de 11%, ûnder mear yn Achtkarspelen, Dantumadiel en Noardeast-Fryslân. Opfallend wie fierder it relatyf hege oandiel fan de KristenUny yn Dantumadiel, Achtkarspelen en Smellingerlân, dêr’t de partij minstens 10% fan de stimmen krige. De PVV helle yn guon gemeenten, lykas Achtkarspelen, Dantumadiel en Harns, boppe de 6 persint. Op It Hearrenfean hellen benammen de liberale partijen VVD en D66 in heger oandiel as yn in soad oare gemeenten en de VVD skoarde ek op de Waadeilannen en yn Harns heech. Oer it generaal is der in ferskil te sjen tusken de mear ferstedske gemeenten en it plattelân. Yn Ljouwert, Smellingerlân ([[Drachten]]), It Hearrenfean en Harns bleau it stimpersintaazje fan BBB efter by dat yn in protte plattelânsgemeenten, wylst oare partijen dêr relatyf sterker foar it ljocht kamen. {| class="wikitable" width="100%" style="text-align:center; font-size:90%;" |+[[Ideaaloanpart]] de gemeente (op folchoarder fan lofts nei rjochts) ! colspan="2" | {| width="100%" | width="15" | |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}|[[Partij foar de Dieren|PvdD]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}|[[Sosjalistyske Partij (Nederlân)|SP]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}|[[GrienLinks|GL]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}|[[Partij fan de Arbeid|PvdA]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}|[[Demokraten 66|D66]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}|[[KristenUny|CU]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}|[[Fryske Nasjonale Partij|FNP]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}|[[Kristen Demokratysk Appèl|CDA]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}|[[Provinsjaal Belang Fryslân|PBF]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}|[[BoerBoargerBeweging|BBB]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}|[[Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy|VVD]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}|[[JA21]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}|[[Partij foar de Frijheid|PVV]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}|[[Foarum foar Demokrasy|FVD]]}} |} |- | style="width:195px; text-align:left;" |[[Ofbyld:Leeuwarden_vlag_2014.svg|border|20px]] [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:5.42%%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:4.71%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:12.06%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:15.91%;" |'''7''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:5.05%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:4.16%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:6.85%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:7.27%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.66%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:18.02%;" |'''8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:7.68%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:3.22%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.40%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.61%;" |'''2''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Smallingerland_flag.svg|border|20px]] [[Smellingerlân]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:3.01%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:4.65%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:6.70%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:11.07%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:3.64%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:10.07%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:5.94%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:9.89%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:3.18%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:22.67%;" |'''10''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:6.82%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.35%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:5.39%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:4.62%;" |'''2''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Tytsjerksteradiel_flag.svg|border|20px]] [[Tytsjerksteradiel]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:2.95%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.33%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:6.18%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:9.98%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:2.89%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:6.52%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:11.81%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:11.27%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.44%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:27.72%;" |'''12''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:5.71%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.67%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.36%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.15%;" |'''1''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Heerenveen_flag.svg|border|20px]] [[It Hearrenfean (gemeente)|It Hearrenfean]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:3.66%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:4.14%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:7.35%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:13.60%;" |'''6''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:4.66%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:4.05%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:7.45%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:7.10%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:2.79%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:25.52%;" |'''11''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:9.24%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.64%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.05%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.74%;" |'''2''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Waadhoeke_vlag.svg|border|20px]] [[De Waadhoeke|Waadhoeke]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:3.02%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.61%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:5.45%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:10.03%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:2.44%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:4.18%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:11.30%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:9.87%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:2.62%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:31.23%;" |'''13''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:6.14%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.59%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.04%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.49%;" |'''2''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Súdwest-Fryslân_Gemeentevlag.svg|border|20px]] [[Súdwest-Fryslân]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:3.15%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.34%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:5.70%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:10.61%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:3.69%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:3.87%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:9.44%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:10.51%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.98%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:29.84%;" |'''13''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:7.59%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.81%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:3.92%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.54%;" |'''2''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Harns.png|border|20px]] [[Harns (gemeente)|Harns]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:4.53%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:4.18%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:6.51%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:13.72%;" |'''6''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:3.26%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:3.72%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:3.92%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:9.48%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:2.76%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:24.61%;" |'''11''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:8.81%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:3.77%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:6.36%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:4.38%;" |'''2''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flag of Opsterland.svg|border|20px]] [[Opsterlân]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:2.92%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.06%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:6.36%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:9.84%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:3.75%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:7.02%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:10.41%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:6.75%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.90%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:32.56%;" |'''14''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:6.04%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:1.98%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:3.94%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.45%;" |'''1''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Dantumadiel.png|border|20px]] [[Dantumadiel]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:1.87%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:2.90%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:3.43%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:6.86%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:1.63%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:11.55%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:9.19%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:11.46%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.21%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:33.47%;" |'''14''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:3.33%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.51%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:6.33%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:4.27%;" |'''2''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Noardeast-Fryslân.svg|border|20px]] [[Noardeast-Fryslân]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:2.85%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:2.55%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:4.13%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:6.09%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:1.73%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:7.76%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:12.26%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:11.10%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.27%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:34.66%;" |'''15''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:4.52%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.65%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.68%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.76%;" |'''2''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Skylge.png|border|20px]][[Ofbyld:Flag_of_Ameland.svg|border|20px]][[Ofbyld:Flagge_fan_Flylân.PNG|border|20px]][[Ofbyld:Flagge_fan_Skiermûntseach.png|border|20px]] [[Waadeilannen]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:4.04%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:2.62%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:5.22%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:17.53%;" |'''8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:3.99%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:1.77%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:2.24%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:6.82%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:4.34%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:31.65%;" |'''14''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:11.28%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:3.29%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:3.09%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:2.14%;" |'''1''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flag of Achtkarspelen.svg|border|20px]] [[Achtkarspelen]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:1.56%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:2.16%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:3.29%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:6.89%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:1.42%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:10.21%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:10.13%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:11.28%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.42%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:31.91%;" |'''14''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:3.88%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.03%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:7.70%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:6.12%;" |'''3''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_De_Fryske_Marren.png|border|20px]] [[De Fryske Marren]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:2.52%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:2.39%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:4.95%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:8.31%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:2.92%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:3.62%;" |'''2'' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:10.16%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:9.57%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.77%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:35.21%;" |'''15''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:7.84%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:3.14%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.14%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.46%;" |'''1''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Ooststellingwerf_flag.svg|border|20px]] [[Eaststellingwerf]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:4.12%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.54%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:6.33%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:9.30%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:2.67%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:4.58;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:3.44%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:6.09%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:2.78%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:40.74%;" |'''18''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:6.14%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.18%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.55%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.54%;" |'''2''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Weststellingwerf_flag.svg|border|20px]] [[Weststellingwerf]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:3.67%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.46%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:5.82%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:8.77%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:2.80%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:2.70%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:2.24%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:7.11%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:2.48%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:40.60%;" |'''17''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:7.91%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:3.41%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:5.37%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.65%;" |'''2''' |} |- ! [[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] ! {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:3.47%;" |1 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.57%;" |2 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:6.76%;" |3 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:10.98%;" |5 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:3.42%;" |1 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:5.45%;" |2 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:8.32%;" |4 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:9.04%;" |4 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:2.10%;" |1 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:28.78%;" |12 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:6.96%;" |3 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.77%;" |1 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.60%;" |2 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.77%;" |2 |} |} == Formaasje == {{Sitferdieling | koptekst = Deputearre Steaten [[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|18x18px]] 2023 | byskrift = sitten | lân = NL | float = right | kolommen = ja |Lofts|CU|FNP|CDA|BBB|Rjochts | Lofts = 11 | FNP = 4 | CU = 2 | CDA = 4 | BBB = 14 | Rjochts = 8 }} De ferkenner wie [[Chris Stoffer]] fan de SGP dy't op 22 maart begûn.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1200320/alle-steatefraksjes-akkoart-mei-foardracht-chris-stoffer-as-ferkenner Omrop Fryslân - Alle Steatefraksjes akkoart mei foardracht Chris Stoffer as ferkenner]</ref> De partijleaze [[boargemaster]] fan [[Achtkarspelen|Achterkarspelen]] [[Oebele Brouwer]] waard dêrnei op 5 april foardroegen as formateur.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1201145/oebele-brouwer-formateur-foar-nije-provinsjale-koalysje Omrop Fryslân - Oebele Brouwer formateur foar nije provinsjale koälysje]</ref> De formaasje fan in nij kolleezje fan Deputearre Steaten ferrûn dêrnei net sûnder swierrichheden. Yn earste ynstânsje waard de [[Partij fan de Arbeid]] by de ûnderhannelings behelle, mar dy partij luts har op 20 juni werom út de beëage koälysje.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1211811/formaasje-nije-provinsjebestoer-rint-fest-pvda-stapt-ut-underhannelings Omrop Fryslân - Formaasje nije provinsjebestoer rint fêst; PvdA stapt út ûnderhannelings]</ref> De reden hjirfoar wiene de soargen oer foarnommen besunigings op natoer en kultuer.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1212079/pvda-gewest-fryslan-stipet-beslut-hamstra-om-ut-koalysje-te-stappen Omrop Fryslân - PvdA-gewest Fryslân stipet beslút Hamstra om út koälysje te stappen] </ref> Op 23 juni waard oanjûn dat de PvdA ferfongen waard troch de FNP.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1212033/fnp-ferfangt-pvda-by-koalysje-underhannelingen-vvd-bot-teloarsteld Omrop Fryslân - FNP ferfangt PvdA by koälysje-ûnderhannelingen, VVD bot teloarsteld]</ref> Op 13 july wiene de fiif beëage deputearren bekend.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1214199/fryslan-hat-it-jongste-kolleezje-fan-deputearre-steaten-fan-nederlan-dit-binne-se Fryslân hat it jongste kolleezje fan Deputearre Steaten fan Nederlân: dit binne se - Omrop Fryslân]</ref> Nei in formaasje fan rom fjouwer moannen waard der in nij [[Kolleezje fan Deputearre Steaten]] foarme besteande út de [[BoerBoargerBeweging|BoerBurgerBeweging]], it [[CDA]], de [[Fryske Nasjonale Partij]] en de [[KristenUny]]. Dizze sintrum-rjochtse koälysje hie meïnoar in mearderheid fan 24 fan de 43 sitten yn de Fryske Steaten. It koalysje-akkoart mei de titel 'Oparbeidzje foar Fryslân' waard op 19 july 2023 presintearre.<ref name=":2">[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1214539/romme-mearderheid-foar-de-fiif-deputearren-mar-ek-grutte-soargen-oer-provinsjale-finansjes Omrop Fryslân - Romme mearderheid foar de fiif deputearren, mar ek grutte soargen oer provinsjale finânsjes] </ref> == Keazen leden en deputearren == De kiesdrompel foar kandidaten waard mei 25% fan de kiesdieler fêststeld op 1.972 stimmen.<ref name=":0" /> Hjirtroch waarden 24 kandidaten mei foarkarsstimmen selektearre en 19 fia de listfolchoarder. Femke Wiersma fan de BBB stie as listtriuwer op in 28e plak, maar waard streekrjocht ferkeazen troch stipe fan 8.206 stimmers. Dochs naam se har sit net yn om't se inkeld kandidaat-deputearre wie.<ref name=":1">[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1200401/definitive-utslach-steateferkiezingen-bekend-dit-binne-de-43-steateleden Definitive útslach Steateferkiezingen bekend: dit binne de 43 Steateleden - Omrop Fryslân]</ref> Frederique Kosse behelle 2.426 foarkarsstimmen, mar kaam net yn ’e Steaten om't de [[Partij foar de Bisten]] net genôch stimmen helle hie foar in twadde sit. De earste 43 leden fan de Fryske Steaten waarden op [[29 maart]] [[2023]] ynstallearre.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1200722/fryske-steateleden-ynstallearre-harkje-nei-inoar-en-meitsje-ferbining Omrop Fryslân - Fryske Steateleden ynstallearre: "Harkje nei-inoar en meitsje ferbining"]</ref><ref name=":1" /> Op [[19 july]] [[2023]] waarden de fiif deputearren presintearre.<ref name=":2" /> {| class="wikitable sortable" width="100%" style="font-size:95%;" |+Oersjoch fan de keazen leden op it momint fan beëdigjen ! colspan="3" |Fraksje (#) !Namme !Wenplak !Gemeente !Stimmen !Seleksje !M/F |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|ljocht|NL}}" |'''BBB''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|ljocht|NL}}"|14+2 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|ljocht|NL}}"|BoerBoargerBeweging ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-BBB1 mw-customtoggle-BBB2 mw-customtoggle-BBB3 mw-customtoggle-BBB4 mw-customtoggle-BBB5 mw-customtoggle-BBB6 mw-customtoggle-BBB7 mw-customtoggle-BBB8 mw-customtoggle-BBB9 mw-customtoggle-BBB10 mw-customtoggle-BBB11 mw-customtoggle-BBB12 mw-customtoggle-BBB13 mw-customtoggle-BBB14 mw-customtoggle-BBB28 mw-customtoggle-BBBNij">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|ljocht|NL}}"|94.458 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|ljocht|NL}}"|Koälysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|ljocht|NL}}" | 8/8 |- id="mw-customcollapsible-BBB1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |1 |{{SortNamme|Abel|Kooistra}} |Wergea |Ljouwert |54.276 |Foarkarsstimmen |♂️ |- id="mw-customcollapsible-BBB2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |2 |{{SortNamme|Auke|Talsma}} |Dronryp |Waadhoeke |4.209 |Foarkarsstimmen |♂️ |- id="mw-customcollapsible-BBB3" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |3 |{{SortNamme|Dieuwke|Bakker}} |Menaam |Waadhoeke |6.499 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-BBB4" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |4 |{{SortNamme|Harm|Wiegersma}} |Rinsumageast |Dantumadiel |2.577 |Foarkarsstimmen |♂️ |- id="mw-customcollapsible-BBB5" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |5 |{{SortNamme|Robert|Lenes}} |Rottum |De Fryske Marren |1.041 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-BBB6" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |6 |{{SortNamme|Froukje de|Jong-Krap}} |Sint Anne |Waadhoeke |2.132 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-BBB7" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |7 |{{SortNamme|Freerk|Abma}} |De Gordyk |Opsterlân |2.067 |Foarkarsstimmen |♂️ |- id="mw-customcollapsible-BBB8" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |8 |{{SortNamme|Natalie|Nauta}} |Tersoal |Súdwest-Fryslân |1.006 |Listfolchoarder |♀️ |- id="mw-customcollapsible-BBB9" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |9 |{{SortNamme|Ursela|Lolkema}} |Ousternijegea |De Fryske Marren |782 |Listfolchoarder |♀️ |- id="mw-customcollapsible-BBB10" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |10 |{{SortNamme|Carin|Stam}} |Aldehaske |De Fryske Marren |749 |Listfolchoarder |♀️ |- id="mw-customcollapsible-BBB11" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |11 |{{SortNamme|Jan|Porsius}} |Haskerdiken |It Hearrenfean |399 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-BBB12" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |12 |{{SortNamme|Cor|Keuning}} |It Hearrenfean |It Hearrenfean |1.132 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-BBB13" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |13 |{{SortNamme|Debora|Helfferich-Zijlstra}} |Jelsum |Ljouwert |354 |Listfolchoarder |♀️ |- id="mw-customcollapsible-BBB14" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |14 |{{SortNamme|Oene|Marinus}} |Bakkefean |Opsterlân |1.236 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-BBB28" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |'''BBB''' | align="right" |'''28''' |'''{{SortNamme|Femke|Wiersma}}''' |'''Holwert''' |'''Noardeast-Fryslân''' |'''8.206''' |'''Deputearre''' |♀️ |- id="mw-customcollapsible-BBBNij" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |'''BBB''' | align="right" |'''Nij''' |'''{{SortNamme|Eke|Folkerts}}''' |'''Aldebiltsyl''' |'''Waadhoeke''' |'''0''' |'''Deputearre''' |♀️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|ljocht|NL}}" |'''PvdA''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|ljocht|NL}}" |5 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|ljocht|NL}}" |Partij fan de Arbeid ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-PvdA1 mw-customtoggle-PvdA2 mw-customtoggle-PvdA3 mw-customtoggle-PvdA4 mw-customtoggle-PvdA5">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|ljocht|NL}}" |36.023 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|ljocht|NL}}" |3/2 |- id="mw-customcollapsible-PvdA1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | |PvdA | align="right" |1 |{{SortNamme|Edou|Hamstra}} |Ljouwert |Ljouwert |21.347 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-PvdA2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | |PvdA | align="right" |2 |{{SortNamme|Christa|Oosterbaan}} |West-Skylge |Skylge |3.254 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-PvdA3" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | |PvdA | align="right" |3 |{{SortNamme|Klaas|Zwart}} |Snakkerbuorren |Ljouwert |774 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-PvdA4" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | |PvdA | align="right" |4 |{{SortNamme|Jaap|Stalenburg}} |It Hearrenfean |It Hearrenfean |767 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-PvdA5" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | |PvdA | align="right" |5 |{{SortNamme|Daan|Olivier}} |It Hearrenfean |It Hearrenfean |420 |Listfolchoarder |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|ljocht|NL}}" |'''CDA''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|ljocht|NL}}" |4+1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|ljocht|NL}}" |Kristendemokratysk Appèl ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-CDA1 mw-customtoggle-CDA2 mw-customtoggle-CDA3 mw-customtoggle-CDA4 mw-customtoggle-CDA5">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|ljocht|NL}}" |29.669 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|ljocht|NL}}" |Koälysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|ljocht|NL}}" |3/2 |- id="mw-customcollapsible-CDA1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | |'''CDA''' | align="right" |'''1''' |'''{{SortNamme|Friso|Douwstra}}''' |'''Ljouwert''' |'''Ljouwert''' |'''18.005''' |'''Deputearre''' |♂️ |- id="mw-customcollapsible-CDA2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | |CDA | align="right" |2 |{{SortNamme|Aebe|Aalberts}} |Damwâld |Dantumadiel |894 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-CDA3" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | |CDA | align="right" |3 |{{SortNamme|Karin van der|Velde-Ronda}} |Nyegea |Smellingerlân |2.914 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-CDA4" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | |CDA | align="right" |4 |{{SortNamme|Martin|Kruis}} |Snits |Súdwest-Fryslân |546 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-CDA5" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | |CDA | align="right" |5 |{{SortNamme|Attje|Meekma}} |Sibrandahûs |Dantumadiel |1.168 |Ferfanging<ref name=":7">[https://defryskemarren.nieuws.nl/nieuws/provinciale-staten-in-fryslan-weer-compleet Provinsjale Steaten yn Fryslân wer kompleet - De Fryske Marren Nijs]</ref> |♀️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|ljocht|NL}}" |'''FNP''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|ljocht|NL}}" |4+1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|ljocht|NL}}" |Fryske Nasjonale Partij ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-FNP1 mw-customtoggle-FNP2 mw-customtoggle-FNP3 mw-customtoggle-FNP4 mw-customtoggle-FNP5 mw-customtoggle-FNP6">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|ljocht|NL}}" |27.298 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|ljocht|NL}}" |Koälysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|ljocht|NL}}" |3/2 |- id="mw-customcollapsible-FNP1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | |'''FNP''' | align="right" |'''1''' |'''{{SortNamme|Sijbe|Knol}}''' |'''Sint Anne''' |'''Waadhoeke''' |'''11.623''' |'''Deputearre''' |♂️ |- id="mw-customcollapsible-FNP2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | |FNP | align="right" |2 |{{SortNamme|Dinie|Visser}} |Snits |Súdwest-Fryslân |4.767 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-FNP3" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | |FNP | align="right" |3 |<s>{{SortNamme|Fedde|Breeuwsma}}</s> |<s>Dokkum</s> |<s>Noardeast-Fryslân</s> |<s>649</s> |<s>Weromlutsen</s><ref name=":3" /> |<s>♂️</s> |- id="mw-customcollapsible-FNP4" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | |FNP | align="right" |4 |{{SortNamme|Sita|Land-Dotinga}} |Surhuzum |Achtkarspelen |1.050 |Listfolchoarder |♀️ |- id="mw-customcollapsible-FNP5" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | |FNP | align="right" |5 |{{SortNamme|Gerben van der|Mei}} |Tsjummearum |Waadhoeke |260 |Ferfanging<ref name=":3">[https://www.fnp.frl/blog/nijs/steatelid-fedde-breeuwsma-makket-plak-foar-gerben-van-der-mei/ Steatelid Fedde Breeuwsma makket plak foar Gerben van der Mei - FNP]</ref> |♂️ |- id="mw-customcollapsible-FNP6" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | |FNP | align="right" |6 |{{SortNamme|Tjitte|Hemstra}} |Wytgaard |Ljouwert |168 |Ferfanging<ref name=":5" /> |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|ljocht|NL}}" |'''VVD''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|ljocht|NL}}" |3 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|ljocht|NL}}" |Folkspartij fan Frijheid en Demokrasy ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-VVD1 mw-customtoggle-VVD2 mw-customtoggle-VVD3 mw-customtoggle-VVD4">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|ljocht|NL}}" |22.843 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|ljocht|NL}}" | 2/1 |- id="mw-customcollapsible-VVD1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}" | |VVD | align="right" |1 |<s>{{SortNamme|Avine|Fokkens-Kelder}}</s> |<s>Ljouwert</s> |<s>Ljouwert</s> |<s>15.882</s> |<s>Weromlutsen</s><ref name=":4">[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1213511/avine-fokkens-foardroegen-as-nije-boargemaster-fan-gemeente-hearrenfean Avine Fokkens foardroegen as nije boargemaster fan gemeente Hearrenfean - Omrop Fryslân]</ref> |<s>♀️</s> |- id="mw-customcollapsible-VVD2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}" | |VVD | align="right" |2 |{{SortNamme|Eric ter|Keurs}} |Drachten |Smellingerlân |1.319 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-VVD3" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}" | |VVD | align="right" |3 |{{SortNamme|Martijn|Brands}} |Ljouwert |Ljouwert |578 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-VVD4" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}" | |VVD | align="right" |4 |{{SortNamme|Gerda|Bos-Jonkman}} |De Falom |Dantumadiel |589 |Ferfanging<ref name=":5">[https://www.jouregio.nl/2023/07/22/gedeputeerden-benoemd-statenleden-beedigd/ Gedeputeerden benoemd, Statenleden beëdigd – Jouregio]</ref> |♀️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|ljocht|NL}}" |'''GL''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|ljocht|NL}}" |3 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|ljocht|NL}}" |GrienLinks ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-GL1 mw-customtoggle-GL2 mw-customtoggle-GL3">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|ljocht|NL}}" |22.181 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|ljocht|NL}}" | 1/2 |- id="mw-customcollapsible-GL1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}" | |GL | align="right" |1 |{{SortNamme|Charda|Kuipers}} |Ljouwert |Ljouwert |13.820 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-GL2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}" | |GL | align="right" |2 |{{SortNamme|Jochem|Knol}} |Beetstersweach |Opsterlân |794 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-GL3" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}" | |GL | align="right" |3 |{{SortNamme|Elsa van der|Hoek}} |Ljouwert |Ljouwert |1.726 |Listfolchoarder |♀️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|ljocht|NL}}" |'''CU''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|ljocht|NL}}" |2+1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|ljocht|NL}}" |KristenUny ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-CU1 mw-customtoggle-CU2 mw-customtoggle-CU3 mw-customtoggle-CU4 mw-customtoggle-CU5">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|ljocht|NL}}" |17.883 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|ljocht|NL}}" |Koälysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|ljocht|NL}}" align="right" | 2/1 |- id="mw-customcollapsible-CU1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | |'''CU''' | align="right" |'''1''' |'''{{SortNamme|Matthijs de|Vries}}''' |'''Ljouwert''' |'''Ljouwert''' |'''10.615''' |'''Deputearre''' |♂️ |- id="mw-customcollapsible-CU2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | |CU | align="right" |2 |<s>{{SortNamme|Margreet|Jonker}}</s> |<s>Westergeast</s> |<s>Noardeast-Fryslân</s> |<s>2.024</s> |<s>Weromlutsen</s><ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1216008/partijbestjoer-christenunie-skorst-steatelid-margreet-jonker-fanwege-klacht Partijbestjoer ChristenUnie skorst Steatelid Margreet Jonker fanwege klacht - Omrop Fryslân]</ref> |<s>♀️</s> |- id="mw-customcollapsible-CU3" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | |CU | align="right" |3 |<s>{{SortNamme|Jantsje van der|Veen-Zeilstra}}</s> |<s>Eastermar</s> |<s>Tytsjerksteradiel</s> |<s>949</s> |<s>Weromlutsen</s><ref name=":6">[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1225107/folsleine-steatefraksje-christenunie-fryslan-wurdt-tydlik-ferfongen Folsleine steatefraksje ChristenUnie Fryslân wurdt tydlik ferfongen - Omrop Fryslân]</ref> |<s>♀️</s> |- id="mw-customcollapsible-CU4" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | |CU | align="right" |4 |{{SortNamme|Petra|Ellens}} |Aldlemmer |Weststellingwerf |235 |Ferfanging<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1216109/kommisjelid-ellens-ferfangt-skorste-margreet-jonker-yn-steatefraksje-christenunie Kommisjelid Ellens ferfangt skorste Margreet Jonker yn Steatefraksje ChristenUnie - Omrop Fryslân]</ref> |♀️ |- id="mw-customcollapsible-CU5" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | |CU | align="right" |5 |{{SortNamme|Douwe van|Oosten}} |Bûtenpost |Achtkarspelen |156 |Ferfanging<ref name=":6" /> |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|ljocht|NL}}" |'''PVV''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|ljocht|NL}}" |2 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|ljocht|NL}}" |Partij foar de Frijheid ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-PVV1 mw-customtoggle-PVV2">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|ljocht|NL}}" |15.102 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|ljocht|NL}}" | 2/0 |- id="mw-customcollapsible-PVV1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}" | |PVV | align="right" |1 |{{SortNamme|Max|Aardema}} |Drachten |Smellingerlân |11.960 |Foarkarsstimmen |♂️ |- id="mw-customcollapsible-PVV2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}" | |PVV | align="right" |2 |{{SortNamme|Harrie|Graansma}} |Boelensloane |Achtkarspelen |643 |Listfolchoarder |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FVD|ljocht|NL}}" |'''FVD''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FVD|ljocht|NL}}" |1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FVD|ljocht|NL}}" |Foarum foar Demokrasy ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FVD|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-FVD1">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FVD|ljocht|NL}}" |12.366 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FVD|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FVD|ljocht|NL}}" | 1/0 |- id="mw-customcollapsible-FVD1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}}" | |FVD | align="right" |1 |{{SortNamme|Albert van|Dijk}} |Stroobos |Achtkarspelen |6.980 |Foarkarsstimmen |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|ljocht|NL}}" |'''SP''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|ljocht|NL}}" |1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|ljocht|NL}}" |Sosjalistyske Partij ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-SP1">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|ljocht|NL}}" |11.724 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|ljocht|NL}}" | 0/1 |- id="mw-customcollapsible-SP1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}" | |SP | align="right" |1 |{{SortNamme|Hanneke|Goede}} |Snits |Súdwest-Fryslân |8.081 |Foarkarsstimmen |♀️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|ljocht|NL}}" |'''PvdD''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|ljocht|NL}}" |1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|ljocht|NL}}" |Partij foar de Bisten ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-PvdD1">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|ljocht|NL}}" |11.402 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|ljocht|NL}}" | 1/0 |- id="mw-customcollapsible-PvdD1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}" | |PvdD | align="right" |1 |{{SortNamme|Menno|Brouwer}} |Burgum |Tytsjerksteradiel |5.147 |Foarkarsstimmen |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|ljocht|NL}}" |'''D66''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|ljocht|NL}}" |1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|ljocht|NL}}" |Demokraten 66 ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-D661">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|ljocht|NL}}" |11.237 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|ljocht|NL}}" | 1/0 |- id="mw-customcollapsible-D661" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}" | |D66 | align="right" |1 |{{SortNamme|Danny van der|Weijde-Hoogstad}} |Lippenhuzen |Opsterlân |5.555 |Foarkarsstimmen |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|ljocht|NL}}" |'''JA21''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|ljocht|NL}}" |1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|ljocht|NL}}" |It Júste Antwurd 21 ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-JA211">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|ljocht|NL}}" |9.096 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|ljocht|NL}}" | 1/0 |- id="mw-customcollapsible-JA211" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}" | |JA21 | align="right" |1 |{{SortNamme|Maarten|Goudzwaard}} |Ljouwert |Ljouwert |6.182 |Foarkarsstimmen |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|ljocht|NL}}" |'''PBF''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|ljocht|NL}}" |1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|ljocht|NL}}" |Provinsjaal Belang Fryslân ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-PBF1">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|ljocht|NL}}" |6.891 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|ljocht|NL}}" | 0/1 |- id="mw-customcollapsible-PBF1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}" | |PBF | align="right" |1 |{{SortNamme|Sandra de|Jong-Snip}} |Drachten |Smellingerlân |4.123 |Foarkarsstimmen |♀️ |- ! colspan="3" |[[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] !Man-frouferhâlding ! colspan="4" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#56A3F4; width:{{#expr:100*28/48}}%;" |♂️ 28 (58%) | style="background:#F765BF; width:{{#expr:100*20/48}}%;" |♀️ 20 (42%) |} !48 |} === Ferfangers === FNP'er Fedde Breeuwsma luts him op 17 april werom om plak te meitsjen foar Gerben van der Mei.<ref name=":3" /> Op 29 juny waard [[Avine Fokkens|Avine Fokkens-Kelder]] fan de VVD foardroegen as boargemaster fan It Hearrenfean.<ref name=":4" /> Sy waard op 22 july ferfongen troch Gerda Bos-Jonkman. Jantsje van der Veen-Zeilstra luts har fanwege sûnens werom en waard ferfongen troch Douwe van Oosten.<ref name=":6" /> Deputearre Sijbe Knol waard ferfongen troch Tjitte Hemstra en deputearre Matthijs de Vries troch Jantsje van der Veen-Zeilstra.<ref name=":5" /> Deputearre Friso Douwstra waard ferfongen troch Attje Meekma.<ref name=":7" /> De lêste ferfangers fan de deputearren binne op [[27 septimber]] [[2023]] beëdige.<ref name=":7" /> It oantal ferkeazen froulju kaam op dat momint op 20 (42%) en it oantal manlju op 28 (58%). == Regionale ferdieling == Op basis fan komôf fan de steateleden en deputearren binne de gemeenten Dantumadiel, Achtkarspelen, Opsterlân, Waadhoeke (ynklusyf Harns) en Ljouwert relatyf sterk fertsjintwurdige yn de Provinsjale Staten. Ut dizze gebieten komme, yn ferhâlding ta it ynwennertal, mear leden fan it provinsjaal bestjoer as evenredich sjoen ferwachte wurde mei. De Waadeilannen, It Hearrenfean en Smellingerlân komme sawat oerien mei in evenredige fertsjintwurdiging. De Fryske Marren, Súdwest-Fryslân, Tytsjerksteradiel, Noardeast-Fryslân, en de Stellingwerven binne relatyf minder fertsjintwurdige. Ut dizze gemeenten komme, yn ferhâlding ta it ynwennertal, minder leden fan it provinsjaal bestjoer as evenredich sjoen ferwachte wurde mei. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+Ferdieling fan sitten en deputearren de regio<ref>[https://data.overheid.nl/dataset/be8b7869-4a12-4446-abab-5cd0a436dc4f Overheid.nl - Dataset Verkiezingsuitslagen Provinciale Staten 2023]</ref> !Gemeente(n) !Stimmen ![[Evenredich oanpart|E.O.]] !Sitten !Deputearren !Totaal !+/- !% E.O. |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Dantumadiel.png|border|20px]] [[Dantumadiel]] |10.309 |1,46 |4 | |4 | {{Opgong}} 3 |274% |- | align="left" |[[Ofbyld:Flag of Achtkarspelen.svg|border|20px]] [[Achtkarspelen]] |14.629 |2,07 |4 | |4 | {{Opgong}} 2 |193% |- | align="left" |[[Ofbyld:Flag of Opsterland.svg|border|20px]] [[Opsterlân]] |16.554 |2,34 |4 | |4 | {{Opgong}} 2 |171% |- | align="left" |[[Ofbyld:Waadhoeke_vlag.svg|border|20px]] [[De Waadhoeke|Waadhoeke]] + [[Ofbyld:Flagge_fan_Harns.png|border|20px]] [[Harns (gemeente)|Harns]] |32.109 |4,55 |4 |2 |6 | {{Opgong}} 1 |132% |- | align="left" |[[Ofbyld:Leeuwarden_vlag_2014.svg|border|20px]] [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]] |59.326 |8,40 |9 |2 |11 | {{Opgong}} 3 |131% |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Skylge.png|border|20px]][[Ofbyld:Flag_of_Ameland.svg|border|20px]][[Ofbyld:Flagge_fan_Flylân.PNG|border|20px]][[Ofbyld:Flagge_fan_Skiermûntseach.png|border|20px]] [[Waadeilannen]] |6.117 |0,87 |1 | |1 |{{Stagnaasje}} |115% |- | align="left" |[[Ofbyld:Heerenveen_flag.svg|border|20px]] [[It Hearrenfean (gemeente)|It Hearrenfean]] |26.210 |3,71 |4 | |4 |{{Stagnaasje}} |108% |- | align="left" |[[Ofbyld:Smallingerland_flag.svg|border|20px]] [[Smellingerlân]] |27.625 |3,91 |4 | |4 |{{Stagnaasje}} |102% |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_De_Fryske_Marren.png|border|20px]] [[De Fryske Marren]] |28.658 |4,06 |3 | |3 | {{Delgong}} 1 |74% |- | align="left" |[[Ofbyld:Súdwest-Fryslân_Gemeentevlag.svg|border|20px]] [[Súdwest-Fryslân]] |47.241 |6,69 |4 | |4 | {{Delgong}} 3 |60% |- | align="left" |[[Ofbyld:Tytsjerksteradiel_flag.svg|border|20px]] [[Tytsjerksteradiel]] |17.829 |2,52 |1 | |1 | {{Delgong}} 2 |40% |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Noardeast-Fryslân.svg|border|20px]] [[Noardeast-Fryslân]] |24.259 |3,43 | |1 |1 | {{Delgong}} 2 |29% |- | align="left" |[[Ofbyld:Weststellingwerf_flag.svg|border|20px]][[Ofbyld:Ooststellingwerf_flag.svg|border|20px]] [[Stellingwerven]] |28.214 |3,99 |1 | |1 | {{Delgong}} 3 |25% |- ![[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] !339.080 !48 !43 !5 !48 !0 !100% |} == Boarnen == <references /> == Navigaasje == {{Navigaasje Fryske Ferkiezings}} [[Kategory:Barren yn 2023]] [[Kategory:Ferkiezings yn Fryslân]] [[Kategory:Steaten fan Fryslân]] ee934abnu67ka8q8j3836avj3jl6qho 1230246 1230244 2026-05-18T19:33:15Z Klaasgroen 50943 /* Utslach de gemeente */ missend teken 1230246 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks Ferkiezing | foarige ferkiezings = [[Fryske Steateferkiezings 2019|2019]] | folgjende ferkiezings = [[Fryske Steateferkiezings 2027|2027]] | lân = Frisian_flag.svg | lânlink = Fryslân | datum = 15 maart 2023 | parlemint = [[Provinsjale Steaten fan Fryslân|Frysk Parlemint]] | tal sitten = 43 | mearderheid = 22 | oantsjutting = Bewâldslju | oantal = 5 deputearren | opkomst = 65,6% {{opgong}} 6,5% | formaasjewinner = [[BoerBoargerBeweging|BBB]] | nij kabinet = [[Kolleezje-Brok II|Brok II]] | earder kabinet = [[Kolleezje-Brok I|Brok I]] | begjin regearperioade = 19 july 2023 | kaart-ferkiezingsútslaggen = Statenverkiezingen_Nederland_2023.svg | tekst by kaart = Grutste partij de provinsje }} {{Balkendiagram | width = 275px | float = right | title = Sitferdieling [[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|18x18px]] 2023 | widthl = 60px | left = Partij | barwidth = 155px | middle = Sitten | widthr = 60px | right = Ferskil | caption = Risseltaten fan lofts nei rjochts, ferlike mei [[Fryske Steateferkiezings 2019|2019]]| | bars = {{Balken Sitferdieling|[[PvdD]]|#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}|1|1|14}} {{Balken Sitferdieling|[[SP]]|#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}|1|2|14}} {{Balken Sitferdieling|[[GL]]|#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}|3|3|14}} {{Balken Sitferdieling|[[PvdA]]|#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}|5|6|14}} {{Balken Sitferdieling|[[D66]]|#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}|1|2|14}} {{Balken Sitferdieling|[[CU]]|#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}|2|3|14}} {{Balken Sitferdieling|[[FNP]]|#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}|4|4|14}} {{Balken Sitferdieling|[[CDA]]|#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}|4|8|14}} {{Balken Sitferdieling|[[PBF]]|#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}|1|0|14}} {{Balken Sitferdieling|[[BBB]]|#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}|14|0|14}} {{Balken Sitferdieling|[[VVD]]|#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}|3|4|14}} {{Balken Sitferdieling|[[JA21]]|#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}|1|0|14}} {{Balken Sitferdieling|[[PVV]]|#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}|2|3|14}} {{Balken Sitferdieling|[[FvD]]|#{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}}|1|6|14}} }} De '''Fryske Steateferkiezings 2023''' binne de [[Ferkiezing|ferkiezings]] foar it [[Provinsjale Steaten fan Fryslân|Frysk Parlemint]] dy't op woansdei [[15 maart]] [[2023]] holden waarden. Mei dizze ferkiezings waarden de leden keazen fan de [[Provinsjale Steaten]], de [[folksfertsjintwurdiging]] fan [[Fryslân]] en it heechste bestjoerlik orgaan binnen de [[provinsje]].<ref name=":8">[https://www.fryslan.frl/fy/provinsjale-steaten Fryslân.frl - Provinsjale Steaten]</ref> ==Dielnimmende partijen== {| class="wikitable" style="text-align:left;" ! colspan="2" |List ! Partij ! Listlûker |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 1 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:CDA_logo.svg|40px]] | [[Kristen Demokratysk Appèl]] | [[Friso Douwstra]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 2 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:Forum_voor_Democratie_logo.svg|40px]] | [[Foarum foar Demokrasy]] | [[Albert van Dijk]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 3 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:PvdA_logo_(2018–present).svg|40px]] | [[Partij fan de Arbeid]] | [[Edou Hamstra]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 4 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:VVD_logo_(2009–2020).svg|40px]] | [[Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy]] | [[Avine Fokkens-Kelder]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 5 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:FNP_logo.png|40px]] | [[Fryske Nasjonale Partij]] | [[Sijbe Knol]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 6 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:GroenLinks_logo_(1994–present).svg|40px]] | [[GrienLinks]] | [[Charda Kuipers]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 7 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:ChristenUnie_logo.svg|40px]] | [[KristenUny]] | [[Matthijs de Vries]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 8 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:Party_for_Freedom_logo.svg|40px]] | [[Partij foar de Frijheid]] | [[Max Aardema]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 9 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:Socialistische_Partij_(nl_2006)_Logo.svg|40px]] | [[Sosjalistyske Partij (Nederlân)|Sosjalistyske Partij]] | [[Hanneke Goede]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 10 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:D66_logo_(2019–present).svg|40px]] | [[Demokraten 66]] | [[Danny van der Weijde-Hoogstad]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 11 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:Party_for_the_Animals_logo.svg|40px]] | [[Partij foar de Bisten]] | [[Menno Brouwer]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 13 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:JA21_logo.svg|40px]] | [[JA21|It Júste Antwurd 21]] | [[Maarten Goudzwaard]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 15 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:Provinciaal_Belang_Fryslân_logo.png|40px]] | [[Provinsjaal Belang Fryslân]] | [[Sandra de Jong-Snip]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 17 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:BoerBurgerBeweging_logo.svg|40px]] | [[BoerBoargerBeweging]] | [[Abel Kooistra]] |- ! colspan="4" |<span class="mw-customtoggle-12 mw-customtoggle-14 mw-customtoggle-16">Partijen sûnder úteinlike fertsjintwurdiging [<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> |- id="mw-customcollapsible-12" class="mw-collapsible mw-collapsed";" ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|50+|ljocht|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 12 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:50PLUS_(nl)_Logo.svg|40px]] | [[50PLUS]] | [[Herman Nota]] |- id="mw-customcollapsible-14" class="mw-collapsible mw-collapsed";" ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|BVNL|ljocht|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 14 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:BVNL_logo_(2023–present).svg|40px]] | [[Belang fan Nederlân]] | [[Johan Talsma]] |- id="mw-customcollapsible-16" class="mw-collapsible mw-collapsed";" ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|AWP|ljocht|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 16 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:AWP_logo_2022.png|40px]] | [[Algemiene Wetterskipspartij]] | [[Frans de Graaf]] |} == Oanrin == De oanrin nei dizze ferkiezings waard sterk kleure troch it [[Stikstofkrisis yn Nederlân|stikstofdossier]]. De plannen fan it kabinet om de útstjit drastysk te ferminderjen rekke de agraryske mienskip djip, en yn in provinsje dêr’t boeren in grutte rol spylje, waard dat fuortendaliks field. De [[Boereprotesten yn Nederlân (2019-no)|boereprotesten]] fan de jierren dêrfoar hiene in duorsum spoar lutsen, mei in groeiend gefoel ûnder in part fan de befolking dat de polityk te fier fan it plattelân ôf stie. Dat gefoel waard in wichtige motor yn de politike ferskowingen dy’t yn de oanrin nei de ferkiezings sichtber waarden.<ref name=":9">[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1197285/friezen-yn-mearderheid-tsjin-lanlike-stikstofbelied Friezen yn mearderheid tsjin lanlike stikstofbelied - Omrop Fryslân]</ref> [[Foarum foar Demokrasy]], dat yn 2019 noch in grutte lanlike oerwinning helle hie, rekke yn en nei de [[Koroanafiruspandemy|koronajierren]] yntern fersnipele. Skandalen, ôfskiedingen en ideologyske ferskowingen soargen foar in delgong yn stipe, ek yn Fryslân. It útienfallen fan de partij makke romte foar nije bewegingen om dy kiezers op te fangen, en in grut part fan dy romte waard ynnommen troch de [[BoerBoargerBeweging]]. De BBB koe him profilearje as de stim fan boeren en plattelânsbewenners dy’t har net heard fielden troch de tradisjonele partijen. De partij groeide yn de peilingen moanne nei moanne, en waard yn Fryslân al gau sjoen as de nije rjochtse belofte dy’t de ûnfrede oer it stikstofbelied en it wantrouwen yn de oerheid in politike foarm joech. Tagelyk bleaunen oare tema's op de aginda stean, lykas de takomst fan it Fryske [[lânskip]], de fraach hoe't sinne- en wynenerzjy in plak krije moasten, de posysje fan it [[Frysk]] yn [[Underwiis|ûnderwiis]] en oerheid, wentebou, kultuerjilden en de ekonomyske útdagings fan in fergriizgjende provinsje. Mar yn de praktyk waarden dy ûnderwerpen faak oerskaad troch de gruttere lanlike diskusjes dy't de ferkiezings dominearren. De kampanje waard dêrom in mjuks fan regionale belangen en lanlike ûnfrede, mei BBB as opkommende krêft.<ref name=":9" /> Op lofts wie der diskusje oer mooglike gearwurking tusken [[GrienLinks]] en [[Partij fan de Arbeid]]. Lanlik waard praat oer fierdere ôfstimming tusken beide partijen, mei it each op de fersnipeling. Yn Fryslân wie der in soad twifel oer sa’n gearwurking: binnen beide partijen waarden sawol strategyske foardielen as neidielen beneamd. Uteinlik keazen de partijen foar aparte listen, mar de diskusje oer gearwurking gong ek nei de ferkiezings ta troch.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1195026/lutz-jacobi-tsjin-fuzje-pvda-en-grienlinks-it-is-top-down-dat-steurt-my-freeslik Lutz Jacobi tsjin fúzje PvdA en GrienLinks: "It is top-down, dat steurt my freeslik" - Omrop Fryslân]</ref> ==Utslach== {{Sitferdieling | koptekst = Sitferdieling [[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|18x18px]] 2023 | byskrift = sitten | lân = NL | float = right | kolommen = ja |PvdD|SP|GL|PvdA|D66|CU|FNP|CDA|PBF|BBB|VVD|JA21|PVV|FVD | PvdD = 1 | SP = 1 | GL = 3 | PvdA = 5 | D66 = 1 | CU = 2 | FNP = 4 | CDA = 4 | PBF = 1 | BBB = 14 | VVD = 3 | JA21 = 1 | PVV = 2 | FVD = 1 }} Op 23 maart 2023 waard yn in iepenbiere sitting fan it sintraal stimburo yn Ljouwert de definitive útslach fêststeld.