Wikipedy:Oerlisside

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="fy">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedy</sitename>
    <dbname>fywiki</dbname>
    <base>https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.2</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Wiki</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Oerlis</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Meidogger</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Meidogger oerlis</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedy</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedy oerlis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ofbyld</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ofbyld oerlis</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki oerlis</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Berjocht</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Berjocht oerlis</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hulp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hulp oerlis</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategory</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategory oerlis</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Tema</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Tema oerlis</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Wikipedy:Oerlisside</title>
    <ns>4</ns>
    <id>176</id>
    <revision>
      <id>1230359</id>
      <parentid>1229905</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T08:38:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Request for comment (global AI policy) */ Fy</comment>
      <origin>1230359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96189" sha1="htorcaq7tz9o9orn70ia84s2yipqno6" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__
&lt;!-- Don't place ynterwiki directly on this page; it interferes with the discussion. Interwiki can be found in [[Berjocht:Oerlisside]]. --&gt;
{{Oerlisside}}

== Koördinaten ==
{{Ping|Drewes}} Dy koordinaten hie ik noch efkens litten, om't ús Geohack net wol. {{Ping|Kneppelfreed}} Mar tank foar it kaartsje. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 12 des 2025, 11.00 (CET)
{{Ping|Drewes|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk}} Is de reden bekend werom't Geohack net wurket?--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 12 des 2025, 19.48 (CET)

:@[[Meidogger:Mysha|Mysha]], graach dien, hjer. De koördinaten kinne jo ek oernimmen fan de Nederlânske side. @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ik begryp net wêrom't Geohack no net wurket. Ik seach it no ek krekt. It wurke foarhinne al. Ik sjoch sa gau it probleem net. Is der immen dy't it wit? [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 12 des 2025, 20.38 (CET)
:{{Ping|Mysha|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes}} Nee, ikke net. Mar ik dy koördinaten en sa, dat giet my al gau boppe de pet. Is it oeral sa of allinnich op dizze side? As it oeral itselde is, hawwe se by Geohack miskien in ''bug'' en losse se it sels op. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 12 des 2025, 20.42 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], it skynt by ús op alle plakken, want ik haw dêr by in stikmannich plakken even neisjoen. By nl wurket er dêrfoaroer wol. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 12 des 2025, 20.47 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}} As it op nl: wol wurket, dan is der faaks by Geohack wat feroare wêrtroch it koördinateberjocht by ús (dat oars is as it koördinateberjocht op nl:, seach ik) net mear goed wurket. Mar hoe't je dat reparearje kinne sûnder dat je alle siden by del moatte dêr't it berjocht op brûkt wurdt, dat soe ik net witte. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 12 des 2025, 20.55 (CET)
:::: {{Ping|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}} @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] (Ik wit net krekt wêr't der stiet wat it ferskil is tusken &quot;Ping&quot; en &quot;@&quot;.) Is it allinnich by ús in probleem? Of hawwe oare W: dat probleem en hawwe dy it oplost? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::::{{Ping|Mysha}} Neffens my is der gjin ferskil en kinne jo beide brûke, mar earlik sein bin ik dêr net wis fan. Ik ha by de Fryske wiki leard om te pingen.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 15 des 2025, 18.45 (CET)

:{{Ping|Drewes|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk}} Om't it probleem noch jimmeroan net oplost is, ha ik oan ChatGPT frege wat it probleem wêze kin. Neffens ChatGPT hat de Frysktalige wikipedy gjin eigen konfiguraasje ynsteld om koördinaten fuort troch te stjoeren nei in kaarttsjinst. It hat te krijen mei in ûntbrekkende of oare ynstelling en net mei in bug. Soks soe oankaarte wurde kinne op Phabricator (it bug-/taaksysteem van Wikimedia). Dat kin sa en ik tink dat ien fan 'e behearders dat it bêste dwaan kinne:

*stap 1 gean nei: https://phabricator.wikimedia.org
*stap 2 Log yn (Wikimedia-account)
*stap 3 Klik op Create Task
*stap 4 Plak de ûndersteande tekst
*stap 5 Foegje de tags ta (dat helpt by de sichtberens) 

Tags: 
MediaWiki
Wikis
Maps
GeoHack
Kartographer
fywiki

'''De folgjende tekst tekst kin yn it berjocht plakt wurde.'''

Title: fywiki: Coordinates link to GeoHack instead of opening a primary map service

Description: On the Frisian Wikipedia (fywiki), clicking on coordinates in articles always redirects to GeoHack (toolforge.org), instead of opening a primary map service (e.g. OpenStreetMap) directly.

This differs from other Wikipedias such as nlwiki, where coordinates open a map directly and GeoHack is only used as a secondary tool.

Example:
Article: Abdij fan Cluny (fywiki)
Coordinates link to:
https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=fy&amp;params=46_40_0_N_4_42_0_E_scale:12500_type:landmark_region:FR

It appears that fywiki does not have a “primary map service” configured for coordinate links, causing the default GeoHack redirect to be used.

Expected behavior: Clicking on coordinates on fywiki should open a primary map service directly (e.g. OpenStreetMap), similar to nlwiki and other Wikipedias.

Possible solution / investigation: Check whether fywiki has a primary map service configured for coordinates (MediaWiki / Kartographer / Wiki configuration).
If missing, align fywiki’s behavior with other Wikipedias by setting a default map service.

Ik hoopje dat hjir wat mei dien wurde kin.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 18 des 2025, 20.37 (CET)
:: Romke, de lêste berjochten oer  AI, is dat y alle gefallen, in tredde fan de antwurden ferkeard is. Om't by [[Abdij fan Cluny]] de koordinaten net funksjonearje, moat ik oannimme dat it antwurd wat jo hân hawwe yn dy tredde sit.
:: De skoalle giet ticht foar it jier; dat ik winskje eltsenien noflike dagen, en yn [[2026]] hoopje ik werom te kommen om te sjen dat it oplost is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 19 des 2025, 14.00 (CET)
:{{Ping|RomkeHoekstra|Drewes|Kneppelfreed}} Ik haw hjir ris even nei sjoen, mar se wolle by Phabricator myn meidoggersnamme net akseptearje om't der in apostrof yn sit. No kin ik foar dizze webside fansels in oare meidoggersnamme betinke, mar ik haw oer dit ûnderwerp sa'n bytsje doel, dat as ik fragen krij, ik dy net beäntwurdzje kinne soe. Ik brûk dy koördinaten noait en ik begryp earlik sein mar heal wat it probleem is. De keppeling wurket blykber net mear goed, dat is alles wat ik oant no ta begrepen haw. {{Ping|Kneppelfreed}}, jo hawwe hjir okkerjiers de hiele programmatuer fan 'e posysjekaarten ynsteld, dat dit seit jo nei alle gedachten mear as my; is dit ek wat dat jo oppakke kinne? As jo net wolle, sil ik it wol dwaan, mar dan taast ik folslein yn it tsjuster. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 12.31 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ik haw it dêre op it aljemint brocht, dus sil sjen wat dêr fierder út komt. Mar earlik sein giet soks mei ek boppe de pet. Ja, ik haw okkerjiers de posysjekaarten oan 'e praat krigen, mar dat wie mear in kwestje om de juste berjochten yn de wikipedy oan te meitsjen, en dat wiene der noch al wat, om dy posysjekaarten oan it wurk te krijen. Dit is in kwestje foar yn 'e Wikimedia dêr't ik fierders alhiel gjin ferstân fan haw. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 19 des 2025, 20.15 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed}} O. Ik tocht dat dit oanferwante dingen wiene. Safolle wit ik der dus fan. No, yn elts gefal tankjewol dat jo it oppakt hawwe. We sille sjen wat it opsmyt. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 20.48 (CET)
::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed}} Tige tank foar jim krewearjen. Eefkes ôfwachtsje wat der no bart. It soe moai wêze as wy dit wer oan 'e praat krije. Eefkes in fraach: binne der ek kontakten mei wikipedia dat wy harren freegje kinne oer saken dêr't by ús de kennis tekoart komt? Wy binne hjir no ienris in hiel kwetsber klubke.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 19 des 2025, 22.12 (CET)
:::::{{Ping|RomkeHoekstra}} In goeie fraach. Dêr moast ik al even djip oer neitinke. Der hat in stikmannich jierren lyn ris wat west mei de haadside, dy't net mear goed werjûn waard. Doe bin ik by Meta-Wiki te rie gien, en dy hawwe doe holpen. Doe moast ik tydlik de befeiliging fan 'e haadside útsette, wit ik noch wol, sadat sy dêrmei oan it pielen koene. Ik leau dat ik dêrfoar dizze link brûkt haw: https://meta.wikimedia.org/wiki/Ask_a_question/Recent_questions , want dy haw ik teminsten opslein. Mar as jo bliuwende kontakten of in spesjale kontaktpersoan foar ús Wikipedy bedoele, nee, dy hawwe wy net. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 23.15 (CET)
::::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Ik praat fanút in stik ûnkunde en bin gjin behearder en wit ek net hokker tools jimme ta jim beskikking ha, mar is it dan net handich om earne in dielplak te hawwen dêr't jimme dizze kennis meiïnoar diele kinne? It soe spitich wêze dat de boel hjir op 'e kont leit as ien foar in skoft neat dwaan kin of omfalt of gewoan gjin nocht mear oan it wurk hat en elkenien mar omgriemt om't dêrmei de kennis ferdwûn is.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 20 des 2025, 09.17 (CET)
:::::::{{Ping|RomkeHoekstra}} No, safolle ''tools'' mear as jo hawwe wy net. Wat wy dogge, ferskilt eins net safolle fan wat josels ek al dogge, allinnich kinne wy as behearder siden wiskje, skoattelje en ûntskoattelje en meidoggers útslute. Mear is it eins net. Wat jo sizze oer it dielen fan kennis, dêr hawwe jo wol in punt. Mar ik soe sa ien, twa, trije net witte wêr't wy sokke dingen krekt opskriuwe kinne dêr't behearders fan letter it weromfine kinne as se der ferlet fan hawwe. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 01.29 (CET)

Dit wie it antwurd dat ik fan wikimedia weromkrigen ha:
Hi @Kneppelfreed, thanks for taking the time to report this and welcome to Phabricator!

&quot;koördinaten&quot; in the Infobox in https://fy.wikipedia.org/wiki/Abdij_fan_Cluny links to dead http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?language=fy&amp;params=46_40_0_N_4_42_0_E_scale:12500_type:landmark_region:FR&amp;pagename=Abdij_fan_Cluny&amp;src=Abdij_fan_Cluny. Toolserver.org was switched off in 2014.

https://fy.wikipedia.org/wiki/Berjocht:Koördinaten_yn_tekst needs updating (several outdated links), and https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Berjocht:Koördinaten&amp;action=edit (after an unneeded redirect) uses https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Berjocht:MapsServer&amp;action=edit which also needs several links to get updated.

User scripts, gadgets, templates, modules, custom CSS are local on-wiki content. Local content is managed independently on each wiki, by each wiki community themselves.
Phabricator is mostly used for MediaWiki, MediaWiki extensions, or server configuration, or by developers and teams to organize what they plan to work on.
If you are looking for help with the local code on a wiki, please see https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech instead.
This needs fixing on the local wiki by editing its local content. Thus I am closing this task here - thanks for your understanding!

{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}}
:Moai, no dan witte wy dat wy dêr net wêze moatte en it sels oplosse moatte. Ik ha fan 'e moarn in hiel skoft mei ChatGPT oan 'e gong west en nei lapen tekst en hinne en wer geskriuw binne wy der tink út (it lestige is dat ChatGPT nochal ris ferkearde folchoarders oanhâldt en somtiden wurden brûkt dy't ik net kin/koe). Mar om koart te kriemen leit neffens ChatGPT de oarsaak fan it probleem by it berjocht, dat streekrjocht nei GeoHack ferwiist. No moat der foar de oplossing earst in systeem- of ynterfaceberjocht oanmakke wurde (dêr ha ik gjin rjochten foar, dus dat sil troch ien fan jimme dien wurde moatte. Sa'n ynterfaceberjocht wurdt as folget oanmakke (mei format MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label):

* stap 1: gean nei: https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label 
* stap 2: klik op bewurkje boppe oan 'e side.
* stap 3: plak dêr de platte tekst: Toant de koördinaten fan dit plak as klikbere kaartlink mei Kartographer.
* stap 4: opslaan.

It berjocht is no beskikber foar alle berjochten of funksjes dy't it Koordinaten-yn-tekst-label brûke. As dat dien is sjoch ik as it berjocht:koördinaten yn tekst oanpast wurde moat (dêr ha'k leau ik wol rjochten foar).--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 12.52 (CET)

:{{Ping|RomkeHoekstra}} &quot;No witte wy [... dat wy] it sels oplosse moatte&quot;, skriuwe jo. Uh, dat is net wat der yn 'e reäksje fan Phabricator stiet. Sy sizze: as jimme help nedich binne om dit probleem op te lossen, dan moatte jim net by ús wêze, mar by https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech. 
:As jo miene dat jo it sels oplosse kinne, is my dat bêst, mar ik fyn dat jo tefolle fertrouwe op ChatGPT. Sels haw ik earlik sein nul fertrouwen yn sa'n a.i.-programma. &quot;Hallusinearje&quot; is net foar neat ta it wurd fan it jier keazen. As ik nei https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label gean en dêr jo tekst opslaan wol, krij ik de folgjende tekst yn byld: &quot;''Warskôging: Jo bewurkje in side dy't brûkt wurdt yn de tagongstekst foar it wikiprogramma. Feroarings op dizze side feroarje it oansjen fan de tagong foar oare meidoggers.''&quot; Sels haw ik gjin idee wat der barre kin as ik hjirmei ompiel. As de hiele Wikipedy it straks net mear docht, binne wy fierder fan hûs, fansels. Hoe wis binne jo fan jo saak? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 15.05 (CET)
::Ik ha út it andert begrepen dat dit op de lokale wiki korrizjearre wurde moat troch de lokale ynhâld oan te passen en dat wy dus sels oan 'e slach moatte. Mar dan begryp ik dat dus ferkeard.&lt;br&gt;
::Ik wit dat ChatGPT fouten makket en it dus net sa dat ik blyn op dingen yngean (foar de aardichheid moasten jo de hiele diskusje mei ChatGPT ris trochlêze), mar it is ek grutte ûnsin dat ChatGPT neat kin. Wat skriuwt ChatGPT as ik dy warskôging fan jo foarlis: Deze waarschuwing verschijnt altijd bij interfaceberichten. Het is bedoeld om te zeggen: “Denk even na voordat je opslaat.” In jullie geval is de wijziging: één korte zin, zonder code, zonder sjablonen. Dat is zo veilig als het maar kan. Deze waarschuwing is geen signaal dat je “op gevaarlijk terrein” zit — het is MediaWiki dat netjes zegt: “dit is belangrijk”.&lt;br&gt;
::Wat ChatGPT skriuwt as ik de benaudens foar AI-hallusinaasje ferwurdzje: &quot;ik begryp de soarch oer AI-hallusinaasje hiel goed. Yn dit gefal giet it lykwols net om nije logika, mar om it ferienfâldigjen fan in interfaceberjocht nei platte tekst, wat neffens MediaWiki-praktyk is. De wiziging is lyts, direkt werom te draaien en feroaret gjin artikelynhâld.&lt;br&gt;
::Mar goed, jo binne behearder, ik net. As jo nul fertrouwen ha yn ChatGPT, dan soe ik dit mar gewurde litte. Ik wol nimmen wat oplizze. Ik besykje allinnich mei te tinken om't it in probleem is dat wol om in oplossing freget.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 16.08 (CET)
:::{{Ping|RomkeHoekstra|Drewes|Kneppelfreed}} No ja, Romke, ik sil jo fertelle hoe't ik ta myn miening oer A.I. kommen bin. Google jout op 't heden boppe oan 'e side ek in A.I.-berjocht as jo wat freegje. Ik woe fan 'e wike witte wêr't de namme ''Ptilinopus huttoni'' wei kaam, de wittenskiplike namme fan 'e Rapajufferdo. ''Huttoni'' is dúdlik ôflaat fan 'e Ingelske efternamme Hutton, mar wa wie dy man (want by in frou komt der net ''-i'', mar ''-ae'' efter). Dus ik freegje dat oan Google. Dat A.I.-berjocht seit fan: o, dat is William Hutton, in bekende Nijseelânske samler fan spesimina, mei jierren fan berte en ferstjerren derby. No naam ik al neat oan fan A.I. sûnder dat ik it earnewêr oars befêstigje koe, dat ik sykje nei in William Hutton mei de opjûne jiertallen. Nearne wat te finen. Ik trochsykje en nei in hiel soad gedoch fûn ik út dat de do ferneamd wie nei de Britsk-Nijseelânske biolooch Frederick Wollaston Hutton. Der hat, ynsafier't ik útsykje kin, nea in William Hutton mei dat berop en dy jiertallen bestien. Dêr bin ik earlik sein wol wat fan skrokken. Dat sadwaande. (En dat gong ek net om nije logika, mar om âlde kennis.)
:::Wat it probleem mei de koördinaten oangiet, ik leau dat ik wat yrritaasje by jo opmerk oer myn opstelling (altyd moeilik te sizzen op basis fan skreaune tekst). Ik hoopje dat jo wol foar it ferstân hawwe dat ik jo ynset yn dizze saak tige wurdearje, mar ik hoopje ek dat jo der begrip foar opbringe kinne dat ik huverich bin om om te prutsjen mei programmatuer dêr't ik hielendal gjin ferstân fan haw. Dat ien regel platte tekst it ferskil net meitsje sil, dat wol ik wol oannimme, mar dat makket it ferskil ek net om it probleem mei de koördinaten op te lossen. Jo binne fan doel (of ik moat jo ferkeard begripe) om dêrnei oan 'e programmatuer te sleuteljen. As jo dêr ferstân fan hawwe, bêst genôch. As jo dat poer en allinnich dogge op basis fan 'e oanwizings fan ChatGPT, dan fiel ik my dêr earlik sein net sa noflik by. Ik soe earlik sein wat dit oangiet wol wat ynbring fan 'e oare behearders hawwe wolle. Wat fine {{Ping|Drewes}} en {{Ping|Kneppelfreed}} hjirfan? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 16.40 (CET)
::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Drewes|Kneppelfreed}} No wurket it [Berjocht:Koördinaten yn tekst] sawiesa net. It is de trouwens de fraach of der überhaupt sleutele wurde moat nei it opslaan fan in interfaceberjocht (interface = tagongstekst). Mar dat leart ús it úttesten. Wat ik yn it Berjocht:Koördinaten yn tekst dêrnei ferfange soe, kin ek wersteld wurde, dat liket my net folle oars as mei oare berjochten.
::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Wat it gebrûk fan A.I. oanbelanget: A.I. hellet syn ynformaasje fan ynternet en ek ynternet is net altiten korrekt. Sjoch nei wat jo hjoed oer BirdLife by it seerotsje skreaunen en ik hie lykas jo dêr ek myn twifel oer. By fragen oan ChatGPT kinne jo nei boarnen freegje, dy jout er dan by it jaan fan in antwurd en dan kinne jo de ynformaasje fuort by de boarne kontrolearje. Jo fregen oan Google A.I. wêr't de namme ''huttoni'' yn ''Ptilinopus huttoni'' wei kaam. Ik ha gjin ûnderfining mei Google A.I., mar ik ha foar de aardichheid jo fraach suverkrekt oan ChatGPT frege en krige fuort as andert: &quot;huttoni ferwiist nei Frederick Wollaston Hutton (1836–1905), in Britsk-Nijseelânske natuerûndersiker en geolooch&quot; mei ferwizing nei it Ingelsktalige wikipedylemma (Frederick Hutton (scientist).) ChatGPT makket bêst wol fouten (minsken meitsje dy trouwens ek), mar wat ik yntusken wol wit is wat spesifiker de fraach, namste better de antwurden binne. Ik soe jo oanriede dochs ris ChatGPT te brûken (en altiten om boarnen te freegjen).--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 22.46 (CET)
:::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Tankjewol foar de tip. Ik sil der ris oer neitinke. Wat de rest oangiet, as jo tinke dat it miskien mei it opslaan fan dy regel platte tekst klear is, dan wol ik dat wol foar jo dwaan. (Dus dat doch no daliks even.) Mar as der mear gebeure moat, wol ik graach dat jo dêr even mei wachtsje oant Drewes en Kneppelfreed ek har sechje oer dit ûnderwerp dwaan kinnen hawwe. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 23.09 (CET)
::::::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], ik wol alderearst Romke tige betankje foar jo ynset om dit euveltsje te ferhelpen. Sa't it liket, skynt it allinnich op ús wikipedy net te wurkjen. Ik sjoch by in soad oare wikys wurket it wol. It soe tige moai wêze dat we it hjir ek wer oan it wurk krije kinne. As Romke hjir oan sleutelje wol, dan fyn ik dat poerbêst. Iksels bin in bytsje noedlik om dêr mei om te pielen. As jo, Romke, dat net oan doare, kinne we altyd freegje op dy link dy't Phabricator stjoerd hat: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech]. It liket dat it berjocht feroare wurde moat. By nl brûke se de âlde [https://nl.wikipedia.org/wiki/Sjabloon:Co%C3%B6rdinaten sjabloan koördinaten], dy't praktysk itselde wie as ús [[Berjocht:Koördinaten]]. Wêr't ik bang foar bin, as we it berjocht koördinaten feroarje, we alle siden by del moatte om dy ek te feroarjen. 
::::::En wat ChatGPT oanbelanget, dêr haw ik noch net mei wurke, wol mei Google AI, en ik haw dêr mingde gefoelens oer. It sil yn protte gefallen wol goed wêze, mar it kin it somtiden ek ferkeard ha. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 des 2025, 03.21 (CET)
:::::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Ieneach hat no in interfaceberjocht oanmakke en der is fierder neat raars bart, lykas ChatGPT al oanjoech. It feroaret lykwols noch neat oan 'e wurking fan 'e koördinaten om't it âlde berjocht noch hieltiten de Geohack-keppeling makket. Der moatte no twa dingen dien wurde: 1. Om't der in lus ûntstiet mei't de namme fan it berjocht en de namme fan it interfaceberjocht meiïnoar botse, moat der A. in nij berjocht oanmakke wurde ûnder de namme Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer. B. Yn it âlde berjocht moat in trochferwizing komme. Dat is alles. Wurket it net, dan kin neffens ChatGPT alles weromdraaid wurde: klikke op skiednis, kies de eardere ferzje en weromsette. Eefkes foar jim ynformaasje: ik ha mei ChatGPT sels in pear saken thús oplosse kind, û.o. it werstellen fan it lint yn Word (dat út it byld ferdwûn wie), mei help fan A.I. in skealike pop-up fan 'e computer ferwidere en in skermprobleem mei de mobyl oplost. It foardiel fan ChatGPT is dat er by problemen alles yn stappen trochjout. Ik wachtsje jim reäksje ôf. It soe moai wêze as [[Meidogger:Drewes]] as behearder ek eefkes reägearret? [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 09.05 (CET)
::::::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Miskien bin ik wol wat te foarsichtich mei sok spul. Dus, no ja, okee, prebearje it mar ris. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 des 2025, 15.00 (CET)
::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}}  Meidoggers. Ik folgje alles wier wol, mar kin hjir gjin sinnich wurd oer sizze. Interfaceberjocht, ChatGPT of Geohack-keppeling, it seit my neat. Sorry. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 22 des 2025, 16.07 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes}} Ik haw besocht oft in lokale oanpassing mooglik wie en hie hope dat it hjirmei oplost wie, mar it docht bliken dat de koördinaten djipper yn 'e infoboksstruktuer sitte as ferwachte. Dat soe betsjutte dat der ek yn 'e ynfoboksen sleutele wurde moat en dat giet ek my te fier. Dêrom haw ik de feroaring fan it berjocht Berjocht:Koördinaten yn tekst werom set nei de âlde sitewaasje. It nije Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer kin ferwidere wurde lykas ek it interfaceberjocht. Dêrmei binne wy wer by de âlde sitewaasje. ChatGPT advisearret ús op 'e nij Phabricator te mailen om't it in struktureel patroanprobleem is dat dêr thús heart en joech my foar de mail de folgjende tekst.   
:::---- 
:::On fy.wikipedia.org we investigated replacing legacy GeoHack-based coordinate links with Kartographer (maplink).
:::While this initially appears to be a local template change, we found that there is no safe local-only migration path due to how coordinate templates are used.
:::Current situation:
:::* A single coordinate template is used both:
:::  - inline in article text, and
:::  - inside multiple infobox templates.
:::* The template currently outputs a plain external GeoHack link, which works in both contexts.
:::Problem encountered:
:::* Replacing the GeoHack link with Kartographer maplink causes:
:::  - template loop errors when maplink looks up interface messages, or
:::  - literal parameter output (e.g. {{{3}}}) in infoboxes, because infoboxes expect plain wikitext, not a rendering tag.
:::* Splitting logic into subtemplates avoids loops, but still breaks infobox rendering.
:::* Fixing this would require modifying infobox templates, which makes the change non-local and affects many pages.
:::Conclusion:
:::This suggests a structural limitation: when a coordinate template is embedded in infoboxes, switching from GeoHack (plain link) to Kartographer (rendered maplink) cannot be done safely by editing the coordinate template alone.
:::We reverted all local changes after testing.
:::Question:
:::Is there a recommended migration pattern for wikis where coordinate templates are used both inline and inside infoboxes?
:::Or is GeoHack currently the only viable option in such cases?
:::----
:::Dizze tags kinne tafoege wurde:
:::Kartographer
:::Templates
:::Wikimedia-Site-Requests 
:::&lt;br&gt; [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 17.47 (CET)
::::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], ja sa't ik al sei, wie ik al bang  dat der folle mear by komt te sjen. Ik haw ek even besocht en feroarje it [[Berjocht:Koördinaten]], mar dat fern**kt alle koördinaten op 'e siden en dêr moat nei alle gedachten folle mear berjochten by oanmakke wurde, tink ik. We kinne wer besykje it by Phabricator op it aljemint te bringen, en sjen wat er ditkear weromstjoerd. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 des 2025, 20.57 (CET)
::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Wat in ellinde, sis. En dat krekt mei de krystdagen... Romke, jo skriuwe hjirboppe dat it ynterfaceberjocht ferwidere wurde kin. Bedoele jo dêrmei dat ik https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label wiskje moat? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 des 2025, 21.17 (CET)

{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Ieneach, jo meie dat interfaceberjocht ek eefkes stean litte, it kin fierder dochs gjin kwea en it kin altiten noch fuort. It Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer kin fuort en as it nedich is en Phabricator kin neat foar ús betsjutte, dan kinne wy it sa wer oanmeitsje. It âlde Berjocht:Koördinaten yn tekst moat fansels yn alle gefallen stean bliuwe. No earst sjen as Phabricator it foar ús oplosse kin. Sanet, dan kinne jimme in ienmalige ynfoboksfiks oerwege. Yn dat gefal moatte de fjilden fan 'e koördinaten yn 'e ynfoboksen oanpast wurde:

Hjoeddeiske sitewaasje bygelyks:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Ynfoboks abdij
 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|…}}
}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

De ynfoboks befettet yntern:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
| koördinaten = {{{koördinaten|}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

wy feroarje allinnich de ynfobox sels, bygelyks nei:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
| koördinaten = {{{koördinaten|{{Koördinaten yn tekst|{{{lat|}}}|{{{lon|}}}}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

Wy ha alletrije ûnderfining mei ynfoboksen en witte dat wy de ynfoboks werom sette kinne as de feroaring gjin resultaat hat. As it al slagget dan hoege wy fansels net de artikels oan te passen en dan is de ynfoboks sa oanpast dat dy in Kartographer-kaartlink toane kin, wylst dy foar dy tiid allinnich mei in platte GeoHack-link omgean koe. 

Hawar, no earst mar wer eefkes Phabricator ôfwachtsje. Noflike jûn mannen!
--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 22.52 (CET)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], ik ha it wer nei Phabricator stjoerd. Ris sjen wat hy no seit. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 des 2025, 08.34 (CET)

@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], dit is wat ik weromkrigen ha fan Phabricator:

Hi,
user scripts, gadgets, templates, modules, custom CSS are local on-wiki content. Local content is managed independently on each wiki, by each wiki community themselves.
Phabricator is mostly used for MediaWiki, MediaWiki extensions, or server configuration, or by developers and teams to organize what they plan to work on. Phabricator is not a support forum. If you are looking for help with the local code on a wiki, please see https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech instead.
This needs fixing on the local wiki by editing its local content. Thus I am closing this task here - thanks for your understanding.

Dus dêr kinne we neat mei. Hy jout dy iene link wer. We soene dêr ris freegje kinne..... --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 des 2025, 20.00 (CET)

@[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Kneppelfreed, jo soene dizze tekst brûke kinne foar de mail:

&lt;blockquote&gt;
Hello,

We would like to ask for technical advice regarding coordinate templates on a smaller Wikipedia (fy.wikipedia.org).

Current situation:
On our wiki, a single coordinate template is used both:
- inline in article text, and
- inside multiple infobox templates.

This template currently outputs a plain external GeoHack link, which works in both contexts.

Problem:
We investigated replacing the GeoHack link with Kartographer (maplink). While this initially looks like a local template change, we ran into structural issues:

- Using maplink inside the existing coordinate template leads to template loop errors or broken output.
- Splitting logic into subtemplates avoids loops, but then breaks infobox rendering (infoboxes expect plain wikitext, not a rendered maplink tag).
- Fixing this appears to require modifying infobox templates as well, which makes the change non-local and affects many pages.

We reverted all changes after testing.

Question:
Is there a recommended or established pattern for migrating legacy GeoHack-based coordinate templates to Kartographer on wikis where those templates are also used inside infoboxes?

Or is GeoHack currently still the only viable solution in such mixed-use cases?

Any pointers, examples from other wikis, or general guidance would be very welcome.

Thank you in advance.
&lt;/blockquote&gt;

--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 23 des 2025, 21.52 (CET)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], dien! [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 24 des 2025, 07.43 (CET)

@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], dit is it andert dat ik weromkrigen haw fan https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech oangeande de koördinaten.

Okay, so there are two problems:

:::* GeoHack doesn’t show a map. What GeoHack shows is defined at [[Berjocht:GeoTemplate]], you can copy parts of its Dutch or English (or whichever) counterpart to fix this.
:::* You couldn’t replace the GeoHack link with a Kartographer one. This replacement is probably worth it even if you manage to (or could manage to) add the map to GeoHack, as showing the map without loading a new page is more user-friendly in my opinion. The problem with Kartographer is that it uses a completely different coordinate structure. Currently [[:fy:Berjocht:Koördinaten yn tekst]] gets a parameter with the value &lt;code&gt;53_03_03_N_5_34_32_E_type:city_zoom:15_region:NL&lt;/code&gt;, but Kartographer expects three parameters: &lt;code&gt;latitude=53.050833&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;longitude=5.575556&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;zoom=15&lt;/code&gt; (the latter is optional, &lt;code&gt;type:city&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;region:NL&lt;/code&gt; have no Kartographer equivalents), e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;maplink latitude=&quot;53.050833&quot; longitude=&quot;5.575556&quot; zoom=&quot;15&quot; /&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (&lt;maplink latitude=&quot;53.050833&quot; longitude=&quot;5.575556&quot; zoom=&quot;15&quot; /&gt;). While it’s probably possible to code the conversion between the two formats in wikitext (with the help of [[:fy:Module:String]]), the result would likely be unreadable wikitext. So you have two options: either convert all calls using a bot, or have a Lua module do the conversion. The Lua solution means less edits in the short term, but I find the current parameter value quite hard to read, so I think a bot conversion would result in a better editor experience in the long term. 

It earste probleem is dus in kwestje fan [[Berjocht:GeoTemplate]] te fiksen. It twadde probleem liket in stik mear yngewikkeld. --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 30 des 2025, 01.27 (CET)

: Dus opsje a is alles omsette mei in bot en opsje b is in konversy yn in Lua-module. Hy advisearret opsje a mar beide opsjes geane fier boppe myn kennis. Wat no? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 30 des 2025, 10.00 (CET)
::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], hy sei dêr binne twa problemen. Us [[Berjocht:GeoTemplate]] is tink ik út de tiid, want dêr stiet gjin kaart op. We kinne dy side miskien ferhelpe om de fariant fan nl of en of de oer te nimmen. Ik tink dat it probleem dan ek noch net ferholpen is, want [[Berjocht:Koördinaten]] en [[Berjocht:Koördinaten yn tekst]] sille nei alle gedachten ek oanpast wurde moatte, want yn in soad oare wikys wiene dy jierrenlyn al oanpast neffens nije systemen sa't ik begrepen ha. Dy fan ús is nea oanpast. It simpelste is dy ek fan bgl nl of en of de oer te nimmen.
::It twade probleem is grutter, want as je Kartographer brûke wolle, moatte oare koördinatestruktueren, sa't er hjirboppe neamt, brûkt wurde en dêr binne twa opsjes foar: a: mei in bot of b: mei in Lua-module.
::Wat te dwaan no: ik soe it net witte. It giet my allegear te fier boppe de pet. We kinne besykje it earste probleem op te lossen en sjen oft dat wat helpt. Ik ha earder besocht mei dy Lua-rommel te pielen, mar rekke alhiel fêst. Ik ha lêsten besocht om [[Berjocht:Ofbyld multy]] te meitsjen, dêr't je meardere ôfbylldings sa as yn bygelyks ynfoboksen sette kin, mar doe rûn ik tsjin in betonnen muorre oan, want dêr rûn ik tsjin dy Lua-modulen oan en besocht guon fan dy berjocten oan te meitsjen, mar rûn ahiel fêst. Ik tocht nei it foarinoar krijen fan 'e posysjekaarten, dat ik soks hooplik ek oan 'e praat krije koe, mar dat slagge my dus net. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 30 des 2025, 20.32 (CET)
:::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed}} Tsja, mannen, ik kin hjir ek net folle oan tafoegje. Ik haw de reäksje fannacht trije kear lêzen en ik koe it noch net neikomme. Ik hie sels noch nea fan Lua heard, en wit net wat dat is. Bots hawwe wy ek net. Wat ik wol sjoch is dat GeoHack DMS-koördinaten (degrees, minutes, seconds) brûkt, wylst Kartographer desimale koördinaten brûkt. As we Kartographer brûke wolle soene, betsjut dat dat al dy DMS-koördinaten omrekkene wurde moatte. Wat my oangiet is dat in brêge te fier. Dus we bliuwe by GeoHack. Dan is der noch ien mooglikheid: gewoan hânmjittich side foar side de boel oanpasse. It giet om sa'n 4.500 haw ik lêsten opsocht. As we 50 deis dwaan kinne komt dat út op in fearnsjier. Dat is net leuk, mar it soe te dwaan wêze as we allegearre mei-inoar de hannen út 'e mouwen stekke. Mar dan moat der earst fansels wol in funksjonearjende keppeling yninoar knutsele wurde om 'e âlde mei te ferfangen. Dat is wêr't it by my stûket, want dat kin ik sels net dwaan. Of oars kinne we der ek foar kieze om 'e âlde keppeling net te ferfangen mar gewoan fuort te heljen. We hawwe ommers yn hast alle geografyske artikels ek al in posysjekaart. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 30 des 2025, 21.18 (CET)
:::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Hoe dan ek, it wurket no net dus gjin ien hat wat oan dy koördinaten en it jout allinnich mar argewaasje as jo der op drukke en der komt neat. It giet hoe dan ek my ek fier boppe de macht, dus it soe al fan Kneppelfreed komme moatte en oars is it net oars. Faaks is dan de koartste klap om de koördinaten út de ynfoboksen te ferwiderjen. Mar dat lit ik oan jimme oer, ik help wol mei as se side foar side omset wurde moatte (mar dan sil der ek in plan komme moatte hoe't wy dat oanpakke, oars iepenje wy allegear siden dêr't earder al ien oan 'e gong west hat.  

Kinne jo hjir wat mei [[Meidogger:Kneppelfreed]]? Dit ha'k fan ChatGPT, faaks helpt it jo wat.
&lt;blockquote&gt;
'''Stappenplan: starten met een Lua-oplossing (veilig en omkeerbaar)'''

''Doel:
Kartographer gebruiken zonder artikelen of infoboxen aan te passen, en met mogelijkheid tot volledige terugdraai.''