<ref>[https://www.kiesraad.nl/verkiezingen/adviezen-en-publicaties/proces-verbalen/2023/3/27/proces-verbaal-uitslag-verkiezing-provinciale-staten-fryslan-2023 Proces-verbaal uitslag verkiezing Provinciale Staten Fryslân 2023]</ref> De [[BoerBoargerBeweging|BBB]] waard mei 94.458 stimmen (goed foar 27,86 prosint fan de jildige stimmen) de grutste partij. Dêrmei kaam de partij út it neat yn de Steaten mei 14 sitten. De [[PvdA]] einige as twadde mei 36.023 stimmen en fiif sitten. It [[Kristen Demokratysk Appèl|CDA]] en de [[Fryske Nasjonale Partij|FNP]] folgen mei respektivelik mei elk fjouwer sitten. De [[Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy|VVD]] en [[GL]] behellen elk trije sitten. [[KristenUny|CU]] en [[Partij foar de Frijheid|PVV]] krigen beide twa sitten. [[Foarum foar Demokrasy|FVD]], [[Sosjalistyske Partij (Nederlân)|SP]], [[Partij foar de Dieren|PvdD]], [[D66]], [[JA21]] en [[Provinsjaal Belang Fryslân|PBF]] hellen elk ien sit. [[BVNL]], [[50PLUS|50+]] en [[Algemiene Wetterskipspartij|AWP]] bleaunen ûnder de [[kiesdrompel]] en behellen gjin sit. Yn ferliking mei de foarige ferkiezings liet benammen BBB in sterke groei sjen, wylst FVD dúdlikerwize fiif sitten ferlear. Ek it CDA helle fjouwer minder sitten as by de foarige ferkiezings. {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Ferkiezingsútslach Fryske Steateferkiezings 2023 |- ! colspan="2" | Partij ! Stimmen ! % !+/- ! style="color: lightgray" | [[Evenredich oanpart|E.O.]] ! style="color: lightgray" | [[D'hondt-metoade|D.H.]] ! Sitten ! +/- |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | | align="left" | BBB | 94.458 | 27,9% | align="right" |{{opgong}} 27,9% | style="color: lightgray" | 12,38 | style="color: lightgray" | 14,00<ref name=":10" /> | 14 | {{opgong}} 14 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | | align="left" |PvdA | 36.023 | 10,6% | align="right" |{{delgong}} 2,8% | style="color: lightgray" | 4,72 | style="color: lightgray" | 5,34 | 5 | {{delgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | | align="left" |CDA | 29.669 | 8,7% | align="right" |{{delgong}} 7,9% | style="color: lightgray" | 3,89 | style="color: lightgray" | 4,40 | 4 | {{delgong}} 4 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | | align="left" |FNP | 27.298 | 8,1% | align="right" |{{opgong}} 0,1% | style="color: lightgray" | 3,58 | style="color: lightgray" | 4,05 | 4 | {{stagnaasje}} |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}" | | align="left" | VVD | 22.843 | 6,7% | align="right" |{{delgong}} 2,7% | style="color: lightgray" | 2,99 | style="color: lightgray" | 3,39 | 3 | {{delgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}" | | align="left" |GL | 22.181 | 6,5% | align="right" |{{delgong}} 1,1% | style="color: lightgray" | 2,91 | style="color: lightgray" | 3,29 | 3 | {{stagnaasje}} |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | | align="left" |CU | 17.883 | 5,3% | align="right" |{{delgong}} 1,3% | style="color: lightgray" | 2,34 | style="color: lightgray" | 2,65 | 2 | {{delgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}" | | align="left" |PVV | 15.102 | 4,5% | align="right" |{{delgong}} 1,3% | style="color: lightgray" | 1,98 | style="color: lightgray" | 2,24 | 2 | {{delgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}}" | | align="left" | FVD | 12.366 | 3,6% | align="right" |{{delgong}} 9,8% | style="color: lightgray" | 1,62 | style="color: lightgray" | 1,83 | 1 | {{delgong}} 5 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}" | | align="left" | SP | 11.724 | 3,5% | align="right" |{{delgong}} 1,7% | style="color: lightgray" | 1,54 | style="color: lightgray" | 1,74 | 1 | {{delgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}" | | align="left" | PvdD | 11.402 | 3,4% | align="right" |{{opgong}} 0,1% | style="color: lightgray" | 1,49 | style="color: lightgray" | 1,69 | 1 | {{stagnaasje}} |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}" | | align="left" | D66 | 11.237 | 3,3% | align="right" |{{delgong}} 0,8% | style="color: lightgray" | 1,47 | style="color: lightgray" | 1,67 | 1 | {{delgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}" | | align="left" | JA21 | 9.096 | 2,7% | align="right" |{{opgong}} 2,7% | style="color: lightgray" | 1,19 | style="color: lightgray" | 1,35 | 1 | {{opgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}" | | align="left" | PBF | 6.891 | 2,0% | align="right" |{{opgong}} 0,2% | style="color: lightgray" | 0,90 | style="color: lightgray" | 1,02 | 1 | {{opgong}} 1 |- ! colspan="2" |Effektive stimmen !328.173 !96,8% !- ! style="color: lightgray" | 43 ! style="color: lightgray" | 48,64 !43 !0 |- id="mw-customcollapsible-BVNL" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BVNL|ljocht|NL}}" | | align="left" | BVNL | 6.033 | 1,8% | align="right" |{{opgong}} 1,8% | | | | |- id="mw-customcollapsible-50+" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|50+|ljocht|NL}}" | | align="left" | 50+ | 2.903 | 0,9% | align="right" |{{delgong}} 1,7% | | | | {{delgong}} 1 |- id="mw-customcollapsible-AWP" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|AWP|ljocht|NL}}" | | align="left" | AWP | 1.971 | 0,6% | align="right" |{{opgong}} 0,6% | | | | |- ! colspan="2" |Fergriemde stimmen !10.907 !3,2% ! colspan="5" rowspan="2" |<span class="mw-customtoggle-BVNL mw-customtoggle-50+ mw-customtoggle-AWP">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> |- ! colspan="2" |Jildige stimmen !339.080 !100% |} === Metoade === De 43 sitten yn de Provinsjale Steaten fan Fryslân waarden ferdield mei de [[D'Hondt-metoade]]. Dizze metoade hie in fiktive parlemintsgrutte fan 48,64 sitten nedich om de 43 hiele sitten te ferdielen. Troch dizze ferdielmetoade krige de BoerBurgerBeweging 14 sitten tawezen. Dat binne der twa mear as je mei in strikt [[evenredich oanpart|evenredige oanpart]] fan 12,38 sitten ferwachtsje soe. Dit gong ten koste fan Foarum foar Demokrasy (1,62 sitten) en de Sosjalistyske Partij (1,54 sitten) dy't beide ien sit krigen ynstee fan twa. {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Oare saken ! colspan="2" |Kiesgerjochtigden !519.118 !100% |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Net-stimmers|tsjuster|NL}}" | | align="left" |Net opkaam |178.464 |34,4% |- ! colspan="2" |Opkomst !340.654 !65,6% |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Oars|tsjuster|NL}}" | | align="left" |Ûnjildich |730 |0,14% |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Blanko|tsjuster|NL}}" | | align="left" |Blanko |844 |0,16% |- ! colspan="2" |Jildige stimmen !339.080 !65,3% |- | colspan="2" |'''Kiesdieler''' |7.885,58<ref>De kiesdieler wurdt bepaald troch it oantal jildige stimmen fan 399.080 te dielen troch it totale oantal fan 43 sitten.</ref> |1,5% |- | colspan="2" |'''Kiesdrompel''' |6.747,00<ref name=":10">De lêste en 43e sit neffens de D'Hondt-metoade komt út op de 14e sit fan de BBB. De kiesdrompel wurdt dus fêststeld op 94.458 / 14 = 6.747,00.</ref> |1,3% |- | colspan="2" |'''Foarkarsdrompel''' |1.971,40<ref name=":0">De foarkarsdrompel wurdt bepaald troch 25% fan de kiesdieler te nimmen.</ref> |0,38% |} == Utslach de gemeente == De útslach lit sjen dat de BBB yn alle gemeenten de grutste partij waard. Benammen yn de Stellingwerven wie de stipe grut, mei sa'n 41% fan de effektive stimmen. Ek yn De Fryske Marren, Noardeast-Fryslân, Opsterlân, Dantumadiel, Achtkarspelen en op de Waadeilannen kaam de partij boppe de 30%. Allinnich yn Ljouwert bleau BBB mei 18% dúdlik ûnder it provinsjaal gemiddelde. Yn de stêd Ljouwert wie it byld sawisa mear ferspraat. Dêr hellen PvdA en GrienLinks relatyf hege persintaazjes fan respektivelik 16 en 12 persint. Ek SP, D66 en PvdD diene it dêr relatyf goed yn ferliking mei oare gemeenten. Ek op de Waadeilannen helle de PvdA mei 18% in relatyf hege skoare. De FNP liet benammen yn Noardeast-Fryslân, Tytsjerksteradiel en Waadhoeke in sterke posysje sjen, mei oandielen fan boppe de 10%. It CDA behelle benammen yn de [[Fryske Wâlden|Wâlden]] rûn de 11%, ûnder mear yn Achtkarspelen, Dantumadiel en Noardeast-Fryslân. Opfallend wie fierder it relatyf hege oandiel fan de KristenUny yn Dantumadiel, Achtkarspelen en Smellingerlân, dêr’t de partij minstens 10% fan de stimmen krige. De PVV helle yn guon gemeenten, lykas Achtkarspelen, Dantumadiel en Harns, boppe de 6 persint. Op It Hearrenfean hellen benammen de liberale partijen VVD en D66 in heger oandiel as yn in soad oare gemeenten en de VVD skoarde ek op de Waadeilannen en yn Harns heech. Oer it generaal is der in ferskil te sjen tusken de mear ferstedske gemeenten en it plattelân. Yn Ljouwert, Smellingerlân ([[Drachten]]), It Hearrenfean en Harns bleau it stimpersintaazje fan BBB efter by dat yn in protte plattelânsgemeenten, wylst oare partijen dêr relatyf sterker foar it ljocht kamen. {| class="wikitable" width="100%" style="text-align:center; font-size:90%;" |+[[Ideaaloanpart]] de gemeente (op folchoarder fan lofts nei rjochts) ! colspan="2" | {| width="100%" | width="15" | |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}|[[Partij foar de Dieren|PvdD]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}|[[Sosjalistyske Partij (Nederlân)|SP]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}|[[GrienLinks|GL]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}|[[Partij fan de Arbeid|PvdA]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}|[[Demokraten 66|D66]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}|[[KristenUny|CU]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}|[[Fryske Nasjonale Partij|FNP]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}|[[Kristen Demokratysk Appèl|CDA]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}|[[Provinsjaal Belang Fryslân|PBF]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}|[[BoerBoargerBeweging|BBB]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}|[[Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy|VVD]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}|[[JA21]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}|[[Partij foar de Frijheid|PVV]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}|[[Foarum foar Demokrasy|FVD]]}} |} |- | style="width:195px; text-align:left;" |[[Ofbyld:Leeuwarden_vlag_2014.svg|border|20px]] [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:5.42%%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:4.71%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:12.06%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:15.91%;" |'''7''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:5.05%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:4.16%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:6.85%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:7.27%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.66%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:18.02%;" |'''8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:7.68%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:3.22%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.40%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.61%;" |'''2''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Smallingerland_flag.svg|border|20px]] [[Smellingerlân]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:3.01%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:4.65%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:6.70%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:11.07%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:3.64%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:10.07%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:5.94%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:9.89%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:3.18%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:22.67%;" |'''10''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:6.82%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.35%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:5.39%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:4.62%;" |'''2''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Tytsjerksteradiel_flag.svg|border|20px]] [[Tytsjerksteradiel]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:2.95%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.33%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:6.18%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:9.98%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:2.89%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:6.52%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:11.81%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:11.27%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.44%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:27.72%;" |'''12''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:5.71%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.67%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.36%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.15%;" |'''1''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Heerenveen_flag.svg|border|20px]] [[It Hearrenfean (gemeente)|It Hearrenfean]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:3.66%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:4.14%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:7.35%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:13.60%;" |'''6''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:4.66%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:4.05%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:7.45%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:7.10%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:2.79%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:25.52%;" |'''11''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:9.24%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.64%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.05%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.74%;" |'''2''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Waadhoeke_vlag.svg|border|20px]] [[De Waadhoeke|Waadhoeke]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:3.02%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.61%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:5.45%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:10.03%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:2.44%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:4.18%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:11.30%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:9.87%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:2.62%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:31.23%;" |'''13''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:6.14%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.59%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.04%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.49%;" |'''2''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Súdwest-Fryslân_Gemeentevlag.svg|border|20px]] [[Súdwest-Fryslân]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:3.15%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.34%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:5.70%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:10.61%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:3.69%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:3.87%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:9.44%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:10.51%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.98%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:29.84%;" |'''13''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:7.59%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.81%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:3.92%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.54%;" |'''2''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Harns.png|border|20px]] [[Harns (gemeente)|Harns]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:4.53%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:4.18%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:6.51%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:13.72%;" |'''6''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:3.26%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:3.72%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:3.92%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:9.48%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:2.76%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:24.61%;" |'''11''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:8.81%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:3.77%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:6.36%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:4.38%;" |'''2''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flag of Opsterland.svg|border|20px]] [[Opsterlân]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:2.92%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.06%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:6.36%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:9.84%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:3.75%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:7.02%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:10.41%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:6.75%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.90%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:32.56%;" |'''14''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:6.04%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:1.98%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:3.94%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.45%;" |'''1''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Dantumadiel.png|border|20px]] [[Dantumadiel]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:1.87%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:2.90%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:3.43%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:6.86%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:1.63%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:11.55%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:9.19%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:11.46%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.21%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:33.47%;" |'''14''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:3.33%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.51%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:6.33%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:4.27%;" |'''2''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Noardeast-Fryslân.svg|border|20px]] [[Noardeast-Fryslân]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:2.85%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:2.55%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:4.13%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:6.09%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:1.73%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:7.76%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:12.26%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:11.10%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.27%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:34.66%;" |'''15''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:4.52%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.65%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.68%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.76%;" |'''2''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Skylge.png|border|20px]][[Ofbyld:Flag_of_Ameland.svg|border|20px]][[Ofbyld:Flagge_fan_Flylân.PNG|border|20px]][[Ofbyld:Flagge_fan_Skiermûntseach.png|border|20px]] [[Waadeilannen]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:4.04%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:2.62%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:5.22%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:17.53%;" |'''8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:3.99%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:1.77%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:2.24%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:6.82%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:4.34%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:31.65%;" |'''14''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:11.28%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:3.29%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:3.09%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:2.14%;" |'''1''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flag of Achtkarspelen.svg|border|20px]] [[Achtkarspelen]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:1.56%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:2.16%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:3.29%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:6.89%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:1.42%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:10.21%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:10.13%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:11.28%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.42%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:31.91%;" |'''14''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:3.88%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.03%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:7.70%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:6.12%;" |'''3''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_De_Fryske_Marren.png|border|20px]] [[De Fryske Marren]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:2.52%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:2.39%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:4.95%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:8.31%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:2.92%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:3.62%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:10.16%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:9.57%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.77%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:35.21%;" |'''15''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:7.84%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:3.14%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.14%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.46%;" |'''1''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Ooststellingwerf_flag.svg|border|20px]] [[Eaststellingwerf]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:4.12%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.54%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:6.33%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:9.30%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:2.67%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:4.58;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:3.44%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:6.09%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:2.78%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:40.74%;" |'''18''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:6.14%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.18%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.55%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.54%;" |'''2''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Weststellingwerf_flag.svg|border|20px]] [[Weststellingwerf]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:3.67%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.46%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:5.82%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:8.77%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:2.80%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:2.70%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:2.24%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:7.11%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:2.48%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:40.60%;" |'''17''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:7.91%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:3.41%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:5.37%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.65%;" |'''2''' |} |- ! [[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] ! {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:3.47%;" |1 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.57%;" |2 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:6.76%;" |3 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:10.98%;" |5 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:3.42%;" |1 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:5.45%;" |2 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:8.32%;" |4 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:9.04%;" |4 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:2.10%;" |1 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:28.78%;" |12 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:6.96%;" |3 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.77%;" |1 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.60%;" |2 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.77%;" |2 |} |} == Formaasje == {{Sitferdieling | koptekst = Deputearre Steaten [[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|18x18px]] 2023 | byskrift = sitten | lân = NL | float = right | kolommen = ja |Lofts|CU|FNP|CDA|BBB|Rjochts | Lofts = 11 | FNP = 4 | CU = 2 | CDA = 4 | BBB = 14 | Rjochts = 8 }} De ferkenner wie [[Chris Stoffer]] fan de SGP dy't op 22 maart begûn.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1200320/alle-steatefraksjes-akkoart-mei-foardracht-chris-stoffer-as-ferkenner Omrop Fryslân - Alle Steatefraksjes akkoart mei foardracht Chris Stoffer as ferkenner]</ref> De partijleaze [[boargemaster]] fan [[Achtkarspelen|Achterkarspelen]] [[Oebele Brouwer]] waard dêrnei op 5 april foardroegen as formateur.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1201145/oebele-brouwer-formateur-foar-nije-provinsjale-koalysje Omrop Fryslân - Oebele Brouwer formateur foar nije provinsjale koälysje]</ref> De formaasje fan in nij kolleezje fan Deputearre Steaten ferrûn dêrnei net sûnder swierrichheden. Yn earste ynstânsje waard de [[Partij fan de Arbeid]] by de ûnderhannelings behelle, mar dy partij luts har op 20 juni werom út de beëage koälysje.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1211811/formaasje-nije-provinsjebestoer-rint-fest-pvda-stapt-ut-underhannelings Omrop Fryslân - Formaasje nije provinsjebestoer rint fêst; PvdA stapt út ûnderhannelings]</ref> De reden hjirfoar wiene de soargen oer foarnommen besunigings op natoer en kultuer.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1212079/pvda-gewest-fryslan-stipet-beslut-hamstra-om-ut-koalysje-te-stappen Omrop Fryslân - PvdA-gewest Fryslân stipet beslút Hamstra om út koälysje te stappen] </ref> Op 23 juni waard oanjûn dat de PvdA ferfongen waard troch de FNP.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1212033/fnp-ferfangt-pvda-by-koalysje-underhannelingen-vvd-bot-teloarsteld Omrop Fryslân - FNP ferfangt PvdA by koälysje-ûnderhannelingen, VVD bot teloarsteld]</ref> Op 13 july wiene de fiif beëage deputearren bekend.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1214199/fryslan-hat-it-jongste-kolleezje-fan-deputearre-steaten-fan-nederlan-dit-binne-se Fryslân hat it jongste kolleezje fan Deputearre Steaten fan Nederlân: dit binne se - Omrop Fryslân]</ref> Nei in formaasje fan rom fjouwer moannen waard der in nij [[Kolleezje fan Deputearre Steaten]] foarme besteande út de [[BoerBoargerBeweging|BoerBurgerBeweging]], it [[CDA]], de [[Fryske Nasjonale Partij]] en de [[KristenUny]]. Dizze sintrum-rjochtse koälysje hie meïnoar in mearderheid fan 24 fan de 43 sitten yn de Fryske Steaten. It koalysje-akkoart mei de titel 'Oparbeidzje foar Fryslân' waard op 19 july 2023 presintearre.<ref name=":2">[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1214539/romme-mearderheid-foar-de-fiif-deputearren-mar-ek-grutte-soargen-oer-provinsjale-finansjes Omrop Fryslân - Romme mearderheid foar de fiif deputearren, mar ek grutte soargen oer provinsjale finânsjes] </ref> == Keazen leden en deputearren == De kiesdrompel foar kandidaten waard mei 25% fan de kiesdieler fêststeld op 1.972 stimmen.<ref name=":0" /> Hjirtroch waarden 24 kandidaten mei foarkarsstimmen selektearre en 19 fia de listfolchoarder. Femke Wiersma fan de BBB stie as listtriuwer op in 28e plak, maar waard streekrjocht ferkeazen troch stipe fan 8.206 stimmers. Dochs naam se har sit net yn om't se inkeld kandidaat-deputearre wie.<ref name=":1">[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1200401/definitive-utslach-steateferkiezingen-bekend-dit-binne-de-43-steateleden Definitive útslach Steateferkiezingen bekend: dit binne de 43 Steateleden - Omrop Fryslân]</ref> Frederique Kosse behelle 2.426 foarkarsstimmen, mar kaam net yn ’e Steaten om't de [[Partij foar de Bisten]] net genôch stimmen helle hie foar in twadde sit. De earste 43 leden fan de Fryske Steaten waarden op [[29 maart]] [[2023]] ynstallearre.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1200722/fryske-steateleden-ynstallearre-harkje-nei-inoar-en-meitsje-ferbining Omrop Fryslân - Fryske Steateleden ynstallearre: "Harkje nei-inoar en meitsje ferbining"]</ref><ref name=":1" /> Op [[19 july]] [[2023]] waarden de fiif deputearren presintearre.<ref name=":2" /> {| class="wikitable sortable" width="100%" style="font-size:95%;" |+Oersjoch fan de keazen leden op it momint fan beëdigjen ! colspan="3" |Fraksje (#) !Namme !Wenplak !Gemeente !Stimmen !Seleksje !M/F |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|ljocht|NL}}" |'''BBB''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|ljocht|NL}}"|14+2 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|ljocht|NL}}"|BoerBoargerBeweging ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-BBB1 mw-customtoggle-BBB2 mw-customtoggle-BBB3 mw-customtoggle-BBB4 mw-customtoggle-BBB5 mw-customtoggle-BBB6 mw-customtoggle-BBB7 mw-customtoggle-BBB8 mw-customtoggle-BBB9 mw-customtoggle-BBB10 mw-customtoggle-BBB11 mw-customtoggle-BBB12 mw-customtoggle-BBB13 mw-customtoggle-BBB14 mw-customtoggle-BBB28 mw-customtoggle-BBBNij">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|ljocht|NL}}"|94.458 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|ljocht|NL}}"|Koälysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|ljocht|NL}}" | 8/8 |- id="mw-customcollapsible-BBB1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |1 |{{SortNamme|Abel|Kooistra}} |Wergea |Ljouwert |54.276 |Foarkarsstimmen |♂️ |- id="mw-customcollapsible-BBB2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |2 |{{SortNamme|Auke|Talsma}} |Dronryp |Waadhoeke |4.209 |Foarkarsstimmen |♂️ |- id="mw-customcollapsible-BBB3" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |3 |{{SortNamme|Dieuwke|Bakker}} |Menaam |Waadhoeke |6.499 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-BBB4" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |4 |{{SortNamme|Harm|Wiegersma}} |Rinsumageast |Dantumadiel |2.577 |Foarkarsstimmen |♂️ |- id="mw-customcollapsible-BBB5" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |5 |{{SortNamme|Robert|Lenes}} |Rottum |De Fryske Marren |1.041 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-BBB6" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |6 |{{SortNamme|Froukje de|Jong-Krap}} |Sint Anne |Waadhoeke |2.132 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-BBB7" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |7 |{{SortNamme|Freerk|Abma}} |De Gordyk |Opsterlân |2.067 |Foarkarsstimmen |♂️ |- id="mw-customcollapsible-BBB8" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |8 |{{SortNamme|Natalie|Nauta}} |Tersoal |Súdwest-Fryslân |1.006 |Listfolchoarder |♀️ |- id="mw-customcollapsible-BBB9" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |9 |{{SortNamme|Ursela|Lolkema}} |Ousternijegea |De Fryske Marren |782 |Listfolchoarder |♀️ |- id="mw-customcollapsible-BBB10" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |10 |{{SortNamme|Carin|Stam}} |Aldehaske |De Fryske Marren |749 |Listfolchoarder |♀️ |- id="mw-customcollapsible-BBB11" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |11 |{{SortNamme|Jan|Porsius}} |Haskerdiken |It Hearrenfean |399 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-BBB12" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |12 |{{SortNamme|Cor|Keuning}} |It Hearrenfean |It Hearrenfean |1.132 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-BBB13" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |13 |{{SortNamme|Debora|Helfferich-Zijlstra}} |Jelsum |Ljouwert |354 |Listfolchoarder |♀️ |- id="mw-customcollapsible-BBB14" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |14 |{{SortNamme|Oene|Marinus}} |Bakkefean |Opsterlân |1.236 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-BBB28" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |'''BBB''' | align="right" |'''28''' |'''{{SortNamme|Femke|Wiersma}}''' |'''Holwert''' |'''Noardeast-Fryslân''' |'''8.206''' |'''Deputearre''' |♀️ |- id="mw-customcollapsible-BBBNij" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |'''BBB''' | align="right" |'''Nij''' |'''{{SortNamme|Eke|Folkerts}}''' |'''Aldebiltsyl''' |'''Waadhoeke''' |'''0''' |'''Deputearre''' |♀️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|ljocht|NL}}" |'''PvdA''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|ljocht|NL}}" |5 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|ljocht|NL}}" |Partij fan de Arbeid ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-PvdA1 mw-customtoggle-PvdA2 mw-customtoggle-PvdA3 mw-customtoggle-PvdA4 mw-customtoggle-PvdA5">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|ljocht|NL}}" |36.023 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|ljocht|NL}}" |3/2 |- id="mw-customcollapsible-PvdA1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | |PvdA | align="right" |1 |{{SortNamme|Edou|Hamstra}} |Ljouwert |Ljouwert |21.347 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-PvdA2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | |PvdA | align="right" |2 |{{SortNamme|Christa|Oosterbaan}} |West-Skylge |Skylge |3.254 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-PvdA3" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | |PvdA | align="right" |3 |{{SortNamme|Klaas|Zwart}} |Snakkerbuorren |Ljouwert |774 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-PvdA4" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | |PvdA | align="right" |4 |{{SortNamme|Jaap|Stalenburg}} |It Hearrenfean |It Hearrenfean |767 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-PvdA5" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | |PvdA | align="right" |5 |{{SortNamme|Daan|Olivier}} |It Hearrenfean |It Hearrenfean |420 |Listfolchoarder |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|ljocht|NL}}" |'''CDA''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|ljocht|NL}}" |4+1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|ljocht|NL}}" |Kristendemokratysk Appèl ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-CDA1 mw-customtoggle-CDA2 mw-customtoggle-CDA3 mw-customtoggle-CDA4 mw-customtoggle-CDA5">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|ljocht|NL}}" |29.669 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|ljocht|NL}}" |Koälysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|ljocht|NL}}" |3/2 |- id="mw-customcollapsible-CDA1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | |'''CDA''' | align="right" |'''1''' |'''{{SortNamme|Friso|Douwstra}}''' |'''Ljouwert''' |'''Ljouwert''' |'''18.005''' |'''Deputearre''' |♂️ |- id="mw-customcollapsible-CDA2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | |CDA | align="right" |2 |{{SortNamme|Aebe|Aalberts}} |Damwâld |Dantumadiel |894 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-CDA3" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | |CDA | align="right" |3 |{{SortNamme|Karin van der|Velde-Ronda}} |Nyegea |Smellingerlân |2.914 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-CDA4" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | |CDA | align="right" |4 |{{SortNamme|Martin|Kruis}} |Snits |Súdwest-Fryslân |546 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-CDA5" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | |CDA | align="right" |5 |{{SortNamme|Attje|Meekma}} |Sibrandahûs |Dantumadiel |1.168 |Ferfanging<ref name=":7">[https://defryskemarren.nieuws.nl/nieuws/provinciale-staten-in-fryslan-weer-compleet Provinsjale Steaten yn Fryslân wer kompleet - De Fryske Marren Nijs]</ref> |♀️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|ljocht|NL}}" |'''FNP''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|ljocht|NL}}" |4+1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|ljocht|NL}}" |Fryske Nasjonale Partij ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-FNP1 mw-customtoggle-FNP2 mw-customtoggle-FNP3 mw-customtoggle-FNP4 mw-customtoggle-FNP5 mw-customtoggle-FNP6">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|ljocht|NL}}" |27.298 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|ljocht|NL}}" |Koälysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|ljocht|NL}}" |3/2 |- id="mw-customcollapsible-FNP1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | |'''FNP''' | align="right" |'''1''' |'''{{SortNamme|Sijbe|Knol}}''' |'''Sint Anne''' |'''Waadhoeke''' |'''11.623''' |'''Deputearre''' |♂️ |- id="mw-customcollapsible-FNP2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | |FNP | align="right" |2 |{{SortNamme|Dinie|Visser}} |Snits |Súdwest-Fryslân |4.767 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-FNP3" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | |FNP | align="right" |3 |<s>{{SortNamme|Fedde|Breeuwsma}}</s> |<s>Dokkum</s> |<s>Noardeast-Fryslân</s> |<s>649</s> |<s>Weromlutsen</s><ref name=":3" /> |<s>♂️</s> |- id="mw-customcollapsible-FNP4" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | |FNP | align="right" |4 |{{SortNamme|Sita|Land-Dotinga}} |Surhuzum |Achtkarspelen |1.050 |Listfolchoarder |♀️ |- id="mw-customcollapsible-FNP5" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | |FNP | align="right" |5 |{{SortNamme|Gerben van der|Mei}} |Tsjummearum |Waadhoeke |260 |Ferfanging<ref name=":3">[https://www.fnp.frl/blog/nijs/steatelid-fedde-breeuwsma-makket-plak-foar-gerben-van-der-mei/ Steatelid Fedde Breeuwsma makket plak foar Gerben van der Mei - FNP]</ref> |♂️ |- id="mw-customcollapsible-FNP6" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | |FNP | align="right" |6 |{{SortNamme|Tjitte|Hemstra}} |Wytgaard |Ljouwert |168 |Ferfanging<ref name=":5" /> |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|ljocht|NL}}" |'''VVD''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|ljocht|NL}}" |3 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|ljocht|NL}}" |Folkspartij fan Frijheid en Demokrasy ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-VVD1 mw-customtoggle-VVD2 mw-customtoggle-VVD3 mw-customtoggle-VVD4">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|ljocht|NL}}" |22.843 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|ljocht|NL}}" | 2/1 |- id="mw-customcollapsible-VVD1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}" | |VVD | align="right" |1 |<s>{{SortNamme|Avine|Fokkens-Kelder}}</s> |<s>Ljouwert</s> |<s>Ljouwert</s> |<s>15.882</s> |<s>Weromlutsen</s><ref name=":4">[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1213511/avine-fokkens-foardroegen-as-nije-boargemaster-fan-gemeente-hearrenfean Avine Fokkens foardroegen as nije boargemaster fan gemeente Hearrenfean - Omrop Fryslân]</ref> |<s>♀️</s> |- id="mw-customcollapsible-VVD2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}" | |VVD | align="right" |2 |{{SortNamme|Eric ter|Keurs}} |Drachten |Smellingerlân |1.319 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-VVD3" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}" | |VVD | align="right" |3 |{{SortNamme|Martijn|Brands}} |Ljouwert |Ljouwert |578 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-VVD4" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}" | |VVD | align="right" |4 |{{SortNamme|Gerda|Bos-Jonkman}} |De Falom |Dantumadiel |589 |Ferfanging<ref name=":5">[https://www.jouregio.nl/2023/07/22/gedeputeerden-benoemd-statenleden-beedigd/ Gedeputeerden benoemd, Statenleden beëdigd – Jouregio]</ref> |♀️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|ljocht|NL}}" |'''GL''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|ljocht|NL}}" |3 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|ljocht|NL}}" |GrienLinks ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-GL1 mw-customtoggle-GL2 mw-customtoggle-GL3">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|ljocht|NL}}" |22.181 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|ljocht|NL}}" | 1/2 |- id="mw-customcollapsible-GL1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}" | |GL | align="right" |1 |{{SortNamme|Charda|Kuipers}} |Ljouwert |Ljouwert |13.820 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-GL2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}" | |GL | align="right" |2 |{{SortNamme|Jochem|Knol}} |Beetstersweach |Opsterlân |794 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-GL3" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}" | |GL | align="right" |3 |{{SortNamme|Elsa van der|Hoek}} |Ljouwert |Ljouwert |1.726 |Listfolchoarder |♀️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|ljocht|NL}}" |'''CU''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|ljocht|NL}}" |2+1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|ljocht|NL}}" |KristenUny ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-CU1 mw-customtoggle-CU2 mw-customtoggle-CU3 mw-customtoggle-CU4 mw-customtoggle-CU5">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|ljocht|NL}}" |17.883 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|ljocht|NL}}" |Koälysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|ljocht|NL}}" align="right" | 2/1 |- id="mw-customcollapsible-CU1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | |'''CU''' | align="right" |'''1''' |'''{{SortNamme|Matthijs de|Vries}}''' |'''Ljouwert''' |'''Ljouwert''' |'''10.615''' |'''Deputearre''' |♂️ |- id="mw-customcollapsible-CU2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | |CU | align="right" |2 |<s>{{SortNamme|Margreet|Jonker}}</s> |<s>Westergeast</s> |<s>Noardeast-Fryslân</s> |<s>2.024</s> |<s>Weromlutsen</s><ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1216008/partijbestjoer-christenunie-skorst-steatelid-margreet-jonker-fanwege-klacht Partijbestjoer ChristenUnie skorst Steatelid Margreet Jonker fanwege klacht - Omrop Fryslân]</ref> |<s>♀️</s> |- id="mw-customcollapsible-CU3" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | |CU | align="right" |3 |<s>{{SortNamme|Jantsje van der|Veen-Zeilstra}}</s> |<s>Eastermar</s> |<s>Tytsjerksteradiel</s> |<s>949</s> |<s>Weromlutsen</s><ref name=":6">[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1225107/folsleine-steatefraksje-christenunie-fryslan-wurdt-tydlik-ferfongen Folsleine steatefraksje ChristenUnie Fryslân wurdt tydlik ferfongen - Omrop Fryslân]</ref> |<s>♀️</s> |- id="mw-customcollapsible-CU4" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | |CU | align="right" |4 |{{SortNamme|Petra|Ellens}} |Aldlemmer |Weststellingwerf |235 |Ferfanging<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1216109/kommisjelid-ellens-ferfangt-skorste-margreet-jonker-yn-steatefraksje-christenunie Kommisjelid Ellens ferfangt skorste Margreet Jonker yn Steatefraksje ChristenUnie - Omrop Fryslân]</ref> |♀️ |- id="mw-customcollapsible-CU5" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | |CU | align="right" |5 |{{SortNamme|Douwe van|Oosten}} |Bûtenpost |Achtkarspelen |156 |Ferfanging<ref name=":6" /> |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|ljocht|NL}}" |'''PVV''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|ljocht|NL}}" |2 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|ljocht|NL}}" |Partij foar de Frijheid ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-PVV1 mw-customtoggle-PVV2">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|ljocht|NL}}" |15.102 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|ljocht|NL}}" | 2/0 |- id="mw-customcollapsible-PVV1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}" | |PVV | align="right" |1 |{{SortNamme|Max|Aardema}} |Drachten |Smellingerlân |11.960 |Foarkarsstimmen |♂️ |- id="mw-customcollapsible-PVV2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}" | |PVV | align="right" |2 |{{SortNamme|Harrie|Graansma}} |Boelensloane |Achtkarspelen |643 |Listfolchoarder |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FVD|ljocht|NL}}" |'''FVD''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FVD|ljocht|NL}}" |1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FVD|ljocht|NL}}" |Foarum foar Demokrasy ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FVD|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-FVD1">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FVD|ljocht|NL}}" |12.366 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FVD|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FVD|ljocht|NL}}" | 1/0 |- id="mw-customcollapsible-FVD1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}}" | |FVD | align="right" |1 |{{SortNamme|Albert van|Dijk}} |Stroobos |Achtkarspelen |6.980 |Foarkarsstimmen |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|ljocht|NL}}" |'''SP''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|ljocht|NL}}" |1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|ljocht|NL}}" |Sosjalistyske Partij ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-SP1">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|ljocht|NL}}" |11.724 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|ljocht|NL}}" | 0/1 |- id="mw-customcollapsible-SP1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}" | |SP | align="right" |1 |{{SortNamme|Hanneke|Goede}} |Snits |Súdwest-Fryslân |8.081 |Foarkarsstimmen |♀️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|ljocht|NL}}" |'''PvdD''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|ljocht|NL}}" |1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|ljocht|NL}}" |Partij foar de Bisten ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-PvdD1">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|ljocht|NL}}" |11.402 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|ljocht|NL}}" | 1/0 |- id="mw-customcollapsible-PvdD1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}" | |PvdD | align="right" |1 |{{SortNamme|Menno|Brouwer}} |Burgum |Tytsjerksteradiel |5.147 |Foarkarsstimmen |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|ljocht|NL}}" |'''D66''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|ljocht|NL}}" |1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|ljocht|NL}}" |Demokraten 66 ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-D661">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|ljocht|NL}}" |11.237 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|ljocht|NL}}" | 1/0 |- id="mw-customcollapsible-D661" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}" | |D66 | align="right" |1 |{{SortNamme|Danny van der|Weijde-Hoogstad}} |Lippenhuzen |Opsterlân |5.555 |Foarkarsstimmen |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|ljocht|NL}}" |'''JA21''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|ljocht|NL}}" |1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|ljocht|NL}}" |It Júste Antwurd 21 ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-JA211">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|ljocht|NL}}" |9.096 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|ljocht|NL}}" | 1/0 |- id="mw-customcollapsible-JA211" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}" | |JA21 | align="right" |1 |{{SortNamme|Maarten|Goudzwaard}} |Ljouwert |Ljouwert |6.182 |Foarkarsstimmen |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|ljocht|NL}}" |'''PBF''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|ljocht|NL}}" |1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|ljocht|NL}}" |Provinsjaal Belang Fryslân ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-PBF1">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|ljocht|NL}}" |6.891 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|ljocht|NL}}" | 0/1 |- id="mw-customcollapsible-PBF1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}" | |PBF | align="right" |1 |{{SortNamme|Sandra de|Jong-Snip}} |Drachten |Smellingerlân |4.123 |Foarkarsstimmen |♀️ |- ! colspan="3" |[[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] !Man-frouferhâlding ! colspan="4" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#56A3F4; width:{{#expr:100*28/48}}%;" |♂️ 28 (58%) | style="background:#F765BF; width:{{#expr:100*20/48}}%;" |♀️ 20 (42%) |} !48 |} === Ferfangers === FNP'er Fedde Breeuwsma luts him op 17 april werom om plak te meitsjen foar Gerben van der Mei.<ref name=":3" /> Op 29 juny waard [[Avine Fokkens|Avine Fokkens-Kelder]] fan de VVD foardroegen as boargemaster fan It Hearrenfean.<ref name=":4" /> Sy waard op 22 july ferfongen troch Gerda Bos-Jonkman. Jantsje van der Veen-Zeilstra luts har fanwege sûnens werom en waard ferfongen troch Douwe van Oosten.<ref name=":6" /> Deputearre Sijbe Knol waard ferfongen troch Tjitte Hemstra en deputearre Matthijs de Vries troch Jantsje van der Veen-Zeilstra.<ref name=":5" /> Deputearre Friso Douwstra waard ferfongen troch Attje Meekma.<ref name=":7" /> De lêste ferfangers fan de deputearren binne op [[27 septimber]] [[2023]] beëdige.<ref name=":7" /> It oantal ferkeazen froulju kaam op dat momint op 20 (42%) en it oantal manlju op 28 (58%). == Regionale ferdieling == Op basis fan komôf fan de steateleden en deputearren binne de gemeenten Dantumadiel, Achtkarspelen, Opsterlân, Waadhoeke (ynklusyf Harns) en Ljouwert relatyf sterk fertsjintwurdige yn de Provinsjale Staten. Ut dizze gebieten komme, yn ferhâlding ta it ynwennertal, mear leden fan it provinsjaal bestjoer as evenredich sjoen ferwachte wurde mei. De Waadeilannen, It Hearrenfean en Smellingerlân komme sawat oerien mei in evenredige fertsjintwurdiging. De Fryske Marren, Súdwest-Fryslân, Tytsjerksteradiel, Noardeast-Fryslân, en de Stellingwerven binne relatyf minder fertsjintwurdige. Ut dizze gemeenten komme, yn ferhâlding ta it ynwennertal, minder leden fan it provinsjaal bestjoer as evenredich sjoen ferwachte wurde mei. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+Ferdieling fan sitten en deputearren de regio<ref>[https://data.overheid.nl/dataset/be8b7869-4a12-4446-abab-5cd0a436dc4f Overheid.nl - Dataset Verkiezingsuitslagen Provinciale Staten 2023]</ref> !Gemeente(n) !Stimmen ![[Evenredich oanpart|E.O.]] !Sitten !Deputearren !Totaal !+/- !% E.O. |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Dantumadiel.png|border|20px]] [[Dantumadiel]] |10.309 |1,46 |4 | |4 | {{Opgong}} 3 |274% |- | align="left" |[[Ofbyld:Flag of Achtkarspelen.svg|border|20px]] [[Achtkarspelen]] |14.629 |2,07 |4 | |4 | {{Opgong}} 2 |193% |- | align="left" |[[Ofbyld:Flag of Opsterland.svg|border|20px]] [[Opsterlân]] |16.554 |2,34 |4 | |4 | {{Opgong}} 2 |171% |- | align="left" |[[Ofbyld:Waadhoeke_vlag.svg|border|20px]] [[De Waadhoeke|Waadhoeke]] + [[Ofbyld:Flagge_fan_Harns.png|border|20px]] [[Harns (gemeente)|Harns]] |32.109 |4,55 |4 |2 |6 | {{Opgong}} 1 |132% |- | align="left" |[[Ofbyld:Leeuwarden_vlag_2014.svg|border|20px]] [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]] |59.326 |8,40 |9 |2 |11 | {{Opgong}} 3 |131% |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Skylge.png|border|20px]][[Ofbyld:Flag_of_Ameland.svg|border|20px]][[Ofbyld:Flagge_fan_Flylân.PNG|border|20px]][[Ofbyld:Flagge_fan_Skiermûntseach.png|border|20px]] [[Waadeilannen]] |6.117 |0,87 |1 | |1 |{{Stagnaasje}} |115% |- | align="left" |[[Ofbyld:Heerenveen_flag.svg|border|20px]] [[It Hearrenfean (gemeente)|It Hearrenfean]] |26.210 |3,71 |4 | |4 |{{Stagnaasje}} |108% |- | align="left" |[[Ofbyld:Smallingerland_flag.svg|border|20px]] [[Smellingerlân]] |27.625 |3,91 |4 | |4 |{{Stagnaasje}} |102% |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_De_Fryske_Marren.png|border|20px]] [[De Fryske Marren]] |28.658 |4,06 |3 | |3 | {{Delgong}} 1 |74% |- | align="left" |[[Ofbyld:Súdwest-Fryslân_Gemeentevlag.svg|border|20px]] [[Súdwest-Fryslân]] |47.241 |6,69 |4 | |4 | {{Delgong}} 3 |60% |- | align="left" |[[Ofbyld:Tytsjerksteradiel_flag.svg|border|20px]] [[Tytsjerksteradiel]] |17.829 |2,52 |1 | |1 | {{Delgong}} 2 |40% |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Noardeast-Fryslân.svg|border|20px]] [[Noardeast-Fryslân]] |24.259 |3,43 | |1 |1 | {{Delgong}} 2 |29% |- | align="left" |[[Ofbyld:Weststellingwerf_flag.svg|border|20px]][[Ofbyld:Ooststellingwerf_flag.svg|border|20px]] [[Stellingwerven]] |28.214 |3,99 |1 | |1 | {{Delgong}} 3 |25% |- ![[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] !339.080 !48 !43 !5 !48 !0 !100% |} == Boarnen == <references /> == Navigaasje == {{Navigaasje Fryske Ferkiezings}} [[Kategory:Barren yn 2023]] [[Kategory:Ferkiezings yn Fryslân]] [[Kategory:Steaten fan Fryslân]] 09se805o0lylmtgm2ofd70zfnzg5i7j 0 190406 1230191 1228562 2026-05-18T12:51:14Z Klaasgroen 50943 /* Fryske partijferhâldings */ ljochte kleuren wêr nedich 1230191 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks Ferkiezing | foarige ferkiezings = [[Twadde Keamerferkiezings 2023 yn Fryslân|2023]] | folgjende ferkiezings = [[Twadde Keamerferkiezings 2029 yn Fryslân|2029]] | lân = Frisian_flag.svg | lânlink = Kieskring Fryslân | datum = 29 oktober 2025 | parlemint = [[Twadde Keamer]] ([[Kieskring Fryslân|Fryslân]]) | tal sitten = 150 | mearderheid = 76 | oantsjutting = Stimoanpart | oantal = 4,0% (6/150 sitten) | opkomst = 81,2% | formaasjewinner = [[D66]] | nij kabinet = [[Kabinet-Jetten]] | earder kabinet = [[Kabinet-Schoof]] | begjin regearperioade = 23 febrewaris 2026 | ferkeazen = 6/6 Fryske kandidaten</br> * {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}}} [[Habtamu de Hoop]] ([[GL-PvdA]]) * {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}}} [[Luciënne Boelsma-Hoekstra]] ([[CDA]]) * {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}}} [[Femke Wiersma]] ([[BBB]]) * {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}}} [[Marieke Vellinga-Beemsterboer]] ([[D66]]) * {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}}} [[Harry Bevers]] ([[VVD]]) * {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}}} [[Maarten Goudzwaard]] ([[JA21]]) | kaart-ferkiezingsútslaggen = Tweede Kamerverkiezingen 2025 map (municipalities).svg | tekst by kaart = Utslach en grutste partij de gemeente }} {{Balkendiagram | width = 275px | float = right | title = Stimferhâldings [[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|18x18px]] 2025 | widthl = 80px | left = Partij | barwidth = 135px | middle = Sitten | widthr = 60px | right = Ferskil | caption = Fryske risseltaten ferlike mei de rest fan NL | bars = {{Balken Sitferdieling|[[PvdD]]|#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}|2|3|27}} {{Balken Sitferdieling|[[SP]]|#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}|3|3|27}} {{Balken Sitferdieling|[[GL-PvdA]]|#{{Sitferdieling/Partij|GL-PvdA|tsjuster|NL}}|19|20|27}} {{Balken Sitferdieling|[[DENK]]|#{{Sitferdieling/Partij|DENK|tsjuster|NL}}|0|3|27}} {{Balken Sitferdieling|[[Volt]]|#{{Sitferdieling/Partij|Volt|tsjuster|NL}}|1|1|27}} {{Balken Sitferdieling|[[D66]]|#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}|21|26|27}} {{Balken Sitferdieling|[[CU]]|#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}|3|3|27}} {{Balken Sitferdieling|[[FNP]]|#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}|2|0|27}} {{Balken Sitferdieling|[[50+]]|#{{Sitferdieling/Partij|50+|tsjuster|NL}}|2|2|27}} {{Balken Sitferdieling|[[CDA]]|#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}|24|18|27}} {{Balken Sitferdieling|[[SGP]]|#{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}|2|3|27}} {{Balken Sitferdieling|[[VVD]]|#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}|19|22|27}} {{Balken Sitferdieling|[[BBB]]|#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}|7|4|27}} {{Balken Sitferdieling|[[JA21]]|#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}|8|9|27}} {{Balken Sitferdieling|[[PVV]]|#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}|27|26|27}} {{Balken Sitferdieling|[[FvD]]|#{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}}|10|7|27}} }} De '''ferkiezings foar de [[Twadde Keamer]] yn 2025 yn Fryslân''' jouwe in oersjoch fan de útslaggen yn de provinsje en [[kieskring Fryslân]] by de lanlike [[Twadde Keamerferkiezings 2025]]. It risseltaat wie dat de PVV yn Fryslân de grutste partij waard, folge troch it CDA en D66. Fan alle kiezers kamen der 4,0% út Fryslân wat in [[evenredich oanpart]] fan 6 mandaten betsjutte. Der waarden lykwols ek 6 Fryske kandidaten ferkeazen fia foarkarstimmen of listfolchoarder.