----
'''Stap 1 — Niets wijzigen aan artikelen of infoboxen'''

* Geen enkele artikelpagina aanpassen
* Geen infobox-sjablonen aanpassen
* Alles moet blijven werken met de huidige GeoHack-parameterstring
* Als dit niet haalbaar blijkt → stoppen.
----
'''Stap 2 — Maak één nieuw Lua-module aan (losstaand)'''

Maak een nieuwe module aan, bijvoorbeeld:

&lt;small&gt;Module:Koördinaten&lt;/small&gt;

Deze module doet uitsluitend het volgende:

* input: de bestaande GeoHack-string

&lt;small&gt;53_03_03_N_5_34_32_E_type:city_zoom:15_region:NL&lt;/small&gt;

* output:
** latitude (decimaal)
** longitude (decimaal)
** zoom (optioneel)

'''Belangrijk:'''
*De module rendert géén kaart
*Geen maplink, geen HTML
*Alleen parsing en omrekening
----
'''Stap 3 — Houd de Lua-code minimaal en leesbaar'''

*Gebruik standaard Lua-functies
*Eventueel : &lt;small&gt;Module:String&lt;/small&gt; voor splitsen
*Geen “slimme” trucjes

Commentaar toevoegen bij elke stap (voor onderhoud)

Als de code onleesbaar wordt → heroverwegen.
----
'''Stap 4 — Pas alleen het bestaande sjabloon minimaal aan'''

In &lt;small&gt;Berjocht:Koördinaten yn tekst:&lt;/small&gt;

*Voeg een '''veilige keuze''' toe:
**Als Lua-module geldige coördinaten teruggeeft → gebruik Kartographer
**Anders → toon exact de oude GeoHack-link

Dus altijd een '''fallback'''.

Geen recursie, geen extra sjablonen.
----
'''Stap 5 — Test uitsluitend via voorvertoning'''

*Test op 1 artikel met inline coördinaten
*Test op 1 artikel met infobox
*Alleen voorvertoning gebruiken
*Pas opslaan als:
**geen foutmeldingen
**geen lege waarden
**geen template-lussen
----
'''Stap 6 — Terugdraaien moet triviaal zijn'''

Zorg dat alles terug te draaien is door:

*het sjabloon terug te zetten
*of de module te verwijderen

Geen sporen in artikelen.
----
'''Stopcriteria (heel belangrijk)'''

Direct stoppen als:

*infoboxen {{{3}}} of lege waarden tonen
*template-lus ontstaat
*meerdere sjablonen tegelijk aangepast moeten worden
*extra interfaceberichten nodig lijken

Dan is Lua hier geen goede oplossing.
----
'''Samenvattend'''

*Lua is hier een tussenlaag, geen einddoel
*Veiligheid en leesbaarheid gaan vóór functionaliteit
*Geen bot, geen massabewerkingen
*Bij twijfel: niets doen en GeoHack behouden

----
'''Hjirûnder stiet in minimaal Lua-skelet (raamwurk) dat allinnich de besteande GeoHack-string parsed en omrekkenet. It rendert neat en feroaret neat oan artikels. As dit al net stabyl wurket, moatte wy hjir stopje.'''

It is in minimaal en feilich Lua-skelet en hoe't it brûkt wurdt, sa opset dat:

*er niets aan artikelen of infoboxen verandert
*alles terug te draaien is
*het vooral begrijpelijk blijft voor een volgende beheerder

----
'''Lua-skelet (minimaal en veilig)''' 

Nieuwe pagina aanmaken:

&lt;nowiki&gt;&lt;/pre&gt;Module:Koördinaten&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

Inhoud (voorbeeld, nog zonder Kartographer):

&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
-- Module:Koördinaten
-- Doel: omrekken fan GeoHack-koördinaten nei desimale latitude/longitude
-- LET OP: dizze module rendert GEEN kaart

local p = {}

local function dmsToDecimal(deg, min, sec, hemi)
    local val = deg + (min / 60) + (sec / 3600)
    if hemi == 'S' or hemi == 'W' then
        val = -val
    end
    return val
end

function p.parse(frame)
    local input = frame.args[1]
    if not input or input == '' then
        return nil
    end

    local parts = mw.text.split(input, '_')
    if #parts &lt; 8 then
        return nil
    end

    local lat = dmsToDecimal(
        tonumber(parts[1]),
        tonumber(parts[2]),
        tonumber(parts[3]),
        parts[4]
    )

    local lon = dmsToDecimal(
        tonumber(parts[5]),
        tonumber(parts[6]),
        tonumber(parts[7]),
        parts[8]
    )

    return string.format(
        'latitude=%.6f|longitude=%.6f',
        lat,
        lon
    )
end

return p
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;


'''Belangrijk''':

*Dit doet nog niets zichtbaar
*Geen &lt;maplink&gt;
*Geen HTML
*Alleen rekenen

----

'''Hoe dit later in het sjabloon gebruikt kan worden (concept)'''

In &lt;small&gt;Berjocht:Koördinaten yn tekst&lt;/small&gt;(alleen conceptueel):

&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:Koördinaten|parse|{{{1}}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

👉 In deze fase alleen testen in voorvertoning, niet opslaan.

----
'''Waarom dit skelet veilig is'''

*Geen recursie
*Geen template-lus mogelijk
*Geen wijziging aan artikelen
*Geen afhankelijkheid van infoboxen

Eén module = één edit om terug te draaien

----
'''Wat nog NIET moet gebeuren'''

❌ Nog geen &lt;maplink&gt;&lt;br&gt;
❌ Nog geen vervanging van GeoHack&lt;br&gt;
❌ Nog geen bot&lt;br&gt;
❌ Nog geen interfaceberichten aanpassen&lt;br&gt;

Eerst alleen vaststellen:

Kinne wy betrouber latitude/longitude út de besteande string helje?

Als dit niet stabiel werkt → direct stoppen.

----
{{Ping|RomkeHoekstra}}, {{Ping|Ieneach fan 'e Esk}}, sorry, mar dit giet my allegear boppe de pet. Ik ha by https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech frege as se dêr mei helpe wolle, of immen witte dy't ús helpe wol. It moat as it heal kin al even fikst wurde, want dat soe ek moai wêze foar takomstige meidoggers. As ik nei in wike neat fan harren hear, dan sil ik sels noch even besykje dêr mei om te pielen en as dat net my net slagget, dan moatte we mar in plan meitsje alle siden hânmjittich om te setten. Ik soe it leafste de koördinaten wol op 'e siden hâlde wolle.
:{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk}} De bêste winsken foar it nije jier! Geweldich Kneppelfreed dat jo dit fierder noch oppakke wolle. As it net slagget, soe'k der mar net te lang mear mei omgrieme. Dan kin de tiid miskien better stutsen wurde yn it omsetten en dan moat er lykas Ieneach skreau noch wol in funksjonearjend einformaat komme. Ik ha der fierder gjin doel oer, it iennige wat ik bydrage kin is wat ChatGPT hjir oer seit. Ik wit dat jimme dêr noch net sa'n soad betrouwen yn ha, mar wy wite ek net alles en meiïnoar ynklusyf ChatGPT witte wy yn alle gefallen mear. 
----
Stappenplan bij handmatige omzetting van alle artikelen – zo pak je het veilig aan:&lt;br&gt;
1️⃣ '''Leg eerst het nieuwe eindformaat vast (zonder uitzonderingen)'''

Nog vóór het eerste artikel:

*exact één manier afspreken om coördinaten te noteren
*vastleggen:
**welke parameters verplicht zijn
**welke optioneel zijn (bijv. zoom)
**hoe het er in infoboxen uitziet

Bijvoorbeeld (alleen illustratief):
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Koördinaten yn tekst
 | latitude = 53.050833
 | longitude = 5.575556
 | zoom = 15
}}
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;
----
2️⃣ '''Maak een korte handleiding voor bewerkers'''

Eén simpele pagina is genoeg:

oude vorm → nieuwe vorm

*1 of 2 voorbeelden
*hoe je graden/minuten/seconden omzet naar decimalen
*waar je fouten meldt

Dit voorkomt goedbedoelde, maar verschillende oplossingen.
----
3️⃣ Begin met 3–5 testartikelen

Niet meteen los.

*kies artikelen:
**1 met infobox
**1 zonder infobox

*controleer:
**kaart klopt
**mobiele weergave
**geen foutmeldingen

Pas als dit goed voelt → doorgaan.
----
'''4️⃣ Werk in kleine batches'''

Bijvoorbeeld:

*5–10 artikelen per keer
*tussendoor kijken of alles nog goed gaat
*niet alles in één week willen doen
*Dat houdt het overzichtelijk.
----
5️⃣ '''Verwijder oude GeoHack-specifieke rommel'''

Bij elke omzetting:

*haal type:city, region:NL etc. weg
*zet ze niet om naar iets vaags
*liever minder, maar correct
----
6️⃣ '''Noteer wat al gedaan is'''

Bijvoorbeeld:

*een categorie “Koördinaten omset nei Kartographer”
*of een projectpagina met afgevinkte artikelen
*Zodat niemand dubbel werk doet.
----
7️⃣ '''Accepteer dat het niet perfect hoeft'''

Dit is belangrijk:

*een kaart die 20 meter verschoven is → oké
*een ontbrekende zoom → oké
*later verbeteren kan altijd
----
'''Eerlijk slotwoord'''

Na alles wat jullie geprobeerd hebben, is dit:

*de meest begrijpelijke
*de meest controleerbare
*en de minst stressvolle route

En misschien wel de enige die echt past bij een kleine, zorgvuldige wiki.

Als je wilt, help ik graag met:

*een concreet Fries voorbeeldartikel
*een korte omzettingshandleiding
*of een checklist voor elke bewerking
&lt;/blockquote&gt;

== Uitnodiging ==

--------------

{| style=&quot;width:100%; text-align:center; background-color:WhiteSmoke&quot;
|- 
| &lt;h3&gt;&lt;span style=&quot;color: #000;&quot;&gt;Kom jij ook naar de extra feestelijke nieuwjaarsborrel?&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;
&lt;span style=&quot;color: #000;&quot;&gt;Wikipedia bestaat 25 jaar! De borrel is op 17 januari in Den Bosch. &lt;br&gt;&lt;br&gt;'''[[wmnl:Nieuwjaarsbijeenkomst 2026|Schrijf je uiterlijk 10 januari in]]!'''
&lt;br&gt;&lt;br&gt;De borrel wordt georganiseerd door Wikimedia Nederland voor alle Wikimedianen.
&lt;br&gt;Eventuele partners zijn ook welkom.&lt;/span&gt;
| [[File:Mascot celebratory floating balloons.jpg]]
|}
--------------

Ik hoop dat er Friese Wikipedianen zijn die de reis naar Den Bosch kunnen maken. In elk geval zijn jullie ook van harte welkom. [[Meidogger:Ellywa|Ellywa]] ([[Meidogger oerlis:Ellywa|oerlis]]) 7 jan 2026, 21.40 (CET)

== In goed begjin? ==

Eltsenien dy't ik noch net troffen haw: Folle Lok en Seine.
As immen neat om hannen hat, kin er dan ris op [[Meidogger:Mysha/Kladblok]] sjen hoe't de plaatsjes goed komme? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 15 jan 2026, 10.03 (CET)

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16 jan 2026, 20.45 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;
: Grif hawwe hja it idee dat it foar eltsenien dúdlik wêze sil, mar ik soe sizze dat it de tante-test (muoike-metoade(?)) net folbringen kin. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Amateurfuotbalklubs yn Fryslân ==

@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]], is der immen dy't de amateurfuotbalklubs yn Fryslân by de tiid bringe/ferbetterje wol? Guon klubs hawwe noch gjin side en in guon klubs binne fusearre. Ek soe it moai wêze as der in navigaasjebalkje komt fan de klubs út Fryslân of sokssawat. Ik yn alle gefallen haw der gjin nocht oan, it seit my net sa folle, mar as in Fryske wikipedy soe it baas wêze en haw soks teminsten by de tiid. Ik haw de lêste tiden dwaande west mei in soad siden en oare dingen oan it ophelpen en dêr haw ik stadichoan in bytsje myn nocht fan, want it begjint wat putsjewurk te wurden. Ik wol meikoarten ris oer dingen skriuwe dêr't ik niget oan haw. Alfêst tige tanke. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 18 jan 2026, 04.45 (CET)
:@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] Ha we in list om hokker Klubs it giet? [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 18 jan 2026, 11.13 (CET)
::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk|Mysha|Drewes}}  Gjin idee, ik ha ek al eefkes sjoen mar koe allinnich de Fryske list fine, dy't neffens Kneffelfreed al datearre is. Ik bin earlik sein net sa thús yn 'e sport.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 18 jan 2026, 14.38 (CET)
::::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk|Mysha}} Ik bin ek net thús yn 'e sport en fiel der gjin sprút foar. En sjoch ek ris nei dy oare siden dy't dy't by de tiid brocht wurde moatte. Totaal in krappe 125 op dit stuit. Wy hawwe ienfâldich te min meidoggers om alles by te hâlden. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 18 jan 2026, 16.26 (CET)
:::::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Drewes|RomkeHoekstra|Mysha}} Ik bin net fan 'e sport en alhielendal fan it fuotbal. Ik haw yn it ferline wolris in keatsferiening of sa beskreaun, mar dat wie ynsidinteel. It lokket my net oan om hjir struktureel mei oan 'e gong. Wat kin ik sizze? Dit is myn ûnderwerp net. Drewes hat gelyk: we kinne net alles byhâlde. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 jan 2026, 01.46 (CET)

@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]], der is dêr fierder gjin list fan dy't by de tiid brocht wurde moatte. It bêste is om se allegear eefkes bylâns te rinnen. Soks binne we ek mei de siden oer doarpen ensfh oan 'e gong. Guon dêrfan wiene sa'n 20 jier net bywurke.&lt;br&gt;
Sa besteane bygelyks [[Bolswardia]] en [[CAB]] net mear en binne se fusearre ta SC Bolsward. De bêste manear soe wêze om dan even nei de Nederlânske ferzje te sjen. Ja Drewes hat wier gelyk dat we net alles byhâlde kinne, mar as it heal kin, soe it moai wêze dat siden, dy't mei Fryslân te krijen hawwe, in bytsje byholden wurde. Ik soe tinke dat sokke siden wol reedlik populêr by de lêzer wêze soene. Mar hawar as it net ien oanlokket om dêr mei oan 'e gong te gean, dat ik wol jimme ek gjin wurk opkringe, it moat wol moai bliuwe fansels. --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 19 jan 2026, 20.49 (CET)
:::::{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|RomkeHoekstra|Mysha}} Dan moatte we earst mar ris in list sjen te meitsjen, fan wat we ha en wat der efterhelle is. Ik bin al fan de sport mar fan it fuotbal bin ik mear fan de grutte toernoaien en de gruttere klubs. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 19 jan 2026, 09.42 (CET)
::::::{{Ping|FreyaSport}} Jo kinne [[:Kategory:Fryske_fuotbalklup]] as ynvintarisaasjelist brûke. Dat binne alle Fryske fuotbalklubs dêr't wy siden oer hawwe. Dan hoege jo net alle doarpen bylâns om te sjen oft der in artikel oer de pleatslike klub bestiet. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 20 jan 2026, 01.58 (CET)
:::::::{{Ping|FreyaSport|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk|Drewes}} Moai dat jo dat oppakke wolle Freya. Eefkes in pear opmerkingen foar ús allegear: (1) miskien is it wol goed om der tenei by in bewurking wat konsekwinter om te tinken of der in fermoeden is dat it artikel by de tiid brocht wurde moat en sa ja, dan fuort eefkes dat berjocht ta te foegjen. Ferâldere artikels binne gjin reklame foar de Fryske wikipedy en ik kin my foarstelle dat soks argewaasje jout by in lêzer dêrfan, dus ek hiel moai dat Kneppelfreed dit eefkes oan 'e oarder stselde. Ik bin op it stuit wat mei Frankryk oan 'e gong en dêr kaam ik ek slim ferâldere artikels tsjin fan (grutte) plakken en sa ek mei de regio's dêre, wylst der wol lytse bewurkinkjes dien wurde. Somtiden is it ien yn eachopslach te sjen dat de ynformaasje yn in ynfoboks al aardich datearre is. (2) Sa'n berocht tafoegje is in ding, mar it moat ek dúdlik wêze wêrom&quot;t in berjocht tafoege wurdt. Sa is it handich om - yn guon gefallen - op 'e oerlisside (as it hiel erch nedich is) of teminsten yn 'e gearfetting in regeltsje efter te litten wat der krekt by de tiid brocht wurde moat. Dat hoecht net as dat yn ien eachopslach lykas by doarpen of stêden wol te sjen is, mar by [[Kim Kardashian]] bygelyks stiet noch in berjocht dat it artikel by de tiid brocht wurde moat, wylst dêr nei it oanbringen fan it berjocht noch wol oan wurke is. In regeltsje yn 'e gearfetting lykas &quot;by de tiid bringe&quot; of &quot;update nedich&quot; seit foar in oar net altiten alles. In update yn it artikel fan bygelyks wat? As in klub fusearre is of as der mei in persoan wat feroare is, dan is it handich om dat tagelyk mei de tafoeging fan it berjocht fuort op 'e oerlisside of yn 'e gearfetting del te setten. Sadat de persoan dy't it oppakt fuort ek wit wat der barre moat.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 20 jan 2026, 08.45 (CET)
:::::::: Ut dy beskriuwing lês ik dat wy in berjocht {{moatbywurke}} hawwe. Krekt hokfoar berjocht is dat? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
{{Ping|Mysha}} Mysha, dat is it berjocht: {{By de tiid}}.
:::::::: {{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|Welberry|Wutsje}} Ik ha sakrekt in begjintsje makke, nei efkes neitinken ha ik besletten it wat gestrukturearder ([[Wikipedy:Wikiprojekt/Fryske amateur fuobalklups]]) oan te pakken as wat ik mei de [[PC]] en de grutte Omgongen fan it hurdfytsen dien ha. Ek om't ek ik net alhiel thús bin yn it fuotbal. Ik gean earst de kommende wiken efkes goed de brot troch en dan moat it mar ris los en hooplik komt der wat help fan bûten. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 20 jan 2026, 13.25 (CET)

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 18 jan 2026, 14.21 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

19 jan 2026, 22.01 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Oranjestêden ==

Wy sizze no op de haadside dat [[Oranjestêd]] de haadstêd is fan [[Arûba]] en fan [[Sint Eustaasjes]]. Dan moat dy keppeling, op de haadside, fansels al nei [[Oranjestêd]]; oars komt de lêzer by mar ien stêd út. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 9 feb 2026, 14.15 (CET)
: Ik haw [[Berjocht:Wisten jo dat/wike 7]] oanpast dat dy keppelet nei [[Oranjestêd]], mar ik wit net at it berjocht om it berjocht om it bejocht dan ek oanpast wurdt. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:: It is goedkaam. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Reference Previews – experiment ==

Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this.

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Problem ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the &lt;sup&gt;a b&lt;/sup&gt; (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Assumption ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Idea ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision.

When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the &quot;x&quot; or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker'''
&lt;/gallery&gt;

When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker'''
File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview'''
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview'''
&lt;/gallery&gt;

By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Experiment ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews.

We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[Meidogger:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Meidogger oerlis:Johannes Richter (WMDE)|oerlis]]) 20 feb 2026, 13.26 (CET)
:As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&amp;diff=prev&amp;oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). --[[Meidogger:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Meidogger oerlis:Johannes Richter (WMDE)|oerlis]]) 9 mrt 2026, 14.31 (CET)

:: Skriuwer wol graach in ekspiriment dwaan; ik haw gjin idee wêrom dat net op En: dien wurdt: It ekspiriment is beheind, dat de beheining op En: koe ienfâldich op mar 1% setten wurde. Mar it nuvere is dat der sein wurdt dat it barre sil; der wurdt net om tastimming frege, mar sûnder fregen wurdt dit oplein. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:: Author would like to do an experiment; I have no idea why it isn't done at En:: The experiment is limited, so the restriction on En: could simply be set to only 1%. But the strange thing is that it is SAID to be happening; permission is not asked, this is imposed without asking. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Save the Date: zaterdag 20 juni 2026 Verjaardagsfeest Wikipedia 25 jaar! ==

Op 19 juni bestaat de Nederlandstalige Wikipedia precies 25 jaar en dat willen we vieren! 

Daarom nodigen we je van harte uit voor het verjaardagsfeest op zaterdag 20 juni van 12:00 tot 17:00 uur bij restaurant LE:EN in Utrecht. 

Inschrijving is geopend! Op [[wmnl:Verjaardagsfeest_Wikipedia_25_jaar!|deze pagina]] vind je meer informatie alsmede het inschrijfformulier.

We hopen dat je erbij kunt zijn en kijken ernaar uit je te mogen verwelkomen. Tot dan!

Met vriendelijke groet,

Team Wikimedia Nederland [[Meidogger:JansenKirsten|JansenKirsten]] ([[Meidogger oerlis:JansenKirsten|oerlis]]) 12 mrt 2026, 11.36 (CET)

: It is moai dat der romte foar in feestke is foar Nl:. Fansels is Fy: jonger: Wolle wy eat dwaan foar [[2 septimber]] [[2027]]? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Kaarte? ==

Is it [[Klaverjasse (kaartspul)]] of [[Klaverjassen (kaartspul)]]? Wat wy ek skriuwe, der binne hoe ek lju dy't it der net mei iens binne. Dat, kinne jim der eat oer sizze dêr't wy by bliuwe kinne? Perslot: der binne noch mear spultsjes om te beskriuwen. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 13 mrt 2026, 13.45 (CET)

: [[Meidogger oerlis:Top8]] skreau op dy oerlisside in antwurd dat ik frege hie hjir te skriuwen:
:Ik soe oanslute wolle by wat Popkema yn syn grammatika seit, mei de oanfolling dat in ynfinityf brûkt as haadwurd gjin -n krijt as er sûnder fierdere determinearders foarkomt: 'Fytse is in sûne aktiviteit mar smoke wurde je net better fan.' Datselde jildt dus ek foar ynfinitiven dy't brûkt wurde as kopkes. 
:As der in bywurd by de ynfinityf komt bliuwt dy sûnder -n: 
:'Hurd wurkje is goed foar dy.' 
:Of: 'Altyd mar hurd wurkje is net goed foar dy.'
:Sagau't der in lidwurd of in oar bepalend wurd foar de ynfinityf komt, komt der wol in -n achter. 
:'Syn fytsen is ta in obsesje wurden.'
:'Dat altyd mar hurde wurkjen is net geod foar dy.' 
:Yn myn optyk is dat de gongbere Fryske noarm. 
:Troch de tanimmende druk fan it Hollânsk op it Fryske systeem sjogge je hieltiid faker in -n achter in ynfinityf, ek as it net hoecht/heart. Dêr woe ik net yn meigean.
:Om de regels krekt op papier te krijen (ik haw grif net alle gefallen goed útbonke) soene je in trochkrûpte grammatikus freegje moatte. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 13 mrt 2026, 17.07 (CET)

::{{Ping|Mysha}} Mar it is net in frije kar, Mysha, of in kwestje fan smaak: dit is grammatika. &quot;Klaverjasse&quot; is yn dit gefal simpelwei fout. &quot;Klaverjasse&quot; is in tiidwurd (''werkwoord''). As in wurd dat fan oarsprong in tiidwurd is, brûkt wurdt as in haadwurd (''zelfstandig naamwoord''), dan kriget it yn it Frysk in -n oan 'e ein. Dus: &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''wy klaverjasse,''&lt;/span&gt; mar &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan klaverjasse'''n'''.''&lt;/span&gt; 
::Tiidwurden en haadwurdlik brûkte tiidwurden komme yn it Nederlânsk ek foar. Soks wurdt yn it Frysk allinnich mar fout dien (neffens my) om't it Nederlânsk by tiidwurden altyd al in -n oan 'e ein hat, dus yn dy taal sjogge (en hearre) je it ferskil net. 
::Hoe kinne je beide foarmen no útinoar hâlde as je dêr net genôch taalgefoel foar hawwe of as je gjin ''native speaker'' binne? Hiel simpel: as je der in lidwurd (&quot;it&quot;) foar sette kinne, moat der in -n oan 'e ein. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy klaverjasse altyd tiisdeitejûns''&lt;/span&gt; kin der gjin lidwurd foar. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy binne tiisdeitejûns altyd oan it klaverjasse'''n'''''&lt;/span&gt; stiet it lidwurd der al yn en is it dúdlik dat it net &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy binne tiisdeitejûns altyd oan it &lt;span style=&quot;text-decoration: line-through;&quot;&gt;klaverjasse&lt;/span&gt;''&lt;/span&gt; wêze kin. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan klaverjasse'''n'''''&lt;/span&gt; stiet der gjin lidwurd foar, mar kin it ynfoege wurde: &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan '''it''' klaverjassen.''&lt;/span&gt; Yn titels giet it altyd om haadwurdlik brûkt tiidwurd, omdat bgl. &quot;klaverjassen&quot; gjin sin is en dat wurd dus gjin tiidwurdsfunksje hawwe kin. Boppedat: wêr giet dat artikel oer? Oer '''it''' klaverjassen. 
::Ik hoopje dat ik it sa dúdlik útlein haw. Sa net, skromje dan net om my der nochris nei te freegjen. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 14 mrt 2026, 20.06 (CET)


::: {{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}}{{Ping|Top8}}Sjoch: At hjimme beide skriuwe, dan is te sjen dat ik net freegje om't ìk dat aardich fyn, mar om't wy dúdlik hawwe moatte hoe it weze moat. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

:@Mysha Ik snap dy wol, in net-memmetaalprater freget om hâldfêst. Mar soms binne de regels net simpel en sels mei dizige grinzen.
:@Ieneach fan 'e Esk Tank foar dyn útlis mar nei myn betinken makkest de saak te simpel (om didaktyske redenen miskien?). De sinnen dy't ik neamde: 'Hurd wurkje is goed foar dy.' of: 'Altyd mar hurd wurkje is net goed foar dy.' binne perfekt grammatikaal, mar it giet wol om in ynfinityf brûkt as haadwurd dy't gjin -n kriget. Neffens dyn argumint kin dat net. Sjoch ek Popkema syn 'Grammatica Fries', Utert 2006, s. 194. Dêr stiet hiel dúdlik dat yn de gefallen dat de ynfinityf 'zonder bepaaldwoord' stiet der gjin -n by hoecht. En foar kopkes dy't besteane út in ynfinityf sûnder bepaaldwurd jildt dus itselde. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 16 mrt 2026, 11.42 (CET)

::{{Ping|Mysha|Tulp8}} Tulp8, ik ha mei ferheardens jo stikje lêzen. Ik fyn &quot;wurkjen&quot; net sa'n goed foarbyld om't hjir yn myn omkriten troch frijwol eltsenien it hollanisme &quot;werken&quot; brûkt wurdt, en dat fertroebelet myn taalgefoel foar &quot;wurkjen&quot; wat. Mar as we &quot;wurkjen&quot; ferfange troch &quot;fytsen&quot;, dan soe ik altyd sizze: &quot;Hurd fytse'''n''' is goed foar dy&quot; en noait &quot;Hurd fytse is goed foar dy&quot;. Dat lêste doocht foar myn taalgefoel net. Ek: &quot;Fytse'''n''' is in sûne aktiviteit mar smoke'''n''' wurde je net better fan.&quot; Ik wit net wat ik der fierders fan sizze kin, mar dat is neffens mý hoe't it heart. Sa't jo jo beroppe op Popkema, berop ik my op it boekje ''Tiidwurden'', in útjefte fan 'e Afûk, wêryn't op side 22 yn 'e paragraaf ''Nammefoarm + -n'' stiet: &quot;By it brûken fan in tiidwurd as haadwurd kriget de nammefoarm ek in -n, bygelyks: It rinne'''n''' falt him swier; Prate'''n''' hâld ik net fan. Yn jo/Popkema's optyk soe dat twadde foarbyld &quot;Prate hâldt ik net fan&quot; wêze moatte, mar neffens de Afûk is dat net sa. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 17 mrt 2026, 01.15 (CET)
:::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}}, der ferskynde in reade melding op myn skerm, mooglik wiene jo wat fan'e kaart en is hjirboppe in betizing mei de brûker {{Ping|Top8}}? [[Meidogger:Tulp8|Tulp8]] ([[Meidogger oerlis:Tulp8|oerlis]]) 20 mrt 2026, 17.32 (CET)
::::{{Ping|Tulp8}} Oeps. Sa siet it presys. Nim my net kwea-ôf. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 mrt 2026, 15.44 (CET)
:::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]Dat boekje ''Tiidwurden'' fan de Afûk haw ik ek. It jout yn par 2.4. in ferienfâldige werjefte fan it systeem want it gefal dat in ynfinityf brûkt wurdt as haadwurd sûnder determinearder stiet der net yn. Oars, it foarbyldsintsje 'Praten hâld ik net fan' dat jo jouwe stiet net yn it boekje fan de Afûk. Boppedat is dat sintsje net in korrekt foarbyld omdat it ferhâldingswurd 'fan' strâne is. Dat heart eins by 'praten'.
:::::In better foarbyld is 'Prate is goed foar har'. Dêr heart nei myn taalgefoel gjin n achter. Mar ja, as it op yndividueel taalgefoel oankomt, dan is it jowes tsjinoer mines. Noch in foarbyld: Ik fyn 'Hurd fytse is goed foar de lea' (en ek 'Hurdfytse is in moaie sport':-)) grammatikaal korrekte sinnen. Sa't ik earder sei, miskien soene wy hjir in trochkrûpte grammatikus rieplachtsje kinne. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 26 mrt 2026, 00.16 (CET)
::::::{{Ping|Top8}} Jo hawwe blykber in totaal oare útjefte fan ''Tiidwurden'', want yn myn ferzje giet it fan paragraaf 2.2.3. nei 3, dus 2.4 bestiet net. Ik kin foaryn gjin druk fine, mar ik tink dat ik de oarspronklike útjefte út 1989 haw. By my giet ik yn dizze saak om par. 4.5.2. op side 22, dêr't trije foarbylden jûn wurde:
::::::*It rinnen falt him swier.
::::::*It sliepen wol net mear.
::::::*Praten hâld ik net fan.
::::::Dat foarbyldsintsje stiet der dus wol deeglik yn. (It middelste foarbyld hie ik hjirboppe weilitten om't dat op itselde delkomt as foarbyld nû. 1.) As dat is wat jo bedoele mei &quot;haadwurd sûnder determinearder&quot; (en sa haw ik it al begrepen), dan wurdt ek dy foarm yn it boekje beskreaun. Dat en wêr't &quot;fan&quot; yn dy sin stiet, hat neffens my gjin inkele ynfloed op 'e fraach oft it haadwurdlik brûkte tiidwurd in wurdeinige -n kriget of net. Mar om jo foarbyld te nimmen: dat heart dus neffens my (en neffens de Afûk) &quot;Praten is goed foar har&quot; te wêzen. Dêr komme we dan, sa't jo hjirboppe al fêststelden, net fierder mei.
::::::Mar jo skriuwe hjirboppe: &quot;''Troch de tanimmende druk fan it Hollânsk op it Fryske systeem sjogge je hieltiid faker in -n achter in ynfinityf, ek as it net hoecht/heart.''&quot; Dêr woe ik noch al even tsjinyn gean. Neffens my is it krekt oarsom: sa't it my út myn jeugd bystiet, waard doe altyd &quot;Praten is goed foar dy&quot; sein, mei in -n, wylst de foarm &quot;Prate is goed foar dy&quot;, sûnder -n, der letter geandewei ynslûpt is ûnder druk fan it Nederlânsk. Alteast, sa haw ik dat belibbe. Want it Nederlânsk makket gjin ûnderskie tusken skriuwwize en útspraak fan tiidwurden en haadwurdlik brûkte tiidwurden. Friezen ferlieze dêrtroch it besef dat dat ûnderskie bestiet en begjinne nei Nederlânsk foarbyld haadwurdlik brûkte tiidwurden út te sprekken en te skriuwen as gewoane tiidwurden. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.24 (CET)
:::::::@Ieneach fan 'e Esk [1] De útjeften fan ''Tiidwurden'' dy't ik haw binne in 6ste printinge út 2000 en in 11te printinge út 2011. Jo hawwe grif in âldere fersy, sa't jo sels ek al stelle.
:::::::[2] In didaktysk boekje fan de Afûk is foar my minder gesachhawwend as in wiidweidige grammatika.
:::::::[3] Wy moatte earst dúdlik hawwe wêr't wy it ûniens oer binne. It giet om it as haadwurd brûkte tiidwurd sûnder determinearder. Yn de trije foarbylden dy't jo út ''Tiidwurden'' oanhelje hat de ynfinityf wol in determinearder, al is it foarsetsel 'fan' yn nr. 3 nei de ein fan de sin ta skood. 
:::::::[4] It giet my dus allinne om ynfinitiven as substantyf sûnder determinearder. Oer de oare gefallen binne wy it wol iens, liket my.
:::::::Ik haw in pear foarbylden út de skreaune literatuer opdûkt.
:::::::[a] It lidwurd 'it' is in determinearder. Dêrom is it 'It skûtsjesilen is hjoed yn Grou.' Mar Tetman de Vries sjongt: 'Skûtsjesile is myn nocht,/ lavearje en soms foar de wyn.'. Dêr wurdt de ynfinityf 'los' brûkt as haadwurd, sûnder fierdere determinearders, en Tetman sjongt dêr GJIN -n. Dat kinne je goed hearre, want oars hie er wol songen 'Skûtsjesil'n', mei in dúdlike sylabisearring fan it lêste wurdlid. Op Spotify kinne jo hearre hoe't Anneke Douma it sjongt, krekt sa't it hjir boppe stiet, sûnder -n. In parallel is dan: 'Klaverjasse is myn nocht.'
:::::::[b] Yn ''De Reade Boarre'' fan Tr. Riemersma fûn ik ek in moai foarbyld (s. 457): 'Underweis fan de wein ôf springe, dat wie prachtich.'
:::::::Dat is itselde as ien dy't seit: 'De hiele jûn klaverjasse, dat wie prachtich!'
:::::::[5] Jo analyse fan de ynfloed fan it Nederlânsk is nijsgjirrich. It soe kinne dat dy ynfloed sa wurket. Mar ik gean ôf op hoe't de dingen yn it Frysk sein wurde (waarden), en, sa't jo sizze, der is yn de útspraak in dúdlik ferskil, sa't Tetman en Anneke Douma hearre litte. En by harren is de útspraak sûnder n wier gjin ynterferinsje mei it Nederlânsk.  
:::::::[6] Sa't ik earder ek al útstelde, miskien is it better om hjir in trochkrûpte grammatikus te rieplachtsjen. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 12 apr 2026, 22.35 (CEST)
:::::::: Ik moat ris sjen wêr't ik it oersjoch fan de Afûk haw. Mar hoe ek: Sa't it my bystiet is De Reade Boarre net yn de hjoeddeiske stavering. Dat koe ynfloed hawwe. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::::::::: Ja, en nee: [[De Reade Bwarre]] wie yn in eigen stavering. [[Jetske Bilker]] hat yn [[2022]] in [[wertaling]] makke as [[De reade boarre]]. Wy hawwe der neat oer, núvernoch.
::::::::: Hoe fie wy sa'n trochkrûpte grammatikus? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Bot Flag Request for [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]] ==

Appologies for posting in English. Also, I could not locate a dedicated page for bot request in {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}, so I am posting here. Please direct me to the correct page if one exists. Thank you.

* '''Bot name''': [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]]
* '''Bot operator''': [[commons:User:SchlurcherBot]]
* '''Bot task''': Automatically convert links from &lt;code&gt;http://&lt;/code&gt; to &lt;code&gt;https://&lt;/code&gt; (secure protocol migration)
* '''Technical details''': Please see [[metawiki:User:SchlurcherBot|meta:User:SchlurcherBot]] for full details, including the expected number of affected URLs on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}.
* '''Bot flags on other projects:''': [[metawiki:Steward_requests/Bot_status/2025-12#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot|Global bot status granted]]. Also flagged on [[:en:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/SchlurcherBot|English Wikipedia]], [[:en:de:Wikipedia:Bots/Anträge_auf_Botflag/Archiv/2025#2025-02-14_–_SchlurcherBot|German Wikipedia]], [[:en:fr:Wikipédia:Bot/Statut/Archive_12#(Traité)_SchlurcherBot|French Wikipedia]], [[:en:it:Wikipedia:Bot/Autorizzazioni/Archivio/2025#SchlurcherBot|Italian Wikipedia]], [[:en:pl:Wikipedia:Boty/Zgłoszenia/2025#Wikipedysta:SchlurcherBot|Polish Wikipedia]], [[:en:pt:Wikipédia:Robôs/Pedidos_de_aprovação/Arquivo/2025#SchlurcherBot|Portuguese Wikipedia]], and [[commons:Commons:Bots/Requests/SchlurcherBot2|Commons]]. For a full list, see: [[metawiki:Special:CentralAuth/SchlurcherBot|sulutil:SchlurcherBot]]
* '''Comment''': The bot is globally approved and active on the top 10 Wikipedia projects. As this wiki has opted out of the global bot policy, I am requesting permission to perform these link updates on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}} as well. Please let me know if a local bot flag can be granted or if you have any questions. Thank you. [[Meidogger:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Meidogger oerlis:Schlurcher|oerlis]]) 21 mrt 2026, 16.43 (CET)

:{{Ping|Drewes|Kneppelfreed}} Goeie. Dit liket my wol okee. Sille wy dit mar takenne? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 mrt 2026, 17.39 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], ja dat liket my ek wol goed ta. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 mrt 2026, 21.07 (CET)
:::Ik ha ek gjin beswier. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 23 mrt 2026, 11.24 (CET)
:::: [[File:Symbol neutral vote.svg|18px]] [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) - Ik wit it net: ik gean der fanút dat at immen keazen hat foar &quot;http:&quot;, dat dêr dan in grûn foar is. Mar at der sein wurdt dat der al ferskate tapassings foar binne, dan nim ik oan dat sokke problemen al fûn binne. (Wie der berjocht dêr't ik dat &quot;neutraal&quot; mei dwaan koe?) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::: {{Neutraal}} [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::::: Ik leau net dat dêr al in berjocht foar bestiet, mar fiel jo frij om it oan te meitsjen. Wat dizze diskusje fierders oangiet: foarstel is oannommen. Ik sil ris sjen oft ik &quot;bot flag&quot; aktivearre krij. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.00 (CET)
:::::{{Ping|Schlurcher}} Hello. We (the aministrators of this Wikipedia) talked it over and decided to grant your request. I believe I have taken care of it, but I've never done this before (we don't get many bot flag requests, in fact almost none). So if there is a problem, please let me know. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.34 (CET)
::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Thanks for confirming, everything looks fine. --[[Meidogger:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Meidogger oerlis:Schlurcher|oerlis]]) 26 mrt 2026, 22.48 (CET)

Ik tocht al; grif hawwe wy dêr wat foar: It wie: &quot;foar&quot; {{foar}}; &quot;tsjin&quot; {{tsjin}} ; en &quot;neutraal&quot; {{neutraal}}. (No opnaam yn de list fan berjochten.) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:Moat dat &quot;Neutraal&quot; net &quot;Unthâlding&quot; wurde? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 28 mrt 2026, 21.02 (CET)

:: Dit is hoe't @[[Meidogger:J'88|J'88]] it makke hat, 15 jier lyn. Fansels kin it ek {{Unthâlde}} wêze, mar dan komme wy wer by de stavering fan it tiidwurd. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:[[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 30 mrt 2026, 12.11 (CEST)

== Beursaanvraag Wikimania 2026 geopend ==

Van 21 - 25 juli vindt [[wikimania:2026:Wikimania|Wikimania]] in Parijs plaats, de jaarlijkse wereldwijde conferentie voor iedereen die betrokken is bij een of meerdere Wikimedia-projecten. 

Wikimedia Nederland stelt een beperkt aantal beurzen beschikbaar voor reis- en verblijfskosten voor het hoofdprogramma van 23–25 juli. Je kunt tot uiterlijk zondag 12 april een beurs aanvragen. 

[[wmnl:Wikimania_2026|Meer informatie over de beursaanvraag vind je op de verenigingswiki]]. [[Meidogger:JansenKirsten|JansenKirsten]] ([[Meidogger oerlis:JansenKirsten|oerlis]]) 23 mrt 2026, 15.06 (CET)

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Unsichtber? ==

Is der immen dy sjen kin dat ik dizze bewurking makke haw [[Oerlis:1918]]? Ik kin it sjen at ik der sels hinne gean, en ik sjoch it ek yn myn Bydragen, mar by myn Folchlist stiet it der net by, en by Koartlyn feroare ek net. Immen in idee? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 2 apr 2026, 12.40 (CEST)

: It is núver: It is no sa'n skoft letter dat net mear te sjen is of Koartlyn feroare it hie, mar oarsom hat der yn de tuskentiid net ien west dy't sei: &quot;Ja it is goed!&quot; of &quot;Nee, wêr prate jo fan?&quot;. Is der no wier net ien dy't sels mar sjen kin at der wat stiet op [[Oerlis:1918]]? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 3 apr 2026, 19.11 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 26 apr 2026, 02.57 (CEST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;
: Ekskuzes foar it skriuwen yn it Ingelsk. Help asjebleaft mei it oersetten nei jo taal. Op it stuit wurdt in fersyk om kommentaar behannele om te besluten oer in wrâldwiid AI-belied. Tankewol. (Neffens Google translate. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]))

== InternetArchiveBot ==

Ik kin net fine dat der ea eat dien is foar [[Wikipedy_oerlis:Ambassade#InternetArchiveBot]]. De man freget om botstatus, en oant no ta is der immen dy't dat in goed idea fûn, mar der bart neat, en wy binne jierren letter.
=== Foarstel: Jou [[Meidogger:InternetArchiveBot]] botstatus ===
{{Neutraal}} - [[Mysha]]. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 11 mai 2026, 16.07 (CEST)</text>
      <sha1>htorcaq7tz9o9orn70ia84s2yipqno6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Belgje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2753</id>
    <revision>
      <id>1230321</id>
      <parentid>1227206</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T15:17:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografy */ [[]] better</comment>
      <origin>1230321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15092" sha1="mqhs1755vvj9i5bpeiag7zbpwyufl8s" xml:space="preserve">{{Ynfoboks lân
| namme1 =                     Koninkrijk België {{nl}}
| namme2 =                     Royaume de Belgique {{fr}}
| namme3 =                     Königreich Belgien {{de}}
| namme_Frysk_koart =          Belgje
| flagge =                     Flag of Belgium.svg
| wapen =                      Great coat of arms of Belgium.svg
| motto =                      &lt;br&gt;Eendracht maakt macht &lt;small&gt;([[Nederlânsk]])&lt;/small&gt;&lt;br&gt;L'union fait la force &lt;small&gt;([[Frânsk]])&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Einigkeit macht stark &lt;small&gt;([[Dútsk]])&lt;/small&gt;
| motto_oersetting =           Iendracht makket macht
| folksliet =                  La Brabançonne
| folksliet_muzyk =            The Brabanconne.ogg
| folksliet_keninklik =        
| folksliet_keninklik_muzyk =  
| lizzing =                    EU-Belgium.svg
| haadstêd =                   [[Brussel]]
| offisjele_taal1 =            [[Nederlânsk]]
| offisjele_taal2 =            [[Frânsk]]
| offisjele_taal3 =            [[Dútsk]]
| offisjele_taal4 =            
| offisjele_taal5 =            
| offisjele_taal6 =            
| offisjele_minderheidstaal1 = 
| offisjele_minderheidstaal2 = 
| offisjele_minderheidstaal3 = 
| offisjele_minderheidstaal4 = 
| offisjele_minderheidstaal5 = 
| offisjele_minderheidstaal6 = 
| erkende_streektaal1 =        
| erkende_streektaal2 =        
| erkende_streektaal3 =        
| erkende_streektaal4 =        
| erkende_streektaal5 =        
| erkende_streektaal6 =        
| steatsfoarm =                [[Konstitúsjonele monargy]]
| presidint =                  
| steatshaad =                 [[Filip fan Belgje|Kening Filip]]
| regearlieder =               [[Bart De Wever]]
| ûnôfhinklikheid =            1830
| oerflak =                    30.689,17 km² &lt;ref name=oerflak&gt;[https://statbel.fgov.be/nl/themas/leefmilieu/grond/bodemgebruik#figures Bodemgebruik], STATBEL&lt;/ref&gt;
| dêrfan lân =            
| dêrfan wetter =              0,635%
| ynwennertal =                11.825.551 &lt;ref name=ynwennertal&gt;[https://statbel.fgov.be/nl/themas/bevolking/structuur-van-de-bevolking Structuur van de bevolking], STATBEL&lt;/ref&gt;
| ynwennertal_datum =          01-01-2025 
| befolkingstichtens =         385 ynwenners/km²
| munt =                       [[Euro]] (EUR)
| tiidsône =                   [[Midden-Europeeske Tiid|MET]]
| ferskil_UTC =                +1
| simmertiid =                 [[Midden-Europeeske Simmertiid|MEST]]
| simmertiid_ferskil_UTC =     +2
| nasjonale_feestdei1 =        [[21 july]]
| nasjonale_feestdei2 =        
| nasjonale_feestdei3 =        
| ynternet =                   .be
| telefoan =                   +32
| ISO_3166 =                   BE, BEL, 056
| noat1 =                      
| noat2 =                      
| noat3 =                      
| noat4 =                      
| noat5 =                      
| noat6 =                      
| noat7 =                      
| noat8 =                      
}}
'''Belgje''' of '''België''' of '''it Belzelân''' (''[[Nederlânsk]]: België; [[Frânsk]]: Belgique; [[Dútsk]]: Belgien'') is in lyts lân in [[Jeropa|West-Jeropa]] mei 11.826.000 ynwenners yn 2025.&lt;ref name=ynwennertal/&gt; Belgje is in [[demokrasy|demokratyske]] [[monargy]] en is sûnt [[1993]] in [[federalisme|federaasje]]. De steat is opdield yn [[Flaanderen]] (''Vlaanderen''), [[Walloanje]] (''Wallonie'') en it [[Brusselsk Haadstedsk Gewest]]. De haadstêd is [[Brussel]] (''Bruxelles''), dy't ek beskôge wurdt as de politike haadstêd fan de [[Jeropeeske Uny]]. Sûnt 2013 is [[Filips fan Belgje|Filips]] [[kening (titel)|kening]] en sûnt 2025 is [[Bart De Wever]] [[premier]].

== Geografy ==
=== Geakundige geografy ===
[[Ofbyld:Diksmuide - Polders - IJzer.jpg|thumb|200px|left|Polder by de [[Izer (rivier)|Izer]]]]
Belgje wurdt fan it easten nei it westen hieltiid leger. Yn it easten binnen de [[Ardinnen]] en de [[Hege Feanen]], mei as heechste punt it [[Signal de Botrange]]. Dan it gebiet tusken de rivieren, wat net sa heech is, mar dêr't al noch hichteferskillen binne. En einlings komt yn it westen it flakke lân, mei [[polder]]s yn it binnenlân en [[dún|dunen]] oan de seekust.

Yn it easten komt de [[Maas]] út Frankryk nei it noarden it lân yn, komt by [[Namen (stêd)|Namen]] gear mei de [[Sambre]], rint dan nei it noardeasten nei [[Luik (stêd)|Luik]], en rint dan wer nei it noarden Nederlân yn. Westliker komt de [[Skelde]] by [[Doarnik]] út Frankryk it lân yn, rint nei it noarden nei [[Gint (stêd)|Gint]], dan eastliker nei [[Antwerpen (stêd)|Antwerpen]], en fan dêr nei de Nederlânske grins. Yn it westen komt de [[Yser]] út Frankryk en rint yn de omkriten fan [[Nieuwpoort]] yn see.

=== Statistyske geografy ===
Belgje is mei 381 ynwenners de fjouwerkante kilometer (2023) ien fan de tichtstbefolke lannen fan Europa. Dat jildt noch mear foar Flaanderen, dêr't sawat 60 persint fan de lânsbefolking op 44 persint fan it steatsgebiet wennet. De folsleine lânmassa beslacht 30.689 km², wêrmei't Belgje in fearnspart lytser as Nederlân is en justjes grutter as [[Lesoto]] en [[Armeenje]]. Neffens it ''Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen'' beslacht it Belgysk territoarium 34.143 km², mar yn dat sifer wurdt it Beglyske territoariale wetter oant 12 [[seemyl|seemilen]] yn de Noardsee meiteld.&lt;ref name=oerflak/&gt;

Belgje wurdt begrinzge troch [[Nederlân]] yn it noarden, [[Dútslân]] yn it easten, [[Lúksemboarch (lân)|Lúksemboarch]] yn it súdeasten, [[Frankryk]] yn it suden en de [[Noardsee]] yn it westen. De steatsgrins beslacht sa'n 1445,5 kilometer.

It heechste punt is it [[Sinjaal fan Botrange]] op 694 [[meter]] hichte en it heechste doarp [[Rocherath]] (in dielgemeente fan [[Büllingen]]) leit op in hichte fan 655 meter.

It geografyske middelpunt is te finen yn [[Nil-Saint-Vincent-Saint-Martin|Nil-Saint-Vincent]].

== Skiednis ==
Yn âlde tiden waard Belgje befolke troch ferskate [[Kelten|Keltyske]] folken, wêr't de Menapii de wichtichste fan wiene. Letter yn de [[Romeinske ryk|Romeinske tiid]] waarden alle Keltyske stammen yn it gebiet tusken [[Noardsee]], [[Ryn]], [[Seine (rivier)|Seine]] en [[Marne (rivier)|Marne]] (Súd-Nederlân, Belgje, Noard-Frankryk en parten fan West-Dútslân) meiïnoar oantsjutten as [[Belgen|Belgae]] en hearde by it [[Romeinske ryk]]. 

Nei it tiidrek fan de Romeinen krigen de [[Franken]] it foar it sizzen yn Belgje en yn de midsiuwen hearde it ôfwikseljend by it [[Frankyske ryk]] en [[Hillige Roomske ryk|Dútske ryk]]. De [[Skelde]] tsjinne as grins tusken beide riken. Yn de [[15e iuw]] kaam it yn hannen fan de [[Hûs Habsburch|Habsburgers]] en op de ein fan de [[18e iuw]] troch de [[Frankryk|Frânsken]]. Nei de nederlaach fan [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] yn [[1815]] gong Belgje op yn it [[Keninkryk fan de Nederlannen]] om sa in [[buffersteat]] te foarmjen tsjin [[Frankryk]]. Belgje waard yn [[1830]] útroppen ta in ûnôfhinklike [[konstitúsjonele monargy]]. It biedwurd fan België is 'iendracht makket macht'. Dy iendracht sloech yn 1830 op de feriening fan de njoggen provinsjes. De njoggen provinsjewapens binne ek fertsjintwurdige yn it wapenskyld fan it lân.

De Earste Wrâldkriich begjint yn Belgje at Dútslân syn [[Von Schlieffenplan]] yn augustus [[1914]] útfierd. Yn de [[Earste Wrâldkriich]] waard Belgje sawat hielendal beset troch [[Dútslân]]. Inkeld it gebiet efter de [[Izer (rivier)|Izer]] yn West-Flaanderen koe doe ûnder Belgyske kontrôle bleauwe. It tal deade militêren oan Belgyske kant hie leger wêze kind as de hegere offisieren net ientalich Frânsk west hienen. It Belgyske regear wie nei de kriich poer op Nederlân omdat fan it Nederlânske regear, nettsjinsteande de neutraliteit, it Dútske leger oer Nederlânsk grûngebiet weromlûke mocht. Yn [[1919]] easke it Belgyske regear grûngebiet fan Nederlân, mar dat besykjen wie fergees. Yn 1919 krige it Belgyske folk algemien kiesrjocht, mar dat soe oant 1948 allinnich foar de manlju jilde. It Belgyske regear hie yn it [[ynterbellum]] in ryk polityk ferskaat foar oare Jeropeeske lannen oer. Belgje wie it iennichste lân dêr't sosjalisten, liberalen en katoliken meiïnoar gearwurken. Oare partijen yn it ynterbellum wienen it ''Vlaamsch Nationaal Verbond'' (Flaamsk Nasjonaal Bûn), en de Kommunistyske Partij. 

Yn de [[Twadde Wrâldkriich]] kapitulearre it Belgyske leger nei achttjin dagen striid en waard Belgje alhiel beset troch [[Nazy-Dútslân]]. Yn septimber 1944 soe it grutste part troch Alliearden befrijd wurde. De spannings tusken Nederlânsktalige [[Flamingen]] yn it noarden en de Frânkstalige [[Walen]] yn it suden hawwe de lêste jierren laat ta konstitúsjonele feroarings. Sadwaande waard Belgje in federale steat mei trije gewesten en mienskippen.

== Demografy ==
[[Ofbyld:Regions of Belgium.svg|thumb|Gewesten fan Belgje: {{leginda|#fab274| [[Flaamsk Gewest]]}}{{leginda|#2385d2| [[Brusselsk Haadstedsk Gewest]]}}{{leginda|#f2536b| [[Waalsk Gewest]]}}]]
[[Ofbyld:Communities of Belgium.svg|thumb|Mienskippen fan Belgje: {{leginda|#fab274| [[Flaamske Mienskip]] / Nederlânsktalich}}{{leginda mei streken|#fab274|#f2536b|Flaamske &amp; Frânske Mienskip / twatalich|up=yes}}{{leginda|#f2536b| [[Frânske Mienskip]] / Frânsktalich}}{{leginda|#40bb6a| [[Dútsktalige Mienskip]] / Dútsktalich}}]]

=== Befolking ===
Belgje hat mear as in alve en heal miljoen ynwenners. Belgje hat trije offisjele talen:
* [[Nederlânsk]] 60%
* [[Frânsk]] 39%
* [[Dútsk]] &lt;1%

Yn Flaanderen is Nederlânsk de offisjele taal, yn Waloanje Frânsk. Yn de haadstêdregio Brussel binne Frânsk en Nederlânsk de offisjele talen. Njonken Nederlânsk en Frânsk is Dútsk in taal dy't troch sa'n 79.000 minsken yn it easten fan Belgje praten wurdt.

== Bestjoerlike yndieling ==
Belgje is parte yn trije dielen, it Flaamske en Waalske diel en it Brusselsk gebiet.

It hat trije gewesten: 
* [[Flaamsk Gewest]] (''Vlaams Gewest''), haadstêd [[Brussel]] 
* [[Waalsk Gewest]] (''Région wallonne''), haadstêd [[Namen (stêd)|Namen]] (''Namur'') 
* [[Brusselsk Haadstedsk Gewest]] (''Brussels Hoofdstedelijk Gewest'' / ''Région de Bruxelles-Capitale''), haadstêd Brussel (''Bruxelles'')

It hat trije mienskippen: 
* [[Flaamske Mienskip]] (''Vlaamse Gemeenschap'') foar de [[Nederlânsk]]taligen ([[Flamingen]]), haadstêd Brussel, 
* [[Frânske Mienskip]] (''Communauté française de Belgique'') foar de [[Frânsk]]taligen ([[Walen]]), haadstêd Brussel (''Bruxelles'')
* [[Dútsktalige Mienskip]] (''Deutschsprachige Gemeinschaft (Belgiens)'') foar de [[Dútsk]]taligen, haadstêd [[Eupen]]

Ferdieling fan de gewesten en mienskippen:
* It Flaamske diel hjit [[Flaanderen]] (''Vlaanderen'') en bestiet út it Flaamsk Gewest en de Flaamske Mienskip.
* It Waalske diel hjit [[Walloanje]] (''Wallonie'') en bestiet út it Waalsk Gewest, de Frânske Mienskip en de Dútsktalige Mienskip (wennet by de provinsje Luik).
* It Brusselsk gebiet bestiet út it [[Brusselsk Haadstedsk Gewest]], de Flaamske Mienskip foar de Nederlânsktaligen en de Frânske Mienskip foar de Frânsktaligen. Dat gewest moat net betiisd wurde mei de [[Stedsregio Brussel]], de agglomeraasje dy't út it Brusselsk Haadstedsk Gewest en it omlizzende lân yn Flaamsk-Brabân, Waalsk-Brabân en Henegouwen bestiet.

=== Provinsjes ===
[[Ofbyld:VlaanderenProvincies.png|thumb|Flaamske provinsjes]]
* [[Provinsje]]s yn it Flaamsk Gewest:
# [[Antwerpen (provinsje)|Antwerpen]] (''Antwerpen''), haadstêd [[Antwerpen (stêd)|Antwerpen]]
# [[Limburch (Belgyske provinsje)|Limburch]] (''Limburg''), haadstêd [[Hasselt (Belgje)|Hasselt]]
# [[East-Flaanderen]] (''Oost-Vlaanderen''), haadstêd [[Gint (stêd)|Gint]] (''Gent'')
# [[Flaamsk-Brabân]] (''Vlaams-Brabant''), haadstêd [[Leuven]]
# [[West-Flaanderen]] (''West-Vlaanderen''), haadstêd [[Brugge]]

[[Ofbyld:WalloniëProvincies.png|thumb|Waalske provinsjes]]
* [[Provinsje]]s yn it Waalsk Gewest:
# [[Waalsk-Brabân]] (''Brabant wallon''), haadstêd [[Waver]] (''Wavre'')
# [[Henegouwen]] (''Hainaut''), haadstêd [[Bergen (Belgje)|Bergen]] (''Mons'') 
# [[Luik (provinsje)|Luik]] (''Liège'' / ''Lüttich''), haadstêd [[Luik (stêd)|Luik]] (''Liège'')
# [[Lúksemboarch (provinsje)|Lúksemboarch]] (''Luxembourg''), haadstêd [[Aarlen]] (''Arlon'')
# [[Namen (provinsje)|Namen]] (''Namur''), haadstêd [[Namen (stêd)|Namen]] (''Namur'')

* It [[Brusselsk Haadstedsk Gewest]] heart net by in provinsje, mar der is wol in gûverneur dy't it bewâld fiert en bestjoerlik ûnder de kening falt.

''Sjoch ek: [[Provinsjes fan Belgje]]''

== Gearwurking ==
Belgje is in stiftend lid fan de [[Benelúks]] ([[1944]]), de [[Feriene Naasjes]] ([[1945]]), de [[Noard-Atlantyske Ferdrachsorganisaasje]] ([[1949]]), de [[Rie fan Jeropa]] ([[1949]]) en de [[Jeropeeske Uny]] ([[1957]]). 

== Ekonomy ==
Yn de 19e iuw wie de stiel- en koalyndystry yn [[Walloanje]] grut, wêrtroch it Frânsktalige suden ekonomysk sterker wie as [[Flaanderen]]. Nei de [[Twadde Wrâldkriich]] waard de stiel- en koalyndustry lytser. Yn dyselde tiid groeide de gemyske en petroaliumyndystry yn [[Antwerpen (stêd)|Antwerpen]] en [[Gent]]. Troch dy ûntwikkeling waard Flaanderen ekonomysk sterker. Hjoed de dei is neist de taal ek de ekonomy in swier polityk diskusjepunt yn Belgje. 

De Belgyske Franc wie de wikselkoers tusken 1832 en 2002. Yn 2002 krige Belgje de [[Euro]].

Belgje bard aardich wat jild yn troch it toerisme. Toeristen út de buorlannen gean faak nei de [[Noardsee]]kust, de [[Ardennen]], of komme om de âlde slachfjilden fan de [[Earste Wrâldkriich]] te sjen.

[[BYP]] per persoan is [[$]]36,200 (2007). Gearstalling fan BYP per sektor is 1,1% lânbou, 24,5% yndustry en 74,4% tsjinsten.

== Militêr ==
De Belgyske definsje hat in lânmacht, loftmacht en marine. Yn 2008 wienen der 2.407.128 Belgyske mannen fan tusken 16-49 jier wêrfan 1.973.167 fit binne foar ynset. Dy groep wurdt alle jierren oanfold mei manlju dy't sechtjin jier wurde, yn 2008 wienen dat der 64,659. 1,3 % fan it BYP (2005) is ornearre foar militêre doelen.

== Transport ==
Wichtichste havens binne Antwerpen, Gent, Luik en Zeebrugge. Brussel hat it grutste fleanfjild fan Belgje. De maksimum snelheid op de [[autodyk]] is 120 km/h.&lt;br /&gt;

Belgje hat (2006):&lt;br /&gt;
119.079 km ferhurde dyk.&lt;br /&gt;
3.536 km spoardyk.&lt;br /&gt;
2.043 km farwetter.

== Keppelings om utens ==
{{WikiwurdboekLyts|Belgje}}
{{CommonsLyts|Belgium}}
{{WikiatlasLyts|Belgium}}
* [https://www.belgium.be/nl Federale webstee], belgium.be
* [https://www.monarchie.be/nl Webstee fan de Belgyske monargy]
* [https://statbel.fgov.be Nasjonaal Ynstitút foar de Statistyk], STATBEL
* [https://topomapviewer.ngi.be/?l=nl&amp;x=660666.00&amp;y=606690.00&amp;zoom=1&amp;baselayer=ngi.cartoweb.topo.be Offisjele kaart van Belgje], TopoMapViewer
* [https://www.meteo.be/nl/belgie Offisjele webstee fan it waar], KMI
* [https://klimaatinfo.nl/klimaat/belgie/ Klimaat fan Belgje], Klimaatinfo

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}

{{Belgje}}
{{EU}}

[[Kategory:Belgje| ]]
[[Kategory:Lân yn Jeropa]]
[[Kategory:Keninkryk]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1830]]</text>
      <sha1>mqhs1755vvj9i5bpeiag7zbpwyufl8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fedde Schurer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4923</id>
    <revision>
      <id>1230355</id>
      <parentid>1227476</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T08:25:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1230355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26395" sha1="o8tyaujditmtkgk90v40unjopsbdlei" xml:space="preserve">{{Ynfoboks skriuwer
| ôfbylding             = Fedde Schurer.jpg
| ôfbyldingstekst       = 
| ôfbyldingsbreedte     = 180px
| oar pseudonym         = Louw Brants, Bouke, F. Boukes, &lt;br&gt;S. Gerlofs, S.N. Iselbank, &lt;br&gt;Sjolle Kreamer, J. Melkema, &lt;br&gt;Arend van der Meer, Edzard, &lt;br&gt;Jelle Oenes, Pier Protter, &lt;br&gt;(Jelle) Rippen, J. Stranger, &lt;br&gt;F(rank) Wagenaar
| echte namme           = Fedde Schurer
| nasjonaliteit         = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk
| berne                 = [[25 july]] [[1898]]
| berteplak             = [[Drachten]] ([[Fryslân]])
| stoarn                = [[19 maart]] [[1968]]
| stjerplak             = [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] 
| etnisiteit            = [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Friezen|Frysk]]
| taal                  = [[Frysk]]
| sjenre                = [[poëzij]], [[literatuer|lit.]] [[koart ferhaal|koarte ferhalen]], &lt;br&gt;[[toanielstik|toaniel]], [[non-fiksje]]
| perioade              = midden [[20e iuw]]
| streaming             = 
| tema's                = 
| bekendste wurk(en)    = ''Fersen'' &lt;br&gt;''Simson''
| útjouwer              = 
| prizen                = [[Fersetspriis foar letterkundigen|Fersetspriis]] 1945 &lt;br&gt;[[Gysbert Japicxpriis]] 1949
| jierren aktyf         = [[1920]] – [[1968]]
| webside               = ''n.f.t.''
}}
'''Fedde Schurer''' ([[Drachten]], [[25 july]] [[1898]] - [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]], [[19 maart]] [[1968]])&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=schu021 ''Fedde Schurer'' yn 'e ''Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren'' (DBNL)]&lt;/ref&gt; wie in [[Fryslân|Frysk]] [[ûnderwizer]], [[sjoernalist]] en [[taal]]aktivist,&lt;ref&gt;Klaes Dykstra en Bouke Oldenhof, ''Lyts Hânboek fan de Fryske Literatuer'', Ljouwert (Afûk), 1997, s. 92&lt;/ref&gt; en ien fan 'e ynfloedrykste [[Frysk]]talige [[dichter]]s fan 'e [[tweintichste iuw]].&lt;ref&gt;Johanneke Liemburg, ''Fedde Schurer (1898-1968): Biografie van een Friese Koerier'', Ljouwert (Friese Pers/Noordboek), 2010&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://socialhistory.org/bwsa/biografie/schurer ''Fedde Schurer'' yn it ''Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland'']&lt;/ref&gt; Doe't er yn [[1951]] foarkomme moast fanwegen mislediging fan in [[rjochter]] dy't wegere Frysk te ferstean, late dat ta [[Kneppelfreed]], in opskuor op it [[Ljouwert (stêd)|Ljouwerter]] [[Saailân]] dy't úteinlik in wichtige ferbettering fan 'e steatsrjochtlike posysje fan 'e Fryske taal fan gefolgen hie.&lt;ref&gt;Peter R. Boomsma, ''Kneppelfreed'', Frjentsjer (Uitgeverij Van Wijnen), 1998, s. 9&lt;/ref&gt; Dêrnjonken wie Schurer as [[politikus]] yn 't spier foar de [[kristensosjalisme|kristensosjalistyske]] [[Kristlik-Demokratyske Uny]] (CDU) en letter siet er yn 'e [[Twadde Keamer]] foar de [[PvdA|Partij fan de Arbeid]].&lt;ref&gt;Klaes Dykstra en Bouke Oldenhof, ''Lyts Hânboek fan de Fryske Literatuer'', Ljouwert (Afûk), 1997, s. 92&lt;/ref&gt; Teffens wied er ien fan 'e foaroanmannen fan it [[Kristlik Frysk Selskip]] en sette er him tige yn foar it Frysk yn 'e [[tsjerke]]n.&lt;ref&gt;Klaes Dykstra en Bouke Oldenhof, ''Lyts Hânboek fan de Fryske Literatuer'', Ljouwert (Afûk), 1997, s. 92&lt;/ref&gt;

==Libben en karriêre==
===Jonkheid, oplieding en houlik===
Fedde Schurer waard berne yn [[Drachten]] as ien fan 'e fjouwer bern yn 'e [[Grifformearde Tsjerken yn Nederlân|grifformearde]] húshâlding fan Bouke Schurer en Grietje Wagenaar. Hy hie twa âldere susters, Willemke (&quot;Wim&quot;) fan [[1891]] en Klaske (&quot;Klas&quot;) fan [[1892]], en in âldere broer, Tsjipke (&quot;Tsjip&quot;) fan [[1894]]. Tusken Tsjip en himsels hiene noch twa yn 'e widze ferstoarne poppen sitten, wêrfan't de âldste ek Fedde hjitten hie en de jongste nammeleas bleaun wie.&lt;ref&gt;Fedde Schurer, ''De Besleine Spegel'', Amsterdam (Moussault's Uitgeverij N.V.), 1969, s. 5&lt;/ref&gt; Yn [[1904]], doe't Schurer seis jier wie, ferfear de húshâlding nei in arbeidershúske oan 'e [[seedyk]] ûnder [[De Lemmer]],&lt;ref&gt;Fedde Schurer, ''De Besleine Spegel'', Amsterdam (Moussault's Uitgeverij N.V.), 1969, s. 20&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://socialhistory.org/bwsa/biografie/schurer ''Fedde Schurer'' yn it ''Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland'']&lt;/ref&gt; dêr't er fierder opgroeide en nei de [[legere skoalle]] gie.&lt;ref&gt;Fedde Schurer, ''De Besleine Spegel'', Amsterdam (Moussault's Uitgeverij N.V.), 1969, s. 18-30&lt;/ref&gt;

Mei tolve jier&lt;ref&gt;Fedde Schurer, ''De Besleine Spegel'', Amsterdam (Moussault's Uitgeverij N.V.), 1969, s. 31&lt;/ref&gt; moast Schurer by baas Eelke Jabiks op 'e Lemmer oan it wurk as [[timmerman]]sfeintsje.&lt;ref&gt;Fedde Schurer, ''De Besleine Spegel'', Amsterdam (Moussault's Uitgeverij N.V.), 1969, s. 31-41&lt;/ref&gt; De stúdzje loek him lykwols: yn 'e jûnsoeren gie Schurer nei de faktekenskoalle en úteinlik folge er in [[ûnderwizer]]soplieding.&lt;ref&gt;Fedde Schurer, ''De Besleine Spegel'', Amsterdam (Moussault's Uitgeverij N.V.), 1969, s. 31-41&lt;/ref&gt; Syn earste oanstelling krige er yn [[1919]] oan 'e [[Bysûnder ûnderwiis|bysûndere]] legere skoalle op 'e Lemmer, dêr't er sels ek op sitten hie.&lt;ref&gt;[https://socialhistory.org/bwsa/biografie/schurer ''Fedde Schurer'' yn it ''Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland'']&lt;/ref&gt; Syn frou Willemke &quot;Willy&quot; de Vries, dy't [[skoaljuffer]] wie en oan deselde skoalle stie, koed er al út syn jierren as timmerfeint, mei't sy it fanke wie dat alle dagen de krante yn 'e timmerwinkel brocht.&lt;ref&gt;Fedde Schurer, ''De Besleine Spegel'', Amsterdam (Moussault's Uitgeverij N.V.), 1969, s. 49&lt;/ref&gt; Schurer en Willy trouden op [[1 july]] [[1924]], en hoewol't harren houkik sûnder bern bleau, namen se letter in jonkje oan, dat fan Andries kaam te hjitten.&lt;ref&gt;[https://socialhistory.org/bwsa/biografie/schurer ''Fedde Schurer'' yn it ''Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland'']&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.spanvis.nl/Fedde%20Schurer/FeddeSchurer.htm Beheinde biografy fan Fedde Schurer]&lt;/ref&gt;

===Rebûlje op 'e Lemmer en nije kânsen yn Amsterdam===
Yn 'e tweintiger jierren ûntjoech de [[kristensosjalisme|kristensosjalist]] Fedde Schurer him ta fûleindich en iepentlik [[pasifisme|pasifist]]. Sa publisearre er ferskate brosjueres oer [[kristendom]] en [[oarloch]] (twa konsepten dy't neffens him net mei-inoar te ferienjen wiene).&lt;ref&gt;[https://socialhistory.org/bwsa/biografie/schurer ''Fedde Schurer'' yn it ''Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland'']&lt;/ref&gt; Mei't it pasifisme doedestiden troch de fêstige oarder as in ferdjerlike en gefaarlike libbensoertsjûging beskôge waard, brocht dit him op 'e Lemmer yn konflikt mei sawol de grifformearde tsjerkeried as it skoalbestjoer, dat syn wurkjouwer wie. Yn in opsjen jaande saak late dat der úteinlik ta dat Schurer, dy't net omlyk woe, dien krige.&lt;ref&gt;Fedde Schurer, ''De Besleine Spegel'', Amsterdam (Moussault's Uitgeverij N.V.), 1969, s. 65-96&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://socialhistory.org/bwsa/biografie/schurer ''Fedde Schurer'' yn it ''Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland'']&lt;/ref&gt; Neitiid ferfear er [[Amsterdam]], dêr't er in oanstelling oan in [[iepenbier ûnderwiis|iepenbiere]] legere skoalle krije koe.&lt;ref&gt;Fedde Schurer, ''De Besleine Spegel'', Amsterdam (Moussault's Uitgeverij N.V.), 1969, s. 96&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://socialhistory.org/bwsa/biografie/schurer ''Fedde Schurer'' yn it ''Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland'']&lt;/ref&gt;

Schurer wie in bejeftige sprekker, en waard ek geregeldwei as sadanich frege. Syn pasifistyske en [[sosjalisme|sosjalistyske]] ideeën wiene genôch om guon lju tige senuweftich te meitsjen; dêrfandinne dat de [[Binnenlânske Feilichheidstsjinst|BVD]], de Nederlânske geheime tsjinst, in dossier oer him oanlei.&lt;ref&gt;[http://www.spanvis.nl/Fedde%20Schurer/FeddeSchurer.htm Beheinde biografy fan Fedde Schurer] (ûnder it kopke ''Talentvol en gevaarlijk spreker'': &quot;Yn in BVD-dossier wurdt Schurer sjoen as &quot;Talintfol en gefaarlik sprekker, yn 't bysûnder gefaarlik foar jonge minsken.&quot;)&lt;/ref&gt; Schurer krige dit dossier al rillegau sels ûnder eagen, mar beskôge it as in eareteken,&lt;ref&gt;Fedde Schurer, ''De Besleine Spegel'', Amsterdam (Moussault's Uitgeverij N.V.), 1969, s. 89&lt;/ref&gt; en syn pasifistyske gedachteguod bleau er oant syn dea trou. Under de [[Twadde Wrâldoarloch]] wied er anneks mei it [[Nederlânsk ferset yn de Twadde Wrâldkriich|Nederlânsk ferset]] yn Amsterdam, en waard syn wente brûkt as in tydlik skûlplak foar ûnderdûkers, foar't dy de stêd út en nei feiliger oarden ta brocht wurde koene.&lt;ref&gt;Fedde Schurer, ''De Besleine Spegel'', Amsterdam (Moussault's Uitgeverij N.V.), 1969, s. 126-134&lt;/ref&gt;

===Werom yn Fryslân===
Nei de oarloch kearde Schurer mei syn húshâlding werom nei Fryslân, dêr't se har nei wenjen setten op [[It Hearrenfean (plak)|it Hearrenfean]]. Hy fûn wurk as [[redakteur|haadredakteur]] by de ''[[Fryske Koerier]]'', ien fan 'e mar in pear fersetsbledsjes út 'e yllegaliteit dy't har nei [[1945]] ta folweardige [[krante]]n ûntjaan koene.&lt;ref&gt;Fedde Schurer, ''De Besleine Spegel'', Amsterdam (Moussault's Uitgeverij N.V.), 1969, s. 148-152&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://socialhistory.org/bwsa/biografie/schurer ''Fedde Schurer'' yn it ''Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland'']&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Peter R. Boomsma, ''Kneppelfreed'', Frjentsjer (Uitgeverij Van Wijnen), 1998, s. 16-19&lt;/ref&gt; Fan jongs ôf oan hie Schurer in fûleindich pleitbesoarger foar it Frysk west. As tweintichjierrige jongfeint wied er in hoart lid fan 'e [[Jongfryske Mienskip]], mar al gaueftich wied er oerstapt nei it [[Kristlik Frysk Selskip]], dêr't er in skoft bestjoerslid fan west hie.&lt;ref&gt;Fedde Schurer, ''De Besleine Spegel'', Amsterdam (Moussault's Uitgeverij N.V.), 1969, s. 54-56&lt;/ref&gt; Doe't yn [[1950]] yn in rjochtsaak tsjin twa [[molktaper]]s út [[Aldeboarn]] en yn [[1951]] jitris yn in saak tsjin 'e [[bistedokter]] [[Sjirk Frânses van der Burg]] fan 'e Lemmer de [[rjochter]], mr. [[S.R. Wolthers]], de fertochten lytsachtsjend taspriek om't se yn 'e rjochtseal har memmetaal prate woene, en boppedat offisjeel wegere om har te ferstean (hoewol't er dat wol koe),&lt;ref&gt;Peter R. Boomsma, ''Kneppelfreed'', Frjentsjer (Uitgeverij Van Wijnen), 1998, s. 24-27, 33/34&lt;/ref&gt;  mong Schurer him as kranteman yn it dêrtroch feroarsake trelit. Yn in haadartikel yn 'e ''Fryske Koerier'' feroardiele er Wolthers syn optreden as &quot;lytsbernich, misledigjend en narjend&quot;, wylst er de rjochter en syn lyksinnige kollega's ferlike mei de [[Swarte Heap]], de binde moardzjende en plonderjende [[Saksen (folk)|Saksyske]] [[hierling]]en dêr't Fryslân yn [[Grutte Pier]] syn tiid sa fan te lijen hie. De titel fan syn artikel wie dan ek: ''De laatste man van de Zwarte Hoop'', wat op Wolthers sloech.&lt;ref&gt;Fedde Schurer, ''De Besleine Spegel'', Amsterdam (Moussault's Uitgeverij N.V.), 1969, s. 164-166&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Peter R. Boomsma, ''Kneppelfreed'', Frjentsjer (Uitgeverij Van Wijnen), 1998, s. 34-36&lt;/ref&gt; Dêrop waard er oanklage foar [[kwealaster]], en moast er tegearre mei [[Tsjebbe de Jong]], dy't yn it ''[[Boalserter Nijsblêd]]'' soartgelikense útlittings dien hie, op freed [[16 novimber]] [[1951]] foarkomme yn it Paleis fan Justysje te [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]].&lt;ref&gt;Peter R. Boomsma, ''Kneppelfreed'', Frjentsjer (Uitgeverij Van Wijnen), 1998, s. 37/38&lt;/ref&gt;

===Kneppelfreed===
Op it [[Saailân]], foar it Paleis fan Justysje, kaam dy deis in grutte macht folk gear. Der wiene guon sympatisanten fan Schurer by (wêrûnder grutte nammen út 'e Fryske [[literatuer|literêre]] fermiddens, lykas [[Douwe Tamminga]], [[Anne Wadman]] en [[Eeltsje Boates Folkertsma]]), fierders party Fryske [[nasjonalisme|nasjonalisten]], de leden fan 'e Frysktalige [[parse|skriuwende parse]] dy't net yn 'e rjochtseal talitten waarden (sabeare om't dy te lyts wêze soe) en ek in groep studinten mei spandoeken. Mar freeds wie it sawol [[merk (hannelsgearkomste)|merk]] as [[feemerk]] yn Ljouwert, en it meastepart fan it folk bestie ienfâldichwei út leden fan it winkeljend publyk en boeren en keaplju dy't fan 'e feemerk kamen, en dy't gearklofte wiene om te sjen wat der te rêden wie.&lt;ref&gt;Peter R. Boomsma, ''Kneppelfreed'', Frjentsjer (Uitgeverij Van Wijnen), 1998, s. 44-47&lt;/ref&gt; Troch in dwersferkeard optreden fan 'e [[plysje]],&lt;ref&gt;Peter R. Boomsma, ''Kneppelfreed'', Frjentsjer (Uitgeverij Van Wijnen), 1998, s. 47-49&lt;/ref&gt; rûn it spul folslein út 'e hân en draaide it út op 'e opskuor dy't bekend wurden is ûnder de namme fan [[Kneppelfreed]], nei de wapens dy't de plysje brûkte om op 'e mannichte yn te huffen.&lt;ref&gt;Fedde Schurer, ''De Besleine Spegel'', Amsterdam (Moussault's Uitgeverij N.V.), 1969, s. 168-170&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Peter R. Boomsma, ''Kneppelfreed'', Frjentsjer (Uitgeverij Van Wijnen), 1998, s. 49-53&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Fedde Schurer beeld 03.JPG|thumb|left|250px|It stânbyld fan Fedde Schurer op [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]], yn [[1974]] makke troch [[Guus Hellegers]].]]