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17914368/kaart-hoe-hat-dyn-gemeente-stimd KAART: Hoe hat dyn gemeente stimd? - Omrop Fryslân]</ref> De lanlike ferkiezings foar de Twadde Keamer waarden holden op woansdei 29 oktober 2025. De stimbusgong wie oarspronklik pland foar maart 2028, mar waard nei foaren helle nei de fal fan it [[kabinet-Schoof]] op 3 juny 2025. ==Dielnimmers== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" |- ! colspan="2" |Listposysje ! colspan="2" |Fryske listlûker !Wenplak |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |4 | style="height:60px;" |[[Ofbyld:BoerBurgerBeweging_logo.svg|60x60px]] |[[Femke Wiersma]] |[[Ofbyld:Femke WIERSMA July 2024 (cropped).jpg|frameless|60x60px]] |Holwert |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|GL-PvdA|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |8 | style="height:60px;" |[[Ofbyld:GroenLinks–PvdA_logo.svg|60x60px]] |[[Habtamu de Hoop]] |[[Ofbyld:Habtamu de Hoop - TK2021 candidate Nr.9.jpg|frameless|60x60px]] |Snits |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |8 | style="height:60px;" |[[Ofbyld:JA21_logo.svg|60x60px]] |[[Maarten Goudzwaard]] | |Ljouwert |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |14 | style="height:60px;" |[[Ofbyld:CDA_logo.svg|60x60px]] |[[Luciënne Boelsma-Hoekstra]] | |Jiskenhuzen |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |17 | style="height:60px;" |[[Ofbyld:VVD_logo_(2009–2020).svg|60x60px]] |[[Harry Bevers]] | |Ljouwert |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |27 | style="height:60px;" |[[Ofbyld:D66_logo_(2019–present).svg|60x60px]] |[[Marieke Vellinga-Beemsterboer]] |[[Ofbyld:MariekeVellinga-Beemsterboer (cropped).jpg|frameless|60x60px]] |Boazum |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|ljocht|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |1 | style="height:60px;" |[[Ofbyld:FNP_logo.png|60x60px]] |[[Aant Jelle Soepboer]] |[[Ofbyld:A.J.Soepboer.jpg|frameless|60x60px]] |Nijewier |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|CU|ljocht|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |7 | style="height:60px;" |[[Ofbyld:ChristenUnie_logo.svg|60x60px]] |[[Carlijn Niesink]] | |Wurdum |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|50+|ljocht|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |20 | style="height:60px;" |[[Ofbyld:50PLUS_(nl)_Logo.svg|60x60px]] |[[Herman Nota]] | |Parregea |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|ljocht|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |27 | style="height:60px;" |[[Ofbyld:Party_for_Freedom_logo.svg|60x60px]] |[[Max Aardema]] | |Drachten |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|SP|ljocht|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |30 | style="height:60px;" |[[Ofbyld:Socialistische_Partij_(nl_2006)_Logo.svg|60x60px]] |[[Hanneke Goede]] | |Snits |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|ljocht|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |36 | style="height:60px;" |[[Ofbyld:Party_for_the_Animals_logo.svg|60x60px]] |[[Anne Johan Woudstra]] | |It Hearrenfean |} == Utslach == Op [[7 novimber]] [[2025]] waard troch de Kiesried yn in iepenbiere sitting de definitive útslach fêststeld. Op basis fan it tal útbrochte stimmen yn [[kieskring Fryslân]] soe de provinsje sa likernôch rjocht hawwe op seis sitten yn de Twadde Keamer. De foarkarsdrompel lei (mei in kwart fan de kiesdieler) op 17.620 stimmen.<ref>[https://www.kiesraad.nl/documenten/2025/11/07/proces-verbaal-van-de-uitslag-van-de-verkiezing-van-de-tweede-kamer-2025-d.d.-7-november-2025 Proses-ferbaal fan de útslach fan de ferkiezing fan de Twadde Keamer 2025 d.d. 7 novimber 2025 | Kiesried.nl]</ref> === Fryske kandidaten === By de Twadde Keamerferkiezings fan 2025 diene ferskate kandidaten út [[Fryslân]] mei op de kandidatenlisten.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17915433/winners-en-ferliezers-dizze-friezen-komme-mooglik-yn-de-twadde-keamer Winners en ferliezers: dizze Friezen komme (mooglik) yn de Twadde Keamer - Omrop Fryslân]</ref> Fan de partijen dy’t sitten hellen, hiene inkeld FvD, DENK, SGP en Volt gjin kandidaten mei in Fryske eftergrûn op harren kandidatenlist stean. It [[evenredich oanpart]] fan seis sitten waard mei dizze útslach folslein ynfolle troch kandidaten mei in Fryske eftergrûn. Foar [[Habtamu de Hoop]] (GL-PvdA, #8) en [[Luciënne Boelsma-Hoekstra]] (CDA, #14) waard yn peilings al rekken holden mei harren ferkiezing. Hja stienen relatyf heech op de kandidatenlist fan partijen dy’t neffens ferskate peilings genôch sitten helje soene.<ref>[https://medium.com/@grinsgefal/hoe-wurdt-frysl%C3%A2n-yn-de-haach-fertsjintwurdige-fy-57dd1e58b5f1 <nowiki>Hoe wurdt Fryslân aanst yn De Haach fertsjintwurdige? [FY] | by Klaas Groen | Medium</nowiki>]</ref> Dêrnjonken behelle Habtamu de Hoop sels ek al genôch stimmen foar in foarkarssit. De lanlike listlûker fan de [[Fryske Nasjonale Partij|FNP]], [[Aant Jelle Soepboer|Aant Jelle Soepboe]]<nowiki/>r, einige mei 4.796 Fryske stimmen as tredde Fryske kandidaat. De partij helle lanlik lykwols net genôch stimmen foar in sit, wêrtroch’t er net yn de Twadde Keamer kaam. By de oare kandidaten wie it oant de útslach minder wis oft harren partij genôch sitten helje soe om hja yndied ek yn de Twadde Keamer te bringen. Harren ferkiezing wie benammen ôfhinklik fan de lanlike útslach. [[Femke Wiersma]] (BBB, #4) wie lykwols mei 18.903 lanlike stimmen net mear ôfhinklik fan de listfolchoarder. Twa oare kandidaten waarden ferkeazen op basis fan harren posysje op de kandidatenlist. Dat jilde foar [[Harry Bevers]] (VVD, #17) en [[Maarten Goudzwaard]] (JA21, #8).<ref name=":0">[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17936166/de-populerste-friezen-it-wenplakeffekt-en-ferskillen-tusken-fryske-en-nederlanske-kiezers De populêrste Friezen, it wenplakeffekt en ferskillen tusken Fryske en Nederlânske kiezers - Omrop Fryslân]</ref> In útsûndering op de ferwachtings wie de ferkiezing fan [[Marieke Vellinga-Beemsterboer]] (D66, #27). Sy waard net keazen op basis fan de listfolchoarder, mar troch foarkarsstimmen. Har ferkiezing waard beskôge as in ferrassing en hold ferbân mei de lanlike aksje ‘Stim op in frou’, dy’t kiezers oprôpen om froulike kandidaten mei foarkarsstimmen te stypjen. Mei 36.576 stimmen helle sy rom de foarkarsdrompel fan 17.620 stimmen en bemachtige sa dochs in sit. Fierút de measte fan dizze stimmen kamen fan bûten Fryslân.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17928252/wethalder-vellinga-beemsterboer-mei-tank-oan-foarkarstimmen-wis-fan-sit-yn-twadde-keamer Wethâlder Vellinga-Beemsterboer mei tank oan foarkarstimmen wis fan sit yn Twadde Keamer - Omrop Fryslân]</ref> De PVV behelle ien sit te min om der foar te soargjen dat Max Aardema (PVV, #27) ferkeazen waard. Oare Fryske kandidaten bleaune fier wei fan in sit op basis fan foarkarsstimmen of listfolchoarder. {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" |+Risseltaten fan de Fryske listlûkers |- ! colspan="2" |Listposysje !Namme !Sitten ![[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|20x20px]] !Rest !Totaal !Seleksje |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|GL-PvdA|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |8 | style="background-color:#DFD;" |[[GrienLinks-PvdA|GL-PvdA]] | style="background-color:#DFD;" |[[Habtamu de Hoop]] | style="background-color:#DFD;" |20✅ | style="background-color:#DFD;" |'''13.559''' | style="background-color:#DFD;" |15.046 | style="background-color:#DFD;" |28.605✅ | style="background-color:#DFD;" |Foarkarsstimmen |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |14 | style="background-color:#DFD;" |[[Kristen Demokratysk Appèl|CDA]] | style="background-color:#DFD;" |[[Luciënne Boelsma-Hoekstra]] | style="background-color:#DFD;" |18✅ | style="background-color:#DFD;" |'''5.419''' | style="background-color:#DFD;" |1.863 | style="background-color:#DFD;" |7.282 | style="background-color:#DFD;" |Listfolchoarder |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|ljocht|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |1 |[[Fryske Nasjonale Partij|FNP]] |[[Aant Jelle Soepboer]] |0 |'''4.796''' |1.483 |6.279 | |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |4 | style="background-color:#DFD;" |[[BoerBoargerBeweging|BBB]] | style="background-color:#DFD;" |[[Femke Wiersma]] | style="background-color:#DFD;" |4✅ | style="background-color:#DFD;" |'''4.145''' | style="background-color:#DFD;" |14.758 | style="background-color:#DFD;" |18.903✅ | style="background-color:#DFD;" |Foarkarsstimmen |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |27 | style="background-color:#DFD;" |[[Demokraten 66|D66]] | style="background-color:#DFD;" |[[Marieke Vellinga-Beemsterboer]] | style="background-color:#DFD;" |26 | style="background-color:#DFD;" |'''3.434''' | style="background-color:#DFD;" |33.142 | style="background-color:#DFD;" |36.576✅ | style="background-color:#DFD;" |Foarkarsstimmen |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |17 | style="background-color:#DFD;" |[[Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy|VVD]] | style="background-color:#DFD;" |[[Harry Bevers]] | style="background-color:#DFD;" |22✅ | style="background-color:#DFD;" |'''1.625''' | style="background-color:#DFD;" |728 | style="background-color:#DFD;" |2.353 | style="background-color:#DFD;" |Listfolchoarder |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |8 | style="background-color:#DFD;" |[[JA21]] | style="background-color:#DFD;" |[[Maarten Goudzwaard]] | style="background-color:#DFD;" |9✅ | style="background-color:#DFD;" |'''1.005''' | style="background-color:#DFD;" |837 | style="background-color:#DFD;" |1.842 | style="background-color:#DFD;" |Listfolchoarder |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|ljocht|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |27 |[[Partij foar de Frijheid|PVV]] |[[Max Aardema]] |26 |'''683''' |240 |923 | |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|CU|ljocht|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |7 |[[KristenUny|CU]] |[[Carlijn Niesink]] |3 |'''524''' |855 |1.379 | |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|SP|ljocht|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |30 |[[Sosjalistyske Partij (Nederlân)|SP]] |[[Hanneke Goede]] |3 |'''391''' |275 |666 | |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|50+|ljocht|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |20 |[[50PLUS|50+]] |[[Herman Nota]] |2 |'''374''' |180 |554 | |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|ljocht|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" |36 |[[Partij foar de Bisten|PvdD]] |[[Anne Johan Woudstra]] |3 |'''168''' |99 |267 | |} === Fryske partijferhâldings === {{Sitferdieling | koptekst = Stimferhâldings [[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|18x18px]] 2025 | byskrift = sitten | lân = NL | float = right | kolommen = ja |PvdD|SP|GL-PvdA|DENK|Volt|D66|CU|FNP|50+|CDA|SGP|VVD|BBB|JA21|PVV|FVD | PvdD = 2 | SP = 3 | GL-PvdA = 19 | Volt = 1 | D66 = 21 | CU = 3 | FNP = 2 | 50+ = 2 | CDA = 24 | SGP = 2 | VVD = 19 | BBB = 7 | JA21 = 8 | PVV = 27 | FVD = 10 }} De ferkiezingsútslach yn Fryslân liet op ferskate punten in oar byld sjen as yn de rest fan Nederlân. In tal partijen die it yn Fryslân relatyf better as lanlik, wylst oare partijen krekt minder stipe krigen. PVV wie yn de provinsje de grutste partij wylst dat yn de rest fan Nederlân D66 wie.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17917836/analyze-cda-en-d66-groeie-mar-pvv-bliuwt-de-grutste-partij-fan-fryslan Analyze: CDA en D66 groeie, mar PVV bliuwt de grutste partij fan Fryslân - Omrop Fryslân]</ref> Hjirnjonken is te sjen hoe't de ferdieling fan 150 sitten wêze soe wannear't allinnich de Fryske stimmen meitelle soene. As allinnich Fryslân stimd hie en de rest fan Nederlân net, dan hie de FNP útkaam op twa sitten en DENK op nul.<ref name=":0" /> It grutste ferskil wie foar it CDA. De partij helle yn Fryslân 15,4% fan de stimmen, wylst dat yn de rest fan Nederlân 11,6% wie. Dat betsjutte in positive ôfwyking fan 3,8%. Ek de protestpartijen FvD en de BBB hellen yn Fryslân relatyf mear stipe as lanlik, mei beide in ferskil fan 2,4%. De Fryske Nasjonale Partij helle 1,5% fan de stimmen yn Fryslân. Bûten de provinsje waard hast net op de partij stimd, wêrtroch’t it ferskil mei de rest fan Nederlân ek 1,5 persintaazjepunt bedroech. Ek de PVV die it yn Fryslân 0,6% better as lanlik, mei 17,3% tsjin 16,6% yn de rest fan it lân. Lytse positive ferskillen wiene der fierder foar de KristenUny, de SP en NSC. Oan de oare kant hellen guon partijen yn Fryslân relatyf minder stimmen as yn de rest fan Nederlân. It grutste negative ferskil kaam op rekken fan D66, dat yn Fryslân 13,2% fan de stimmen helle tsjin 17,1% yn de rest fan Nederlân. Ek de VVD bleau yn Fryslân fier efter by de rest fan Nederlân, mei in ferskil fan 2,3 persintaazjepunten. Partijen dy’t yn Fryslân ek minder stipe krigen wiene ûnder oare DENK, de SGP, GrienLinks-PvdA en de Partij foar de Bisten. Ek JA21, Volt, BIJ1 en 50PLUS hellen yn de provinsje in wat leger oandiel fan de stimmen as yn de rest fan it lân. De sifers litte sjen dat benammen agraryske, kristendemokratyske en protestpartijen yn Fryslân relatyf sterk stienen, wylst guon mear liberale, stedske of lanlik-progressive partijen minder stipe krigen as yn de rest fan it lân. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+Ferkiezingsútslach yn Fryslân ! colspan="2" rowspan="2" |Partij ! colspan="2" |Kieskring Fryslân [[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|20x20px]] ! colspan="2" |Rest fan [[Ofbyld:flag of the Netherlands.svg|border|20x20px]] !Ferskil |- ! Stimmen ! % !Stimmen !% !+/- |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}" | | align="left" | PVV | 72.957 | 17,3% |1.688.009 |16,6% |{{opgong}} 0,6% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | | align="left" |CDA | 65.062 | 15,4% |1.181.812 |11,6% |{{opgong}} 3,8% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}" | | align="left" |D66 | 55.817 | 13,2% |1.734.817 |17,1% |{{delgong}} 3,9% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL-PvdA|tsjuster|NL}}" | | align="left" |GL-PvdA | 51.773 | 12,3% |1.300.390 |12,8% |{{delgong}} 0,6% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}" | | align="left" | VVD | 50.780 | 12,0% |1.455.049 |14,3% |{{delgong}} 2,3% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}}" | | align="left" |FvD | 28.961 | 6,9% |451.432 |4,4% |{{opgong}} 2,4% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}" | | align="left" |JA21 | 23.501 | 5,6% |605.016 |6,0% |{{delgong}} 0,4% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | | align="left" |BBB | 20.864 | 4,9% |259.052 |2,6% |{{opgong}} 2,4% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | | align="left" | CU | 10.537 | 2,5% |190.824 |1,9% |{{opgong}} 0,6% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}" | | align="left" | SP | 8.723 | 2,1% |190.862 |1,9% |{{opgong}} 0,2% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|ljocht|NL}}" | | align="left" | FNP | 6.540 | 1,5% |2.791 |0,0% |{{opgong}} 1,5% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}" | | align="left" | PvdD | 6.343 | 1,5% |213.028 |2,1% |{{delgong}} 0,6% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}" | | align="left" | SGP | 5.606 | 1,3% |232.487 |2,3% |{{delgong}} 1,0% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|50+|tsjuster|NL}}" | | align="left" | 50+ | 5.498 | 1,3% |145.555 |1,4% |{{delgong}} 0,1% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Volt|tsjuster|NL}}" | | align="left" | Volt | 2.873 | 0,7% |113.595 |1,1% |{{delgong}} 0,4% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|NSC|ljocht|NL}}" | | align="left" | NSC | 1.891 | 0,4% |37.517 |0,4% |{{opgong}} 0,1% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Denk|tsjuster|NL}}" | | align="left" | DENK | 1.831 | 0,4% |248.537 |2,4% |{{delgong}} 2,0% |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Oars|ljocht|NL}}" | | align="left" |Oars | 2.989 | 0,7% |98.725 |1,1% |{{delgong}} 0,4% |- ! colspan="2" |Jildige stimmen !422.546 !100% !10.149.498 !100% !0% |} De opkomst yn Fryslân wie 81,2% wylst dat yn de rest fan Nederlân 78,2% wie. Hjirmei lei de opkomst yn Fryslân mear as 3% heger as yn de rest fan Nederlân. {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Oare saken ! colspan="2" |Kategory ! colspan="2" |Fryslân [[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|20x20px]] ! colspan="2" |Rest fan [[Ofbyld:flag of the Netherlands.svg|border|20x20px]] |- ! colspan="2" |Kiesgerjochtigden !523.096 !100% !13.066.032 !100% |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Net-stimmers|tsjuster|NL}}" | | align="left" |Net opkaam |98.159 |18,8% |2.850.645 |21,8% |- ! colspan="2" |Opkomst !424.937 !81,2% !10.215.387 !78,2% |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Oars|tsjuster|NL}}" | | align="left" |Ûnjildich |768 |0,1% |27.438 |0,2% |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Blanko|tsjuster|NL}}" | | align="left" |Blanko |1.623 |0,3% |38.505 |0,3% |- ! colspan="2" |Jildige stimmen !422.546 !80,8% !10.149.444 !77,7% |- | colspan="2" |Stimoanpart |6,0 sitten |4,0% |144,0 sitten |96,0% |} == Boarnen == {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} {{commonscat|Dutch general elections 2025|Twadde Keamerferkiezingen 2025}} }} == Navigaasje == {{Navigaasje Fryske Ferkiezings}} [[Kategory:Twadde Keamer]] [[Kategory:Ferkiezings yn Nederlân]] [[Kategory:Ferkiezings yn Fryslân]] [[Kategory:Barren yn 2025]] nm77djl2t1sc4me6wsw11dvik9070zb 0 190826 1230190 1224070 2026-05-18T12:43:42Z Klaasgroen 50943 /* Jeropeeske polityk */ DFB júste link 1230190 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Statenzaal - Leeuwarden - 20130947 - RCE.jpg|thumb|De Steateseal fan it [[Frysk parlemint|Frysk Parlemint]] yn Ljouwert.]] De '''polityk yn Fryslân''' omfiemet ferskate bestjoerslagen dy’t tegearre de bestjoerlike en demokratyske struktuer fan de [[provinsje]] [[Fryslân]] foarmje. Fan de gemeentlike polityk oant de Jeropeeske fertsjintwurdiging spylje sawol lokale as nasjonale en ynternasjonale ynfloeden in rol. De polityk yn Fryslân wurdt karakterisearre troch in kombinaasje fan regionale belangen, taalbewustwêzen en dielname oan it bredere Nederlânske en Jeropeeske politike systeem. == Gemeentlike polityk == {{Sjoch haadartikel|Fryske gemeenteriedsferkiezings 2026}} De gemeentlike polityk foarmet de basis fan it bestjoer yn Fryslân. De provinsje bestiet út 18 [[Gemeenteried|gemeenterieden]], mei-inoar goed foar 410 [[gemeenteriedsleden]]. Dizze rieden wurde keazen troch de ynwenners en hâlde harren dwaande mei lokale saken lykas romtlike oardering, sosjale foarsjennings en pleatslike ynfrastruktuer. It [[Kolleezje fan boargemaster en wethâlders|kolleezje fan boargemaster en wethâlder]]<nowiki/>s is ferantwurdlik foar it deistich bestjoer fan de [[Gemeente (bestjoer)|gemeente]]. De lêste ferkiezings wiene de [[Fryske gemeenteriedsferkiezings 2026|Fryske gemeenteriedsferkiezings fan 2026]]. {| class="wikitable" width="100%" style="text-align:center; font-size:90%;" |+Sitferdieling fan alle gemeenten opteld yn 2026 ! colspan="3" | {| width="100%" | width="15" | |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}|[[Partij foar de Dieren|PvdD]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}|[[Sosjalistyske Partij (Nederlân)|SP]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}|[[GrienLinks|GL]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}|[[Partij fan de Arbeid|PvdA]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}|[[Demokraten 66|D66]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}|[[KristenUny|CU]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}|[[Kristen Demokratysk Appèl|CDA]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}|[[SGP]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}|[[BoerBoargerBeweging|BBB]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}|[[Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy|VVD]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}|[[JA21]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}|[[Partij foar de Frijheid|PVV]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}|[[Foarum foar Demokrasy|FVD]]}} | width="15" | |} |- ! width="180" align="left" |[[Ofbyld:flag of the Netherlands.svg|border|20x20px]] Nederlânske partijen ! style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:{{#expr:1/247*100}}%;" |1 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:{{#expr:5/247*100}}%;" |5 | style="background-image: linear-gradient(to right, #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}} 50%, #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}} 50%); width:{{#expr:52/247*100}}%;" |52 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:{{#expr:5/247*100}}%;" |5 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:{{#expr:20/247*100}}%;" |20 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:{{#expr:18/247*100}}%;" |18 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:{{#expr:71/247*100}}%;" |71 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}; width:{{#expr:2/247*100}}%;" |2 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:{{#expr:11/247*100}}%;" |11 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:{{#expr:37/247*100}}%;" |37 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:{{#expr:2/247*100}}%;" |2 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:{{#expr:4/247*100}}%;" |4 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:{{#expr:19/247*100}}%;" |19 |} ! width="20" |247 |- ! align="left" |[[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|20x20px]] Fryske partijen ! style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|ljocht|NL}}; width:{{#expr:25/163*100}}%;" |25 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:{{#expr:41/163*100}}%;" |41 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|Volt|ljocht|NL}}; width:{{#expr:11/163*100}}%;" |11 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|ljocht|NL}}; width:{{#expr:21/163*100}}%;" |21 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:{{#expr:33/163*100}}%;" |33 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|ljocht|NL}}; width:{{#expr:20/163*100}}%;" |20 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|ljocht|NL}}; width:{{#expr:12/163*100}}%;" |12 |} !163 |- ! colspan="3" align="left" | {| width="100%" | width="15" | |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|D66|ljocht|NL}}|Progressyf}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}|[[Fryske Nasjonale Partij]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|Volt|ljocht|NL}}|Midden}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|PBF|ljocht|NL}}|Lokaal Belang}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}|[[Provinsjaal Belang Fryslân]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|VVD|ljocht|NL}}|Liberaal}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|JA21|ljocht|NL}}|Rjochts}} | width="15" | |} |} == Provinsjale polityk == {{Sitferdieling | koptekst = Sitferdieling Frysk Parlemint 2023 | byskrift = sitten | lân = NL | float = right | kolommen = ja |PvdD|SP|GL|PvdA|D66|CU|FNP|CDA|PBF|BBB|VVD|JA21|PVV|FVD | PvdD = 1 | SP = 1 | GL = 3 | PvdA = 5 | D66 = 1 | CU = 2 | FNP = 4 | CDA = 4 | PBF = 1 | BBB = 14 | VVD = 3 | JA21 = 1 | PVV = 2 | FVD = 1 }}{{Sjoch haadartikel|Frysk parlemint}} Op provinsjaal nivo wurdt Fryslân bestjoerd troch de [[Provinsjale Steaten fan Fryslân]], dy’t út 43 sitten bestiet. De leden fan de Steaten wurde alle fjouwer jier keazen. Sy stelle it belied fêst op gebieten lykas romtlike ûntwikkeling, natoerbehear, taalbelied en regionale ekonomy. It deistich bestjoer leit by de [[Deputearre Steaten fan Fryslân]], ûnder lieding fan de [[kommissaris fan de Kening]]. De lêste ferkiezings wiene de [[Fryske Steateferkiezings 2023|Fryske Steateferkiezings fan 2023]]. It bestjoer yn de perioade 2023-2027 bestiet út [[BoerBoargerBeweging|BBB]], [[Kristen Demokratysk Appèl|CDA]], [[Fryske Nasjonale Partij|FNP]] en [[KristenUny|CU]]. === Wetterskip === {{Sjoch haadartikel|Wetterskip Fryslân}} Njonken de provinsje en gemeenten hat Fryslân ek in eigen [[Wetterskip (Nederlân)|wetterskip]], dat ferantwurdlik is foar wetterbehear, wetterfeiligens en wetterkwaliteit. It wetterskipsbestjoer wurdt foar in part keazen en foar in part beneamd. It spilet in wichtige rol yn in provinsje dêr’t wetter in sintraal elemint is yn it lânskip en it wenjen. == Lanlike polityk == [[Ofbyld:Habtamu de Hoop - TK2021 (51014716023).jpg|thumb|Habtamu de Hoop behelle sawol yn 2023 as yn 2025 fan alle Friezen de measte Fryske stimmen.]] {{Sjoch haadartikel|Kieskring Fryslân}} Op lanlik nivo nimme ferskate Friezen diel oan de ferkiezings foar de [[Twadde Keamer fan de Steaten-Generaal|Twadde Keamer]]. Mei in stimoanpart fan likernôch 4% hat [[kieskring]] Fryslân ornaris 'rjocht' op in [[evenredich oanpart]] fan seis fan de 150 mandaten. By de [[Twadde Keamerferkiezings 2025 yn Fryslân|Twadde Keamerferkiezings fan 2025]] binne der tafalligerwize ek seis leden mei in Fryske eftergrûn ferkeazen: * {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}}} [[Habtamu de Hoop]] ([[GL-PvdA]]) * {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}}} [[Luciënne Boelsma-Hoekstra]] ([[CDA]]) * {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}}} [[Femke Wiersma]] ([[BBB]]) * {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}}} [[Marieke Vellinga-Beemsterboer]] ([[D66]]) * {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}}} [[Harry Bevers]] ([[VVD]]) * {{Kleurblok|#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}}} [[Maarten Goudzwaard]] ([[JA21]]) Sy fertsjintwurdigje ferskillende politike streamingen en drage by oan de ynbring fan Fryske belangen yn it lanlike debat. Tegearre wurde se troch oare Keamerleden ek wol it '''Friesvak''<nowiki/>' neamd.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/18177152/fryske-keamerleden-wurkje-gear-op-fryske-underwerpen-en-hawwe-yn-den-haag-al-in-bynamme-krigen Fryske Keamerleden wurkje gear op Fryske ûnderwerpen en hawwe yn Den Haag al in bynamme krigen - Omrop Fryslân]</ref> == Jeropeeske polityk == [[Ofbyld:1719323377964 20240625 GARCIA HERMIDA Raquel NL 008.jpg|thumb|Raquel García Hermida-van der Walle is berne yn Madrid, mar wennet al jierren yn Fryslân.]]{{Sjoch haadartikel|Nederlânske ferkiezings foar it Jeropeesk Parlemint}} Fryslân is ek fertsjintwurdige yn de polityk fan Jeropa, dêr’t besluten nommen wurde dy’t ynfloed hawwe op regionale ûntwikkeling, lânbousubsydzjes en allerhanne oare rigeljouwing. De hjoeddeiske fertsjintwurdiger út Fryslân yn it Europeesk Parlemint is [[Raquel García Hermida-van der Walle]] ([[Demokraten 66|D66]]) út [[De Gordyk]]. Sy spilet in rol yn it ferbinen fan regionale belangen mei Jeropeeske beliedsfoarming en set har yn foar de rjochten fan froulju en striidt se tsjin [[korrupsje]]. Ien fan har assistinten is [[Sjirk Eildert Bruinsma]]; foarsitter fan [[De Fryske Beweging]]. == Referinsjes == <references /> == Navigaasje == {{Navigaasje Fryske Ferkiezings}} [[Kategory:Polityk yn Fryslân| ]] [[Kategory:Polityk yn Nederlân|Frislan]] ss44bucbr09wx4dg8pvm9tfx93bvyno 0 191059 1230293 1228026 2026-05-19T08:34:26Z Mysha 254 keppelings binne mei dûbelde rjochte heakjes. 1230293 wikitext text/x-wiki [[File:The-Big-Sleep-trailer-book.jpg|thumb|Byld út de film-fersje fan ''The Big Sleep'' fan [[1946]], dêr't [[Humphrey Bogart]] yn de hân de boek-ferzje hat.]] '''''The Big Sleep''''' ([[Ingelsk]]: "De Grutte Sliep") is in [[misdieroman]] fan 'e skriuwer [[Raymond Chandler]], út de [[Feriene Steaten]], mar opbrocht yn [[Grut Brittanje]]. It boek kaam yn [[1939]] út by [[Alfred A. Knopf, Inc.]] De titel is in [[eufemisme]] foar de [[dea]]. == Ynhâld == It ferhaal spilet him ôf yn Los Angeles en is opmerklik om't in soad yntriges en ûnferwachte winskings it ferhaal kompleks meitsje. {{Plotbedjer}} Priveedetektive Philip Marlowe wurdt ynhierd troch generaal Sternwood, in rike, ferlamme man, dy't Marlowe fertelt dat er syn help wol omdat syn dochter Carmen sjantearre wurdt troch Arthur Gwynn Geiger, in boekhanneler. Marlowe oanfurdiget de opdracht, mar ear't er fuortgiet freget Asteran, de twadde dochter fan generaal of er ynhierd is om har man Rusty Regan weom te finen, dy't in moanne werom ferdwûn is. Marlowe giet nei Geigers boekhannel en ûntdekt dat it in útliensaak foar pornografyske boeken is. Marlowe spoart Geiger op. dy't folget nei de man syn hûs. Hy sjocht dat ek Carmen Sternwood binnen is. Ynienen is der in flits fan in fototastel, folge troch in skreau fan Carmen. Marlowe komt nei it hûs ta en der wurdt trije kear sketten, en immen rint fuort. Binnen sit Carmen drogearre en neaken op in stoel foar in kamera, mei oan har fuotten it lyk fan Geiger; de film is lykwols fuort. Marlowe bringt it famke nei har hûs, mar as er weromkomt, is Geigers lichem ferdwûn. De oare deis lit de plysje him witte dat de auto fan de Sternwoods fûn is, fan in pier de oseaan yn riden, mei it lyk fan de sjauffeur der noch yn. Ek de plysje freget oft er op 'e syk is nei Regan. Neigeraden dat it ferhaal him ûntteart, fynt Marlowe út dat de sjauffeur fereale wie op Carmen Sternwood, en Geiger deade hat om de fotos. Ek in oare figuer, in Joe Brody, liket wat mei de moard op Geiger te krijen te hawwen, mar dy wurdt ek dea dien. It docht bliken dat Brody en Agnes Lozelle, in meiwurker fan Geiger, it plan opfette hiene om Geigers winstjaande saakje oer te nimmen. Brody is ek wa't de negativen en ôfdrukken fan de foto's fan Carmen Sternwood hat. As Marlowe letter besiket om ynformaasje en foto's fan syn klient fan Brody los te krijen wurdt Brody ek fermoarde. Sels as de detektive úteinlik beslach leit op de foto's, blykt it ferhaal oer de sjantaazje net te klopjen, en Marlowe set syn ûndersyk fierder. == Personaazjes == * Philip Marlowe, priveedetektive * Generaal Sternwood, in rike en sike âlde man * Vivian Sternwood, de âldste dochter fan 'e generaal * Terrance "Rusty" Reagan, Vivian's lang ferlerne man * Carmen Sternwood, de jongere dochter fan 'e generaal * Owen Taylor, de sjauffeur fan 'e Sternwoods * Norris, de butler fan 'e Sternwoods * Arthur Gwynn Geiger, boekferkeaper en pornograaf * Carol Lundgren, Geiger's jonge leafste * Agnes Lozelle, Geiger's boekhannelsklerk en in krimineel * Eddie Mars, in misdiedbaas * Mona (Grant) Mars, syn frou * Joe Brody, in oplichter en Mona Mars' eks-leafste * Bernie Ohls, in plysjeûndersiker en Marlowe's freon * Taggart Wilde, de distriktsadvokaat * Kaptein Cronjager, de pleatslike plysjekaptein en Marlowe's fijân * Harry Jones, in boef * Lash Canino, hiermoardner == Wurdearring == Fan it ferhaal is yn [[1946]] in film makke troch [[Howard Hawks]], mei [[Humphrey Bogart]] en [[Lauren Bacall]]. It doch as al te maklike ferhaal waard noch yngewikkelder trochdat guon parten yn de film net opnaam waarden. Yn [[1978]] waard de film nochris dien. Dy ferzje omfiemet parten oer drugsferslaving, homoseksualiteit, pornografy en neakenens, dy't yn yn 1046 net koenen fanwegen it publyk. Lykwols wie disse ferzje set yn it [[Londen]] fan [[1970-er jierren|de jierren 1970]]. It boek ''The Big Sleep'' waard yn [[1999]] opnaam yn [[Le Monde's 100 boeken fan de iuw]]. {{DEFAULTSORT:Big Sleep, The}} [[Kategory:Literêr wurk fan Raymond Chandler]] [[Kategory:Detektiveroman]] [[Kategory:Ingelsktalige roman]] [[Kategory:Roman út 1939]] [[Kategory:Literatuer oer in privee-detektive]] [[Kategory:Literatuer oer moard]] [[Kategory:Literatuer oer pornografy]] [[Kategory:Literatuer oer sjantaazje]] k9j7fbf2zanzoga81t3mc5rg57ro70a 0 191082 1230292 1228030 2026-05-19T08:28:12Z Mysha 254 /* Ynhâld */ "oer" skriuwt men mei in 'e'. 1230292 wikitext text/x-wiki [[File:Michel-Butor (cropped).jpg|thumb|upright|''Michel-Butor'' (2002)]] '''''La Modification''''' ([[Frânsk]]: "De modifikaasje") is in [[roman]] út [[1957]] troch [[Michel Butor]], útjûn troch [[Minuit]], [[Parys]]. Bysûnder oan it ferhaal is dat it ferteld wurdt yn de twadde persoan. De roman is nea yn it [[Frysk]] ferskynt. == Ynhâld == In ferhaal begjint mei Léon Delmont, dy't syn wyf en bêrn efterlit yn [[Parys]] om mei de trein nei [[Rome]]. Dêr wol er syn leafste fertelle dat er plak fûn hat foar har yn Parys, dat hja dêr tegearre libje kinne. Yn de rin fan de tocht feroaret syn oanpak lykwols, dat hy wol syn leafste net mear út har Rome fuorthelje. Yn stee dêrfan wol er syn wyf meinimme foar in tocht nei Rome. De ''modifikaasje'' út de titel blykt net allinnich oer it spoar dêr't er oer rydt te gean, mar ek de rûte dy't er sels nimt. == Wurdearing == It boek waard yn [[1970]] ta in film makke troch [[Michel Worms]]. Yn [[1999]] waard de searje opnaam yn [[Le Monde's 100 boeken fan de iuw]]. {{DEFAULTSORT:Modification, La}} [[Kategory:Literêr wurk fan Michel Butor]] [[Kategory:Psychologyske roman]] [[Kategory:Frânsktalige roman]] [[Kategory:Roman út 1957]] [[Kategory:Literatuer oer in trein]] [[Kategory:Literatuer oer oerhoer]] [[Kategory:Werjefte fan Julianus Apostata yn keunst en kultuer]] bcx7pcqu6ap9ee5fqdfw43ks8ki374s 3 191294 1230261 1229838 2026-05-18T20:22:06Z MediaWiki message delivery 15867 /* Tech News: 2026-21 */ nije seksje 1230261 wikitext text/x-wiki == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 apr 2026, 20.06 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4 mai 2026, 22.43 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11 mai 2026, 21.20 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18 mai 2026, 22.22 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> co5vsvkfxfssxxa3mw6qrl3k7y4veby 0 191834 1230271 1230044 2026-05-18T20:33:22Z RomkeHoekstra 10582 + kt 1230271 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks katedraal | namme = Katedraal fan Sint-Michael en Sint-Gûdûla | ôfbylding = (Belgium) St. Michael & St. Gudula Cathedral Tower, Brussels.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De westgevel fan 'e katedraal. | lân = {{BE}} | bestjoerlike ienheid 1 = [[Gewesten fan Belgje|Gewest]] | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Brussel (gewest)|Brussel]] | bestjoerlike ienheid 2 = | namme bestjoerlike ienheid 2= | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Brussel]] | adres = Sinter-Goedelevoorplein | koördinaten = | tsjerkegenoatskip = [[Roomsk-Katolike Tsjerke|Roomsk-Katolyk]] | bisdom = | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel|Mechelen-Brussel]] | patroanhillige = [[Michael (aartsingel)|Sint-Michael]] en [[Sint-Gûdûla]] | wijd oan = | status = [[Ko-katedraal]] | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = 13e-15e iuw (hjoeddeisk gebou) | sloopjier = | boustyl = [[Brabânske gotyk]] | hichte = 64 m (tuorren), 26,5 m (skip) | monumintale status = Beskerme monumint | monumintnûmer = 2043-0001/0 | webside = [https://www.cathedralisbruxellensis.be www.cathedralisbruxellensis.be] | mapname = Brussel | mapwidth = | lat_deg = 50 | lat_min = 50 | lat_sec = 52 | lat_dir = N | lon_deg = 4 | lon_min = 21 | lon_sec = 35 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Katedraal fan Brussel }} De '''Katedraal fan Sint-Michael en Sint-Gûdûla''' ([[Nederlânsk]]: ''Kathedraal van Sint-Michiel en Sint-Goedele''; [[Frânsk]]: ''Cathédrale Saints-Michel-et-Gudule'') is in [[tsjerkegebou]] yn it âlde sintrum fan [[Brussel]] en de [[ko-katedraal]] fan it [[aartsbisdom Mechelen-Brussel]]. De katedraal is wijd oan [[Michael (aartsingel)|Sint-Michael]] en [[Gûdûla fan Brussel|Sint-Gûdûla]], de [[patroanhillige]]n fan 'e stêd Brussel. De katedraal is in opfallend foarbyld fan 'e [[Brabânske gotyk]]. == Skiednis == Al yn 'e 9e iuw stie hjir nei alle gedachten in kapel dy't wijd wie oan Sint-Michael. Yn 'e 11e iuw waard in [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] tsjerke boud en ta kapitteltsjerke (1047) ferheft. Nei it oerbringen fan 'e [[Relikwy|reliken]] fan Sint-Gûdûla krige hja de dûbele namme "kollegiale tsjerke fan Sint-Michael en Sint-Gûdûla". Yn febrewaris 1962 krige de tsjerke de rang fan katedraal en sûnt dy tiid is hja, tegearre mei de [[Katedraal fan Mechelen|Sint-Romboutskatedraal]] yn [[Mechelen]], de sit fan 'e aartsbiskop fan Mechelen-Brussel. Yn 1226 waard úteinset mei de bou fan it [[Gotyk|goatyske]] [[Koer (tsjerke)|koer]]. De bou fan 'e katedraal sette yn it begjin fan 'e 13e iuw ûnder lieding fan hartoch Hindrik I fan Brabân útein. Oant de opspjalting fan it bisdom Mechelen yn 1961 wie it in kollegiale tsjerke dy't wijd wie oan Sint-Michael en dêr't yn 1047 in [[kapittel]] ta eare fan Sint-Gûdûla yn stifte waard. Yn 'e twadde helte fan 'e 20e iuw waard it aartsbisdom Mechelen op 'e nij yndield: oan 'e iene kant waard it [[bisdom Antwerpen]] ôfspjalte (de [[Us-Leaffrouwekatedraal (Antwerpen)|Us-Leaffrouwetsjerke]] fan [[Antwerpen]] waard as Us-Leaffrouwekatedraal de katedraal fan dit nije bisdom). De rest fan it eardere bisdom Mechelen waard omdoopt ta it aartsbisdom Mechelen-Brussel. De sit fan 'e Belgyske primaat bleau lykas foarhinne yn it aartsbiskoplik paleis fan Mechelen. De haadtsjerke fan Brussel waard ta ko-katedraal ferheft, njonken de Mechelske Sint-Romboutskatedraal. Om it jier 2000 hinne ûntstie de tradysje om de katedraal nei Sint-Michael en Sint-Gûdûla te neamen (folút: Kollegiale Sint-Michiels- en Sint-Gûdûlako-katedraal). It argyf fan 'e katedraal wurdt bewarre yn it Ryksargyf yn Brussel. [[Ofbyld:Vitrail de la profanation.JPG|thumb|left|It raam dat in groep Joaden útbyldet dy't de stellen [[hosty]] skeine.]] In pear brânskildere ramen yn 'e tsjerke byldzje it "Sakramint fan Mirakel" út, in leginde út 1370 wêrby't [[Joaden]] [[hosty]]s skeind hawwe soene om te sjen oft dat werklik it lichem fan [[Jezus (tradisjoneel-kristlik)| Jezus]] wie. Neffens de leginde stielen hja hostys en stieken se der mei messen yn, wêrnei't der bloed út de hostys rûn. De leginde waard sawol yn 'e 16e as yn 'e 19e iuw ôfbylde yn 'e tsjerke. Yn 'e twadde rige binne de Joaden karikaturaal ôfbylde. Yn 2026 waard yn 'e katedraal in betinkingsplaat ûntbleate om de ferdriuwing fan 'e Joaden út it midsiuwske hartochdom Brabân te betinken. De betinkingsplaat leit de kontekst fan 'e leginde út en waard yn oerlis mei de Joadske mienskip oanbrocht. De tekst freget om ferjouwing foar it [[antysemitisme]] dat oan 'e grûnslach lei fan 'e leginde en de gefolgen dêrfan. == Arsjitektuer == [[Ofbyld:Brussels - Cathedral of St. Michael and St. Gudula Nave.jpg|thumb|left|Ynterieur.]] De katedraal waard fan kalksânstien út de stiengatten fan [[Dilbeek]] boud. De hichte fan it [[ferwulft]] yn it [[Skip (tsjerke)|skip]] is 26,5 meter. Yn it lêste fearn fan 'e 20e iuw fûn de meast yngreven restauraasje fan 'e Sint-Michielskatedraal plak. It midsiuwske gebou hie ferskate konstruksjeproblemen (ûnder oaren de net-effektive posysjonearring fan 'e [[loftbôge]]n) wie al langer bekend. Eardere restauraasjes slaggen der net yn om dy problemen op te lossen. Ek oare problemen, lykas it ynsipeljen fan wetter, waarden oanpakt. Yn 'e flier is in meridiaanline ferwurke. De monumintale trep foar de katedraal, ûntwurpen troch Pieter Paul Merckx, is yn 1702-1707 tafoege. It wie in geskink fan 'e stêd Brussel. Oarspronklik wie de trep tsjin de stedsmuorren oanboud om tagong te jaan ta de promenade dy't ynrjochte wie op it stik tusken de Lakenskepoarte en de Schaarbeekskepoarte. == Ynterieur == === Preekstoel === [[Ofbyld:Cathédrale Saints-Michel-et-Gudule2.jpg|thumb|Preekstoel.]] De [[Barok (styl)|barokke]] preekstoel fan Hindrik Frans Verbruggen is yn 1696-1699 makke foar de Sint-Michaelstsjerke fan 'e Leuvenske [[jezuïten]] en yn 1776 nei Brussel brocht, nei in ruiloperaasje dêr't keizerinne [[Maria Theresia fan Eastenryk (1717-1780)Maria Theresia]] persoanlik by belutsen wie. It is in oerweldigjend totaalkeunstwurk, in gearfoeging fan 'e sûndefal en de ferlossing troch de tsjerke. Underoan ferdriuwt in aartsingel [[Adam en Eva]] út it [[paradys]]. Eva beskermet har fan skrik mei de earm wylst hja yn 'e oare hân de apel noch hat. Benaud foar wat komt ferberget Adam de holle. Ut de beam fan 'e kennis fan goed en kwea krûpt in reuseftige slange, dy't him oant boppe it klankboerd kringelet. Dêr wurdt de slange ferplettere troch de triomfearjende Jongfaam mei har Bern. Typysk foar Verbruggen binne de twa wjukkeljende ingels dy't it klankboerd 'optille'. Jan Baptist van der Haeghen foege oan beide kanten fan 'e trep noch in hage mei bisten ta. == Tsjerkeskat == [[Ofbyld:St Michael and Gudula Saint Sacrament 4.jpg|thumb|Monstrâns mei relyk fan it [[Helena fan Konstantinopel#It Wiere Krús en de Tsjerke fan it Hillich Grêf|Wiere Krús]].]] Yn 'e kapel fan it Sakramint fan Mirakel wurdt in grutte hoemannichte edelsmidswurk, borduerwurk en religieuze keunst bewarre. Ferskate reliken en kostber tekstyl binne útstald, wêrûnder [[kazuvel]]s yn side en mei gouddried borduerre dy't skonken binne troch ferskate keningen, en ek in tsjelk, in geskink fan [[Leopold I fan Belgje|Leopold I]]. Ferneamd is it relyk fan it [[Helena fan Konstantinopel#It Wiere Krús en de Tsjerke fan it Hillich Grêf|Wiere Krús]], datearjend út de 14e iuw. Bysûnder is ek de moarmeren byldegroep fan Us-Leaffrou mei Bern, makke troch Conrad Meit. == Reliken fan it Sakramint fan Mirakel == Yn 'e katedraal wurde as relyk de hostys bewarre, dy't nei it skeinen troch Joaden (1370) blet ha. De fergulde [[monstrâns]] is beset mei diamanten en kristal. Yn 'e 17e iuw makke de kultus fan it Sakramint fan Mirakel in wichtige bloeitiid mei. It Sakramint fan Mirakel is in kombinaasje fan byleauwe, ûnwittendheid en antysemitisme. In Joad stelt yn 1370 wijde hostys út de tsjerke en om te bewizen dat se net it lichem en bloed fan Kristus binne, bewurket er de hostys op [[Goed Freed]] mei in mes, mar dan begjinne de hostys te blieden. De Joaden wurde oanholden, eksekutearre en harren besit wurdt ûnteigene. It hiele ferhaal is ôfbylde op 'e brânskildere ramen yn 'e tsjerke. It barren waard alle jierren betocht mei in prosesje, mar de tradysje stoar út nei de [[Twadde Wrâldkriich]]. Yn 1977 waard in brûnzen plaat oanbrocht yn 'e tsjerke mei de folgjende tekst: <blockquote> ''De Joodse gemeenschap van Brussel werd in 1370 beschuldigd en gestraft voor de profanatie van het H. Sacrament. Op Goede Vrijdag 1370 zou men in de synagoge gestolen hosties met een dolk doorboord hebben. Uit de hosties zou bloed gevloeid zijn. De diocesane autoriteiten van het bisdom Mechelen-Brussel hebben in de geest van het Tweede Vaticaans Concilie en na kennisname van het historisch onderzoek, in 1968 de aandacht gevestigd op het tendentieuze karakter van de beschuldiging en de legendarische voorstelling van het 'mirakel'.'' </blockquote> De ferkleuring fan hostys kin in gefolch wêze fan in mikro-organisme, de Micrococcus prodigiosus of Serratia marcescens. == Oargel == It grutte Grenzing-oargel yn it skip, wêrfan't de kast as in [[Swellenêstoargel|swellenêst]] ûnder de ferwulften hinget, waard yn oktober 2000 ynwijd. It oargel hat 4300 pipen, ferdield oer 63 registers, 4 manualen en 1 pedaal. Dit instrumint is it wurk fan 'e Dútske oargelbouwer Gerhard Grenzing en syn Spaanske meiwurkers út Barcelona. It ûntwerp fan 'e kast is fan 'e Ingelske arsjitekt Simon Platt. {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:nl:Kathedraal van Sint-Michiel en Sint-Goedele]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Cathedral of St. Michael and St. Gudula (Brussels)|Michael- en Gûdûlakatedraal, Brussel}} }} [[Kategory:Bouwurk yn Brussel]] [[Kategory:Katedraal yn Belgje|Brussel]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it aartsbisdom Mechelen-Brussel]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje|Brussel]] [[Kategory:Bouwurk út de 13e iuw]] 8rpf8zb5u6yvfmnkbil8ioo3irbtreh 1230302 1230271 2026-05-19T10:38:34Z RomkeHoekstra 10582 + nav. 1230302 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks katedraal | namme = Katedraal fan Sint-Michael en Sint-Gûdûla | ôfbylding = (Belgium) St. Michael & St. Gudula Cathedral Tower, Brussels.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De westgevel fan 'e katedraal. | lân = {{BE}} | bestjoerlike ienheid 1 = [[Gewesten fan Belgje|Gewest]] | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Brussel (gewest)|Brussel]] | bestjoerlike ienheid 2 = | namme bestjoerlike ienheid 2= | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Brussel]] | adres = Sinter-Goedelevoorplein | koördinaten = | tsjerkegenoatskip = [[Roomsk-Katolike Tsjerke|Roomsk-Katolyk]] | bisdom = | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel|Mechelen-Brussel]] | patroanhillige = [[Michael (aartsingel)|Sint-Michael]] en [[Sint-Gûdûla]] | wijd oan = | status = [[Ko-katedraal]] | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = 13e-15e iuw (hjoeddeisk gebou) | sloopjier = | boustyl = [[Brabânske gotyk]] | hichte = 64 m (tuorren), 26,5 m (skip) | monumintale status = Beskerme monumint | monumintnûmer = 2043-0001/0 | webside = [https://www.cathedralisbruxellensis.be www.cathedralisbruxellensis.be] | mapname = Brussel | mapwidth = | lat_deg = 50 | lat_min = 50 | lat_sec = 52 | lat_dir = N | lon_deg = 4 | lon_min = 21 | lon_sec = 35 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Katedraal fan Brussel }} De '''Katedraal fan Sint-Michael en Sint-Gûdûla''' ([[Nederlânsk]]: ''Kathedraal van Sint-Michiel en Sint-Goedele''; [[Frânsk]]: ''Cathédrale Saints-Michel-et-Gudule'') is in [[tsjerkegebou]] yn it âlde sintrum fan [[Brussel]] en de [[ko-katedraal]] fan it [[aartsbisdom Mechelen-Brussel]]. De katedraal is wijd oan [[Michael (aartsingel)|Sint-Michael]] en [[Gûdûla fan Brussel|Sint-Gûdûla]], de [[patroanhillige]]n fan 'e stêd Brussel. De katedraal is in opfallend foarbyld fan 'e [[Brabânske gotyk]]. == Skiednis == Al yn 'e 9e iuw stie hjir nei alle gedachten in kapel dy't wijd wie oan Sint-Michael. Yn 'e 11e iuw waard in [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] tsjerke boud en ta kapitteltsjerke (1047) ferheft. Nei it oerbringen fan 'e [[Relikwy|reliken]] fan Sint-Gûdûla krige hja de dûbele namme "kollegiale tsjerke fan Sint-Michael en Sint-Gûdûla". Yn febrewaris 1962 krige de tsjerke de rang fan katedraal en sûnt dy tiid is hja, tegearre mei de [[Katedraal fan Mechelen|Sint-Romboutskatedraal]] yn [[Mechelen]], de sit fan 'e aartsbiskop fan Mechelen-Brussel. Yn 1226 waard úteinset mei de bou fan it [[Gotyk|goatyske]] [[Koer (tsjerke)|koer]]. De bou fan 'e katedraal sette yn it begjin fan 'e 13e iuw ûnder lieding fan hartoch Hindrik I fan Brabân útein. Oant de opspjalting fan it bisdom Mechelen yn 1961 wie it in kollegiale tsjerke dy't wijd wie oan Sint-Michael en dêr't yn 1047 in [[kapittel]] ta eare fan Sint-Gûdûla yn stifte waard. Yn 'e twadde helte fan 'e 20e iuw waard it aartsbisdom Mechelen op 'e nij yndield: oan 'e iene kant waard it [[bisdom Antwerpen]] ôfspjalte (de [[Us-Leaffrouwekatedraal (Antwerpen)|Us-Leaffrouwetsjerke]] fan [[Antwerpen]] waard as Us-Leaffrouwekatedraal de katedraal fan dit nije bisdom). De rest fan it eardere bisdom Mechelen waard omdoopt ta it aartsbisdom Mechelen-Brussel. De sit fan 'e Belgyske primaat bleau lykas foarhinne yn it aartsbiskoplik paleis fan Mechelen. De haadtsjerke fan Brussel waard ta ko-katedraal ferheft, njonken de Mechelske Sint-Romboutskatedraal. Om it jier 2000 hinne ûntstie de tradysje om de katedraal nei Sint-Michael en Sint-Gûdûla te neamen (folút: Kollegiale Sint-Michiels- en Sint-Gûdûlako-katedraal). It argyf fan 'e katedraal wurdt bewarre yn it Ryksargyf yn Brussel. [[Ofbyld:Vitrail de la profanation.JPG|thumb|left|It raam dat in groep Joaden útbyldet dy't de stellen [[hosty]] skeine.]] In pear brânskildere ramen yn 'e tsjerke byldzje it "Sakramint fan Mirakel" út, in leginde út 1370 wêrby't [[Joaden]] [[hosty]]s skeind hawwe soene om te sjen oft dat werklik it lichem fan [[Jezus (tradisjoneel-kristlik)| Jezus]] wie. Neffens de leginde stielen hja hostys en stieken se der mei messen yn, wêrnei't der bloed út de hostys rûn. De leginde waard sawol yn 'e 16e as yn 'e 19e iuw ôfbylde yn 'e tsjerke. Yn 'e twadde rige binne de Joaden karikaturaal ôfbylde. Yn 2026 waard yn 'e katedraal in betinkingsplaat ûntbleate om de ferdriuwing fan 'e Joaden út it midsiuwske hartochdom Brabân te betinken. De betinkingsplaat leit de kontekst fan 'e leginde út en waard yn oerlis mei de Joadske mienskip oanbrocht. De tekst freget om ferjouwing foar it [[antysemitisme]] dat oan 'e grûnslach lei fan 'e leginde en de gefolgen dêrfan. == Arsjitektuer == [[Ofbyld:Brussels - Cathedral of St. Michael and St. Gudula Nave.jpg|thumb|left|Ynterieur.]] De katedraal waard fan kalksânstien út de stiengatten fan [[Dilbeek]] boud. De hichte fan it [[ferwulft]] yn it [[Skip (tsjerke)|skip]] is 26,5 meter. Yn it lêste fearn fan 'e 20e iuw fûn de meast yngreven restauraasje fan 'e Sint-Michielskatedraal plak. It midsiuwske gebou hie ferskate konstruksjeproblemen (ûnder oaren de net-effektive posysjonearring fan 'e [[loftbôge]]n) wie al langer bekend. Eardere restauraasjes slaggen der net yn om dy problemen op te lossen. Ek oare problemen, lykas it ynsipeljen fan wetter, waarden oanpakt. Yn 'e flier is in meridiaanline ferwurke. De monumintale trep foar de katedraal, ûntwurpen troch Pieter Paul Merckx, is yn 1702-1707 tafoege. It wie in geskink fan 'e stêd Brussel. Oarspronklik wie de trep tsjin de stedsmuorren oanboud om tagong te jaan ta de promenade dy't ynrjochte wie op it stik tusken de Lakenskepoarte en de Schaarbeekskepoarte. == Ynterieur == === Preekstoel === [[Ofbyld:Cathédrale Saints-Michel-et-Gudule2.jpg|thumb|Preekstoel.]] De [[Barok (styl)|barokke]] preekstoel fan Hindrik Frans Verbruggen is yn 1696-1699 makke foar de Sint-Michaelstsjerke fan 'e Leuvenske [[jezuïten]] en yn 1776 nei Brussel brocht, nei in ruiloperaasje dêr't keizerinne [[Maria Theresia fan Eastenryk (1717-1780)Maria Theresia]] persoanlik by belutsen wie. It is in oerweldigjend totaalkeunstwurk, in gearfoeging fan 'e sûndefal en de ferlossing troch de tsjerke. Underoan ferdriuwt in aartsingel [[Adam en Eva]] út it [[paradys]]. Eva beskermet har fan skrik mei de earm wylst hja yn 'e oare hân de apel noch hat. Benaud foar wat komt ferberget Adam de holle. Ut de beam fan 'e kennis fan goed en kwea krûpt in reuseftige slange, dy't him oant boppe it klankboerd kringelet. Dêr wurdt de slange ferplettere troch de triomfearjende Jongfaam mei har Bern. Typysk foar Verbruggen binne de twa wjukkeljende ingels dy't it klankboerd 'optille'. Jan Baptist van der Haeghen foege oan beide kanten fan 'e trep noch in hage mei bisten ta. == Tsjerkeskat == [[Ofbyld:St Michael and Gudula Saint Sacrament 4.jpg|thumb|Monstrâns mei relyk fan it [[Helena fan Konstantinopel#It Wiere Krús en de Tsjerke fan it Hillich Grêf|Wiere Krús]].]] Yn 'e kapel fan it Sakramint fan Mirakel wurdt in grutte hoemannichte edelsmidswurk, borduerwurk en religieuze keunst bewarre. Ferskate reliken en kostber tekstyl binne útstald, wêrûnder [[kazuvel]]s yn side en mei gouddried borduerre dy't skonken binne troch ferskate keningen, en ek in tsjelk, in geskink fan [[Leopold I fan Belgje|Leopold I]]. Ferneamd is it relyk fan it [[Helena fan Konstantinopel#It Wiere Krús en de Tsjerke fan it Hillich Grêf|Wiere Krús]], datearjend út de 14e iuw. Bysûnder is ek de moarmeren byldegroep fan Us-Leaffrou mei Bern, makke troch Conrad Meit. == Reliken fan it Sakramint fan Mirakel == Yn 'e katedraal wurde as relyk de hostys bewarre, dy't nei it skeinen troch Joaden (1370) blet ha. De fergulde [[monstrâns]] is beset mei diamanten en kristal. Yn 'e 17e iuw makke de kultus fan it Sakramint fan Mirakel in wichtige bloeitiid mei. It Sakramint fan Mirakel is in kombinaasje fan byleauwe, ûnwittendheid en antysemitisme. In Joad stelt yn 1370 wijde hostys út de tsjerke en om te bewizen dat se net it lichem en bloed fan Kristus binne, bewurket er de hostys op [[Goed Freed]] mei in mes, mar dan begjinne de hostys te blieden. De Joaden wurde oanholden, eksekutearre en harren besit wurdt ûnteigene. It hiele ferhaal is ôfbylde op 'e brânskildere ramen yn 'e tsjerke. It barren waard alle jierren betocht mei in prosesje, mar de tradysje stoar út nei de [[Twadde Wrâldkriich]]. Yn 1977 waard in brûnzen plaat oanbrocht yn 'e tsjerke mei de folgjende tekst: <blockquote> ''De Joodse gemeenschap van Brussel werd in 1370 beschuldigd en gestraft voor de profanatie van het H. Sacrament. Op Goede Vrijdag 1370 zou men in de synagoge gestolen hosties met een dolk doorboord hebben. Uit de hosties zou bloed gevloeid zijn. De diocesane autoriteiten van het bisdom Mechelen-Brussel hebben in de geest van het Tweede Vaticaans Concilie en na kennisname van het historisch onderzoek, in 1968 de aandacht gevestigd op het tendentieuze karakter van de beschuldiging en de legendarische voorstelling van het 'mirakel'.'' </blockquote> De ferkleuring fan hostys kin in gefolch wêze fan in mikro-organisme, de Micrococcus prodigiosus of Serratia marcescens. == Oargel == It grutte Grenzing-oargel yn it skip, wêrfan't de kast as in [[Swellenêstoargel|swellenêst]] ûnder de ferwulften hinget, waard yn oktober 2000 ynwijd. It oargel hat 4300 pipen, ferdield oer 63 registers, 4 manualen en 1 pedaal. Dit instrumint is it wurk fan 'e Dútske oargelbouwer Gerhard Grenzing en syn Spaanske meiwurkers út Barcelona. It ûntwerp fan 'e kast is fan 'e Ingelske arsjitekt Simon Platt. {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:nl:Kathedraal van Sint-Michiel en Sint-Goedele]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Cathedral of St. Michael and St. Gudula (Brussels)|Michael- en Gûdûlakatedraal, Brussel}} }} {{KatedralenBelgje}} [[Kategory:Bouwurk yn Brussel]] [[Kategory:Katedraal yn Belgje|Brussel]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it aartsbisdom Mechelen-Brussel]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje|Brussel]] [[Kategory:Bouwurk út de 13e iuw]] r2dgdxmbwmz5fpmdqp5g9xqgz93zdhs 0 191837 1230235 1230095 2026-05-18T16:03:59Z RomkeHoekstra 10582 1230235 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks bisdom | namme = Aartsbisdom Mechelen-Brussel | wapen = [[Ofbyld:Blason de l'Archidiocèse de Malines-Bruxelles (Belgique).svg|100px]] | lân = {{BE}} | aartsbisdom = Mechelen-Brussel (haadsit) | biskopssit = [[Mechelen]] en [[Brussel]] | katedraal = [[Katedraal fan Mechelen|Sint-Romboutskathedraal]] (Mechelen)<br>[[Katedraal fan Brussel|Katedraal fan Sint-Michaell en Sint-Gûdûla]] (Brussel) | patroanhillige = [[Rombout fan Mechelen|Sint-Rombout]], [[Michael (aartsingel)|Sint-Michael]] en [[Gûdûla fan Brussel|Sint-Gûdûla]] | hiemside = [https://www.kerknet.be/organisatie/aartsbisdom-mechelen-brussel side fan it aartsbisdom] | oprjochting = 1559 (as Mechelen)<br>1961 (Mechelen-Brussel) | opheffing = | stifter = [[Paulus IV]] | aartsbiskop = [[Luc Terlinden]] | biskop = | oerflak = | befolking = | wêrfan katolyk = | dekenaten = 37 | parochy's = 661 | tal tsjerken = | tal katoliken = | ôfbylding2 = AartsbisdomMechelenBrussel.png | ôfbyldingstekst2 = Gebiet aartsbisdom Mechelen-Brussel yn Belgje | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | ôfbylding99 = | ôfbyldingstekst99 = | ôfbyldingsbreedte99 = }} It '''aartsbisdom Mechelen-Brussel''' ([[Latyn]]: ''Archidioecesis Mechliniensis-Bruxellensis''; [[Frânsk]]: ''Archidiocèse de Malines-Bruxelles'') is ien fan 'e acht [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katolike]] [[bisdom]]men yn [[Belgje]]. It is it [[aartsbisdom]] fan 'e tsjerkeprovinsje Mechelen-Brussel, dy’t it hiele [[Belgje|Belgyske]] grûngebiet beslacht. == Omskriuwing === It aartsbisdom omfiemet de provinsjes Flaamsk-Brabân en Waalsk-Brabân, it Brussels Haadstedsk Gewest en sân gemeenten yn de provinsje Antwerpen (ûnder oare Mechelen en Willebroek). It bisdom is twatalich en is sûnt 1962 ferdield yn trije territoriale fikariaten: Brussel, Flaamsk-Brabân & Mechelen en Waalsk-Brabân. It aartsbisdom hat 661 parochjes en stiet ûnder lieding fan aartsbiskop Luc Terlinden, dy't ek metropolyt fan Belgje is. It aartsbisdom hat twa kathedralen: de metropolitaanske [[Katedraal fan Mechelen|Sint-Romboutskatedraal]] yn [[Mechelen]] en sûnt 1961 ek de [[Katedraal fan Brussel|Katedraal fan Sint-Michaell en Sint-Gûdûla yn Brussel]]. == Skiednis == Mechelen waard yn 1559 de sit fan in aartsbisdom doe't paus [[Paulus IV]] mei de bul ''Super Universas'' trije nije tsjerkeprovinsjes stifte yn 'e Nederlannen. Sa waarden de Lege Lannen tsjerklik losmakke fan [[Frankryk]] en it [[Hillige Roomske Ryk]]. Om it nije aartsbisdom finansjeel te stypjen, waard de [[Abdij fan Affligem]] dêryn opnommen; oant de [[Frânske Revolúsje]] wie de aartsbiskop fan Mechelen tagelyk abt fan Affligem. Under Matthias Hovius (1596-1620) krige de [[Kontrareformaasje]] foarm. Hy stifte in [[seminaarje]] en fierde yn 1609 de earste Mechelske Katechismus yn foar de sielssoarch. De [[Frânske Revolúsje]] hie grutte gefolgen: tsjerklike guod waard yn beslach nommen en it paleis yn Mechelen waard ferkocht. It Konkordaat fan 1801 tusken [[Napoleon]] en de paus werstelde de bannen, wêrby't it aartsbisdom útwreide waard mei it doe opgeheven bisdom Antwerpen. Op 8 desimber 1961 waard it [[bisdom Antwerpen]] op 'e nij oprjochte fanwegen de befolkingsgroei. Sûnt dy tiid hjit it aartsbisdom offisjeel Mechelen-Brussel. Kardinaal Suenens fierde yn 1962 in nije struktuer yn mei territoriale fikariaten foar de ferskate regio's en kategoriale fikariaten foar ûnderwiis en it religieuze libben. {| class="wikitable" style="float: rjochts; margin-left: 1em; text-align: center;" |+ '''De beide katedralen''' |- | [[Ofbyld:Graote Markt en Sint-Rombouts.jpg|180px]] | [[Ofbyld:(Belgium) St. Michael & St. Gudula Cathedral Tower, Brussels.jpg|180px]] |- | <small>De Sint-Romboutskathedraal (Mechelen)</small> | <small>Michael en Gûdûlakatedraal (Brussel)</small> |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Roman Catholic Diocese of Antwerp|Roomsk-katolike bisdom Antwerpen}} }} {{BisdommenBelgje}} [[Kategory:Aartsbisdom Mechelen-Brussel| ]] [[Kategory:Flaamsk-Brabân]] [[Kategory:Waalsk-Brabân]] [[Kategory:Brusselsk Haadstedsk Gewest]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1961]] tlgff6m7o37ews9l2cxuvm5dysxg4ec 0 191840 1230233 1230091 2026-05-18T16:03:14Z RomkeHoekstra 10582 Kaart ynfoboks ferhûzen nei boppe. 