Kneppelfreed sloech yn Fryslân yn as in bom. Nea earder hiene de autoriteiten har op sa'n manear tsjin it folk keard. Rûnom yn 'e provinsje waarden protestgearkomsten holden dêr't lulke Friezen fan har ôfbieten.&lt;ref&gt;Fedde Schurer, ''De Besleine Spegel'', Amsterdam (Moussault's Uitgeverij N.V.), 1969, s. 170-171&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Peter R. Boomsma, ''Kneppelfreed'', Frjentsjer (Uitgeverij Van Wijnen), 1998, s. 54-60 en 65-68&lt;/ref&gt; It barren helle sels de bûtenlânske kranten,&lt;ref&gt;Fedde Schurer, ''De Besleine Spegel'', Amsterdam (Moussault's Uitgeverij N.V.), 1969, s. 177&lt;/ref&gt; en yn 'e [[Twadde Keamer]] waarden fragen steld troch û.m. [[Johan Scheps]] ([[PvdA]]) en âld-premier [[Pieter Sjoerds Gerbrandy]] ([[ARP]]).&lt;ref&gt;Peter R. Boomsma, ''Kneppelfreed'', Frjentsjer (Uitgeverij Van Wijnen), 1998, s. 68-74&lt;/ref&gt; Op 't langelêst waard fan it Nederlânsk regear yn [[De Haach]] in kommisje besteande út trije ministers nei Fryslân ta stjoerd om út te finen wat de Friezen woene.&lt;ref&gt;Peter R. Boomsma, ''Kneppelfreed'', Frjentsjer (Uitgeverij Van Wijnen), 1998, s. 76-78&lt;/ref&gt; Dat resultearre úteinlik yn oanpassings oan 'e Nederlânske wetjouwing, dy't Friezen tenei û.m. it rjocht joegen om yn 'e rjochtseal Frysk te praten en dy't harren taal yn Fryslân de status fan &quot;twadde rykstaal&quot; joegen.&lt;ref&gt;Fedde Schurer, ''De Besleine Spegel'', Amsterdam (Moussault's Uitgeverij N.V.), 1969, s. 174-183&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Peter R. Boomsma, ''Kneppelfreed'', Frjentsjer (Uitgeverij Van Wijnen), 1998, s. 99-107&lt;/ref&gt; Kneppelfreed wurdt noch altyd beskôge as ien fan wichtichste mylpeallen op it mêd fan 'e emansipaasje fan 'e Fryske taal.&lt;ref&gt;Peter R. Boomsma, ''Kneppelfreed'', Frjentsjer (Uitgeverij Van Wijnen), 1998, s. 9&lt;/ref&gt; Wat Schurer ditoangeande oanbelanget, dy ferlear syn rjochtsaak, en nei syn heger berop moast er úteinlik in [[boete (jild)|boete]] betelje.&lt;ref&gt;Fedde Schurer, ''De Besleine Spegel'', Amsterdam (Moussault's Uitgeverij N.V.), 1969, s. 163-168 en 171-173&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Peter R. Boomsma, ''Kneppelfreed'', Frjentsjer (Uitgeverij Van Wijnen), 1998, s. 39-44 en 82-92&lt;/ref&gt;

===Yn 'e polityk===
Schurer wie al fan jongs ôf oan op 'e siik nei pasifistyske lyksinnigen yn 'e Nederlânske [[polityk]], mar syn probleem wie dat er net folle op hie mei it politike hânwurk. Op jonge jierren preau er út syn grifformearde eftergûn wei oan 'e [[Anty-Revolúsjonêre Partij]] (ARP), mar dêr kearde er him, teloarsteld yn it belied fan [[Hendrik Colijn]], al rillegau fan ôf. Neitiid joech er him by de [[Kristlik-Demokratyske Uny]] (CDU), in kristensosjalistyske splinterpartij, en yn [[1929]] wied er by de Twadde-Keamerferkiezings, tegearre mei [[Douwe Kalma]], foar dy partij listlûker yn Fryslân.&lt;ref&gt;[https://socialhistory.org/bwsa/biografie/schurer ''Fedde Schurer'' yn it ''Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland'']&lt;/ref&gt; Yn syn Hollânske tiid siet er yn [[1935]]-[[1936]] foar de CDU yn 'e [[Provinsjale Steaten]] fan [[Noard-Hollân]]. Hy koe syn draai dêr lykwols net fine, dat nei in jier joech er syn sit op.&lt;ref&gt;[https://socialhistory.org/bwsa/biografie/schurer ''Fedde Schurer'' yn it ''Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland'']&lt;/ref&gt; Noch foàr de oarloch, yn [[1938]], stapte er oer nei de [[sosjalisme|sosjalistyske]] [[SDAP]],&lt;ref&gt;[https://socialhistory.org/bwsa/biografie/schurer ''Fedde Schurer'' yn it ''Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland'']&lt;/ref&gt; dy't yn [[1946]] yn 'e mande mei de CDU en de [[Vrijzinnig Democratische Bond|VDB]] opgie yn 'e nije [[Partij fan de Arbeid]]. Fan [[1956]] oant [[1963]] siet er foar dy partij yn 'e Twadde Keamer.&lt;ref&gt;[https://socialhistory.org/bwsa/biografie/schurer ''Fedde Schurer'' yn it ''Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland'']&lt;/ref&gt;

===Schurer as skriuwer===
[[Ofbyld:Portretfoto fan Fedde Schurer mei de piip oan, 1963 ca. signatuur Schurer, Fedde-mo-F-0059.jpg|thumb|180px|right|Fedde Schurer (1963)]]
As [[skriuwer]], [[dichter]] en [[sjoernalist]] brûkte Schurer in grut tal [[pseudonym|pseudonimen]]: Louw Brants, Bouke, F. Boukes, Edzard, S. Gerlofs, S.N. Iselbank, Sjolle Kreamer, Arend van der Meer, J. Melkema, Jelle Oenes, Pier Protter, (Jelle) Rippen, J. Stranger en F(rank) Wagenaar.&lt;ref&gt;[https://socialhistory.org/bwsa/biografie/schurer ''Fedde Schurer'' yn it ''Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland'']&lt;/ref&gt; As dichter wied er ien fan 'e meast ferneamde en ynfloedrykste stimmen út 'e Frysktalige literatuer fan 'e tweintichste iuw.&lt;ref&gt;Klaes Dykstra en Bouke Oldenhof, ''Lyts Hânboek fan de Fryske Literatuer'', Ljouwert (Afûk), 1997, s. 92&lt;/ref&gt; Syn earste wurk ''Fersen'' brocht er út yn [[1925]], en dêrnei ferskynde der sawat om 'e fiif jier in nije dichtbondel fan him. Dêrnjonken wied er ek aktyf as skriuwer, mar syn [[proaza]]-oeuvre, dat inkeld bestiet út ''Bast en Beam'' ([[1963]]), dêr't syn [[koart ferhaal|koarte ferhalen]] yn gearbrocht binne, en syn ûnfoltôge en postúm publisearre [[autobiografy]] ''De Besleine Spegel'' ([[1969]]), falt suver yn it neat yn ferliking mei syn poëzij.&lt;ref&gt;Klaes Dykstra en Bouke Oldenhof, ''Lyts Hânboek fan de Fryske Literatuer'', Ljouwert (Afûk), 1997, p. 92&lt;/ref&gt;

Schurer skreau ek twa [[toanielstik]]ken. Foar ''Simson'' ([[1945]]), in [[bibel]]ske [[trageedzje]] oer de [[Israeliten|Israelityske]] [[rjochter (bibelsk begryp)|rjochter]] [[Simson]], krige er yn [[1949]] de [[Gysbert Japicxpriis]]. Syn oare stik wie ''Bonifatius'' ([[1954]]), in histoaryske trageedzje oer de yn [[754]] by [[Dokkum]] fermoarde [[biskop]] en [[sindeling]] fan [[Bonifatius|dy namme]]. Ut syn kar fan ûnderwerpen docht Schurer syn fassinaasje mei it [[kristendom]] bliken, dy't him, nettsjinsteande syn politike opfettings, syn libben lang by bleau. Fierders wied er ek wurksum as [[oersetter]]. Sa brocht er yn [[1931]] in bondel fan 'e [[Dútslân|Dútske]] dichter [[Heinrich Heine]] oer yn it Frysk, en teffens wied er ferantwurdlik foar de tekst fan it [[bibel]]boek ''[[Ester (bijbelboek)|Ester]]'', yn 'e [[Nije Fryske Bibeloersetting]] (dy't pas lang nei syn dea, yn [[1978]] útkomme soe).&lt;ref&gt;Klaes Dykstra en Bouke Oldenhof, ''Lyts Hânboek fan de Fryske Literatuer'', Ljouwert (Afûk), 1997, s. 92-93&lt;/ref&gt;

===Ferstjerren en earbetoan===
Fedde Schurer kaam op [[19 maart]] [[1968]] hommels te [[ferstjerren]] yn syn wenplak [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]].&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=schu021 ''Fedde Schurer'' yn 'e ''Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren'']&lt;/ref&gt; Yn syn [[typmasine]] siet doe noch side 199 fan syn autobiografy ''De Besleine Spegel'', dy't sadwaande op dat plak ynienen ophâldt.&lt;ref&gt;Fedde Schurer, ''De Besleine Spegel'', Amsterdam (Moussault's Uitgeverij N.V.), 1969, s. 199&lt;/ref&gt; Yn [[1984]] stelden [[Deputearre Steaten fan Fryslân]] in debutantepriis yn foar Fryske skriuwers en dichters, dy't se de [[Fedde Schurerpriis]] neamden. De winner wurdt oanwiisd troch Deputearre Steaten, op foardracht fan in faksjuery. Sûnt [[2005]] bestiet dêrnjonken de [[Fedde Schurer-publykspriis]], dy't allyksa ynsteld is troch de provinsje, mar wêrfan't de winner útornearre wurdt troch it lêzend publyk. Op [[19&amp;nbsp;maart]] [[2018]], persiis fyftich jier nei Schurer syn ferstjerren, waard der in [[Fedde Schurer-betinking]] holden yn 'e [[Sionstsjerke (It Hearrenfean)|Sionstsjerke]] op [[It Hearrenfean (plak)|It&amp;nbsp;Hearrenfean]].&lt;ref&gt;Wiebe van der Hout, ''Schurer geëerd in kerk die hij verliet'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 20 maart 2018, s. 26.&lt;/ref&gt;

;sitaat:
&lt;blockquote&gt; ''Der is dit witten det ús driuwt:&lt;br&gt; wy gean foarby en Fryslân bliuwt.''&lt;/blockquote&gt;

==Wurk==
[[File:Gedenksteen Kneppelfreed gedicht Fedde Schurer.jpg|right|thumb|300px|Tinkstien foar [[Kneppelfreed]] mei in gedicht fan Schurer: &lt;br&gt;&lt;small&gt;''Lit dan krûpe dat net gean doar / Lit dan bûge dat net stean doar&amp;nbsp;– / Dy't gjin krûpen learde giet, / Dy't fan bûgjen frjemd bleau stiet, / Heech it hert, heech de kop: / Frysk bloed, tsjoch op!''&lt;/small&gt;]]
===Poëzij===
* 1925 - ''Fersen''
* 1931 - ''Utflecht''
* 1936 - ''Op Alle Winen''
* 1940 - ''Fen Twa Wâllen''
* 1947 - ''It Boek fan de Psalmen''
* 1949 - ''Vox Humana''
* 1955 - ''Frysk Psalm- en Gesangboek''
* 1955 - ''Fingerprinten''
* 1966 - ''Efter it Nijs''
* 1966 - ''Opheind en Trochjown''
* 1966 - ''De Gitaer by it Boek'', part 1
* 1969 - ''De Gitaer by it Boek'', part 2
* 1974 - ''Samle Fersen'' (werprinte in 1975)

===Proaza===
* 1963 – ''Beam en Bast'' (koarte ferhalen)
* 1963 – ''Brood op het Water'' (bondel fan Schurer syn haadartikels út 'e ''Fryske Koerier'', foar in diel yn it Nederlânsk)
* 1969 – ''De Besleine Spegel'' (ûnfoltôge autobiografy, werútjûn yn 1998 yn it Frysk en it Nederlânsk, en yn 2010 yn it Frysk)

===Toaniel===
* 1945 – ''Simson''
* 1954 – ''Bonifatius''

===Oersettings===
* 1931 - ''Heinrich Heine: Oersettings út Syn Dichtwirk''
* 1966 - ''[[Ester (bibelboek)|Ester]]'' (fert. foar de [[Nije Fryske Bibeloersetting]])

==Prizen en nominaasjes==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Jier
! Priis
! Resultaat
! Kategory
! Foar
|-
|'''1945'''
|[[Fersetspriis foar Letterkundigen]]
|wûn
|n.f.t.
|foar syn dichtwurk yn it Frysk en it Nederlânsk
|-
|'''1949'''
|[[Gysbert Japicxpriis]]
|wûn
|n.f.t.
|''Simson''&lt;br&gt; beriming fan ''It Boek fan de Psalmen''
|}

== Trivia ==
* Neffens [[Martin van Amerongen]] is de [[Heinrich Heine|Heine-oersetting]] fan Fedde Schurer de bêste fan Nederlân.&lt;ref&gt;[http://groene.alias.nl/index.php?show=article&amp;article_id=C0A801020a2e62F19AsQx2F6AAE2&amp;source=left Martin van Amerongen, ''In Maaiemoanne'', yn: ''De Groene Amsterdammer'', 4 juny 1997]&lt;/ref&gt; Wierskynlik hat dy loovjende krityk mei laat ta de werútjefte fan 'e fersebondel yn [[1999]].
* Schurer wie syn hiele libben befreone mei de bekende [[predikant]] [[Jan Buskes]].
* Op [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] is in Fedde Schurerplein. Oan dit plein sit in lokaasje fan 'e Iepenbiere Skoallemienskip &quot;Sevenwolden&quot;, dy't ek nei Fedde Schurer neamd is.
* Der is in [[Spurt Noardlike Njonkenlinen|Spurt]] (trein) nei Fedde Schurer neamd.

== Keppeling om utens ==
* [https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=schu021 Fedde Schurer yn 'e ''Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren'']
* [https://www.iisg.nl/bwsa/bios/schurer.html Fedde Schurer yn it ''Biografisch Woordenboek fan het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland'']
* [http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/BWN/lemmata/bwn1/schurer?noframes=1 Fedde Schurer yn it ''Biografisch Woordenboek van Nederland (1880-2000)]
* [https://www.parlement.com/9291000/bio/01230 Fedde Schurer yn ''Parlement en Politiek'']

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|2}}
----
* {{Aut|Boomsma, Peter R.}}, ''Kneppelfreed'', Frjentsjer (Uitgeverij Van Wijnen), 1998, ISBN 9 05 19 41 838
* {{Aut|[[Klaes Dykstra|Dykstra, Klaes]], en [[Bouke Oldenhof|Oldenhof, Bouke]]}}, ''Lyts Hânboek fan de Fryske Literatuer'', Ljouwert (Afûk), 1997, ISBN 9 07 00 10 526, s. 92-95
* {{Aut|[[Johanneke Liemburg|Liemburg, Johanneke]]}}, ''Fedde Schurer (1898-1968): Biografie van een Friese Koerier'', Ljouwert (Friese Pers/Noordboek), 2010, ISBN 978-9 03 30 08 689
* {{Aut|Schurer, Fedde}}, ''De Besleine Spegel'', Amsterdam (Moussault's Uitgeverij N.V.), 1969 (autobiography)
* {{Aut|[[Tineke Steenmeijer-Wielenga|Steenmeijer-Wielenga, Tineke]]}}, ''Fedde Schurer'', yn it ''Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland'' (BWSA), 1987, s. 146-148
----
{{commonscat|Fedde Schurer}}
}}

{{DEFAULTSORT:Schurer, Fedde}}
[[Kategory:Fedde Schurer| ]]
[[Kategory:Frysk timmerman]]
[[Kategory:Frysk ûnderwizer]]
[[Kategory:Frysk sjoernalist]]
[[Kategory:Frysk dichter]]
[[Kategory:Frysk toanielskriuwer]]
[[Kategory:Frysk koarte-ferhaleskriuwer]]
[[Kategory:Frysk publisist]]
[[Kategory:Frysk autobiograaf]]
[[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]]
[[Kategory:Frysk oersetter]]
[[Kategory:Bibeloersetter]]
[[Kategory:Oersetter nei it Frysk]]
[[Kategory:Frysk polityk aktivist]]
[[Kategory:Frysk politikus]]
[[Kategory:Frysk taalaktivist]]
[[Kategory:Frisiast]]
[[Kategory:Frysk pasifist]]
[[Kategory:Frysk sosjalist]]
[[Kategory:Frysk orator]]
[[Kategory:Frysk nasjonalist]]
[[Kategory:Frysk fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich]]
[[Kategory:Nederlânsk timmerman]]
[[Kategory:Nederlânsk ûnderwizer]]
[[Kategory:Nederlânsk sjoernalist]]
[[Kategory:Nederlânsk dichter]]
[[Kategory:Nederlânsk toanielskriuwer]]
[[Kategory:Nederlânsk koarte-ferhaleskriuwer]]
[[Kategory:Nederlânsk publisist]]
[[Kategory:Nederlânsk autobiograaf]]
[[Kategory:Nederlânsk oersetter]]
[[Kategory:Nederlânsk polityk aktivist]]
[[Kategory:Nederlânsk politikus]]
[[Kategory:PvdA-politikus]]
[[Kategory:Twadde Keamerlid]]
[[Kategory:Nederlânsk pasifist]]
[[Kategory:Nederlânsk sosjalist]]
[[Kategory:Nederlânsk orator]]
[[Kategory:Nederlânsk fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn Drachten]]
[[Kategory:Persoan stoarn op It Hearrenfean]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1898]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1968]]</text>
      <sha1>o8tyaujditmtkgk90v40unjopsbdlei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Joop Zoetemelk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8024</id>
    <revision>
      <id>1230311</id>
      <parentid>1161287</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T12:30:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1230311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4441" sha1="j5mkg6ihcn2hqctfdfuj5e8kudrbbz5" xml:space="preserve">{{Ynfoboks sporter
| ôfbylding            = Joop Zoetemelk Gitane 1973 c.jpg
| ôfbyldingsbreedte    = 200px
| ôfbyldingtekst       = Joop Zoetemelk (1973)
| echte namme          = Gerardus Joseph Zoetemelk
| bynamme              =
| nasjonaliteit        = {{NEDnasj}}
| bertedatum           = [[3 desimber]] [[1946]]
| berteplak            = [[De Haach]]
| stjerdatum           = 
| stjerplak            = 
| etnisiteit           = 
| regionale identiteit = 
| grutte               = 173 sm
| gewicht              = 68 kg
| sport                = [[Hurdfytsen]]
| ûnderdiel            = Dykhurdfytsen
| trener               = 
| 1etitel              = 
| OS                   = [[Olympyske Simmerspullen 1968|Meksiko 1968]]
| PS                   = 
| ekstra               = 
| debút                = [[1967]]
| karriêre-ein         = [[1987]]
| prestaasjes          = [[Ofbyld:Gold medal icon.svg|20px]] 1x [[gouden medalje|goud]] [[Olympyske Spullen]] 1968&lt;br&gt;[[Omgong fan Frankryk]] (1980),&lt;br&gt;[[Omgong fan Spanje]] (1979),&lt;br&gt;Wrâldkampioenskip Dykhurdfytsen (1985)
| webside              = 
}}
'''Gerardus Joseph (Joop) Zoetemelk''' ([[De Haach]], [[3 desimber]] [[1946]]) is nei [[Jan Janssen]] de twadde Nederlânske [[hurdfytser]] dy't de einoerwinning yn de [[Omgong fan Frankryk]] behelle hat.

== Amateurtiid ==
As 18-jierrige debutearre Zoetemelk as hurdfytser by de amateurs. Yn dy perioade wûn er ûnder oaren de ''Tour de l'Avenir'', it ''Circuit fan Mines'' en de [[Omgong fan Jûgoslaavje]]. Mei it beheljen fan de [[Olympyske Spullen|Olympyske]] titel yn [[1968]] yn [[Meksiko]] op it ûnderdiel [[ploegetiidrit]], tegearre mei [[Jan Krekel]], [[Fedor den Hartog]] en [[René Pijnen]], bruts er foargoed troch nei de wrâldtop.

== Proftiid ==
=== 1970 - 1987 ===
Yn [[1970]] tekene Zoetemelk in profkontrakt by Mars-Flandria. Rillegau die bliken dat er wier in omgongfytser wie; yn syn earste Omgong fan Frankryk, bygelyks, waard er twadde yn it einklassemint, nei de Belch [[Eddy Merckx]]. Zoetemelk hat de Omgong fan Frankryk 16 kear fytst en alle kearen hat er dy ek útriden, beide faker at in oare hurdfytser ea dien hat. Seis kear is er as twadde yn it einklassemint einige, wat him lykas de Frânsman [[Raymond Poulidor]], de bynamme ''De Ivige Twadde'' joech. Oars as Poulidor sette Zoetemelk yn [[1980]] de kroan op syn wurk troch de einoerwinning yn de Omgong op te easkjen. Dat jier, fan 26 juny oant 20 july 1980, oer in totaal fan 3.842 km en 22 etappes, bleau er de twadde, de Nederlanner [[Hennie Kuiper]], 6'55&quot; foar. Zoetemelk ried doetiids foar it ferneamde [[Raleigh]]-team, mei de Nederlanners [[Gerrie Kneteman]], [[Henk Lubberding]], [[Bert Oosterbosch]], [[Cees Priem]], [[Bert Pronk]], [[Jan Raas]], [[Johan van de Velde]] en [[Leo van Vliet]] en de Belg [[Paul Wellens]]. Mei dit team dominearre Zoetemelk de ploegetiidritten.

=== 1974 ===
Yn 1974 foel Zoetemelk mei gefaar foar syn libben yn de wedstriid de ''Midi Libre''. Der waard tocht dat er it net oerlibje soe, mar troch syn wilskrêft kaam er it jier dêrop izersterk werom. Hy wûn dat jier 20 wedstriden, ûnder oaren ''Parys-Nice''', de ''Omgong fan Nederlân'' en ''Dwêrs troch Lausanne''. Yn de Omgong fan Frankryk wûn er dat jier ien etappe en waard fiifde yn it einklassemint.

== Earelist ==
De earelist fan Zoetemelk is enoarm. Hy wurdt dêrom wol as de bêste hurdfytser ea fan Nederlân sjoen. Neist 10 etappeoerwinnings, 22 dagen it giele mouhimd, 6 kear twadde en ein kear winner fan it einklassemint fan de ''Omgong fan Frankryk'', hat Zoetemelk ek noch ferskate grutte iendaagse klassiekers wûn:
* Nederlânsk kampioen op 'e wei 1971, 1973
* ''Parys-Nice''  1974, 1975, 1979
* ''Omgong fan Nederlân'' 1977
* ''Waalske Pylk'' 1976
* ''Parys-Tours'' 1977, 1979
* ''Omgong fan Spanje'' 1979
* ''Tirreno-Adriatico'' 1985
* Wrâldkampioenskip op 'e wei 1985; mei 38 jier de âldste kampioen ea.
* ''[[Amstel gold race]]'' 1987
* ''Omgong fan Frankryk'' 1980

== Boarnen ==
* {{Aut|Mart Smeets}} - De Tour fan '80; Nieuw Amsterdam 2005.
* {{Aut|Jean Nelissen}} - De 100 beste Nederlandse wielrenners aller tijden; Amsterdam/Antwerpen 1999.

{{DEFAULTSORT:Zoetemelk, Joop}}
[[Kategory:Nederlânsk hurdfytser]]
[[Kategory:Winner fan de Omgong fan Frankryk]]
[[Kategory:Nederlânsk Olympysk kampioen]]
[[Kategory:Nederlânsk hurdfytsploechlieder]]
[[Kategory:Nederlânsk autobiograaf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1946]]</text>
      <sha1>j5mkg6ihcn2hqctfdfuj5e8kudrbbz5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kaaiboerd</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9498</id>
    <revision>
      <id>1230314</id>
      <parentid>1222407</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T14:17:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-30093-12</username>
        <id>58141</id>
      </contributor>
      <origin>1230314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2501" sha1="lp9o94kmk705mqe6ltm53d6mtdk9muu" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Typing example.ogv|thumb|Typjen op in laptop-toetseboerd]]
In '''kaaiboerd''', ek ''taastboerd'' of ''toetseboerd'', is in apparaat mei rigen kaaien, dy't mei de fingers yndrukt wurde kinne. By de hjoeddeiske [[kompjûter]] wurde kaaiboerden benammen brûkt foar de ynfier fan tekst.

== Etymology ==
Alle trije begripen binne lienwurden. It begryp ''kaai'' wurdt brûkt nei analogy fan it [[Ingelsk]]e wurd ‘key’ dat benammen stiet foar dingen dêr’t it bewegen fan brûkt wurdt om eat te betsjinjen, lykas bygelyks in [[seinkaai]].

It wurd taast komt fan it Ald-Frânske tiidwurd ‘taster’ en it wurd toets fan it tiidwurd ‘toucher’ út it nijere [[Frânsk]]. Beide jouwe oan dat se troch oanreitsjen betsjinne wurde kinne.

== Kompjûter ==
Om in [[kompjûter]] opdrachten te jaan is der in apparaat makke dêr't opdrachten as 'tekst' mei skreaun wurde koenen. Dêrby is as fansels in typmasine ta foarbyld naam. Lykas by de lettere typmasines is it kaaiboerd fan de kompjûter sterk útwreide yn fergelyk mei de meganyske typmasine. Sa binne der njonken it haadkaaiblok ferskate oare rigen en blokken mei kaaien bykaam.

Mei it útwreidzjen fan de programma's kaam der hieltiten mear ferlet fan mooglikheden om programmafunksjes út te fieren. Dêrtroch ûntstie de winsk om ta mear skiften te kommen. De âlde typmasine koe mar twa skiften: haadletters en lytse letters. Hjoed de dei kinne sokke skiften yn in kompjûterprogramma oan alle kaaien tawiisd wurde, mar it bliuwt praktys dy takenning te beheinen ta in pear kaaien oan de râne fan it letterblok. Sa waarden bygelyks kaaien as de Oarre [Alt] en Kontrôle [Ctrl] yn de moderne programma’s ornearre foar ‘kaaiekombinaasjes’. Troch in kombinaasje fan sa'n kaai mei in letterkaai kin dan in beskate programmafunksje útfierd wurde.
[[Ofbyld:Inside of keyboard1.jpg|thumb|right|230px|In kompjûterkaaiboerd fan binnen]]

Sokke kaaikombinaasjes binne, troch it betsjinjen fan mear as ien kaai tagelyk, net maklik te brûken foar minsken mei beskate beheinings. Yn de measte [[bestjoeringssysteem|bestjoeringssystemen]] is soks op te lossen mei '''fertrage kaaien’''. Dat is in programmaynstelling dy't der foar soarget dat de kombinaasje fan kaaien net tagelyk yndrukt hoecht te wurden, mar dat de kombinaasjekaai, bygelyks de Oarre, en de letterkaai efterinoar yndrukt wurde kinne. It bestjoeringssysteem regelet it sa dat yn it programma de kaaikombinaasje tagelyk oanbean wurdt.

[[Kategory:Kompjûterterm]]</text>
      <sha1>lp9o94kmk705mqe6ltm53d6mtdk9muu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230316</id>
      <parentid>1230314</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T14:20:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red.</comment>
      <origin>1230316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2499" sha1="7ka7eomapp8iol6ng4hwz1xk1jh3w1v" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Typing example.ogv|thumb|Type op in laptop-toetseboerd]]
In '''kaaiboerd''', ek ''taastboerd'' of ''toetseboerd'', is in apparaat mei rigen kaaien, dy't mei de fingers yndrukt wurde kinne. By de hjoeddeiske [[kompjûter]] wurde kaaiboerden benammen brûkt foar de ynfier fan tekst.

== Etymology ==
Alle trije begripen binne lienwurden. It begryp ''kaai'' wurdt brûkt nei analogy fan it [[Ingelsk]]e wurd ‘key’ dat benammen stiet foar dingen dêr’t it bewegen fan brûkt wurdt om eat te betsjinjen, lykas bygelyks in [[seinkaai]].

It wurd taast komt fan it Ald-Frânske tiidwurd ‘taster’ en it wurd toets fan it tiidwurd ‘toucher’ út it nijere [[Frânsk]]. Beide jouwe oan dat se troch oanreitsjen betsjinne wurde kinne.

== Kompjûter ==
Om in [[kompjûter]] opdrachten te jaan is der in apparaat makke dêr't opdrachten as 'tekst' mei skreaun wurde koenen. Dêrby is as fansels in typmasine ta foarbyld naam. Lykas by de lettere typmasines is it kaaiboerd fan de kompjûter sterk útwreide yn fergelyk mei de meganyske typmasine. Sa binne der njonken it haadkaaiblok ferskate oare rigen en blokken mei kaaien bykaam.

Mei it útwreidzjen fan de programma's kaam der hieltiten mear ferlet fan mooglikheden om programmafunksjes út te fieren. Dêrtroch ûntstie de winsk om ta mear skiften te kommen. De âlde typmasine koe mar twa skiften: haadletters en lytse letters. Hjoed de dei kinne sokke skiften yn in kompjûterprogramma oan alle kaaien tawiisd wurde, mar it bliuwt praktys dy takenning te beheinen ta in pear kaaien oan de râne fan it letterblok. Sa waarden bygelyks kaaien as de Oarre [Alt] en Kontrôle [Ctrl] yn de moderne programma’s ornearre foar ‘kaaiekombinaasjes’. Troch in kombinaasje fan sa'n kaai mei in letterkaai kin dan in beskate programmafunksje útfierd wurde.
[[Ofbyld:Inside of keyboard1.jpg|thumb|right|230px|In kompjûterkaaiboerd fan binnen]]

Sokke kaaikombinaasjes binne, troch it betsjinjen fan mear as ien kaai tagelyk, net maklik te brûken foar minsken mei beskate beheinings. Yn de measte [[bestjoeringssysteem|bestjoeringssystemen]] is soks op te lossen mei '''fertrage kaaien’''. Dat is in programmaynstelling dy't der foar soarget dat de kombinaasje fan kaaien net tagelyk yndrukt hoecht te wurden, mar dat de kombinaasjekaai, bygelyks de Oarre, en de letterkaai efterinoar yndrukt wurde kinne. It bestjoeringssysteem regelet it sa dat yn it programma de kaaikombinaasje tagelyk oanbean wurdt.

[[Kategory:Kompjûterterm]]</text>
      <sha1>7ka7eomapp8iol6ng4hwz1xk1jh3w1v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jacqueline Bisset</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26696</id>
    <revision>
      <id>1230330</id>
      <parentid>1136636</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T17:34:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Moat by de tiid brocht wurde</comment>
      <origin>1230330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6156" sha1="rrdxj5vpz5bkfyvym6flfcncnf87vkl" xml:space="preserve">{{By de tiid}}
[[Ofbyld:Jaqueline Bisset on the red carpet at the 1989 Academy Awards2.jpg|thumb|right|200px|''Bisset yn 1989'']]
[[Image:Jacqueline Bisset.jpg|right|200px|thumb|''Jaqueline Bisset by de premêre fan [[Bette Midler]]'s film ''The Rose'', 1979'']] 
'''Jacqueline Bisset''', berne as Winifred Jacqueline Fraser-Bisset ([[Weybridge]], [[13 septimber]] [[1944]]) is in [[Feriene Keninkryk|Britsk]] aktrise. Sy wie fral yn de jierren '60 en '70 in grutte ynternasjonale filmstjer. Bisset spile yn û.o. ''Casino Royale'' (1967), ''Bullitt'' (1968) en ''La nuit américaine'' (1973).