1230233 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks bisdom | namme = Bisdom Brugge | ôfbylding = BisdomBrugge.png | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Kaart fan it bisdom Brugge (West-Flaanderen) | wapen = | lân = {{BE}} | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel]] | biskopssit = [[Brugge]] | katedraal = [[Sint-Salvatorkatedraal (Brugge)|Sint-Salvatorkatedraal]] | patroanhillige = [[Donatus fan Reims|Sint-Donatianus]]<br>[[Karel de Goede]] | hiemside = [https://www.otheo.be/bisdom-brugge www.otheo.be] | oprjochting = 12 maaie 1559 (earste kear)<br>27 maaie 1834 (twadde kear) | opheffing = 15 july 1801 (Konkordaat fan 1801) | stifter = [[Paulus IV]] (1559)<br>[[Gregorius XVI]] (1834) | aartsbiskop = | biskop = [[Lode Aerts]] | oerflak = | befolking = | wêrfan katolyk = | dekenaten = 10 | parochy's = 339 | tal tsjerken = | tal katoliken = | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = }} It '''Bisdom Brugge''' ([[Latyn]]: ''Dioecesis Brugensis'') is in [[bisdom]] dat gearfalt mei de [[Belgje|Belgyske]] provinsje [[West-Flaanderen]]. It bisdom hat 10 dekenaten en 339 parochys. == Skiednis == === Ancien régime (1559-1801) === Foar de nije tsjerklike yndieling fan 1559 wie it hjoeddeiske West-Flaanderen ferdield oer twa bisdommen: de biskop fan [[Thérouanne]] bestjoerde it westlike diel, de biskop fan [[Doarnik]] it eastlike diel. Op 12 maaie 1559 rjochte paus [[Paulus IV]] it bisdom Brugge op mei de bul ''Super universas'', tegearre mei trettjin oare bisdommen yn 'e Nederlannen. It omfieme it noarden fan West-Flaanderen, in diel fan [[East-Flaanderen]] en in diel fan [[Siuwsk-Flaanderen]]. It oerbliuwende grûngebiet fan West-Flaanderen hearde by trije bisdommen: it westen hearde by it bisdom Iper, de krite fan Kortrijk by it bisdom Doarnik en de krite fan Tielt by it bisdom Gint. Tegearre mei de bisdommen Iper, Gint, Antwerpen, De Bosk en Roermond waard it bisdom Brugge ûnder de aartsbiskoplike sit fan Mechelen set. Dêrop folge de bul ''Ex injuncto'' troch paus [[Pius IV]] fan 11 maart 1561 wêryn't de krekte grinzen fan it bisdom ôfbeakene waarden, de ynkomsten fan it bisdom regele waarden en it [[kapittel]] fan 'e katedraal organisearre waard. It bisdom omfieme net de hiele provinsje West-Flaanderen, om't in diel dêrfan it nij oprjochte bisdom Iper waard, dat oer de Westhoek en oer in flink part fan Noard-Frankryk rûn. [[Ofbyld:Sint Donaas Kathedraal, Brugge.jpg|thumb|left|De nei 1799 ûnder de Frânsen ôfbrutsen Donatuskatedraal.]] It bisdom Brugge, mei as katedraal de Sint-Donatustsjerke, bleau sûnder grutte swierrichheden bestean oant yn 1794. De [[Frânske Revolúsje]] en de ferovering fan 'e Súdlike Nederlannen troch de Frânske Republyk makken dêr in ein oan. As gefolch fan it [[Konkordaat fan 1801|Konkordaat fan 15 july 1801]] tusken paus [[Pius VII]] en [[Napoleon]] waarden de bisdommen Iper en Brugge opheft en opnommen yn it bisdom Gint, dat oerienkaam mei de departeminten Leie en Schelde. It bisdom telde trije bestjoerlike distrikten (Gint, Iper, Brugge) en ien [[seminaarje]], dat yn Gint stie. == It nije bisdom (1834 oant hjoed-de-dei) == Op 27 maaie 1834 waard it bisdom Brugge weroprjochte troch de bul ''Romanae Ecclesiae'' fan paus [[Gregoarius XVI]], mei as grûngebiet de provinsje West-Flaanderen. Dit gearfallen fan tsjerklike en bestjoerlike grinzen wie in erfenis út de Frânske tiid, wêrby't de yndieling fan it lân yn departeminten as basis nommen waard foar de nije tsjerklike yndieling. [[Ofbyld:Brugge Sint-Salvatorskerkhof zonder nummer - 174722 - onroerenderfgoed.jpg|thumb|left|Sint-Salvatorkatedraal.]] Om't de eardere Sint-Donatuskatedraal ûnder de Frânske besetting ôfbrutsen wie, waard de parochjetsjerke fan Sint-Salvator en Sint-Eligius oanwiisd as biskoplike tsjerke. De hillige Donatius en de sillige Karel de Goede waarden de patroanen fan it bisdom. By de weroprjochting yn 1834 waard it Hof fan Pittem de biskoplike residinsje en de sit fan it bestjoer. It gebou fan it eardere seminaarje is sûnt dy tiid eigendom fan de provinsje West-Flaanderen, dy't it oan de biskop ter beskikking stelt. Yn 1976 waard troch it bisdom in wenning oankocht op it adres Sint-Salvatorskerkhof 18-19, foar it húsfestjen fan helpbiskop Eugeen Laridon (1929-1999). It hûs, dat oan 'e efterkant oan 'e tún fan it biskoplik paleis grinzget, waard it wenplak fan biskop Jozef De Kesel (sûnt 2010) en fan biskop Lode Aerts (sûnt 2016). It Hof fan Pittem wie sûnt dy tiid eksklusyf de sit fan 'e biskoplike administraasje en net mear de biskoplike residinsje. {{Boarnen|boarnefernijing= * Dit artikel is foar in grut part in oersetting fan 'e Nederlânsktalige side, sjoch foar referinsjes op [[:nl:Bisdom Brugge]]. {{reflist}} ---- {{Commonscat|Roman Catholic Diocese of Brugge|Roomsk-katolike bisdom Brugge}} }} {{BisdommenBelgje}} [[Kategory:Bisdom Brugge| ]] [[Kategory:West-Flaanderen]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1559]] [[Kategory:Organisaasje opheft yn 1801]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1834]] oadwdq12ngyoxnyn7ppwzcyc8co9kzt 0 191847 1230270 1230147 2026-05-18T20:32:51Z RomkeHoekstra 10582 + kt 1230270 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks katedraal | namme = Sint-Romboutskatedraal | ôfbylding = Graote Markt en Sint-Rombouts.jpg | ôfbyldingstekst = De Sint-Romboutskathedraal yn Mechelen mei syn karakteristike platte toer. | lân = {{BE}} | plak = [[Mechelen]] | bisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel]] | funksje = [[Katedraal]] | patroanhillige = [[Rombout fan Mechelen|Sint-Rombout]] | boustyl = [[Brabânske gotyk]] | úteinset mei de bou = ± 1200 | foltôge = ± 1500 | hichte = 97,28 m | boumaster = [[Jan van Osy]] (û.o.) | oarspronklike funksje = [[Stiftstsjerke]] en [[parochytsjerke]] | hiemside = [https://www.kathedraalmechelen.be/ side fan de katedraal] | mapname = Belgje | mapwidth = | lat_deg = 51 | lat_min = 1 | lat_sec = 43 | lat_dir = N | lon_deg = 4 | lon_min = 28 | lon_sec = 42 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} De '''katedraal fan Mechelen''' is de biskoplike tsjerke fan it [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katolike]] [[aartsbisdom Mechelen-Brussel]] yn [[Mechelen]], [[Belgje]]. De tsjerke, dêr't om 1200 hinne mei úteinset waard en dy't om 1500 hinne yn syn hjoeddeiske foarm foltôge waard, heart ta de haadwurken fan 'e [[Brabânske gotyk]]. == Skiednis en arsjitektuer == De goatyske Sint-Romboutstsjerke ferfong in âldere [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] foargonger. It gebou hie fanâlds in dûbele funksje. Oan 'e iene kant wie it as [[stiftstsjerke]] it domein fan it byhearrende [[kapittel]] fan [[koarhear]]en, dat ek de monumintale [[skryn]] foar de [[Relikwy|reliken]] fan 'e stedshillige behearde. Oan 'e oare kant funksjonearre de tsjerke as de haad[[parochytsjerke]] foar de ynwenners fan Mechelen. Hoewol't it stiftsgebiet juridysk sjoen frijsteld wie fan it stedsbestjoer, wie de tsjerke nau ferbûn mei de stêd; de boargerij en de [[gilde]]n brûkten de tsjerke en de stêd betelle de machtige toer as symboal fan it boargerlik selsbewustwêzen. It gebou is in [[Skip (tsjerke)|trijskippige]] [[Basilyk (boufoarm)|basilyk]] op in [[Latynsk krús|krús]]foarmich grûnplan mei in eastlike oriïntaasje. [[Ofbyld:ID74569-Mechelen Sint-Romboutskathedraal-PM 36737.jpg|thumb|left|Ynterieur.]] Yn 'e earste boufaze fan likernôch 1200 oant 1320 waarden it [[dwersskip]], it haadskip en de beide sydskippen boud, en dêrnei de earste trije [[travee]]ën fan it [[Koer (tsjerke)|koer]] yn 'e iergoatyske styl. De ynwijing waard op 28 april 1312 fierd. Nei de grutte stedsbrân fan 1342, dy't ek de Romboutstsjerke skansearre, waard yn heechgoatyske styl fan 1365 oant 1451 it middenskip ferhege mei in [[trifoarium]]. It koer krige in [[apsis]] en in [[kapellekrâns]] fan sân kapellen. De [[Pikardje|Pikardyske]] boumaster Jan fan Osy yntrodusearre dêrby foarmen fan 'e Frânske katedraalgotyk. Dêrnei folge yn 1437 it ynbringen fan it [[ferwulft]] yn it middenskip en yn 1451 dat fan it koer. Yn it jier 1451 joech paus [[Nikolaas V]] by in besite oan 'e katedraal tastimming foar it ferlienen fan [[ôflaat|ôflaten]] en dat brocht in soad [[pylger]]s nei de katedraal. Ek krigen de bouaktiviteiten oan 'e tsjerke in nije oantrún. Yn 'e treddde boufaze fan 1452 oant 1520 waarden oan it noardlike sydskip trije kapellen tafoege; de grutste dêrfan strekt him út oer trije traveeën. Mar foaral krige de machtige toer yn dy tiid syn foarm. It plan wie om de toer oant 167 meter te bouwen en dêrmei hearde it projekt by de meast ambisjeuze bouplannen fan 'e gotyk. Fan 'e 70 meter hege achtkante (oktogonale) spits waard lykwols allinnich de basis realisearre, it diel boppe it omrinnende balkon. Dêrmei is de hichte fan 'e hjoeddeiske toer 97,28 meter. Yn it jier 1559, mei de oprjochting fan it aartsbisdom Mechelen, waard de Sint-Romboutstsjerke in katedraal. De earste byldestoarm fûn yn 1566 plak. In soad alters, bylden en skilderijen waarden doe troch [[Kalvinisme|kalvinisten]] stikken slein. Folle slimmer wie it jier 1580, doe't ûnder lieding fan 'e kalvinist [[Olivier van den Tympel]] mei help fan [[Ingelân|Ingelske]] [[hierling]]en de stêd plondere. Alles wat de katedraal doe noch oan keunstwurken hie, ynklusyf âlde grêfmonuminten en de âlde skryn fan Rombout, waard doe fernield of stellen. Fan 1580 oant 1585 wie de tsjerke sels offisjeel yn hannen fan 'e kalvinisten foar de protestantske earetsjinst. Doe't de Spaanske troepen de stêd weromferoveren, stie it bisdom foar in folslein lege en keale tsjerke. Om't der neat mear stie, krigen keunstners lykas Lucas Faydherbe yn 'e 17e iuw alle romte om de tsjerke hielendal yn te rjochtsjen neffens de moade fan dy tiid: de [[Barok (styl)|barok]]. Ek de barokke sydportalen stamje út dy tiid (1626). == Ynterieur == Troch de iuwen hinne hat de tsjerke in soad te lijen hân fan 'e [[Byldestoarm]] yn 1566 en de [[Frânske tiid]]. Yn 'e 17e iuw is de tsjerke op 'e nij ynrjochte yn barokke styl, benammen ûnder ynfloed fan 'e ferneamde Mechelske byldhouwer [[Lucas Faydherbe]] (in learling fan Rubens). === It haadalter === [[Ofbyld:St Rombouts interieur 4.JPG|thumb|left|Heechalter.]] It monumintale moarmeren [[heechalter]] út 1665 is ûntwurpen troch Lucas Faydherbe. Yn it heechalter wurde ek de reliken fan Sint-Rombout bewarre. === De preekstoel === In hichtepunt fan Flaamsk fykwurk is de naturalistyske preekstoel út 1721, makke troch Michiel van der Voort de Alde. De stoel ferbyldet de bekearing fan 'e hillige [[Norbertus fan Gennep|Norbertus]] yn in folslein út hout snien lânskip mei beammen en bisten. === Skilderkunst === [[Ofbyld:Antoon van Dyck (1599-1641) - Christus aan het kruis (1630) - Sint-Romboutskathedraal Mechelen 9-06-2012 14-47-052.jpg|thumb|Kristus oan it Krús<br>[[Anthonis van Dyck]].]] Yn it dwersskip hinget it ferneamde alterskilderij ''Kristus oan it Krús'' (1630) fan [[Anthonis van Dyck]]. Dêrnjonken hingje der ek wurken fan oare Flaamske masters lykas [[Gaspar de Crayer]] en [[Michiel Coxcie]]. === Apostelbylden === Oan 'e pylders fan it middenskip steane tolve grutte 17e-iuwske bylden fan 'e apostels, dy't makke binne troch foaroansteande byldhouwers út dy tiid. == Oargel == Yn 'e katedraal steane twa oargels. [[Ofbyld:Mechelen St Rombouts Cathedral Interior from choir 01.jpg|thumb|left|Haadoargel.]] It haadoargel op 'e westlike kreake waard yn 1957 boud troch de oargelboufirma Jos Stevens (út Duffel). It hat 82 registers ferdield oer fjouwer manualen en in pedaal. Oarspronklik hie it oargel 84 registers, mar by in grutte restauraasje en ombou yn 1999 troch de firma Schumacher binne der in pear registers feroare en gearfoege, wêrtroch it hjoeddeiske oantal op 82 registers útkomt Op in kreake fan it sydskip stiet in lytser ynstrumint, dat al yn 1919 troch de oargelbouwer Stevens boud waard. Dat ynstrumint hat 30 registers op twa manualen en pedaal. == Patroanhillige == De [[patroanhillige]] fan 'e katedraal en de stêd Mechelen is [[Rombout fan Mechelen|Sint-Rombout]] ([[Latyn]]: ''Rumoldus''). Neffens de oerlevering wie hy in Ierske of Skotske muonts en biskop dy't yn 'e 8e iuw as kristlik misjonaris nei de Nederlannen kaam. Hy stifte oan 'e rivier de [[Dijle]] in kleastermienskip, dy't de kearn foarme fan 'e lettere stêd Mechelen. Rombout waard dêr fermoarde en wurdt sûnt dy tiid as martelder en as de apostel fan Mechelen fereare. {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is foar in part in oersetting fan 'e Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Kathedrale von Mecheln]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sint-Romboutskathedraal (Mechelen)|Sint-Romboutskatedraal, Mechelen}} }} [[Kategory:Mechelen]] [[Kategory:Katedraal yn Belgje|Mechelen]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it aartsbisdom Mechelen-Brussel|Mechelen]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje|Mechelen]] [[Kategory:Bouwurk út de 14e iuw|Mechelen]] b38kqfo531g4tcko8q5be1ss0d3xcns 1230303 1230270 2026-05-19T10:39:02Z RomkeHoekstra 10582 + nav. 1230303 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks katedraal | namme = Sint-Romboutskatedraal | ôfbylding = Graote Markt en Sint-Rombouts.jpg | ôfbyldingstekst = De Sint-Romboutskathedraal yn Mechelen mei syn karakteristike platte toer. | lân = {{BE}} | plak = [[Mechelen]] | bisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel]] | funksje = [[Katedraal]] | patroanhillige = [[Rombout fan Mechelen|Sint-Rombout]] | boustyl = [[Brabânske gotyk]] | úteinset mei de bou = ± 1200 | foltôge = ± 1500 | hichte = 97,28 m | boumaster = [[Jan van Osy]] (û.o.) | oarspronklike funksje = [[Stiftstsjerke]] en [[parochytsjerke]] | hiemside = [https://www.kathedraalmechelen.be/ side fan de katedraal] | mapname = Belgje | mapwidth = | lat_deg = 51 | lat_min = 1 | lat_sec = 43 | lat_dir = N | lon_deg = 4 | lon_min = 28 | lon_sec = 42 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} De '''katedraal fan Mechelen''' is de biskoplike tsjerke fan it [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katolike]] [[aartsbisdom Mechelen-Brussel]] yn [[Mechelen]], [[Belgje]]. De tsjerke, dêr't om 1200 hinne mei úteinset waard en dy't om 1500 hinne yn syn hjoeddeiske foarm foltôge waard, heart ta de haadwurken fan 'e [[Brabânske gotyk]]. == Skiednis en arsjitektuer == De goatyske Sint-Romboutstsjerke ferfong in âldere [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] foargonger. It gebou hie fanâlds in dûbele funksje. Oan 'e iene kant wie it as [[stiftstsjerke]] it domein fan it byhearrende [[kapittel]] fan [[koarhear]]en, dat ek de monumintale [[skryn]] foar de [[Relikwy|reliken]] fan 'e stedshillige behearde. Oan 'e oare kant funksjonearre de tsjerke as de haad[[parochytsjerke]] foar de ynwenners fan Mechelen. Hoewol't it stiftsgebiet juridysk sjoen frijsteld wie fan it stedsbestjoer, wie de tsjerke nau ferbûn mei de stêd; de boargerij en de [[gilde]]n brûkten de tsjerke en de stêd betelle de machtige toer as symboal fan it boargerlik selsbewustwêzen. It gebou is in [[Skip (tsjerke)|trijskippige]] [[Basilyk (boufoarm)|basilyk]] op in [[Latynsk krús|krús]]foarmich grûnplan mei in eastlike oriïntaasje. [[Ofbyld:ID74569-Mechelen Sint-Romboutskathedraal-PM 36737.jpg|thumb|left|Ynterieur.]] Yn 'e earste boufaze fan likernôch 1200 oant 1320 waarden it [[dwersskip]], it haadskip en de beide sydskippen boud, en dêrnei de earste trije [[travee]]ën fan it [[Koer (tsjerke)|koer]] yn 'e iergoatyske styl. De ynwijing waard op 28 april 1312 fierd. Nei de grutte stedsbrân fan 1342, dy't ek de Romboutstsjerke skansearre, waard yn heechgoatyske styl fan 1365 oant 1451 it middenskip ferhege mei in [[trifoarium]]. It koer krige in [[apsis]] en in [[kapellekrâns]] fan sân kapellen. De [[Pikardje|Pikardyske]] boumaster Jan fan Osy yntrodusearre dêrby foarmen fan 'e Frânske katedraalgotyk. Dêrnei folge yn 1437 it ynbringen fan it [[ferwulft]] yn it middenskip en yn 1451 dat fan it koer. Yn it jier 1451 joech paus [[Nikolaas V]] by in besite oan 'e katedraal tastimming foar it ferlienen fan [[ôflaat|ôflaten]] en dat brocht in soad [[pylger]]s nei de katedraal. Ek krigen de bouaktiviteiten oan 'e tsjerke in nije oantrún. Yn 'e treddde boufaze fan 1452 oant 1520 waarden oan it noardlike sydskip trije kapellen tafoege; de grutste dêrfan strekt him út oer trije traveeën. Mar foaral krige de machtige toer yn dy tiid syn foarm. It plan wie om de toer oant 167 meter te bouwen en dêrmei hearde it projekt by de meast ambisjeuze bouplannen fan 'e gotyk. Fan 'e 70 meter hege achtkante (oktogonale) spits waard lykwols allinnich de basis realisearre, it diel boppe it omrinnende balkon. Dêrmei is de hichte fan 'e hjoeddeiske toer 97,28 meter. Yn it jier 1559, mei de oprjochting fan it aartsbisdom Mechelen, waard de Sint-Romboutstsjerke in katedraal. De earste byldestoarm fûn yn 1566 plak. In soad alters, bylden en skilderijen waarden doe troch [[Kalvinisme|kalvinisten]] stikken slein. Folle slimmer wie it jier 1580, doe't ûnder lieding fan 'e kalvinist [[Olivier van den Tympel]] mei help fan [[Ingelân|Ingelske]] [[hierling]]en de stêd plondere. Alles wat de katedraal doe noch oan keunstwurken hie, ynklusyf âlde grêfmonuminten en de âlde skryn fan Rombout, waard doe fernield of stellen. Fan 1580 oant 1585 wie de tsjerke sels offisjeel yn hannen fan 'e kalvinisten foar de protestantske earetsjinst. Doe't de Spaanske troepen de stêd weromferoveren, stie it bisdom foar in folslein lege en keale tsjerke. Om't der neat mear stie, krigen keunstners lykas Lucas Faydherbe yn 'e 17e iuw alle romte om de tsjerke hielendal yn te rjochtsjen neffens de moade fan dy tiid: de [[Barok (styl)|barok]]. Ek de barokke sydportalen stamje út dy tiid (1626). == Ynterieur == Troch de iuwen hinne hat de tsjerke in soad te lijen hân fan 'e [[Byldestoarm]] yn 1566 en de [[Frânske tiid]]. Yn 'e 17e iuw is de tsjerke op 'e nij ynrjochte yn barokke styl, benammen ûnder ynfloed fan 'e ferneamde Mechelske byldhouwer [[Lucas Faydherbe]] (in learling fan Rubens). === It haadalter === [[Ofbyld:St Rombouts interieur 4.JPG|thumb|left|Heechalter.]] It monumintale moarmeren [[heechalter]] út 1665 is ûntwurpen troch Lucas Faydherbe. Yn it heechalter wurde ek de reliken fan Sint-Rombout bewarre. === De preekstoel === In hichtepunt fan Flaamsk fykwurk is de naturalistyske preekstoel út 1721, makke troch Michiel van der Voort de Alde. De stoel ferbyldet de bekearing fan 'e hillige [[Norbertus fan Gennep|Norbertus]] yn in folslein út hout snien lânskip mei beammen en bisten. === Skilderkunst === [[Ofbyld:Antoon van Dyck (1599-1641) - Christus aan het kruis (1630) - Sint-Romboutskathedraal Mechelen 9-06-2012 14-47-052.jpg|thumb|Kristus oan it Krús<br>[[Anthonis van Dyck]].]] Yn it dwersskip hinget it ferneamde alterskilderij ''Kristus oan it Krús'' (1630) fan [[Anthonis van Dyck]]. Dêrnjonken hingje der ek wurken fan oare Flaamske masters lykas [[Gaspar de Crayer]] en [[Michiel Coxcie]]. === Apostelbylden === Oan 'e pylders fan it middenskip steane tolve grutte 17e-iuwske bylden fan 'e apostels, dy't makke binne troch foaroansteande byldhouwers út dy tiid. == Oargel == Yn 'e katedraal steane twa oargels. [[Ofbyld:Mechelen St Rombouts Cathedral Interior from choir 01.jpg|thumb|left|Haadoargel.]] It haadoargel op 'e westlike kreake waard yn 1957 boud troch de oargelboufirma Jos Stevens (út Duffel). It hat 82 registers ferdield oer fjouwer manualen en in pedaal. Oarspronklik hie it oargel 84 registers, mar by in grutte restauraasje en ombou yn 1999 troch de firma Schumacher binne der in pear registers feroare en gearfoege, wêrtroch it hjoeddeiske oantal op 82 registers útkomt Op in kreake fan it sydskip stiet in lytser ynstrumint, dat al yn 1919 troch de oargelbouwer Stevens boud waard. Dat ynstrumint hat 30 registers op twa manualen en pedaal. == Patroanhillige == De [[patroanhillige]] fan 'e katedraal en de stêd Mechelen is [[Rombout fan Mechelen|Sint-Rombout]] ([[Latyn]]: ''Rumoldus''). Neffens de oerlevering wie hy in Ierske of Skotske muonts en biskop dy't yn 'e 8e iuw as kristlik misjonaris nei de Nederlannen kaam. Hy stifte oan 'e rivier de [[Dijle]] in kleastermienskip, dy't de kearn foarme fan 'e lettere stêd Mechelen. Rombout waard dêr fermoarde en wurdt sûnt dy tiid as martelder en as de apostel fan Mechelen fereare. {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is foar in part in oersetting fan 'e Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Kathedrale von Mecheln]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sint-Romboutskathedraal (Mechelen)|Sint-Romboutskatedraal, Mechelen}} }} {{KatedralenBelgje}} [[Kategory:Mechelen]] [[Kategory:Katedraal yn Belgje|Mechelen]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it aartsbisdom Mechelen-Brussel|Mechelen]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje|Mechelen]] [[Kategory:Bouwurk út de 14e iuw|Mechelen]] ew6tesx6b00h8gz71k6rgn9mu25w5fs 0 191856 1230196 1230186 2026-05-18T13:02:30Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Sjoch ek */ kt 1230196 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks katedraal | namme = Sint-Baafskatedraal | ôfbylding = 27052005 - St Baafskathedraal.JPG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De Sint-Baafskatedraal yn Gint | lân = [[Belgje]] | bestjoerlike ienheid 1 = Gewest | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Flaanderen]] | bestjoerlike ienheid 2 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 2= [[East-Flaanderen]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Gint]] | adres = Sint-Baafsplein | koördinaten = | tsjerkegenoatskip = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]] | bisdom = | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel]] | patroanhillige = [[Bavo fan Gint]] | wijd oan = [[Jehannes de Doper]] (oarspronklik)<br>[[Bavo fan Gint]] | status = Katedraal | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = 14e iuw – 1569 | sloopjier = | boustyl = [[Gotyk]] (mei [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] [[krypt]]) | hichte = 89 m | monumintale status = Beskerme monumint | monumintnûmer = | webside = [https://www.bisdomgent.be www.bisdomgent.be] | mapname = Gint | mapwidth = | lat_deg = 51 | lat_min = 03 | lat_sec = 11 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 43 | lon_sec = 37 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Sint-Baafskatedraal }} De '''Sint-Baafskatedraal''' yn 'e [[East-Flaanderen|East-Flaamske]] stêd [[Gint]] is de [[titeltsjerke]] fan it [[Bisdom Gint|bisdom Gint]] en it Sint-Baafskapittel. == Skiednis == De tsjerke wie oarspronklik in oan [[Jehannes de Doper]] wijde [[parochytsjerke]]. Yn [[942]] waard de tsjerke troch Transmar, de biskop fan [[Doarnik]], ynwijd as de Sint-Jânstsjerke. Yn [[1539]] kaam de stêd yn opstân tsjin keizer [[Karel V]] fanwegen in nije, swiere kriichsbelesting dy't de keizer easke hie. Karel V sloech dizze Gintske Opstân yn 1540 mei hurde hân del en woe de opstannige stêd it leksum lêze. De lieders fan 'e opstân waarden [[Unthalzing|ûnthalze]] en hy twong in groep belangrike ynwenners mei in strop om 'e hals (de saneamde ''stroppendragers'') yn nachthimden efterinoar troch de stêd te rinnen om foar him knibbeljend ferjouwing ôf te smeken. [[Ofbyld:Ghent, Spanjaardenkasteel ; 1641.jpg|thumb|left|Spanjaardekastiel.]] Om Gint der foar altiten ûnder te hâlden, liet Karel V op it plak fan 'e Sint-Bavo-abdij (flakby de gearrin fan 'e [[Leie (rivier)|Leie]] en de [[Skelde]]) in twinger bouwe: it saneamde Spanjaardekastiel. De kanunniken fan Sint-Bavo waarden fan it plak ferjage en moasten nei in oar plak foar harren [[kapittel]] omsjen. Hja fûnen dat yn [[1539]] yn 'e Sint-Janstsjerke. De tsjerke waard dêrmei in kollegiale tsjerke en stie sûnt bekend as de Sint-Bavostsjerke. By de tsjerklike reorganisaasje fan 'e Nederlânnen yn [[1559]] waard it bisdom Gint oprjochte, wêrby't de Sint-Bavostsjerke ferheft waard ta katedraal. Oant in pear jier lyn wie de Sint-Janstsjerke noch sawol in parochytsjerke (fan 'e Sint-Jânsparochy) as de Sint-Baafskatedraal. In pear jier ferlyn waarden de parochys fan Sint-Michiel, Sint-Niklaas en Sint-Baaf lykwols gearfoege. Sûnt dy tiid tsjinnet de Sint-Michielstsjerke as parochytsjerke foar dy trije eardere parochys. De Sint-Baafskatedraal funksjonearret hjoed-de-dei allinnich noch as katedraal. == Bouwskiednis == === Romaanske krypte === [[Ofbyld:Gent, Sint-Baafskathedraal crypte B STB 149.jpg|thumb|left|Romaanske krypt.]] De foargonger fan 'e hjoeddeiske katedraal wie in [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] tsjerke út de 12e iuw. Dêrfan is de [[krypt]] mei ferskillende fresko's bewarre bleaun. === Goatyske bou === De romaanske tsjerke waard yn trije fazes stadichoan ferfongen troch it hjoeddeiske gebou: * De earste faze (begjin 14e iuw): it [[Koer (tsjerke)|koer]] waard fernijd. Yn it koer is de ynfloed fan 'e Noard-Frânske gotyk en de [[Skeldegotyk]] te sjen. De [[koeromgong]] en de [[kapellekrâns]] stamme út it begjin fan 'e 15e iuw. * De twadde faze (1462–1538): de 89 meter hege westtoer waard yn 'e styl fan 'e [[Brabânske gotyk]] boud mei kalksânstien út de stiengroeven fan [[Dilbeek]]. * De tredde faze (1533): der waard úteinset mei de bou fan it [[Skip (tsjerke)|skip]] fan 'e tsjerke. Letter fûnen der ek noch tafoegings plak yn [[renêssânse]]-, [[Barok (styl)|barok]]- en [[Klassisisme|klassisistyske]] styl, mar de Sint-Baafskatedraal is in dúdlik foarbyld fan 'e goatyske boustyl, wat te sjen is oan 'e [[spitsbôge]]n, grutte brânskildere ramen en de fertikaliteit fan it gebou. === De toer === De toer fan 'e Sint-Baafskatedraal is ien fan 'e trije tuorren fan 'e Gintske rige fan tuorren, tegearre mei de Sint-Niklaastsjerke en it [[Belfort fan Gint|Belfort]]. De toer sels bestiet út fjouwer ferdjippings en wurdt bekroand troch fjouwer grutte [[pinakel]]s op 'e hoeken. Oarspronklik hie de toer in lytse spits, mar dy is ôfbaarnd. Yn 'e toer hingje sân liedklokken. De swierste klok hjit ''Bavo'', weaget 5.500 kilo en waard levere troch Florent Delcourt. == Keunst yn 'e katedraal == [[Ofbyld:Middenschip Sint-Baafskathedraal - Sint-Baafskathedraal Gent.jpg|thumb|left|Middenskip.]] It keunstpatrimoanium fan 'e Sint-Baafskatedraal is histoarysk tige weardefol: * De "Oanbidding fan it Laam Gods" fan [[Jan van Eyck]] út [[1432]] is in wrâldferneamd [[Polyptyk (skilderij)polyptyk]]. It is in hichtepunt fan 15e-iuwske Flaamske skilderkeunst. Sûnt 2021 hinget it skilderij yn 'e Sakramintskapel en is der in besikerssintrum oan ferbûn. * Oare skilderijen: De "Bekearing fan Sint-Bavo" (1623–1624) troch [[Peter Paul Rubens]], de "Kalvary-triptyk" (15e iuw) dy't oan [[Justus fan Gint]] taskreaun wurdt en de "Viglius-triptyk" fan [[Frans Pourbus de Aldere]] (1571). De "Histoarje fan 'e Hillige Andréas" (1572) is in rige fan fjirtjin panielen fan Frans Pourbus de Aldere. Fierder is der wurk fan [[Gaspar de Crayer]]. [[Ofbyld:Jan and Hubert van Eyck - Ghent Altarpiece.jpg|thumb|Oanbidding fan it Laam Gods.]] * Ynrjochting: It barokke heechalter (1702–1782) yn wyt, swart en readflamme moarmer. De iken [[rokoko]]preekstoel (1741–1745) mei ferguld hout, wyt en swart moarmer troch Laurent Delvaux en in smei-izeren stek fan J. Arens. * Praalgrêven: Ferskate grêfmonuminten fan Gintske biskoppen, wêrûnder dat fan Antonius Triest yn wyt en swart moarmer (1652–1654), in haadwurk fan Hiëronymus Duquesnoy de Jonge. * Moderne tafoeging: Hjoed-de-dei steane der oeral stuorren fan ûntwerper Maarten Van Severen. * Koeromgong: De [[koeromgong]] is fersierd mei in samling portretten fan biskoppen en earsteden fan it Sint-Baafskapittel. === Tsjerkeskat === De tsjerkeskat omfiemet in grut oantal stikken edelsmeikeunst en liturgysk reau. Tige bekend binne de reliken fan 'e hillige [[Macharius fan Gint|Macharius]] troch De la Vigne en in relikwykast fan [[Jehannes de Doper]]. Fierder bestiet de samling út wurk fan bekende edelsmeden lykas Lesteens, Van Campe, Bourdon, Van Cauwenbergh, Vermandele en Lenoir. [[OFbyld:Gent, sint-Baafskathedraal B STB 618.jpg|thumb|left|Detail gewaad fan Arte Grossé.]] De samling liturgysk tekstyl en kant bestiet út topstikken fan 'e 15e oant de 20e iuw. It meast ferneamd binne de paraminten dy't oarspronklik út de Sint-Bavo-abdij komme en eigendom wiene fan Lieven Hugenois. Dêrop binne detaillearre sênes yn renêssânse-borduerwurk te sjen, lykas de besite fan Marije oan har nicht Elisabet en it [[Ferkundiging fan de Hear|boadskip fan 'e aartsingel Gabriël oan Marije]]. Ek in read gewaad mei sênes fan "It Laam Gods" troch Arte Grossé heart ta de absolute hichtepunten fan it borduerwurk. In seleksje fan 'e samling tekstyl, dy't troch de ferskate biskoppen opboud is, wurdt útstald yn 'e krypt. De oare stikken wurde yn 'e [[sakristy]] bewarre, dy't oanslút op 'e koerkapellen. === It oargel === It [[tsjerke-oargel]] falt fuort op troch it fike oargelfront – nei alle gedachten it wurk fan 'e Gintske byldhouwer Boudewijn van Dickele – mei in barokke oargelkas út de 18e iuw. It ynstrumint bestiet út twa selsstannige dielen: * It âlde oargel stiet yn it [[dwersskip]] en besit noch registers fan it oarspronklike bouwurk (1653–1656). It waard doe boud troch Pierre Destré en Louis Bis út [[Lille]] yn opdracht fan biskop Antonius Triest. De Gintske Lambertus Benoit Van Peteghem hat it oargel yn [[1767]] foar it grutste part fernijd. * It nije oargel is útboud lâns de kreaken boppe de [[koerbanken]], sadat it koer lofts en rjochts omfieme wurdt troch oargelpipen. Johannes Klais boude dit ynstrumint foar de Wrâldtentoanstelling fan 1935 yn [[Brussel]], dêr't er troch in ynternasjonale karkommisje ûnder fjouwer dielnimmers bekroand waard. It oargel waard letter yn opdracht fan biskop Coppieters oankocht. Mei 90 registers is dit it grutste oargel fan 'e hiele [[Benelúks]]. == Sjoch ek == * [[Bisdom Gint]] {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is foar in part in oersetting fan 'e Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:nl:Sint-Baafskathedraal]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sint-Baafskathedraal|Sint-Baafskatedraal, Gint}} }} {{DEFAULTSORT:Gint, katedraal}} [[Kategory:Bouwurk yn Gint]] [[Kategory:Katedraal yn Belgje]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Gint|Baafs]] [[Kategory:Bouwurk út de 10e iuw]] [[Kategory:Bouwurk út de 15e iuw]] [[Kategory:Bouwurk út de 16e iuw]] 0om22je0vkshunesu74qr01ayf25wqp 1230203 1230196 2026-05-18T14:11:23Z Drewes 2754 /* Keunst yn 'e katedraal */ - tikfl. 1230203 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks katedraal | namme = Sint-Baafskatedraal | ôfbylding = 27052005 - St Baafskathedraal.JPG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De Sint-Baafskatedraal yn Gint | lân = [[Belgje]] | bestjoerlike ienheid 1 = Gewest | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Flaanderen]] | bestjoerlike ienheid 2 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 2= [[East-Flaanderen]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Gint]] | adres = Sint-Baafsplein | koördinaten = | tsjerkegenoatskip = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]] | bisdom = | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel]] | patroanhillige = [[Bavo fan Gint]] | wijd oan = [[Jehannes de Doper]] (oarspronklik)<br>[[Bavo fan Gint]] | status = Katedraal | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = 14e iuw – 1569 | sloopjier = | boustyl = [[Gotyk]] (mei [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] [[krypt]]) | hichte = 89 m | monumintale status = Beskerme monumint | monumintnûmer = | webside = [https://www.bisdomgent.be www.bisdomgent.be] | mapname = Gint | mapwidth = | lat_deg = 51 | lat_min = 03 | lat_sec = 11 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 43 | lon_sec = 37 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Sint-Baafskatedraal }} De '''Sint-Baafskatedraal''' yn 'e [[East-Flaanderen|East-Flaamske]] stêd [[Gint]] is de [[titeltsjerke]] fan it [[Bisdom Gint|bisdom Gint]] en it Sint-Baafskapittel. == Skiednis == De tsjerke wie oarspronklik in oan [[Jehannes de Doper]] wijde [[parochytsjerke]]. Yn [[942]] waard de tsjerke troch Transmar, de biskop fan [[Doarnik]], ynwijd as de Sint-Jânstsjerke. Yn [[1539]] kaam de stêd yn opstân tsjin keizer [[Karel V]] fanwegen in nije, swiere kriichsbelesting dy't de keizer easke hie. Karel V sloech dizze Gintske Opstân yn 1540 mei hurde hân del en woe de opstannige stêd it leksum lêze. De lieders fan 'e opstân waarden [[Unthalzing|ûnthalze]] en hy twong in groep belangrike ynwenners mei in strop om 'e hals (de saneamde ''stroppendragers'') yn nachthimden efterinoar troch de stêd te rinnen om foar him knibbeljend ferjouwing ôf te smeken. [[Ofbyld:Ghent, Spanjaardenkasteel ; 1641.jpg|thumb|left|Spanjaardekastiel.]] Om Gint der foar altiten ûnder te hâlden, liet Karel V op it plak fan 'e Sint-Bavo-abdij (flakby de gearrin fan 'e [[Leie (rivier)|Leie]] en de [[Skelde]]) in twinger bouwe: it saneamde Spanjaardekastiel. De kanunniken fan Sint-Bavo waarden fan it plak ferjage en moasten nei in oar plak foar harren [[kapittel]] omsjen. Hja fûnen dat yn [[1539]] yn 'e Sint-Janstsjerke. De tsjerke waard dêrmei in kollegiale tsjerke en stie sûnt bekend as de Sint-Bavostsjerke. By de tsjerklike reorganisaasje fan 'e Nederlânnen yn [[1559]] waard it bisdom Gint oprjochte, wêrby't de Sint-Bavostsjerke ferheft waard ta katedraal. Oant in pear jier lyn wie de Sint-Janstsjerke noch sawol in parochytsjerke (fan 'e Sint-Jânsparochy) as de Sint-Baafskatedraal. In pear jier ferlyn waarden de parochys fan Sint-Michiel, Sint-Niklaas en Sint-Baaf lykwols gearfoege. Sûnt dy tiid tsjinnet de Sint-Michielstsjerke as parochytsjerke foar dy trije eardere parochys. De Sint-Baafskatedraal funksjonearret hjoed-de-dei allinnich noch as katedraal. == Bouwskiednis == === Romaanske krypte === [[Ofbyld:Gent, Sint-Baafskathedraal crypte B STB 149.jpg|thumb|left|Romaanske krypt.]] De foargonger fan 'e hjoeddeiske katedraal wie in [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] tsjerke út de 12e iuw. Dêrfan is de [[krypt]] mei ferskillende fresko's bewarre bleaun. === Goatyske bou === De romaanske tsjerke waard yn trije fazes stadichoan ferfongen troch it hjoeddeiske gebou: * De earste faze (begjin 14e iuw): it [[Koer (tsjerke)|koer]] waard fernijd. Yn it koer is de ynfloed fan 'e Noard-Frânske gotyk en de [[Skeldegotyk]] te sjen. De [[koeromgong]] en de [[kapellekrâns]] stamme út it begjin fan 'e 15e iuw. * De twadde faze (1462–1538): de 89 meter hege westtoer waard yn 'e styl fan 'e [[Brabânske gotyk]] boud mei kalksânstien út de stiengroeven fan [[Dilbeek]]. * De tredde faze (1533): der waard úteinset mei de bou fan it [[Skip (tsjerke)|skip]] fan 'e tsjerke. Letter fûnen der ek noch tafoegings plak yn [[renêssânse]]-, [[Barok (styl)|barok]]- en [[Klassisisme|klassisistyske]] styl, mar de Sint-Baafskatedraal is in dúdlik foarbyld fan 'e goatyske boustyl, wat te sjen is oan 'e [[spitsbôge]]n, grutte brânskildere ramen en de fertikaliteit fan it gebou. === De toer === De toer fan 'e Sint-Baafskatedraal is ien fan 'e trije tuorren fan 'e Gintske rige fan tuorren, tegearre mei de Sint-Niklaastsjerke en it [[Belfort fan Gint|Belfort]]. De toer sels bestiet út fjouwer ferdjippings en wurdt bekroand troch fjouwer grutte [[pinakel]]s op 'e hoeken. Oarspronklik hie de toer in lytse spits, mar dy is ôfbaarnd. Yn 'e toer hingje sân liedklokken. De swierste klok hjit ''Bavo'', weaget 5.500 kilo en waard levere troch Florent Delcourt. == Keunst yn 'e katedraal == [[Ofbyld:Middenschip Sint-Baafskathedraal - Sint-Baafskathedraal Gent.jpg|thumb|left|Middenskip.]] It keunstpatrimoanium fan 'e Sint-Baafskatedraal is histoarysk tige weardefol: * De "Oanbidding fan it Laam Gods" fan [[Jan van Eyck]] út [[1432]] is in wrâldferneamd [[Polyptyk (skilderij)|polyptyk]]. It is in hichtepunt fan 15e-iuwske Flaamske skilderkeunst. Sûnt 2021 hinget it skilderij yn 'e Sakramintskapel en is der in besikerssintrum oan ferbûn. * Oare skilderijen: De "Bekearing fan Sint-Bavo" (1623–1624) troch [[Peter Paul Rubens]], de "Kalvary-triptyk" (15e iuw) dy't oan [[Justus fan Gint]] taskreaun wurdt en de "Viglius-triptyk" fan [[Frans Pourbus de Aldere]] (1571). De "Histoarje fan 'e Hillige Andréas" (1572) is in rige fan fjirtjin panielen fan Frans Pourbus de Aldere. Fierder is der wurk fan [[Gaspar de Crayer]]. [[Ofbyld:Jan and Hubert van Eyck - Ghent Altarpiece.jpg|thumb|Oanbidding fan it Laam Gods.]] * Ynrjochting: It barokke heechalter (1702–1782) yn wyt, swart en readflamme moarmer. De iken [[rokoko]]preekstoel (1741–1745) mei ferguld hout, wyt en swart moarmer troch Laurent Delvaux en in smei-izeren stek fan J. Arens. * Praalgrêven: Ferskate grêfmonuminten fan Gintske biskoppen, wêrûnder dat fan Antonius Triest yn wyt en swart moarmer (1652–1654), in haadwurk fan Hiëronymus Duquesnoy de Jonge. * Moderne tafoeging: Hjoed-de-dei steane der oeral stuorren fan ûntwerper Maarten Van Severen. * Koeromgong: De [[koeromgong]] is fersierd mei in samling portretten fan biskoppen en earsteden fan it Sint-Baafskapittel. === Tsjerkeskat === De tsjerkeskat omfiemet in grut oantal stikken edelsmeikeunst en liturgysk reau. Tige bekend binne de reliken fan 'e hillige [[Macharius fan Gint|Macharius]] troch De la Vigne en in relikwykast fan [[Jehannes de Doper]]. Fierder bestiet de samling út wurk fan bekende edelsmeden lykas Lesteens, Van Campe, Bourdon, Van Cauwenbergh, Vermandele en Lenoir. [[OFbyld:Gent, sint-Baafskathedraal B STB 618.jpg|thumb|left|Detail gewaad fan Arte Grossé.]] De samling liturgysk tekstyl en kant bestiet út topstikken fan 'e 15e oant de 20e iuw. It meast ferneamd binne de paraminten dy't oarspronklik út de Sint-Bavo-abdij komme en eigendom wiene fan Lieven Hugenois. Dêrop binne detaillearre sênes yn renêssânse-borduerwurk te sjen, lykas de besite fan Marije oan har nicht Elisabet en it [[Ferkundiging fan de Hear|boadskip fan 'e aartsingel Gabriël oan Marije]]. Ek in read gewaad mei sênes fan "It Laam Gods" troch Arte Grossé heart ta de absolute hichtepunten fan it borduerwurk. In seleksje fan 'e samling tekstyl, dy't troch de ferskate biskoppen opboud is, wurdt útstald yn 'e krypt. De oare stikken wurde yn 'e [[sakristy]] bewarre, dy't oanslút op 'e koerkapellen. === It oargel === It [[tsjerke-oargel]] falt fuort op troch it fike oargelfront – nei alle gedachten it wurk fan 'e Gintske byldhouwer Boudewijn van Dickele – mei in barokke oargelkas út de 18e iuw. It ynstrumint bestiet út twa selsstannige dielen: * It âlde oargel stiet yn it [[dwersskip]] en besit noch registers fan it oarspronklike bouwurk (1653–1656). It waard doe boud troch Pierre Destré en Louis Bis út [[Lille]] yn opdracht fan biskop Antonius Triest. De Gintske Lambertus Benoit Van Peteghem hat it oargel yn [[1767]] foar it grutste part fernijd. * It nije oargel is útboud lâns de kreaken boppe de [[koerbanken]], sadat it koer lofts en rjochts omfieme wurdt troch oargelpipen. Johannes Klais boude dit ynstrumint foar de Wrâldtentoanstelling fan 1935 yn [[Brussel]], dêr't er troch in ynternasjonale karkommisje ûnder fjouwer dielnimmers bekroand waard. It oargel waard letter yn opdracht fan biskop Coppieters oankocht. Mei 90 registers is dit it grutste oargel fan 'e hiele [[Benelúks]]. == Sjoch ek == * [[Bisdom Gint]] {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is foar in part in oersetting fan 'e Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:nl:Sint-Baafskathedraal]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sint-Baafskathedraal|Sint-Baafskatedraal, Gint}} }} {{DEFAULTSORT:Gint, katedraal}} [[Kategory:Bouwurk yn Gint]] [[Kategory:Katedraal yn Belgje]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Gint|Baafs]] [[Kategory:Bouwurk út de 10e iuw]] [[Kategory:Bouwurk út de 15e iuw]] [[Kategory:Bouwurk út de 16e iuw]] 6vcrjik2pf07fovvqegxfmc4vsh9xq8 1230269 1230203 2026-05-18T20:32:10Z RomkeHoekstra 10582 + kt 1230269 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks katedraal | namme = Sint-Baafskatedraal | ôfbylding = 27052005 - St Baafskathedraal.JPG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De Sint-Baafskatedraal yn Gint | lân = [[Belgje]] | bestjoerlike ienheid 1 = Gewest | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Flaanderen]] | bestjoerlike ienheid 2 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 2= [[East-Flaanderen]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Gint]] | adres = Sint-Baafsplein | koördinaten = | tsjerkegenoatskip = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]] | bisdom = | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel]] | patroanhillige = [[Bavo fan Gint]] | wijd oan = [[Jehannes de Doper]] (oarspronklik)<br>[[Bavo fan Gint]] | status = Katedraal | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = 14e iuw – 1569 | sloopjier = | boustyl = [[Gotyk]] (mei [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] [[krypt]]) | hichte = 89 m | monumintale status = Beskerme monumint | monumintnûmer = | webside = [https://www.bisdomgent.be www.bisdomgent.be] | mapname = Gint | mapwidth = | lat_deg = 51 | lat_min = 03 | lat_sec = 11 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 43 | lon_sec = 37 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Sint-Baafskatedraal }} De '''Sint-Baafskatedraal''' yn 'e [[East-Flaanderen|East-Flaamske]] stêd [[Gint]] is de [[titeltsjerke]] fan it [[Bisdom Gint|bisdom Gint]] en it Sint-Baafskapittel. == Skiednis == De tsjerke wie oarspronklik in oan [[Jehannes de Doper]] wijde [[parochytsjerke]]. Yn [[942]] waard de tsjerke troch Transmar, de biskop fan [[Doarnik]], ynwijd as de Sint-Jânstsjerke. Yn [[1539]] kaam de stêd yn opstân tsjin keizer [[Karel V]] fanwegen in nije, swiere kriichsbelesting dy't de keizer easke hie. Karel V sloech dizze Gintske Opstân yn 1540 mei hurde hân del en woe de opstannige stêd it leksum lêze. De lieders fan 'e opstân waarden [[Unthalzing|ûnthalze]] en hy twong in groep belangrike ynwenners mei in strop om 'e hals (de saneamde ''stroppendragers'') yn nachthimden efterinoar troch de stêd te rinnen om foar him knibbeljend ferjouwing ôf te smeken. [[Ofbyld:Ghent, Spanjaardenkasteel ; 1641.jpg|thumb|left|Spanjaardekastiel.]] Om Gint der foar altiten ûnder te hâlden, liet Karel V op it plak fan 'e Sint-Bavo-abdij (flakby de gearrin fan 'e [[Leie (rivier)|Leie]] en de [[Skelde]]) in twinger bouwe: it saneamde Spanjaardekastiel. De kanunniken fan Sint-Bavo waarden fan it plak ferjage en moasten nei in oar plak foar harren [[kapittel]] omsjen. Hja fûnen dat yn [[1539]] yn 'e Sint-Janstsjerke. De tsjerke waard dêrmei in kollegiale tsjerke en stie sûnt bekend as de Sint-Bavostsjerke. By de tsjerklike reorganisaasje fan 'e Nederlânnen yn [[1559]] waard it bisdom Gint oprjochte, wêrby't de Sint-Bavostsjerke ferheft waard ta katedraal. Oant in pear jier lyn wie de Sint-Janstsjerke noch sawol in parochytsjerke (fan 'e Sint-Jânsparochy) as de Sint-Baafskatedraal. In pear jier ferlyn waarden de parochys fan Sint-Michiel, Sint-Niklaas en Sint-Baaf lykwols gearfoege. Sûnt dy tiid tsjinnet de Sint-Michielstsjerke as parochytsjerke foar dy trije eardere parochys. De Sint-Baafskatedraal funksjonearret hjoed-de-dei allinnich noch as katedraal. == Bouwskiednis == === Romaanske krypte === [[Ofbyld:Gent, Sint-Baafskathedraal crypte B STB 149.jpg|thumb|left|Romaanske krypt.]] De foargonger fan 'e hjoeddeiske katedraal wie in [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] tsjerke út de 12e iuw. Dêrfan is de [[krypt]] mei ferskillende fresko's bewarre bleaun. === Goatyske bou === De romaanske tsjerke waard yn trije fazes stadichoan ferfongen troch it hjoeddeiske gebou: * De earste faze (begjin 14e iuw): it [[Koer (tsjerke)|koer]] waard fernijd. Yn it koer is de ynfloed fan 'e Noard-Frânske gotyk en de [[Skeldegotyk]] te sjen. De [[koeromgong]] en de [[kapellekrâns]] stamme út it begjin fan 'e 15e iuw. * De twadde faze (1462–1538): de 89 meter hege westtoer waard yn 'e styl fan 'e [[Brabânske gotyk]] boud mei kalksânstien út de stiengroeven fan [[Dilbeek]]. * De tredde faze (1533): der waard úteinset mei de bou fan it [[Skip (tsjerke)|skip]] fan 'e tsjerke. Letter fûnen der ek noch tafoegings plak yn [[renêssânse]]-, [[Barok (styl)|barok]]- en [[Klassisisme|klassisistyske]] styl, mar de Sint-Baafskatedraal is in dúdlik foarbyld fan 'e goatyske boustyl, wat te sjen is oan 'e [[spitsbôge]]n, grutte brânskildere ramen en de fertikaliteit fan it gebou. === De toer === De toer fan 'e Sint-Baafskatedraal is ien fan 'e trije tuorren fan 'e Gintske rige fan tuorren, tegearre mei de Sint-Niklaastsjerke en it [[Belfort fan Gint|Belfort]]. De toer sels bestiet út fjouwer ferdjippings en wurdt bekroand troch fjouwer grutte [[pinakel]]s op 'e hoeken. Oarspronklik hie de toer in lytse spits, mar dy is ôfbaarnd. Yn 'e toer hingje sân liedklokken. De swierste klok hjit ''Bavo'', weaget 5.500 kilo en waard levere troch Florent Delcourt. == Keunst yn 'e katedraal == [[Ofbyld:Middenschip Sint-Baafskathedraal - Sint-Baafskathedraal Gent.jpg|thumb|left|Middenskip.]] It keunstpatrimoanium fan 'e Sint-Baafskatedraal is histoarysk tige weardefol: * De "Oanbidding fan it Laam Gods" fan [[Jan van Eyck]] út [[1432]] is in wrâldferneamd [[Polyptyk (skilderij)|polyptyk]]. It is in hichtepunt fan 15e-iuwske Flaamske skilderkeunst. Sûnt 2021 hinget it skilderij yn 'e Sakramintskapel en is der in besikerssintrum oan ferbûn. * Oare skilderijen: De "Bekearing fan Sint-Bavo" (1623–1624) troch [[Peter Paul Rubens]], de "Kalvary-triptyk" (15e iuw) dy't oan [[Justus fan Gint]] taskreaun wurdt en de "Viglius-triptyk" fan [[Frans Pourbus de Aldere]] (1571). De "Histoarje fan 'e Hillige Andréas" (1572) is in rige fan fjirtjin panielen fan Frans Pourbus de Aldere. Fierder is der wurk fan [[Gaspar de Crayer]]. [[Ofbyld:Jan and Hubert van Eyck - Ghent Altarpiece.jpg|thumb|Oanbidding fan it Laam Gods.]] * Ynrjochting: It barokke heechalter (1702–1782) yn wyt, swart en readflamme moarmer. De iken [[rokoko]]preekstoel (1741–1745) mei ferguld hout, wyt en swart moarmer troch Laurent Delvaux en in smei-izeren stek fan J. Arens. * Praalgrêven: Ferskate grêfmonuminten fan Gintske biskoppen, wêrûnder dat fan Antonius Triest yn wyt en swart moarmer (1652–1654), in haadwurk fan Hiëronymus Duquesnoy de Jonge. * Moderne tafoeging: Hjoed-de-dei steane der oeral stuorren fan ûntwerper Maarten Van Severen. * Koeromgong: De [[koeromgong]] is fersierd mei in samling portretten fan biskoppen en earsteden fan it Sint-Baafskapittel. === Tsjerkeskat === De tsjerkeskat omfiemet in grut oantal stikken edelsmeikeunst en liturgysk reau. Tige bekend binne de reliken fan 'e hillige [[Macharius fan Gint|Macharius]] troch De la Vigne en in relikwykast fan [[Jehannes de Doper]]. Fierder bestiet de samling út wurk fan bekende edelsmeden lykas Lesteens, Van Campe, Bourdon, Van Cauwenbergh, Vermandele en Lenoir. [[OFbyld:Gent, sint-Baafskathedraal B STB 618.jpg|thumb|left|Detail gewaad fan Arte Grossé.]] De samling liturgysk tekstyl en kant bestiet út topstikken fan 'e 15e oant de 20e iuw. It meast ferneamd binne de paraminten dy't oarspronklik út de Sint-Bavo-abdij komme en eigendom wiene fan Lieven Hugenois. Dêrop binne detaillearre sênes yn renêssânse-borduerwurk te sjen, lykas de besite fan Marije oan har nicht Elisabet en it [[Ferkundiging fan de Hear|boadskip fan 'e aartsingel Gabriël oan Marije]]. Ek in read gewaad mei sênes fan "It Laam Gods" troch Arte Grossé heart ta de absolute hichtepunten fan it borduerwurk. In seleksje fan 'e samling tekstyl, dy't troch de ferskate biskoppen opboud is, wurdt útstald yn 'e krypt. De oare stikken wurde yn 'e [[sakristy]] bewarre, dy't oanslút op 'e koerkapellen. === It oargel === It [[tsjerke-oargel]] falt fuort op troch it fike oargelfront – nei alle gedachten it wurk fan 'e Gintske byldhouwer Boudewijn van Dickele – mei in barokke oargelkas út de 18e iuw. It ynstrumint bestiet út twa selsstannige dielen: * It âlde oargel stiet yn it [[dwersskip]] en besit noch registers fan it oarspronklike bouwurk (1653–1656). It waard doe boud troch Pierre Destré en Louis Bis út [[Lille]] yn opdracht fan biskop Antonius Triest. De Gintske Lambertus Benoit Van Peteghem hat it oargel yn [[1767]] foar it grutste part fernijd. * It nije oargel is útboud lâns de kreaken boppe de [[koerbanken]], sadat it koer lofts en rjochts omfieme wurdt troch oargelpipen. Johannes Klais boude dit ynstrumint foar de Wrâldtentoanstelling fan 1935 yn [[Brussel]], dêr't er troch in ynternasjonale karkommisje ûnder fjouwer dielnimmers bekroand waard. It oargel waard letter yn opdracht fan biskop Coppieters oankocht. Mei 90 registers is dit it grutste oargel fan 'e hiele [[Benelúks]]. == Sjoch ek == * [[Bisdom Gint]] {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is foar in part in oersetting fan 'e Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:nl:Sint-Baafskathedraal]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sint-Baafskathedraal|Sint-Baafskatedraal, Gint}} }} {{DEFAULTSORT:Gint, katedraal}} [[Kategory:Bouwurk yn Gint]] [[Kategory:Katedraal yn Belgje]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Gint|Baafs]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje|Baafs]] [[Kategory:Bouwurk út de 10e iuw]] [[Kategory:Bouwurk út de 15e iuw]] [[Kategory:Bouwurk út de 16e iuw]] ha2uhe93jovbla0m8alyy0t91oj4bom 1230305 1230269 2026-05-19T10:40:05Z RomkeHoekstra 10582 + nav. 1230305 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks katedraal | namme = Sint-Baafskatedraal | ôfbylding = 27052005 - St Baafskathedraal.JPG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De Sint-Baafskatedraal yn Gint | lân = [[Belgje]] | bestjoerlike ienheid 1 = Gewest | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Flaanderen]] | bestjoerlike ienheid 2 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 2= [[East-Flaanderen]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Gint]] | adres = Sint-Baafsplein | koördinaten = | tsjerkegenoatskip = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]] | bisdom = | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel]] | patroanhillige = [[Bavo fan Gint]] | wijd oan = [[Jehannes de Doper]] (oarspronklik)<br>[[Bavo fan Gint]] | status = Katedraal | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = 14e iuw – 1569 | sloopjier = | boustyl = [[Gotyk]] (mei [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] [[krypt]]) | hichte = 89 m | monumintale status = Beskerme monumint | monumintnûmer = | webside = [https://www.bisdomgent.be www.bisdomgent.be] | mapname = Gint | mapwidth = | lat_deg = 51 | lat_min = 03 | lat_sec = 11 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 43 | lon_sec = 37 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Sint-Baafskatedraal }} De '''Sint-Baafskatedraal''' yn 'e [[East-Flaanderen|East-Flaamske]] stêd [[Gint]] is de [[titeltsjerke]] fan it [[Bisdom Gint|bisdom Gint]] en it Sint-Baafskapittel. == Skiednis == De tsjerke wie oarspronklik in oan [[Jehannes de Doper]] wijde [[parochytsjerke]]. Yn [[942]] waard de tsjerke troch Transmar, de biskop fan [[Doarnik]], ynwijd as de Sint-Jânstsjerke. Yn [[1539]] kaam de stêd yn opstân tsjin keizer [[Karel V]] fanwegen in nije, swiere kriichsbelesting dy't de keizer easke hie. Karel V sloech dizze Gintske Opstân yn 1540 mei hurde hân del en woe de opstannige stêd it leksum lêze. De lieders fan 'e opstân waarden [[Unthalzing|ûnthalze]] en hy twong in groep belangrike ynwenners mei in strop om 'e hals (de saneamde ''stroppendragers'') yn nachthimden efterinoar troch de stêd te rinnen om foar him knibbeljend ferjouwing ôf te smeken. [[Ofbyld:Ghent, Spanjaardenkasteel ; 1641.jpg|thumb|left|Spanjaardekastiel.]] Om Gint der foar altiten ûnder te hâlden, liet Karel V op it plak fan 'e Sint-Bavo-abdij (flakby de gearrin fan 'e [[Leie (rivier)|Leie]] en de [[Skelde]]) in twinger bouwe: it saneamde Spanjaardekastiel. De kanunniken fan Sint-Bavo waarden fan it plak ferjage en moasten nei in oar plak foar harren [[kapittel]] omsjen. Hja fûnen dat yn [[1539]] yn 'e Sint-Janstsjerke. De tsjerke waard dêrmei in kollegiale tsjerke en stie sûnt bekend as de Sint-Bavostsjerke. By de tsjerklike reorganisaasje fan 'e Nederlânnen yn [[1559]] waard it bisdom Gint oprjochte, wêrby't de Sint-Bavostsjerke ferheft waard ta katedraal. Oant in pear jier lyn wie de Sint-Janstsjerke noch sawol in parochytsjerke (fan 'e Sint-Jânsparochy) as de Sint-Baafskatedraal. In pear jier ferlyn waarden de parochys fan Sint-Michiel, Sint-Niklaas en Sint-Baaf lykwols gearfoege. Sûnt dy tiid tsjinnet de Sint-Michielstsjerke as parochytsjerke foar dy trije eardere parochys. De Sint-Baafskatedraal funksjonearret hjoed-de-dei allinnich noch as katedraal. == Bouwskiednis == === Romaanske krypte === [[Ofbyld:Gent, Sint-Baafskathedraal crypte B STB 149.jpg|thumb|left|Romaanske krypt.]] De foargonger fan 'e hjoeddeiske katedraal wie in [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] tsjerke út de 12e iuw. Dêrfan is de [[krypt]] mei ferskillende fresko's bewarre bleaun. === Goatyske bou === De romaanske tsjerke waard yn trije fazes stadichoan ferfongen troch it hjoeddeiske gebou: * De earste faze (begjin 14e iuw): it [[Koer (tsjerke)|koer]] waard fernijd. Yn it koer is de ynfloed fan 'e Noard-Frânske gotyk en de [[Skeldegotyk]] te sjen. De [[koeromgong]] en de [[kapellekrâns]] stamme út it begjin fan 'e 15e iuw. * De twadde faze (1462–1538): de 89 meter hege westtoer waard yn 'e styl fan 'e [[Brabânske gotyk]] boud mei kalksânstien út de stiengroeven fan [[Dilbeek]]. * De tredde faze (1533): der waard úteinset mei de bou fan it [[Skip (tsjerke)|skip]] fan 'e tsjerke. Letter fûnen der ek noch tafoegings plak yn [[renêssânse]]-, [[Barok (styl)|barok]]- en [[Klassisisme|klassisistyske]] styl, mar de Sint-Baafskatedraal is in dúdlik foarbyld fan 'e goatyske boustyl, wat te sjen is oan 'e [[spitsbôge]]n, grutte brânskildere ramen en de fertikaliteit fan it gebou. === De toer === De toer fan 'e Sint-Baafskatedraal is ien fan 'e trije tuorren fan 'e Gintske rige fan tuorren, tegearre mei de Sint-Niklaastsjerke en it [[Belfort fan Gint|Belfort]]. De toer sels bestiet út fjouwer ferdjippings en wurdt bekroand troch fjouwer grutte [[pinakel]]s op 'e hoeken. Oarspronklik hie de toer in lytse spits, mar dy is ôfbaarnd. Yn 'e toer hingje sân liedklokken. De swierste klok hjit ''Bavo'', weaget 5.500 kilo en waard levere troch Florent Delcourt. == Keunst yn 'e katedraal == [[Ofbyld:Middenschip Sint-Baafskathedraal - Sint-Baafskathedraal Gent.jpg|thumb|left|Middenskip.]] It keunstpatrimoanium fan 'e Sint-Baafskatedraal is histoarysk tige weardefol: * De "Oanbidding fan it Laam Gods" fan [[Jan van Eyck]] út [[1432]] is in wrâldferneamd [[Polyptyk (skilderij)|polyptyk]]. It is in hichtepunt fan 15e-iuwske Flaamske skilderkeunst. Sûnt 2021 hinget it skilderij yn 'e Sakramintskapel en is der in besikerssintrum oan ferbûn. * Oare skilderijen: De "Bekearing fan Sint-Bavo" (1623–1624) troch [[Peter Paul Rubens]], de "Kalvary-triptyk" (15e iuw) dy't oan [[Justus fan Gint]] taskreaun wurdt en de "Viglius-triptyk" fan [[Frans Pourbus de Aldere]] (1571). De "Histoarje fan 'e Hillige Andréas" (1572) is in rige fan fjirtjin panielen fan Frans Pourbus de Aldere. Fierder is der wurk fan [[Gaspar de Crayer]]. [[Ofbyld:Jan and Hubert van Eyck - Ghent Altarpiece.jpg|thumb|Oanbidding fan it Laam Gods.]] * Ynrjochting: It barokke heechalter (1702–1782) yn wyt, swart en readflamme moarmer. De iken [[rokoko]]preekstoel (1741–1745) mei ferguld hout, wyt en swart moarmer troch Laurent Delvaux en in smei-izeren stek fan J. Arens. * Praalgrêven: Ferskate grêfmonuminten fan Gintske biskoppen, wêrûnder dat fan Antonius Triest yn wyt en swart moarmer (1652–1654), in haadwurk fan Hiëronymus Duquesnoy de Jonge. * Moderne tafoeging: Hjoed-de-dei steane der oeral stuorren fan ûntwerper Maarten Van Severen. * Koeromgong: De [[koeromgong]] is fersierd mei in samling portretten fan biskoppen en earsteden fan it Sint-Baafskapittel. === Tsjerkeskat === De tsjerkeskat omfiemet in grut oantal stikken edelsmeikeunst en liturgysk reau. Tige bekend binne de reliken fan 'e hillige [[Macharius fan Gint|Macharius]] troch De la Vigne en in relikwykast fan [[Jehannes de Doper]]. Fierder bestiet de samling út wurk fan bekende edelsmeden lykas Lesteens, Van Campe, Bourdon, Van Cauwenbergh, Vermandele en Lenoir. [[OFbyld:Gent, sint-Baafskathedraal B STB 618.jpg|thumb|left|Detail gewaad fan Arte Grossé.]] De samling liturgysk tekstyl en kant bestiet út topstikken fan 'e 15e oant de 20e iuw. It meast ferneamd binne de paraminten dy't oarspronklik út de Sint-Bavo-abdij komme en eigendom wiene fan Lieven Hugenois. Dêrop binne detaillearre sênes yn renêssânse-borduerwurk te sjen, lykas de besite fan Marije oan har nicht Elisabet en it [[Ferkundiging fan de Hear|boadskip fan 'e aartsingel Gabriël oan Marije]]. Ek in read gewaad mei sênes fan "It Laam Gods" troch Arte Grossé heart ta de absolute hichtepunten fan it borduerwurk. In seleksje fan 'e samling tekstyl, dy't troch de ferskate biskoppen opboud is, wurdt útstald yn 'e krypt. De oare stikken wurde yn 'e [[sakristy]] bewarre, dy't oanslút op 'e koerkapellen. === It oargel === It [[tsjerke-oargel]] falt fuort op troch it fike oargelfront – nei alle gedachten it wurk fan 'e Gintske byldhouwer Boudewijn van Dickele – mei in barokke oargelkas út de 18e iuw. It ynstrumint bestiet út twa selsstannige dielen: * It âlde oargel stiet yn it [[dwersskip]] en besit noch registers fan it oarspronklike bouwurk (1653–1656). It waard doe boud troch Pierre Destré en Louis Bis út [[Lille]] yn opdracht fan biskop Antonius Triest. De Gintske Lambertus Benoit Van Peteghem hat it oargel yn [[1767]] foar it grutste part fernijd. * It nije oargel is útboud lâns de kreaken boppe de [[koerbanken]], sadat it koer lofts en rjochts omfieme wurdt troch oargelpipen. Johannes Klais boude dit ynstrumint foar de Wrâldtentoanstelling fan 1935 yn [[Brussel]], dêr't er troch in ynternasjonale karkommisje ûnder fjouwer dielnimmers bekroand waard. It oargel waard letter yn opdracht fan biskop Coppieters oankocht. Mei 90 registers is dit it grutste oargel fan 'e hiele [[Benelúks]]. == Sjoch ek == * [[Bisdom Gint]] {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is foar in part in oersetting fan 'e Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:nl:Sint-Baafskathedraal]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sint-Baafskathedraal|Sint-Baafskatedraal, Gint}} }} {{KatedralenBelgje}} {{DEFAULTSORT:Gint, katedraal}} [[Kategory:Bouwurk yn Gint]] [[Kategory:Katedraal yn Belgje]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Gint|Baafs]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje|Baafs]] [[Kategory:Bouwurk út de 10e iuw]] [[Kategory:Bouwurk út de 15e iuw]] [[Kategory:Bouwurk út de 16e iuw]] mgt2ky907kal3ex1ditmg52r32ukp34 0 191861 1230197 1230185 2026-05-18T13:02:50Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Sjoch ek */ kt 1230197 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks tsjerkegebou | namme = Sint-Niklaastsjerke | ôfbylding = Ghent - 52173804264.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = {{BE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Gewest | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Flaanderen]] | bestjoerlike ienheid 2 = Provinsje] | namme bestjoerlike ienheid 2= [[East-Flaanderen]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Gint]] | adres = Cataloniëstraat | koördinaten = | tsjerkegenoatskip = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]] | bisdom = [[Bisdom Gint]] | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel]] | patroanhillige = | wijd oan = [[Nikolaas fan Myra]] | status = [[Parochytsjerke]] | ôfstjitten = | hjoeddeiske funksje = | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = 13e iuw | sloopjier = | boustyl = [[Skeldegotyk]] | hichte = 76 m | monumintale status = Beskerme monumint | monumintnûmer = | webside = [https://www.sintniklaaskerk.be www.sintniklaaskerk.be] | mapname = Gint | mapwidth = | lat_deg = 51 | lat_min = 03 | lat_sec = 14 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 43 | lon_sec = 22 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} De '''Sint-Niklaastsjerke''' is in [[Tsjerkegebou|tsjerke]] oan 'e Korenmarkt yn 'e [[Belgje|Belgyske]] stêd [[Gint]]. It tsjerkegebou is wijd oan [[Nikolaas fan Myra]] en is in goed foarbyld fan 'e [[Skeldegotyk]]. De hege [[Krusing (tsjerke)|krusingstoer]] dy't it [[dwersskip]] ferljochtet is unyk en, foar de [[Lege Lannen]], de [[loftbôge]]n fan it [[Koer (tsjerke)|haadkoer]]. De toer hat in hichte fan 76 meter. == Bouwskiednis == Oarspronklik stie op it plak in [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] tsjerke út likernôch [[1100]]. De bou fan dy tsjerke wie in inisjatyf fan 'e [[Sint-Pitersabdij (Gent)|Sint-Pitersabdij]]. De [[Sint-Baafsabdij]] naam dêrop it beslút ta de bou fan 'e [[Sint-Michaelstsjerke (Gint)|Sint-Michaelstsjerke]] (''Sint-Michielskerk'') op 'e rjochter igge fan 'e [[Leie (rivier)|Leie]]. In earste gebou baarnde yn [[1120]] ôf, in twadde waard nei [[1200]] ôfbrutsen. Sûnt de 13e iuw waard de Sint-Niklaastsjerke yn dielen fierder opboud en ferboud. It steapelrjocht op nôt dat Gint foar [[Flaanderen]] krige hie, wie dêr it finansjele fûnemint foar. De tawijing oan [[Nikolaas fan Myra]], de patroanhillige fan skippers, bakkers en hannelers, is dan ek symboalysk. [[Ofbyld:Middenschip - Sint-Niklaaskerk Gent (1).jpg|thumb|left|Middenskip mei sicht op it heechalter.]] Yn 'e lette [[midsiuwen]] waarden de sydkapellen tafoege en waard de oarspronklik flakke ôfsluting fan it koer ferfongen troch in letgoatyske [[kapellekrâns]]. De toer hie oarspronklik in folle hegere spits, dy't bydroech oan 'e opfallende fertikaliteit fan it gebou. Sûnt de 16e iuw wurdt de skiednis fan 'e tsjerke bepaald troch ferwaarleazging, ferfal en skeining. Nei eardere restauraasjes yn 1912–1913 en 1939–1943 kaam in echte ommekear yn [[1960]], doe't besletten waard de tsjerke te sluten en oer te gean ta in yngreven en sekuere restauraasje. De earste iepening wie earst yn [[1992]], doe't de toer, it dwersskip en it koer wer iepene waarden. Op [[27 novimber]] [[2010]] gie ek it skip fan 'e tsjerke wer iepen foar it publyk. Letter moasten it súdlike sydskip (de kant fan 'e Cataloniëstraat) en it oargel noch wersteld wurde, wêrmei't de folsleine foltôging fan 'e wurksumheden yn 2022 klear wie. De feriening "De Vrienden van de Sint-Niklaaskerk", dy't yn [[1936]] oprjochte waard (op oantrún fan Gustave Magnel), wie in driuwende krêft efter it behâld fan 'e tsjerke. Ek it wurk fan 'e Gintske keunstner [[Jules De Bruycker]] hold it omtinken foar dizze tsjerke libben. == Skaaimerken == Typyske skaaimerken fan 'e Skeldegotyk yn 'e Sint-Niklaastsjerke binne: * de boustien fan Doarnikske kalkstien. * de krusingstoer (op 'e krusing fan it haadskip en it dwersskip) ynstee fan in toer op 'e westlike kant. * de foar de stabiliteit oanbrochte flankeartuorkes oan 'e eingevels. * de mei knopkapitelen bekroande pylders yn 'e tsjerke fan Doarnikske stien, dy't dreech te bewurkjen is. == Oargels == === Haadoargel === It haadoargel fan 'e Sint-Niklaastsjerke is yn 'e jierren 1853–1856 makke troch de Frânske oargelbouwer [[Aristide Cavaillé-Coll]] mei in oargelkas fan Auguste Van Assche. It mechanyske oargel mei sleepladen hat trije manualen, 40 registers en in selsstannich pedaal. It wie it earste ynstrumint fan Cavaillé-Coll yn [[Belgje]] en wurdt beskôge as ien fan syn masterwurken. Fanwegen de grutte restauraasje fan 'e tsjerke is it ynstrumint sûnt [[1964]] net mear yn gebrûk en wachtet it ynstrumint op in eigen restauraasje. === Koaroargel === It [[koeroargel]] fan [[Flentrop]] stammet út [[1974]] en hat op ferskate plakken yn [[Utert (stêd)|Utert]] stien, oant it yn [[2006]] nei Gint ferhuze. It hat trije manualen, 27 registers en in selsstannich pedaal. == Sjoch ek == * [[Sint-Baafskatedraal (Gint)]] * [[Belfort fan Gint]] {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is foar in part in oersetting fan 'e Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:nl:Sint-Niklaaskerk (Gent)]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sint-Niklaaskerk (Gent)|Sint-Niklaastsjerke, Gint}} }} {{DEFAULTSORT:Niklaas, Gint}} [[Kategory:Bouwurk yn Gint]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Gint]] [[Kategory:Bouwurk út de 13e iuw]] c69pl3u8wqxx5qljim2e2echjezpizb 1230264 1230197 2026-05-18T20:30:48Z RomkeHoekstra 10582 + kt 1230264 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks tsjerkegebou | namme = Sint-Niklaastsjerke | ôfbylding = Ghent - 52173804264.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = {{BE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Gewest | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Flaanderen]] | bestjoerlike ienheid 2 = Provinsje] | namme bestjoerlike ienheid 2= [[East-Flaanderen]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Gint]] | adres = Cataloniëstraat | koördinaten = | tsjerkegenoatskip = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]] | bisdom = [[Bisdom Gint]] | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel]] | patroanhillige = | wijd oan = [[Nikolaas fan Myra]] | status = [[Parochytsjerke]] | ôfstjitten = | hjoeddeiske funksje = | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = 13e iuw | sloopjier = | boustyl = [[Skeldegotyk]] | hichte = 76 m | monumintale status = Beskerme monumint | monumintnûmer = | webside = [https://www.sintniklaaskerk.be www.sintniklaaskerk.be] | mapname = Gint | mapwidth = | lat_deg = 51 | lat_min = 03 | lat_sec = 14 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 43 | lon_sec = 22 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} De '''Sint-Niklaastsjerke''' is in [[Tsjerkegebou|tsjerke]] oan 'e Korenmarkt yn 'e [[Belgje|Belgyske]] stêd [[Gint]]. It tsjerkegebou is wijd oan [[Nikolaas fan Myra]] en is in goed foarbyld fan 'e [[Skeldegotyk]]. De hege [[Krusing (tsjerke)|krusingstoer]] dy't it [[dwersskip]] ferljochtet is unyk en, foar de [[Lege Lannen]], de [[loftbôge]]n fan it [[Koer (tsjerke)|haadkoer]]. De toer hat in hichte fan 76 meter. == Bouwskiednis == Oarspronklik stie op it plak in [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] tsjerke út likernôch [[1100]]. De bou fan dy tsjerke wie in inisjatyf fan 'e [[Sint-Pitersabdij (Gent)|Sint-Pitersabdij]]. De [[Sint-Baafsabdij]] naam dêrop it beslút ta de bou fan 'e [[Sint-Michaelstsjerke (Gint)|Sint-Michaelstsjerke]] (''Sint-Michielskerk'') op 'e rjochter igge fan 'e [[Leie (rivier)|Leie]]. In earste gebou baarnde yn [[1120]] ôf, in twadde waard nei [[1200]] ôfbrutsen. Sûnt de 13e iuw waard de Sint-Niklaastsjerke yn dielen fierder opboud en ferboud. It steapelrjocht op nôt dat Gint foar [[Flaanderen]] krige hie, wie dêr it finansjele fûnemint foar. De tawijing oan [[Nikolaas fan Myra]], de patroanhillige fan skippers, bakkers en hannelers, is dan ek symboalysk. [[Ofbyld:Middenschip - Sint-Niklaaskerk Gent (1).jpg|thumb|left|Middenskip mei sicht op it heechalter.]] Yn 'e lette [[midsiuwen]] waarden de sydkapellen tafoege en waard de oarspronklik flakke ôfsluting fan it koer ferfongen troch in letgoatyske [[kapellekrâns]]. De toer hie oarspronklik in folle hegere spits, dy't bydroech oan 'e opfallende fertikaliteit fan it gebou. Sûnt de 16e iuw wurdt de skiednis fan 'e tsjerke bepaald troch ferwaarleazging, ferfal en skeining. Nei eardere restauraasjes yn 1912–1913 en 1939–1943 kaam in echte ommekear yn [[1960]], doe't besletten waard de tsjerke te sluten en oer te gean ta in yngreven en sekuere restauraasje. De earste iepening wie earst yn [[1992]], doe't de toer, it dwersskip en it koer wer iepene waarden. Op [[27 novimber]] [[2010]] gie ek it skip fan 'e tsjerke wer iepen foar it publyk. Letter moasten it súdlike sydskip (de kant fan 'e Cataloniëstraat) en it oargel noch wersteld wurde, wêrmei't de folsleine foltôging fan 'e wurksumheden yn 2022 klear wie. De feriening "De Vrienden van de Sint-Niklaaskerk", dy't yn [[1936]] oprjochte waard (op oantrún fan Gustave Magnel), wie in driuwende krêft efter it behâld fan 'e tsjerke. Ek it wurk fan 'e Gintske keunstner [[Jules De Bruycker]] hold it omtinken foar dizze tsjerke libben. == Skaaimerken == Typyske skaaimerken fan 'e Skeldegotyk yn 'e Sint-Niklaastsjerke binne: * de boustien fan Doarnikske kalkstien. * de krusingstoer (op 'e krusing fan it haadskip en it dwersskip) ynstee fan in toer op 'e westlike kant. * de foar de stabiliteit oanbrochte flankeartuorkes oan 'e eingevels. * de mei knopkapitelen bekroande pylders yn 'e tsjerke fan Doarnikske stien, dy't dreech te bewurkjen is. == Oargels == === Haadoargel === It haadoargel fan 'e Sint-Niklaastsjerke is yn 'e jierren 1853–1856 makke troch de Frânske oargelbouwer [[Aristide Cavaillé-Coll]] mei in oargelkas fan Auguste Van Assche. It mechanyske oargel mei sleepladen hat trije manualen, 40 registers en in selsstannich pedaal. It wie it earste ynstrumint fan Cavaillé-Coll yn [[Belgje]] en wurdt beskôge as ien fan syn masterwurken. Fanwegen de grutte restauraasje fan 'e tsjerke is it ynstrumint sûnt [[1964]] net mear yn gebrûk en wachtet it ynstrumint op in eigen restauraasje. === Koaroargel === It [[koeroargel]] fan [[Flentrop]] stammet út [[1974]] en hat op ferskate plakken yn [[Utert (stêd)|Utert]] stien, oant it yn [[2006]] nei Gint ferhuze. It hat trije manualen, 27 registers en in selsstannich pedaal. == Sjoch ek == * [[Sint-Baafskatedraal (Gint)]] * [[Belfort fan Gint]] {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is foar in part in oersetting fan 'e Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:nl:Sint-Niklaaskerk (Gent)]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sint-Niklaaskerk (Gent)|Sint-Niklaastsjerke, Gint}} }} {{DEFAULTSORT:Niklaas, Gint}} [[Kategory:Bouwurk yn Gint]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Gint]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje]] [[Kategory:Bouwurk út de 13e iuw]] smwomgulk20h5zk36nzx056rf7puftl 0 191862 1230210 1230165 2026-05-18T14:37:45Z Drewes 2754 1230210 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks keunstner | ôfbylding = Amrita Sher-Gil in sari.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | nasjonaliteit = | berne = [[30 jannewaris]] [[1913]] | berteplak = [[Boedapest]] ([[Eastenryk-Hongarije]]) | stoarn = [[5 desimber]] [[1941]] (28 jier) | stjerplak = [[Lahore]] ([[Britsk-Yndia]]) | etnisiteit = | regionale identiteit = | wurksum as = skilder, portretskilder | perioade = | streaming = [[Modernisme]] | medium = | bekendste wurk(en) = | jierren aktyf = | prizen = | webside = [https://research.rkd.nl/nl/detail/https%3A%2F%2Fdata.rkd.nl%2Fartists%2F97564 RKD-profyl] }} [[Ofbyld:Painting Sleep 1932.jpg|thumb|''Sliep'', 1932, National Gallery of Modern Art, Delhi]] '''Amrita Sher-Gil''' ([[30 jannewaris]] [[1913]] - [[5 desimber]] [[1941]]) wie in Hongaarsk-Yndiaaske skilderes. Sy wurdt wol "ien fan 'e grutste avant-garde froulike keunstners fan 'e iere 20e iuw" neamd en in pionier yn 'e moderne Yndiaaske keunst. <ref name=":0">{{Citeer web |url=https://www.christies.com/features/Amrita-Sher-Gil-6132-1.aspx |titel=Amrita Sher-Gil: Revolution personified |datum=26 maaie 2015 |bezochtdatum=2023-02-07 |werk=Christies |taal=en}}</ref> ==Biografy== Amrita Sher-Gil wie de dochter fan [[Umrao Singh Sher-Gil Majithia]], in [[Sikh]]-[[aristokraat]] út 'e [[Pûndjaab (Britsk-Ynje)|Pûndjaab]], en [[Marie Antoinette Gottesman]], in [[Hongarije|Hongaarsk]] [[opera]]sjongster út in rike [[Joaden|Joadske]] famylje. Sher-Gil waard al fan jongs ôf oan oanlutsen ta skilderjen en begûn mei acht jier mei formele lessen. Sy krige earst erkenning doe't se 19 jier wie, foar har oaljeferveskilderij ''Jonge Famkes'' út 1932. Sher-Gil portrettearre it deistich libben fan 'e minsken yn har skilderijen. Sher-Gil reizge har hiele libben nei ferskate lannen, dêr't [[Turkije]], [[Frankryk]] en [[Yndia]] by wiene, en hat dêrby swiere inspiraasje krigen fan prekoloniale Yndiaanske keunststilen en ek fan 'e hjoeddeiske kultuer. Sher-Gil wurdt beskôge as in wichtige skilder fan it 20e-ieuske Yndia, waans neilittenskip op itselde nivo stiet as dy fan 'e pioniers út 'e [[Bengaalske Renêssânse]]. Se mocht ek graach lêze en piano spylje. De skilderijen fan Sher-Gil binne hjoed-de-dei ûnder de djoerste fan Yndiaanske froulike skilders, hoewol't mar in pear minsken de kwaliteit fan har wurk erkenden doe't se noch libbe. Yn 1941, doe't se 28 jier wie, in pear dagen foar de iepening fan har earste grutte solo-eksposysje yn Lahore, waard Sher-Gil slim siik en rekke yn [[koma]]. <ref> {{cite web|url=http://budapesttimes.hu/2016/01/23/great-success-in-a-short-life/|title=Great success in a short life {{!}} The Budapest Times|website=budapesttimes.hu|language=en-US|access-date=14 maaie 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160124101915/http://budapesttimes.hu/2016/01/23/great-success-in-a-short-life/|archive-date=24 January 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b072j32f|title=Amrita Sher-Gil: This Is Me, Incarnations: India in 50 Lives – BBC Radio 4|website=BBC|access-date=14 May 2017|archive-date=31 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191231055731/https://www.bbc.co.uk/programmes/b072j32f|url-status=live}}</ref>Letter ferstoar se om middernacht hinne op 5 desimber 1941 en liet in grutte hoemannichte wurk efter. De reden foar har dea is nea fêststeld. In mislearre abortus en in dêrnei folgjende [[peritonitis]] binne foarsteld as mooglike oarsaken foar har dea. <ref>Truth, Love and a Little Malice, An Autobiography by Khushwant Singh Penguin, 2003. {{ISBN|0-14-302957-6}}.</ref> Har mem beskuldige har dokter-man Viktor Egan derfan dat er har fermoarde hie. De dei nei har dea ferklearre Brittanje de oarloch oan Hongarije en waard Egan ynternearre as in fijannige frjemdling. Sher-Gil waard op 7 desimber 1941 yn Lahore [[Kremaasje|kremearre]]. == Galery == <gallery mode="packed" widths="150" heights="150"> File:Young Girls.jpg|Jonge famkes, 1932 File:Amrita Sher-Gil Self-portrait.jpg|''Selsportret'', 1930 File:Amrita Sher-Gil Self-portrait, untitled.jpg|[[Amrita Sher-Gil self portrait (1931)|''Selspotret'' (sûnder titel), 1931 File:Amrita Sger-Gil Klarra Szepessy.jpg|''Klára Szepessy'', 1932 File:Amrita Sher-Gil Hungarian-gypsy-girl.jpg|''Hongaarsk sigeunerfamke'', 1932 File:Amrita Sher-Gil Group of Three Girls.jpg|''Trije famkes'', 1935 File:Sumair 1936.png|''Simmer,'' 1936 File:Amrita Sger-Gil Bride's Toilet.jpg|''Bride's Toilet'', 1937 File:Village-scene-1938.jpg|''Doarpssêne'', 1938 </gallery> == Earbetoan == Sûnt 2008 is in krater op 'e planeet [[Merkuerius (planeet)|Merkuerius]] nei har neamd, Sher-Gil. == Literatuer == * Ananth, Deepak (2007). ''Amrita Sher-Gil: An Indian Artist Family of the Twentieth Century''. Munich: Schirmer/Mosel. {{ISBN|978-3-8296-0270-9}}. * Singh, Narayan Iqbal (1984). ''Amrita Sher-Gil: A Biography''. New Delhi: Vikas. {{ISBN|978-0-7069-2474-9}}. {{Commonscat}} {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Sher-Gil, Amrita}} [[Kategory:Hongaarsk keunstskilder]] [[Kategory:Yndiaask keunstskilder]] [[Kategory:Hongaarsk persoan fan Joadsk komôf]] [[Kategory:Hongaarsk persoan fan Yndiaask komôf]] [[Kategory:Yndiaask persoan fan Joadsk komôf]] [[Kategory:Yndiaask persoan fan Hongaarsk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1913]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1941]] 31wc67l9hhz9juq9xs8b63sqb1ya8u4 0 191868 1230192 1230169 2026-05-18T12:56:13Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1230192 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | namme = Echte pongmiezen | ôfbylding = Teixidor - Pájaro moscón adulto - Penduline Tit - Remiz pendulinus.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = [[Pongmies]] (''Remiz pendulinus'') | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme3 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson4 = [[skift]]: | namme4 = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') | takson5 = [[famylje]]: | namme5 = [[pongmiezen]] (''Remizidae'') | takson6 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme6 = '''echte pongmiezen''' (''Remiz'') | beskriuwer, jier = [[Feliks Paweł Jarocki|Jarocki]], 1819 }} '''Echte pongmiezen''' (''Remiz'') foarmje in [[fûgel]][[Skaai (taksonomy)|skaai]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pongmiezen]] (''Remizidae''). It skaai waard yn 1819 wittenskiplik beskreaun troch de Poalske [[soölooch]] [[Feliks Paweł Jarocki]]. De fûgels steane bekend om harren briedkeunst, wêrby't se yngewikkelde, pongfoarmige nêsten weevje. == Skaaimerken == De echte pongmiezen binne tige lytse fûgeltsjes mei in lingte fan likernôch 10 oant 11 sm. Se hawwe in fine, skerpe, koanyske snaffel dy't hiel geskikt is foar it sykjen nei ynsekten en it losmeitsjen fan pluzige planterizels. In opfallend skaaimerk fan 'e measte soarten yn it skaai is it donkere, maskereftige streekje oer de eagen, dat as in soarte fan "Zorro-masker" fan 'e snaffelbasis oant de earstreek rint. == Fersprieding en habitat == It ferspriedingsgebiet fan it skaai rint oer in grut part fan [[Euraazje]], fan [[West-Europa]] oant it easten fan [[Sina]] en [[Sibearje]]. Se hâlde harren foaral op yn wetterrike gebieten mei reidseames, sompen en wylgebosken. Se binne sterk bûn oan beamsoarten lykas wylgen en popels, dy't net allinne beskerming biede, mar ek it nedige nêstmateriaal leverje. == Ekology == It dieet bestiet yn it briedseizoen foar de helte út lytse ynsekten en foar de oare helte út spinnen en harren larven. Winterdeis geane se faak op sied oer, lykas dat fan reid of de pluzen fan 'e [[rûchkop]] (''Carex riparia''). De [[ekology]] fan 'e echte pongmiezen is bysûnder troch harren nêstbou. It mantsje begjint mei it weevjen fan in hingjend nêst oan 'e útein fan in tinne, trochbûgjende tûke (faak boppe it wetter). Hja brûke hjirfoar hier, spinreach en rizels. It resultaat is in ticht, pûde-eftich nêst mei in lytse tunnel as yngong oan 'e sydkant. De fûgels hawwe in yngewikkeld briedsysteem dat faak [[polyandry]]sk is. It mantsje of it wyfke ferlit it nêst healwei it brieden om mei in nije partner in twadde nêst te begjinnen, wêrtroch't ien fan 'e âlden de folsleine soarch foar de jongen op him nimt. == Soarten == It skaai telt fjouwer erkende soarten, dy't allegear nau besibbe binne. De bekendste soarte yn Europa is de "gewoane" [[pongmies]]. {| class="wikitable" ! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status |- | [[Ofbyld:Remiz pendulinus 3 (Martin Mecnarowski).jpg|100px]] || [[Pongmies]] || ''Remiz pendulinus'' || [[Europa]] oant yn [[Sintraal-Aazje]] || <span style="color:green;">'''net bedrige'''</span><ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eurasian-penduline-tit-remiz-pendulinus ''Remiz pendulinus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Remiz macronyx - James Eaton - 351030806.jpeg|100px]] || [[Swartkoppongmies]] || ''Remiz macronyx'' || Súdeast-[[Europa]] en Sintraal-[[Aazje]] ([[Aralmar]], streamgebiet [[Amu Darja]]) || <span style="color:green;">'''net bedrige'''</span><ref>[https://birdsoftheworld.org/bow/species/bhptit1/cur/introduction ''Remiz macronyx'' op ''Birds of the World'']</ref> |- | [[Ofbyld:White-crowned Pendulin Tit - Uzbekistan S4E6533.jpg|100px]] || [[Wytkrúnpongmies]] || ''Remiz coronatus'' || Sintraal-[[Aazje]] (fan [[Kazachstan]] oant [[Pakistan]]) || <span style="color:green;">'''net bedrige'''</span><ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/white-crowned-penduline-tit-remiz-coronatus ''Remiz coronatus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Remiz consobrinus southern Japan (cropped).jpg|100px]] || [[Sineeske pongmies]] || ''Remiz consobrinus'' || East-[[Aazje]] ([[Sina]], [[Koreä]] en [[Japan]]) || <span style="color:green;">'''net bedrige'''</span><ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/chinese-penduline-tit-remiz-consobrinus ''Remiz consobrinus'' op ''BirdLife'']</ref> |} == Status == De measte soarten binnen it skaai hawwe in grut ferspriedingsgebiet. De soarten wurde alle fjouwer troch de [[IUCN]] klassifisearre as net bedrige (''Least Concern''). Dochs kinne lokale populaasjes kwetsber wêze foar it ferdrûchjen fan sompegebieten of it ferdwinen fan natuerlike rivierbosken. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Remiz|Pongmiezen}} }} [[Kategory:Echte pongmies| ]] [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Pongmies]] eqvtqctnzlvhx9gp86u77gy3s7szd93 0 191872 1230193 1230180 2026-05-18T12:59:24Z Ieneach fan 'e Esk 13292 etymology 1230193 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Coupe.cathedrale.Amiens.png|thumb|De pinakel op in steunbear fan 'e [[katedraal fan Amiens]].]] In '''pinakel''' (fan it [[Latyn]]ske ''pinna'' foar "wjuk" of "punt") is in term dy't al yn 'e lette [[midsiuwen]] yn gebrûk wie en ferwiist nei lytse fjouwerkante of achthoekige stiennen tuorkes dy't op [[steunbear]]en en [[loftbôge]]n steane. Njonken fersiering tsjinnet de pinakel ek om it gewicht fan 'e steunbear te fergrutsjen, sadat dy mear druk fan 'e loftbôgen opfange kin. De pinakel bestiet út in foet, in skacht of liif mei dêrboppe in spits. It liif is faak fjouwer- of achthoekich en fersierd mei ûndjippe of bline niskes. De spits wurdt fersierd mei [[krúsblom]]men. As in pinakel op 'e hoeke fan in toer set wurdt, hjit dat in hoekpinakel. De pinakel komt in soad foar yn 'e [[Gotyk|goatyske]] tsjerkebou. Letter waard de pinakel ek allinnich dekoratyf brûkt, lykas yn tsjerkemeubilêr (bygelyks oargelkassen, heechalters, koerbanken). {{CommonsBalke|Pinnacles|Pinakels}} [[Kategory:Arsjitektuer]] [[Kategory:Tsjerkegebou]] [[Kategory:Lienwurd út it Latyn]] gukz576j1xkj24fg3dsk75qdwgoof0d 0 191873 1230198 1230184 2026-05-18T13:03:10Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Sjoch ek */ kt 1230198 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks tsjerkegebou | namme = Sint-Michaeltsjerke<br><small>''Sint-Michielskerk''</small> | ôfbylding = Gent Michiels 012.JPG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De Sint-Michaeltsjerke | lân = {{BE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Gewest | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Flaanderen]] | bestjoerlike ienheid 2 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 2= [[East-Flaanderen]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Gint]] | adres = Sint-Michielsplein | koördinaten = | tsjerkegenoatskip = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]] | bisdom = [[Bisdom Gint]] | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel]] | patroanhillige = [[Michael (aartsingel)|Michael]] | wijd oan = | status = Dekenale parochytsjerke | ôfstjitten = | hjoeddeiske funksje = Tsjerkegebou | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = 1440–1825 | sloopjier = | boustyl = [[gotyk]] | hichte = 24 m (toer net foltôge) | monumintale status = Beskerme monumint | monumintnûmer = | webside = [https://mkgent.be/kerk/sint-michielskerk/ mkgent.be] | mapname = Gint | mapwidth = | lat_deg = 51 | lat_min = 03 | lat_sec = 13 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 43 | lon_sec = 09 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Sint-Michaeltsjerke }} De '''Sint-Michaeltsjerke''' ([[Nederlânsk]]: ''Sint-Michielskerk'') is in tsjerke yn 'e [[Belgje|Belgyske]] stêd [[Gint]], de haadstêd fan 'e provinsje [[East-Flaanderen]]. De tsjerke is de dekenale tsjerke fan it dekenaat Gint-stêd. == Bouwskiednis == Al yn [[1105]] stie op itselde plak oan 'e [[Leie (rivier)|Leie]] in kapel, dy't stifte wie troch de Sint-Bavo-abdij. Dizze abdij meunstere yn dy tiid mei de Sint-Pitersabdij, de oare Gintske abdij dy't yn it stedssintrum de doetiidske Sint-Jânstsjerke (no de [[Sint-Baafskatedraal (Gint)|Sint-Baafskatedraal]]) en de [[Sint-Niklaastsjerke (Gint)|Sint-Niklaastsjerke]] bouwe litten hie. De kapel wie yn 't earstoan ferbûn oan 'e [[Sint-Martinustsjerke (Gint)|Sint-Martinustsjerke]] yn [[Ekkergem]] (in wyk fan Gint), mar waard yn [[1147]] in selsstannige [[parochytsjerke]]. [[Ofbyld:Sint michielskerk Gent.jpg|thumb|left|De tsjerke yn 'e earste helte fan 'e 17e iuw.]] Fan 'e [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] tsjerke, dy't hjir oan 'e ein fan 'e 11e iuw ûntstie, binne gjin dúdlike oerbliuwsels mear te finen. De 13e iuw wie tige jammerdearlik mei ferskate brannen, wêrtroch't de tsjerke meardere kearen ferboud wurde moast. Yn 1440 waard besletten om in folslein nije, letgoatyske tsjerke te bouwen. De bou fan 'e hjoeddeiske tsjerke einige yn feite pas yn [[1825]]. Yn it begjin fan 'e 16e iuw wiene it [[Skip (tsjerke)|haadskip]] en it [[dwersskip]] foltôge. Yn [[1623]] waard it iergoatyske [[Koer (tsjerke)|koer]] ferfongen troch in Brabânsk-goatysk koer mei in [[koeromgong]] en in [[Kapellekrâns|krâns fan fiif kapellen]]. Skaaimerkend foar de Brabânske letgotyk is it gebrûk fan kalksânstien, de fantasyrike [[Krúsribferwulft|krúsrib-]], [[Netferwulft|net-]] en [[Stjerferwulft|stjerferwulften]] en de hege, brede [[spitsbôge]]ramen. Opmerklik oan 'e tsjerke is hoe't de goatyske boukeunst trochlibbe yn in tiidrek fan [[renêssânse]] en [[Barok (styl)|barok]]. === Goatyske westtoer === Yn [[1566]] ûnderbriek de [[Byldestoarm]] de bou fan 'e westlike toer. Earst yn [[1658]] waard it wurk oan 'e toer wer oppakt. It ûntwerp út [[1662]] fan Livinus Cruyl hie in 134 meter hege en tige ryk fersierde toer yn Brabânske gotyk foar eagen (om te ferlykjen: de toer fan [[Katedraal fan Antwerpen|Us-Leaffrouwekatedraal]] yn [[Antwerpen (stêd)|Antwerpen]] is 123 meter, dy fan 'e [[Katedraal fan Gint|Sint-Baafskatedraal]] mar 89 meter). Om finansjele redenen waard dy tige ambisjeuze toer nea ôfmakke. Yn [[1909]] waard de westkant restaurearre ûnder lieding fan Modeste de Noyette. Hy foege ek de neobarokke [[sakristy]] ta. By de oanlis fan 'e Sint-Michielsbrug (om-en-de-by [[1905]]) moast in part fan 'e âlde sakristy ôfbrutsen wurde. == Ynterieur == [[Ofbyld:Gent Sint-Michielskerk-PM 05205.jpg|thumb|left|Ynterieur.]] It ynterieur is ferrike mei ferskate monumintale alterstikken fan Flaamske masters, wêrûnder in doek fan [[Antoon van Dyck]], ''Kristus oan it krús'', út 1628–1630. De tsjerke hat in rike samling roubuorden fan Gintske pommeranten. == Oargel == It oargel giet werom op in ynstrumint dat yn [[1817]] boud waard troch oargelbouwer Pierre Jean De Volder. De styl fan it front is hielendal yn [[neogotyk|neogoatyske styl]] útfierd. Yn [[1951]] waard it ynstrumint ferboud en útwreide troch oargelbouwer Paul Anneessens. It oargel hat 47 registers op trije manualen en in pedaal. Der binne ferskate registers dy't net set binne, mar dêr't wol romte foar is op 'e wynlade. === Tsjerkeskat === * ûnder de wichtige samling reliken is de Hillige Toarne (in stikje toarne fan 'e toarnekroan fan Kristus) en in stikje fan it [[Helena fan Konstantinopel#It Wiere Krús en de Tsjerke fan it Hillich Grêf|Wiere Krús]]. * de âlde samling liturgyske paraminten datearret út de 16e oant 19e iuw. It neamen wurdich is in grut paramint dat skonken is troch jonkfrou Amelie Borluut. * in koperen [[antependium]] fan Frans Pilsen út [[1729]]. == Oars == Yn [[1648]] waard hjir in bruorskip fan 'e hillige Dorothea oprjochte. == Sjoch ek == * [[Sint-Baafskatedraal (Gint)]] * [[Sint-Niklaastsjerke (Gint)]] {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is foar in part in oersetting fan 'e Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:nl:Sint-Michielskerk (Gent)]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sint-Michielskerk (Gent)|Sint-Michaeltsjerke, Gint}} }} {{DEFAULTSORT:Michaeltsjerke, Gint}} [[Kategory:Bouwurk yn Gint]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Gint]] [[Kategory:Bouwurk út de 15e iuw]] titljues21n8gvd8yruwxyf7f1yhzbn 1230266 1230198 2026-05-18T20:31:10Z RomkeHoekstra 10582 + kt 1230266 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks tsjerkegebou | namme = Sint-Michaeltsjerke<br><small>''Sint-Michielskerk''</small> | ôfbylding = Gent Michiels 012.JPG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De Sint-Michaeltsjerke | lân = {{BE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Gewest | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Flaanderen]] | bestjoerlike ienheid 2 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 2= [[East-Flaanderen]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Gint]] | adres = Sint-Michielsplein | koördinaten = | tsjerkegenoatskip = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]] | bisdom = [[Bisdom Gint]] | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel]] | patroanhillige = [[Michael (aartsingel)|Michael]] | wijd oan = | status = Dekenale parochytsjerke | ôfstjitten = | hjoeddeiske funksje = Tsjerkegebou | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = 1440–1825 | sloopjier = | boustyl = [[gotyk]] | hichte = 24 m (toer net foltôge) | monumintale status = Beskerme monumint | monumintnûmer = | webside = [https://mkgent.be/kerk/sint-michielskerk/ mkgent.be] | mapname = Gint | mapwidth = | lat_deg = 51 | lat_min = 03 | lat_sec = 13 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 43 | lon_sec = 09 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Sint-Michaeltsjerke }} De '''Sint-Michaeltsjerke''' ([[Nederlânsk]]: ''Sint-Michielskerk'') is in tsjerke yn 'e [[Belgje|Belgyske]] stêd [[Gint]], de haadstêd fan 'e provinsje [[East-Flaanderen]]. De tsjerke is de dekenale tsjerke fan it dekenaat Gint-stêd. == Bouwskiednis == Al yn [[1105]] stie op itselde plak oan 'e [[Leie (rivier)|Leie]] in kapel, dy't stifte wie troch de Sint-Bavo-abdij. Dizze abdij meunstere yn dy tiid mei de Sint-Pitersabdij, de oare Gintske abdij dy't yn it stedssintrum de doetiidske Sint-Jânstsjerke (no de [[Sint-Baafskatedraal (Gint)|Sint-Baafskatedraal]]) en de [[Sint-Niklaastsjerke (Gint)|Sint-Niklaastsjerke]] bouwe litten hie. De kapel wie yn 't earstoan ferbûn oan 'e [[Sint-Martinustsjerke (Gint)|Sint-Martinustsjerke]] yn [[Ekkergem]] (in wyk fan Gint), mar waard yn [[1147]] in selsstannige [[parochytsjerke]]. [[Ofbyld:Sint michielskerk Gent.jpg|thumb|left|De tsjerke yn 'e earste helte fan 'e 17e iuw.]] Fan 'e [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] tsjerke, dy't hjir oan 'e ein fan 'e 11e iuw ûntstie, binne gjin dúdlike oerbliuwsels mear te finen. De 13e iuw wie tige jammerdearlik mei ferskate brannen, wêrtroch't de tsjerke meardere kearen ferboud wurde moast. Yn 1440 waard besletten om in folslein nije, letgoatyske tsjerke te bouwen. De bou fan 'e hjoeddeiske tsjerke einige yn feite pas yn [[1825]]. Yn it begjin fan 'e 16e iuw wiene it [[Skip (tsjerke)|haadskip]] en it [[dwersskip]] foltôge. Yn [[1623]] waard it iergoatyske [[Koer (tsjerke)|koer]] ferfongen troch in Brabânsk-goatysk koer mei in [[koeromgong]] en in [[Kapellekrâns|krâns fan fiif kapellen]]. Skaaimerkend foar de Brabânske letgotyk is it gebrûk fan kalksânstien, de fantasyrike [[Krúsribferwulft|krúsrib-]], [[Netferwulft|net-]] en [[Stjerferwulft|stjerferwulften]] en de hege, brede [[spitsbôge]]ramen. Opmerklik oan 'e tsjerke is hoe't de goatyske boukeunst trochlibbe yn in tiidrek fan [[renêssânse]] en [[Barok (styl)|barok]]. === Goatyske westtoer === Yn [[1566]] ûnderbriek de [[Byldestoarm]] de bou fan 'e westlike toer. Earst yn [[1658]] waard it wurk oan 'e toer wer oppakt. It ûntwerp út [[1662]] fan Livinus Cruyl hie in 134 meter hege en tige ryk fersierde toer yn Brabânske gotyk foar eagen (om te ferlykjen: de toer fan [[Katedraal fan Antwerpen|Us-Leaffrouwekatedraal]] yn [[Antwerpen (stêd)|Antwerpen]] is 123 meter, dy fan 'e [[Katedraal fan Gint|Sint-Baafskatedraal]] mar 89 meter). Om finansjele redenen waard dy tige ambisjeuze toer nea ôfmakke. Yn [[1909]] waard de westkant restaurearre ûnder lieding fan Modeste de Noyette. Hy foege ek de neobarokke [[sakristy]] ta. By de oanlis fan 'e Sint-Michielsbrug (om-en-de-by [[1905]]) moast in part fan 'e âlde sakristy ôfbrutsen wurde. == Ynterieur == [[Ofbyld:Gent Sint-Michielskerk-PM 05205.jpg|thumb|left|Ynterieur.]] It ynterieur is ferrike mei ferskate monumintale alterstikken fan Flaamske masters, wêrûnder in doek fan [[Antoon van Dyck]], ''Kristus oan it krús'', út 1628–1630. De tsjerke hat in rike samling roubuorden fan Gintske pommeranten. == Oargel == It oargel giet werom op in ynstrumint dat yn [[1817]] boud waard troch oargelbouwer Pierre Jean De Volder. De styl fan it front is hielendal yn [[neogotyk|neogoatyske styl]] útfierd. Yn [[1951]] waard it ynstrumint ferboud en útwreide troch oargelbouwer Paul Anneessens. It oargel hat 47 registers op trije manualen en in pedaal. Der binne ferskate registers dy't net set binne, mar dêr't wol romte foar is op 'e wynlade. === Tsjerkeskat === * ûnder de wichtige samling reliken is de Hillige Toarne (in stikje toarne fan 'e toarnekroan fan Kristus) en in stikje fan it [[Helena fan Konstantinopel#It Wiere Krús en de Tsjerke fan it Hillich Grêf|Wiere Krús]]. * de âlde samling liturgyske paraminten datearret út de 16e oant 19e iuw. It neamen wurdich is in grut paramint dat skonken is troch jonkfrou Amelie Borluut. * in koperen [[antependium]] fan Frans Pilsen út [[1729]]. == Oars == Yn [[1648]] waard hjir in bruorskip fan 'e hillige Dorothea oprjochte. == Sjoch ek == * [[Sint-Baafskatedraal (Gint)]] * [[Sint-Niklaastsjerke (Gint)]] {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is foar in part in oersetting fan 'e Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:nl:Sint-Michielskerk (Gent)]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sint-Michielskerk (Gent)|Sint-Michaeltsjerke, Gint}} }} {{DEFAULTSORT:Michaeltsjerke, Gint}} [[Kategory:Bouwurk yn Gint]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Gint]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje]] [[Kategory:Bouwurk út de 15e iuw]] 7fh54zgagstkxcdtai3sfspgmibx8r8 0 191878 1230194 1230183 2026-05-18T13:01:07Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Sjoch ek */ kt 1230194 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks tsjerkegebou | namme = Sint-Martinustsjerke | ôfbylding = Gent - Sint-Martinuskerk 1.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De Sint-Martenstsjerke yn Ekkergem mei syn opfallende skeve spits. | lân = {{BE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Gewest | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Flaanderen]] | bestjoerlike ienheid 2 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 2= [[East-Flaanderen]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Gint]] (Ekkergem) | adres = Ekkergemkerkstraat | koördinaten = | tsjerkegenoatskip = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]] | bisdom = [[Bisdom Gint]] | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel]] | patroanhillige = [[Martinus fan Tours|Sint-Marten]] | wijd oan = | status = Parochytsjerke | ôfstjitten = | hjoeddeiske funksje = | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = 16e iuw (âldste fûneminten út 10e iuw) | sloopjier = | boustyl = [[gotyk]] | hichte = | monumintale status = Beskerme monumint | monumintnûmer = | webside = [https://www.kerknet.be/organisatie/parochie-de-goede-herder-gent-west www.kerknet.be] | mapname = Gint | mapwidth = | lat_deg = 51 | lat_min = 03 | lat_sec = 12 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 42 | lon_sec = 25 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Sint-Martinustsjerke }} De '''Sint-Martinustsjerke''' is in oan [[Martinus fan Tours|Sint-Marten]] wijde tsjerke yn 'e [[Belgje|Belgyske]] stêd [[Gint]]. De tsjerke stiet yn 'e wyk Ekkergem en is ien fan 'e âldste [[parochytsjerke]]n fan Gint. De tsjerke wurdt foar it earst neamd yn in oarkonde fan [[Lotarius fan Frankryk|Lotarius]] út [[966]]. == Bouwskiednis == De hjoeddeiske Sint-Martinustsjerke is in goatyske [[halletsjerke]] mei in [[dwersskip]] út de sechstjinde iuw. De foargonger wie in [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] tsjerke. Resten fan 'e âlde romaanske tsjerke binne noch werom te finen yn 'e basis fan 'e tsjerke, fan it dwersskip yn Doarnikske kalkstien en it ûnderste part fan 'e [[Krusing (tsjerke)|krusingstoer]]. It boppeste part fan 'e toer, boud fan Balegemske stien, en de spits stamme út de jierren 1502–1509. [[Ofbyld:PM 147846 B Gent.jpg|thumb|left|Ynterieur.]] Lykas oare Gintske tsjerken hat ek de Martinustsjerke swier te lijen hân fan 'e [[Byldestoarm]]. Tusken [[1577]] en [[1578]] waard de tsjerke slim skeind. Yn 'e 17e iuw waard it gebou wer opboud. It haadalter is fersierd mei it skilderij ''De Opstanning fan Kristus'' fan [[Gaspar de Crayer]]. Der hingje noch fjouwer oare wurken fan 'e selde skilder yn 'e tsjerke. In houten spits[[ferwulft]] oerdekt it stiennen ferwulft fan it haadskip en stamt út [[1875]]. Fan [[1903]] oant [[1907]] waard de tsjerke yngreven restaurearre troch de Gintske arsjitekt Modeste de Noyette. == De skeve toerspits == Minsken dy't wat oer dizze tsjerke witte, fertelle faak it ferhaal dat de arsjitekt himsels tekoart die troch him fan 'e toer te smiten, om't it him net slagge de toer rjocht te krijen. Nei alle gedachten is dat in [[leginde]], lykas dy ek ûntstien is by de tsjerke fan [[Verchin]] yn [[Frankryk]] om dizze nuverichheid te ferklearjen. In oar ferhaal dat de skeve toerspits ferklearje moat, is dat de abt fan 'e Sint-Bavo-abdij yn Gint balken levere hie dy't net genôch drûge wiene. Dy waarden foar it opknappen fan 'e toer brûkt, wêrtroch't de houten konstruksje by it drûgjen krom lutsen ûnder druk fan 'e meastentiids westewyn. In oar ferhaal ferklearret de skeve spits troch swier waar en it ynslaan fan 'e bliksem op 'e toer. == Oargel == Yn [[1843]] bouden Pierre van Peteghem (jr.) en syn soan út Gint in nij ynstrumint yn in besteande, âlde oargelkas. Yn 'e jierren 1886–1888 waard in nij oargel boud troch Jacobus-Philippus Forrest út [[Roeselare]] yn in nije oargelkas, mar mei it behâld fan in grutte hoemannichte fan it âlde Van Peteghem-piipwurk. Yn [[1904]] waard it oargel opknapt troch J. Deprez út Gint, en yn [[1913]] folge in ferbouwing en restauraasje troch it Doarnikske oargelbedriuw Delmotte. Sûnt [[1926]] waarden it ûnderhâld en de reparaasjes útfierd troch de firma J. Anneessens út [[Menen]]; dat bedriuw sette yn [[1927]] in elektro-fentilator en ûnderhold it ynstrumint oant de [[Twadde Wrâldkriich]]. Yn [[1984]] waarden in pear registers út it oargel helle en troch J. Bruggeman út Marke by [[Kortrijk]] ferwurke yn in nij [[koeroargel]]. Sûnt dy tiid is it oargel op 'e kreake bûten gebrûk. == Sjoch ek == * [[Sint-Baafskatedraal (Gint)]] * [[Sint-Niklaastsjerke (Gint)]] * [[Sint-Michaeltsjerke (Gint)]] {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is foar in part in oersetting fan 'e Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:nl:Sint-Martinuskerk (Gent)]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sint-Martinuskerk (Gent)|Sint-Martenstsjerke, Gint}} }} {{DEFAULTSORT:Martinustsjerke, Gint}} [[Kategory:Bouwurk yn Gint]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Gint]] [[Kategory:Bouwurk út de 16e iuw]] 8wqsfiy2k9gb7ociy4yrrb9bfc6cxd9 1230267 1230194 2026-05-18T20:31:36Z RomkeHoekstra 10582 + kt 1230267 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks tsjerkegebou | namme = Sint-Martinustsjerke | ôfbylding = Gent - Sint-Martinuskerk 1.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De Sint-Martenstsjerke yn Ekkergem mei syn opfallende skeve spits. | lân = {{BE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Gewest | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Flaanderen]] | bestjoerlike ienheid 2 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 2= [[East-Flaanderen]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Gint]] (Ekkergem) | adres = Ekkergemkerkstraat | koördinaten = | tsjerkegenoatskip = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]] | bisdom = [[Bisdom Gint]] | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel]] | patroanhillige = [[Martinus fan Tours|Sint-Marten]] | wijd oan = | status = Parochytsjerke | ôfstjitten = | hjoeddeiske funksje = | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = 16e iuw (âldste fûneminten út 10e iuw) | sloopjier = | boustyl = [[gotyk]] | hichte = | monumintale status = Beskerme monumint | monumintnûmer = | webside = [https://www.kerknet.be/organisatie/parochie-de-goede-herder-gent-west www.kerknet.be] | mapname = Gint | mapwidth = | lat_deg = 51 | lat_min = 03 | lat_sec = 12 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 42 | lon_sec = 25 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Sint-Martinustsjerke }} De '''Sint-Martinustsjerke''' is in oan [[Martinus fan Tours|Sint-Marten]] wijde tsjerke yn 'e [[Belgje|Belgyske]] stêd [[Gint]]. De tsjerke stiet yn 'e wyk Ekkergem en is ien fan 'e âldste [[parochytsjerke]]n fan Gint. De tsjerke wurdt foar it earst neamd yn in oarkonde fan [[Lotarius fan Frankryk|Lotarius]] út [[966]]. == Bouwskiednis == De hjoeddeiske Sint-Martinustsjerke is in goatyske [[halletsjerke]] mei in [[dwersskip]] út de sechstjinde iuw. De foargonger wie in [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] tsjerke. Resten fan 'e âlde romaanske tsjerke binne noch werom te finen yn 'e basis fan 'e tsjerke, fan it dwersskip yn Doarnikske kalkstien en it ûnderste part fan 'e [[Krusing (tsjerke)|krusingstoer]]. It boppeste part fan 'e toer, boud fan Balegemske stien, en de spits stamme út de jierren 1502–1509. [[Ofbyld:PM 147846 B Gent.jpg|thumb|left|Ynterieur.]] Lykas oare Gintske tsjerken hat ek de Martinustsjerke swier te lijen hân fan 'e [[Byldestoarm]]. Tusken [[1577]] en [[1578]] waard de tsjerke slim skeind. Yn 'e 17e iuw waard it gebou wer opboud. It haadalter is fersierd mei it skilderij ''De Opstanning fan Kristus'' fan [[Gaspar de Crayer]]. Der hingje noch fjouwer oare wurken fan 'e selde skilder yn 'e tsjerke. In houten spits[[ferwulft]] oerdekt it stiennen ferwulft fan it haadskip en stamt út [[1875]]. Fan [[1903]] oant [[1907]] waard de tsjerke yngreven restaurearre troch de Gintske arsjitekt Modeste de Noyette. == De skeve toerspits == Minsken dy't wat oer dizze tsjerke witte, fertelle faak it ferhaal dat de arsjitekt himsels tekoart die troch him fan 'e toer te smiten, om't it him net slagge de toer rjocht te krijen. Nei alle gedachten is dat in [[leginde]], lykas dy ek ûntstien is by de tsjerke fan [[Verchin]] yn [[Frankryk]] om dizze nuverichheid te ferklearjen. In oar ferhaal dat de skeve toerspits ferklearje moat, is dat de abt fan 'e Sint-Bavo-abdij yn Gint balken levere hie dy't net genôch drûge wiene. Dy waarden foar it opknappen fan 'e toer brûkt, wêrtroch't de houten konstruksje by it drûgjen krom lutsen ûnder druk fan 'e meastentiids westewyn. In oar ferhaal ferklearret de skeve spits troch swier waar en it ynslaan fan 'e bliksem op 'e toer. == Oargel == Yn [[1843]] bouden Pierre van Peteghem (jr.) en syn soan út Gint in nij ynstrumint yn in besteande, âlde oargelkas. Yn 'e jierren 1886–1888 waard in nij oargel boud troch Jacobus-Philippus Forrest út [[Roeselare]] yn in nije oargelkas, mar mei it behâld fan in grutte hoemannichte fan it âlde Van Peteghem-piipwurk. Yn [[1904]] waard it oargel opknapt troch J. Deprez út Gint, en yn [[1913]] folge in ferbouwing en restauraasje troch it Doarnikske oargelbedriuw Delmotte. Sûnt [[1926]] waarden it ûnderhâld en de reparaasjes útfierd troch de firma J. Anneessens út [[Menen]]; dat bedriuw sette yn [[1927]] in elektro-fentilator en ûnderhold it ynstrumint oant de [[Twadde Wrâldkriich]]. Yn [[1984]] waarden in pear registers út it oargel helle en troch J. Bruggeman út Marke by [[Kortrijk]] ferwurke yn in nij [[koeroargel]]. Sûnt dy tiid is it oargel op 'e kreake bûten gebrûk. == Sjoch ek == * [[Sint-Baafskatedraal (Gint)]] * [[Sint-Niklaastsjerke (Gint)]] * [[Sint-Michaeltsjerke (Gint)]] {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is foar in part in oersetting fan 'e Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:nl:Sint-Martinuskerk (Gent)]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sint-Martinuskerk (Gent)|Sint-Martenstsjerke, Gint}} }} {{DEFAULTSORT:Martinustsjerke, Gint}} [[Kategory:Bouwurk yn Gint]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Gint]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje]] [[Kategory:Bouwurk út de 16e iuw]] d8n3tbl0u1xhmc6nyb8hj4klxnpppd2 14 191880 1230195 2026-05-18T13:01:46Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1230195 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Bouwurk yn Belgje|Gint]] [[Kategory:Gint (stêd)]] pkzaehbbeoumhjl34lkdwxbg3mcwnhh 0 191881 1230199 2026-05-18T13:17:00Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Apokalyptyske en post-apokalyptyske fiksje]] 1230199 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Apokalyptyske en post-apokalyptyske fiksje]] e5f0bh6xi1ibryvq8vq621mv2rpe8do 0 191882 1230200 2026-05-18T13:57:24Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nije side 1230200 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks film | ôfbylding = Total-Recall-Logo.svg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | ferwizing = '''(''[[:en:File:TotalRecall2012Poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')''' | namme = ''Total Recall'' | regisseur = [[Len Wiseman]] | produsint = [[Neal H. Moritz]]<br>[[Toby Jaffe]] | útfierend produsint = | senario = [[Kurt Wimmer]]<br>[[Mark Bomback]] | basearre op = ● ''[[We Can Remember It for You Wholesale|We Can Remember It for You<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Wholesale]]'' fan [[Philip K. Dick]]<br>● ''[[Total Recall (film út 1990)|Total Recall]]'' fan [[Paul Verhoeven]] | kamerarezjy = [[Paul Cameron (kameraregisseur)|Paul Cameron]] | muzyk = [[Harry Gregson-Williams]] | filmstudio = [[Columbia Pictures]]<br>[[Original Film]] | distribúsje = [[Sony Pictures Releasing]] | haadrollen = [[Colin Farrell]] <br> [[Kate Beckinsale]] <br> [[Jessica Biel]] | voice-over = | byrollen = [[Bryan Cranston]]<br> [[Bill Nighy]]<br> [[Bokeem Woodbine]] | lân/lannen = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] | premiêre = [[3&nbsp;augustus]] [[2012]] | direkt op fideo = | foarm = [[langspylfilm]] | sjenre = [[science fiction-film|science fiction]]-[[aksjefilm]] | taal = [[Ingelsk]] | spyltiid = 118 minuten | budget = $125&nbsp;miljoen | opbringst = $211,8&nbsp;miljoen | prizen = | filmsearje = | foarich diel = | folgjend diel = }} '''''Total Recall''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[dystopyske film|dystopyske]], [[post-apokalyptyske film|post-apokalyptyske]] [[science fiction-film|science fiction]]-[[aksjefilm]] út [[2012]] ûnder [[rezjy]] fan [[Len Wiseman]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Colin Farrell]], [[Kate Beckinsale]] en [[Jessica Biel]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut safolle as dat men jin [[ûnthâld (psychology)|alles wer folslein tebinnenbringe]] kin. De [[film]] is loskes basearre op it [[koarte ferhaal]] ''[[We Can Remember It for You Whosesale]]'', fan [[Philip K. Dick]] en is in [[remake]] fan 'e film ''[[Total Recall (film út 1990)|Total Recall]]'' fan [[Paul Verhoeven]] út [[1990]]. It [[plot|ferhaal]] spilet yn in [[dystopyske fiksje|dystopyske]] [[takomst]], dêr't [[fabryksarbeider]] Doug Quaid op in stuit ûntdekt dat syn [[libben]] neat oars is as in rige keunstmjittich ymplantearre [[ûnthâld (psychology)|oantinkens]]. It docht bliken dat it oan him is om in [[megalomany|megalomane]] [[diktator]] tsjin te kearen en in [[genoside|genosidale]] [[oarloch]] foar te kommen, mar ûnderwilens wrakselet er oanhâldend mei syn [[ûnthâld (psychology)|ûnthâld]]. ''Total Recall'' krige fan 'e [[filmkritisy]] oer it algemien negative [[resinsje]]s, mar wie yn 'e [[bioskopen]] in beskieden [[kommersje]]el súkses. ==Plot== Oan 'e ein fan 'e [[ienentweintichste iuw]] is de [[Ierde (planeet)|Ierde]] troch [[gemyske oarlochfiering]] grutdiels ûnbewenber wurden. Der binne noch mar twa bewenbere lânmassa's oer: de Feriene Federaasje fan Brittanje (FFB), dy't de [[Britske Eilannen]] en it [[fêstelân]] fan [[Noardwest-Jeropa]] beslacht, en de Koloanje, dy't [[Austraalje (kontinint)|Austraalje]] omfettet. De [[ekonomy]]ske [[macht]] leit by de FFB, wylst de Koloanje in ûnderhearrich gebiet is dat eksploitearre wurdt foar [[arbeid]]skrêften. Eltse dei reizgjen [[fabryksarbeider]]s út 'e Koloanje op en del nei harren wurk yn 'e FFB mei 'de Fal', in [[swiertekrêftstrein|swiertekrêftslift]] dy't dwers troch de [[planeetkearn|kearn]] fan 'e Ierde hinne giet en oer in inkele reis 17&nbsp;[[minuten]] docht. It ferskil yn 'e libbensomstannichheden yn 'e [[rykdom|rike]] FFB en de [[earmoede|earmoedige]] Koloanje hat resultearre yn it ûntstean fan it Ferset, dat striidt foar selsstannigens fan 'e Koloanje en bestriding fan 'e earmoede dêre. It [[regear]] fan 'e FFB, dat ûnder lieding stiet fan 'e autoritêre [[kânselier]] Vilos Cohaagen, beskôget it Ferset as in [[binde]] [[terrorist]]en, dy't te fjoer en