Bisset makke har debút yn 1967 yn de film ''Two for the Road'' en spile dêrnei de rol fan Miss Goodthighs yn de [[James Bond]]-parody  ''Casino Royale''. Yn 1968 ferfong se [[Mia Farrow]] yn ''The Detective'' en spile mei [[Steve McQueen]] yn ''Bullitt''.

Yn 1973 hie se de haadrol yn de [[Academy Award|Oscar]]-winnende film ''La nuit américaine'' fan de Frânske regisseur [[François Truffaut]]. Fan doe ôf waard hja serieus naam as aktrise. Nei har ferskinen yn ''The Deep'' (1977), wêryn't hja ûnder wetter swom yn allinne in T-shirt, waard se ek in [[sekssymboal]]. It Amerikaanske tiidskrift ''Newsweek'' neamde har &quot;de moaiste filmaktrise fan alle tiden&quot;. 

Bisset waard fjouwer kear nominearre foar in [[Golden Globe]]; de earste kear yn 1969 as ''most promising newcomer''. Foar har rol yn de telefyzje-minysearje''[[Joan of Arc (1999)|Joan of Arc]]'' krige Bisset in Golden Globe nominaasje en ien foar in [[Emmy]]. En foar de rol yn de film ''La Cérémonie'' (1995) fan [[Claude Chabrol]] waard se neamd foar in [[César (filmpriis)|César]], de nasjnale filmpriis fan Frankryk.

Nei in karriêre fan 40 jier wurdt Bisset noch in protte frege as aktrise. Nei har jierren fan filmstjer is it har slagge en meitsje de oergong nei it spyljen fan karakterrollen. Yn 2000 spile hja de hillige [[Maria (mem fan Jezus)|Maria]] en yn 2003 wie se [[Jacqueline Kennedy Onassis]] yn Amerikaanske telefyzjefilms. Fierders hat hja gastrollen hân yn de Amerikaanske telefyzjerigen ''Nip/Tuck'' en ''Ally McBeal''.

Bisset is [[peetmem]] fan de aktrise [[Angelina Jolie]]. 

== Filmografy ==
* ''[[The Knack ...and How to Get It]]'' (1965)
* ''[[Cul-de-sac (film)|Cul-de-sac]]'' (1966)
* ''[[Drop Dead Darling]]'' (1966)
* ''[[Two for the Road (film út 1967)|Two for the Road]]'' (1967)
* ''[[Casino Royale (film út 1967)|Casino Royale]]'' (1967) 
* ''[[The Cape Town Affair]]'' (1967) 
* ''[[Bullitt]]'' (1968) 
* ''[[The Detective]]'' (1968)
* ''[[The Sweet Ride]]'' (1968)
* ''[[The First Time (film út 1969)|The First Time]]'' (1969)
* ''[[L'échelle blanche]]'' (1969)
* ''[[The Grasshopper(movie)|The Grasshopper]]'' (1970)
* ''[[Airport (film)|Airport]]'' (1970) 
* ''[[Secrets (film út 1971)|Secrets]]'' (1971) 
* ''[[Believe in Me]]'' (1971)
* ''[[The Mephisto Waltz]]'' (1971)
* ''[[The Life and Times of Judge Roy Bean]]'' (1972)
* ''[[Stand Up and Be Counted]]'' (1972)
* ''[[The Thief Who Came to Dinner]]'' (1973) 
* ''[[Day for Night (film)|La Nuit Américaine (Day for Night)]] (1973) 
* ''[[Le Magnifique]]''  (1973) 
* ''[[Murder on the Orient Express (film út 1974)|Murder on the Orient Express]]'' (1974)
* ''[[The Spiral Staircase]]'' (1975)
* ''[[Der Richter und sein Henker]]'' (1975)
* ''[[St. Ives (film út 1976)|St. Ives]]'' (1976)
* ''[[The Deep (film)|The Deep]]'' (1977)
* ''[[The Greek Tycoon]]'' (1978)
* ''[[Who Is Killing the Great Chefs of Europe?]]'' (1978)
* ''[[Amo non amo]]'' (1979)
* ''[[When Time Ran Out]]'' (1980)
* ''[[Inchon (film)|Inchon]]'' (1981)
* ''[[Rich And Famous (film út 1981)|Rich and Famous]]'' (1981)
* ''[[Class (film)|Class]]'' (1983)
* ''[[Under the Volcano (film)|Under the Volcano]]'' (1984)
* ''[[Forbidden (film) Forbidden]]'' (1984)
* ''[[Anna Karenina (film út 1985)|Anna Karenina]]'' (1985)
* ''[[Choices (film)|Choices]]'' (1986)
* ''[[High Season (film)|High Season]]'' (1987)
* ''[[Napoleon and Josephine: A Love Story]]'' (1987)
* ''[[La maison de jade]]'' (1988)
* ''[[Scenes from the Class Struggle in Beverly Hills]]'' (1989)
* ''[[Wild Orchid (film)|Wild Orchid]]'' (1989)
* ''[[Together?]]'' (1989)
* ''[[Un amour de banquier]]'' (1991)
* ''[[Rossini! Rossini!]]'' (1991)
* ''[[Hoffman's honger]]'' (1993)
* ''[[Est &amp; Ouest: Les paradis perdus]]'' (1993)
* ''[[Crimebroker]]'' (1993)
* ''[[Leave of Absence]]'' (1994)
* ''[[La cérémonie]]'' (1995)
* ''[[September]]'' (1996)
* ''[[Once You Meet a Stranger]]'' (1996)
* ''[[End of Summer]]'' (1997)
* ''[[Dangerous Beauty]]'' (1998)
* ''[[Let the Devil Wear Black]]'' (1999)
* ''[[Witch Hunt]]'' (1999)
* ''[[Joan of Arc (film út 1999)|Joan of Arc]]'' (1999)
* ''[[Hey Arnold!]]'' (1999)
* ''[[Jesus (film út 1999)|Jesus]]'' (1999)
* ''[[Britannic]]'' (2000)
* ''[[Les gens qui s'aiment]]'' (2000)
* ''[[Sex and Mrs X]]'' (2000) 
* ''[[Britannic (film)|Britannic]]'' (2000)
* ''[[In the Beginning]]'' (2000)
* ''[[The Sleepy Time Gal]]'' (2001)
* ''[[New Years Day]]'' (2001)
* ''[[Ally McBeal]]'' (2001-2002)
* ''[[Dancing at the Harvest Moon]]'' (2002)
* ''[[American Prince: The John F. Kennedy Story]]'' (2003)
* ''[[Latter Days]]'' (2003)
* ''[[Swing (film út 2003)|Swing]]'' (2003)
* ''[[Law and Order: Special Victims Unit]]'' (2003)
* ''[[The Survivor's Club]]'' (2004)
* ''[[Fascination]]'' (2004)
* ''[[The Fine Art of Love: Mine Ha-Ha]]'' (2005)
* ''[[Domino (film)|Domino]]'' (2005) 
* ''[[Summer Solstice]]'' (2005)
* ''[[Save the Last Dance 2]]'' (2006))
* ''[[Nip/Tuck]]'' (2006)
* ''[[Carolina Moon]]'' (2007)
* ''[[Death in Love]]'' (2008) 
* ''[[An Old Fashioned Thanksgiving]]'' (2008)
* ''[[The Last Film Festival]]'' (2009)
* ''[[Vivaldi (film)|Vivaldi]]'' (2009)

== Keppeling om utens ==
* [http://www.imdb.com/name/nm0000302 IMDB.com]
* [http://tcmdb.com/participant/participant.jsp?participantId=16621 TCM Movie feitebank]

{{DEFAULTSORT:Bisset, Jacqueline}}
[[Kategory:Ingelsk telefyzje-akteur]]
[[Kategory:Ingelsk filmakteur]]
[[Kategory:Golden Globe-winner]]
[[Kategory:Ingelsk persoan fan Frânsk komôf]]
[[Kategory:Ingelsk persoan fan Skotsk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1944]]</text>
      <sha1>rrdxj5vpz5bkfyvym6flfcncnf87vkl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Riekele Prins</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31172</id>
    <revision>
      <id>1230313</id>
      <parentid>1230213</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T14:02:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1230313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7223" sha1="9qmjclkkj4hi6q5nu5d8o812ys8rgx5" xml:space="preserve">{{Ynfoboks keunstner
| ôfbylding                    = 
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = 
| nasjonaliteit                = {{NEDnasj}}
| berne                        = [[25 april]] [[1905]]
| berteplak                    = [[Kollumersweach]]
| stoarn                       = [[14 maaie]] [[1953]]
| stjerplak                    = [[Grins (stêd)|Grins]]
| etnisiteit                   = {{FRLetn}}
| regionale identiteit         = 
| wurksum as                   = etser, skilder, tekener
| perioade                     = 
| streaming                    = 
| medium                       = 
| bekendste wurk(en)           = 
| jierren aktyf                = 
| prizen                       = 
| webside                      = https://www.riekeleprins.nl/ &lt;br&gt; [https://research.rkd.nl/nl/detail/https%3A%2F%2Fdata.rkd.nl%2Fartists%2F64885 RKD-profyl]
}}
'''Riekele Prins''' ([[Kollumersweach]], [[25 april]] [[1905]] - [[Grins (stêd)|Grins]] [[14 maaie]] [[1953]]) wie in autodidaktysk etser fan lânskippen. Hy makke drûge nille-etsen (-gravueres ), eins allinnich lânskipsetsen út Fryslân en Grinslân. In inkele kear steane der ek fûgels op. Yn syn realistyske wurk libbet natoerleafde en ferwûndering.

== Libben en wurk ==
Riekele Prins waard berne yn in Frysk arbeidersgesin, as soan fan Sytze Sjoerds Prins en Jantje van Nimwegen. Heit wurke as seizoensarbeider op in [[Flaaks|flaaksfabryk]] yn [[Bedum (plak)|Bedum]], dêr't de húshâlding him koart nei Riekeles berte fêstige. Nei de legere skoalle gie Prins as masinist yn it flaaksfabryk oan it wurk. Hy learde tekenjen fan syn freon [[Ties Allersma]], dy't yn Amsterdam tekenûnderwiis folge. Mei finansjele stipe fan Allersma's heit krige Prins begjin jierren 1930 les by de skilder [[Jan Derksen Staats]] yn de stêd Grins. Yn 1934 sleat er him mei ûnder oaren Allersma, [[Jan ten Have]], [[Herman van Wissen]] en [[A.R. Wittop Koning]] oan by de troch Derksen Staats oprjochte keunstkring ''De Regenboog''. &lt;ref&gt;[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010674152:mpeg21:p002 &quot;Kunstkring De Regenboog&quot;], ''Nieuwsblad van het Noorden'', 10 april 1934.&lt;/ref&gt; Prins waard selsstannich keunstner yn Bedum en fan 1945 ôf yn Grins. Hy troude yn 1942 mei Paula Niezen (1898-1983).

Prins skildere en tekene, mar krige foaral bekendheid as [[autodidakt]]-etser fan it Grinslanner lânskip. &lt;ref&gt;[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011010424:mpeg21:p010 &quot;Eerbewijs aan Riekele Prins&quot;], ''Nieuwsblad van het Noorden'', 11 juni 1982.&lt;/ref&gt; Hy brûkte techniken as drûge nulle, aquatint en plaattoan. Prins debutearre yn oktober 1934 as eksposant op de earste eksposysje fan De Regenboog. Nei oanlieding fan Prins syn dielname oan 'Onze kunst van heden' (1939-1940) yn it [[Ryksmuseum Amsterdam]] kocht it Ryksprintekabinet twa fan syn etsen oan. By in ledetentoanstelling fan De Grafische yn 1941 yn it Stedelijk Museum Amsterdam kocht it Ryksprintekabinet op'e nij etsen fan Prins oan. &lt;ref&gt;[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000058628:mpeg21:p005 &quot;Werk van etsnaald, burijn en teekenstift&quot;], ''[[Algemeen Handelsblad]]'', 19 mei 1941; [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010327944:mpeg21:p006 &quot;Werk van Regenboog-lid door Rijksprentenkabinet aangekocht&quot;], ''Nieuwsblad van het Noorden'', 6 juny 1941.&lt;/ref&gt; Hy die ek mei oan 'Onze grafiek van heden' yn it neijier fan 1942 yn Museum Boijmans yn [[Rotterdam]]. &lt;ref&gt;[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010020359:mpeg21:p005 &quot;Onze Grafiek van Heden&quot;], ''Het Vaderland'', 24 july 1942; [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000054242:mpeg21:p003 &quot;Hedendaagsche etsen en gravures&quot;], ''Algemeen Handelsblad'', 29 july 1942.&lt;/ref&gt; Ek tichter by hûs eksposearre er geregeldwei, tegearre mei kollega's fan De Regenboog, de yn 1947 oprjochte keunstrûnte De Noorderkring (mei û.o. Allersma, [[Klaas van Dijk]], [[Jan ten Have]], [[Evert Musch]], [[To Musch-Jager]] en [[Herman van Wissen]]) en fan 1950 ôf mei de Grinzer keunstrûnte [[De Ploeg]].

Yn 1952 krigen Prins en skriuwster Sien Jensemade de earste [[Kulturele priis fan de provinsje Grinslân]]. Sy krigen in troch Nico Bulder makke lispinning en in bedrach fan 500 gûne. De útrikking troch kommissaris fan de keninginne [[Edzo Hommo Ebels]] wie op it Provinsjehûs, dêr't ek in tentoanstelling mei Prins syn wurk ynrjochte wie. &lt;ref&gt;[https://www.delpher.nl/nl/boeken/view?identifier=MMKB39:250924000:00109 Prins, Riekele] yn: [[Kornelis ter Laan|K. ter Laan]] (1954-1955) ''[[Groninger Encyclopedie]]''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000046565:mpeg21:p004 &quot;Culturele prijzen van Groningen toegekend&quot;], ''Algemeen Handelsblad'', 10 januari 1952; [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMRHCG04:235384041:mpeg21:p00002 &quot;Culturele prijzen voor Groningen uitgereikt : Groningers van stad en landen huldigden twee kunstenaars&quot;], ''Ons Noorden'', 18 februari 1952.&lt;/ref&gt; Ein 1952 makke er de Nijsblêdkalinder 1953, foar de lêzers fan it [[Nieuwsblad van het Noorden]]. 

Riekele Prins ferstoar nei in langduorjende sykte yn de âldens fan 49 jier; hy waard beïerdige yn Bedum. Yn Bedum, Hoogkerk en [[Ten Boer]] waarden strjitten nei him ferneamd. Yn 1978 waard ien fan syn etsen brûkt foar de [[kopermoandei]]print. Yn 1981 wie der op de [[Fraeylemaborg]] yn [[Slochteren]] de tentoanstelling ''Riekele Prins, etsten en tekeningen van het Groninger landschap''. &lt;ref&gt; [[Peter Karstkarel]], [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010823167:mpeg21:p004 &quot;Riekele Prins: verfijnde traditie&quot;], ''[[Trouw (krante)|Trouw]]'', 17 oktober 1981; https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011008386:mpeg21:p027 &quot;Riekele Prins in Slochteren&quot;], ''Nieuwsblad van het Noorden'', 17 oktober 1981.&lt;/ref&gt; It jier dêrnei ferskynde in biografy dy't troch Prins syn freon Herman van Wissen oanbean waard oan kommissaris fan de keninginne [[Henk Vonhoff]]. &lt;ref&gt;[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011008447:mpeg21:p014&quot; Riekele Prins, etser van het Groninqer landschap&quot;], ''Nieuwsblad van het Noorden'', 30 desimber 1981; [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011010413:mpeg21:p013 &quot;Boek voor Vonhoff&quot;], ''Nieuwsblad van het Noorden'', 28 maaie 1982.&lt;/ref&gt;

== Galery ==
&lt;gallery heights=&quot;200&quot; widths=&quot;200&quot;&gt;
Ofbyld:Midwinter in Groningerland (1948) van Riekele Prins.jpg|Midwinter in Groningerland (1948)
Riekele Prins - Huizen in Brugge, RP-P-1941-69.jpg|Huizen in Brugge
Riekele Prins - Gezicht op het wad in Groningen, RP-P-1939-931.jpg|Gezicht op het wad in Groningen
Riekele Prins - Kerkje Fransum, RP-P-1944-2936.jpg|Kerkje Fransum
Riekele Prins - Verdronken land, RP-P-2010-221-2365.jpg|Verdronken land
&lt;/gallery&gt;

== Literatuer ==
* [[Lykele Jansma]] (1982) ''Riekele Prins, etser van het Groninger landschap''.

{{boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.riekeleprins.nl/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=22&amp;Itemid=31 Oer Riekele Prins]
*{{EvF|Adama, Lollius}}
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Prins, Riekele}}
[[Kategory:Frysk etser]]
[[Kategory:Nederlânsk etser]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn Kollumersweach]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1905]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1953]]</text>
      <sha1>9qmjclkkj4hi6q5nu5d8o812ys8rgx5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hepie en Hepie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37065</id>
    <revision>
      <id>1230339</id>
      <parentid>1084338</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T20:49:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>plaatsje</comment>
      <origin>1230339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3165" sha1="o4ca7iub9idf1v1d2xjfpny077fvfky" xml:space="preserve">{{Ynfoboks band
| band_namme    = Hepie en Hepie
| ôfbylding     = Hepie &amp; Hepie.webp
| ûnderskrift   = 
| nasjonaliteit = {{NEDnasj}}
| sjongtaal     = [[Nederlânsk]]
| sjenre        = Jankfodden
| bestean       = [[1980]]-[[1983]],&lt;br&gt;[[2007]]-[[2011]]
| record label  = 
| manager       = 
| prizen        = 
| webside       = 
| hjoeddeistige_leden = 
| âld_leden     = 
| funksje1      = 
| lid1          = [[Hepie Hiemstra]]
| funksje2      = 
| lid2          = [[Hepie Postma]]
| funksje3      = 
| lid3          = 
| funksje4      = 
| lid4          = 
| funksje5      = 
| lid5          = 
| funksje6      = 
| lid6          = 
| âldfunksje1   = 
| âldlid1       = 
}}'''Hepie en Hepie''' wie in [[Fryslân|Frysk]]e jankfoddeduo oprjochte yn [[Twizelerheide]] en wie aktyf tusken [[1980]] en [[1983]], fan [[2007]] oant [[2011]] wie it duo koarte tiid wer byinoar. It duo brocht yn [[1980]] syn debútalbum ''Ik lig op m'n kussen stil te dromen'' út. Hepie en Hepie ha twa studio-albums útbrocht.

Hepie en Hepie bestie út de [[nicht (famyljelid)|nichten]] [[Heabeltsje Hiemstra|Hepie Hiemstra]] (6 augustus 1961) en [[Hepie Postma]] (26 novimber 1956) fan [[Twizelerheide]]. 

De blûne Hepie song ek by [[De Wiko's]], by ''The Moonlight Stars'' en ''Orkest Sphinx''. Hja hat ek solo singles opnomd.
De beide nichten treden earst op ûnder de namme ''De Hésole's'', mei Hiekus Hiemstra (elektroanysk oargel) en Tjipke Heidstra (drums). Tjipke waard letter ferfongen troch Andries Akkerman. Hiekus is de heit fan Hepie Hiemstra.

It duo skoarde yn 1980 yn Nederlân in hit mei ''Ik lig op m'n kussen stil te dromen'', in ''[[Cover (muzyk)|cover]]'' fan Hank Locklin syn ''Send me the pillow that you dream on''. It liet wie yn 1962 ek alris opnomd troch [[Ria Valk]].(Fontana TF 266 366) 

Yn 1981 hie it duo noch in stikmannich lytse hits. Yn 1983 gienen hja útelkoar omdat Hepie Hiemstra in eigen karriêre begjinne woe.

Yn 1989 nimme Hepie en Hepie dochs wer inkelde nije nûmers op. Ek waard fan ''Ik lig op m'n kussen stil te dromen'' in [[House (muzykstyl)|house]]-ferzje útbrocht, dat de top 10 helle. Dy housefariant wie de earste Nederlânsktalige househit. Nei dit súkses giene sy wer solo.

Yn [[2007]] makke it duo in [[comeback]], mar dat waard gjin grut súkses, en yn [[2011]] setten se in punt efter harren karriêre.

== Diskografy ==
===Studio-albums===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Album !! Utbrocht yn !! Label !! Single(s) 
|-
|Ik lig op m'n kussen stil te dromen
|[[1980]]
|Philips
|Ik lig op m'n kussen stil te dromen,&lt;br&gt;Jongen Ik Maak Me Zorgen,&lt;br&gt;Zeven Dagen Lang
|-
|Liefde
|[[1981]]
|Philips
|Ik heb alleen nog maar die foto
|-
|Hepie &amp; Hepie
|[[2007]]
|Jaz Music
|Ons dorp,&lt;br&gt;Ik geloof in jou en mij
|}

===Kompilaasje-albums===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Album !! Utbrocht yn
|-
|De Grootste Hits Van
|[[1981]]
|-
|De allergrootste successen van Hepie en Hepie
|[[1989]]
|}

[[Kategory:Frysk folksmuzykartyst]]
[[Kategory:Sjonger fan it libbensliet]]
[[Kategory:Band oprjochte yn 1980]]
[[Kategory:Band opheft yn 1983]]
[[Kategory:Band oprjochte yn 2007]]
[[Kategory:Band opheft yn 2011]]</text>
      <sha1>o4ca7iub9idf1v1d2xjfpny077fvfky</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fedde Schurer-publykspriis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39600</id>
    <revision>
      <id>1230356</id>
      <parentid>912956</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T08:28:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1230356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1642" sha1="it27yj74ed6xmg4738vfjlftvwwf5hp" xml:space="preserve">{{Priis
| ôfbylding                    = 
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| namme                        = &lt;font color=white&gt; Fedde Schurer-publykspriis &lt;/font color=white&gt;
| histoaryske namme            = 
| nasjonaliteit                = [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Fryslân|Frysk]]
| útrikt foar                  = debút yn [[literatuer]]
| útrikt troch                 = provinsje [[Fryslân]]
| frekwinsje                   = 1x yn de 3 jier
| datum                        = 
| plak                         = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] ([[Fryslân]])
| ynsteld                      = 
| 1e útrikking                 = [[2005]]
| opheft                       = 
| webside                      = ''gjint''
}}
De '''Fedde Schurer-publykspriis''' is in kultuerpriis fan de provinsje [[Fryslân]].
De [[literatuerpriis]] bestiet út in bedrach fant € 2.000,- en in oarkonde. Wurdt útrikt foar debuten yn alle sjenres yn it Frysk, sawol foar it earste wurk fan in auteur as foar it earste wurk fan in al publisearjend auteur yn in foar him/har nij sjenre. De priiswinner wurdt troch it lêzend publyk oanwiisd. De publykspriis wurdt tagelyk mei de [[Fedde Schurerpriis]] útrikt op it [[Provinsjehûs]] en is neamd nei Fryske skriuwer [[Fedde Schurer]].

Yn 2012 is de priis opheve en sûnt 2014 hat de Douwe Tammingapriis de funksje van debútpriis oernommen.

== Winners ==
* [[2012]] - [[Elske Kampen]]
* [[2008]] - [[Simon Oosting]]
* [[2005]] - [[Ruurdtsje de Haan]] 

[[Kategory:Fryske literatuerpriis]]
[[Kategory:Priis of ûnderskieding ynsteld yn 2005]]
[[Kategory:Fedde Schurer]]</text>
      <sha1>it27yj74ed6xmg4738vfjlftvwwf5hp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230357</id>
      <parentid>1230356</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T08:28:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1230357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1646" sha1="3k3d6qx5d5x05ysqhgpy009evirsqmn" xml:space="preserve">{{Priis
| ôfbylding                    = 
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| namme                        = &lt;font color=white&gt; Fedde Schurer-publykspriis &lt;/font color=white&gt;
| histoaryske namme            = 
| nasjonaliteit                = [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Fryslân|Frysk]]
| útrikt foar                  = debút yn [[literatuer]]
| útrikt troch                 = provinsje [[Fryslân]]
| frekwinsje                   = 1x yn de 3 jier
| datum                        = 
| plak                         = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] ([[Fryslân]])
| ynsteld                      = 
| 1e útrikking                 = [[2005]]
| opheft                       = 
| webside                      = ''gjint''
}}
De '''Fedde Schurer-publykspriis''' is in kultuerpriis fan de provinsje [[Fryslân]].
De [[literatuerpriis]] bestiet út in bedrach fant € 2.000,- en in oarkonde. Wurdt útrikt foar debuten yn alle sjenres yn it Frysk, sawol foar it earste wurk fan in auteur as foar it earste wurk fan in al publisearjend auteur yn in foar him/har nij sjenre. De priiswinner wurdt troch it lêzend publyk oanwiisd. De publykspriis wurdt tagelyk mei de [[Fedde Schurerpriis]] útrikt op it [[Provinsjehûs]] en is neamd nei Fryske skriuwer [[Fedde Schurer]].

Yn 2012 is de priis opheve en sûnt 2014 hat de [[Douwe Tammingapriis]] de funksje van debútpriis oernommen.

== Winners ==
* [[2012]] - [[Elske Kampen]]
* [[2008]] - [[Simon Oosting]]
* [[2005]] - [[Ruurdtsje de Haan]] 

[[Kategory:Fryske literatuerpriis]]
[[Kategory:Priis of ûnderskieding ynsteld yn 2005]]
[[Kategory:Fedde Schurer]]</text>
      <sha1>3k3d6qx5d5x05ysqhgpy009evirsqmn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230362</id>
      <parentid>1230357</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T10:20:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>red.</comment>
      <origin>1230362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1703" sha1="nshjobjdhcm94wok4rrg3nnuy0tnp8e" xml:space="preserve">{{Priis
| ôfbylding                    = 
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| namme                        = &lt;font color=white&gt; Fedde Schurer-publykspriis &lt;/font color=white&gt;
| histoaryske namme            = 
| nasjonaliteit                = [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Fryslân|Frysk]]
| útrikt foar                  = debút yn [[literatuer]]
| útrikt troch                 = provinsje [[Fryslân]]
| frekwinsje                   = 1x yn de 3 jier
| datum                        = 
| plak                         = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] ([[Fryslân]])
| ynsteld                      = 
| 1e útrikking                 = [[2005]]
| opheft                       = 
| webside                      = ''gjint''
}}
De '''Fedde Schurer-publykspriis''' wie in kultuerpriis fan de provinsje [[Fryslân]].
De [[literatuerpriis]] bestie út in bedrach fant € 2.000,- en in oarkonde. Hy waard útrikt foar debuten yn alle sjenres yn it Frysk, sawol foar it earste wurk fan in auteur as foar it earste wurk fan in al publisearjend auteur yn in foar him/har nij sjenre. De priiswinner waard troch it lêzend publyk oanwiisd. De publykspriis waard tagelyk mei de [[Fedde Schurerpriis]] útrikt op it [[Provinsjehûs]] en wie neamd nei Fryske skriuwer [[Fedde Schurer]].

Yn 2012 is de priis opheven en sûnt 2014 hat de [[Douwe Tammingapriis]] de funksje van debútpriis oernommen.

== Winners ==
* [[2012]] - [[Elske Kampen]]
* [[2008]] - [[Simon Oosting]]
* [[2005]] - [[Ruurdtsje de Haan]] 

[[Kategory:Fryske literatuerpriis]]
[[Kategory:Priis of ûnderskieding ynsteld yn 2005]]
[[Kategory:Priis of ûnderskieding opheft yn 2012]]
[[Kategory:Fedde Schurer]]</text>
      <sha1>nshjobjdhcm94wok4rrg3nnuy0tnp8e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hagepreek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54583</id>
    <revision>
      <id>1230329</id>
      <parentid>1064077</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T17:30:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[]] oars</comment>
      <origin>1230329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1727" sha1="m0uo52vtfwvtfwgyzasj7cqgy6fuvzi" xml:space="preserve">[[File:Pieter-Corneliszoon-Hooft-Geeraert-Brandt-Nederlandsche-historien MGG 0372.tif|thumb|Hagepreek yn Oosterweel by Antwerpen yn 1566. Ut P.C. Hooft ''Nederlandsche historien'', 1703]]
[[Ofbyld:Hunebed D49 Schoonoord 2.JPG|thumb|''Papelozekerk'' ûnder Schoonoord yn [[Drinte]]]]
In '''hagepreek''' is in [[tsjerketsjinst]] yn de iepen loft.

Hagepreken waarden yn de [[Lege Lannen (steatkunde)|Nederlannen]] in protte holden troch [[Kalvinisme|kalvinisten]] yn [[1566]] en de folgjende jierren, omdat iepenlike leuawensútoefening har ferbean wie. By de dunen fan [[Dishoek]] op Walcheren wie yn [[1566]] de earste hagepreek fan Nederlân.&lt;br&gt;
Itselde jier waard yn it doarp [[Zemst]] ek in hagepreek holden. Fan dêr út bedrigen de protestanten de katolike ''status quo'' yn sawol [[Mechelen (stêd)|Mechelen]], [[Vilvoorde]] as [[Brussel (stêd)|Brussel]].&lt;ref name = aw&gt;A. WAUTERS. ''Histoire des environs de Bruxelles''. II. s. 553&lt;/ref&gt; De [[Luteranisme|Luteranen]] holden yn de 16e iuw hagepreken op ûnder oaren op it [[Kiel (Antwerpen)|Kiel]] by [[Antwerpen (stêd)|Antwerpen]] hagepreken.

By [[Ofskieding fan 1834|Ofskieding]], in spjalt yn it Nederlânsk protestantske tsjerkgenoatskip yn [[1834]], waard demonstratyf weromgrepen op iepenloft godstsjinstoefeningen.

In no noch bekend plak dêr't eartiids hagepreken holden waarden is it [[hunebêd]] ''[[D49 (hunebed)|Papeloze kerk]]'' ûnder  [[Schoonoord]] yn [[Drinte]]. Fan 2006 ôf wurde dêr hagepreken hâlden yn it [[Drintsk]], jin oppenearje har no lykwols net mear tsjin de [[Roomsk-katolike Tsjerke|Tsjerke fan Rome]] mar wol de [[oekumene]] befoarderje.

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;References/&gt;}}

[[Kategory:Kalvinisme]]
[[Kategory:Lutheranisme]]</text>
      <sha1>m0uo52vtfwvtfwgyzasj7cqgy6fuvzi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tomislav Marić</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114520</id>
    <revision>
      <id>1230320</id>
      <parentid>1224888</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T15:13:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ berteplak</comment>
      <origin>1230320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="993" sha1="8aewn5378ct5ts35efky5odcoz03ej2" xml:space="preserve">{{stobbe|Kroätysk fuotballer}}
[[file:Tomislav maric.jpg|200px|right]]
'''{{PAGENAME}}''' ([[Heilbronn]], [[28 jannewaris]] [[1973]]) is in eardere [[Kroaasje|Kroätysk]] [[fuotbal]]ler. Earder spile {{PAGENAME}} foar [[SpVgg Ludwigsburg|Ludwigsburg]], [[Karlsruher SC|Karlsruhe]], [[SG Wattenscheid|Wattenscheid]], [[Stuttgarter Kickers]], [[VfL Wolfsburg|Wolfsburg]], [[Borussia Mönchengladbach]], [[VfL Wolfsburg|Wolfsburg]], [[Urawa Reds]] en [[TSG Hoffenheim|Hoffenheim]].

==Statistiken==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!colspan=3|[[Kroätysk fuotbalalvetal]]
|-
!Perioade!!Wedstriden!!Doelpunten
|-
|2002||5||1
|-
|2003||6||1
|-
!Totaal||11||2
|}

==Keppeling om utens==
*[https://www.national-football-teams.com/player/1690/Tomislav_Maric.html National Football Teams]

{{DEFAULTSORT:Marić, Tomislav}}
[[Kategory:Kroätysk fuotballer]]
[[Kategory:Dútsk persoan fan Kroätysk komôf]]
[[Kategory:Dútsk persoan fan Bosnysk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1973]]</text>
      <sha1>8aewn5378ct5ts35efky5odcoz03ej2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Douwe Tammingapriis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136626</id>
    <revision>
      <id>1230358</id>
      <parentid>1139563</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T08:29:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1230358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1674" sha1="8cnj7861oi678j8k012t97klaotm9m1" xml:space="preserve">De '''Douwe Tammingapriis''' is in Fryske [[literêre priis]] foar debutanten dy 't ynsteld waard yn 2013. 

De priis is ferneamd nei de skriuwer en taalkundige [[Douwe Annes Tamminga]] (1909-2002). De priis waard ynsteld neidat de provinsje Fryslân ophold mei it takennen fan de [[Fedde Schurerpriis]] yn 2012. 

De priis wurdt yn prinsipe alle maitiden útrikt oan ôfwikseljend in proaza- en poëzy-[[debút]]. De priis bestiet út in oarkonde en in jildbedrach fan 3000 euro en wurdt bekostige út it Tamminga-Piebengafûns dat beheard wurdt troch de stichting [[Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum|FLMD (Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum)]]. 

De debuten moatte ferskynd wêze yn de twa foarôfgeande jierren. It bestjoer kin beslute om de priis yn in bepaald jier net út te rikken as it tal debuten te lyts is om útrikking te rjochtfeardigjen. De debuten fan dat jier skowe dan automatysk troch nei de folgjende perioade. It bestjoer fan de stifting FLMD beneamt in ûnôfhinklike sjuery fan trije leden.

== Winners ==
* 2022 - [[Paul van Dijk (skriuwer)|Paul van Dijk]] foar de dichtbondel ''famke fan snie''
* 2019 - [[Baukje Zijlstra]] foar de [[roman]] ''De koma-korrektor''
* 2017 - [[Geart Tigchelaar]] foar it boek ''leech hert yn nij jek''
* 2015 - Net útrikt fanwege te min kwaliteit.&lt;ref&gt;[http://www.tzum.info/2014/10/nieuws-te-weinig-goede-geen-friese-poeziedebuten-om-douwe-tammingapriis-uit-te-reiken/ www.tzum]&lt;/ref&gt;
* 2014 - [[Ale S. van Zandbergen]] foar it boek ''Littenser merke''

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

[[Kategory:Fryske literatuerpriis]]
[[Kategory:Priis of ûnderskieding ynsteld yn 2013]]</text>
      <sha1>8cnj7861oi678j8k012t97klaotm9m1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jacobus van Lokhorst</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149178</id>
    <revision>
      <id>1230338</id>
      <parentid>1036185</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T20:45:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1230338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3784" sha1="qxbbzj4zebmlp0sc80jcrizokcuhj6c" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Jacobus van Lokhorst.jpg|thumb|Jacobus van Lokhorst]]
'''Jacobus van Lokhorst''' ([[Utert (stêd)|Utert]], [[8 juny]] [[1844]] - [[De Haach]], [[16 febrewaris]] [[1906]]) wie in [[Nederlân]]sk [[arsjitekt]] en [[Ryksboumaster|Ryksboukundige]].

== Biografy ==
Van Lokhorst krige syn oplieding oan de ''Stadsschool van Teken- en Bouwkunst'' yn Utert en behelle ek in diploma as beëdige [[Geodeet|lânmjitter]]. Nei syn oplieding wurke er by de Utertske arsjitekt [[Nicolaas Kamperdijk]]. Hy waard yn 1875 rykstekener en ûntwerper by de wurken ûnder behear fan de Sjeny yn [[Naarden]].

Van Lokhorst wie fan 1878 oant syn ferstjerren yn 1906 ryksboukundige by it [[Ministearje fan Binnenlânske Saken en Keninkryksrelaasjes|ministearje fan Ynlânske Saken]]. Mei [[Pierre Cuypers]] en [[Cornelis Peters]] wie er ferantwurdlik foar de bou fan in protte ryksgebouwen yn [[neorenêssânse]]styl. De boumasters wurken ek mei-inoar op, bygelyks by de restauraasje fan de [[Akademygebou (Leien)|Leienske Akademy]], dêr't Cuypers de plannen fan makke en Van Lokhorst de restauraasje útfierde.&lt;br&gt;
Van Lokhorst ûntwurp ûnder oaren gebouwen foar it [[ûnderwiis]], lykas ferskate skoallen en laboratoaria yn ûnder mear Delft, Grins, Leien, Wageningen, Utert en Maastricht. Hy boude syn lettere wurk faak yn de [[Neogotyk|neogoatyske]] styl.