te swurd bestriden wurde moatte. De mysterieuze fersetslieder Matthias is lykwols ûnfynber foar de [[feilichheidstsjinst]] fan 'e FFB. Douglas Quaid, in fabryksarbeider út 'e Koloanje, hat de lêste tiid ûntrêstgjende [[dream]]en hân wêryn't er in [[geheim agint]] is dy't mei in [[skientme|tsjeppe]] mar him ûnbekende jonge [[frou]] efterfolge wurdt troch gefaarlike fijannen. Dêrby wurde se beide mei deselde [[kûgel]] troch de [[hân]] [[sjitten|sketten]], trochdat se inoars hân beethâlde. De frou wit te ûntkommen, mar Quaid wurdt [[finzen]] nommen troch harren fijannen krekt foar't er wekker skrikt. Yn it echte libben is Quaid [[troud]] mei Lori, ek in tsjeppe frou, dy't by de [[plysje]] wurket. Se binne al fan 'e [[middelbere skoalle]] ôf byinoar. Quaid sjocht in [[reklame]]boadskip fan it [[bedriuw]] Rekall, dat keunstmjittige [[oantinken]]s yn it [[ûnthâld (psychology)|ûnthâld]] fan [[klant]]en ymplantearret, dy't krekt like goed binne as echte oantinkens. Om't er skjin syn nocht hat fan syn ferfeelsume fabrykswurk en syn deistige sleur, tinkt er deroer om sokke keunstmjittige oantinkens ymplantearje te litten. Wannear't er dat op 't aljemint bringt yn in [[petear]] mei syn [[freonskip|bêste freon]] en [[kollega]] Harry, besiket dy it him te ûntpraten, mei't er heard hawwe soe dat minsken dêr wol [[sljochtsinnich]] fan wurde kinne. Marek, in nije kollega dy't troch Quaid ynwurke wurdt, seit letter lykwols tsjin him dat hysels al ferskate kearen by Rekall west hat foar in oantinkensymplantaasje en dat er it eltsenien oanrikkemandearje soe. Dat op in dei dat er troch [[oerwurk]] let yn 'e Koloanje weromkeart en Lori al op [[bêd]] gien is, beslút Quaid nei Rekall te gean. Dêr wurdt him frege hokker oantinken oft er hawwe wol. Omreden fan 'e dreamen dy't er hat, beslút er dat it in oantinken wurde moat oer himsels as geheim agint. Syn behanneler by Rekall, in man dy't McClane hjit, leit him út dat it net mooglik is om in keunstmjittich oantinken te ymplantearjen as der al in fierhinne soartgelikens echt oantinken bestiet. Dus bygelyks immen dy't in oantinken oer in geheime [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|relaasje]] mei in tsjeppe [[mêtresse]] hawwe wol, kin net al echt in geheime relaasje mei in mêtresse ûnderhâlde. Soks liedt ta ûnoerkomlike [[psyche|psychyske]] swierrichheden. Yn it gefal fan Quaid lykje der gjin beswieren te wêzen, want wa is der no yn syn [[frije tiid]] echt geheim agint? Mar as McClane en syn assistinten Quaid op 'e [[masine]]s oanslute en ree meitsje foar de ymplantaasje, docht bliken dat de keunstmjittige oantinkens dochs botse mei echte oantinkens. McClane set it proses halje-trawalje stop en begjint Quaid op hege toan te befreegjen oer syn ferline as geheim agint, wylst de [[ferheardens|ferhearde]] Quaid mar úthâldt dat er net wit wêr't de man it oer hat. {{Plotbedjer film}} Op dat stuit kringt in [[wapen|swierbewapene]] [[arrestaasjeteam]] fan 'e plysje it gebou binnen en sjit McClane en syn assistinten [[dea]]. Quaid wurdt [[arrestearre]], mar ûnbekende [[refleks]]en jouwe him it fermogen om handich mei de plysjes ôf te weven en alle leden fan it arrestaasjeteam om te bringen. In [[ferbjustering|ferbjustere]] Quaid ûntkomt oan in twadde arrestaasjeteam en flechtet nei hûs, dêr't er oanfallen wurdt troch syn [[oarehelte|frou]] Lori. As er har ûnder it gefjocht freget wêrom't se him tenei komt, leit se him op smeulske wize út dat se in [[undercover]]-[[spesjaal agint|aginte]] is fan 'e feilichheidstsjinst fan 'e FFB en dat Quaid syn oantinkens oan harren sânjierrich [[houlik]] ymplantearre binne. Yn it echt binne se noch mar seis [[wike]]n byinoar en hie Lori him foartiid noch nea met. Sy is by him yn 'e hûs pleatst om him yn 'e rekken te hâlden, mar wa't er echt is, dat hawwe har bazen har net meidield. Nei't Quaid op 'e nij ûntkommen is, nimt immen mei him kontakt op fia in [[mobile tillefoan]] dy't as [[ymplantaat]] yn syn [[hân]]palm ynbrocht is. It is in man dy't Hammond hjit. Hy seit dat er in âld-kollega fan Quaid is, hoewol't Quaid him net ken. Hammond liedt Quaid nei in [[bankklúske]] ta, nei't er hawwe wol nei oanlieding fan in earder fersyk fan Quaid sels. Yn it bankklúske fynt Quaid in [[fideo]]boadskip fan himsels oan himsels, mei it [[adres]] fan in [[appartemint]] yn 'e FFB. Quaid reizget ynkognito nei de FFB, dêr't Lori en in team fan 'e feilichheidstsjinst him by de Fal opwachtsje. Hy wurdt rêden troch de tsjeppe frou út syn dreamen, dy't Melina blykt te hjitten. Tegearre ûntkomme se wer oan Lori-en-dy en sykje beskûl yn it appartemint út it fideoboadskip. Wylst se dêre wat bekomme, fertelt Melina dat sy en Quaid [[minner]]s wiene, en se lit him de [[groede]] op har hân sjen dy't de wjergader is fan 'e groede fan in kûgelwûne op syn eigen hân. Quaid ûntdekt yn it appartemint in twadde ferburgen fideoboadskip, op 'e nij fan himsels oan himsels. Neffens himsels is er eins Carl Hauser, in heechpleatste geheim agint fan 'e feilichheidstsjinst fan 'e FFB. Nei't er op persoanlik befel fan kânselier Cohaagen undercover gien wie by it Ferset, rekke er [[fereale]] op 'e fersetsfrou Melina. Hy begûn yn te sjen dat it Ferset eins gelyk hie oer de sitewaasje yn 'e wrâld en besleat Cohaagen te [[ferrie]]den. De kânselier is in [[leger (lânmacht)|leger]] [[robot]]s oan it bouwen, dat er brûke wol om 'e Koloanje te feroverjen en alle kolonialen [[genoside|út te rûgjen]]. It frijkommen lân kin dan brûkt wurde foar de fierdere ekonomyske ekspânsje fan 'e FFB. Krekt foar't er finzen nommen waard, ûntdiek Quaid in [[killcode]] wêrmei't it robotleger fan Cohaagen yn ien kear útset wurde kin. De falske oantinkens binne neitiid op befel fan Cohaagen by him ymplantearre om syn echte oantinkens te ûnderdrukken en him te [[manipulearjen]]. Fersetslieder Matthias hat der lykwols de middels foar om 'e killcode dochs noch út it [[ûnderbewustwêzen|ûnderbewuste]] fan Quaid op te djipjen. Lang om let trasearret de feilichheidstsjinst Quaid en Melina en wurdt it [[appartemintekompleks]] besingele. Quaid en Melina besykje te ûntkommen, mar wurde yn 'e [[lobby (romte)|lobby]] steande holden troch Harry, dy't Quaid derfan besiket te oertsjûgjen dat er noch altyd yn 'e stoel leit by Rekall en dat der mei de oantinkensymplantaasje wat freeslik misbeteard is. Om wer ta himsels te kommen moat Quaid Melina deasjitte, mei't sy net echt bestiet mar wol it draaipunt fan 'e hiele geheim-agintefantasij is. Quaid rekket yn betizing en wifelet, en rjochtet syn wapen op Melina. Mar wannear't er in [[trien]] oer har [[wang]] rôljen sjocht, beslút er dat sa'n [[emosjonele]] ûnstjoer inkeld by echte minsken foarkomt. Dat ynstee fan har sjit er Harry dea. Efterfolge troch Lori, fan wa't Harry in kollega wie, ûntkomme Quaid en Melina fia in [[lift (hefmeganisme)|lift]]systeem dat kabines sawol [[fertikaal]] as [[horizontaal]] troch it mânske gebou stjoert. Neitiid nimt Melina Quaid mei nei in âld ferrinnewearre [[metrostasjon]]. Dêrwei nimme se de metro nei in gebiet dat troch gemyske oarlochfiering ûnbewenber wurden is. Dat is wêr't fersetslieder Matthias yn in [[lucht]]ticht gebou syn [[haadkertier]] ynrjochte hat. Dat is ek de reden dat er ûnfynber is foar de feilichheidstsjinst, mei't it nea by Cohaagen opkommen is om him bûten de bewenbere gebieten te sykjen. Matthias trochsiket de ûnderdrukte oantinkens fan Quaid nei de killcode, mar ear't er dy opdjipje kin, wurdt it gebou binnenfallen troch Lori en in team fan 'e feilichheidstsjinst, mei kânselier Cohaagen by harren. De fersetslju wurde deade en Quaid, Melina en Matthias wurde finzen nommen. Cohaagen fertelt triomfantlik dat der hielendal gjin killcode bestiet: dat wie mar in trúkje dat er betocht hat om Quaid safier te krijen dat dy him nei Matthias liede soe. Dêrop sjit Cohaagen Matthias eigenhandich dea. Hy fertelt Quaid dat alles dat oant no ta bard is, troch himsels en Hauser (Quaid) pland wie. Hauser is bygelyks nea fereale rekke op Melina, dat wie inkeld spile om har [[fertrouwen]] te winnen. Cohaagen oarderet syn team om fan 'e fasiliteiten fan Matthias gebrûk te meitsjen om Quaid syn ymplantearre oantinkens te ferwiderjen, sadat er syn âlde maat Hauser wer wurdt. Hy en Lori sette ôf om 'e ynvaazje fan 'e Koloanje te beävensearjen, en Melina nimme se mei. Mar dan docht him in komplikaasje foar dêr't Cohaagen gjin rekken mei holden hat: wat mear oft Quaid heart oer dy Hauser dy't hy foarhinne wie, wat minder oft er dy fint lije mei. Hy beslút dat er syn oarspronklike oantinkens net weromhawwe wol. Hy besiket te ûntsnappen, en dat wurdt mooglik makke trochdat Hammond in lid is fan it team dat mei him efterbliuwt yn it âlde fersetshaadkertier. By de konfrontaasje mei de oare leden fan dat team komt Hammond om. Quaid stelt in [[helikopter]] en keart werom nei bewenne gebiet. Dêr is Cohaagen ûnderwilens syn robotleger oan it ynladen yn de Fal om it nei de Koloanje te transportearjen foar de ynvaazje. Quaid glûpt as [[ferstekling]] oan board en pleatst op krúsjale punten [[eksplosiven]], dy't er mei in [[timer]] ynsteld om ôf te gean krekt nei't de Fal yn 'e Koloanje arrivearre is. Yn it tuskenlizzende kertier siket, fynt en befrijt er Melina en befjochtsje se Lori en oare leden fan 'e feilichheidstsjinst. Nei de oankomst fan de Fal yn 'e Koloanje skeakelet Quaid Lori út, wêrnei't er it gefjocht oangiet mei Cohaagen, wylst Melina mei de swiere [[masinegewear]]en fan in helikopter it [[befeiliging]]steam fan 'e kânselier deamakket. Wannear't de eksplosiven ôfgeane, witte Quaid en Melina krekt op 'e tiid de Fal te ferlitten, wylst de lift mei in ferwûne Cohaagen en syn hiele robotleger weromfalt yn 'e djippe liftskacht en [[ûntploffing|eksplodearret]]. [[File:Colin Farrell TIFF 2012.jpg|right|thumb|140px|[[Colin Farrell]].]] [[File:Kate Beckinsale TIFF, 2008.jpg|right|thumb|140px|[[Kate Beckinsale]].]] [[File:Jessica Biel Cannes 2013 3 (cropped).jpg|right|thumb|140px|[[Jessica Biel]].]] Quaid wurdt wekker yn in [[ambulânse]] mei Melina by him. Mar wannear't er sjocht dat sy gjin groede op 'e hân hat, slacht er har del. Sa't er al fermoede, blykt it yndie Lori te wêzen, dy't in [[hologram|holografyske]] momkape fan Melina oannommen hat. Yn it gefjocht dat folget, wit Quaid har einlings en te'n lêsten te deadzjen, foar't er him wer by de echte Melina jout. No't Cohaagen en syn robotleger ferneatige binne, en de Fal foar de foarsjenbere takomst ûnbrûkber rekke is, wurdt yn 'e Koloanje de ûnôfhinklikens útroppen. ==Rolferdieling== ;haadrollen {| height="100px" width="350px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje''' | style="background:gold"| '''akteur/aktrise'''&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | Douglas Quaid / Carl Hauser | [[Colin Farrell]] |- | Lori Quaid | [[Kate Beckinsale]] |- | Melina | [[Jessica Biel]] |- |} <br> ;byrollen {| height="100px" width="350px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje''' | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | [[kânselier]] Vilos Cohaagen | [[Bryan Cranston]] |- | Matthias | [[Bill Nighy]] |- | Harry | [[Bokeem Woodbine]] |- | McClane | [[John Cho]] |- | Marek | [[Will Yun Lee]] |- | Hammond | [[Dylan Smith (Kanadeesk akteur)|Dylan Smith]] |- |} ==Produksje en distribúsje== ===Produksje=== ''Total Recall'' waard [[regissearre]] troch [[Len Wiseman]] nei in [[senario]] fan [[Kurt Wimmer]] en [[Mark Bomback]]. Harren skript wie loskes basearre op it [[koarte ferhaal]] ''[[We Can Remember It for You Wholesale]]'', fan [[skriuwer]] [[Philip K. Dick]] út [[1966]]. De film wie ek in [[remake]] fan 'e klassiker ''[[Total Recall (film út 1990)|Total Recall]]'', dy't yn [[1990]] troch de [[Nederlân]]ske [[regisseur]] [[Paul Verhoeven]] makke waard, mei [[Arnold Schwarzenegger]] as Doug Quaid, [[Sharon Stone]] as Lori en [[Rachel Ticotin]] as Melina. [[Aktrise]] [[Jessica Biel]] sei by in [[fraachpetear]] yn ''[[The Daily Show]]'' op [[2&nbsp;augustus]] [[2012]] dat it nije ''Total Recall'' gjin remake wie, mar in orizjinele ferfilming fan it ferhaal fan Dick. Dy bewearing waard lykwols ligen hjitten troch it feit dat har eigen personaazje (Melina) hielendal net foarkomt yn it koarte ferhaal, mar in skepping wie [[Ronald Shusett]], [[Dan O'Bannon]] en [[Gary Goldman (senarioskriuwer)|Gary Goldman]], dy't trijeresom it senario foar Verhoevens film skreaune. As [[filmprodusint|produsinten]] wiene [[Neal H. Moritz]] en [[Toby Jaffe]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio's]] [[Columbia Pictures]] en [[Original Film]]. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]125&nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Paul Cameron (kameraregisseur)|Paul Cameron]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Harry Gregson-Williams]]. Hoewol't Arnold Schwarzenegger der yn [[augustus]] [[2010]] belangstelling foar toande om nochris yn 'e hûd fan Doug Quaid te krûpen, waard yn [[oktober]] fan dat jier yn ''[[The Hollywood Reporter]]'' bekendmakke dat [[Colin Farrell]] boppe-oan it listke fan [[haadrolspiler]]s stie dat troch de produsinten opsteld wie. (Oare nammen op dat listke wiene [[Tom Hardy]] en [[Michael Fassbender]].) It wie úteinlik yndie Farrell dy't [[cast]] waard as Quaid. [[File:TorontoPinewoodStudios.JPG|left|thumb|250px|De [[Pinewood Toronto Studios]], dêr't it meastepart fan ''Total Recall'' filme waard.]] ===Opnamen=== De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''Total Recall'' setten op [[16&nbsp;maaie]] [[2011]] útein en duorren oant en mei [[20&nbsp;septimber]] fan dat jier. It meastepart fan 'e [[sêne]]s waard opnommen yn 'e [[Pinewood Toronto Studios]] yn it [[Kanada|Kanadeeske]] [[Toronto]]. Der waard ek filme op lokaasje, û.m. op 'e [[kampus]] fan 'e [[Universiteit fan Toronto]], yn it [[Metro Toronto Konvinsjesintrum]] en yn it CIBC Commerce Court, allegearre yn Toronto. Ek waard der filme yn [[Guelph (Ontario)|Guelph]], in stêd dy't 70&nbsp;[[km]] bewesten Toronto leit. ===Distribúsje=== De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Total Recall'' waard fersoarge troch [[Sony Pictures Releasing]]. Dat is de distribúsjedifyzje fan [[Sony Pictures]], dat wer de [[memme-ûndernimming]] is fan produsint [[Columbia Pictures]]. De film gie op [[3&nbsp;augustus]] [[2012]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]] yn [[premiêre]]. Letter waard der in [[director's cut]] útbrocht mei 12&nbsp;[[minuten]] oan ekstra byldmateriaal. Yn dy ferzje fan 'e film is fersetslieder Matthias de [[heit]] fan Melina en komt ek in rol foar fan [[akteur]] [[Ethan Hawke]] as Hauser (dy't [[plastyske sjirurzjy]] ûndergien hat om der út kommen te sjen as Quaid). Hawke syn rol wie hielendal fuortknipt út 'e bioskoopferzje fan 'e film. ==Untfangst== Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Total Recall'' oer it algemien negative [[resinsje]]s. [[Roger Ebert]] fan 'e ''[[Chicago Sun-Times]]'' skreau: "[Dizze film] is knaphandich makke [[science fiction]] mei in protte enerzjy. Lykas alle ferhalen dy't [[ynspiraasje (keunst)|ynspirearre]] binne troch [[Philip K. Dick]] wurde der yntrigearjende ideeën yn behannele. [De film] rekke my lykwols nea [[emosjoneel]], sa't [[Total Recall (film út 1990)|de film út 1990]] dat wol die, en strikt sprutsen wie it ûnnedich om [dizze film] te meitsjen." Yn 'e ''[[Chicago Tribune]]'' skreau [[Michael Phillips (kritikus)|Michael Phillips]]: "[krekt as it robotleger fan Cohaagen] marsjearret ek de film yn foarsisbere formaasjes. Mar wannear't [[Jessica Biel|Biel]] as rebel stilhâldt yn har sweefauto en [[Colin Farrell|Farrell]] freget oft er ferlet hat fan in [[liftsjen|lift]], slacht jimme hert faaks wol krekt as mines in slach oer." [[File:San Diego Comic-Con 2011 - Total Recall girls (6039789768).jpg|right|thumb|250px|In [[robot]] (l.) en in sweefauto út ''Total Recall'' tentoansteld op 'e [[San Diego Comic-Con]] fan [[2011]], mei in trio [[model (berop)|modellen]] derby om 'e film te [[promoasje (marketing)|promoatsjen]].]] Justin Lowe fan ''[[The Hollywood Reporter]]'' woe hawwe: "de ein is ûnderhâldend genôch, hoewol net alhiel befredigjend, noch fan in [[sjenre]]perspektyf, noch fan in [[narratology|narratyf]] stânpunt út besjoen, mei't it de film dêr ûntbrekt oan sawol substânsje as in mjitte fan [[fantasij]]." Yn 'e ''[[San Francisco Chronicle]]'' skreau Amy Baincolli: "Nettsjinsteande alle tûzelsinnich fabrisearre stedslânskippen en nonstopaksje is dizze 'ferbettere' ''Total Recall'' in laf ding: [[spanning (narratology)|spanningsleas]], luchtleas, [[humor]]leas en smaakleas. Oft der no wol of net in [[prostituee]] mei trije [[boarsten]] yn sit." Yn it [[tydskrift]] ''[[Entertainment Weekly]]'' karakterisearre [[Owen Gleiberman]] de film as "somber" en "freugdeleas". Foar [[Justin Chang]] fan ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' fielde ''Total Recall'' oan as "hast folslein oerstallich". [[Peter Travers]] fan ''[[Rolling Stone]]'' neamde de film "folslein ûnnoazel" en warskôge bioskoopgongers om gjin [[komeedzje|komyske]] eleminten, orizjinaliteit of in gearhingjende [[plot]] te ferwachtsjen. Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''Total Recall'' in leech goedkarringspersintaazje fan 31%, basearre op 235 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Hoewol't [dizze film] in stikmannich yndrukwekjende [[aksjefilm|aksjesênes]] hat, ûntbrekt it ''Total Recall'' oan 'e komplekse plot, de drûge humor en de útwurke [[personaazje]]s dy't fan [[Total Recall (film út 1990)|it orizjineel]] in science fiction-klassiker makken." Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''Total Recall'' in goedkarringspersintaazje fan 43%, basearre op 41 resinsjes. ==Resultaat== ''Total Recall'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]58,9&nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $152,9&nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $211,8&nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $125&nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $86,8&nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte. ==Keppelings om utens== * {{en}} [https://www.sonypictures.com/movies/totalrecall Offisjele webside fan ''Total Recall''] * {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt1386703/ Ynformaasje oer ''Total Recall'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Total_Recall_(2012_film) ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Total Recall (2012 film)}} }} {{DISPLAYTITLE:''Total Recall'' (film út 2012)}} [[Kategory:Amerikaanske science fiction-film]] [[Kategory:Amerikaanske aksjefilm]] [[Kategory:Science fiction-aksjefilm]] [[Kategory:Post-apokalyptyske film]] [[Kategory:Dystopyske film]] [[Kategory:Cyberpunkfilm]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan Columbia Pictures]] [[Kategory:Film fan Original Film]] [[Kategory:Film fan Len Wiseman]] [[Kategory:Film út 2012]] [[Kategory:Film oer terrorisme]] [[Kategory:Film oer in efterfolging]] [[Kategory:Film oer dreamen]] [[Kategory:Film oer ûnthâldsferoaring]] [[Kategory:Film oer ûnthâldsferlies]] [[Kategory:Film oer robots]] [[Kategory:Film oer in lift]] [[Kategory:Film basearre op in literêr wurk]] [[Kategory:Remake fan in oare film]] 738rixuvgpuwyr75ir0prqqykogqndk 6 191883 1230208 2026-05-18T14:33:05Z Ieneach fan 'e Esk 13292 It logo fan 'e film ''Road House'' út 2024. 1230208 wikitext text/x-wiki == Gearfetting == It logo fan 'e film ''Road House'' út 2024. == Lisinsje == {{Auteursrjocht standert}} kfx8jxmeupy7qig5omshgvbzxa11ieg 1230209 1230208 2026-05-18T14:34:55Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1230209 wikitext text/x-wiki == Gearfetting == It logo fan 'e film ''Road House'' út 2024. == Lisinsje == {{Unfrij ôfbyld |Omskriuwing = It logo fan 'e film ''Road House'' út 2024. |Boarne = https://logos.fandom.com/wiki/Road_House_(2024_film) |Bysnien = Nee |Makker = |Eigner = [[Amazon MGM Studios]] |Doel = Ta yllustraasje fan it artikel oer de film. |Artikel(s) = [[Road House (film út 2024)]] |Ferfangberens = Net. |Lege resolúsje = Ja. |Oare ynformaasje = }} 49rlvoh26bc0fnduz0pk9sfkzodmtdc 0 191884 1230216 2026-05-18T15:27:11Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nije side 1230216 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks film | ôfbylding = Road House 2024 film logo.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | ferwizing = '''(''[[:en:File:Road_House_2024_poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')''' | namme = ''Road House'' | regisseur = [[Doug Liman]] | produsint = [[Joel Silver]] | útfierend produsint = | senario = [[Anthony Bagarozzi]]<br>[[Charles Mondry]] | basearre op = ''[[Road House (film út 1989)|Road House]]'' <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;fan [[Rowdy Herrington]] | kamerarezjy = [[Henry Braham]] | muzyk = [[Christophe Beck]] | filmstudio = [[Metro-Goldwyn-Mayer]]<br>[[Silver Pictures]] | distribúsje = [[Amazon MGM Studios]] | haadrollen = [[Jake Gyllenhaal]]<br> [[Conor McGregor]]<br> [[Daniela Melchior]] | voice-over = | byrollen = [[Billy Magnussen]]<br> [[Jessica Williams (aktrise)|Jessica Williams]]<br> [[J.D. Pardo]]<br> [[Hannah Love Lanier]]<br> [[Joaquim de Almeida]] | lân/lannen = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] | premiêre = [[8&nbsp;maart]] [[2024]] | direkt op fideo = | foarm = [[langspylfilm]] | sjenre = [[aksjefilm]] | taal = [[Ingelsk]] | spyltiid = 121 minuten | budget = $85&nbsp;miljoen | opbringst = n.f.t. | prizen = | filmsearje = | foarich diel = | folgjend diel = }} '''''Road House''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[aksjefilm]] út [[2024]] ûnder [[rezjy]] fan [[Doug Liman]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Jake Gyllenhaal]], [[Conor McGregor]] en [[Daniela Melchior]]. De [[titel (namme)|titel]] ferwiist nei in ''roadhouse'' (letterlik "weihûs" of "dykhûs"), in mingde [[horeka]]gelegenheid oan in trochgeande [[wei]]. De [[film]] is in [[remake]] fan ''[[Road House (film út 1989)|Road House]]'' út [[1989]], mei [[Patrick Swayze]] yn 'e haadrol. It [[plot|ferhaal]] folget de âld-[[koaifjochtsjen|koaifjochter]] Elwood Dalton, in tramtearre man dy't efterfolge wurdt troch syn [[ferline]]. Hy wurdt as [[útsmiter]] ynhierd troch de eigneresse fan in ''roadhouse'' yn 'e [[Florida Keys]] dat lêst hat fan rûch folk en [[fandalisme|fandalen]]. It liket in ienfâldich [[baan (wurk)|baantsje]], mar der blykt mear efter te sitten. ''Road House'' waard foar it earst fertoand op it [[filmfestival]] [[South by Southwest]]. Fan 'e [[filmkritisy]] krige de film oer it algemien positive [[resinsje]]s. ''Road House'' waard net yn 'e [[bioskopen]] útbrocht, mar útslutend foar [[streaming media|streaming]] fia [[Prime Video]]. Anno [[2026]] is der in [[ferfolchfilm]] yn produksje. ==Plot== Elwood Dalton, in [[koaifjochtsjen|koaifjochter]] dy't ienris boppe-oan de kompetysje stie yn it [[Ultimate Fighting Championship]] (UFC), is no oan legerwâl rekke. Hy fertsjinnet syn jild yn in yllegaal sirkwy fan ûndergrûnsk organisearre fjochtpartijen wêrby't leafhawwers fan sokke dingen [[gokke]] kinne op 'e útkomst. Nei in gefjocht wêrby't er gjin klap hoegde út te dielen om't syn tsjinstanner nei ien blik op him de handoek yn 'e ring goaide, wurdt er op in [[nacht]]lik [[parkearterrein]] benei kommen troch in [[negroïde ras|swarte]] [[frou]]. Sy stelt har foar as Frankie en seit dat se in [[nachtklub]] yn 'e [[Florida Keys]] hat dêr't omreden fan oanhâldend [[geweld]] driuwend ferlet is fan in feardige [[útsmiter]]. Oft Dalton dy taak ek op him nimme wol. Dalton slacht har oanbod beleefd ôf, mar Frankie stiet derop om him har kontaktgegevens te jaan foar it gefal dat er fan gedachten feroaret. Letter dy nachts beslút Dalton by it oerstekken fan in [[spoarline]] syn [[auto]] oerdwers op 'e [[rails]] te parkearjen wannear't der in [[trein]] oankomt. Op it lêste momint betinkt er him en by de dea om 't ôf wit er libben fuort te kommen. Neitiid sjocht er it bryfke fan Frankie op it [[dashboard]] fan syn [[total loss]] rekke auto lizzen en beslút er dochs mar ôf te reizgjen nei [[Floarida]]. Dalton nimt de [[autobus|bus]] nei Glass Key, in eilân foar de súdkust fan it [[Floaridaskiereilân]]. Nei it útstappen wurdt er daliks oansprutsen troch Charlie, in [[ekstroverzje|ekstrovert]] swart [[teenage]]famke dat foar neat en nimmen bang is en yn 'e mande mei har [[heit]] Stephen fuort by de [[bushalte]] in [[boekhannel]] runt. Sy wize Dalton de wei nei Frankie har nachtklub, in âld ''roadhouse'' dat ienfâldich wei ''It Road House'' hjit. Dy [[jûn]]s weeft er dêr handich ôf mei in fiifkoppige [[motorbinde]] ûnder lieding fan 'e bretale mar neat te snuggere Dell, dy't by de konfontaasje in [[harsenskodding]] oprint. Syn [[freonskip|maten]] hawwe in ferskaat oan [[ferwûning]]s, wêrûnder in [[brutsen bonke|brutsen]] [[earm (anatomy)|earm]] en [[kniezing|kniesde]] [[rib]]ben, dat Dalton, dy't de [[slaanderij]] net persoanlik opfettet, lient Frankie har auto om 'e hiele ploech nei it pleatslike [[sikehûs]] te riden. Dêr komt er yn 'e kunde mei de [[dokter]] Ellie, dy't net botte [[entûsjast]] is oer Dalton syn manear om har oan [[klandyzje]] te helpen. {{Plotbedjer film}} Werom yn 'e nachtklub praat Dalton mei Frankie ôf dat er fergees yn in âld [[boat]] yn 'e pleatslike [[jachthaven]] ferbliuwe kin. De boat hat Frankie, krekt as de nachtklub, [[urven]] fan har [[omke]], en it ding hat sadwaande krekt sa'n orizjinele namme: ''De Boat''. Frankie warskôget Dalton om op te passen foar in [[skerpsnútkrokkedil]] dy't de jachthaven ûnfeilich meitsje soe, mar Dalton hâldt dat foar in [[grap]]. Dy nachts hat Dalton in [[nachtmerje]] yn 'e foarm fan in [[flashback (psychology)|flashback]] nei it barren dat in ein makke oan syn koaifjochters[[karriêre]]. Yn 'e folgjende dagen traint Dalton de fêste útsmiter Billy en teffens nimt er in [[kollega]] foar Billy oan, dy't Reef hjit. (Sels is er mar foar fjouwer [[wike]]n oannommen troch Frankie, foar $5.000 de wike.) Op in jûn as Dalton nei slutingstiid weromrint nei syn wenboat, besiket Dell him op in [[brêge]] [[dea]] te riden mei in [[pick-uptruck]]. Dalton rint dêr inkeld in wiet pak en wat [[blauwe plakken]] fan op, mar as er neitiid by syn boat arrivearret, wachtet Dell him dêr op mei in [[jachtgewear]]. De suffert lit him lykwols op 'e ûnnoazelste manear ôfliede, dat Dalton ûntwapenet him. Dêrnei folget in fjochtpartij wêrby't Dalton Dell op in stuit oerboard slacht. Dat liedt ta in ympasse, mei't Dalton him wol wer út 'e jachthaven wei opfiskje wol, mar net as er noch fierder fjochtsje wol. Dell, oan 'e oare kant, wol Dalton noch altyd fermoardzje, mar om dat doel te berikken moat er earst wer oan board sjen te kommen. Ear't de beide mannen in útwei út dy sitewaasje betocht hawwe, dûkt de krokkedil op dêr't Dalton foar wârskôge hie en skuort Dell mei nei in ûnderwettergrêf. Neitiid bliuwt Dalton mei wat fragen sitten. Under it gefjocht hat Dell glûpe litten dat it him net om Dalton persoanlik te dwaan is, mar om ''It Road House''. Op basis dêrfan begjint Dalton te fermoedzjen dat it by de swierrichheden mei de nachtklub net giet om [[sinleas geweld]] en [[fandalisme]] troch [[dronken]]e klanten en in pleatslike motorbinde dy't him jilde litte wol, sa't him troch Frankie foarspegele is. De oare deis besiket er Frankie dêroer út te hearren, mar sy hâldt út dat se net wit wêr't er it oer hat. Letter wurdt Dalton opwachte troch in pear poatige keardels dy't him hjitte om by har yn 'e auto te stappen om't harren baas Ben Brandt him sprekke wol. Dalton betanket dêr freonlik foar, en as ien fan harren in [[pistoal]] lûkt om him mei te [[bedriging (misdriuw)|bedrigen]], lit er sjen dat in pistoal inkeld in funksjoneel [[wapen]] is as men gjin brutsen [[tomme]] en [[wiisfinger]] hat. Nei dy lytse demonstraasje beslút de oare keardel dat it om him sa wol takin. De folgjende deis ferskynt Ellie by de âld boat fan Dalton mei in [[speedboat]] dy't se liend hat fan in âlde [[frijer]] fan harrens mei wa't se befreone bleaun is. Se nimt Dalton mei nei in [[koraalrif|rif]] yn see dêr't minder as in meter wetter stiet en set dêr in pear [[klapstoel|klapstuoltsjes]] en in [[parasol]] op. Troch Ellie har dwaan en litten ûntdekt Dalton ynienen dat se op in [[ôfspraakje]] binne. Hy warskôget har dat se dit net wol, dat der dingen binne dy't se net oer him wit, en freget har him wer thús te bringen. Mar Ellie seit dat se op 'e Florida Keys ek [[ynternet]] hawwe, en dat se wit wa't hy is en wat er dien hat. Dêrnei begjint se him te [[tút]]sjen. Nei't er oan 'e ein fan 'e [[middei (deidiel)|middei]] wer thúsbrocht is, wurdt Dalton opwachte troch in pear [[helpsheriff]]s, dy't sizze dat de pleatslike [[sheriff]] him te wurd wol. In fuortfarrende Ellie sjocht hoe't er by de mannen yn 'e auto stapt. De sheriff fan [[Monroe County (Florida)|Monroe County]], dy't himsels foarstelt as "Big Dick", freget Dalton om syn amtsgebiet te ferlitten om't er hjir net wolkom is. Dalton lit him lykwols net sa maklik ferjeie. Dêrop wurdt er tsjin 'e grûn wurke en begjinne in pear helpsheriffs op him yn te wâdzjen, mar hy wurdt rêden troch in mei gillende bannen arrivearjende Ellie, dy't de sheriff in klap yn it gesicht jout en mei Dalton yn har auto wer fuortriidt. Op 'e weromweis nei de jachthaven leit se út dat de sheriff har fan har ferfrjemde [[heit]] is. De reden fan harren ferfrjemding is dat er [[korrupt]] is en yn it [[ferline]] wurke foar in pleatslike [[sakeman]] dy't Brandt hjit. Dyselde hie syn [[rykdom]] en ynfloed te tankjen oan syn [[drugshannel|hannel]] yn [[drugs]]. Op it stuit sit er lykwols in lange [[finzenisstraf]] út yn it [[tichthûs (finzenis)|tichthús]]. Syn saaklike belangen, sawol legaal as yllegaal, binne op 't heden yn 'e hannen fan syn [[soan]], Ben Brandt, foar wa't har heit no blykber yn 't spier is. Underwilens skillet Brandt sr. út it tichthús wei de [[psychopaty]]ske fjochtersbaas Knox op, dy't er freget om nei Glass Key te gean en dêr regaad te meitsjen, om't syn soan der in potsje fan makket. Dy jûns komt Ben Brandt nei ''It Road House'' ta, dêr't er Dalton [[narjen|narret]] mei syn ferline. Einlings en te'n lêsten komt oan it ljocht wat der no eins bard is om in ein oan syn karriêre as koaifjochter te meitsjen. Yn in ôfladen fol [[sportstadion|stadion]] naam er it op tsjin in maat fan sines. Syn maat liek te winnen, mar op 't lêst ferlear Dalton syn [[selsbehearsking]] en sloech er syn maat dea. Dy trageedzje efterfolget him oant hjoed de dei ta en hat him foar it libben tekene. Foar Brandt oer hâldt Dalton himsels lykwols goed yn 'e hân. Dêrop jout Brandt oan syn mannen, no fuortsterke troch Knox, it frij om har út te libjen op 'e nachtklub. De hiele boel wurdt koart en klien slein en Billy bedarret yn it sikehûs. Dalton fjochtet mei Knox, yn wa't er immen moetet dy't him belykje kin of mooglik sels in bettere fjochter is as hy. De slaanderij einiget as Knox him út 'e nachtklub slacht en in bûnt en blau sleine Dalton geandefoets fuort giet. Frankie komt him efternei en jout dan einlik ta dat der yndie mear efter it geweld yn har nachtklub sit as dat se him ferteld hat. Ben Brandt wol op Glass Key in grut [[hotel]]-[[resort]] bouwe en sy is de iennichste fan 'e pleatslike ûndernimmers dy't him de grûn net ferkeapje wol dêr't er syn each op falle litten hat. Dalton fertelt har dat er syn nocht hat en dat se mar in oar sykje moat om it smoarge wurk foar har op te knappen. Sy freget him oft er som [[eangst|benaud]] is, dat er him fuortjeie lit, en hy antwurdet dat er yndie benaud is, spûkbenaud. Pas letter docht bliken dat er net benaud is foar Brandt en Knox-en-dy, mar om't er wit dat er op 'e nij folslein syn selsbehearsking ferlieze kin as er ta it uterste dreaun wurdt. Mei syn [[bagaazje]] by him bejout Dalton him nei de bushalte, dêr't er sjocht dat it boekhanneltsje fan Charlie en har heit [[brân|útbaarnd]] is. Earder hiene in pear trewanten fan Brandt him dêr sjoen, dat Dalton begrypt fuortendaliks dat Charlie en har heit it slachtoffer wurden binne fan [[ferjilding]] tsjin him. Fan 'e [[brânwacht]], dy't noch by it pân oanwêzich is, heart er dat Charlie en har heit yn it sikehûs behannele wurde foar lichte ferwûnings. It is net maklik om Dalton echt [[lulk]] te krijen, mar no is it Brandt-en-dy dochs slagge. Hy lit de bus sûnder him ôfsette en giet nei de [[filla]] fan Brandt ta om ferhaal te heljen. Dêr treft er Vince, dy't nei de dea fan Dell de lieding oer Brandt syn trewanten oernommen hat. Dyselde freget oft er no einlings en te'n lêsten begrypt dat er hjir net winske is no't de boekhannel fan 'syn lytse freondintsje' platbaarnd is. Dalton slacht him op 'e [[kiel]], dat syn [[tongbonke]] brekt en syn [[luchtpiip]] platteart, mei as gefolch dat er [[ferstikking|stikt]]. Moe, in oare trewant fan Brandt, dy't al dwaande is syn spul gear te fandeljen om earnewêr oars in feiliger baan te sykjen, fertelt Dalton dat Brandt de [[moarn (deidiel)|moarns]] om fiif oere in lading [[kontant jild]] ferwachtet dat er foar syn kontakten yn 'e [[ûnderwrâld (organisearre misdie)|ûnderwrâld]] [[wytwaskjen|wytwaskje]] sil fia de bou fan syn hotel. Dat, de oare moarns om fiif oere is Dalton op it ôfsprutsen plak foar de oerdracht, dêr't er de helpsheriff dy't it jild yn ûntfangst nimt [[bewusteleas]] slacht en it lykje lit as is dy man dejinge dy't Vince deamakke hat. Sels pykt Dalton út mei it jild. Hy kriget op syn boat al rillegau de sheriff op besite, dy't him smeekt om him te helpen. Ben Brandt hat nammentlik Ellie [[gizeling (misdriuw)|gizele]], en driget har te deadzjen as de sheriff der net foar soarget dat er syn koffer mei jild weromkriget. Dalton [[dieverij|stelt]] de speedboat fan Ellie har eks, dy't er follaadt mei [[eksplosiven]] út 'e filla fan Brandt. Hy fart dêrmei nei it [[lúkse]] [[katamaranjacht]] op iepen see dêr't Brandt ornaris tahâldt. De sheriff is dêr ek en dy fertelt him smeulsk dat er der moai ynrûn is: Brandt hat Ellie hielendal net gizele. Brandt sels seit lykwols dat hy dat bûten it meiwitten fan 'e sheriff om wol deeglik dien hat, ta konsternaasje fan 'e sheriff. Dalton seit dat it eins neat útmakket, want hy hat it jild dochs net by him. Wannear't Brandt syn trewanten opdracht jout om út Dalton te slaan wêr't it jild ferstoppe is, lit Dalton mei in [[ôfstânsbetsjinning]] de eksplosiven yn 'e nêstlizzende speedboat ôfgean. Troch de [[ûntploffing]] rekket it jacht sa slim skansearre dat it begjint te [[sinken]]. Dalton giet ûnderdeks om Ellie te rêden. Dat slagget, mar neitiid wurdt se wer gizele troch Brandt, dy't mei har yn in eigen speeboat fuortfart wylst Dalton slaande deilis is mei Knox. Dalton wit Knox fan him ôf te slaan en set yn in [[rubberboat]] de efterfoling yn. Brandt besiket him te deadzjen troch mei de folle gruttere speedboat oer de rubberboat hinne te farren, mar ynstee wit Dalton oan board fan 'e speedboat te klimmen. Wylst hy fjochtet mei Brandt giet de speedboat rjocht op 'e kust ôf. Dalton en Ellie springe krekt op 'e tiid oerboard, mar Brandt fljocht mei de speedboat by de wâl op en ''It Road House'' binnen. Dêr't wurdt Brandt syn libben rêden trochdat er op it [[reidtek]] smiten wurdt. Dalton en Ellie swimme it lêste stik nei de kust ta. Underwilens komt Knox op in oar plak oan lân, [[carjacking|kaapt]] in passearjende auto en riidt dêrmei troch de foardoar hinne by de nachtklub nei binnen ta. Dêrnei ûntjout der him op 'e nij in gefjocht tusken Dalton en Knox. As Brandt, dy't fan 'e sydline ôf tasjocht, mar net ophâlde wol fan roppen dat Knox Dalton fermoardzje moat, ûnderbrekt Knox út [[argewaasje]] it gefjocht krekt langernôch om Brandt de [[nekke]] te brekken. As er Dalton mei de bleate fûsten net oankin, pakt Knox in grouwe [[knyft]] en in brutsen stoelpoat en komt Dalton dêrmei tenei. Mar Dalton, ta it uterste terge, ferliest al syn selsbehearsking wer en stekt Knox mei syn eigen wapens oant er ophâldt fan bewegen. Ellie, dy't miende te witten wat se oan Dalton hie, sjocht dan it [[meunster (wêzen)|meunster]] dêr't er har foar besocht hie te warskôgjen, en skrillet foar him tebek. De sheriff arrivearret en sjocht wat der bard is. Mei't Brandt it by him bedoarn hat troch Ellie tenei te kommen, seit er dat Dalton sjen moat dat er fuortkomt, en dat hy it lykje litte sil as hat Dalton hjir nea west. Frankie en har fêste wurknimmers begjinne oan it wurk om ''It Road House'' wer yn âlde steat te bringen, begjinnende mei it fuorttakeljen fan it wrak fan 'e speedboat en it fuortslepen fan it wrak fan 'e auto dy't beide middenyn 'e nachtklub lizze. By de bushalte nimt Dalton [[ôfskie]] fan Charlie, dy't mei har heit de skea oan it opnimmen is yn 'e útbaarnde boekhannel. Wannear't de bus mei Dalton deryn fuortriidt, komt har heit ynienen it gebou út draven; hy hat op wat der noch oer is fan 'e [[toanbank]] in koffer fûn dy't smoarfol sit mei kontant jild. Yn in [[sêne]] dy't healwei de [[ôftiteling]] folget, wurdt Knox wekker yn it sikehûs, dêr't er it personiel oanfalt en ta it gebou út rint yn sikehûsklean dy't fan efteren iepen binne. ==Rolferdieling== [[File:Jake Gyllenhaal 2019 by Glenn Francis.jpg|right|thumb|140px|[[Jake Gyllenhaal]].]] [[File:Conor McGregor, UFC 189 World Tour London (2).jpg|right|thumb|140px|[[Conor McGregor]].]] [[File:Daniela Melchior - 2021 (51654741921) (cropped).jpg|right|thumb|140px|[[Daniela Melchior]].]] ;haadrollen {| height="100px" width="350px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje''' | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | Elwood P. Dalton | [[Jake Gyllenhaal]] |- | Knox | [[Conor McGregor]] |- | Ellie | [[Daniela Melchior]] |- |} <br> ;byrollen {| height="100px" width="350px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje'''&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | Ben Brandt | [[Billy Magnussen]] |- | Frankie | [[Jessica Williams (aktrise)|Jessica Williams]] |- | Dell | [[J.D. Pardo]] |- | Charlie | [[Hannah Love Lanier]] |- | [[sheriff]] Big Dick | [[Joaquim de Almeida]] |- | Moe | [[Arturo Castro (Gûatemalteeksk akteur)|Arturo Castro]] |- | Billy | [[Lukas Gage]] |- | Laura | [[B.K. Cannon]] |- | Reef | [[Dominique Columbus]] |- | Vince | [[Beau Knapp]] |- | Carter | [[Post Malone]] |- | havenmaster | [[Craig Ng]] |- | Stephen | [[Kevin Carroll (akteur)|Kevin Carroll]] |- | Jack | [[Robert Menery]] |- | Sam | [[Darren Barnet]] |- | Dex | [[Travis Van Winkle]] |- | Jax "Jetway" Harris | [[Jay Hieron]] |- |} ==Produksje en distribúsje== ===Produksje=== Yn [[novimber]] [[2013]] wie der foar it earst sprake fan dat der in [[remake]] makke wurde soe fan 'e [[aksjefilm]] ''[[Road House (film út 1989)|Road House]]'' út [[1989]] fan [[regisseur]] [[Rowdy Herrington]], wêryn't [[akteur]] [[Patrick Swayze]] de rol fan Dalton fertolke. Dy film hie ûnder de [[filmkritisy]] net folle [[fan (persoan)|fans]] en die it mar sa-sa yn 'e [[bioskopen]], mar neitiid wied er útgroeid tan [[cultfilm|cultklassiker]]. Yn [[septimber]] [[2015]] makke [[filmstudio]] [[Metro-Goldwyn-Mayer]] (MGM) bekend dat [[Nick Cassavetes]] sawol it [[senario]] skriuwe as de [[rezjy]] dwaan soe, en dat [[mixed martial arts]]-fjochtster [[Ronda Rousey]] yn 'e [[haadrol]] [[cast]] wie. Mar de boel stûke en it bleau neitiid om it projekt hinne ferskate jierren lang stil. [[File:Doug Liman avp 2014.jpg|left|thumb|160px|[[Regisseur]] [[Doug Liman]].]] Yn [[novimber]] [[2021]] besocht MGM it op 'e nij, diskear mei mear súkses. De remake fan ''Road House'' waard [[regissearre]] troch [[Doug Liman]], dy't earder syn [[reputaasje]] fêstige hie mei films as ''[[The Bourne Identity (film út 2002)|The Bourne Identity]]'' ([[2002]]), ''[[Mr. & Mrs. Smith (film út 2005)|Mr. & Mrs. Smith]]'' ([[2005]]) en ''[[Edge of Tomorrow (film)|Edge of Tomorrow]]'' ([[2014]]). Hy wurke op basis fan in [[senario]] dat skreaun wie troch [[Anthony Bagarozzi]] en [[Charles Mondry]]. As [[filmprodusint|produsint]] wie [[Joel Silver]] by it projekt belutsen foar syn eigen filmstudio [[Silver Pictures]] en MGM. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]85&nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Henry Braham]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Christophe Beck]]. ===Opnamen=== De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''Road House'' setten op [[23&nbsp;augustus]] [[2022]] útein. De wichtichste filmlokaasje wie [[Punta Cana]] yn 'e [[Dominikaanske Republyk]], dêr't it meastepart fan 'e film opnommen waard. Dêrnjonken waarden inkele [[sêne]]s filme yn 'e Dominikaanske [[haadstêd]] [[Santo Domingo (Dominikaanske Republyk)|Santo Domingo]]. De [[flashback (psychology)|dreamfashback]] fan Dalton, wêryn't er oan it [[koaifjochtsjen]] is yn in reuseftich [[sportstadion|stadion]], waard filme op [[3&nbsp;maart]] [[2023]] yn 'e [[MGM Grand Garden Arena]] yn [[Las Vegas]]. De sêne waard opnommen nei it [[weagjen (fjochtsport)|weagjen]] fan 'e dielnimmers oan [[UFC&nbsp;285]] yn oanwêzigens fan echte koaifjochtfans en [[Ultimate Fighting Championship|UFC]]-[[foarsitter]] [[Dana White]]. De tsjinstanner fan [[akteur]] [[Jake Gyllenhaal]], dy't de rol fan Dalton spile, wie yn dat ([[goreografearre]]) gefjocht âld-UFC-koaifjochter [[Jay Hieron]]. ===Distribúsje=== De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Road House'' waard fersoarge troch de [[Amazon MGM Studios]]. De [[memme-ûndernimming]] fan dat bedriuw, [[Amazon.com|Amazon]], hie de [[filmprodusint|produsinten]] oan it begjin fan it produksjeproses fan ''Road House'' foar de kar steld: in [[budget]] fan $60&nbsp;miljoen en in tradisjonele bioskooprelease of in budget fan $85&nbsp;miljoen wêrby't de film fuortendaliks beskikber komme soe foar [[streaming media|streaming]]. De filmmakkers keazen foar it hegere budget en namen op 'e keap ta dat harren film net yn 'e [[bioskoop]] útkomme soe. [[File:Punta Cana.jpg|right|thumb|250px|[[Punta Cana]] yn 'e [[Dominikaanske Republyk]], dêr't ''Road House'' foar it measte-part filme waard.]] ''Road House'' gie op [[8&nbsp;maart]] [[2024]] yn [[premiêre]] op it [[filmfestival]] [[South by Southwest]] yn [[Austin (Teksas)]], en kaam dêrnei neffens ôfspraak fuortendaliks beskikber om besjoen te wurden fia [[Prime Video]], de [[streamingtsjinst]] fan Amazon. [[Regisseur]] [[Doug Liman]] wie it dêr net mei iens. Op 'e [[webside]] ''[[Deadline Hollywood]]'' skreau er in [[ynstjoerd stik]] wêryn't er Amazon fel [[krityk|bekritisearre]] en dermei drige om wei te bliuwen by de premiêre fan ''Road House'' op South by Southwest. Dat drigemint makke er úteinlik lykwols net wier. ==Untfangst== Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Road House'' oer it algemien positive [[resinsje]]s. Sa wie [[Owen Gleiberman]] yn it [[tydskrift]] ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' hiel goed oer de film te sprekken. Yn ferliking mei it oarspronklik ''[[Road House (film út 1989)|Road House]]'' fûn er de [[remake]] de bettere film. Hy skreau ek dat er fan miening wie dat de film in wiere kaskreaker wêze kinnen hie as er yn 'e [[bioskopen]] útbrocht wie. Op 'e [[webside]] ''[[IndieWire]]'' parte Christian Zilko de film in 8– ta op in skaal fan 1 oant 10. Hy wie yn 't bysûnder goed te sprekken oer de [[aktearprestaasje]]s fan [[Jake Gyllenhaal]] en [[Conor MacGregor]]. Syn konklúzje wie: "[…] dizze ''Road House'' is in foechsume update fan 'e neilittenskip fan syn foargonger. Net om't it in bettere of sels mar bot gelikense film is, mar om't it him beweecht mei deselde ûnbewuste stomheid dy't yn 'e [[1980-er jierren]] safolle kaskreakers oandreau dêr't wy noch altyd mei [[nostalgy]] op weromsjogge." Yn 'e [[Ierlân|Ierske]] [[krante]] ''[[The Irish Independent]]'' joech Chris Wasser de film 2 fan 5&nbsp;[[stjer (figuer)|stjerren]]. Hy hie krityk op it aktearjen fan Gyllenhaal en MacGregor, de [[rezjy]] fan [[Doug Liman]] en de fjochtsênes. Brian Tallerico fan 'e webside ''[[RogerEbert.com]]'' parte de film 2 fan 4 stjerren ta. Him siet benammen it wiidweidige gebrûk fan [[special effects]] yn 'e fjochtsênes dwers. Hy beklage him boppedat oer de minne kwaliteit fan dy special effects en frege him ôf oft de wiere reden dat Amazon de film net yn 'e bioskoop hawwe woe soms wie dat dy minne kwaliteit op sa'n grut skerm net te ferbergjen wêze soe. Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''Road House'' in boppegemiddeld goedkarringspersintaazje fan 60%, basearre op 208 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "[Dizze film] bringt in [[cultfilm|cultklassiker]] by de tiid foar in nije [[generaasje]], wêrby't mei gragens de klam kopiëarre wurdt dy't [[Road House (film út 1989)|it orizjineel]] lei op goedkeape spierkrêft ynstee fan [[narratology|narratyf]] yntellekt." Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''Road House'' in goedkarringspersintaazje fan 57%, basearre op 46 resinsjes. [[File:MGMGRANDGARDEN1.JPG|right|thumb|250px|De [[MGM Grand Garden Arena]] yn [[Las Vegas]] wie de filmlokaasje foar de fjochtsêne út Dalton syn [[flashback (psychology)|flashbacks]].]] ==Resultaat== ''Road House'' waard net útbrocht yn 'e [[bioskopen]], en fertsjinne dêr dus ek neat. Analisten rûze dat de film yn [[Noard-Amearika]] yn 'e bioskopen likernôch [[$]]50&nbsp;miljoen fertsjinje kinnen hie. Dat bedrach bliuwt fier ûnder it [[budget]] fan $85&nbsp;miljoen. Oan 'e iene kant soene dêr noch de bioskoopopbringsten út 'e rest fan 'e wrâld bykomme, mar oan 'e oare kant soene de [[marketing]]kosten der noch ôflutsen wurde moatte. Neffens [[Amazon.com|Amazon]] wie ''Road House'' de meast [[streaming media|streamde]] de film aller tiden op [[Prime Video]]. ==Ferfolchfilm== Yn [[maaie]] [[2024]] waard troch de [[Amazon MGM Studios]] offisjeel oankundige dat in [[ferfolchfilm]] op ''Road House'' yn ûntwikkeling wie. ==Keppelings om utens== * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt3359350/ Ynformaasje oer ''Road House'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Road_House_(2024_film) ''References'', op dizze side]. }} {{DISPLAYTITLE:''Road House'' (film út 2024)}} [[Kategory:Amerikaanske aksjefilm]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan Silver Pictures]] [[Kategory:Film fan Metro-Goldwyn-Mayer]] [[Kategory:Film fan Amazon MGM Studios]] [[Kategory:Film fan Doug Liman]] [[Kategory:Film út 2024]] [[Kategory:Film oer in útsmiter]] [[Kategory:Film oer in hoarekagelegenheid]] [[Kategory:Film oer befeiliging en surveillânse]] [[Kategory:Film oer in dokter]] [[Kategory:Film oer korrupsje]] [[Kategory:Film oer de organisearre misdie]] [[Kategory:Film oer heiten en dochters]] [[Kategory:Film oer berou]] [[Kategory:Film oer in psychopaat]] [[Kategory:Film oer krokkedileftigen]] [[Kategory:Film oer in gizeling]] [[Kategory:Film oer koaifjochtsjen]] [[Kategory:Remake fan in oare film]] h1lo0b9c8t6yhukiv8o3ufbliu9wpan 14 191885 1230218 2026-05-18T15:28:43Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1230218 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Film oer in fjochtsport|Koaifjochtsjen]] [[Kategory:Koaifjochtsjen]] g6bbls71ymmqsujwfyzqbydeoglxoyt 14 191886 1230219 2026-05-18T15:32:13Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1230219 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Fjochtsport]] 3ip9glj1ono7qyyhauwbfo7tkx9f0q7 14 191887 1230220 2026-05-18T15:33:07Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1230220 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Film oer in sport|Fjochtsport]] 1rwzrtcumfy33xmn0oeu5ms8er0wr7d 1230226 1230220 2026-05-18T15:36:41Z Ieneach fan 'e Esk 13292 defsort oars 1230226 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Film oer in sport| ]] 9lxrd147rfb2cashyp9jb0ijk9gvy7x 0 191888 1230229 2026-05-18T15:50:48Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Ynfoboks bisdom | namme = Bisdom Hasselt | ôfbylding = BisdomHasselt.png | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | wapen = | lân = {{BE}} | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel]] | biskopssit = [[Hasselt (Belgje)|Hasselt]] | katedraal = Sint-Kwintinuskathedraal (Hasselt)|Sint-Kwintinuskat..." 1230229 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks bisdom | namme = Bisdom Hasselt | ôfbylding = BisdomHasselt.png | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | wapen = | lân = {{BE}} | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel]] | biskopssit = [[Hasselt (Belgje)|Hasselt]] | katedraal = [[Sint-Kwintinuskathedraal (Hasselt)|Sint-Kwintinuskathedraal]] | patroanhillige = Us-Leaffrou Oarsaak fan Blydskip | hiemside = [https://www.otheo.be/bisdom-hasselt www.otheo.be] | oprjochting = [[31 maaie]] [[1967]] | opheffing = | stifter = [[Paulus VI]] | aartsbiskop = | biskop = [[Patrick Hoogmartens]] | oerflak = | befolking = | wêrfan katolyk = | dekenaten = 7 <small>(2026)</small> | parochy's = 263 <small>(2026)</small> | tal tsjerken = | tal katoliken = | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = Kaart fan it bisdom Hasselt (Limburch) | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = }} It '''bisdom Hasselt''' ([[Latyn]]: ''Dioecesis Hasseletensis'') is in bisdom fan 'e [[Roomsk-Katolike Tsjerke]] yn [[Belgje]]. Tegearre mei de oare Belgyske bisdommen foarmet it de Belgyske tsjerkeprovinsje. == Skiednis == [[Ofbyld:Sint Quintinuskathedraal.jpg|thumb|left|[[Katedraal fan Hasselt|Sint-Kwintinuskatedraal]].]] It bisdom waard oprjochte 31 maaie 1967 mei de [[apostoalyske konstitúsje]] ''Leodiensis'' (''Hasseletensis'') en waard ôfskaat fan it [[bisdom Luik]]. De [[Sint-Kwintinusstsjerke]] yn [[Hasselt (Belgje)|Hasselt]] waard yn dat jier ferheft ta [[katedraal]] fan it nije bisdom. De [[beskermhillige]] fan it bisdom is Us-Leaffrou Oarsaak fan Blydskip (Nederlânsk: ''Onze-Lieve-Vrouw Oorzaak van Blijdschap''). Yn septimber 2020 is it bisdom reorganisearre en binne it oarspronklike tal dekanaten fan sechtjin werombrocht nei sân nije, gruttere dekenaten. == Struktuer == De tsjerkeprovinsje komt folslein oerien mei de provinsje [[Limburch (Belgyske provinsje)|Limburch]] en hat 7 dekanaten: * Dekenaat Beringen (ynklusyf Houthalen-Helchteren) * Dekenaat Bree (fúzje fan Bree en Maaseik, plus Oudsbergen-Opglabbeek) * Dekenaat Genk (fúzje fan Genk en Maasmechelen) * Dekenaat Hasselt (fúzje fan Hasselt en Herk-de-Stad) * Dekenaat Pelt (fúzje fan Hamont, Lommel en Peer) * Dekenaat Sint-Truiden (fúzje fan Sint-Truiden en Borgloon) * Dekenaat Tongeren (fúzje fan Tongeren, Bilzen en Vlijtingen-Voeren) Yn totaal binne der 263 parochys.<ref>[https://www.otheo.be/bisdom-hasselt/artikel/het-bisdom-hasselt?utm_source=chatgpt.com Side bisdom, oproppen 18 maaie 2026.]</ref> == Preesteroplieding == De preesterstudinten fan it bisdom Hasselt wurde sûnt de ferhuzing fan it seminaarje yn 2006 oplaat oan it Jehannes XXIII-seminaarje fan Leuven. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Roman Catholic Diocese of Hasselt|Roomsk-katolike bisdom Hasselt}} }} {{BisdommenBelgje}} [[Kategory:Bisdom Hasselt| ]] [[Kategory:Bisdom yn Belgje|Hasselt]] [[Kategory:Limburch (Belgyske provinsje)]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1967]] b5wbx31ksrhna60daiv16yjymbvk375 1230234 1230229 2026-05-18T16:03:38Z RomkeHoekstra 10582 1230234 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks bisdom | namme = Bisdom Hasselt | ôfbylding = BisdomHasselt.png | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | wapen = | lân = {{BE}} | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel]] | biskopssit = [[Hasselt (Belgje)|Hasselt]] | katedraal = [[Sint-Kwintinuskathedraal (Hasselt)|Sint-Kwintinuskathedraal]] | patroanhillige = Us-Leaffrou Oarsaak fan Blydskip | hiemside = [https://www.otheo.be/bisdom-hasselt www.otheo.be] | oprjochting = [[31 maaie]] [[1967]] | opheffing = | stifter = [[Paulus VI]] | aartsbiskop = | biskop = [[Patrick Hoogmartens]] | oerflak = | befolking = | wêrfan katolyk = | dekenaten = 7 <small>(2026)</small> | parochy's = 263 <small>(2026)</small> | tal tsjerken = | tal katoliken = | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = Kaart fan it bisdom Hasselt (Limburch) | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = }} It '''bisdom Hasselt''' ([[Latyn]]: ''Dioecesis Hasseletensis'') is in bisdom fan 'e [[Roomsk-Katolike Tsjerke]] yn [[Belgje]]. Tegearre mei de oare Belgyske bisdommen foarmet it de Belgyske tsjerkeprovinsje. == Skiednis == [[Ofbyld:Sint Quintinuskathedraal.jpg|thumb|left|[[Katedraal fan Hasselt|Sint-Kwintinuskatedraal]].]] It bisdom waard oprjochte 31 maaie 1967 mei de [[apostoalyske konstitúsje]] ''Leodiensis'' (''Hasseletensis'') en waard ôfskaat fan it [[bisdom Luik]]. De [[Sint-Kwintinusstsjerke]] yn [[Hasselt (Belgje)|Hasselt]] waard yn dat jier ferheft ta [[katedraal]] fan it nije bisdom. De [[beskermhillige]] fan it bisdom is Us-Leaffrou Oarsaak fan Blydskip (Nederlânsk: ''Onze-Lieve-Vrouw Oorzaak van Blijdschap''). Yn septimber 2020 is it bisdom reorganisearre en binne it oarspronklike tal dekanaten fan sechtjin werombrocht nei sân nije, gruttere dekenaten. == Struktuer == De tsjerkeprovinsje komt folslein oerien mei de provinsje [[Limburch (Belgyske provinsje)|Limburch]] en hat 7 dekanaten: * Dekenaat Beringen (ynklusyf Houthalen-Helchteren) * Dekenaat Bree (fúzje fan Bree en Maaseik, plus Oudsbergen-Opglabbeek) * Dekenaat Genk (fúzje fan Genk en Maasmechelen) * Dekenaat Hasselt (fúzje fan Hasselt en Herk-de-Stad) * Dekenaat Pelt (fúzje fan Hamont, Lommel en Peer) * Dekenaat Sint-Truiden (fúzje fan Sint-Truiden en Borgloon) * Dekenaat Tongeren (fúzje fan Tongeren, Bilzen en Vlijtingen-Voeren) Yn totaal binne der 263 parochys.<ref>[https://www.otheo.be/bisdom-hasselt/artikel/het-bisdom-hasselt?utm_source=chatgpt.com Side bisdom, oproppen 18 maaie 2026.]</ref> == Preesteroplieding == De preesterstudinten fan it bisdom Hasselt wurde sûnt de ferhuzing fan it seminaarje yn 2006 oplaat oan it Jehannes XXIII-seminaarje fan Leuven. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Roman Catholic Diocese of Hasselt|Roomsk-katolike bisdom Hasselt}} }} {{BisdommenBelgje}} [[Kategory:Bisdom Hasselt| ]] [[Kategory:Limburch (Belgyske provinsje)]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1967]] nyz2tuzqaoz9ij9mw8rv2vtypadei1f 14 191889 1230230 2026-05-18T15:55:58Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Commonscat|Bisdom Hasselt}} [[Kategory:Bisdom yn Belgje|Hasselt]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1967]] [[Kategory:Limburch (Belgyske provinsje)]]" 1230230 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Bisdom Hasselt}} [[Kategory:Bisdom yn Belgje|Hasselt]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1967]] [[Kategory:Limburch (Belgyske provinsje)]] 7pucr6jpmbm0mb5455bjlke1y6xr9y4 1230231 1230230 2026-05-18T15:57:00Z RomkeHoekstra 10582 1230231 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Roman Catholic Diocese of Hasselt}} [[Kategory:Bisdom yn Belgje|Hasselt]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1967]] [[Kategory:Limburch (Belgyske provinsje)]] rl9z1oy8fbfgorxv5dcxsvna28xb9jm 0 191890 1230236 2026-05-18T17:31:26Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Ynfoboks bisdom | namme = Bisdom Luik | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | wapen = [[Ofbyld:Wappen Bistum Lüttich.png|100px]] | lân = {{BE}} | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel]] | biskopssit = [[Luik (stêd)|Luik]] | katedraal = Sint-Pauluskathedraal (Luik)|Sint-Pa..." 1230236 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks bisdom | namme = Bisdom Luik | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | wapen = [[Ofbyld:Wappen Bistum Lüttich.png|100px]] | lân = {{BE}} | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel]] | biskopssit = [[Luik (stêd)|Luik]] | katedraal = [[Sint-Pauluskathedraal (Luik)|Sint-Pauluskathedraal]] | patroanhillige = [[Lambertus fan Maastricht|Sint-Lambertus]] | hiemside = [https://www.evechedeliege.be/fr www.evechedeliege.be] | oprjochting = 4e iuw (as bisdom Tongeren)<br>1801 (weroprjochting) | opheffing = | stifter = [[Pius VII]] (weroprjochting) | aartsbiskop = | biskop = [[Jean-Pierre Delville]] | oerflak = | befolking = | wêrfan katolyk = | dekenaten = 13 | parochy's = 545 oant 549 | tal tsjerken = | tal katoliken = | ôfbylding2 = BisdomLuik.png | ôfbyldingstekst2 = Kaart fan it bisdom Luik (provinsje Luik) | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = }} It '''bisdom Luik''' ([[Latyn]]: ''Episcopatus Leodiensis'') is it âldste bisdom fan 'e acht [[Belgje|Belgyske]] bisdommen. It fierde yn 1991 syn achthûndertste jubileum. Oant 1795 wie it in Dútsk bisdom, nei it [[konkordaat fan 1801|konkordaat]] mei [[Napoleon]] wie it in skoft Frânsk. Earst nei de [[Belgyske Revolúsje]] fan 1830 waard de Belgyske tsjerkeprovinsje oprjochte. De hjoeddeiske biskop fan it bisdom Luik is Jean-Pierre Delville. Hy is de 92e biskop. De katedraal fan it bisdom is de [[Sint-Pauluskatedraal (Luik)|Sint-Pauluskatedraal]]. == Skiednis == De iere skiednis fan it bisdom wurdt wei yn [[leginde]]s, mar giet nei alle gedachten werom oant de 4e iuw. De oarspronklike biskopssit fan it saneamde "bisdom fan 'e Tungri" lei nei alle gedachten yn 'e ''civitas''-haadstêd [[Tongeren]], mar ferhûze neffens de oerlevering yn 384 nei [[Maastricht]] (it is wis dat sûnt it begjin fan 'e 6e iuw de biskoppen dêr residearren). De [[Relikwy|reliken]] fan 'e yn Luik fermoarde [[Maastricht]]ske biskop [[Lambertus fan Maastricht|Lambertus]] waarden om 718 hinne troch [[Hubertus fan Luik|Hubertus fan Maastricht]] nei Luik oerbrocht. De definitive ferhûzing fan 'e biskopssit fan Maastricht nei Luik fûn nei alle gedachten ein 8e of begjin 9e iuw plak. Yn 980 krige de doetiidske biskop Notger fan keizer [[Otto II fan it Hillige Roomske Ryk|Otto II]] fan it [[Hillige Roomske Ryk]] de hearlike rjochten en dêrmei koe er njonken de geastlike macht ek de wrâldske macht útoefenje. Sûnt dat stuit waard in part fan it bisdom Luik in [[Prins-biskop|prinsbisdom]] en hie it ûnder beskerming fan 'e keizer ymmuniteit. It wie ''de facto'' in semy-selsstannich lân wurden. Yn 'e iuwen dêrnei waarden de [[Condroz]], [[Entre-Sambre-et-Meuse]], [[Haspengoa]] en de [[Kempen (krite)|Kempen]] oan it prinsbisdom tafoege. It prinsbisdom omfieme dêrnjonken in soad [[enklave]]s bûten it eigenlike Luikske gebiet, lykas [[Heerewaarden]], [[Deurne]] (Waalsk-Brabân), [[Bevekom]] en [[Luyksgestel]] yn [[Noard-Brabân]] en tydlik ek de hearlikheid Mechelen. Yn 1366 waard ek it [[greefskip Loan]] tafoege. By de oprjochting fan 'e [[Universiteit fan Leuven]] yn 1425 wie de biskop fan Luik net fuortendaliks optein. Yn Leuven, in úthoeke fan syn bisdom, ûntstie in universiteit troch pauslike ynstruksjes, los fan 'e jurisdiksje fan 'e Luikske biskop. Neffens guon skiedkundigen wie de Luikske biskop gewoanwei net op 'e hichte fan 'e tariedings foar de stifting fan 'e universiteit en hearde hy it pas neitiid. It geastlike bisdom Luik wie oant 1559 folle grutter as it wrâldske gebiet en omfieme ûnder oaren it grutste part fan 'e hjoeddeiske provinsjes Luik, [[Limburch (Belgyske provinsje)|Belgysk Limburch]], [[Limburch (Nederlân)|Nederlânsk Limburch]], [[Noard-Brabân]], dielen fan 'e provinsjes [[Lúksemboarch (provinsje)|Lúksemboarch]], [[Namen (provinsje)|Namen]], [[Waalsk-Brabân]], [[Flaamsk-Brabân]], [[Antwerpen]] en it gebiet om de stêd [[Aken]] hinne. Dat besloech in oerflak fan likernôch 20.000 km². Yn 'e [[midsiuwen]] wie it bisdom Luik ferdield yn sân aartsdiakenaten, dy't foar in part harren oarsprong hiene yn [[Frankyske Ryk|Frankyske]] ''[[Goa (krite)|pagi]]'': * Condroz (Hoei; Ciney) * Ardinnen (Stavelot; St. Hubert; Bastogne) mar sûnder Aarlen en Lúksemboarch (bisdom Trier) * Famenne (Rochefort; Chimay) * Henegouwen (Namen; Thuin; Fleurus; Dinant) * Brabân (Leuven; Tienen; Haacht) mar sûnder Brussel, Mechelen, Antwerpen (bisdom Kamerijk) * Haspengoa (Tongeren; St. Truiden; Maastricht) * Kempen (Maaseik; Roermond; Venlo; Cuijk; 's-Hertogenbosch; Breda; Tilburg; Bergen op Zoom). De aartsdiakenen hiene de wichtige taak om de tsjerklike tsienden en oare fûnsen yn te sammeljen. [[Ofbyld:Low Countries Medieval Dioceses-NL.png|thumb|left|Kaart fan bisdommen yn 'e Lege Lannen foar 1559.]] Yn 1559 waarden by de tsjerklike weryndieling fan 'e Lege Lannen mei de pauslike [[bul]] ''[[Super universas]]'' de bisdommen [[Bisdom Roermond|Roermond]], [[Bisdom De Bosk|De Bosk]] en dielen fan 'e bisdommen [[Bisdom Namen|Namen]], [[Bisdom Antwerpen|Antwerpen]] en it [[aartsbisdom Mechelen-Brussel]] fan Luik ôfskieden. Yn 1795, by beslút fan 'e Frânske Nasjonale Konvinsje, hold it prinsbisdom Luik op te bestean en waard it grûngebiet by de [[Earste Frânske Republyk]] ynlive. == Weroprjochting bisdom == Yn 1801 waard mei it konkordaat tusken [[Napoleon Bonaparte]] en paus [[Pius VII]] it bisdom Luik op 'e nij oprjochte, mar no sûnder wrâldske macht. Mei de weroprjochting fan it bisdom in 1801 foel it gebiet gear mei de Frânske departeminten Ourte en Nedermaas. It gebiet om Aken hinne waard ôfskieden as in nij [[bisdom Aken]]. Yn it nij oprjochte bisdom Luik waard de bân mei it Roomske-Dútske Ryk trochsnien: Luik waard in [[suffragaan bisdom]] fan 'e aartsbiskop fan [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel|Mechelen-Brussel]] (doe ûnder Frânsk tafersjoch) en net mear fan 'e aartsbiskop fan [[Aartsbisdom Keulen|Keulen]]. It prinsbiskoplik paleis bleau konfiskearre troch de Frânske steat; dêrom keas de Frânske oerheid de eardere [[abdij fan Beaurepart]] as nij biskoplik paleis. [[Ofbyld:Palau bisbal de Lieja.jpg|thumb|left|De eardere abdij fan Beaurepart.]] Nei de [[Frânske tiid]] bestie it bisdom Luik út de provinsjes Luik en Limburch. Mei de Belgyske ûnôfhinklikens waard yn 1840 it apostoalysk fikariaat Limburch yn 'e Nederlânske provinsje [[Bisdom Roermond|Limburch]] ôfskieden, wêrtroch't it gebiet fan it bisdom Luik beheind waard ta de Belgyske provinsjes Luik en [[Limburch (Belgyske provinsje)|Limburch]]. Nei de [[Earste Wrâldkriich]] waarden [[Eupen]] en [[Malmedy]] fan 'e Prusyske [[Rynprovinsje]] oan 'e provinsje Luik tafoege; it bisdom Luik droech fan 1921 oant 1925 de namme Bisdom fan Luik, Eupen en Malmedy. Yn 1967 waard it Limburchske diel fan it bisdom ferselsstannige; dat foarmet sûnt dy tiid it [[bisdom Hasselt]]. Sûnt dy tiid falle de grinzen fan it bisdom Luik gear mei de provinsje Luik. Foar de [[Dútsk]]taligen yn Luik is in apart fikariaat oprjochte. == Sifers (2024) == * It bisdom telt sa'n 730.000 oant 741.000 doopte katoliken (sawat 66% fan 'e totale befolking). * It bisdom telt 13 dekanaten (yn 2003 wiene dat noch 21). Fan dy 13 dekanaten leit der ien dekenaat yn it [[Dútsk]]talige gebiet (Dekanatsregion Eupen-Kelmis-St.Vith), dat it hiele Dútsktalige fikariaat beslacht. * It bisdom telt 545 oant 549 parochys dy't tsjintwurdich organisearre binne yn 70 pastorale ienheden (''unités pastorales''). * Yn it bisdom rint it oantal prysters rap tebek. Der binne hjoed-de-dei noch 209 prysters (yn ferliking mei 561 yn 2003) {{Boarnen|boarnefernijing= * Dit artikel is foar in grut part in oersetting fan 'e Nederlânsktalige side, sjoch foar referinsjes op [[nl:Bisdom Luik]]. {{reflist}} ---- {{Commonscat|Roman Catholic Diocese of Liège|Roomsk-katolike bisdom Luik}} }} {{BisdommenBelgje}} [[Kategory:Bisdom Luik| ]] [[Kategory:Luik (provinsje)]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1801]] 3tmlvd41xja0h40w4bffozolz10san4 14 191891 1230237 2026-05-18T17:40:15Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Commonscat|Roman Catholic Diocese of Liège}} [[Kategory:Bisdom yn Belgje|Luik]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1801]] [[Kategory:Luik (provinsje)]]" 1230237 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Roman Catholic Diocese of Liège}} [[Kategory:Bisdom yn Belgje|Luik]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1801]] [[Kategory:Luik (provinsje)]] 1ur6pimgj2icsva0el75w9he2yn1sgi 6 191892 1230240 2026-05-18T18:46:51Z Ieneach fan 'e Esk 13292 In lânkaart mei dêrop werjûn de fersprieding fan de iisbear (''Ursus maritimus''). Eigenmakke ôfbylding. 1230240 wikitext text/x-wiki == Gearfetting == In lânkaart mei dêrop werjûn de fersprieding fan de iisbear (''Ursus maritimus''). Eigenmakke ôfbylding. == Lisinsje == {{Auteursrjocht Frij}} of39vpeapl5n3mbk9c1lu75kmhuckc7 1230241 1230240 2026-05-18T18:47:29Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Gearfetting */ 1230241 wikitext text/x-wiki == Gearfetting == In lânkaart mei dêrop werjûn de fersprieding fan de iisbear (''Ursus maritimus''). Eigenmakke ôfbylding. Leginda:<br> {{Color box|#DE420E}} fersprieding op lân <br>{{Color box|#F79C7D}} fersprieding yn see == Lisinsje == {{Auteursrjocht Frij}} 1murh5r73bug1azrm73m320icefnqdb 0 191893 1230242 2026-05-18T19:23:25Z Klaasgroen 50943 Synonym 1230242 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Ideaaloanspraak]] qa7upqn2gcia23wq0939gnfl27xbawf 0 191894 1230243 2026-05-18T19:28:43Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Ynfoboks bisdom | namme = Bisdom Namen | ôfbylding = BisdomNamen.png | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Kaart fan it bisdom Namen (provinsjes Namen en Lúksemboarch) yn Belgje | wapen = | lân = {{BE}} | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel]] | biskopssit = [[Namen (stêd)|Namen]] | katedraal..." 1230243 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks bisdom | namme = Bisdom Namen | ôfbylding = BisdomNamen.png | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Kaart fan it bisdom Namen (provinsjes Namen en Lúksemboarch) yn Belgje | wapen = | lân = {{BE}} | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel]] | biskopssit = [[Namen (stêd)|Namen]] | katedraal = [[Sint-Aubainkatedraal (Namen)|Sint-Aubainkatedraal]] | patroanhillige = [[Albinus fan Mainz|Sint-Aubain]] | hiemside = [https://www.diocesenamur.be www.diocesenamur.be] | oprjochting = [[12 maaie]] [[1559]] | opheffing = | stifter = [[Paulus IV]] | aartsbiskop = | biskop = [[Fabien Lejeusne]] | oerflak = 8067 | befolking = 670245 | wêrfan katolyk = | dekenaten = 9 | parochy's = 742 | tal tsjerken = | tal katoliken = | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = }} It '''bisdom Namen''' ([[Latyn]]: ''Dioecesis Namurcensis'') is it grutste (± 8100 km²), mar mei 801.356 ynwenners (<small>01.01.2025</small>) it tinstbefolke bisdom fan Belgje. It beslacht twa provinsjes: [[Namen (provinsje)|Namen]] en [[Lúksemboarch (provinsje)|Lúksemboarch]]. It hjoeddeiske territoarium makke oarspronklik diel út fan it [[bisdom Tongeren]], letter it [[bisdom Luik]], dat ûnder it [[aartsbisdom Keulen]] foel. It bisdom Namen waard yn [[1559]] oprjochte mei de pauslike [[bul]] ''[[Super Universas]]''. Yn 1559 fûn der in grutte reorganisaasje plak fan 'e bisdommen yn 'e Nederlannen. De earste biskop wie Antoine Havet (1513-1578). De hjoeddeiske biskop is sûnt 6 oktober 2025 Fabien Lejeusne. == Skiednis == Fan 1559 oant 1801 besloech it grûngebiet fan it bisdom Namen [[Waalsk-Brabân]], in part fan it [[greefskip Henegouwen]] en sawat it hiele [[greefskip Namen]]. It bisdom Namen wie doe in [[suffragaan bisdom]] fan it [[aartsbisdom Reims]]. As gefolch fan it [[Konkordaat fan 1801]] waard it bisdom reorganisearre en waard it suffragaan oan it [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel|aartsbisdom Mechelen]]. It territoarium kaam doe oerien mei it departemint Samber en Maas, dat yn 1815 de Nederlânske provinsje Namen waard. Yn 1823 waard hiel Lúksemboarch, dus sawol de hjoeddeistige provinsje as it [[gruthartogdom]], by it bisdom Namen foege. Tsien jier nei de Belgyske ôfskieding waard yn 1840 it part fan it gruthartogdom dat Nederlânsk bleaun wie in selsstannich apostoalysk fikariaat. Nei in útwikseling fan in pear parochys mei it bisdom Luik, krige it trije jier letter frijwol syn hjoeddeiske grinzen. Yn 'e resinte skiednis droegen de stiftingen fan 'e abdijen en kleasters fan Maredsous (1872), Maredret (1891), Clairefontaine, Ermeton (1936), Hurtebise (1938) en Chevetogne (1939) by oan 'e geastlike útstrieling fan it bisdom. De oprjochting yn 1831 fan 'e Facultés Universitaires Notre-Dame de la Paix troch de [[jezuïten]] droech dan wer by oan 'e kulturele útstrieling. Sûnt 1991 waarden ferskate nije bewegings lykas Emmanuel, Béatitudes, Frères de Saint-Jean en Marie-Jeunesse útnûge om harren út [[Frankryk]] of [[Kanada]] wei yn it bisdom te fêstigjen. == Katedraal == [[Ofbyld:Namur Belgium Cathédrale-Saint-Aubain-02.jpg|thumb|left|Sint-Albinuskatedraal.]] De katedraal fan it bisdom Namen is de Sint-Albinuskatedraal (yn it Frânsk: ''Cathédrale Saint-Aubain''), dy't yn 'e stêd [[Namen]] stiet. == Sifers == * It bisdom telt likernôch 529.000 oant 535.000 doopte katoliken. Dat betsjut dat likernôch 71% to 72% fan 'e befolking yn it bisdom as katolyk registrearre stiet. * It bisdom telt 9 dekanaten en 742 parochys, dy't gearfoege binne yn 55 gruttere pastorale ienheden (''unités pastorales'') * It bisdom hat twa [[seminaarje]]s: it seminaarje Notre-Dame en it seminaarje Redemptoris Mater foar prysterkandidaten fan 'e [[Neokatechumenaat|Neokatechumenale Wei]]. {| class="wikitable vooraf" style="width:100%; max-width:600px;" ! Provinsje ! Dekanaten (Doyennés) |- | valign="top" | '''[[Namen (provinsje)|Namen]]''' | * [[Dinant (stêd)|Dinant]] * [[Gembloux]] * [[Namen (stêd)|Namen]] (Namur) * [[Philippeville (Belgje)|Philippeville]] |- | valign="top" | '''[[Lúksemboarch (provinsje)|Lúksemboarch]]''' | * [[Aarlen]] (Arlon) * [[Bastenaken]] (Bastogne) * [[Libramont-Chevigny|Libramont]] * [[Marche-en-Famenne]] * [[Virton (stêd)|Virton]] |} {{Boarnen|boarnefernijing= * Dit artikel is foar in grut part in oersetting fan 'e Nederlânsktalige side, sjoch foar referinsjes op [[:nl:Bisdom Namen]]. {{reflist}} ---- {{Commonscat|Roman Catholic Diocese of Namur|Roomsk-katolike bisdom Namen}} }} {{BisdommenBelgje}} [[Kategory:Bisdom Namen| ]] [[Kategory:Namen (provinsje)]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1559]] kqg7rs8qjs7yafs4da0ekwt0q2wg775 1230273 1230243 2026-05-18T20:36:27Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Sifers */ kt 1230273 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks bisdom | namme = Bisdom Namen | ôfbylding = BisdomNamen.png | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Kaart fan it bisdom Namen (provinsjes Namen en Lúksemboarch) yn Belgje | wapen = | lân = {{BE}} | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel]] | biskopssit = [[Namen (stêd)|Namen]] | katedraal = [[Sint-Aubainkatedraal (Namen)|Sint-Aubainkatedraal]] | patroanhillige = [[Albinus fan Mainz|Sint-Aubain]] | hiemside = [https://www.diocesenamur.be www.diocesenamur.be] | oprjochting = [[12 maaie]] [[1559]] | opheffing = | stifter = [[Paulus IV]] | aartsbiskop = | biskop = [[Fabien Lejeusne]] | oerflak = 8067 | befolking = 670245 | wêrfan katolyk = | dekenaten = 9 | parochy's = 742 | tal tsjerken = | tal katoliken = | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = }} It '''bisdom Namen''' ([[Latyn]]: ''Dioecesis Namurcensis'') is it grutste (± 8100 km²), mar mei 801.356 ynwenners (<small>01.01.2025</small>) it tinstbefolke bisdom fan Belgje. It beslacht twa provinsjes: [[Namen (provinsje)|Namen]] en [[Lúksemboarch (provinsje)|Lúksemboarch]]. It hjoeddeiske territoarium makke oarspronklik diel út fan it [[bisdom Tongeren]], letter it [[bisdom Luik]], dat ûnder it [[aartsbisdom Keulen]] foel. It bisdom Namen waard yn [[1559]] oprjochte mei de pauslike [[bul]] ''[[Super Universas]]''. Yn 1559 fûn der in grutte reorganisaasje plak fan 'e bisdommen yn 'e Nederlannen. De earste biskop wie Antoine Havet (1513-1578). De hjoeddeiske biskop is sûnt 6 oktober 2025 Fabien Lejeusne. == Skiednis == Fan 1559 oant 1801 besloech it grûngebiet fan it bisdom Namen [[Waalsk-Brabân]], in part fan it [[greefskip Henegouwen]] en sawat it hiele [[greefskip Namen]]. It bisdom Namen wie doe in [[suffragaan bisdom]] fan it [[aartsbisdom Reims]]. As gefolch fan it [[Konkordaat fan 1801]] waard it bisdom reorganisearre en waard it suffragaan oan it [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel|aartsbisdom Mechelen]]. It territoarium kaam doe oerien mei it departemint Samber en Maas, dat yn 1815 de Nederlânske provinsje Namen waard. Yn 1823 waard hiel Lúksemboarch, dus sawol de hjoeddeistige provinsje as it [[gruthartogdom]], by it bisdom Namen foege. Tsien jier nei de Belgyske ôfskieding waard yn 1840 it part fan it gruthartogdom dat Nederlânsk bleaun wie in selsstannich apostoalysk fikariaat. Nei in útwikseling fan in pear parochys mei it bisdom Luik, krige it trije jier letter frijwol syn hjoeddeiske grinzen. Yn 'e resinte skiednis droegen de stiftingen fan 'e abdijen en kleasters fan Maredsous (1872), Maredret (1891), Clairefontaine, Ermeton (1936), Hurtebise (1938) en Chevetogne (1939) by oan 'e geastlike útstrieling fan it bisdom. De oprjochting yn 1831 fan 'e Facultés Universitaires Notre-Dame de la Paix troch de [[jezuïten]] droech dan wer by oan 'e kulturele útstrieling. Sûnt 1991 waarden ferskate nije bewegings lykas Emmanuel, Béatitudes, Frères de Saint-Jean en Marie-Jeunesse útnûge om harren út [[Frankryk]] of [[Kanada]] wei yn it bisdom te fêstigjen. == Katedraal == [[Ofbyld:Namur Belgium Cathédrale-Saint-Aubain-02.jpg|thumb|left|Sint-Albinuskatedraal.]] De katedraal fan it bisdom Namen is de Sint-Albinuskatedraal (yn it Frânsk: ''Cathédrale Saint-Aubain''), dy't yn 'e stêd [[Namen]] stiet. == Sifers == * It bisdom telt likernôch 529.000 oant 535.000 doopte katoliken. Dat betsjut dat likernôch 71% to 72% fan 'e befolking yn it bisdom as katolyk registrearre stiet. * It bisdom telt 9 dekanaten en 742 parochys, dy't gearfoege binne yn 55 gruttere pastorale ienheden (''unités pastorales'') * It bisdom hat twa [[seminaarje]]s: it seminaarje Notre-Dame en it seminaarje Redemptoris Mater foar prysterkandidaten fan 'e [[Neokatechumenaat|Neokatechumenale Wei]]. {| class="wikitable vooraf" style="width:100%; max-width:600px;" ! Provinsje ! Dekanaten (Doyennés) |- | valign="top" | '''[[Namen (provinsje)|Namen]]''' | * [[Dinant (stêd)|Dinant]] * [[Gembloux]] * [[Namen (stêd)|Namen]] (Namur) * [[Philippeville (Belgje)|Philippeville]] |- | valign="top" | '''[[Lúksemboarch (provinsje)|Lúksemboarch]]''' | * [[Aarlen]] (Arlon) * [[Bastenaken]] (Bastogne) * [[Libramont-Chevigny|Libramont]] * [[Marche-en-Famenne]] * [[Virton (stêd)|Virton]] |} {{Boarnen|boarnefernijing= * Dit artikel is foar in grut part in oersetting fan 'e Nederlânsktalige side, sjoch foar referinsjes op [[:nl:Bisdom Namen]]. {{reflist}} ---- {{Commonscat|Roman Catholic Diocese of Namur|Roomsk-katolike bisdom Namen}} }} {{BisdommenBelgje}} [[Kategory:Bisdom Namen| ]] [[Kategory:Namen (provinsje)]] [[Kategory:Lúksemboarch (provinsje)]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1559]] 9prrd482m0pnkoj85nz1cvjrit0qadx 14 191895 1230245 2026-05-18T19:31:38Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Commonscat|Roman Catholic Diocese of Namur}} [[Kategory:Bisdom yn Belgje|Namen]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1559]] [[Kategory:Namen (provinsje)]]" 1230245 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Roman Catholic Diocese of Namur}} [[Kategory:Bisdom yn Belgje|Namen]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1559]] [[Kategory:Namen (provinsje)]] hn9mv1o1q8rorvcuh1xihhggadscgna 1230274 1230245 2026-05-18T20:36:44Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1230274 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Roman Catholic Diocese of Namur}} [[Kategory:Bisdom yn Belgje|Namen]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1559]] [[Kategory:Namen (provinsje)]] [[Kategory:Lúksemboarch (provinsje)]] 2lwdl3u6su4x72w4tta3f6dm0y23s61 14 191896 1230248 2026-05-18T19:40:12Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Commonscat|Roman Catholic Diocese of Tournai}} [[Kategory:Bisdom yn Belgje|Doarnik]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn de 6e iuw]] [[Kategory:Henegouwen]]" 1230248 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Roman Catholic Diocese of Tournai}} [[Kategory:Bisdom yn Belgje|Doarnik]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn de 6e iuw]] [[Kategory:Henegouwen]] s4p7r7pdli8xvonmfmqsupt2y7apphq 14 191897 1230249 2026-05-18T19:44:01Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Commonscat|Roman Catholic Diocese of Tournai|Tsjerkegebou yn it bisdom Doarnik}} [[Kategory:Bisdom Doarnik]] [[Kategory:Tsjerkegebou nei bisdom (roomsk-katolyk)|Doarnik]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje|Doarnik]]" 1230249 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Roman Catholic Diocese of Tournai|Tsjerkegebou yn it bisdom Doarnik}} [[Kategory:Bisdom Doarnik]] [[Kategory:Tsjerkegebou nei bisdom (roomsk-katolyk)|Doarnik]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje|Doarnik]] fsfi251mubic7sxwb99i0hehohv3n3o 1230250 1230249 2026-05-18T19:44:30Z RomkeHoekstra 10582 1230250 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Churches in the Roman Catholic Diocese of Tournai|Tsjerkegebou yn it bisdom Doarnik}} [[Kategory:Bisdom Doarnik]] [[Kategory:Tsjerkegebou nei bisdom (roomsk-katolyk)|Doarnik]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje|Doarnik]] mtzdlxcz6ilq5hud6lzlht8pkguxozi 14 191898 1230251 2026-05-18T19:46:30Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Commonscat|Churches in the Roman Catholic Diocese of Namur|Tsjerkegebou yn it bisdom Namen}} [[Kategory:Bisdom Namen]] [[Kategory:Tsjerkegebou nei bisdom (roomsk-katolyk)|Namen]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje|Namen]]" 1230251 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Churches in the Roman Catholic Diocese of Namur|Tsjerkegebou yn it bisdom Namen}} [[Kategory:Bisdom Namen]] [[Kategory:Tsjerkegebou nei bisdom (roomsk-katolyk)|Namen]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje|Namen]] lmb7fvkpjdiqvx0nalmp0rehvth50fw 14 191899 1230252 2026-05-18T19:48:28Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Commonscat|Churches in the Roman Catholic Diocese of Liège|Tsjerkegebou yn it bisdom Luik}} [[Kategory:Bisdom Luik]] [[Kategory:Tsjerkegebou nei bisdom (roomsk-katolyk)|Luik]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje|Luik]]" 1230252 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Churches in the Roman Catholic Diocese of Liège|Tsjerkegebou yn it bisdom Luik}} [[Kategory:Bisdom Luik]] [[Kategory:Tsjerkegebou nei bisdom (roomsk-katolyk)|Luik]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje|Luik]] t9gah3jn8ev7c1wla7hbuy7u46c856n 14 191900 1230253 2026-05-18T19:50:12Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Commonscat|Churches in the Roman Catholic Diocese of Hasselt|Tsjerkegebou yn it bisdom Hasselt}} [[Kategory:Bisdom Hasselt]] [[Kategory:Tsjerkegebou nei bisdom (roomsk-katolyk)|Hasselt]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje|Hasselt]]" 1230253 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Churches in the Roman Catholic Diocese of Hasselt|Tsjerkegebou yn it bisdom Hasselt}} [[Kategory:Bisdom Hasselt]] [[Kategory:Tsjerkegebou nei bisdom (roomsk-katolyk)|Hasselt]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje|Hasselt]] 08plvndnduvibyxassiyw19oftt4r8c 0 191901 1230256 2026-05-18T20:04:33Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Falentyn fan Terni]] 1230256 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Falentyn fan Terni]] d7g55vaqqy6qu2sows3u9svt1g42fgv 0 191902 1230268 2026-05-18T20:32:07Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Iisbear]] 1230268 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Iisbear]] 3h886w5vbytkwhl7vafc4vtb30dj6kj 0 191903 1230272 2026-05-18T20:34:15Z Ieneach fan 'e Esk 13292 wurk 1230272 wikitext text/x-wiki {{Wurk}} De '''hoalebear''' (''Ursus spelaeus'') is in útstoarne [[bear]]esoarte út [[Jeraazje]]. jlyknzpvrlyi798rrbavjahkwmzscj3 6 191904 1230276 2026-05-18T23:45:36Z Ieneach fan 'e Esk 13292 In lânkaart mei dêrop werjûn de fersprieding fan de nelsonstikelmûsgoffer (''Heteromys nelsoni''). Eigenmakke ôfbylding. 1230276 wikitext text/x-wiki == Gearfetting == In lânkaart mei dêrop werjûn de fersprieding fan de nelsonstikelmûsgoffer (''Heteromys nelsoni''). Eigenmakke ôfbylding. == Lisinsje == {{Auteursrjocht Frij}} 1bn1lq4euvexh3azdyrwzgk98rsn8ba 1230277 1230276 2026-05-18T23:45:56Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Gearfetting */ 1230277 wikitext text/x-wiki == Gearfetting == In lânkaart mei dêrop werjûn de fersprieding fan de nelsonstikelmûsgoffer (''Heteromys nelsoni''). Eigenmakke ôfbylding. Boarne: https://tb.plazi.org/GgServer/html/3C3D87A6874BB1111B035F77FA33FDD0 == Lisinsje == {{Auteursrjocht Frij}} 21do2t9484f4csv3ae282n1fwj9716z 0 191905 1230278 2026-05-18T23:53:55Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nije side 1230278 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=nelsonstikelmûsgoffer |Ofbyld= [[File:Heteromys_nelsoni_imported_from_iNaturalist_photo_65355542_on_20_June_2020.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[sûchdieren]] (''Mammalia'') |Skift= [[kjifdieren]] (''Rodentia'') |Famylje= [[mûsgoffers]] (''Heteromyidae'') |Skaai= [[stikelmûsgoffers]] (''Heteromys'') |Wittenskiplike namme= Heteromys nelsoni |Beskriuwer, jier= [[C. Hart Merriam|Merriam]], 1902 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: <span style="color:red;">bedrige</span> ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de nelsonstikelmûsgoffer (Heteromys nelsoni).png|center|250px]] }} De '''nelsonstikelmûsgoffer''' of '''Nelsons stikemûsgoffer''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Heteromys nelsoni'') is in [[sûchdier]] út it [[skift]] fan 'e [[kjifdieren]] (''Rodentia''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[mûsgoffers]] (''Heteromyidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[stikelmûsgoffers]] (''Heteromys''). Dit bistke komt foar yn in tige beheind [[ferspriedingsgebiet]] op 'e [[grins (line)|grins]] fan [[Meksiko]] en [[Gûatemala]]. De nelsonstikelmûsgoffer is in [[solitêr]] libjend, [[berchtme|berchbewenjend]] [[nachtdier]] mei in wierskynlik fierhinne (mar net folslein) [[herbivoar]] dieet. De [[IUCN]] klassifisearret dit bist as [[bedrige soarte|bedrige]]. ==Taksonomy== De nelsonstikelmûsgoffer waard foar it earst yn [[1902]] [[wittenskip]]lik beskreaun troch de foaroansteande [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[mammalooch]] [[C.&nbsp;Hart Merriam]]. Dyselde ferneamde it bistke nei syn [[kollega]] [[Edward William Nelson]], mei't de earste [[spesimina]] fan dizze [[soarte]] fongen wiene troch in [[ekspedysje]] dy't ûnder lieding stie fan Nelson en [[Edward Alphonso Goldman]]. (Nei Goldman ferneamde Merriam in oare soarte, de [[goldmanstikelmûsgoffer]], ''Heteromys goldmani''). De nelsonstikelmûsgoffer waard fuortendaliks al yndield yn it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[stikelmûsgoffers]] (''Heteromys''). De beide spesimina dêr't Merriam syn beskriuwing op basearre wiene yn [[1896]] fongen. Dêrnei waard de nelsonstikelmûsgoffer pas yn [[2017]]–[[2018]] wer weromfûn, doe't mei [[wyldkamera|wyldkamera's]] fiif eksimplaren waarnommen waarden. ==Fersprieding== Yn syn [[ferspriedingsgebiet|fersprieding]] is de nelsonstikelmûsgoffer beheind ta in tige lyts gebiet yn it súdeasten fan 'e steat [[Chiapas]], yn súdlik [[Meksiko]], en it súdwesten fan it buorlân [[Gûatemala]]. It ferspriedingsgebiet fan dit bistke hat in [[oerflak]] fan 4.650&nbsp;[[km²]], hoewol't it tinken mank [[mammalogen]] is dat it yn it [[ferline]] in stik grutter west hawwe moat. Binnen it areaal binn trije spesifike plakken bekend dêr't nelsonstikelmûsgoffers ek wier waarnommen binne: [[Pinabeto]] yn 'e [[gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[Motozintla]] en de [[Cerro Mozotal]] yn 'e gemeenten [[El Porvenir]] en [[Siltepec]], allegearre yn Chiapas, mei dêropta de [[fulkaan]] de [[Tajumulco]] yn Gûatemala. Dy lêste [[populaasje (biology)|populaasje]] soe lykwols mooglik yn [[2006]] troch de [[orkaan]] [[Orkaan Stan|Stan]] útrûge wêze kinne. ==Uterlike skaaimerken== De nelsonstikelmûsgoffer is ien fan 'e grutste [[soarte]]n [[stikelmûsgoffers]] (''Heteromys''). Dit bist hat trochinoar in kop-romplingte fan 15,1–16,2&nbsp;[[sintimeter|sm]], mei in sturtlingte fan 18,6–19,7&nbsp;sm en in gewicht fan 60–110&nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. De nelsonstikelmûsgoffer fertoant in beskate mjitte fan [[seksuele dimorfy]], mei't de [[mantsje]]s in bytsje grutter en oansjenlik swierder binne as de [[wyfke]]s. De [[ear (anatomy)|earkes]] mjitte 2,0–2,2&nbsp;sm en binne dêrmei yn ferhâlding ta de [[kop]] frij grut. De [[efterpoat]]en hawwe in lingte fan 4,2–4,3&nbsp;sm. De [[sturt]] is dúdlik langer as kop en romp mei-inoar en tin behierre. De [[pels]] fan 'e nelsonstikelmûsgoffer bestiet út rûch [[hier (begroeiïng)|hier]], dêr't op 'e [[rêch]] en de [[side (anatomy)|siden]] ferstive [[stikel (soölogy)|stikels]] trochhinne groeie. Op 'e boppeste [[lichemsdiel]]en ([[kop]], [[nekke]], [[rêch]] en boppekant fan 'e sturt) is de [[kleur]] fan 'e pels [[dûnkergriis]] útskaaiend nei [[swart]], mei dêr trochhinne in ûnregelmjittige besprinzging mei [[oker (kleur)|okerkleurige]] plakken. De ûnderste lichemsdielen ([[bealch]], [[boarstkas|boarst]], [[kiel]], [[kin]], [[poat]]en en de ûnderkant fan 'e sturt) binne [[witich]]. Oars by in protte oare [[stikelmûsgoffers]]oarten rint der by de nelsonstikelmûsgoffer gjin ljochtere streek oer de siden dy't de beide kleurflakken faninoar skiedt. ==Biotoop== Nelsonstikelmûsgoffers komme foar yn in [[berchtme|berchteftige]] kontrei op in hichte fan 2.500–2.800&nbsp;[[meter|m]] boppe [[seenivo]]. Se libje dêr yn [[kâld]]e en fochtige [[dizewâld]]en. ==Hâlden en dragen== Oer it [[hâlden en dragen]] fan 'e nelsonstikelmûsgoffer is frijwol neat bekend. It is in [[nachtdier]] dat in [[solitêr]] bestean liedt. Nelsonstikelmûsgoffers libje op 'e [[grûn]] en [[klimme]] mar komselden. Nei alle gedachten bringe se de dei troch yn in nêst dat se oanlizze yn in ûndergrûnske [[hoale]], in [[rots]]spjalt of in leech pleatste [[beamholte]]. As dit bistke fan nau besibbe soarten hat, is it in [[omnivoar]], mei in dieet dat foar fierwei it meastepart bestiet út [[sied (plant)|sieden]] en oar [[plant]]aardich materiaal, yn beheinde mjitte oanfolle mei [[ynsekten]]. Oer de [[fuortplanting]] is neat mei wissichheid te sizzen. ==Status== De nelsonstikelmûsgoffer hat de [[IUCN-status]] fan "[[bedrige soarte|bedrige]]", omreden fan syn lytse [[ferspriedingsgebiet]] en it oangeande [[habitatferlies]] troch de [[ûntbosking]] dêre. Oare spesifike bedrigings foar dit bistke binne de [[klimaatferoaring]], dy't yn it ferspriedingsgebiet foar hegere [[temperatuer]]en en ûnregelmjittiger [[delslach (waar)|delslach]] soarget. Teffens komt der faker ekstreem [[waar]] foar, lykas [[orkaan|orkanen]], dy't yn trochsneed ek nochris swierder binne as yn it ferline. ==Undersoarten== De nelsonstikelmûsgoffer is in [[monotypyske soarte]], wat betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n fan besteane. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Nelson's_spiny_pocket_mouse ''Sources'', op dizze side], en ûnder: [http://de.wikipedia.org/wiki/Nelson-Stacheltaschenmaus ''Belege'' en ''Literatur'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Heteromys nelsoni}} }} {{DEFAULTSORT:Nelsonstikelmusgoffer}} [[Kategory:Sûchdieresoarte]] [[Kategory:Stikelmûsgoffer]] [[Kategory:Bedrige sûchdier]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] a1sg4bitkpuu0bk1vbgbxp39b4zf5wc 1230279 1230278 2026-05-18T23:55:38Z Ieneach fan 'e Esk 13292 - typfl 1230279 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=nelsonstikelmûsgoffer |Ofbyld= [[File:Heteromys_nelsoni_imported_from_iNaturalist_photo_65355542_on_20_June_2020.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[sûchdieren]] (''Mammalia'') |Skift= [[kjifdieren]] (''Rodentia'') |Famylje= [[mûsgoffers]] (''Heteromyidae'') |Skaai= [[stikelmûsgoffers]] (''Heteromys'') |Wittenskiplike namme= Heteromys nelsoni |Beskriuwer, jier= [[C. Hart Merriam|Merriam]], 1902 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: <span style="color:red;">bedrige</span> ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de nelsonstikelmûsgoffer (Heteromys nelsoni).png|center|250px]] }} De '''nelsonstikelmûsgoffer''' of '''Nelsons stikelmûsgoffer''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Heteromys nelsoni'') is in [[sûchdier]] út it [[skift]] fan 'e [[kjifdieren]] (''Rodentia''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[mûsgoffers]] (''Heteromyidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[stikelmûsgoffers]] (''Heteromys''). Dit bistke komt foar yn in tige beheind [[ferspriedingsgebiet]] op 'e [[grins (line)|grins]] fan [[Meksiko]] en [[Gûatemala]]. De nelsonstikelmûsgoffer is in [[solitêr]] libjend, [[berchtme|berchbewenjend]] [[nachtdier]] mei in wierskynlik fierhinne (mar net folslein) [[herbivoar]] dieet. De [[IUCN]] klassifisearret dit bist as [[bedrige soarte|bedrige]]. ==Taksonomy== De nelsonstikelmûsgoffer waard foar it earst yn [[1902]] [[wittenskip]]lik beskreaun troch de foaroansteande [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[mammalooch]] [[C.&nbsp;Hart Merriam]]. Dyselde ferneamde it bistke nei syn [[kollega]] [[Edward William Nelson]], mei't de earste [[spesimina]] fan dizze [[soarte]] fongen wiene troch in [[ekspedysje]] dy't ûnder lieding stie fan Nelson en [[Edward Alphonso Goldman]]. (Nei Goldman ferneamde Merriam in oare soarte, de [[goldmanstikelmûsgoffer]], ''Heteromys goldmani''). De nelsonstikelmûsgoffer waard fuortendaliks al yndield yn it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[stikelmûsgoffers]] (''Heteromys''). De beide spesimina dêr't Merriam syn beskriuwing op basearre wiene yn [[1896]] fongen. Dêrnei waard de nelsonstikelmûsgoffer pas yn [[2017]]–[[2018]] wer weromfûn, doe't mei [[wyldkamera|wyldkamera's]] fiif eksimplaren waarnommen waarden. ==Fersprieding== Yn syn [[ferspriedingsgebiet|fersprieding]] is de nelsonstikelmûsgoffer beheind ta in tige lyts gebiet yn it súdeasten fan 'e steat [[Chiapas]], yn súdlik [[Meksiko]], en it súdwesten fan it buorlân [[Gûatemala]]. It ferspriedingsgebiet fan dit bistke hat in [[oerflak]] fan 4.650&nbsp;[[km²]], hoewol't it tinken mank [[mammalogen]] is dat it yn it [[ferline]] in stik grutter west hawwe moat. Binnen it areaal binn trije spesifike plakken bekend dêr't nelsonstikelmûsgoffers ek wier waarnommen binne: [[Pinabeto]] yn 'e [[gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[Motozintla]] en de [[Cerro Mozotal]] yn 'e gemeenten [[El Porvenir]] en [[Siltepec]], allegearre yn Chiapas, mei dêropta de [[fulkaan]] de [[Tajumulco]] yn Gûatemala. Dy lêste [[populaasje (biology)|populaasje]] soe lykwols mooglik yn [[2006]] troch de [[orkaan]] [[Orkaan Stan|Stan]] útrûge wêze kinne. ==Uterlike skaaimerken== De nelsonstikelmûsgoffer is ien fan 'e grutste [[soarte]]n [[stikelmûsgoffers]] (''Heteromys''). Dit bist hat trochinoar in kop-romplingte fan 15,1–16,2&nbsp;[[sintimeter|sm]], mei in sturtlingte fan 18,6–19,7&nbsp;sm en in gewicht fan 60–110&nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. De nelsonstikelmûsgoffer fertoant in beskate mjitte fan [[seksuele dimorfy]], mei't de [[mantsje]]s in bytsje grutter en oansjenlik swierder binne as de [[wyfke]]s. De [[ear (anatomy)|earkes]] mjitte 2,0–2,2&nbsp;sm en binne dêrmei yn ferhâlding ta de [[kop]] frij grut. De [[efterpoat]]en hawwe in lingte fan 4,2–4,3&nbsp;sm. De [[sturt]] is dúdlik langer as kop en romp mei-inoar en tin behierre. De [[pels]] fan 'e nelsonstikelmûsgoffer bestiet út rûch [[hier (begroeiïng)|hier]], dêr't op 'e [[rêch]] en de [[side (anatomy)|siden]] ferstive [[stikel (soölogy)|stikels]] trochhinne groeie. Op 'e boppeste [[lichemsdiel]]en ([[kop]], [[nekke]], [[rêch]] en boppekant fan 'e sturt) is de [[kleur]] fan 'e pels [[dûnkergriis]] útskaaiend nei [[swart]], mei dêr trochhinne in ûnregelmjittige besprinzging mei [[oker (kleur)|okerkleurige]] plakken. De ûnderste lichemsdielen ([[bealch]], [[boarstkas|boarst]], [[kiel]], [[kin]], [[poat]]en en de ûnderkant fan 'e sturt) binne [[witich]]. Oars by in protte oare [[stikelmûsgoffers]]oarten rint der by de nelsonstikelmûsgoffer gjin ljochtere streek oer de siden dy't de beide kleurflakken faninoar skiedt. ==Biotoop== Nelsonstikelmûsgoffers komme foar yn in [[berchtme|berchteftige]] kontrei op in hichte fan 2.500–2.800&nbsp;[[meter|m]] boppe [[seenivo]]. Se libje dêr yn [[kâld]]e en fochtige [[dizewâld]]en. ==Hâlden en dragen== Oer it [[hâlden en dragen]] fan 'e nelsonstikelmûsgoffer is frijwol neat bekend. It is in [[nachtdier]] dat in [[solitêr]] bestean liedt. Nelsonstikelmûsgoffers libje op 'e [[grûn]] en [[klimme]] mar komselden. Nei alle gedachten bringe se de dei troch yn in nêst dat se oanlizze yn in ûndergrûnske [[hoale]], in [[rots]]spjalt of in leech pleatste [[beamholte]]. As dit bistke fan nau besibbe soarten hat, is it in [[omnivoar]], mei in dieet dat foar fierwei it meastepart bestiet út [[sied (plant)|sieden]] en oar [[plant]]aardich materiaal, yn beheinde mjitte oanfolle mei [[ynsekten]]. Oer de [[fuortplanting]] is neat mei wissichheid te sizzen. ==Status== De nelsonstikelmûsgoffer hat de [[IUCN-status]] fan "[[bedrige soarte|bedrige]]", omreden fan syn lytse [[ferspriedingsgebiet]] en it oangeande [[habitatferlies]] troch de [[ûntbosking]] dêre. Oare spesifike bedrigings foar dit bistke binne de [[klimaatferoaring]], dy't yn it ferspriedingsgebiet foar hegere [[temperatuer]]en en ûnregelmjittiger [[delslach (waar)|delslach]] soarget. Teffens komt der faker ekstreem [[waar]] foar, lykas [[orkaan|orkanen]], dy't yn trochsneed ek nochris swierder binne as yn it ferline. ==Undersoarten== De nelsonstikelmûsgoffer is in [[monotypyske soarte]], wat betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n fan besteane. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Nelson's_spiny_pocket_mouse ''Sources'', op dizze side], en ûnder: [http://de.wikipedia.org/wiki/Nelson-Stacheltaschenmaus ''Belege'' en ''Literatur'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Heteromys nelsoni}} }} {{DEFAULTSORT:Nelsonstikelmusgoffer}} [[Kategory:Sûchdieresoarte]] [[Kategory:Stikelmûsgoffer]] [[Kategory:Bedrige sûchdier]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] 9dw4miwzth2r2o9q7a8sywt6ijybiu5 0 191906 1230280 2026-05-18T23:55:52Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Nelsonstikelmûsgoffer]] 1230280 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Nelsonstikelmûsgoffer]] mzt8rmdvgf4ud8ljxkmwc8hs7rcz4n0 0 191907 1230281 2026-05-18T23:56:09Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Nelsonstikelmûsgoffer]] 1230281 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Nelsonstikelmûsgoffer]] mzt8rmdvgf4ud8ljxkmwc8hs7rcz4n0 6 191908 1230282 2026-05-18T23:57:50Z Ieneach fan 'e Esk 13292 In lânkaart mei dêrop werjûn de fersprieding fan de goldmanstikelmûsgoffer (''Heteromys goldmani''). Eigenmakke ôfbylding. 1230282 wikitext text/x-wiki == Gearfetting == In lânkaart mei dêrop werjûn de fersprieding fan de goldmanstikelmûsgoffer (''Heteromys goldmani''). Eigenmakke ôfbylding. == Lisinsje == {{Auteursrjocht Frij}} m49309vmk0qim73lpqfyaz0n51twxif 1230283 1230282 2026-05-19T00:00:19Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Gearfetting */ 1230283 wikitext text/x-wiki == Gearfetting == In lânkaart mei dêrop werjûn de fersprieding fan de goldmanstikelmûsgoffer (''Heteromys goldmani''). Eigenmakke ôfbylding. Boarne: https://ecosur.repositorioinstitucional.mx/jspui/bitstream/1017/1521/1/100000016207_documento.pdf == Lisinsje == {{Auteursrjocht Frij}} r6c3qn1bnkry8f5jufyufoysgyur4kq 0 191909 1230284 2026-05-19T00:07:11Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nije side 1230284 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=goldmanstikelmûsgoffer |Ofbyld= |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[sûchdieren]] (''Mammalia'') |Skift= [[kjifdieren]] (''Rodentia'') |Famylje= [[mûsgoffers]] (''Heteromyidae'') |Skaai= [[stikelmûsgoffers]] (''Heteromys'') |Wittenskiplike namme= Heteromys goldmani |Beskriuwer, jier= [[C. Hart Merriam|Merriam]], 1902 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: net beoardiele ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de goldmanstikelmûsgoffer (Heteromys goldmani).png|center|250px]] }} De '''goldmanstikelmûsgoffer''' of '''Goldmans stikelmûsgoffer''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Heteromys goldmani'') is in [[sûchdier]] út it [[skift]] fan 'e [[kjifdieren]] (''Rodentia''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[mûsgoffers]] (''Heteromyidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[stikelmûsgoffers]] (''Heteromys''). Dit bistke komt foar yn in beheind [[ferspriedingsgebiet]] op 'e [[grins (line)|grins]] fan [[Meksiko]] en [[Gûatemala]]. De goldmanstikelmûsgoffer is in [[leechlân]]bewenjend [[nachtdier]] mei in wierskynlik fierhinne (mar net folslein) [[herbivoar]] dieet. De [[IUCN]] hat gjin beoardieling fan dizze [[soarte]]. ==Taksonomy== De goldmanstikelmûsgoffer waard foar it earst yn [[1902]] [[wittenskip]]lik beskreaun troch de foaroansteande [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[mammalooch]] [[C.&nbsp;Hart Merriam]]. Dyselde ferneamde it bistke nei syn [[kollega]] [[Edward Alphonso Goldman]], mei't de earste [[spesimina]] fan dizze [[soarte]] fongen wiene troch in [[ekspedysje]] dy't ûnder lieding stie fan Goldman en [[Edward William Nelson]]. (Nei Nelson ferneamde Merriam in oare soarte, de [[nelsonstikelmûsgoffer]], ''Heteromys nelsoni''). De goldmanstikelmûsgoffer wurdt troch guon autoriteiten, wêrûnder de [[Ynternasjonale Uny foar Behâld fan 'e Natoer]] (IUCN), as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[desmareststikelmûsgoffer]] (''Heteromys desmarestianus'') beskôge, mar dêr bestiet gjin [[wittenskiplike konsensus]] oer. ==Fersprieding== De [[ferspriedingsgebiet|fersprieding]] fan 'e goldmanstikelmûsgoffer is beheind ta it uterste súdlike diel fan 'e [[Stille Oseaan|Pasifyske]] [[kust]] fan 'e [[Meksiko|Meksikaanske]] steat [[Chiapas]] en it oanbuorjende súdwesten fan [[Gûatemala]]. ==Uterlike skaaimerken== De goldmanstikelmûsgoffer is in frij grutte [[stikelmûsgoffer]]. Hy hat trochinoar in kop-romplingte fan 14,7&nbsp;[[sintimeter|sm]], mei in sturtlingte fan 19&nbsp;sm en in gewicht fan 44&nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. De [[ear (anatomy)|earkes]] mjitte 1,8&nbsp;sm en de [[efterpoat]]en hawwe in lingte fan 3,6&nbsp;sm. Der bestiet yn dizze [[soarte]] gjin [[seksuele dimorfy]] wat lichemsgrutte of kleuring oanbelanget. De [[pels]] is rûch mei op 'e [[rêch]] en de [[side (anatomy)|siden]] ferstive [[stikel (soölogy)|stikels]] troch it [[hier (begroeiïng)|hier]] hinne. De [[rêch]] en oare boppeste [[lichemsdiel]]en binne [[dûnkergriis]] útskaaiend nei [[swart]] mei hjir en dêr in [[oker (kleur)|oker]]kleurich plak, wylst de [[bealch]] en de oare ûnderste lichemsdielen in [[wyt|witige]] kleur hawwe. In [[sânkleur]]ige streek yn 'e lingterjochting oer de siden, sa't dy by in protte oare soarten stikelmûsgoffers de beide kleurflakken faninoar skiedt, ûntbrekt by de goldmanstikelmûsgoffer. ==Biotoop== De goldmanstikelmûsgoffer is benammen in bewenner fan [[subtropysk reinwâld|subtropyske]] en [[tropyske reinwâlden]] yn it [[leechlân]]. De soarte komt foar fan 45–1860&nbsp;[[meter|m]] boppe [[seenivo]]. ==Hâlden en dragen== Oer it [[hâlden en dragen]] fan 'e goldmanstikelmûsgoffer is mar in lyts bytsje bekend, mei't der noch mar amperoan ûndersyk nei dit bistke dien is. It is in [[nachtdier]] mei in [[grûn|terrestryske]] libbenswize. De dei bringt er troch yn in nêst dat er oanleit yn in ûndergrûnske [[hoale]], in [[rots]]spjalt of in leech pleatste [[beamholte]]. Goldmanstikelmûsgoffers libje yn pearkes of lytse groepen en binne dêrmei in stik sosjaler as in protte oare soarten [[stikelmûsgoffers]], dy't in [[solitêr]] bestean liede. As de goldmanstikelmûsgoffer op it mêd fan fretten fan nau besibbe soarten hat, is it in [[omnivoar]], mei in dieet dat foar fierwei it meastepart bestiet út [[sied (plant)|sieden]] en oar [[plant]]aardich materiaal, yn beheinde mjitte oanfolle mei [[ynsekten]]. Oer de [[fuortplanting]] is neat mei wissichheid te sizzen. ==Natuerlike fijannen== De wichtichste [[rôfdier|natuerlike fijannen]] fan 'e goldmanstikelmûsgoffer binne ferskate [[soarte]]n [[ûlen]], lykas de [[Amerikaanske goudûle]] (''Tyto furcata''), en fierders [[lânrôfdier]]en lykas de [[grize foks]] (''Urocyon cinereoargenteus''), de [[prêrjewolf]] (''Canis latrans''), de [[jagûarûndy]] (''Herpailurus yagouaroundi''), de [[Middenamerikaanske katfret]] (''Bassariscus sumichrasti''), de [[langsturtwezeling]] (''Neogale frenata'') en ferskate soarten [[slangen]]. ==Status== De goldmanstikelmûsgoffer wurdt troch de [[IUCN]] lykslein mei de [[desmareststikelmûsgoffer]] (''Heteromys desmarestianus'') en is dêrom net op [[IUCN-status|status]] beoardiele. Mar yn acht nommen dat it [[ferspriedingsgebiet]] tige beheind is en dat gaadlik [[habitat]] oanhâldend [[habitatferlies|ferlern giet]] troch [[ûntbosking]], liket it hjir om in [[bedrige soarte]] te gean. ==Undersoarten== De goldmanstikelmûsgoffer is in [[monotypyske soarte]], wat betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n fan besteane. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Goldman's_spiny_pocket_mouse ''References'', op dizze side], en ûnder: [http://de.wikipedia.org/wiki/Goldman-Stacheltaschenmaus ''Belege'' en ''Literatur'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Heteromys goldmani}} }} {{DEFAULTSORT:Goldmanstikelmusgoffer}} [[Kategory:Sûchdieresoarte]] [[Kategory:Stikelmûsgoffer]] [[Kategory:Bedrige sûchdier]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] o1evc9g70y6nj1t9gg5o2gx2tfm7eh9 0 191910 1230285 2026-05-19T00:08:11Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Goldmanstikelmûsgoffer]] 1230285 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Goldmanstikelmûsgoffer]] mhtp5kbaxggcq6sncd401c8g37p1765 0 191911 1230286 2026-05-19T00:08:26Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Goldmanstikelmûsgoffer]] 1230286 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Goldmanstikelmûsgoffer]] mhtp5kbaxggcq6sncd401c8g37p1765 0 191912 1230287 2026-05-19T06:48:34Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Ynfoboks bisdom | namme = Bisdom Doarnik | ôfbylding = BisdomDoornik.png | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Kaart fan it bisdom Doarnik (provinsje Henegouwen) | wapen = | lân = {{BE}} | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel]] | biskopssit = [[Doarnik]] | katedraal = Katedraal fan Doarn..." 1230287 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks bisdom | namme = Bisdom Doarnik | ôfbylding = BisdomDoornik.png | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Kaart fan it bisdom Doarnik (provinsje Henegouwen) | wapen = | lân = {{BE}} | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel]] | biskopssit = [[Doarnik]] | katedraal = [[Katedraal fan Doarnik|Us-Leaffrouwekatedraal]] | patroanhillige = [[Eleutearius fan Doarnik|Sint-Eleutearius]]<br>[[Piatus fan Seclin|Sint-Piatus]] | hiemside = [https://diocese-tournai.be/ www.diocese-tournai.be] | oprjochting = omtrint [[500]] (earste kear)<br>[[1801]] (weroprjochting) | opheffing = | stifter = [[Remigius fan Reims]] (500)<br>[[Pius VII]] (1801) | aartsbiskop = | biskop = [[Frédéric Rossignol]] | oerflak = 3786 | befolking = 1360000 | wêrfan katolyk = | dekenaten = 7 | parochy's = 565 | tal tsjerken = | tal katoliken = | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = }} It '''bisdom Doarnik''' ([[Latyn]]: ''Dioecesis Tornacensis'') is in [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katolyk]] [[bisdom]] yn [[Belgje]]. Hjoed-de-dei falt it gebiet gear mei de provinsje [[Henegouwen]], mar iuwenlang omfieme it ek [[Brugge]], [[Gint]] en [[Lille]]. De katedraal fan it bisdom is de [[Katedraal fan Doarnik|Us-Leaffrouwekatedraal]] yn [[Doarnik]]. == Skiednis == Yn 'e 4e en 5e iuw leine de tichtstbylizzende biskopssitten yn [[Amiens]], [[Vermand]], [[Reims]] en [[Tongeren]]/[[Maastricht]]. It bisdom Doarnik waard om it jier 500 hinne oprjochte op inisjatyf fan [[Remigius fan Reims]]. Nei alle gedachten wie it wurkgebiet fan 'e biskop basearre op twa wrâldske territoaria en strekte it him út fan 'e kust oant de [[Skelde]]. [[Ofbyld:St Eleutherius of Tournai Baptizing Converts (detail), workshop of Arnold of Nijmegen, Flemish, c. 1500-1525 - Nelson-Atkins Museum of Art - DSC08491.JPG|thumb|left|Biskip Eleutearius fan Doarnik doopt bekearlingen.]] De earste biskop wie [[Eleutearius fan Doarnik]]. Op syn stjerbêd frege er oft [[Medardus fan Noyon|Medardus]], dy't al biskop fan [[Noyon]] wie, ek biskop fan Doarnik wurde mocht. Nei Medardus krige Doarnik earst wer eigen biskoppen, mar om it jier 600 hinne waard de persoanlike uny mei Noyon wersteld. Doarnik behâlde wol de eigen [[katedraal]] en [[kapittel]], mar de mienskiplike biskop residearre yn Noyon en waard ek dêr keazen. Om't Doarnik fan himsels al in hiel grut bisdom wie, waard it yn 636 yn twa dielen opspjalte, wêrby't it nije [[Terwaan|bisdom Terwaan]] ûntstie mei [[Audomarus]] as earste biskop. == Perioade 650–1500 == Yn 'e 10e iuw kaam it Doarnikgoa ûnder ynfloed fan 'e greven fan [[Flaanderen]] te stean. Om de posysje fan 'e Tsjerke te fersterkjen stelde paus [[Urbanus II]] yn 1094 op 'e nij in biskop oan yn it tichtby lizzende [[Arras]]. De paus besocht ek om Doarnik in eigen biskop te jaan, mar dat mislearre om't de biskop fan Noyon syn politike ynfloed hâlde woe en hy krige dêrby stipe fan 'e kening fan Frankryk. [[Ofbyld:Cathérale de Tournai Belgique.jpg|thumb|left|[[Katedraal fan Doarnik]].]] Yn 1142 waard útein set mei de bou fan 'e hjoeddeiske katedraal fan Doarnik. De ynwenners fregen op 'e nij om in eigen biskop. Nei it ferstjerren fan paus [[Innosintsius II]] wist Doarnik de nije paus [[Eugenius III]] (mei de stipe fan [[Bernardus fan Clairvaux]]) sa fier te krijen dat Eugenius III ein 1145 it beslút naam om foargoed in ein te meitsjen oan 'e persoanlike uny mei Noyon. Begjin 1146 waard de abt fan 'e [[Finsintsiusabdij fan Laon]], Anselmus, ta biskop fan Doarnik wijd. Omtrint 1270 bestie it bisdom út trije aartsdiakenaten: Doarnik, Brugge en Gent. It aartsdiakenat Doarnik omfieme de Frânsktalige dekenaten Doarnik, Lille en Seclin, oanfolle mei de Nederlânsktalige dekenaten Kortrijk en Helkijn. It aartsdiakenat Brugge bestie út de dekenaten Brugge, Oudenburg en Aardenburg. It aartsdiakenat Gint omfette de dekenaten Gint, Roeselare, Oudenaarde en Waas. == 1500 oant no == [[Ofbyld:Low Countries Medieval Dioceses-NL.png|thumb|left|De bisdommen yn 'e Nederlannen foar 1559.]] Yn 'e 16e iuw barde der troch de opkomst fan it [[protestantisme]] in soad op it mêd fan Bibeloersettingen yn 'e folkstaal. Ek yn 'e Roomsk-Katolike Tsjerke waard de taalkwestje jimmeroan wichtiger. It wie langer net te ferdigenjen dat in soad Nederlânsktalige gebieten, ek al fanwegen harren ekonomyske groei, ôfhinklik bleaune fan Frânsktalige sintra. Op oantrunen fan [[Filips II fan Spanje]] fierde paus [[Paulus IV]] yn 1559 in grutte herfoarming fan 'e bisdommen yn 'e Nederlannen troch (''[[Super universas]]''). Foar it bisdom Doarnik betsjutte it dat de aartsdiakenaten Brugge en Gint ferheft waarden ta selsstannige bisdommen. Yn 'e 17e iuw ferhuze it [[seminaarje]] fan Doarnik ferskate kearen nei [[Douai]] en Lille, foaral fanwegen it súkses fan 'e universiteit dêre, mar yn 1686 kearde it definityf werom nei Doarnik. Troch de militaire konflikten fan [[Loadewyk XIV fan Frankryk]] rekken it bisdom Doarnik en it aartsbisdom Kamerijk polityk ferdield tusken de [[Spaanske Nederlannen]] en it [[keninkryk Frankryk]]. It [[Konkordaat fan 1801]] brocht hjir ienfâld yn: it gebiet om Lille hinne waard oerdroegen oan Kamerijk, wylst de streek om [[Bergen (Belgje)|Bergen]] hinne by Doarnik foege waard. Nederlânsktalige plakken lykas [[Kortrijk]] en [[Wervik]] gyngen oer nei it bisdom Brugge. Sûnt dat stuit foelen de grinzen fan it bisdom gear mei dy fan it departemint Jemappes, de lettere provinsje Henegouwen. Doe't dizze provinsje yn 1963 útwreide waard mei de ferfrânske gemeenten om [[Komen]] en [[Moeskroen]] hinne, waard it bisdom dêr yn 1967 op oanpast. == Dekanaten == Sûnt 2020 telt it bisdom 7 dekanaten * Région de Tournai (Doarnik) * Région de Mouscron-Comines (Moeskroen-Komen) * Région d'Ath (At) * Région de Mons (Bergen) * Région du Centre (it sintrum, om La Louvière hinne) * Région de Charleroi * Région de Thuin-Chimay (it suden fan provinsje) {{Boarnen|boarnefernijing= * Dit artikel is foar in grut part in oersetting fan 'e Nederlânsktalige side, sjoch foar referinsjes op [[:nl:Bisdom Brugge]]. {{reflist}} ---- {{Commonscat|Roman Catholic Diocese of Tournai|Roomsk-katolike bisdom Doarnik}} }} {{BisdommenBelgje}} [[Kategory:Bisdom Doarnik| ]] [[Kategory:Henegouwen]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn de 6e iuw]] fxfyutvdsa80jt94t6algl2c4akcbep 1230288 1230287 2026-05-19T06:48:58Z RomkeHoekstra 10582 1230288 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks bisdom | namme = Bisdom Doarnik | ôfbylding = BisdomDoornik.png | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Kaart fan it bisdom Doarnik (provinsje Henegouwen) | wapen = | lân = {{BE}} | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel]] | biskopssit = [[Doarnik]] | katedraal = [[Katedraal fan Doarnik|Us-Leaffrouwekatedraal]] | patroanhillige = [[Eleutearius fan Doarnik|Sint-Eleutearius]]<br>[[Piatus fan Seclin|Sint-Piatus]] | hiemside = [https://diocese-tournai.be/ www.diocese-tournai.be] | oprjochting = omtrint [[500]] (earste kear)<br>[[1801]] (weroprjochting) | opheffing = | stifter = [[Remigius fan Reims]] (500)<br>[[Pius VII]] (1801) | aartsbiskop = | biskop = [[Frédéric Rossignol]] | oerflak = 3786 | befolking = 1360000 | wêrfan katolyk = | dekenaten = 7 | parochy's = 565 | tal tsjerken = | tal katoliken = | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = }} It '''bisdom Doarnik''' ([[Latyn]]: ''Dioecesis Tornacensis'') is in [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katolyk]] [[bisdom]] yn [[Belgje]]. Hjoed-de-dei falt it gebiet gear mei de provinsje [[Henegouwen]], mar iuwenlang omfieme it ek [[Brugge]], [[Gint]] en [[Lille]]. De katedraal fan it bisdom is de [[Katedraal fan Doarnik|Us-Leaffrouwekatedraal]] yn [[Doarnik]]. == Skiednis == Yn 'e 4e en 5e iuw leine de tichtstbylizzende biskopssitten yn [[Amiens]], [[Vermand]], [[Reims]] en [[Tongeren]]/[[Maastricht]]. It bisdom Doarnik waard om it jier 500 hinne oprjochte op inisjatyf fan [[Remigius fan Reims]]. Nei alle gedachten wie it wurkgebiet fan 'e biskop basearre op twa wrâldske territoaria en strekte it him út fan 'e kust oant de [[Skelde]]. [[Ofbyld:St Eleutherius of Tournai Baptizing Converts (detail), workshop of Arnold of Nijmegen, Flemish, c. 1500-1525 - Nelson-Atkins Museum of Art - DSC08491.JPG|thumb|left|Biskip Eleutearius fan Doarnik doopt bekearlingen.]] De earste biskop wie [[Eleutearius fan Doarnik]]. Op syn stjerbêd frege er oft [[Medardus fan Noyon|Medardus]], dy't al biskop fan [[Noyon]] wie, ek biskop fan Doarnik wurde mocht. Nei Medardus krige Doarnik earst wer eigen biskoppen, mar om it jier 600 hinne waard de persoanlike uny mei Noyon wersteld. Doarnik behâlde wol de eigen [[katedraal]] en [[kapittel]], mar de mienskiplike biskop residearre yn Noyon en waard ek dêr keazen. Om't Doarnik fan himsels al in hiel grut bisdom wie, waard it yn 636 yn twa dielen opspjalte, wêrby't it nije [[Terwaan|bisdom Terwaan]] ûntstie mei [[Audomarus]] as earste biskop. == Perioade 650–1500 == Yn 'e 10e iuw kaam it Doarnikgoa ûnder ynfloed fan 'e greven fan [[Flaanderen]] te stean. Om de posysje fan 'e Tsjerke te fersterkjen stelde paus [[Urbanus II]] yn 1094 op 'e nij in biskop oan yn it tichtby lizzende [[Arras]]. De paus besocht ek om Doarnik in eigen biskop te jaan, mar dat mislearre om't de biskop fan Noyon syn politike ynfloed hâlde woe en hy krige dêrby stipe fan 'e kening fan Frankryk. [[Ofbyld:Cathérale de Tournai Belgique.jpg|thumb|left|[[Katedraal fan Doarnik]].]] Yn 1142 waard útein set mei de bou fan 'e hjoeddeiske katedraal fan Doarnik. De ynwenners fregen op 'e nij om in eigen biskop. Nei it ferstjerren fan paus [[Innosintsius II]] wist Doarnik de nije paus [[Eugenius III]] (mei de stipe fan [[Bernardus fan Clairvaux]]) sa fier