Lokhorst stoar yn it Roomsk sikehûs yn De Haach. Hy wie troud mei publisiste Hester de Quack; [[Emmy van Lokhorst|Emmy]] (skriuwster) en [[Marius van Lokhorst]] (militêr en boargemaster) wiene bern fan harren.

== Kar-út bouwurken ==
[[File:Interieur overzicht statenzaal met houten gewelf met Polonceauspanten en wapens van Friese grietmannen, schouw - Leeuwarden - 20323618 - RCE.jpg|thumb|174px|Steateseal fan it Provinsjehûs fan Fryslân]]
[[Ofbyld:Gouvernementsgebouw Assen - voorgevel.jpg|thumb|175px|Provinsjehûs Drinte, letter it [[Drintsk Museum]]]]
[[Ofbyld:20100423 Mineralogisch-Geologisch Instituut Groningen NL.jpg|thumb|175px|It Mineralogysk-Geologysk Ynstitút fan de [[Ryksuniversiteit Grins]] (2010)]]
* 1877 Naarden: Utrechtse Poort
* 1879-1881 Grins: Steateseal [[Provinsjehûs fan Grinslân|Provinsjehûs]]
* 1880 Maastricht: Rykskweekskoalle ('Hof van Tilly')
* 1881 Maastricht: restauraasje Helpoort
* 1881 Grins: Ryksargyf
* 1881-1883 Den Bosch: Ryksargyf
* 1882-1886 Assen: [[Gûvernemintsgebou (Assen)|Gûvernemintsgebou]]
* 1889-1902 Grins: Natuerkundich Laboratoarium (''Physisch Laboratorium der Rijks Universiteit'')
* 1890-1892 Utert: Laboratoarium foar anorganyske skiekunde en sûnenslear
* 1891-1895 Ljouwert: Steateseal [[Provinsjehûs fan Fryslân]]
* 1891-1902 Delft: ferskate gebouwen foar de [[Technyske Universiteit Delft]]
* 1892 Leien: útwreiding Akademysk Sikehûs
* 1895-1898 Swolle: útwreiding Provinsjehûs Oerisel
* 1895 Delft: Bacteriologisch Laboratorium der Polytechnische School
* 1895-1898 Leien: Farmaseutysk laboratoarium
* 1896-1898 Leien: Laboratoarium foar Organyske Gemy
* 1897-1901 Assen: Ryksargyf (tegearre mei [[Cornelis Peters]])
* 1898-1899 Leien: Custoswenten
* 1898-1901 Grins: Mineralogysk-Geologysk Ynstitút (''Het Kasteel'')
* 1899-1910 Leien: [[Ryksmuseum fan Natuerlike Histoarje]]
* 1905-1907 De Haach: Gymnasium Haganum
* Medemblik: Rykskranksinnigegesticht

{{Boarnen|boarnefernijing=
'''Literatuer'''
* {{aut|PTTE Rosenberg}}. Geschiedenis van het rijksbouwen : Jacobus van Lokhorst, 1987. Den Haag: Rijksgebouwendienst
{{Reflist}}
----
'''Eksterne keppelingen'''
* Nederlands Architectuurinstituut (NaI). [http://www.nai.nl/content/94777/j._van_lokhorst J. van Lokhorst]
}}

{{Commonscat|Jacobus van Lokhorst}}

{{DEFAULTSORT:Lokhorst, Jacobus}}
[[Kategory:Nederlânsk arsjitekt]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1844]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1906]]</text>
      <sha1>qxbbzj4zebmlp0sc80jcrizokcuhj6c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Hjeldei</title>
    <ns>1</ns>
    <id>162981</id>
    <revision>
      <id>1230366</id>
      <parentid>1102222</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T11:13:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <comment>Sinteklaas-jûn en Sinteklaas</comment>
      <origin>1230366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1162" sha1="2fsn861ylnt8azw48xnjw019p099iyw" xml:space="preserve">== Alle dagen Sinteklaas ==

Wy hawwe no: &quot;Sinteklaas: feestdei, kadootsjes wurde útwiksele (5 desimber)&quot;

Nee, 5 desimber is [[Pakjejûn]]. De dei fan [[Sinteklaas]] is 6 desimber.

Ik freegje my ôf: Hawwe wy eat oer de skiednis fan [[foarjûn]]s. De [[sabbat]] begjint as de dei derfoar de sinne ûndergiet. Fóár de ynfiering fan de klok, wie dat foar oare dagen net oars. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 20 des 2022, 12.40 (CET)

:Ja, mar Pakjesjûn = Sinteklaas. Oan 'e religieuze fiering fan 'e hilligedei fan Sint Nikolaas op 6 desimber docht net ien wat. No ja, ik haw Pakjesjûn der yn elts gefal by set, mar it liket my net sinfol om dêr in apart artikel fan te meitsjen. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2022, 23.44 (CET)

:: Nee, Pakjejûn is Sinteklaas-jûn, en dy &quot;jûn&quot; is de foarjûn. Jim kinne wol sizze dat ik te âld bin, mar ik haw oantinkens oan sinteklaasmoarn, as wy bern alle pakjes útpakten. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])</text>
      <sha1>2fsn861ylnt8azw48xnjw019p099iyw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hades (god)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164107</id>
    <revision>
      <id>1230326</id>
      <parentid>1106501</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T16:48:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28570-74</username>
        <id>58144</id>
      </contributor>
      <origin>1230326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23708" sha1="p78098upgaq9rcs8sjdhz8h8gwa70b1" xml:space="preserve">{{Godheid
| ôfbylding          = Hades-et-Cerberus-III.jpg
| ôfbyldingstekst    = 
| ôfbyldingsbreedte  = 
| namme              = Hades &lt;br&gt;&lt;small&gt;ᾍδης (''Hádēs'')&lt;/small&gt;
| bynamme            = 
| religy             = [[Gryksk heidendom]]
| domein             = de [[ûnderwrâld (mytology)|ûnderwrâld]], de [[dea]], [[grot]]ten, de &lt;br&gt;[[nacht]], [[dream]]en, [[flok (ûnheilsbewarring)|flokken]], it [[tsjuster]], &lt;br&gt;de [[grûn]], [[fruchtberens]], [[rykdom]], it &lt;br&gt;[[hjirneimels]] en [[metaal|metalen]]
| wente              = [[Hades (ûnderwrâld)]]
| selskipsdier       = [[Serberus]] &lt;small&gt;(trijekoppige hûn)&lt;/small&gt;
| oarehelte          = [[Perséfoné]]
| heit               = [[Kronos]]
| mem                = [[Reä (goadinne)|Reä]]
| broer              = [[Poseidon]], [[Seus]]
| suster             = [[Demeter]], [[Hestia]], [[Heara]]
| soan               = [[Sagreüs]]
| dochter            = [[Makaria]] e.o.
| ekwifalint         = [[Dis Pater]], [[Orkus]], [[Pluto (god)|Pluto]], [[Aita (god)|Aita]]
| foarwerp           = [[hoarn fan oerfloed]], [[skepter]], [[kaai]]en
| plant              = [[narsis]], [[sypres]]
| bist               = [[slange]]n, [[hûn]]
| oar                = 
}}
'''Hades''' ([[Gryksk]]: ᾍδης, ''Hádēs'', útspr.: [ˈhadiːs], likernôch &quot;&lt;u&gt;Ha&lt;/u&gt;-diis&quot;, of Ἅιδης, ''Háidēs'', útspr.: [ˈhai̭diːs ], likernôch: &quot;&lt;u&gt;hai&lt;/u&gt;-diis&quot;) is yn it [[Grykske heidendom]] en de [[Grykske mytology]] de [[god]] fan 'e [[ûnderwrâld (mytology)|ûnderwrâld]], de [[dea]], [[grot]]ten, de [[nacht]], [[dream]]en, [[flok (ûnheilsbewarring)|flokken]], it [[tsjuster]], de [[grûn]], [[fruchtberens]], [[rykdom]], it [[hjirneimels]] en [[metaal|metalen]]. It meast waard er lykwols sjoen as de [[kening]] fan 'e [[Hades (ûnderwrâld)|Grykske ûnderwrâld]], it plak dêr't [[minske]]n nei harren [[dea]] hinnegiene. Dêrmei waard er frijwol [[synonym]], en de Grykske ûnderwrâld waard dêrom ek [[Hades (ûnderwrâld)|Hades]] neamd. 

Hades wie neffens de [[myte]]n de âldste [[soan]] fan [[Kronos]] en [[Reä (goadinne)|Reä]], mar de lêste dy't, nei't er [[kannibalisme|opiten]] wie troch syn [[heit]], wer [[koarjen|opkoarre]] waard. Yn 'e mande mei syn jongere [[bruorren]] [[Seus]] en [[Poseidon]] fersloech er syn heite [[generaasje]] fan goaden, de [[titanen]], en naam er it regear oer de [[kosmos]] oer. Hades krige de ûnderwrâld taparte, Seus de [[himel]] en Poseidon de [[see]], wylst de [[Ierde (planeet)|ierde]] foar alle trije like tagonklik wie. 

Hades waard gauris ôfbylde mei [[Serberus]], de trijekoppige [[hiemhûn]] fan 'e ûnderwrâld. Yn lettere tiden waarden de [[Etrusken|Etruskyske]] god [[Aita (god)|Aita]] en de [[Romeinen|Romeinske]] goaden [[Dis Pater]] en [[Orkus]] as ekwifalinten fan Hades sjoen. De lêste beiden fusearren mei tiid ta [[Pluto (god)|Pluto]], in [[Latyn|latinisearring]] fan '''Plouton''' (Gryksk: Πλούτων, ''Ploútōn'', útspr.

==Namme==
De oarsprong fan 'e [[namme]] 'Hades' is ûnwis, mar al fan 'e [[Aldheid]] ôf wurdt ornaris oannommen dat it &quot;de ûnsjoene&quot; betsjut. In oansjenlik diel fan ''[[Cratylus (dialooch)|Cratylus]]'', in [[dialooch]] fan 'e [[wiisgear]] [[Plato (wiisgear)|Plato]], is wijd oan 'e [[etymology]] fan 'Hades'. Dêrby lit Plato [[Sokrates]], dy't er as ien fan 'e dielnimmers oan 'e dialooch opfiert, in [[folksetymology]] bepleitsje as soe de namme in [[ferbastering]] wêze fan &quot;syn kennis [''eidenai''] fan alle nommele dingen&quot;. [[Taalkunde|Moderne taalkundigen]] hawwe foarslein dat 'Hades' him ûntwikkele hat út 'e [[Proto-Gryksk]]e foarm *''Awides'' (&quot;ûnsjoen&quot;).
[[File:Red figure volute krater with scene of the Underworld, follower of the Baltimore Painter, Hermitage.JPG|left|thumb|180px|In [[krûk]] mei in sêne út 'e [[Hades (ûnderwrâld)|ûnderwrâld]].]]

De ierst oerlevere foarm fan 'e namme is Ἀΐδης, ''Aḯdēs'', dat de gebrûklike [[digamma]] mist. Yn it [[Homêrysk Gryksk]] en it [[Ioanysk Gryksk]] stie Hades bekend as ''Áïdēs''. Oare [[poëzij|poëtyske]] foarmen binne bgl. Ἀϊδωνεύς, ''Aïdōneús'', en de [[ferbûging (grammatika)|ferbûging]]s Ἄϊδος, ''Äïdos'' ([[genityf]] of twadde [[namfal]]), Ἄϊδι, ''Áïdi'' ([[datyf]] of trêde namfal) en Ἄϊδα, ''Áïda'' ([[akkusatyf]] of fjirde namfal). De byhearrende [[taalkundige rekonstruksje|rekonstruëarre]] [[nominatyf]] of earste namfal *Ἄϊς, *''Áïs'', is lykwols net oerlevere. Yn 'e [[Klassike Aldheid]] kaam de god bekend te stean as Ἅιδης, ''Háidēs'', útspr.: [ˈhai̭diːs ], likernôch: &quot;&lt;u&gt;hai&lt;/u&gt;-diis&quot;, mar letter feroare de [[iota]] yn in [[stomme letter]] (''Hádēs'', útspr.: [ˈhadiːs], likernôch &quot;&lt;u&gt;Ha&lt;/u&gt;-diis&quot;), dy't yn it [[Byzantynsk-Gryksk]] yn in [[subskript-iota]] feroare (ᾍδης) en yn it [[Nijgryksk]] alhiel weilitten waard (Άδης). 

Mooglik út [[eangst]] foar it útsprekken fan syn namme, wat syn oandacht lûke kinne soe, begûnen de [[Grykske Aldheid|Alde Griken]] om 'e [[fyfde iuw&amp;nbsp;f.Kr.]] hinne nei Hades te ferwizen ûnder de namme Plouton (Gryksk: Πλούτων, ''Ploútōn'', útspr.: [ˈplutɔːn], likernôch: &quot;&lt;u&gt;plû&lt;/u&gt;-tôn&quot;). De woartel fan dy [[eufemistysk]]e oantsjutting kaam fan it Grykske wurd foar &quot;[[rykdom|ryk]]&quot;, wat ferklearre wurde kin trochdat de [[ûnderwrâld (mytology)|ûnderwrâld]] ûnder de [[grûn]] leit, en de grûn de boarne fan rykdom is yn 'e foarm fan sawol oerfloedige [[rispinge]]n as [[dylchstof]]fen. Mear útwrydske beneamings op itselde [[tema (ûnderwerp)|tema]] wiene Πλουτοδότης, ''Ploutodótēs'', en Πλουτοδοτήρ, ''Ploutodotḗr'', beide mei de betsjutting &quot;skinker fan rykdom&quot;. Hades waard ek wol Ζεὺς καταχθόνιος, ''Zeus katachthonios'', neamd, wat betsjutte: &quot;[[Seus]] fan 'e Underwrâld&quot;.

==Domein==
Hades wie de [[god]] fan 'e [[ûnderwrâld (mytology)|ûnderwrâld]], dy't yn 'e [[kosmology]] fan it [[Grykske heidendom]] suver [[synonym]] mei him waard en sadwaande ek bekend kaam te stean as [[Hades (ûnderwrâld)|Hades]]. Om't dat it plak wie dêr't de [[minske]]n nei harren [[ferstjerren]] hinne giene, wied er ek de god fan it [[hjirneimels]] en de [[dea]]. Hades wie lykwols net de Dea sels, of de personifikaasje fan 'e dea; dat wie de [[wjuk]]te, yn in dûnkere [[mantel]] bewuolle [[Tanatos]], de soan fan [[Nyks (mytology)|Nyks]] en [[Erebus]], hoewol't yn in passaazje út it [[toanielstik]] ''[[Alkêstis (toanielstik)|Alkêstis]]'' fan [[Euripides]] frij dúdlik steld wurdt dat Hades en Tanatos ien-en-deselde wiene. Om't de ûnderwrâld, sa't de namme al seit, ûnder de grûn lei, hearden ek [[grot]]ten, de [[grûn]] en it [[tsjuster]] ta it domein fan Hades, en yn it ferlingde fan it tsjuster ek de [[nacht]] en [[dream]]en, en yn it ferlingde fan 'e grûn ek [[fruchtberens]] en [[metaal|metalen]], en dêrmei [[rykdom]]. Ta einbeslút wie Hades ek de god fan [[flok (ûnheilsbewarring)|flokken]].
[[File:Pinax with Persephone and Hades Enthroned, 500-450 BC, Greek, Locri Epizephirii, Mannella district, Sanctuary of Persephone, terracotta - Cleveland Museum of Art - DSC08242.JPG|right|thumb|180px|In [[reliêf (byldhouwurk)|reliëf]] fan [[Perséfoné]] en Hades op harren [[troan]]en. Ut 'e 1e helte fan 'e [[5e iuw&amp;nbsp;f.Kr.]], yn it [[Cleveland Museum of Art]].]]

==Foarstelling==
Hades waard oer it algemien foarsteld as in [[burd|beburde]] [[man (sekse)|man]] yn syn [[middeljierren]]. Syn [[striidwein]] waard lutsen troch in [[fjouwerspan]] swarte [[hynder]]s, dy't, neffens [[Klaudianus]], [[Orfaius]], [[Aiton]], [[Nykteüs]] en [[Alastor (mytology)|Alastor]] hieten, wylst oare boarnen se Nonius, Ameteüs, Abastor of Abêtor en Meteüs neame. [[Attribút|Attributen]] fan Hades wiene de [[narsis]]blom en de [[sypres]]sebeam, de [[kaai]] fan 'e ûnderwrâld, de [[skepter]] fan 'e ûnderwrâld en soms de [[hoarn fan oerfloed]], fanwegen syn bân mei de [[rispinge]], dy't ommers fan ûnder de grûn kaam. Syn selskipdieren wiene [[Serberus]], de trijekoppige [[hellehûn]], en/of ien of mear [[slange]]n.

==Myten oer Hades==
===Jonkheid===
Yn 'e [[Grykske mytology]] wie Hades de earstberne [[soan]] fan 'e [[titanen]] [[Kronos]], de god fan 'e [[tiid]], en dy syn [[oarehelte]] [[Reä (goadinne)|Reä]]. Hy hie trije âldere [[suster]]s, [[Hestia]], [[Demeter]] en [[Heara]], en ek in jongere [[broer]], [[Poseidon]]. Alle fiif [[bern (persoan)|bern]] waarden troch Kronos [[kannibalisme|opiten]] sadree't se [[berne|te wrâld kamen]]. It jongste bern, in twadde broer fan Hades dy't [[Seus]] hiet, wie troch tadwaan fan Reä oan dat lot ûntkommen. Doe't dyselde [[folwoeksen]] wurden wie, twong er syn heit om syn [[bruorren en susters]] op te [[koarjen]]. De seis jongere goaden spanden doe gear mei bûnsgenoaten en fersloegen yn 'e tsien jier duorjende [[Titane-oarloch]] de âldere goaden.

Nei harren oerwinning en de dea fan Kronos loeken Seus, Poseidon en Hades (neffens in ferneamde passaazje yn 'e ''[[Ilias]]'' (Boek&amp;nbsp;XV, r.&amp;nbsp;187-193) lotten om út te meitsjen hokker diel fan 'e skepping se oer hearskje soene. Seus loek de [[himel]] of [[loft]], Poseidon de [[see]] en Hades de [[ûnderwrâld (mytology)|ûnderwrâld]]. Dat lêste omfette sawol it ûnsjoene ryk dêr't de [[siel]]en fan 'e [[dea]]den hinnegiene nei't se de wrâld fan 'e [[libben]]en ferlitten hiene, as alle fysike dingen dy't har ûnder de grûn befûnen. Guon [[myte]]n suggerearje dat Hades ûntefreden wie oer de útkomst fan 'e lotting, mar dat er gjin oare kar hie as om him der by del te lizzen.
[[File:Hades,_Hierapolis.jpg|left|thumb|180px|In [[stânbyld]] fan Hades út [[Hierapolis]].]]

===As god fan 'e ûnderwrâld===
Nettsjinsteande moderne konnotaasjes fan 'e [[dea]] as wat [[boasaardigens|kweadaardichs]], wie Hades, sa't er yn 'e [[myte]]n ôfskildere wurdt, eins gjin ferkeardenien. Hy wie mear passyf as aktyf boasaardich, mei't it syn rol wie om it lykwicht te hâlden. Hy wie lykwols gjin [[sympaty]]k figuer, mar earder ôfhâldich en strang, en hy ferwachte fan al syn ûnderdienen yn gelikense mjitte dat se har oan syn [[wet]]ten hâlde soene, likefolle oft se by libben no [[kening]] of [[bidler]] west hiene. Oars as by de oare Grykske goaden binne der fan Hades fierders net folle [[persoanlikheid|karaktertrekken]] bekend, mei't de [[Alde Griken]] út eangst om syn oandacht te lûken net tefolle oer him neitinke woene.

Hades regearre oer de deaden, yn dy taak bystien troch oaren oer wa't er folslein gesach útoefene. It Hûs fan Hades waard beskreaun as fol &quot;gasten&quot; dy't nea fuortgean koene. Sels ferliet er mar komselden de ûnderwrâld. Wat der yn 'e wrâld dêrboppe barde, koe him net folle skele, mei't er him folslein op it bestjoer fan syn eigen ryk talei. Syn wichtichste wet wie dat nimmen dy't de ûnderwrâld yngien wie, der wer ta'n út gean soe. As immen dochs besocht út te piken, koed er yn grutte [[razernij]] ûntstekke. Syn [[grime]] wie like skriklik as immen op ûnnatuerlike wize besocht de dea te ûntrinnen, of as er op oare wize [[slachtoffer]] fan [[bedragerij]] waard, sa't [[Sisyfus]] en [[Piritûs]] ta har skea ûntdieken. Hoewol't er syn ûnderdienen oer it algemien gewurde liet, hie Hades der bot bestek op om dy beide te [[straf]]fen. Yn 't bysûnder wie dat sa mei Piritûs, dy't de ûnderwrâld binnengloep mei de bedoeling om Hades syn [[oarehelte]] [[Perséfoné]] te [[ûntfieren]] en ta frou te nimmen. Dyselde waard dêrom twongen om plak te nimmen yn 'e 'Stoel fan Ferjitnis'.

Yn in oare myte ûntjoech de [[healgod]] [[Asklepius]], de soan fan [[Apollo (god)|Apollo]] en de [[Tessaalje|Tessalyske]] [[prinsesse]] [[Koronis (mytology)|Koronis]], him ta in ferneamd en [[talint]]earre [[dokter]]. Hy wie sa ûnderlein, dat er úteinlik sels de [[dea]]den wer ta [[libben]] bringe koe. Dêrmei kaam er lykwols Hades op it sear, dy't soks opfette as it him ûntstellen fan eat dêr't er rjocht op hie. Hy beprate [[Seus]] om Asklepius dea te slaan mei in [[wjerljocht]]sslach, mar nei syn dea waard Asklepius nei de [[Olympus (berch)|Olympus]] brocht, de wente fan 'e goaden, dêr't er folslein [[fergoading|fergoade]] rekke en de god fan 'e [[genêskunde]] waard. 
[[File:Hates_abduction.jpg|right|thumb|250px|In [[18e-iuwsk]] [[skilderij]] fan 'e [[ûntfiering]] fan [[Perséfoné]] troch Hades.]]

Der is mar ien gefal bekend út 'e Grykske myten, wêryn't Hades him bûten de ûnderwrâld bejoech, en sels dat liket in gefal west te hawwen wêrby't er mar kwealk bûten de [[poarten fan de hel|poarten fan syn domein]] kaam. Dat wie doe't er besocht de [[stêd]] [[Pylos]] te ferdigenjen en de healgod [[Hearakles]] him delskeat mei in [[pylk (projektyl)|pylk]]. Neitiid moast er nei de Olympus reizgje om te genêzen. Oare myten wêryn't Hades in rol spilet, geane yn 'e regel oer lju dy't om 'e iene of oare reden in [[reis]] nei de ûnderwrâld ûndernimme, lykas it gefal wie mei Hearakles, [[Odysseus]], [[Aeneäs]] (beselskippe fan 'e [[sibylle]] fan [[Cumae]]), [[Orfeüs]], [[Teseus]] mei [[Piritûs]], en yn in let ferhaal oer [[Psyche (mytology)|Psyche]]. Net ien fan allegear wiene dy oangenaam ferrast troch wat se yn 'e ûnderwrâld oantroffen, hoewol't Hades in ûnkarakteristike [[genede]] toande oan Orfeüs nei't dyselde Perséfoné op it moed kommen wie mei syn [[muzyk]]. 

===Hades syn oarehelte===
De [[oarehelte]] fan Hades wie de goadinne [[Perséfoné]], de [[dochter]] fan [[Seus]] en [[Demeter]]. Hoewol't Seus troch [[hantsjebakken]] Perséfoné oan Hades ta frou jûn hie, sa't ferteld wurdt yn 'e earste regels fan 'e ''[[Homearyske Hymne oan Demeter]]'', ûnderwurp Perséfoné har net út frije wil oan 'e god fan 'e ûnderwrâld. Ynstee ward hja troch Hades ûntfierd of [[skaken (stellen)|skaakt]] (ôfhinklik fan hoe't men it besjocht) wylst se [[blom]]men oan it plôkjen wie yn 'e fjilden fan [[Nysa]]. Har [[mem]] Demeter, de goadinne fan 'e [[lânbou]] en [[fruchtberens]], wie it út noch yn net mei dy gong fan saken iens, en hja spriek in [[flok (ûnheilsbeswarring)|flok]] oer it lân út dy't in grutte [[hongersneed]] feroarsake.

De oare goaden kamen ien foar ien by Demeter del om op har yn te praten, dat se de flok opheffe soe. Net inkeld rûnen se it gefaar dat de hiele [[minskheid]] fan 'e [[ferhongering|honger omkomme]] soe, mar, en dat wie minder, as dat barde soe der nimmen mear wêze om [[offerritueel|offers]] oan harren te bringen. Demeter woe lykwols fan gjin wiken witte, en hold út dat de grûn gjin frucht mear drage soe oant se har dochter wer seach. Seus stjoerde doe syn soan [[Hermes]], de boadskipper fan 'e goaden, nei de ûnderwrâld ta om mei Hades te praten, yn 'e [[hope]] dat dy Perséfoné gean litte wolle soe. Hades stimde dêryn ta en liet har gean, mar joech har temûk, by wize fan [[ôfskie]] tocht se, in [[sied (plant)|siedsje]] fan in [[granaatapel]] te [[iten]]. 
[[File:Amphora_Hades_Louvre_G209_n2.jpg|left|thumb|250px|In [[amfoara]] mei in ôfbylding fan Hades (rj.), te sjen yn it [[Louvre]] yn [[Parys]].]]

Nei't Perséfoné weriene waard mei har mem, frege dy har lykwols oft se yn 'e ûnderwrâld ek wat iten hie, en Perséfoné befêstige dat se granaatapelsiedsje hân hie. De [[ûntsteltenis|ûntstelde]] Demeter lei har dêrop út dat Perséfoné troch it iten fan it iten fan 'e deaden oan 'e ûnderwrâld bûn wie. Bemiddeling troch Seus late ta in kompromis, dêr't alle belutsen partijen mei libje koene: Perséfoné soe in trêdepart fan it jier mei Hades yn 'e ûnderwrâld trochbringe en twatrêdepart mei Demeter yn 'e boppewrâld. Yn 'e tiid dat Perséfoné by Hades wie, [[rou]]we har mem Demeter om har ôfwêzigens. Fan gefolgen ferlearen [[beam]]men dan har [[blêdte]] en waard de ierde [[kjeld|kâld]] en ûnfruchtber. Sadree't Perséfoné wer by har mem weromkearde, groeiden der nije blêden oan 'e beammen en waard de wrâld wer grien en fruchtber; sa ferklearren de Alde Griken de [[winter]] en de wikseling fan 'e [[jiertiden]].

===Oare myten===
De [[held]]en [[Teseus]] en [[Piritûs]] sprieken ôf om allebeide mei in dochter fan [[Seus]] te [[trouwen]]. Dat se dy dêrfoar [[ûntfiere]] en [[finzen]]hâlde moasten, fûnen se gjin beletsel. Teseus keas foar [[Helena fan Troaje]], dy't se tegearre as lyts [[famke]] ûntfierden en by Teseus syn [[mem]] [[Aitra (Grykske mytology)|Aitra]] brochten, dêr't se bliuwe koe oant se âld genôch wie om mei Teseus te trouwen. Underwilens soe Teseus Piritûs oan 'e frou helpe. Piritûs keas foar Perséfoné, dat twaresom krongen de helden de ûnderwâld yn om har te ûntfieren. Hades, dy't foarkennis fan harren snoade plan hie, ûnthelle har beiden as gasten en rjochte yn harren eare in [[iten|feestmiel]] oan. Sadree't de mannen plaknommen, krinkelen der lykwolse [[slange]]n om harren [[fuotten]] en holden harren fêst. Teseus waard úteinlik rêden troch [[Hearakles]], mar Piritûs kaam nea de ûnderwrâld mear út as straf foar syn [[heechmoed]] om 'e frou fan in god stelle te wollen. 

[[Hearakles]] kaam foar it earst yn oanrekking mei Hades troch [[Tolve Wurken fan Hearakles|syn tolve wurken]], wêrfan't it lêste wie om [[Serberus]] te fangen. Fan alle wurken wie dat it meast riskante. [[Eurysteüs]], de fijân fan Hearakles, dy't him syn wurken oplei, wie sa frustrearre oer it feit dat Hearakles oanhâldend taken folbrocht dy't er foar ûnmooglik holden hie, dat er him úteinlik wat opdroech dat perfoarst nimmen oprêde koe. Hearakles moast delgean nei de ûnderwrâld om dêr de ferskuorrende trijekoppige [[hellehûn]] Serberus te fangen, dy't de poarten fan Hades bewekke. Hearakles gie yndie nei de ûnderwrâld ta en ûnderhannele dêr mei syn [[omke]] Hades. Dyselde stimde deryn ta om Serberus oan him mei te jaan as er it bist sûnder [[wapen]]s oerwinne koe. Doe't dat Hearakles slagge, koed er Serberus meinimme nei Eurysteüs, dy't fan dat stuit ôf benaud wie foar de macht en krêft fan Hearakles.
[[File:Hades_abducting_Persephone.jpg|right|thumb|400px|De [[ûntfiering]] fan [[Perséfoné]] troch Hades op in [[fresko]] yn 'e lytse [[Masedoanje (Aldheid)|Masedoanyske]] keninklike [[grêftombe]] yn [[Vergina]], yn noardlik [[Grikelân]], datearjend fan omtrint [[340&amp;nbsp;f.Kr.]]]]

Neffens in myte waard Hades op in stuit [[fereale]] op 'e [[nimf (mytysk wêzen)|nimf]] [[Minte]], dy't assosjearre waard mei de [[rivier]] de [[Kosytus]]. Hja waard dêrom troch in [[jaloerskens|jaloerske]] Perséfoné [[stalferwikseling|omtsjoend]] ta de earste [[munt (plant)|muntplant]].

===Neiteam===
Hades hie neffens de myten ferskate [[bern (persoan)|bern]], te witten [[Sagreüs]], [[Makaria]] en neffens guon boarnen ek [[Melinoë]], [[Plutus]] en de [[Erynjes]] (in kategory fan [[wraak]]goadinnen). Sagreüs wie de [[soan]] fan 'e [[minsklik]]e [[frou]] [[Kore (mytology)|Kore]], mei wa't Hades neffens it ferhaal [[seksuele omgong]] hie yn 'e foarm fan in [[slange]].

==Ferearing==
As de god fan 'e [[dea]] wie Hades in njoer figuer foar de [[libben]]en, dy't oer it algemien alhiel gjin haast hiene om him te moetsjen. Dêrom diene de [[Alde Griken]] fan alles om syn oandacht te ûntrinnen. Sa waarden der mar komselden [[eed|eden]] by syn namme sward, wylst soks by de nammen fan 'e oare goaden geregeldwei dien waard. As se him [[offerritueel|offers]] brochten, kearden se harren [[gesicht]]en ôf. Sels dan wiene se skruten om syn namme te brûken; ynstee sloegen se faak mei de hân op 'e grûn om derfoar te soargjen dat er harren hearde. Der waarden benammen swarte [[bist]]en oan him offere, lykas swarte [[skiep]]. It [[bloed]] fan sokke offerbisten liet men yn in gat of skuor yn 'e grûn drippe. De ûnnedige klam dy't yn 'e myten lein wurdt op it feit dat der gjin [[minske-offer]]s oan Hades brocht waarden, wiist derop dat soks yn in fier [[ferline]] mooglik wol bard wie.

==Rollen en oantsjuttings==
Krek as de measte Grykske [[goaden]] hie Hades in ferskaat oan [[bynamme]]n en [[titel (adel)|titels]]. De wichtichsten dêrfan wiene:
*'''Adesius''', syn namme yn [[Latium]]. De betsjutting hat mei 'graasje' te krijen.
*'''Agelastus''', nei de betsjutting '[[melankelikens]]'.
*'''Agesilaus''', nei de 'oantrekking op 'e minsken' dy't harren nei syn ryk brocht.
*'''Agetes''' of '''Hegetes''', in namme dy't him jûn waard troch [[Pindarus]], en dy't wiist op syn 'liedingjaan'. 
*'''Aidoneos'''; dizze namme komt nei alle gedachten fuort út betizing fan Hades mei [[kening]] [[Aidoneos]] fan 'e [[Molossers (folk)|Molossers]], waans dochter Perséfoné oft Teseus en Piritûs besochten te ûntfieren yn in alternative ferzje fan harren myte.
*'''Eubuleüs''', in namme dy't 'goerie' of 'goede bedoelings' betsjut.
*'''Iao''', syn namme yn [[Clares]], in stêd yn [[Ioanje]]. 
*'''Klymenus''', in namme dy't 'de beruchte' betsjut.
*'''Moiragetes''', syn namme as 'gids fan 'e [[skikgoadinne]]n'.
*'''Ofiéüs''', syn namme as de 'bline god' mank de [[Messeenje|Messenen]]. De oantsjutting kaam fuort út 'e praktyk dat beskate [[sjenner]]s oan him wijd wiene, dy't by de berte de [[eagen]] útstutsen waarden.
*'''Polydegmon''', in namme dy't betsjut &quot;dejinge dy't in protte lju ûntfangt&quot;.

==Identifikaasje mei oare goaden==
===Mei Dionysus en Seus===
Saakkundigen binne fan tinken dat yn [[Grikelân]] Seus [[Meilichios]] en Seus [[Eubûleüs]], dy't sterk ferskilden fan [[Seus]] Olympios, de kening fan 'e goaden, net ôfwikende manifestaasjes fan Seus wiene, mar alternative nammen foar Hades. Fral Seus Meilichios hat in sterk [[ktoanysk]] karakter. 
[[File:Persephone_Hades_BM_Vase_E82.jpg|right|thumb|220px|[[Perséfoné]] en Hades op in [[Attika|Attyske]] [[faas]] fan omtrint [[435&amp;nbsp;f.Kr.]]]]

Yn 'e [[fyfde iuw f.Kr.]] ferklearre de [[filosoof]] [[Heraklitus]], dy't [[tsjinstelde (taalkunde)|tsjinstelden]] ferienje woe, dat Hades, de god fan 'e dea, en de út 'e dea weropstiene god [[Dionysus]], dy't er omskreau as de &quot;essinsje fan ûnferwoastber [[libben]]&quot; ien en deselde god wiene. Bewiis foar it histoarysk bestean fan in kultus om in inkele godheid Hades-Dionysus hinne is hiel breed, benammen mank de [[Magna Graecia|Grykske koloanjes yn Súd-Itaalje]], alteast as men útgiet fan 'e sterke oanwêzigens fan 'e symbolyk fan 'e dea yn 'e ferearing fan Dionysus. 

Sawol Hades as Dionysus waard fierders yn in trijefâldige godheid assosjearre mei [[Seus]]. Krekt as Dionysus hie Seus bannen mei de [[Hades (ûnderwrâld)|Grykske ûnderwrâld]], en waard er sterk identifisearre mei Hades, sa sterk sels dat se út en troch as twa tsjinstelde gesichten fan deselde god beskôge waarden. De feriening fan Hades, Seus en Dionysus ta ien god waard brûkt om berte, dea en weropstanning te symbolisearjen en [[himel]], [[Ierde (planeet)|ierde]] en [[hel]] mei-inoar te ferbinen.

===Mei net-Grykske goaden===
Hades waard mank de [[Etrusken]] identifisearre mei de god [[Aita (god)|Aita]]. Yn 'e lettere [[Romeinske mytology]] waarden twa goaden, [[Dis Pater]] en [[Orkus]], as ekwifalint fan Hades beskôge. Dy beiden ferraanden meitiid ta twa gesichten fan ien en deselde god, ntl. [[Pluto (god)|Pluto]], in [[Latyn|latinisearring]] fan Plouton. By de [[Romeinen]] hie Pluto in [[preester]]esse en in [[ferearing]] dy't net wêzentlik ferskilde fan dy fan 'e oare goaden, wylst de Alde Griken alles diene om Hades syn belangstelling te ûntrinnen.