te krijen dat Eugenius III ein 1145 it beslút naam om foargoed in ein te meitsjen oan 'e persoanlike uny mei Noyon. Begjin 1146 waard de abt fan 'e [[Finsintsiusabdij fan Laon]], Anselmus, ta biskop fan Doarnik wijd. Omtrint 1270 bestie it bisdom út trije aartsdiakenaten: Doarnik, Brugge en Gent. It aartsdiakenat Doarnik omfieme de Frânsktalige dekenaten Doarnik, Lille en Seclin, oanfolle mei de Nederlânsktalige dekenaten Kortrijk en Helkijn. It aartsdiakenat Brugge bestie út de dekenaten Brugge, Oudenburg en Aardenburg. It aartsdiakenat Gint omfette de dekenaten Gint, Roeselare, Oudenaarde en Waas. == 1500 oant no == [[Ofbyld:Low Countries Medieval Dioceses-NL.png|thumb|left|De bisdommen yn 'e Nederlannen foar 1559.]] Yn 'e 16e iuw barde der troch de opkomst fan it [[protestantisme]] in soad op it mêd fan Bibeloersettingen yn 'e folkstaal. Ek yn 'e Roomsk-Katolike Tsjerke waard de taalkwestje jimmeroan wichtiger. It wie langer net te ferdigenjen dat in soad Nederlânsktalige gebieten, ek al fanwegen harren ekonomyske groei, ôfhinklik bleaune fan Frânsktalige sintra. Op oantrunen fan [[Filips II fan Spanje]] fierde paus [[Paulus IV]] yn 1559 in grutte herfoarming fan 'e bisdommen yn 'e Nederlannen troch (''[[Super universas]]''). Foar it bisdom Doarnik betsjutte it dat de aartsdiakenaten Brugge en Gint ferheft waarden ta selsstannige bisdommen. Yn 'e 17e iuw ferhuze it [[seminaarje]] fan Doarnik ferskate kearen nei [[Douai]] en Lille, foaral fanwegen it súkses fan 'e universiteit dêre, mar yn 1686 kearde it definityf werom nei Doarnik. Troch de militaire konflikten fan [[Loadewyk XIV fan Frankryk]] rekken it bisdom Doarnik en it aartsbisdom Kamerijk polityk ferdield tusken de [[Spaanske Nederlannen]] en it [[keninkryk Frankryk]]. It [[Konkordaat fan 1801]] brocht hjir ienfâld yn: it gebiet om Lille hinne waard oerdroegen oan Kamerijk, wylst de streek om [[Bergen (Belgje)|Bergen]] hinne by Doarnik foege waard. Nederlânsktalige plakken lykas [[Kortrijk]] en [[Wervik]] gyngen oer nei it bisdom Brugge. Sûnt dat stuit foelen de grinzen fan it bisdom gear mei dy fan it departemint Jemappes, de lettere provinsje Henegouwen. Doe't dizze provinsje yn 1963 útwreide waard mei de ferfrânske gemeenten om [[Komen]] en [[Moeskroen]] hinne, waard it bisdom dêr yn 1967 op oanpast. == Dekanaten == Sûnt 2020 telt it bisdom 7 dekanaten * Région de Tournai (Doarnik) * Région de Mouscron-Comines (Moeskroen-Komen) * Région d'Ath (At) * Région de Mons (Bergen) * Région du Centre (it sintrum, om La Louvière hinne) * Région de Charleroi * Région de Thuin-Chimay (it suden fan provinsje) {{Boarnen|boarnefernijing= * Dit artikel is foar in grut part in oersetting fan 'e Nederlânsktalige side, sjoch foar referinsjes op [[:nl:Bisdom Doornik]]. {{reflist}} ---- {{Commonscat|Roman Catholic Diocese of Tournai|Roomsk-katolike bisdom Doarnik}} }} {{BisdommenBelgje}} [[Kategory:Bisdom Doarnik| ]] [[Kategory:Henegouwen]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn de 6e iuw]] lf93483usqezkcauv9gbcf6418ljjr2 1230290 1230288 2026-05-19T07:50:06Z RomkeHoekstra 10582 1230290 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks bisdom | namme = Bisdom Doarnik | ôfbylding = BisdomDoornik.png | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Kaart fan it bisdom Doarnik (provinsje Henegouwen) | wapen = | lân = {{BE}} | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel]] | biskopssit = [[Doarnik]] | katedraal = [[Katedraal fan Doarnik|Us-Leaffrouwekatedraal]] | patroanhillige = [[Eleutearius fan Doarnik|Sint-Eleutearius]]<br>[[Piatus fan Seclin|Sint-Piatus]] | hiemside = [https://diocese-tournai.be/ www.diocese-tournai.be] | oprjochting = omtrint [[500]] (earste kear)<br>[[1801]] (weroprjochting) | opheffing = | stifter = [[Remigius fan Reims]] (500)<br>[[Pius VII]] (1801) | aartsbiskop = | biskop = [[Frédéric Rossignol]] | oerflak = 3786 | befolking = 1360000 | wêrfan katolyk = | dekenaten = 7 | parochy's = 565 | tal tsjerken = | tal katoliken = | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = }} It '''bisdom Doarnik''' ([[Latyn]]: ''Dioecesis Tornacensis'') is in [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katolyk]] [[bisdom]] yn [[Belgje]]. Hjoed-de-dei falt it gebiet gear mei de provinsje [[Henegouwen]], mar iuwenlang omfieme it ek [[Brugge]], [[Gint]] en [[Lille]]. De katedraal fan it bisdom is de [[Katedraal fan Doarnik|Us-Leaffrouwekatedraal]] yn [[Doarnik]]. == Skiednis == Yn 'e 4e en 5e iuw leine de tichtstbylizzende biskopssitten yn [[Amiens]], [[Vermand]], [[Reims]] en [[Tongeren]]/[[Maastricht]]. It bisdom Doarnik waard om it jier 500 hinne oprjochte op inisjatyf fan [[Remigius fan Reims]]. Nei alle gedachten wie it wurkgebiet fan 'e biskop basearre op twa wrâldske territoaria en strekte it him út fan 'e kust oant de [[Skelde]]. [[Ofbyld:St Eleutherius of Tournai Baptizing Converts (detail), workshop of Arnold of Nijmegen, Flemish, c. 1500-1525 - Nelson-Atkins Museum of Art - DSC08491.JPG|thumb|left|Biskip Eleutearius fan Doarnik doopt bekearlingen.]] De earste biskop wie [[Eleutearius fan Doarnik]]. Op syn stjerbêd frege er oft [[Medardus fan Noyon|Medardus]], dy't al biskop fan [[Noyon]] wie, ek biskop fan Doarnik wurde mocht. Nei Medardus krige Doarnik earst wer eigen biskoppen, mar om it jier 600 hinne waard de persoanlike uny mei Noyon wersteld. Doarnik behâlde wol de eigen [[katedraal]] en [[kapittel]], mar de mienskiplike biskop residearre yn Noyon en waard ek dêr keazen. Om't Doarnik fan himsels al in hiel grut bisdom wie, waard it yn 636 yn twa dielen opspjalte, wêrby't it nije [[Terwaan|bisdom Terwaan]] ûntstie mei [[Audomarus]] as earste biskop. == Perioade 650–1500 == Yn 'e 10e iuw kaam it Doarnikgoa ûnder ynfloed fan 'e greven fan [[Flaanderen]] te stean. Om de posysje fan 'e Tsjerke te fersterkjen stelde paus [[Urbanus II]] yn 1094 op 'e nij in biskop oan yn it tichtby lizzende [[Arras]]. De paus besocht ek om Doarnik in eigen biskop te jaan, mar dat mislearre om't de biskop fan Noyon syn politike ynfloed hâlde woe en hy krige dêrby stipe fan 'e kening fan Frankryk. [[Ofbyld:Cathérale de Tournai Belgique.jpg|thumb|left|[[Katedraal fan Doarnik]].]] Yn 1142 waard útein set mei de bou fan 'e hjoeddeiske katedraal fan Doarnik. De ynwenners fregen op 'e nij om in eigen biskop. Nei it ferstjerren fan paus [[Innosintius II]] wist Doarnik de nije paus [[Eugenius III]] (mei de stipe fan [[Bernardus fan Clairvaux]]) sa fier te krijen dat Eugenius III ein 1145 it beslút naam om foargoed in ein te meitsjen oan 'e persoanlike uny mei Noyon. Begjin 1146 waard de abt fan 'e [[Finsintiusabdij fan Laon]], Anselmus, ta biskop fan Doarnik wijd. Omtrint 1270 bestie it bisdom út trije aartsdiakenaten: Doarnik, Brugge en Gent. It aartsdiakenat Doarnik omfieme de Frânsktalige dekenaten Doarnik, Lille en Seclin, oanfolle mei de Nederlânsktalige dekenaten Kortrijk en Helkijn. It aartsdiakenat Brugge bestie út de dekenaten Brugge, Oudenburg en Aardenburg. It aartsdiakenat Gint omfette de dekenaten Gint, Roeselare, Oudenaarde en Waas. == 1500 oant no == [[Ofbyld:Low Countries Medieval Dioceses-NL.png|thumb|left|De bisdommen yn 'e Nederlannen foar 1559.]] Yn 'e 16e iuw barde der troch de opkomst fan it [[protestantisme]] in soad op it mêd fan Bibeloersettingen yn 'e folkstaal. Ek yn 'e Roomsk-Katolike Tsjerke waard de taalkwestje jimmeroan wichtiger. It wie langer net te ferdigenjen dat in soad Nederlânsktalige gebieten, ek al fanwegen harren ekonomyske groei, ôfhinklik bleaune fan Frânsktalige sintra. Op oantrunen fan [[Filips II fan Spanje]] fierde paus [[Paulus IV]] yn 1559 in grutte herfoarming fan 'e bisdommen yn 'e Nederlannen troch (''[[Super universas]]''). Foar it bisdom Doarnik betsjutte it dat de aartsdiakenaten Brugge en Gint ferheft waarden ta selsstannige bisdommen. Yn 'e 17e iuw ferhuze it [[seminaarje]] fan Doarnik ferskate kearen nei [[Douai]] en Lille, foaral fanwegen it súkses fan 'e universiteit dêre, mar yn 1686 kearde it definityf werom nei Doarnik. Troch de militaire konflikten fan [[Loadewyk XIV fan Frankryk]] rekken it bisdom Doarnik en it aartsbisdom Kamerijk polityk ferdield tusken de [[Spaanske Nederlannen]] en it [[keninkryk Frankryk]]. It [[Konkordaat fan 1801]] brocht hjir ienfâld yn: it gebiet om Lille hinne waard oerdroegen oan Kamerijk, wylst de streek om [[Bergen (Belgje)|Bergen]] hinne by Doarnik foege waard. Nederlânsktalige plakken lykas [[Kortrijk]] en [[Wervik]] gyngen oer nei it bisdom Brugge. Sûnt dat stuit foelen de grinzen fan it bisdom gear mei dy fan it departemint Jemappes, de lettere provinsje Henegouwen. Doe't dizze provinsje yn 1963 útwreide waard mei de ferfrânske gemeenten om [[Komen]] en [[Moeskroen]] hinne, waard it bisdom dêr yn 1967 op oanpast. == Dekanaten == Sûnt 2020 telt it bisdom 7 dekanaten * Région de Tournai (Doarnik) * Région de Mouscron-Comines (Moeskroen-Komen) * Région d'Ath (At) * Région de Mons (Bergen) * Région du Centre (it sintrum, om La Louvière hinne) * Région de Charleroi * Région de Thuin-Chimay (it suden fan provinsje) {{Boarnen|boarnefernijing= * Dit artikel is foar in grut part in oersetting fan 'e Nederlânsktalige side, sjoch foar referinsjes op [[:nl:Bisdom Doornik]]. {{reflist}} ---- {{Commonscat|Roman Catholic Diocese of Tournai|Roomsk-katolike bisdom Doarnik}} }} {{BisdommenBelgje}} [[Kategory:Bisdom Doarnik| ]] [[Kategory:Henegouwen]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn de 6e iuw]] 49p8n13chs1f1sypawmez2sjxsex4fq 0 191913 1230289 2026-05-19T07:42:38Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Ynfoboks kleaster | namme = Sint-Finsintiusabdij fan Laon<br /><small>''Abbaye Saint-Vincent de Laon''</small> | ôfbylding = Tavernier de Jonquières - Laon - Abbaye Saint-Vincent - Vue du portail de l'église.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De abdij oan 'e ein fan 'e 18e iuw. | wapen = | lân = {{FR}} | bestjoerlike ienheid 1 = Regio | namm..." 1230289 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks kleaster | namme = Sint-Finsintiusabdij fan Laon<br /><small>''Abbaye Saint-Vincent de Laon''</small> | ôfbylding = Tavernier de Jonquières - Laon - Abbaye Saint-Vincent - Vue du portail de l'église.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De abdij oan 'e ein fan 'e 18e iuw. | wapen = | lân = {{FR}} | bestjoerlike ienheid 1 = Regio | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Hauts-de-France]] | bestjoerlike ienheid 2 = Departemint | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Aisne (departemint)|Aisne]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Laon]] | adres = 1 Rue de l'Abbaye | koördinaten = | denominaasje = [[Roomsk-katolisisme|Roomsk-Katolyk]] | tsjerkeprovinsje = Reims | bisdom = [[Bisdom Soissons|Soissons]] (earder Laon) | aartsbisdom = | oarder = [[Kolumbanus|Kolumbanen]] (580–948)<br />[[Benediktinen]] (948–1789) | kongregaasje = | oprjochting = om 580 hinne | oprjochter = Hillige Salaberga (tradisjoneel) / keninginne [[Brunhilde]] | opheffing = [[1789]] ([[Frânske Revolúsje]]) | weriepening = | patroanhillige = [[Finsintius fan Saragossa]] | wijd oan = | status = Ferneatige, ruïne | hjoeddeiske funksje = Gjin | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = 11e-13e iuw (tsjerke), 1771 (hjoeddeisk paleis) | sloopjier = Grutste part tusken 1797 en 1810 | boustyl = [[Romaanske keunst|Romaansk]], [[Goatyk|Goatysk]], [[Klassisistyske arsjitektuer|Klassisistysk]] (paleis) | hichte = | monumintale status = Monument historique | monumintnûmer = PA00115707 | oare gegevens = | webside = | mapname = Frankryk | mapwidth = | lat_deg = 49 | lat_min = 33 | lat_sec = 23 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 37 | lon_sec = 01 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} De '''Sint-Finsintiusabdij''' yn 'e [[Frankryk|Frânske]] gemeente [[Laon]] wie in [[abdij]] dy't yn 'e tiid fan 'e [[Frânske Revolúsje]] opheft waard. It lêste noch yntakte bouwurk fan 'e eardere abdij baarnde yn juny 2008 út. == Skiednis == De abdij waard om 580 hinne stifte en folge earst de regel fan Kolumbanus. Yn 948 stapte de mienskip oer op de [[Benediktus fan Nursia|Benediktiner]] regel. Yn novimber 882 waard de abdij troch de [[Wytsingen]] plondere en yn 'e brân stutsen. In grut part fan 'e muontsen kaam dêrby om. In pear jier letter waard de tsjerke wer opboud en waard de abdij wer befolke mei muontsen. Yn 936 waard kening [[Loadewyk IV fan Frankryk]] yn 'e abdij ta kening salve. Yn 'e iuwen dêrnei waard it kleaster geregeld troffen troch oarloch en plonderingen. [[Ofbyld:Abbaye de St-Vincent de Laon - btv1b8444935q.jpg|thumb|left|Plattegrûn fan 'e abdij yn 1780.]] Yn 'e 11e iuw krige de abdij in nije tsjerke en waard der in muorre om it kleasterterrein oanlein, om't de stêd ûnderwilens tichterby kommen wie. Nei in grutte brân yn 1145 duorre it noch jierren foardat de werbou úteinsette. Paus [[Aleksander III]] stelde de abdij streekrjocht ûnder it gesach fan [[Rome]], wat it belang fan 'e abdij ûnderstreke. Yn 'e [[Hûndertjierrige Kriich]] waard de abdij yn 1359 troch Ingelske troepen yn 'e brân stutsen. Dêrby gyng de ferneamde bibleteek hast hielendal ferlern. Mar in lyts part fan 'e manuskriften koe rêden wurde. Yn 'e 16e iuw waard de tsjerke renovearre, mar nei ferrin fan tiid rekke it kleaster yn ferfal. By in belis fan Laon yn 'e 17e iuw stoarten it [[Skip (tsjerke)|skip]] fan 'e tsjerke en de klokketoer yn. Pas letter waard in part fan it kompleks wer opboud. Yn 1769 waard yn 'e kleastertsjerke in 13e-iuwske muorreskildering ûntdutsen mei ôfbyldingen fan trije generaasjes fan 'e ridders fan Eppes. Nei it útbrekken fan 'e Frânske Revolúsje waard de abdij opheft. De gebouwen tsjinnen dêrnei as pakhûs, militêr sikehûs en finzenis. Yn 1796 waard it kompleks ferkocht. De nije eigner betelle syn oankeap foar in grut part troch de stiennen fan 'e abdij te ferkeapjen, sadat grutte parten ôfbrutsen waarden. Nei syn fallisemint yn 1810 kaam it terrein yn oare hannen. Yn 1854 kocht de biskop fan Soissons it gebou oan om der in tehûs foar âlde prysters yn ûnder te bringen. Letter naam de Frânske steat it terrein yn beslach en ferkocht it yn 1877 oan it leger, dat der in arsenaal boude. Fan 'e eardere abdij stiet hjoed-de-dei allinne it abdijpaleis noch oerein. Op 14 juny 2008 waard it gebou slim skansearre troch in nei alle gedachten oanstutsen brân. == Ofbylden == <gallery> Sceau Hugues abbaye st-Vincent arch dep Nord H42 475 de 1182.jpg|Abdijsegel út 1182. Saint-vincent de laon.jpg|Doksaal fan 'e kleastertsjerke Abbaye Saint-Vincent de Laon 2007-05-06.jpg|It paleis yn 2007 Abbaye de Saint Vincent, Laon, Aisne.jpg|It útbaarnde abdijpaleis. </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [:en:Abbey of St Vincent, Laon]. {{reflist}} ---- {{Commonscat|Abbaye Saint-Vincent de Laon|Sint-Finsintiusabdij, Laon}} }} {{DEFAULTSORT:Finsintiusabdij, Laon}} [[Kategory:Laon]] [[Kategory:Kleaster yn Frankryk]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn de 6e iuw ]] [[Kategory:Organisaasje opheft yn 1789]] [[Kategory:Bouwurk yn Opper-Frankryk]] 0est1998iuqamnjndeuc3zz2zzpsmv7 1 191914 1230291 2026-05-19T08:14:27Z Mysha 254 /* Sesamstrjitte */ nije seksje 1230291 wikitext text/x-wiki == Sesamstrjitte == * Sesamstrjitte (Ynskede) * Sesamstrjitte (Almeare) * Sesamstrjitte (Nimwegen) Eat by wat in neamen wurdich is? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 19 mai 2026, 10.14 (CEST) 859b0rtx0kmda50bwgpmg5a656ascu0 0 191915 1230294 2026-05-19T10:00:12Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Ynfoboks katedraal | namme = Sint-Albanuskatedraal<br/><small>''Cathédrale Saint-Aubain''</small> | ôfbylding = Namur Belgium Cathédrale-Saint-Aubain-02.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = {{BE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Gewest | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Walloanje]] | bestjoerlike ienheid 2 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 2= Namen (..." 1230294 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks katedraal | namme = Sint-Albanuskatedraal<br/><small>''Cathédrale Saint-Aubain''</small> | ôfbylding = Namur Belgium Cathédrale-Saint-Aubain-02.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = {{BE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Gewest | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Walloanje]] | bestjoerlike ienheid 2 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Namen (provinsje)|Namen]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Namen]] | adres = Place Saint-Aubain | koördinaten = | tsjerkegenoatskip = [[Roomsk-Katolike Tsjerke|Roomsk-Katolyk]] | bisdom = [[Bisdom Namen|Namen]] | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel|Mechelen-Brussel]] | patroanhillige = [[Albanus fan Mainz]] | wijd oan = | status = | arsjitekt = [[Gaetano Matteo Pisoni]] | yngenieur = Jean-Baptiste Chermanne (boumaster) | boujier = 1751–1767 (ynwijd yn 1772) | sloopjier = | boustyl = [[Barok]], [[Rokoko]], [[Neoklassisisme]] | hichte = 70 meter (koepel) | monumintale status = Patrimoine majeur de Wallonie | monumintnûmer = 92094-CLT-0005-01 | webside = | mapname = Belgje | mapwidth = | lat_deg = 50 | lat_min = 27 | lat_sec = 53 | lat_dir = N | lon_deg = 4 | lon_min = 51 | lon_sec = 35 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} De '''Sint-Albanuskathedraal''' yn [[Namen]] ([[Frânsk]]: ''Cathédrale Saint-Aubain de Namur'') is de haadtsjerke fan it [[bisdom Namen]]. De bou fan 'e katedraal duorre fan 1751 oant 1767 en de tsjerke waard op 20 septimber 1772 ynwijd. De patroanhillige is [[Albanus fan Mainz]]. De tsjerke heart ta it Patrimoine majeur de Wallonie. De skatkeamer fan 'e kathedraal en it behâld fan 'e keunstwurken binne realisearre mei stipe fan it Fonds Pierre François Tilmon, dat beheard wurdt troch de Kening Boudewijnstifting. == Skiednis == It bisdom Namen waard op 12 maaie 1559 stifte troch paus [[Paulus IV]]. De earste biskop, de dominikaan Antoine Havet, waard yn 1562 gewijd en keas de kapitteltsjerke fan Sint-Albanus (stifte yn 1047) as syn kathedraal. Fan dy âlde tsjerke stiet hjoed-de-dei allinne noch in 13e-iuwske toer, dy't yn 1648 ferhege waard. Yn 1740 waard de sterk ferâldere kathedraal troffen troch swiere oerstreamingen. It kapittel en biskop Paul Godefroid de Berlo de Franc-Douaire besletten dêrop in nije tsjerke te bouwen. Hja fregen dêrfoar de [[Itaalje|Italjaanske]] arsjitekt [[Gaetano Matteo Pisoni]]. De wurksumheden, útfierd ûnder lieding fan Jean-Baptiste Chermanne, wiene derop rjochte om de toer út 1648 te ferbinen mei de oanbuorjende [[parochytsjerke]] Sint-Jan-Evangelist yn ien nij gebou mei in grutte koepel. De earste stien waard lein op 24 juny 1751. Troch swierrichheden mei de bou fan 'e koepel wie de katedraal pas sechstjin jier letter klear. De foargevel, makke fan kalkstien út Seilles, brokkelde letter ôf en waard flak foar 1900 yn in soberder styl rekonstruëarre. == Arsjitektuer == [[Ofbyld:Namur Belgium Cathédrale-Saint-Aubain-01.jpg|thumb|left|Ynterieur.]] De katedraal is in mingeling fan (lette) [[barok]], [[rokoko]] en [[Neoklassisisme|neoklassisistyske]] styl. Tsjin de kristlike tradysje yn is de tsjerke net op it easten, mar op it westen oriïntearre. De plattegrûn foarmet in [[Latynsk krús]] mei in healrûne [[apsis]] en sydskippen. De foargevel is fersierd mei tweintich Korintyske pylders en in fronton mei beelden fan Kristus en fjouwer apostels. It gebou is 78 meter lang en it skip is 17 meter breed. De koepel is sawat 70 meter heech. Oars as de measte âlde tsjerken hat dizze kathedraal gjin glês-yn-leadramen; de finsters hawwe kleurleas glês, wat tegearre mei it wite pleisterwurk foar in tige ljocht ynterieur soarget. == Ynterieur == [[Ofbyld:Kathedraal van Sint-Aubain (Namur) - Korfmacher-orgel met beeldhouwwerk door Karel Geerts).jpg|thumb|left|Oargel.]] De ymposante houten preekstoel waard yn 1848 makke troch de [[Antwerpen|Antwerpske]] byldhouwer Karel Hendrik Geerts. Geerts makke ek it fykwurk foar de oargelkas efter yn 'e tsjerke. It oargel sels waard tusken 1844 en 1849 boud troch de Dútske oargelbouwer Wilhelm Korfmacher en is yn 'e rin fan 'e tiid troch ferskate oargelbouwers (lykas Merklin, Anneessens en Thunus) ûnderholden en útwreide. == Keunstwurken == === Heechkoer === It [[heechalter]] komt út de eardere [[abdij fan La Ramée]]. Dêrboppe hinget in krúsbyld út de [[abdij fan Villers]]. De âlde bylden fan [[Petrus (apostel)|Petrus]] en [[Paulus (apostel)|Paulus]] binne makke troch [[Lucas Faydherbe]]. De koerbanken yn Loadewyk XV-styl stamme út 1766. === Sydskippen === [[Ofbyld:Kathedraal van Sint-Aubain (Namur) - Zijaltaar (anno 1655) van Sint-Albanus van Mainz (detail).jpg|thumb|left|Kathedraal van Sint-Aubain (Namur) - Zijaltaar (anno 1655) van Sint-Albanus van Mainz (detail)|Byld fan 'e patroanhillige.]] Yn 'e sydskippen steane âlde, heal-iepen [[Bychtstoel|bychtstuollen]]. De sydkapellen hawwe meubilêr út de âlde katedraal. Yn 'e Sint-Albanuskapel (noardkant) toant in byld út 1655 de hillige Albanus dy't syn eigen holle yn 'e hannen draacht. === Krusing === Under de koepel stiet it moderne folksalter út 1967, ûntwurpen troch Roger Bastin. De fjouwer grutte dragende pylders hawwe bylden fan 'e fjouwer [[Tsjerkfaar]]s ([[Hieronymus fan Stridon|Hiëronymus]], [[Gregoarius I|Gregoarius]], [[Ambrosius]] en [[Augustinus]]), makke troch Laurent Delvaux. Op 'e [[ferwulft]]bôgen dêrboppe binne reliëfs te sjen dy't it Leauwen, de Hope, de Leafde en de Religieuze Deugden ferbyldzje. === Dwersskip === Oan 'e suder kant is it sydalter fan it Hillich Sakramint te finen mei in brûzen byld fan 'e populêre biskop Thomas Louis Heylen (makke yn 1956 troch Charles Leplae). Oan 'e noarder kant leit de kapel fan 'e [[Marije (mem fan Jezus)|Hillige Jongfaam]] en [[Jehannes fan Nepomuk|Jehannes Nepomuk]] en de [[senotaaf|grêftekens]] fan 'e biskoppen Pisani de la Gaude en Dehesselle. == Ofbylden == <gallery> Kathedraal van Sint-Aubain (Namur) - Preekstoel gebouwd door Karel Geerts (detail 1).jpg|Preekstoel (detail), Namur, Cathédrale Saint-Aubain, Cénotaphe de Charles-François-Joseph Pisani de La Gaude (1743–1826) 3.jpg|Senotaaf Charles-François-Joseph Pisani de La Gaude, 2h Namur 13.jpg|Ferwulft, </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Frânsk- en Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:fr:Cathédrale Saint-Aubain de Namur]] en [[:de:Kathedrale von Namur]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Cathédrale Saint-Aubain (Namur)|Us-Leaffroukatedraal}} }} [[Kategory:Namen]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje|Namen]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Namen|Katedraal]] [[Kategory:Bouwurk út 1767|Katedraal]] ez4sypoitdz8v3kudv9ikacujaut9sv 1230295 1230294 2026-05-19T10:01:05Z RomkeHoekstra 10582 1230295 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks katedraal | namme = Sint-Albanuskatedraal<br/><small>''Cathédrale Saint-Aubain''</small> | ôfbylding = Namur Belgium Cathédrale-Saint-Aubain-02.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = {{BE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Gewest | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Walloanje]] | bestjoerlike ienheid 2 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Namen (provinsje)|Namen]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Namen]] | adres = Place Saint-Aubain | koördinaten = | tsjerkegenoatskip = [[Roomsk-Katolike Tsjerke|Roomsk-Katolyk]] | bisdom = [[Bisdom Namen|Namen]] | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel|Mechelen-Brussel]] | patroanhillige = [[Albanus fan Mainz]] | wijd oan = | status = | arsjitekt = [[Gaetano Matteo Pisoni]] | yngenieur = Jean-Baptiste Chermanne (boumaster) | boujier = 1751–1767 (ynwijd yn 1772) | sloopjier = | boustyl = [[Barok]], [[Rokoko]], [[Neoklassisisme]] | hichte = 70 meter (koepel) | monumintale status = Patrimoine majeur de Wallonie | monumintnûmer = 92094-CLT-0005-01 | webside = | mapname = Belgje | mapwidth = | lat_deg = 50 | lat_min = 27 | lat_sec = 53 | lat_dir = N | lon_deg = 4 | lon_min = 51 | lon_sec = 35 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} De '''Sint-Albanuskathedraal''' yn [[Namen]] ([[Frânsk]]: ''Cathédrale Saint-Aubain de Namur'') is de haadtsjerke fan it [[bisdom Namen]]. De bou fan 'e katedraal duorre fan 1751 oant 1767 en de tsjerke waard op 20 septimber 1772 ynwijd. De patroanhillige is [[Albanus fan Mainz]]. De tsjerke heart ta it Patrimoine majeur de Wallonie. De skatkeamer fan 'e kathedraal en it behâld fan 'e keunstwurken binne realisearre mei stipe fan it Fonds Pierre François Tilmon, dat beheard wurdt troch de Kening Boudewijnstifting. == Skiednis == It bisdom Namen waard op 12 maaie 1559 stifte troch paus [[Paulus IV]]. De earste biskop, de dominikaan Antoine Havet, waard yn 1562 gewijd en keas de kapitteltsjerke fan Sint-Albanus (stifte yn 1047) as syn kathedraal. Fan dy âlde tsjerke stiet hjoed-de-dei allinne noch in 13e-iuwske toer, dy't yn 1648 ferhege waard. Yn 1740 waard de sterk ferâldere kathedraal troffen troch swiere oerstreamingen. It kapittel en biskop Paul Godefroid de Berlo de Franc-Douaire besletten dêrop in nije tsjerke te bouwen. Hja fregen dêrfoar de [[Itaalje|Italjaanske]] arsjitekt [[Gaetano Matteo Pisoni]]. De wurksumheden, útfierd ûnder lieding fan Jean-Baptiste Chermanne, wiene derop rjochte om de toer út 1648 te ferbinen mei de oanbuorjende [[parochytsjerke]] Sint-Jan-Evangelist yn ien nij gebou mei in grutte koepel. De earste stien waard lein op 24 juny 1751. Troch swierrichheden mei de bou fan 'e koepel wie de katedraal pas sechstjin jier letter klear. De foargevel, makke fan kalkstien út Seilles, brokkelde letter ôf en waard flak foar 1900 yn in soberder styl rekonstruëarre. == Arsjitektuer == [[Ofbyld:Namur Belgium Cathédrale-Saint-Aubain-01.jpg|thumb|left|Ynterieur.]] De katedraal is in mingeling fan (lette) [[barok]], [[rokoko]] en [[Neoklassisisme|neoklassisistyske]] styl. Tsjin de kristlike tradysje yn is de tsjerke net op it easten, mar op it westen oriïntearre. De plattegrûn foarmet in [[Latynsk krús]] mei in healrûne [[apsis]] en sydskippen. De foargevel is fersierd mei tweintich Korintyske pylders en in fronton mei beelden fan Kristus en fjouwer apostels. It gebou is 78 meter lang en it skip is 17 meter breed. De koepel is sawat 70 meter heech. Oars as de measte âlde tsjerken hat dizze kathedraal gjin glês-yn-leadramen; de finsters hawwe kleurleas glês, wat tegearre mei it wite pleisterwurk foar in tige ljocht ynterieur soarget. == Ynterieur == [[Ofbyld:Kathedraal van Sint-Aubain (Namur) - Korfmacher-orgel met beeldhouwwerk door Karel Geerts).jpg|thumb|left|Oargel.]] De ymposante houten preekstoel waard yn 1848 makke troch de [[Antwerpen|Antwerpske]] byldhouwer Karel Hendrik Geerts. Geerts makke ek it fykwurk foar de oargelkas efter yn 'e tsjerke. It oargel sels waard tusken 1844 en 1849 boud troch de Dútske oargelbouwer Wilhelm Korfmacher en is yn 'e rin fan 'e tiid troch ferskate oargelbouwers (lykas Merklin, Anneessens en Thunus) ûnderholden en útwreide. == Keunstwurken == === Heechkoer === It [[heechalter]] komt út de eardere [[abdij fan La Ramée]]. Dêrboppe hinget in krúsbyld út de [[abdij fan Villers]]. De âlde bylden fan [[Petrus (apostel)|Petrus]] en [[Paulus (apostel)|Paulus]] binne makke troch [[Lucas Faydherbe]]. De koerbanken yn Loadewyk XV-styl stamme út 1766. === Sydskippen === [[Ofbyld:Kathedraal van Sint-Aubain (Namur) - Zijaltaar (anno 1655) van Sint-Albanus van Mainz (detail).jpg|thumb|left|Kathedraal van Sint-Aubain (Namur) - Zijaltaar (anno 1655) van Sint-Albanus van Mainz (detail)|Byld fan 'e patroanhillige.]] Yn 'e sydskippen steane âlde, heal-iepen [[Bychtstoel|bychtstuollen]]. De sydkapellen hawwe meubilêr út de âlde katedraal. Yn 'e Sint-Albanuskapel (noardkant) toant in byld út 1655 de hillige Albanus dy't syn eigen holle yn 'e hannen draacht. === Krusing === Under de koepel stiet it moderne folksalter út 1967, ûntwurpen troch Roger Bastin. De fjouwer grutte dragende pylders hawwe bylden fan 'e fjouwer [[Tsjerkfaar]]s ([[Hieronymus fan Stridon|Hiëronymus]], [[Gregoarius I|Gregoarius]], [[Ambrosius]] en [[Augustinus]]), makke troch Laurent Delvaux. Op 'e [[ferwulft]]bôgen dêrboppe binne reliëfs te sjen dy't it Leauwen, de Hope, de Leafde en de Religieuze Deugden ferbyldzje. === Dwersskip === Oan 'e suder kant is it sydalter fan it Hillich Sakramint te finen mei in brûzen byld fan 'e populêre biskop Thomas Louis Heylen (makke yn 1956 troch Charles Leplae). Oan 'e noarder kant leit de kapel fan 'e [[Marije (mem fan Jezus)|Hillige Jongfaam]] en [[Jehannes fan Nepomuk|Jehannes Nepomuk]] en de [[senotaaf|grêftekens]] fan 'e biskoppen Pisani de la Gaude en Dehesselle. == Ofbylden == <gallery> Kathedraal van Sint-Aubain (Namur) - Preekstoel gebouwd door Karel Geerts (detail 1).jpg|Preekstoel (detail). Namur, Cathédrale Saint-Aubain, Cénotaphe de Charles-François-Joseph Pisani de La Gaude (1743–1826) 3.jpg|Senotaaf Charles-François-Joseph Pisani de La Gaude. 2h Namur 13.jpg|Ferwulft. </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Frânsk- en Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:fr:Cathédrale Saint-Aubain de Namur]] en [[:de:Kathedrale von Namur]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Cathédrale Saint-Aubain (Namur)|Us-Leaffroukatedraal}} }} [[Kategory:Namen]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje|Namen]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Namen|Katedraal]] [[Kategory:Bouwurk út 1767|Katedraal]] l9csjt2mp6hxqf7nsygk2xhpfpfpv6c 1230296 1230295 2026-05-19T10:03:08Z RomkeHoekstra 10582 1230296 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks katedraal | namme = Sint-Albanuskatedraal<br/><small>''Cathédrale Saint-Aubain''</small> | ôfbylding = Namur Belgium Cathédrale-Saint-Aubain-02.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = {{BE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Gewest | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Walloanje]] | bestjoerlike ienheid 2 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Namen (provinsje)|Namen]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Namen]] | adres = Place Saint-Aubain | koördinaten = | tsjerkegenoatskip = [[Roomsk-Katolike Tsjerke|Roomsk-Katolyk]] | bisdom = [[Bisdom Namen|Namen]] | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel|Mechelen-Brussel]] | patroanhillige = [[Albanus fan Mainz]] | wijd oan = | status = | arsjitekt = [[Gaetano Matteo Pisoni]] | yngenieur = Jean-Baptiste Chermanne (boumaster) | boujier = 1751–1767 (ynwijd yn 1772) | sloopjier = | boustyl = [[Barok]], [[Rokoko]], [[Neoklassisisme]] | hichte = 70 meter (koepel) | monumintale status = Patrimoine majeur de Wallonie | monumintnûmer = 92094-CLT-0005-01 | webside = | mapname = Belgje | mapwidth = | lat_deg = 50 | lat_min = 27 | lat_sec = 53 | lat_dir = N | lon_deg = 4 | lon_min = 51 | lon_sec = 35 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} De '''Sint-Albanuskathedraal''' yn [[Namen]] ([[Frânsk]]: ''Cathédrale Saint-Aubain de Namur'') is de haadtsjerke fan it [[bisdom Namen]]. De bou fan 'e katedraal duorre fan 1751 oant 1767 en de tsjerke waard op 20 septimber 1772 ynwijd. De patroanhillige is [[Albanus fan Mainz]]. De tsjerke heart ta it Patrimoine majeur de Wallonie. De skatkeamer fan 'e kathedraal en it behâld fan 'e keunstwurken binne realisearre mei stipe fan it Fonds Pierre François Tilmon, dat beheard wurdt troch de Kening Boudewijnstifting. == Skiednis == It bisdom Namen waard op 12 maaie 1559 stifte troch paus [[Paulus IV]]. De earste biskop, de dominikaan Antoine Havet, waard yn 1562 gewijd en keas de kapitteltsjerke fan Sint-Albanus (stifte yn 1047) as syn kathedraal. Fan dy âlde tsjerke stiet hjoed-de-dei allinne noch in 13e-iuwske toer, dy't yn 1648 ferhege waard. Yn 1740 waard de sterk ferâldere kathedraal troffen troch swiere oerstreamingen. It kapittel en biskop Paul Godefroid de Berlo de Franc-Douaire besletten dêrop in nije tsjerke te bouwen. Hja fregen dêrfoar de [[Itaalje|Italjaanske]] arsjitekt [[Gaetano Matteo Pisoni]]. De wurksumheden, útfierd ûnder lieding fan Jean-Baptiste Chermanne, wiene derop rjochte om de toer út 1648 te ferbinen mei de oanbuorjende [[parochytsjerke]] Sint-Jan-Evangelist yn ien nij gebou mei in grutte koepel. De earste stien waard lein op 24 juny 1751. Troch swierrichheden mei de bou fan 'e koepel wie de katedraal pas sechstjin jier letter klear. De foargevel, makke fan kalkstien út Seilles, brokkelde letter ôf en waard flak foar 1900 yn in soberder styl rekonstruëarre. == Arsjitektuer == [[Ofbyld:Namur Belgium Cathédrale-Saint-Aubain-01.jpg|thumb|left|Ynterieur.]] De katedraal is in mingeling fan (lette) [[barok]], [[rokoko]] en [[Neoklassisisme|neoklassisistyske]] styl. Tsjin de kristlike tradysje yn is de tsjerke net op it easten, mar op it westen oriïntearre. De plattegrûn foarmet in [[Latynsk krús]] mei in healrûne [[apsis]] en sydskippen. De foargevel is fersierd mei tweintich Korintyske pylders en in fronton mei beelden fan Kristus en fjouwer apostels. It gebou is 78 meter lang en it skip is 17 meter breed. De koepel is sawat 70 meter heech. Oars as de measte âlde tsjerken hat dizze kathedraal gjin glês-yn-leadramen; de finsters hawwe kleurleas glês, wat tegearre mei it wite pleisterwurk foar in tige ljocht ynterieur soarget. == Ynterieur == [[Ofbyld:Kathedraal van Sint-Aubain (Namur) - Korfmacher-orgel met beeldhouwwerk door Karel Geerts).jpg|thumb|left|Oargel.]] De ymposante houten preekstoel waard yn 1848 makke troch de [[Antwerpen|Antwerpske]] byldhouwer Karel Hendrik Geerts. Geerts makke ek it fykwurk foar de oargelkas efter yn 'e tsjerke. It oargel sels waard tusken 1844 en 1849 boud troch de Dútske oargelbouwer Wilhelm Korfmacher en is yn 'e rin fan 'e tiid troch ferskate oargelbouwers (lykas Merklin, Anneessens en Thunus) ûnderholden en útwreide. == Keunstwurken == === Heechkoer === It [[heechalter]] komt út de eardere [[abdij fan La Ramée]]. Dêrboppe hinget in krúsbyld út de [[abdij fan Villers]]. De âlde bylden fan [[Petrus (apostel)|Petrus]] en [[Paulus (apostel)|Paulus]] binne makke troch [[Lucas Faydherbe]]. De koerbanken yn Loadewyk XV-styl stamme út 1766. === Sydskippen === [[Ofbyld:Kathedraal van Sint-Aubain (Namur) - Zijaltaar (anno 1655) van Sint-Albanus van Mainz (detail).jpg|thumb|left|Kathedraal van Sint-Aubain (Namur) - Zijaltaar (anno 1655) van Sint-Albanus van Mainz (detail)|Byld fan 'e patroanhillige.]] Yn 'e sydskippen steane âlde, heal-iepen [[Bychtstoel|bychtstuollen]]. De sydkapellen hawwe meubilêr út de âlde katedraal. Yn 'e Sint-Albanuskapel (noardkant) toant in byld út 1655 de hillige Albanus dy't syn eigen holle yn 'e hannen draacht. === Krusing === Under de koepel stiet it moderne folksalter út 1967, ûntwurpen troch Roger Bastin. De fjouwer grutte dragende pylders hawwe bylden fan 'e fjouwer [[Tsjerkfaar]]s ([[Hieronymus fan Stridon|Hiëronymus]], [[Gregoarius I|Gregoarius]], [[Ambrosius]] en [[Augustinus]]), makke troch Laurent Delvaux. Op 'e [[ferwulft]]bôgen dêrboppe binne reliëfs te sjen dy't it Leauwen, de Hope, de Leafde en de Religieuze Deugden ferbyldzje. === Dwersskip === Oan 'e suder kant is it sydalter fan it Hillich Sakramint te finen mei in brûzen byld fan 'e populêre biskop Thomas Louis Heylen (makke yn 1956 troch Charles Leplae). Oan 'e noarder kant leit de kapel fan 'e [[Marije (mem fan Jezus)|Hillige Jongfaam]] en [[Jehannes fan Nepomuk|Jehannes Nepomuk]] en de [[senotaaf|grêftekens]] fan 'e biskoppen Pisani de la Gaude en Dehesselle. == Ofbylden == <gallery> Kathedraal van Sint-Aubain (Namur) - Preekstoel gebouwd door Karel Geerts (detail 1).jpg|Preekstoel (detail). Namur, Cathédrale Saint-Aubain, Cénotaphe de Charles-François-Joseph Pisani de La Gaude (1743–1826) 3.jpg|Senotaaf Charles-François-Joseph Pisani de La Gaude. 2h Namur 13.jpg|Ferwulft. </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Frânsk- en Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:fr:Cathédrale Saint-Aubain de Namur]] en [[:de:Kathedrale von Namur]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Cathédrale Saint-Aubain (Namur)|Us-Leaffroukatedraal}} }} [[Kategory:Katedraal yn Belgje|Namen]]]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje|Namen]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Namen|Katedraal]] [[Kategory:Bouwurk út 1767|Katedraal]] j8to27gtmmlv8a4841pwbj0pcc774fc 1230297 1230296 2026-05-19T10:03:24Z RomkeHoekstra 10582 1230297 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks katedraal | namme = Sint-Albanuskatedraal<br/><small>''Cathédrale Saint-Aubain''</small> | ôfbylding = Namur Belgium Cathédrale-Saint-Aubain-02.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = {{BE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Gewest | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Walloanje]] | bestjoerlike ienheid 2 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Namen (provinsje)|Namen]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Namen]] | adres = Place Saint-Aubain | koördinaten = | tsjerkegenoatskip = [[Roomsk-Katolike Tsjerke|Roomsk-Katolyk]] | bisdom = [[Bisdom Namen|Namen]] | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel|Mechelen-Brussel]] | patroanhillige = [[Albanus fan Mainz]] | wijd oan = | status = | arsjitekt = [[Gaetano Matteo Pisoni]] | yngenieur = Jean-Baptiste Chermanne (boumaster) | boujier = 1751–1767 (ynwijd yn 1772) | sloopjier = | boustyl = [[Barok]], [[Rokoko]], [[Neoklassisisme]] | hichte = 70 meter (koepel) | monumintale status = Patrimoine majeur de Wallonie | monumintnûmer = 92094-CLT-0005-01 | webside = | mapname = Belgje | mapwidth = | lat_deg = 50 | lat_min = 27 | lat_sec = 53 | lat_dir = N | lon_deg = 4 | lon_min = 51 | lon_sec = 35 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} De '''Sint-Albanuskathedraal''' yn [[Namen]] ([[Frânsk]]: ''Cathédrale Saint-Aubain de Namur'') is de haadtsjerke fan it [[bisdom Namen]]. De bou fan 'e katedraal duorre fan 1751 oant 1767 en de tsjerke waard op 20 septimber 1772 ynwijd. De patroanhillige is [[Albanus fan Mainz]]. De tsjerke heart ta it Patrimoine majeur de Wallonie. De skatkeamer fan 'e kathedraal en it behâld fan 'e keunstwurken binne realisearre mei stipe fan it Fonds Pierre François Tilmon, dat beheard wurdt troch de Kening Boudewijnstifting. == Skiednis == It bisdom Namen waard op 12 maaie 1559 stifte troch paus [[Paulus IV]]. De earste biskop, de dominikaan Antoine Havet, waard yn 1562 gewijd en keas de kapitteltsjerke fan Sint-Albanus (stifte yn 1047) as syn kathedraal. Fan dy âlde tsjerke stiet hjoed-de-dei allinne noch in 13e-iuwske toer, dy't yn 1648 ferhege waard. Yn 1740 waard de sterk ferâldere kathedraal troffen troch swiere oerstreamingen. It kapittel en biskop Paul Godefroid de Berlo de Franc-Douaire besletten dêrop in nije tsjerke te bouwen. Hja fregen dêrfoar de [[Itaalje|Italjaanske]] arsjitekt [[Gaetano Matteo Pisoni]]. De wurksumheden, útfierd ûnder lieding fan Jean-Baptiste Chermanne, wiene derop rjochte om de toer út 1648 te ferbinen mei de oanbuorjende [[parochytsjerke]] Sint-Jan-Evangelist yn ien nij gebou mei in grutte koepel. De earste stien waard lein op 24 juny 1751. Troch swierrichheden mei de bou fan 'e koepel wie de katedraal pas sechstjin jier letter klear. De foargevel, makke fan kalkstien út Seilles, brokkelde letter ôf en waard flak foar 1900 yn in soberder styl rekonstruëarre. == Arsjitektuer == [[Ofbyld:Namur Belgium Cathédrale-Saint-Aubain-01.jpg|thumb|left|Ynterieur.]] De katedraal is in mingeling fan (lette) [[barok]], [[rokoko]] en [[Neoklassisisme|neoklassisistyske]] styl. Tsjin de kristlike tradysje yn is de tsjerke net op it easten, mar op it westen oriïntearre. De plattegrûn foarmet in [[Latynsk krús]] mei in healrûne [[apsis]] en sydskippen. De foargevel is fersierd mei tweintich Korintyske pylders en in fronton mei beelden fan Kristus en fjouwer apostels. It gebou is 78 meter lang en it skip is 17 meter breed. De koepel is sawat 70 meter heech. Oars as de measte âlde tsjerken hat dizze kathedraal gjin glês-yn-leadramen; de finsters hawwe kleurleas glês, wat tegearre mei it wite pleisterwurk foar in tige ljocht ynterieur soarget. == Ynterieur == [[Ofbyld:Kathedraal van Sint-Aubain (Namur) - Korfmacher-orgel met beeldhouwwerk door Karel Geerts).jpg|thumb|left|Oargel.]] De ymposante houten preekstoel waard yn 1848 makke troch de [[Antwerpen|Antwerpske]] byldhouwer Karel Hendrik Geerts. Geerts makke ek it fykwurk foar de oargelkas efter yn 'e tsjerke. It oargel sels waard tusken 1844 en 1849 boud troch de Dútske oargelbouwer Wilhelm Korfmacher en is yn 'e rin fan 'e tiid troch ferskate oargelbouwers (lykas Merklin, Anneessens en Thunus) ûnderholden en útwreide. == Keunstwurken == === Heechkoer === It [[heechalter]] komt út de eardere [[abdij fan La Ramée]]. Dêrboppe hinget in krúsbyld út de [[abdij fan Villers]]. De âlde bylden fan [[Petrus (apostel)|Petrus]] en [[Paulus (apostel)|Paulus]] binne makke troch [[Lucas Faydherbe]]. De koerbanken yn Loadewyk XV-styl stamme út 1766. === Sydskippen === [[Ofbyld:Kathedraal van Sint-Aubain (Namur) - Zijaltaar (anno 1655) van Sint-Albanus van Mainz (detail).jpg|thumb|left|Kathedraal van Sint-Aubain (Namur) - Zijaltaar (anno 1655) van Sint-Albanus van Mainz (detail)|Byld fan 'e patroanhillige.]] Yn 'e sydskippen steane âlde, heal-iepen [[Bychtstoel|bychtstuollen]]. De sydkapellen hawwe meubilêr út de âlde katedraal. Yn 'e Sint-Albanuskapel (noardkant) toant in byld út 1655 de hillige Albanus dy't syn eigen holle yn 'e hannen draacht. === Krusing === Under de koepel stiet it moderne folksalter út 1967, ûntwurpen troch Roger Bastin. De fjouwer grutte dragende pylders hawwe bylden fan 'e fjouwer [[Tsjerkfaar]]s ([[Hieronymus fan Stridon|Hiëronymus]], [[Gregoarius I|Gregoarius]], [[Ambrosius]] en [[Augustinus]]), makke troch Laurent Delvaux. Op 'e [[ferwulft]]bôgen dêrboppe binne reliëfs te sjen dy't it Leauwen, de Hope, de Leafde en de Religieuze Deugden ferbyldzje. === Dwersskip === Oan 'e suder kant is it sydalter fan it Hillich Sakramint te finen mei in brûzen byld fan 'e populêre biskop Thomas Louis Heylen (makke yn 1956 troch Charles Leplae). Oan 'e noarder kant leit de kapel fan 'e [[Marije (mem fan Jezus)|Hillige Jongfaam]] en [[Jehannes fan Nepomuk|Jehannes Nepomuk]] en de [[senotaaf|grêftekens]] fan 'e biskoppen Pisani de la Gaude en Dehesselle. == Ofbylden == <gallery> Kathedraal van Sint-Aubain (Namur) - Preekstoel gebouwd door Karel Geerts (detail 1).jpg|Preekstoel (detail). Namur, Cathédrale Saint-Aubain, Cénotaphe de Charles-François-Joseph Pisani de La Gaude (1743–1826) 3.jpg|Senotaaf Charles-François-Joseph Pisani de La Gaude. 2h Namur 13.jpg|Ferwulft. </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Frânsk- en Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:fr:Cathédrale Saint-Aubain de Namur]] en [[:de:Kathedrale von Namur]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Cathédrale Saint-Aubain (Namur)|Us-Leaffroukatedraal}} }} [[Kategory:Katedraal yn Belgje|Namen]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje|Namen]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Namen|Katedraal]] [[Kategory:Bouwurk út 1767|Katedraal]] c6uj4g6w3974hn5gjoaihv6670gjz4w 1230307 1230297 2026-05-19T10:40:51Z RomkeHoekstra 10582 + nav. 1230307 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks katedraal | namme = Sint-Albanuskatedraal<br/><small>''Cathédrale Saint-Aubain''</small> | ôfbylding = Namur Belgium Cathédrale-Saint-Aubain-02.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = {{BE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Gewest | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Walloanje]] | bestjoerlike ienheid 2 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Namen (provinsje)|Namen]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Namen]] | adres = Place Saint-Aubain | koördinaten = | tsjerkegenoatskip = [[Roomsk-Katolike Tsjerke|Roomsk-Katolyk]] | bisdom = [[Bisdom Namen|Namen]] | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel|Mechelen-Brussel]] | patroanhillige = [[Albanus fan Mainz]] | wijd oan = | status = | arsjitekt = [[Gaetano Matteo Pisoni]] | yngenieur = Jean-Baptiste Chermanne (boumaster) | boujier = 1751–1767 (ynwijd yn 1772) | sloopjier = | boustyl = [[Barok]], [[Rokoko]], [[Neoklassisisme]] | hichte = 70 meter (koepel) | monumintale status = Patrimoine majeur de Wallonie | monumintnûmer = 92094-CLT-0005-01 | webside = | mapname = Belgje | mapwidth = | lat_deg = 50 | lat_min = 27 | lat_sec = 53 | lat_dir = N | lon_deg = 4 | lon_min = 51 | lon_sec = 35 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} De '''Sint-Albanuskathedraal''' yn [[Namen]] ([[Frânsk]]: ''Cathédrale Saint-Aubain de Namur'') is de haadtsjerke fan it [[bisdom Namen]]. De bou fan 'e katedraal duorre fan 1751 oant 1767 en de tsjerke waard op 20 septimber 1772 ynwijd. De patroanhillige is [[Albanus fan Mainz]]. De tsjerke heart ta it Patrimoine majeur de Wallonie. De skatkeamer fan 'e kathedraal en it behâld fan 'e keunstwurken binne realisearre mei stipe fan it Fonds Pierre François Tilmon, dat beheard wurdt troch de Kening Boudewijnstifting. == Skiednis == It bisdom Namen waard op 12 maaie 1559 stifte troch paus [[Paulus IV]]. De earste biskop, de dominikaan Antoine Havet, waard yn 1562 gewijd en keas de kapitteltsjerke fan Sint-Albanus (stifte yn 1047) as syn kathedraal. Fan dy âlde tsjerke stiet hjoed-de-dei allinne noch in 13e-iuwske toer, dy't yn 1648 ferhege waard. Yn 1740 waard de sterk ferâldere kathedraal troffen troch swiere oerstreamingen. It kapittel en biskop Paul Godefroid de Berlo de Franc-Douaire besletten dêrop in nije tsjerke te bouwen. Hja fregen dêrfoar de [[Itaalje|Italjaanske]] arsjitekt [[Gaetano Matteo Pisoni]]. De wurksumheden, útfierd ûnder lieding fan Jean-Baptiste Chermanne, wiene derop rjochte om de toer út 1648 te ferbinen mei de oanbuorjende [[parochytsjerke]] Sint-Jan-Evangelist yn ien nij gebou mei in grutte koepel. De earste stien waard lein op 24 juny 1751. Troch swierrichheden mei de bou fan 'e koepel wie de katedraal pas sechstjin jier letter klear. De foargevel, makke fan kalkstien út Seilles, brokkelde letter ôf en waard flak foar 1900 yn in soberder styl rekonstruëarre. == Arsjitektuer == [[Ofbyld:Namur Belgium Cathédrale-Saint-Aubain-01.jpg|thumb|left|Ynterieur.]] De katedraal is in mingeling fan (lette) [[barok]], [[rokoko]] en [[Neoklassisisme|neoklassisistyske]] styl. Tsjin de kristlike tradysje yn is de tsjerke net op it easten, mar op it westen oriïntearre. De plattegrûn foarmet in [[Latynsk krús]] mei in healrûne [[apsis]] en sydskippen. De foargevel is fersierd mei tweintich Korintyske pylders en in fronton mei beelden fan Kristus en fjouwer apostels. It gebou is 78 meter lang en it skip is 17 meter breed. De koepel is sawat 70 meter heech. Oars as de measte âlde tsjerken hat dizze kathedraal gjin glês-yn-leadramen; de finsters hawwe kleurleas glês, wat tegearre mei it wite pleisterwurk foar in tige ljocht ynterieur soarget. == Ynterieur == [[Ofbyld:Kathedraal van Sint-Aubain (Namur) - Korfmacher-orgel met beeldhouwwerk door Karel Geerts).jpg|thumb|left|Oargel.]] De ymposante houten preekstoel waard yn 1848 makke troch de [[Antwerpen|Antwerpske]] byldhouwer Karel Hendrik Geerts. Geerts makke ek it fykwurk foar de oargelkas efter yn 'e tsjerke. It oargel sels waard tusken 1844 en 1849 boud troch de Dútske oargelbouwer Wilhelm Korfmacher en is yn 'e rin fan 'e tiid troch ferskate oargelbouwers (lykas Merklin, Anneessens en Thunus) ûnderholden en útwreide. == Keunstwurken == === Heechkoer === It [[heechalter]] komt út de eardere [[abdij fan La Ramée]]. Dêrboppe hinget in krúsbyld út de [[abdij fan Villers]]. De âlde bylden fan [[Petrus (apostel)|Petrus]] en [[Paulus (apostel)|Paulus]] binne makke troch [[Lucas Faydherbe]]. De koerbanken yn Loadewyk XV-styl stamme út 1766. === Sydskippen === [[Ofbyld:Kathedraal van Sint-Aubain (Namur) - Zijaltaar (anno 1655) van Sint-Albanus van Mainz (detail).jpg|thumb|left|Kathedraal van Sint-Aubain (Namur) - Zijaltaar (anno 1655) van Sint-Albanus van Mainz (detail)|Byld fan 'e patroanhillige.]] Yn 'e sydskippen steane âlde, heal-iepen [[Bychtstoel|bychtstuollen]]. De sydkapellen hawwe meubilêr út de âlde katedraal. Yn 'e Sint-Albanuskapel (noardkant) toant in byld út 1655 de hillige Albanus dy't syn eigen holle yn 'e hannen draacht. === Krusing === Under de koepel stiet it moderne folksalter út 1967, ûntwurpen troch Roger Bastin. De fjouwer grutte dragende pylders hawwe bylden fan 'e fjouwer [[Tsjerkfaar]]s ([[Hieronymus fan Stridon|Hiëronymus]], [[Gregoarius I|Gregoarius]], [[Ambrosius]] en [[Augustinus]]), makke troch Laurent Delvaux. Op 'e [[ferwulft]]bôgen dêrboppe binne reliëfs te sjen dy't it Leauwen, de Hope, de Leafde en de Religieuze Deugden ferbyldzje. === Dwersskip === Oan 'e suder kant is it sydalter fan it Hillich Sakramint te finen mei in brûzen byld fan 'e populêre biskop Thomas Louis Heylen (makke yn 1956 troch Charles Leplae). Oan 'e noarder kant leit de kapel fan 'e [[Marije (mem fan Jezus)|Hillige Jongfaam]] en [[Jehannes fan Nepomuk|Jehannes Nepomuk]] en de [[senotaaf|grêftekens]] fan 'e biskoppen Pisani de la Gaude en Dehesselle. == Ofbylden == <gallery> Kathedraal van Sint-Aubain (Namur) - Preekstoel gebouwd door Karel Geerts (detail 1).jpg|Preekstoel (detail). Namur, Cathédrale Saint-Aubain, Cénotaphe de Charles-François-Joseph Pisani de La Gaude (1743–1826) 3.jpg|Senotaaf Charles-François-Joseph Pisani de La Gaude. 2h Namur 13.jpg|Ferwulft. </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Frânsk- en Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:fr:Cathédrale Saint-Aubain de Namur]] en [[:de:Kathedrale von Namur]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Cathédrale Saint-Aubain (Namur)|Us-Leaffroukatedraal}} }} {{KatedralenBelgje}} [[Kategory:Katedraal yn Belgje|Namen]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje|Namen]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Namen|Katedraal]] [[Kategory:Bouwurk út 1767|Katedraal]] gk2s9twr5a71nq3voali3vpzy3y1kb2 0 191916 1230298 2026-05-19T10:24:29Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Sint-Salvatorkatedraal]] 1230298 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Sint-Salvatorkatedraal]] 0g355oaxdmhvesbjk1zh3izdo2jpghs 10 191917 1230299 2026-05-19T10:35:32Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{| id="toc" style="font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;" width="100%" ! align="center" style="background:#ccccff" width="100%" colspan="2"| Katedrale tsjerken yn Belgje ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Flag_of_Belgium.svg|30px|border]] |- |- style="text-align:left;" | style="font-size: 90%; background:#ccccff" | '''Aartsbisdom''' || align="left" style="font-size: 90%;"| Katedraal fan Me..." 1230299 wikitext text/x-wiki {| id="toc" style="font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;" width="100%" ! align="center" style="background:#ccccff" width="100%" colspan="2"| Katedrale tsjerken yn Belgje ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Flag_of_Belgium.svg|30px|border]] |- |- style="text-align:left;" | style="font-size: 90%; background:#ccccff" | '''Aartsbisdom''' || align="left" style="font-size: 90%;"| [[Katedraal fan Mechelen|Sint-Rombout (Mechelen)]] (metropolitane katedraal) • [[Katedraal fan Brussel|Sint-Michael en Sint-Gûdûla (Brussel)]] ([[ko-katedraal]]) |- style="text-align:left;" | style="font-size: 90%; background:#ccccff" | '''Bisdommen''' || align="left" style="font-size: 90%;"| [[Katedraal fan Antwerpen|Us-Leaffrouwekatedraal (Antwerpen)]] • [[Katedraal fan Brugge|Sint-Salvatorkatedraal (Brugge)]] • [[Katedraal fan Gint|Sint-Baafskatedraal (Gint)]] • [[Katedraal fan Hasselt|Sint-Kwintenkatedraal (Hasselt)]] • [[Katedraal fan Luik|Sint-Pauluskatedraal (Luik)]] • [[Katedraal fan Namen|Sint-Albanuskatedraal (Namen)]] • [[Katedraal fan Doarnik|Us-Leaffrouwekatedraal (Doarnik)]] |- style="text-align:left;" | style="font-size: 90%; background:#ccccff" | '''Eardere katedralen'''|| align="left" style="font-size: 90%;"| [[Sint-Donatuskatedraal (Brugge)]] • [[Sint-Lambertuskatedraal (Luik)]] • [[Sint-Martinuskatedraal (Iper)]] • [[Sint-Petrus en Pauluskatedraal (Malmedy)|Sint-Petrus en Pauluskatedraal (Malmedy)]] |- |{{Bewurklinks|Berjocht:KatedralenBelgje}} |} <noinclude>[[Kategory:Berjocht: Navigaasje Belgje|Katedralen]]</noinclude> ljyccxs8s9tw6jlms3yhl8ikgnymwz1 1230300 1230299 2026-05-19T10:38:08Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Berjocht:Navigaasje katedralen Belgje]] omneamd ta [[Berjocht:KatedralenBelgje]] 1230299 wikitext text/x-wiki {| id="toc" style="font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;" width="100%" ! align="center" style="background:#ccccff" width="100%" colspan="2"| Katedrale tsjerken yn Belgje ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Flag_of_Belgium.svg|30px|border]] |- |- style="text-align:left;" | style="font-size: 90%; background:#ccccff" | '''Aartsbisdom''' || align="left" style="font-size: 90%;"| [[Katedraal fan Mechelen|Sint-Rombout (Mechelen)]] (metropolitane katedraal) • [[Katedraal fan Brussel|Sint-Michael en Sint-Gûdûla (Brussel)]] ([[ko-katedraal]]) |- style="text-align:left;" | style="font-size: 90%; background:#ccccff" | '''Bisdommen''' || align="left" style="font-size: 90%;"| [[Katedraal fan Antwerpen|Us-Leaffrouwekatedraal (Antwerpen)]] • [[Katedraal fan Brugge|Sint-Salvatorkatedraal (Brugge)]] • [[Katedraal fan Gint|Sint-Baafskatedraal (Gint)]] • [[Katedraal fan Hasselt|Sint-Kwintenkatedraal (Hasselt)]] • [[Katedraal fan Luik|Sint-Pauluskatedraal (Luik)]] • [[Katedraal fan Namen|Sint-Albanuskatedraal (Namen)]] • [[Katedraal fan Doarnik|Us-Leaffrouwekatedraal (Doarnik)]] |- style="text-align:left;" | style="font-size: 90%; background:#ccccff" | '''Eardere katedralen'''|| align="left" style="font-size: 90%;"| [[Sint-Donatuskatedraal (Brugge)]] • [[Sint-Lambertuskatedraal (Luik)]] • [[Sint-Martinuskatedraal (Iper)]] • [[Sint-Petrus en Pauluskatedraal (Malmedy)|Sint-Petrus en Pauluskatedraal (Malmedy)]] |- |{{Bewurklinks|Berjocht:KatedralenBelgje}} |} <noinclude>[[Kategory:Berjocht: Navigaasje Belgje|Katedralen]]</noinclude> ljyccxs8s9tw6jlms3yhl8ikgnymwz1 10 191918 1230301 2026-05-19T10:38:08Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Berjocht:Navigaasje katedralen Belgje]] omneamd ta [[Berjocht:KatedralenBelgje]] 1230301 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Berjocht:KatedralenBelgje]] gtliukmssf49yapun4bbx0x6mv4mcbx 0 191919 1230309 2026-05-19T11:30:17Z Mysha 254 Ik leau, ik haw it alleagear wer ferkeard mei dy kategories. 1230309 wikitext text/x-wiki [[File:Malcolm Lowry (June 1957).jpg|thumb|upright|[[Malcolm Lowry]] ([[1957]]).]] '''''Under the Volcano''''' ([[Ingelsk]]: "Under de fulkaan") is in [[roman]] fan 'e Ingelske skriuwer en dichter [[Malcolm Lowry]], publisearre yn [[1947]] troch [[Reynal & Hitchcock]], yn de [[Feriene Steaten]], en [[Jonathan Cape]], yn it [[Feriene Keninkryk]]. It boek wie Lowry's twadde en lêste folsleine roman. Der is net in Fryske ferzje fa útkaam. De roman fertellet it ferhaal fan ''Geoffrey Firmin'', in alkoholisearre Britske konsul yn 'e stêd [[Cuernavaca]], [[Meksiko]], op 'e [[Dei fan 'e Deaden]] yn novimber [[1938]]. It boek ûntlient de namme oan 'e twa [[fulkaan|fulkanen]], [[Popocatépetl]] en [[Ixtacxihuatlo]], dy't sawol Cuernavaca as it sichtfjild fan 'e personaazjes domineart. "Under de fulkaan wêze" is ek in [[metafoar]] foar de situaasje fan it benearde personaazje wat oerweldige wurdt troch de enoarme bedriging fan 'e fulkaan. == Wurdearring == Yn [[1984]] makke [[John Huston]] in film mei deselde namme, basearre op 'e roman, mei yn 'e haadrollen [[Albert Finney]], [[Jacqueline Bisset]], [[Anthony Andrews]], [[Katy Jurado]], [[Ignacio López Tarso]] en [[James Villiers]]. Yn [[1999]] waard it ''Under the Volcano'' opnaam yn [[Le Monde's 100 boeken fan de iuw]]. [[Kategory:Lowry, Malcolm]] [[Kategory:Autobiografyske romans]] [[Kategory:Boeken publisearre yn 1947]] [[Kategory:Britske romans]] [[Kategory:Ingelsktalige romans]] [[Kategory:Meksiko yn fiksje]] [[Kategory:Romans bewurke foar film]] dynba9w4giyhw432m7y0zna2yrcb60j