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Hades ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Hades}}
}}

[[Kategory:Grykske mytology]]
[[Kategory:God fan de ûnderwrâld]]
[[Kategory:God fan de dea]]
[[Kategory:God fan de fruchtberens]]
[[Kategory:Ktoanysk wêzen]]
[[Kategory:God fan de rykdom]]</text>
      <sha1>p78098upgaq9rcs8sjdhz8h8gwa70b1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230327</id>
      <parentid>1230326</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T16:57:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bewurkings fan &quot;[[Wiki:Contributions/~2026-28570-74|~2026-28570-74]]&quot; ([[Meidogger oerlis:~2026-28570-74|oerlis]]) werom set ta de ferzje fan &quot;Ieneach fan 'e Esk&quot;.</comment>
      <origin>1106501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23827" sha1="noa9a222wqunut6kb8rcjmr31t0ak4t" xml:space="preserve">{{Godheid
| ôfbylding          = Hades-et-Cerberus-III.jpg
| ôfbyldingstekst    = 
| ôfbyldingsbreedte  = 
| namme              = Hades &lt;br&gt;&lt;small&gt;ᾍδης (''Hádēs'')&lt;/small&gt;
| bynamme            = 
| religy             = [[Gryksk heidendom]]
| domein             = de [[ûnderwrâld (mytology)|ûnderwrâld]], de [[dea]], [[grot]]ten, de &lt;br&gt;[[nacht]], [[dream]]en, [[flok (ûnheilsbewarring)|flokken]], it [[tsjuster]], &lt;br&gt;de [[grûn]], [[fruchtberens]], [[rykdom]], it &lt;br&gt;[[hjirneimels]] en [[metaal|metalen]]
| wente              = [[Hades (ûnderwrâld)]]
| selskipsdier       = [[Serberus]] &lt;small&gt;(trijekoppige hûn)&lt;/small&gt;
| oarehelte          = [[Perséfoné]]
| heit               = [[Kronos]]
| mem                = [[Reä (goadinne)|Reä]]
| broer              = [[Poseidon]], [[Seus]]
| suster             = [[Demeter]], [[Hestia]], [[Heara]]
| soan               = [[Sagreüs]]
| dochter            = [[Makaria]] e.o.
| ekwifalint         = [[Dis Pater]], [[Orkus]], [[Pluto (god)|Pluto]], [[Aita (god)|Aita]]
| foarwerp           = [[hoarn fan oerfloed]], [[skepter]], [[kaai]]en
| plant              = [[narsis]], [[sypres]]
| bist               = [[slange]]n, [[hûn]]
| oar                = 
}}
'''Hades''' ([[Gryksk]]: ᾍδης, ''Hádēs'', útspr.: [ˈhadiːs], likernôch &quot;&lt;u&gt;Ha&lt;/u&gt;-diis&quot;, of Ἅιδης, ''Háidēs'', útspr.: [ˈhai̭diːs ], likernôch: &quot;&lt;u&gt;hai&lt;/u&gt;-diis&quot;) is yn it [[Grykske heidendom]] en de [[Grykske mytology]] de [[god]] fan 'e [[ûnderwrâld (mytology)|ûnderwrâld]], de [[dea]], [[grot]]ten, de [[nacht]], [[dream]]en, [[flok (ûnheilsbewarring)|flokken]], it [[tsjuster]], de [[grûn]], [[fruchtberens]], [[rykdom]], it [[hjirneimels]] en [[metaal|metalen]]. It meast waard er lykwols sjoen as de [[kening]] fan 'e [[Hades (ûnderwrâld)|Grykske ûnderwrâld]], it plak dêr't [[minske]]n nei harren [[dea]] hinnegiene. Dêrmei waard er frijwol [[synonym]], en de Grykske ûnderwrâld waard dêrom ek [[Hades (ûnderwrâld)|Hades]] neamd. 

Hades wie neffens de [[myte]]n de âldste [[soan]] fan [[Kronos]] en [[Reä (goadinne)|Reä]], mar de lêste dy't, nei't er [[kannibalisme|opiten]] wie troch syn [[heit]], wer [[koarjen|opkoarre]] waard. Yn 'e mande mei syn jongere [[bruorren]] [[Seus]] en [[Poseidon]] fersloech er syn heite [[generaasje]] fan goaden, de [[titanen]], en naam er it regear oer de [[kosmos]] oer. Hades krige de ûnderwrâld taparte, Seus de [[himel]] en Poseidon de [[see]], wylst de [[Ierde (planeet)|ierde]] foar alle trije like tagonklik wie. 

Hades waard gauris ôfbylde mei [[Serberus]], de trijekoppige [[hiemhûn]] fan 'e ûnderwrâld. Yn lettere tiden waarden de [[Etrusken|Etruskyske]] god [[Aita (god)|Aita]] en de [[Romeinen|Romeinske]] goaden [[Dis Pater]] en [[Orkus]] as ekwifalinten fan Hades sjoen. De lêste beiden fusearren mei tiid ta [[Pluto (god)|Pluto]], in [[Latyn|latinisearring]] fan '''Plouton''' (Gryksk: Πλούτων, ''Ploútōn'', útspr.: [ˈplutɔːn], likernôch: &quot;&lt;u&gt;plû&lt;/u&gt;-tôn&quot;), dat in Grykske [[eufemistysk]]e [[titel (adel)|titel]] fan Hades wie.

==Namme==
De oarsprong fan 'e [[namme]] 'Hades' is ûnwis, mar al fan 'e [[Aldheid]] ôf wurdt ornaris oannommen dat it &quot;de ûnsjoene&quot; betsjut. In oansjenlik diel fan ''[[Cratylus (dialooch)|Cratylus]]'', in [[dialooch]] fan 'e [[wiisgear]] [[Plato (wiisgear)|Plato]], is wijd oan 'e [[etymology]] fan 'Hades'. Dêrby lit Plato [[Sokrates]], dy't er as ien fan 'e dielnimmers oan 'e dialooch opfiert, in [[folksetymology]] bepleitsje as soe de namme in [[ferbastering]] wêze fan &quot;syn kennis [''eidenai''] fan alle nommele dingen&quot;. [[Taalkunde|Moderne taalkundigen]] hawwe foarslein dat 'Hades' him ûntwikkele hat út 'e [[Proto-Gryksk]]e foarm *''Awides'' (&quot;ûnsjoen&quot;).
[[File:Red figure volute krater with scene of the Underworld, follower of the Baltimore Painter, Hermitage.JPG|left|thumb|180px|In [[krûk]] mei in sêne út 'e [[Hades (ûnderwrâld)|ûnderwrâld]].]]

De ierst oerlevere foarm fan 'e namme is Ἀΐδης, ''Aḯdēs'', dat de gebrûklike [[digamma]] mist. Yn it [[Homêrysk Gryksk]] en it [[Ioanysk Gryksk]] stie Hades bekend as ''Áïdēs''. Oare [[poëzij|poëtyske]] foarmen binne bgl. Ἀϊδωνεύς, ''Aïdōneús'', en de [[ferbûging (grammatika)|ferbûging]]s Ἄϊδος, ''Äïdos'' ([[genityf]] of twadde [[namfal]]), Ἄϊδι, ''Áïdi'' ([[datyf]] of trêde namfal) en Ἄϊδα, ''Áïda'' ([[akkusatyf]] of fjirde namfal). De byhearrende [[taalkundige rekonstruksje|rekonstruëarre]] [[nominatyf]] of earste namfal *Ἄϊς, *''Áïs'', is lykwols net oerlevere. Yn 'e [[Klassike Aldheid]] kaam de god bekend te stean as Ἅιδης, ''Háidēs'', útspr.: [ˈhai̭diːs ], likernôch: &quot;&lt;u&gt;hai&lt;/u&gt;-diis&quot;, mar letter feroare de [[iota]] yn in [[stomme letter]] (''Hádēs'', útspr.: [ˈhadiːs], likernôch &quot;&lt;u&gt;Ha&lt;/u&gt;-diis&quot;), dy't yn it [[Byzantynsk-Gryksk]] yn in [[subskript-iota]] feroare (ᾍδης) en yn it [[Nijgryksk]] alhiel weilitten waard (Άδης). 

Mooglik út [[eangst]] foar it útsprekken fan syn namme, wat syn oandacht lûke kinne soe, begûnen de [[Grykske Aldheid|Alde Griken]] om 'e [[fyfde iuw&amp;nbsp;f.Kr.]] hinne nei Hades te ferwizen ûnder de namme Plouton (Gryksk: Πλούτων, ''Ploútōn'', útspr.: [ˈplutɔːn], likernôch: &quot;&lt;u&gt;plû&lt;/u&gt;-tôn&quot;). De woartel fan dy [[eufemistysk]]e oantsjutting kaam fan it Grykske wurd foar &quot;[[rykdom|ryk]]&quot;, wat ferklearre wurde kin trochdat de [[ûnderwrâld (mytology)|ûnderwrâld]] ûnder de [[grûn]] leit, en de grûn de boarne fan rykdom is yn 'e foarm fan sawol oerfloedige [[rispinge]]n as [[dylchstof]]fen. Mear útwrydske beneamings op itselde [[tema (ûnderwerp)|tema]] wiene Πλουτοδότης, ''Ploutodótēs'', en Πλουτοδοτήρ, ''Ploutodotḗr'', beide mei de betsjutting &quot;skinker fan rykdom&quot;. Hades waard ek wol Ζεὺς καταχθόνιος, ''Zeus katachthonios'', neamd, wat betsjutte: &quot;[[Seus]] fan 'e Underwrâld&quot;.

==Domein==
Hades wie de [[god]] fan 'e [[ûnderwrâld (mytology)|ûnderwrâld]], dy't yn 'e [[kosmology]] fan it [[Grykske heidendom]] suver [[synonym]] mei him waard en sadwaande ek bekend kaam te stean as [[Hades (ûnderwrâld)|Hades]]. Om't dat it plak wie dêr't de [[minske]]n nei harren [[ferstjerren]] hinne giene, wied er ek de god fan it [[hjirneimels]] en de [[dea]]. Hades wie lykwols net de Dea sels, of de personifikaasje fan 'e dea; dat wie de [[wjuk]]te, yn in dûnkere [[mantel]] bewuolle [[Tanatos]], de soan fan [[Nyks (mytology)|Nyks]] en [[Erebus]], hoewol't yn in passaazje út it [[toanielstik]] ''[[Alkêstis (toanielstik)|Alkêstis]]'' fan [[Euripides]] frij dúdlik steld wurdt dat Hades en Tanatos ien-en-deselde wiene. Om't de ûnderwrâld, sa't de namme al seit, ûnder de grûn lei, hearden ek [[grot]]ten, de [[grûn]] en it [[tsjuster]] ta it domein fan Hades, en yn it ferlingde fan it tsjuster ek de [[nacht]] en [[dream]]en, en yn it ferlingde fan 'e grûn ek [[fruchtberens]] en [[metaal|metalen]], en dêrmei [[rykdom]]. Ta einbeslút wie Hades ek de god fan [[flok (ûnheilsbewarring)|flokken]].
[[File:Pinax with Persephone and Hades Enthroned, 500-450 BC, Greek, Locri Epizephirii, Mannella district, Sanctuary of Persephone, terracotta - Cleveland Museum of Art - DSC08242.JPG|right|thumb|180px|In [[reliêf (byldhouwurk)|reliëf]] fan [[Perséfoné]] en Hades op harren [[troan]]en. Ut 'e 1e helte fan 'e [[5e iuw&amp;nbsp;f.Kr.]], yn it [[Cleveland Museum of Art]].]]

==Foarstelling==
Hades waard oer it algemien foarsteld as in [[burd|beburde]] [[man (sekse)|man]] yn syn [[middeljierren]]. Syn [[striidwein]] waard lutsen troch in [[fjouwerspan]] swarte [[hynder]]s, dy't, neffens [[Klaudianus]], [[Orfaius]], [[Aiton]], [[Nykteüs]] en [[Alastor (mytology)|Alastor]] hieten, wylst oare boarnen se Nonius, Ameteüs, Abastor of Abêtor en Meteüs neame. [[Attribút|Attributen]] fan Hades wiene de [[narsis]]blom en de [[sypres]]sebeam, de [[kaai]] fan 'e ûnderwrâld, de [[skepter]] fan 'e ûnderwrâld en soms de [[hoarn fan oerfloed]], fanwegen syn bân mei de [[rispinge]], dy't ommers fan ûnder de grûn kaam. Syn selskipdieren wiene [[Serberus]], de trijekoppige [[hellehûn]], en/of ien of mear [[slange]]n.

==Myten oer Hades==
===Jonkheid===
Yn 'e [[Grykske mytology]] wie Hades de earstberne [[soan]] fan 'e [[titanen]] [[Kronos]], de god fan 'e [[tiid]], en dy syn [[oarehelte]] [[Reä (goadinne)|Reä]]. Hy hie trije âldere [[suster]]s, [[Hestia]], [[Demeter]] en [[Heara]], en ek in jongere [[broer]], [[Poseidon]]. Alle fiif [[bern (persoan)|bern]] waarden troch Kronos [[kannibalisme|opiten]] sadree't se [[berne|te wrâld kamen]]. It jongste bern, in twadde broer fan Hades dy't [[Seus]] hiet, wie troch tadwaan fan Reä oan dat lot ûntkommen. Doe't dyselde [[folwoeksen]] wurden wie, twong er syn heit om syn [[bruorren en susters]] op te [[koarjen]]. De seis jongere goaden spanden doe gear mei bûnsgenoaten en fersloegen yn 'e tsien jier duorjende [[Titane-oarloch]] de âldere goaden.

Nei harren oerwinning en de dea fan Kronos loeken Seus, Poseidon en Hades (neffens in ferneamde passaazje yn 'e ''[[Ilias]]'' (Boek&amp;nbsp;XV, r.&amp;nbsp;187-193) lotten om út te meitsjen hokker diel fan 'e skepping se oer hearskje soene. Seus loek de [[himel]] of [[loft]], Poseidon de [[see]] en Hades de [[ûnderwrâld (mytology)|ûnderwrâld]]. Dat lêste omfette sawol it ûnsjoene ryk dêr't de [[siel]]en fan 'e [[dea]]den hinnegiene nei't se de wrâld fan 'e [[libben]]en ferlitten hiene, as alle fysike dingen dy't har ûnder de grûn befûnen. Guon [[myte]]n suggerearje dat Hades ûntefreden wie oer de útkomst fan 'e lotting, mar dat er gjin oare kar hie as om him der by del te lizzen.
[[File:Hades,_Hierapolis.jpg|left|thumb|180px|In [[stânbyld]] fan Hades út [[Hierapolis]].]]

===As god fan 'e ûnderwrâld===
Nettsjinsteande moderne konnotaasjes fan 'e [[dea]] as wat [[boasaardigens|kweadaardichs]], wie Hades, sa't er yn 'e [[myte]]n ôfskildere wurdt, eins gjin ferkeardenien. Hy wie mear passyf as aktyf boasaardich, mei't it syn rol wie om it lykwicht te hâlden. Hy wie lykwols gjin [[sympaty]]k figuer, mar earder ôfhâldich en strang, en hy ferwachte fan al syn ûnderdienen yn gelikense mjitte dat se har oan syn [[wet]]ten hâlde soene, likefolle oft se by libben no [[kening]] of [[bidler]] west hiene. Oars as by de oare Grykske goaden binne der fan Hades fierders net folle [[persoanlikheid|karaktertrekken]] bekend, mei't de [[Alde Griken]] út eangst om syn oandacht te lûken net tefolle oer him neitinke woene.

Hades regearre oer de deaden, yn dy taak bystien troch oaren oer wa't er folslein gesach útoefene. It Hûs fan Hades waard beskreaun as fol &quot;gasten&quot; dy't nea fuortgean koene. Sels ferliet er mar komselden de ûnderwrâld. Wat der yn 'e wrâld dêrboppe barde, koe him net folle skele, mei't er him folslein op it bestjoer fan syn eigen ryk talei. Syn wichtichste wet wie dat nimmen dy't de ûnderwrâld yngien wie, der wer ta'n út gean soe. As immen dochs besocht út te piken, koed er yn grutte [[razernij]] ûntstekke. Syn [[grime]] wie like skriklik as immen op ûnnatuerlike wize besocht de dea te ûntrinnen, of as er op oare wize [[slachtoffer]] fan [[bedragerij]] waard, sa't [[Sisyfus]] en [[Piritûs]] ta har skea ûntdieken. Hoewol't er syn ûnderdienen oer it algemien gewurde liet, hie Hades der bot bestek op om dy beide te [[straf]]fen. Yn 't bysûnder wie dat sa mei Piritûs, dy't de ûnderwrâld binnengloep mei de bedoeling om Hades syn [[oarehelte]] [[Perséfoné]] te [[ûntfieren]] en ta frou te nimmen. Dyselde waard dêrom twongen om plak te nimmen yn 'e 'Stoel fan Ferjitnis'.

Yn in oare myte ûntjoech de [[healgod]] [[Asklepius]], de soan fan [[Apollo (god)|Apollo]] en de [[Tessaalje|Tessalyske]] [[prinsesse]] [[Koronis (mytology)|Koronis]], him ta in ferneamd en [[talint]]earre [[dokter]]. Hy wie sa ûnderlein, dat er úteinlik sels de [[dea]]den wer ta [[libben]] bringe koe. Dêrmei kaam er lykwols Hades op it sear, dy't soks opfette as it him ûntstellen fan eat dêr't er rjocht op hie. Hy beprate [[Seus]] om Asklepius dea te slaan mei in [[wjerljocht]]sslach, mar nei syn dea waard Asklepius nei de [[Olympus (berch)|Olympus]] brocht, de wente fan 'e goaden, dêr't er folslein [[fergoading|fergoade]] rekke en de god fan 'e [[genêskunde]] waard. 
[[File:Hates_abduction.jpg|right|thumb|250px|In [[18e-iuwsk]] [[skilderij]] fan 'e [[ûntfiering]] fan [[Perséfoné]] troch Hades.]]

Der is mar ien gefal bekend út 'e Grykske myten, wêryn't Hades him bûten de ûnderwrâld bejoech, en sels dat liket in gefal west te hawwen wêrby't er mar kwealk bûten de [[poarten fan de hel|poarten fan syn domein]] kaam. Dat wie doe't er besocht de [[stêd]] [[Pylos]] te ferdigenjen en de healgod [[Hearakles]] him delskeat mei in [[pylk (projektyl)|pylk]]. Neitiid moast er nei de Olympus reizgje om te genêzen. Oare myten wêryn't Hades in rol spilet, geane yn 'e regel oer lju dy't om 'e iene of oare reden in [[reis]] nei de ûnderwrâld ûndernimme, lykas it gefal wie mei Hearakles, [[Odysseus]], [[Aeneäs]] (beselskippe fan 'e [[sibylle]] fan [[Cumae]]), [[Orfeüs]], [[Teseus]] mei [[Piritûs]], en yn in let ferhaal oer [[Psyche (mytology)|Psyche]]. Net ien fan allegear wiene dy oangenaam ferrast troch wat se yn 'e ûnderwrâld oantroffen, hoewol't Hades in ûnkarakteristike [[genede]] toande oan Orfeüs nei't dyselde Perséfoné op it moed kommen wie mei syn [[muzyk]]. 

===Hades syn oarehelte===
De [[oarehelte]] fan Hades wie de goadinne [[Perséfoné]], de [[dochter]] fan [[Seus]] en [[Demeter]]. Hoewol't Seus troch [[hantsjebakken]] Perséfoné oan Hades ta frou jûn hie, sa't ferteld wurdt yn 'e earste regels fan 'e ''[[Homearyske Hymne oan Demeter]]'', ûnderwurp Perséfoné har net út frije wil oan 'e god fan 'e ûnderwrâld. Ynstee ward hja troch Hades ûntfierd of [[skaken (stellen)|skaakt]] (ôfhinklik fan hoe't men it besjocht) wylst se [[blom]]men oan it plôkjen wie yn 'e fjilden fan [[Nysa]]. Har [[mem]] Demeter, de goadinne fan 'e [[lânbou]] en [[fruchtberens]], wie it út noch yn net mei dy gong fan saken iens, en hja spriek in [[flok (ûnheilsbeswarring)|flok]] oer it lân út dy't in grutte [[hongersneed]] feroarsake.

De oare goaden kamen ien foar ien by Demeter del om op har yn te praten, dat se de flok opheffe soe. Net inkeld rûnen se it gefaar dat de hiele [[minskheid]] fan 'e [[ferhongering|honger omkomme]] soe, mar, en dat wie minder, as dat barde soe der nimmen mear wêze om [[offerritueel|offers]] oan harren te bringen. Demeter woe lykwols fan gjin wiken witte, en hold út dat de grûn gjin frucht mear drage soe oant se har dochter wer seach. Seus stjoerde doe syn soan [[Hermes]], de boadskipper fan 'e goaden, nei de ûnderwrâld ta om mei Hades te praten, yn 'e [[hope]] dat dy Perséfoné gean litte wolle soe. Hades stimde dêryn ta en liet har gean, mar joech har temûk, by wize fan [[ôfskie]] tocht se, in [[sied (plant)|siedsje]] fan in [[granaatapel]] te [[iten]]. 
[[File:Amphora_Hades_Louvre_G209_n2.jpg|left|thumb|250px|In [[amfoara]] mei in ôfbylding fan Hades (rj.), te sjen yn it [[Louvre]] yn [[Parys]].]]

Nei't Perséfoné weriene waard mei har mem, frege dy har lykwols oft se yn 'e ûnderwrâld ek wat iten hie, en Perséfoné befêstige dat se granaatapelsiedsje hân hie. De [[ûntsteltenis|ûntstelde]] Demeter lei har dêrop út dat Perséfoné troch it iten fan it iten fan 'e deaden oan 'e ûnderwrâld bûn wie. Bemiddeling troch Seus late ta in kompromis, dêr't alle belutsen partijen mei libje koene: Perséfoné soe in trêdepart fan it jier mei Hades yn 'e ûnderwrâld trochbringe en twatrêdepart mei Demeter yn 'e boppewrâld. Yn 'e tiid dat Perséfoné by Hades wie, [[rou]]we har mem Demeter om har ôfwêzigens. Fan gefolgen ferlearen [[beam]]men dan har [[blêdte]] en waard de ierde [[kjeld|kâld]] en ûnfruchtber. Sadree't Perséfoné wer by har mem weromkearde, groeiden der nije blêden oan 'e beammen en waard de wrâld wer grien en fruchtber; sa ferklearren de Alde Griken de [[winter]] en de wikseling fan 'e [[jiertiden]].

===Oare myten===
De [[held]]en [[Teseus]] en [[Piritûs]] sprieken ôf om allebeide mei in dochter fan [[Seus]] te [[trouwen]]. Dat se dy dêrfoar [[ûntfiere]] en [[finzen]]hâlde moasten, fûnen se gjin beletsel. Teseus keas foar [[Helena fan Troaje]], dy't se tegearre as lyts [[famke]] ûntfierden en by Teseus syn [[mem]] [[Aitra (Grykske mytology)|Aitra]] brochten, dêr't se bliuwe koe oant se âld genôch wie om mei Teseus te trouwen. Underwilens soe Teseus Piritûs oan 'e frou helpe. Piritûs keas foar Perséfoné, dat twaresom krongen de helden de ûnderwâld yn om har te ûntfieren. Hades, dy't foarkennis fan harren snoade plan hie, ûnthelle har beiden as gasten en rjochte yn harren eare in [[iten|feestmiel]] oan. Sadree't de mannen plaknommen, krinkelen der lykwolse [[slange]]n om harren [[fuotten]] en holden harren fêst. Teseus waard úteinlik rêden troch [[Hearakles]], mar Piritûs kaam nea de ûnderwrâld mear út as straf foar syn [[heechmoed]] om 'e frou fan in god stelle te wollen. 

[[Hearakles]] kaam foar it earst yn oanrekking mei Hades troch [[Tolve Wurken fan Hearakles|syn tolve wurken]], wêrfan't it lêste wie om [[Serberus]] te fangen. Fan alle wurken wie dat it meast riskante. [[Eurysteüs]], de fijân fan Hearakles, dy't him syn wurken oplei, wie sa frustrearre oer it feit dat Hearakles oanhâldend taken folbrocht dy't er foar ûnmooglik holden hie, dat er him úteinlik wat opdroech dat perfoarst nimmen oprêde koe. Hearakles moast delgean nei de ûnderwrâld om dêr de ferskuorrende trijekoppige [[hellehûn]] Serberus te fangen, dy't de poarten fan Hades bewekke. Hearakles gie yndie nei de ûnderwrâld ta en ûnderhannele dêr mei syn [[omke]] Hades. Dyselde stimde deryn ta om Serberus oan him mei te jaan as er it bist sûnder [[wapen]]s oerwinne koe. Doe't dat Hearakles slagge, koed er Serberus meinimme nei Eurysteüs, dy't fan dat stuit ôf benaud wie foar de macht en krêft fan Hearakles.
[[File:Hades_abducting_Persephone.jpg|right|thumb|400px|De [[ûntfiering]] fan [[Perséfoné]] troch Hades op in [[fresko]] yn 'e lytse [[Masedoanje (Aldheid)|Masedoanyske]] keninklike [[grêftombe]] yn [[Vergina]], yn noardlik [[Grikelân]], datearjend fan omtrint [[340&amp;nbsp;f.Kr.]]]]

Neffens in myte waard Hades op in stuit [[fereale]] op 'e [[nimf (mytysk wêzen)|nimf]] [[Minte]], dy't assosjearre waard mei de [[rivier]] de [[Kosytus]]. Hja waard dêrom troch in [[jaloerskens|jaloerske]] Perséfoné [[stalferwikseling|omtsjoend]] ta de earste [[munt (plant)|muntplant]].

===Neiteam===
Hades hie neffens de myten ferskate [[bern (persoan)|bern]], te witten [[Sagreüs]], [[Makaria]] en neffens guon boarnen ek [[Melinoë]], [[Plutus]] en de [[Erynjes]] (in kategory fan [[wraak]]goadinnen). Sagreüs wie de [[soan]] fan 'e [[minsklik]]e [[frou]] [[Kore (mytology)|Kore]], mei wa't Hades neffens it ferhaal [[seksuele omgong]] hie yn 'e foarm fan in [[slange]].

==Ferearing==
As de god fan 'e [[dea]] wie Hades in njoer figuer foar de [[libben]]en, dy't oer it algemien alhiel gjin haast hiene om him te moetsjen. Dêrom diene de [[Alde Griken]] fan alles om syn oandacht te ûntrinnen. Sa waarden der mar komselden [[eed|eden]] by syn namme sward, wylst soks by de nammen fan 'e oare goaden geregeldwei dien waard. As se him [[offerritueel|offers]] brochten, kearden se harren [[gesicht]]en ôf. Sels dan wiene se skruten om syn namme te brûken; ynstee sloegen se faak mei de hân op 'e grûn om derfoar te soargjen dat er harren hearde. Der waarden benammen swarte [[bist]]en oan him offere, lykas swarte [[skiep]]. It [[bloed]] fan sokke offerbisten liet men yn in gat of skuor yn 'e grûn drippe. De ûnnedige klam dy't yn 'e myten lein wurdt op it feit dat der gjin [[minske-offer]]s oan Hades brocht waarden, wiist derop dat soks yn in fier [[ferline]] mooglik wol bard wie.

==Rollen en oantsjuttings==
Krek as de measte Grykske [[goaden]] hie Hades in ferskaat oan [[bynamme]]n en [[titel (adel)|titels]]. De wichtichsten dêrfan wiene:
*'''Adesius''', syn namme yn [[Latium]]. De betsjutting hat mei 'graasje' te krijen.
*'''Agelastus''', nei de betsjutting '[[melankelikens]]'.
*'''Agesilaus''', nei de 'oantrekking op 'e minsken' dy't harren nei syn ryk brocht.
*'''Agetes''' of '''Hegetes''', in namme dy't him jûn waard troch [[Pindarus]], en dy't wiist op syn 'liedingjaan'. 
*'''Aidoneos'''; dizze namme komt nei alle gedachten fuort út betizing fan Hades mei [[kening]] [[Aidoneos]] fan 'e [[Molossers (folk)|Molossers]], waans dochter Perséfoné oft Teseus en Piritûs besochten te ûntfieren yn in alternative ferzje fan harren myte.
*'''Eubuleüs''', in namme dy't 'goerie' of 'goede bedoelings' betsjut.
*'''Iao''', syn namme yn [[Clares]], in stêd yn [[Ioanje]]. 
*'''Klymenus''', in namme dy't 'de beruchte' betsjut.
*'''Moiragetes''', syn namme as 'gids fan 'e [[skikgoadinne]]n'.
*'''Ofiéüs''', syn namme as de 'bline god' mank de [[Messeenje|Messenen]]. De oantsjutting kaam fuort út 'e praktyk dat beskate [[sjenner]]s oan him wijd wiene, dy't by de berte de [[eagen]] útstutsen waarden.
*'''Polydegmon''', in namme dy't betsjut &quot;dejinge dy't in protte lju ûntfangt&quot;.

==Identifikaasje mei oare goaden==
===Mei Dionysus en Seus===
Saakkundigen binne fan tinken dat yn [[Grikelân]] Seus [[Meilichios]] en Seus [[Eubûleüs]], dy't sterk ferskilden fan [[Seus]] Olympios, de kening fan 'e goaden, net ôfwikende manifestaasjes fan Seus wiene, mar alternative nammen foar Hades. Fral Seus Meilichios hat in sterk [[ktoanysk]] karakter. 
[[File:Persephone_Hades_BM_Vase_E82.jpg|right|thumb|220px|[[Perséfoné]] en Hades op in [[Attika|Attyske]] [[faas]] fan omtrint [[435&amp;nbsp;f.Kr.]]]]

Yn 'e [[fyfde iuw f.Kr.]] ferklearre de [[filosoof]] [[Heraklitus]], dy't [[tsjinstelde (taalkunde)|tsjinstelden]] ferienje woe, dat Hades, de god fan 'e dea, en de út 'e dea weropstiene god [[Dionysus]], dy't er omskreau as de &quot;essinsje fan ûnferwoastber [[libben]]&quot; ien en deselde god wiene. Bewiis foar it histoarysk bestean fan in kultus om in inkele godheid Hades-Dionysus hinne is hiel breed, benammen mank de [[Magna Graecia|Grykske koloanjes yn Súd-Itaalje]], alteast as men útgiet fan 'e sterke oanwêzigens fan 'e symbolyk fan 'e dea yn 'e ferearing fan Dionysus. 

Sawol Hades as Dionysus waard fierders yn in trijefâldige godheid assosjearre mei [[Seus]]. Krekt as Dionysus hie Seus bannen mei de [[Hades (ûnderwrâld)|Grykske ûnderwrâld]], en waard er sterk identifisearre mei Hades, sa sterk sels dat se út en troch as twa tsjinstelde gesichten fan deselde god beskôge waarden. De feriening fan Hades, Seus en Dionysus ta ien god waard brûkt om berte, dea en weropstanning te symbolisearjen en [[himel]], [[Ierde (planeet)|ierde]] en [[hel]] mei-inoar te ferbinen.

===Mei net-Grykske goaden===
Hades waard mank de [[Etrusken]] identifisearre mei de god [[Aita (god)|Aita]]. Yn 'e lettere [[Romeinske mytology]] waarden twa goaden, [[Dis Pater]] en [[Orkus]], as ekwifalint fan Hades beskôge. Dy beiden ferraanden meitiid ta twa gesichten fan ien en deselde god, ntl. [[Pluto (god)|Pluto]], in [[Latyn|latinisearring]] fan Plouton. By de [[Romeinen]] hie Pluto in [[preester]]esse en in [[ferearing]] dy't net wêzentlik ferskilde fan dy fan 'e oare goaden, wylst de Alde Griken alles diene om Hades syn belangstelling te ûntrinnen.

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Hades ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Hades}}
}}

[[Kategory:Grykske mytology]]
[[Kategory:God fan de ûnderwrâld]]
[[Kategory:God fan de dea]]
[[Kategory:God fan de fruchtberens]]
[[Kategory:Ktoanysk wêzen]]
[[Kategory:God fan de rykdom]]</text>
      <sha1>noa9a222wqunut6kb8rcjmr31t0ak4t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tadej Pogačar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175920</id>
    <revision>
      <id>1230310</id>
      <parentid>1200735</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T12:24:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1230310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4154" sha1="gy5wdzlwghvlpwjerlrjxhncsyk5l7n" xml:space="preserve">{{Ynfoboks sporter
| ôfbylding            = 2022 Tour of Slovenia (Stage 3, Tadej Pogačar celebrating victory on Celje Castle v2).jpg
| ôfbyldingsbreedte    = 
| ôfbyldingtekst       = Tadej Pogačar (2022)
| echte namme          = Tadej Pogačar
| bynamme              = ''Pogi''&lt;br&gt;''De kannibaal''
| nasjonaliteit        = {{SLOnasj}}
| bertedatum           = [[21 septimber]] [[1998]]
| berteplak            = [[Klanec]]
| stjerdatum           = 
| stjerplak            = 
| etnisiteit           = 
| regionale identiteit = 
| grutte               = 177 sm
| gewicht              = 66 kg
| sport                = [[Hurdfytsen]]
| ûnderdiel            = Dykhurdfytsen
| trener               = 
| 1etitel              = 
| OS                   = [[Olympyske Simmerspullen 2020|Tokio 2020]] &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;
| PS                   = 
| ekstra               = 
| debút                = [[2003]]
| karriêre-ein         = 
| prestaasjes          = [[Omgong fan Itaalje]] (2024) &lt;small&gt;''(1x)''&lt;/small&gt;,&lt;br&gt;[[Omgong fan Frankryk]] (2020-2021, 2024) &lt;small&gt;''(3x)''&lt;/small&gt;,&lt;br&gt;[[File:Bronze medal icon.svg|20px]] [[Olympyske Simmerspullen]] (2020)
| webside              = 
}}
'''Tadej Pogačar''' ([[Klanec]], [[21 septimber]] [[1998]]) is in [[Sloveenje|Sloveensk]] [[hurdfytser]], yn [[2024]] wûn Pogačar sawol de [[Omgong fan Itaalje]] as de [[Omgong fan Franryk]].

==Karriêre== 
Pogačar bruts yn [[2019]] troch by it grutte publyk troch op 20-jierrige leeftiid tredde te wurden yn de [[Omgong fan Spanje 2019|Vuelta]]. Yn [[2020]] waard er de op ien nei jongste winner ea fan de [[Omgong fan Frankryk 2020|Omgong fan Frankryk]]. Pogačar wurdt algemien beskôge as ien fan de bêste hurdfytsers fan de wrâld en wûn yn [[2021]] de [[Vélo d'Or Mondial|Vélo d'Or]], in trofee foar de bêste hurdfytser fan 'e wrâld fan in beskaat jier.

As spesjalist yn grutte omgongen wûn Pogačar trije kear de Omgong fan Frankryk (yn 2020, [[Omgong fan Frankryk 2021|2021]] en [[Omgong fan Frankryk 2024|2024]]) en helle der 17 etappe oerwinningen. Yn 2024 heakke er dêr de [[Omgong fan Itaalje 2024|Omgong fan Itaalje]] oan ta.

Ek yn it klassike wurk is hy in wrâldtopper, tsjûge syn seges yn de hurdfytsmonuminten: ien kear Omgong fan flaanderen, twa kear Luik-Bastenaken-Luik en trije kear de Omgong fan Lombardije. Fierder wûn er ek al twa kear de Strade Bianche, Parys-Nice, twa kear de Tirreno-Adriatico, de [[Amstel Gold Race]] en de Waalske Pylk.

== Dielnimming oan grutte omgongen ==
=== Dielnimming oan de Omgong fan Frankryk ===
* [[Omgong fan Frankryk 2020|2020]] - [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|15px]][[Ofbyld:Jersey polkadot.svg|15px]][[Ofbyld:Jersey white.svg|15px]] 1e; winner 9e, 15e en de 20ste etappe.
* [[Omgong fan Frankryk 2021|2021]] - [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|15px]][[Ofbyld:Jersey polkadot.svg|15px]][[Ofbyld:Jersey white.svg|15px]] 1e; winner 5e, 17e en de 18e etappe.
* [[Omgong fan Frankryk 2022|2022]] - [[Ofbyld:Jersey white.svg|15px]] 2e; winner 6e, 7e en de 17e etappe.
* [[Omgong fan Frankryk 2023|2023]] - [[Ofbyld:Jersey white.svg|15px]] 2e; winner 6e, en de 20ste etappe.
* [[Omgong fan Frankryk 2024|2024]] - [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|15px]] 1e; winner 4e, 14e, 15e, 19e, 20ste, en de 21ste etappe.
* [[Omgong fan Frankryk 2025|2025]] - [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|15px]][[Ofbyld:Jersey polkadot.svg|15px]] 1e; winner 4e, 7e, 12e en de 13e.

=== Dielnimming oan de Omgong fan Spanje ===
* [[Omgong fan Spanje 2019|2019]] - [[Ofbyld:Jersey white.svg|15px]] 3e; winner 9e, 13e en de 20ste etappe.

=== Dielnimming oan de Omgong fan Itaalje ===
* [[Omgong fan Itaalje 2024|2024]] - [[Ofbyld:Jersey pink.svg|15px]][[Ofbyld:Jersey blue.svg|15px]] 1e; winner 2e, 7e, 8ste, 15e, 16e en de 20ste etappe.

== Ploegen ==
* 2017-2018 - Ljubljana Gusto Xaurum
* 2019-     - UAE Team Emirates

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
* Wikipedy:NL
{{Commonscat|Tadej Pogačar}}
}}

{{DEFAULTSORT:Pogacar, Tadej}}
[[Kategory:Sloveensk hurdfytser]]
[[Kategory:Winner fan de Omgong fan Itaalje]]
[[Kategory:Winner fan de Omgong fan Frankryk]]
[[Kategory:Sloveensk Olympysk dielnimmer]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1998]]</text>
      <sha1>gy5wdzlwghvlpwjerlrjxhncsyk5l7n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>C. Hart Merriam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178247</id>
    <revision>
      <id>1230315</id>
      <parentid>1184873</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T14:17:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Libben en karriêre */ - tikfl.</comment>
      <origin>1230315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23269" sha1="owljizicbcsxi3f57f1nkfwb5vdnvxi" xml:space="preserve">{{Persoan algemien
| ôfbylding                    = Clinton_Hart_Merriam_cph.3b44758.jpg
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 220px
| echte namme                  = Clinton Hart Merriam
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]
| berne                        = [[5 desimber]] [[1855]]
| berteplak                    = [[New York (stêd)|New York]] ([[New York (steat)|New York]])
| stoarn                       = [[19 maart]] [[1942]]
| stjerplak                    = [[Berkeley (Kalifornje)|Berkeley]] ([[Kalifornje]])
| etnisiteit                   = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Angelsaksyske Amerikanen|Angelsaksysk&amp;nbsp;Amerikaansk]]
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = [[soölooch]], [[etnograaf]], &lt;br&gt;[[antropolooch]], [[taalkundige]]
| aktyf as                     = [[publisist]]
| jierren aktyf                = [[1872]] – [[1942]]
| reden bekendheid             = 
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''C. Hart Merriam''' (folút: '''Clinton Hart Merriam'''; [[New York (stêd)|New York]], [[5&amp;nbsp;desimber]] [[1855]] – [[Berkeley (Kalifornje)|Berkeley]], [[19&amp;nbsp;maart]] [[1942]]) wie in foaroansteand [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] [[mammalooch]], [[ornitolooch]], [[entomolooch]], [[ekolooch]], [[etnograaf]], [[antropolooch]], [[taalkundige]], [[geograaf]] en [[dokter]]. Hy kaam út in [[rykdom|begoedige]] [[maatskiplik]] fermidden en rekke al op sechstjinjierrige [[leeftyd]] belutsen by fjildûndersyk op it mêd fan 'e [[soölogy]]. Merriam late in opmerklik [[libben]], mei't er eins trije folslein ferskillende [[karriêre]]s efterinoar hie. 

Earst wied er in súksesfol [[hûsdokter]] dy't ferskate [[genêskunde|medyske]] ynstruminten [[útfiner|útfûn]]. Doe ûntjoech er him ta [[biolooch]]. Yn dat ferbân wurdt Merriam sjoen as de grûnlizzer fan 'e tûke fan 'e [[soölogy]] dy't him konsintrearret op 'e [[sûchdieren]] en stiet er yn syn heitelân sadwaande bekend as de &quot;Heit fan 'e [[Mammalogy]]&quot;. Dêrnjonken died er ek ûndersyk nei [[fûgels]], [[ynsekten]] en de [[natoer]] as gehiel. En doe't er al op jierren begûn te reitsjen, liet er frij hommels syn wurk as biolooch folslein farre om him ynstee ta te lizzen op it bestudearjen en fêstlizzen fan 'e ferdwinende [[Yndianen|Yndiaanske]] [[kultuer]]en en [[talen]] fan [[Kalifornje]]. Ek hjoed de dei noch wurdt Merriam beskôge as in swiergewicht op al syn stúdzjeterreinen. Ferskate bisten binne nei him ferneamd.

==Libben en karriêre==
===Jonkheid en komôf===
Clinton Hart Merriam waard yn [[1855]] [[berne]] yn 'e stêd [[New York (stêd)|New York]], as de [[soan]] fan 'e [[politikus]] [[Clinton Levi Merriam]], in lid fan it [[Amerikaanske Hûs fan Offurdigen]], en dy syn [[oarehelte|frou]] Caroline Hart, de [[dochter]] fan in [[rjochter]] en in ôfstudearre [[studint]]e fan it [[Rutgers Ynstitút]]. De [[foarnamme]] 'Clinton', dy't sawol [[heit]] as soan droegen, wie in earbetoan oan [[DeWitt Clinton]], de [[gûverneur]] fan 'e steat [[New York (steat)|New York]], mei wa't de Merriam-[[famylje (besibskip)|famylje]] [[freonskip|befreone]] wie. Om betizing foar te kommen, waard Merriam jr. by de [[inisjaal]] fan syn foarnamme en syn folsleine [[middelnamme]] neamd (dy't de [[famkesnamme (efternamme)|famkesnamme]] fan syn [[mem]] wie): C.&amp;nbsp;Hart Merriam. 

Hoewol't Merriam yn 'e stêd New York berne waard, dêr't syn [[âldelju]] it foar de moade hiene om 'e [[winter]] troch te bringen, wenne de famylje eins yn Locust Grove (&quot;Sprinkhoannebosk&quot;), in [[lânhûs]] op it [[plattelân]] fan [[Lewis County (New York)|Lewis County]] yn it noarden fan 'e steat New York. Dêre, yn 'e neite fan 'e [[wyldernis]] fan it [[Adirondackberchtme]], krige Merriam al ier in grutte belangstelling foar de [[natoer]]. Dêrta oanfitere troch syn heit, dy't him in âld [[foarlader (fjoerwapen)|foarladend]] [[jachtgewear]] joech en opslachromte om syn [[jachttrofee]]ën yn te bewarjen, begûn Merriam as [[bern (persoan)|bern]] al in kolleksje dierlike [[spesimen|spesimina]] oan te lizzen. Dêrfoar learde er de keunst fan it [[taksidermy|opsetten]] fan bisten fan in [[pinsjonearre]] [[legerdokter]] dêr't er kunde oan hie. 

Doe't er fyftjin jier wie, waard Merriam troch syn heit meinommen nei it [[Smithsonian Ynstitút]] yn [[Washington,&amp;nbsp;D.C.]] [[Professor]] [[Spencer F. Baird]], in [[biolooch]] ferbûn oan dat [[natoerhistoarysk museum]], wie ûnder de yndruk fan 'e kolleksje dy't de jonge oanlein hie. Dy moeting mei professor Baird soe in bliuwende ynfloed op Merriam hawwe en in kearpunt yn syn libben wêze. Baird ûnderstipe Merriam by syn yntree yn 'e wrâld fan 'e [[wittenskip]]. Sa beävensearre er dat de jonge fierdere lessen yn 'e keunst fan it opsetten folgje koe by taksidermist John Wallace, en rikkemandearre er Merriam oan by de Lânmjittingsekspedysje fan Hayden.
[[File:C. Hart Merriam papers - including correspondence, papers relating to career with the United States Biological Survey, 1798-1972 (bulk 1871-1942) (1871) (19980870254) (cropped).jpg|left|thumb|180px|Merriam yn [[1871]].]]

===Lânmjittingsekspedysje fan Hayden===
De [[Lânmjittingsekspedysje fan Hayden]] út [[1871]] hie bydroegen ta de oprjochting fan it [[Nasjonaal Park Yellowstone]], mar de leden hiene harren wurk troch it ynfallen fan 'e winter net ôfmeitsje kinne. Yn [[juny]] [[1872]] makke it [[Amerikaanske Kongres]] dêrom [[$]]20.000 frij foar in twadde lânmjittingsekspedysje, dêr't de sechstjinjierrige Merriam him troch tadwaan fan professor Baird by jaan mocht. De ekspedysje, ûnder lieding fan [[geolooch]] [[Ferdinand Vandeveer Hayden]], sette ôf út [[Ogden (Utah)|Ogden]] yn [[Utah]] en reizge dêrwei troch it [[Wasatchberchtme]], de [[Tetondobbe]] en sa almar fierder noardoan, om fia [[Idaho]], [[Wyoming]] en [[Montana]] op 't lêst te einigjen yn it nije Nasjonaal Park Yellowstone.

Merriam kaam fan dy ekspedysje thús mei 313 op te setten [[fûgels]] en 67 [[nêst (fûgels)|nêsten]] mei [[aai]]en. Syn ferslach publisearre er, mei help fan professor Baird, yn 'e ''Sixth Annual Report of the U.S. Geological Survey of the Territories'' (&quot;Sechsde Jierlikse Ferslach fan 'e Amerikaanske Lânmjitting fan 'e Terriroaria&quot;). It wie syn earste bydrage fan namme oan 'e [[soölogy]]ske [[literatuer]]. Neitiid besocht [[luitenant]] [[George Wheeler (ûntdekkingsreizger)|George Wheeler]], in rivaal fan Hayden by de ferkenning fan it [[Wylde Westen|Amerikaanske Westen]], de jonge Merriam by Hayden wei te lokjen sadat er lid fan 'e Wheeler-ekspedysjes wurde koe. Dêrtroch rekke Merriam yn in lestige sitewaasje as ynset fan in al jierren duorjende [[fete]] tusken de beide [[ûntdekkingsreizger]]s. Op 'e nij holp professor Baird him út 'e brân, troch oan te rikkemandearjen dat Merriam earst mar wer ris nei [[skoalle]] gean soe om him op syn [[stúdzje]] ta te rieden.

===Oplieding===
Merriam folge de goerie fan Baird op en rette him yn [[1872]] en [[1873]] foar op syn [[universitêr]]e stúdzje troch lessen te folgjen oan 'e Pingry Militêre Skoalle yn [[Elizabeth (Nij-Jersey)]] en oan it Williston Seminarium yn [[Easthampton (Massachusetts)]]. Yn [[1874]] sette er útein mei in stúdzje [[natoer]]histoarje en [[anatomy]] oan 'e [[Universiteit fan Yale]] yn [[New Haven (Konettikut)|New Haven]]. Dêr krige er les fan sokke foaroansteande [[heechlearaar]]s as [[Alpheus Hyatt Verrill]] en [[Daniel Cady Eaton]]. Yn dyselde snuorje publisearre Merriam ferskate wittenskiplike ferslaggen: ''Ornithological Notes from the South'' (&quot;[[Ornitology]]ske Oantekenings út it Suden&quot;), nei in reiske nei [[Floarida]] mei syn heit, en ''A Review of the Birds of Connecticut'' (&quot;In Koart Oersjoch fan 'e Fûgels fan [[Konettikut]]&quot;). Dat lêste wurk wie opmerklik om't Merriam dêryn as earste it idee oppenearre dat de lokaasje fan it [[briedgebiet]] fan [[fûgels]] wolris bepaald wurde kinne soe troch it [[klimaat]].

De lessen dy't Merriam folge, wiene net inkeld [[teory|teoretysk]], mar ek [[praktyk|praktysk]]; sa moasten hy en syn klasgenoaten [[minsklik]]e [[stoflike omskotten]] ûntleedzje dy't de Universiteit fan Yale krigen hie fan in [[mortuarium]] yn New York. Soks ynteressearre him sà, dat er yn [[1877]], nei it foltôgjen fan syn stúdzje te Yale, úteinsette mei in nije stúdzje [[medisinen]] oan 'e [[Columbia Universiteit]] yn New York. Yn 'e tiid dat er dêr studearre, wie Merriam ien fan 'e oprjochters fan it [[Linnaeusgenoatskip fan New York]], dêr't er de earste [[foarsitter]] fan waard. Teffens wied er in ier lid fan 'e [[Ornitologyske Klub fan Nuttall]] en ien fan 'e earste bydragers oan it [[nijsbrief]] fan dy [[feriening]]. Yn [[1879]] studearre Merriam ôf as folleard [[dokter]] en kearde er werom nei Locust Grove om in [[dokterspraktyk|praktyk]] te begjinnen.
[[File:Colonel_President_Theodore_Roosevelt_Arriving_at_Union_Station_with_C._Hart_Merriam (cropped).jpg|right|thumb|250px|C. Hart Merriam (yn wite jas) yn [[1914]], mei njonken him syn goede [[freonskip|freon]], âld-[[presidint fan 'e Feriene Steaten]] [[Theodore Roosevelt]].]]

===Dokter mei in leafhawwerij foar soölogy===
Fan [[1879]] oant [[1885]] wurke Merriam as [[hûsdokter]], in [[karriêre]] dêr't er tige súksesfol yn wie. Yn dy snuorje fûn er ferskate nije [[genêskunde|medyske]] ynstruminten út. Teffens skreau er in medysk [[traktaat]], dat likernôch spitigernôch ûnderweis nei de [[drukkerij]] weirekke. Njonken syn wurk sette Merriam syn niget oan 'e natoer fuort as [[leafhawwerij]]. Hy ûnderhold in [[briefkerij]] mei ferskate [[biologen]], wêrby't er in oanwaaksende belangstelling foar [[sûchdieren]] blike liet. Ek rekke er [[freonskip|befreone]] mei ferskate pioniers op it mêd fan 'e [[natoerbeskerming (maatskiplike beweging)|natoerbeskerming]] yn 'e Feriene Steaten, ûnder wa de lettere [[presidint fan de Feriene Steaten|presidint]] [[Theodore Roosevelt]].

Yn [[1881]] publisearre Merriam syn ''Preliminary List of the Birds of the Adirondacks'' (&quot;Foarriedige List fan 'e Fûgels fan it [[Adirondackberchtme]]&quot;), yn [[1884]] folge troch it sa folslein mooglike ''Mammals of the Adirondacks'' (&quot;Sûchdieren fan it Adirondackberchtme&quot;). Dat lêste wurk fêstige in nije mjitstêf foar pleatslike faunastúdzjes, yn 't bysûnder foar wat de mammalogy oangie, in wittenskip dy't doedestiden noch yn 'e berneskuon stie. Yn dyselde snuorje krige Merriam belangstelling foar de ûnderlizzende fraachstikken oangeande de [[ferspriedingsgebiet|fersprieding]] fan bistesoarten, dat hy naam in [[klerk]] oan om [[meteorology]]ske [[argyf|argiven]] troch te sykjen en [[temperatuer]]gemiddelden foar eltse [[moanne (tiid)|moanne]] gear te stallen. Om ta in biologyske ynventarisaasje te kommen dy't de hiele steat New York omfetsje soe, hie Merriam moetings mei ferskate promininte wittenskippers, lykas de ferneamde [[geolooch]] en [[paleöntolooch]] [[James Hall (paleöntolooch)|James Hall]] en [[Charles Doolittle Walcott]] fan it [[Amerikaansk Lânmjittingsburo]] (''U.S. Geological Survey''), om stipe foar syn idee te sykjen. It slagge him úteinlik lykwols net om it [[Steatskongres fan New York]] fan syn ideeën te oertsjûgjen.

Underwilens gie Merriam troch mei it útwreidzjen fan syn sammeling dierlike spesimina. Dat died er hieltyd minder troch sels bisten te [[sjitten]] of te fangen, en almar mear troch oankeapen fan taksidermisten en soms troch it útjaan fan opdrachten oan jagers foar it besetten fan in eksimplaar fan in beskate bistesoarte. Op dy manear krige er kunde oan [[Vernon Orlando Bailey|Vernon Bailey]], in boeresoan út [[Elk River (Minnesota)|Elk River]] yn [[Minnesota]], dy't in yndrukwekkend fermogen hie om sels de seldsumste bistesoarten te fangen. De beide mannen krigen in wurkrelaasje dy't oant harren [[dea]] duorje soe. Merriam joech Bailey allegeduerigen opdrachten foar it fangen fan bisten, en op syn ekspedysjes wie Bailey ornaris syn fêste selskipsman. Yn [[1889]] [[troud]]e Bailey sels mei Merriam syn jongere [[suster]] [[Florence Merriam Bailey|Florence]], in frou dy't sels as [[ornitologe]] baanbrekkend wurk die yn [[Nij-Meksiko]] en it Westen. Tsjin [[1884]], it jier dat Merriam foar it earst in folslein nije bistesoarte beskreau, de [[Pasifyske wetterpipermûs]] (''Sorex bendirii''), telde syn sammeling fan sûchdieren mear as 7.000 spesimina, wêrmei't er eltse doetiidske museumkolleksje belykje koe.

Yn [[1883]] wie Merriam in oprjochtsjend lid fan 'e [[Amerikaanske Uny fan Ornitologen]] (AOU). Hoewol't dêr ek folle âldere en mear foaroansteande wittenskippers by belutsen wiene, waard Merriam keazen as de earste [[siktaris]] en [[skathâlder]]. Ek waard er oansteld as de [[foarsitter]] fan 'e kommisje oangeande [[fûgeltrek]] en de kommisje oangeande [[geografy]]ske [[ferspriedingsgebiet|fersprieding]] en [[ekonomy]]ske [[ornitology]]. Hy stelde sokke ambisjeuze plannen op, dat de nije organisaasje foar de útfiering al rillegau jild tekoart kaam. Professor Baird (dy't ek in oprjochtsjend lid fan 'e AOU wie) en Merriam syn polityk ynfloedrike heit krigen it yn [[1885]] foarinoar dat it Amerikaanske Kongres $10.000 reservearre foar de oanstelling fan in haadornitolooch fan in nij op te rjochtsjen ornitologysk buro binnen de Difyzje [[Entomology]] fan it [[Amerikaansk Ministearje fan Lânbou]]. De foarming fan dy nije politike [[funksje (posysje)|funksje]], dêr't Merriam yn oansteld waard, markearre de ein fan syn karriêre as dokter en it begjin fan in nij wurkpaad as profesjoneel biolooch.
[[File:Life_Zones_Merriam.jpg|left|thumb|250px|Libbenssônes neffens Merriam ([[1898]]).]]

===Soölooch en grûnlizzer fan 'e mammalogy===
Yn [[1886]] waard Merriam it earste haad fan 'e nije Difyzje Ekonomyske Ornitology en Mammalogy fan it Amerikaansk Ministearje fan Lânbou, in funksje dy't er 25 jier beklaaie soe. Ut dy oerheidsynstelling soe, nei inkele tuskenstappen, úteinlik de hjoeddeistige [[United States Fish and Wildlife Service]] fuortkomme. Yn syn nije funksje begûn Merriam mei de ''North American Fauna''-searje, wêryn't er 71&amp;nbsp;nije soarten beskreau. Dêrby gie it û.m. om: de [[Kodiakbear]] (''Ursus arctos middendorffi''), de [[Guadalupeseebear]] (''Arctocephalus townsendi''), de [[Cozumelwaskbear]] (''Procyon pygmaeus''), de [[Tres-Maríaswaskbear]] (''Procyon lotor insularis''), de [[grutearkitfoks]] (''Vulpes macrotis''), de [[Pasifyske marter]] (''Martes caurina''), it [[westlik bûnt stjonkdier|westlike bûnte stjonkdier]] (''Spilogale gracilis''), de [[Alaskahazze]] (''Lepus othus''), de [[dwerchknyn]] (''Brachylagus idahoensis''), de [[Olympyske marmot]] (''Marmota olympus''), de [[wytsturtprêrjehûn]] (''Cynomys leucurus''), de [[Meksikaanske prêrjehûn]] (''Cynomys mexicanus''), de [[Idahogoffer]] (''Thomomys idahoensis''), de [[San-Juanflaktegoffer]] (''Cratogeomys fulvescens''), de [[flaktemûsgoffer]] (''Perognathus flavescens''), de [[stikelhierrige mûsgoffer]] (''Chaetodipus spinatus''), de [[rotsmûsgoffer]] (''Chaetodipus intermedius''), de [[lytse woastynmûsgoffer]] (''Chaetodipus arenarius''), de [[Kalifornyske mûsgoffer]] (''Chaetodipus californicus''), it [[gewoan antilopegrûniikhoarntsje|gewoane antilopegrûniikhoarntsje]] (''Ammospermophilus leucurus''), it [[beldinggrûniikhoarntsje]] (''Urocitellus beldingi''), it [[tropysk grûniikhoarntsje]] (''Notocitellus adocetus''), de [[Kalifornyske reade wrotmûs]] (''Clethrionomys californicus'') en de [[langsturtwrotmûs]] (''Microtus longicaudus'').

Yn dyselde tiid joech Merriam stal oan 'e stúdzje fan sûchdieren en dêrtroch kaam er yn 'e Feriene Steaten bekend te stean as de &quot;Heit fan 'e Mammalogy&quot;. Net al syn ideeën doogden lykwols. Sa stiet er ek bekend as ien dy't tefolle opspjalte woe en dêrom allinnich al yn Noard-Amearika bgl. tsientallen ferskillende soarten [[brune bear]]en foarstelde, ferdield oer ferskate [[taksonomy]]ske [[skaai (taksonomy)|skaaien]]. De moderne mammalogy leart dat de [[brune bear]] (''Ursus arctos'') wrâldwiid mar ien soarte is, en dat de ferskillende soarten dy't Merriam foarstelde, eins [[ûndersoarte]]n of [[geografy]]ske [[populaasje (biology)|populaasjes]] binnen ûndersoarten binne. Nettsjinsteande dat beholden syn detaillearre taksonomy en yngeande fjildwurk desennialang grutte ynfloed op lettere mammalogen.

Yn [[1888]] wie Merriam in oprjochtsjend lid fan it [[Nasjonaal Geografysk Genoatskip]] (''National Geographical Society''). Yn [[1889]] gied er op ekspedysje nei it [[Koloradoplato]] yn it [[Amerikaanske Súdwesten]]. Yn it ferslach fan dy reis died er yn [[1890]] ek syn idee út 'e doeken oer saneamde &quot;libbenssônes&quot; (''life zones''), ûnderskate geografyske regio's mei in spesifyk [[klimaat]] en in spesifike mienskip fan [[planten]] en bisten dy't bûn is oan dat klimaat. Tsjintwurdich wurdt soks in [[bioom]] neamd. Merriam klassifisearre yn syn wurk de biomen fan [[Noard-Amearika]] neffens folchoarder fan hichte boppe [[seenivo]] en neffens [[klimaatsône]] fan 'e [[evener]] nei de [[Noardpoal]]. Yn [[1899]] holp er de [[spoarwei]]magnaat [[E.H. Harriman]] om [[Alaska-ekspedysje fan Harriman|in ferkennende ekspedysje]] nei [[Alaska]] te organisearjen. Hy gie ek mei op dy ekspedysje, dy't twa moannen lang de kust folge, fan [[Seattle]] oant [[Sibearje]]. Yn [[1902]] waard er keazen ta foarsitter fan 'e Amerikaanske Uny fan Ornitologen. 
[[File:Picture of Clinton Hart Merriam.jpg|right|thumb|180px|Merriam yn [[1903]].]]

===Etnograaf en taalkundige===
Foar syn wurk as biolooch reizge Merriam in protte troch it westen fan 'e Feriene Steaten, dêr't er op ûnbekend terrein fier fan hûs ornaris fierhinne ôfhinklik wie fan pleatslike [[gids (berop)|gidsen]] dy't thús wiene yn 'e wyldernis. Yn 'e twadde helte fan 'e [[njoggentjinde iuw]] wiene dat yn 'e regel [[Yndianen]], dy't faak gjin of mar breklik [[Ingelsk]] sprieken. Om dochs oan weardefolle [[ynformaasje]] oer de pleatslike [[fauna]] te kommen, wie Merriam twongen en lear ferskate Yndiaanske [[talen]]. Geandewei rekke er fassinearre troch de Yndiaanske [[kultuer]]en, benammen dy fan 'e [[stamme]]n fan [[Kalifornje]]. Troch it oernimmen fan harren lân troch [[jeropide ras|blanke]] [[kolonist]]en en de twongen [[kulturele assimilaasje|assimilaasje]] yn 'e Amerikaanske kultuer begûn it mei de Yndianen yn it neigean te reitsjen. Omtrint [[1910]] hie dat proses sokke foarmen oannommen, dat it Merriam dúdlik waard dat de Yndiaanske talen en kultueren oan it ferdwinen wiene.

Wisberet dat de [[kennis]] oer de kultueren en talen net ferlern gean mocht, skokte Merriam syn [[kollega's]] yn biologyske fermiddens oan 'e Amerikaanske eastkust troch frij hommels syn hiele karriêre as biolooch der oan te jaan en nei Kalifornje te [[ferfarren]] om in nij wurkpaad as [[folkekundige]] en [[taalkundige]] te begjinnen, mêden fan 'e wittenskip dêr't er hielendal net foar oplaat wie. Doe't Merriam syn [[freonskip|freon]] Harriman [[ferstoar]], bea dy syn [[widdo]] [[Mary Williamson Harriman]] Merriam in iepen wittenskiplike [[talage]] oan en fitere se him oan om te bestudearjen wat er mar woe. Op basis fan dy fêste finansjele grûnslach koed er him oerjaan oan it optekenjen fan Yndiaanske [[myte]]n, it beskriuwen fan [[rituelen]] en it fêstlizzen fan [[wurdskat]]ten. Teffens ûnderstipe er de lieders fan 'e stammen mei rie en die. 

De bydragen fan Merriam oan 'e Yndiaanske folkekunde en taalkunde binne tige wichtich, fral wat de stammen fan sintraal Kalifornje oangiet. Hy wurdt noch altyd priizge om 'e ûnbidige hoemannichte ynformaasje dy't er fêstlei yn syn fjildnotysjes. Sels wurke er lang net alle ynformaasje út, mar foar oare folkekundigen wiene syn papierren in skatkiste. Merriam publisearre in hiele rige wittenskiplike ferhannelings oer syn stúdzje fan Yndiaanske folken en hy brûkte de konklúzjes dêr't er ta kaam om op te kommen foar de rjochten fan 'e Yndianen. Syn notysjes binne noch altyd foar it meastepart net publisearre. Se waarden oarspronklik bewarre yn it [[Smithsonian Ynstitút]] yn [[Washington,&amp;nbsp;D.C.]], mar binne letter oerdroegen oan it [[Antropologysk Museum fan 'e Universiteit fan Kalifornje, Berkeley]] yn [[Berkeley (Kalifornje)|Berkeley]] by [[San Francisco]].
[[File:Clinton Hart Merriam LCCN2016856670 (cropped).jpg|left|thumb|180px|Merriam om [[1930]] hinne.]]

===Priveelibben===
Merriam [[troud]]e op [[15&amp;nbsp;oktober]] [[1886]] mei syn eigen [[sekretaresse]] Virginia Elizabeth Gosnell. Hoewol't er yn 't earstoan ompakte mei har minne behearsking fan 'e [[Ingelsk]]e [[grammatika]] en mei it feit dat er mei har [[jin fergoaie|ûnder syn stân trouwe]] soe, koed er úteinlings syn [[leafde]] en [[respekt]] foar har net ûntkenne. Nei harren trouwen trune er har oan om har troch [[ûnderwiis]] fierder te ûntwikkeljen, wat tige ûngewoan wie yn dy tiid. Hja waard syn libbenslange selskipsfrou, dy't gauris meigie op syn ekspedysjes (ek tige ûngewoan, doedestiden). Merriam en Virginia krigen twa [[dochter]]s, Dorothy en Zenaida, fan wa't de lêste ek gauris mei har heit op en út wie oant se sels troude.

Merriam syn [[pakesizzer]] [[Lee Merriam Talbot]] ([[1930]]–[[2021]]) wie in [[geograaf]] en [[ekolooch]] fan namme. Hy wie lid fan it team fan 'e [[Ynternasjonale Uny foar Beskerming fan 'e Natoer]] (IUCN) dat yn [[1957]] de útstoarn waande [[Mesopotamyske deim]] (''Dama mesopotamica'') werûntdiek. Fan [[1980]] oant [[1983]] tsjinne er as [[sekretaris-generaal]] fan 'e IUCN.

===Ferstjerren===
C. Hart Merriam [[ferstoar]] op [[19 maart]] [[1942]] yn syn wenplak [[Berkeley (Kalifornje)|Berkeley]], yn [[Kalifornje]], yn 'e [[âlderdom]] fan 86&amp;nbsp;jier.

==Ferneamings==
Ferskate bisten binne nei C. Hart Merriam ferneamd. Foarbylden binne [[merriamkleauhagedis]] (''Sceloporus merriami''), de merriamkalkoen (''Meleagris gallopavo merriami'', in ûndersoarte fan 'e [[wylde kalkoen]]), de merriamwapity (''Cervus elaphus merriami'', in no [[útstjerren (biology)|útstoarne]] ûndersoarte fan 'e [[wapity]]), de [[merriamgoffer]] (''Cratogeomys merriami''), de  [[merriammûsgoffer]] (''Perognathus merriami''), it [[merriamwangpûdiikhoarntsje]] (''Neotamias merriami'') en it [[merriamgrûniikhoarntsje]] (''Urocitellus canus'').

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Clinton_Hart_Merriam ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Clinton Hart Merriam}}
}}

{{DEFAULTSORT:Merriam, Clinton Hart}}
[[Kategory:Amerikaansk mammalooch]]
[[Kategory:Amerikaansk ornitolooch]]
[[Kategory:Amerikaansk entomolooch]]
[[Kategory:Amerikaansk taksonoom]]
[[Kategory:Amerikaansk antropolooch]]
[[Kategory:Amerikaansk etnograaf]]
[[Kategory:Amerikaansk taalkundige]]
[[Kategory:Amerikaansk ekolooch]]
[[Kategory:Amerikaansk geograaf]]
[[Kategory:Amerikaansk publisist]]
[[Kategory:Amerikaansk dokter]]
[[Kategory:Amerikaansk útfiner]]
[[Kategory:Amerikaansk amtner]]
[[Kategory:Aktivist foar Yndiaanske boargerrjochten]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1855]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1942]]</text>
      <sha1>owljizicbcsxi3f57f1nkfwb5vdnvxi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Finsintiusabdij fan Laon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191913</id>
    <revision>
      <id>1230340</id>
      <parentid>1230289</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T23:24:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1230340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5998" sha1="ky41jfjyldj1fubcxylxlbkwwa2t84q" xml:space="preserve">{{Ynfoboks kleaster
| namme                       = Sint-Finsintiusabdij fan Laon&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Abbaye Saint-Vincent de Laon''&lt;/small&gt;
| ôfbylding                   = Tavernier de Jonquières - Laon - Abbaye Saint-Vincent - Vue du portail de l'église.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = De abdij oan 'e ein fan 'e 18e iuw. 
| wapen                       = 
| lân                         = {{FR}}
| bestjoerlike ienheid 1      = Regio
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Hauts-de-France]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Departemint
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Aisne (departemint)|Aisne]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Laon]]
| adres                       = 1 Rue de l'Abbaye
| koördinaten                 = 
| denominaasje                = [[Roomsk-katolisisme|Roomsk-Katolyk]]
| tsjerkeprovinsje            = Reims
| bisdom                      = [[Bisdom Soissons|Soissons]] (earder Laon)
| aartsbisdom                 = 
| oarder                      = [[Kolumbanus|Kolumbanen]] (580–948)&lt;br /&gt;[[Benediktinen]] (948–1789)
| kongregaasje                = 
| oprjochting                 = om 580 hinne
| oprjochter                  = Hillige Salaberga (tradisjoneel) / keninginne [[Brunhilde]]
| opheffing                   = [[1789]] ([[Frânske Revolúsje]])
| weriepening                 = 
| patroanhillige              = [[Finsintius fan Saragossa]]
| wijd oan                    = 
| status                      = Ferneatige, ruïne 
| hjoeddeiske funksje         = Gjin
| arsjitekt                   = 
| yngenieur                   = 
| boujier                     = 11e-13e iuw (tsjerke), 1771 (hjoeddeisk paleis)
| sloopjier                   = Grutste part tusken 1797 en 1810
| boustyl                     = [[Romaanske keunst|Romaansk]], [[Goatyk|Goatysk]], [[Klassisistyske arsjitektuer|Klassisistysk]] (paleis)
| hichte                      = 
| monumintale status          = Monument historique
| monumintnûmer               = PA00115707
| oare gegevens               = 
| webside                     = 
| mapname                     = Frankryk
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 49
| lat_min                     = 33
| lat_sec                     = 23
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 3
| lon_min                     = 37
| lon_sec                     = 01
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
}}
De '''Sint-Finsintiusabdij''' yn 'e [[Frankryk|Frânske]] gemeente [[Laon]] wie in [[abdij]] dy't yn 'e tiid fan 'e [[Frânske Revolúsje]] opheft waard. It lêste noch yntakte bouwurk fan 'e eardere abdij baarnde yn juny 2008 út.

== Skiednis ==
De abdij waard om 580 hinne stifte en folge earst de regel fan Kolumbanus. Yn 948 stapte de mienskip oer op de [[Benediktus fan Nursia|Benediktiner]] regel.

Yn novimber 882 waard de abdij troch de [[Wytsingen]] plondere en yn 'e brân stutsen. In grut part fan 'e muontsen kaam dêrby om. In pear jier letter waard de tsjerke wer opboud en waard de abdij wer befolke mei muontsen. Yn 936 waard kening [[Loadewyk IV fan Frankryk]] yn 'e abdij ta kening salve. Yn 'e iuwen dêrnei waard it kleaster geregeld troffen troch oarloch en plonderingen.
[[Ofbyld:Abbaye de St-Vincent de Laon - btv1b8444935q.jpg|thumb|left|Plattegrûn fan 'e abdij yn 1780.]]
Yn 'e 11e iuw krige de abdij in nije tsjerke en waard der in muorre om it kleasterterrein oanlein, om't de stêd ûnderwilens tichterby kommen wie. Nei in grutte brân yn 1145 duorre it noch jierren foardat de werbou úteinsette. Paus [[Aleksander III]] stelde de abdij streekrjocht ûnder it gesach fan [[Rome]], wat it belang fan 'e abdij ûnderstreke.

Yn 'e [[Hûndertjierrige Kriich]] waard de abdij yn 1359 troch Ingelske troepen yn 'e brân stutsen. Dêrby gyng de ferneamde bibleteek hast hielendal ferlern. Mar in lyts part fan 'e manuskriften koe rêden wurde.

Yn 'e 16e iuw waard de tsjerke renovearre, mar nei ferrin fan tiid rekke it kleaster yn ferfal. By in belis fan Laon yn 'e 17e iuw stoarten it [[Skip (tsjerke)|skip]] fan 'e tsjerke en de klokketoer yn. Pas letter waard in part fan it kompleks wer opboud.

Yn 1769 waard yn 'e kleastertsjerke in 13e-iuwske muorreskildering ûntdutsen mei ôfbyldingen fan trije generaasjes fan 'e ridders fan Eppes.

Nei it útbrekken fan 'e Frânske Revolúsje waard de abdij opheft. De gebouwen tsjinnen dêrnei as pakhûs, militêr sikehûs en finzenis. Yn 1796 waard it kompleks ferkocht. De nije eigner betelle syn oankeap foar in grut part troch de stiennen fan 'e abdij te ferkeapjen, sadat grutte parten ôfbrutsen waarden. Nei syn fallisemint yn 1810 kaam it terrein yn oare hannen. Yn 1854 kocht de biskop fan Soissons it gebou oan om der in tehûs foar âlde prysters yn ûnder te bringen. Letter naam de Frânske steat it terrein yn beslach en ferkocht it yn 1877 oan it leger, dat der in arsenaal boude.

Fan 'e eardere abdij stiet hjoed-de-dei allinne it abdijpaleis noch oerein. Op 14 juny 2008 waard it gebou slim skansearre troch in nei alle gedachten oanstutsen brân.

== Ofbylden ==
&lt;gallery&gt;
Sceau Hugues abbaye st-Vincent arch dep Nord H42 475 de 1182.jpg|Abdijsegel út 1182. 
Saint-vincent de laon.jpg|Doksaal fan 'e kleastertsjerke
Abbaye Saint-Vincent de Laon 2007-05-06.jpg|It paleis yn 2007
Abbaye de Saint Vincent, Laon, Aisne.jpg|It útbaarnde abdijpaleis.
&lt;/gallery&gt;
{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [:en:Abbey of St Vincent, Laon].
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Abbaye Saint-Vincent de Laon|Sint-Finsintiusabdij, Laon}}
}}
{{DEFAULTSORT:Finsintiusabdij, Laon}}
[[Kategory:Laon]]
[[Kategory:Kleaster yn Frankryk]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn de 6e iuw ]]
[[Kategory:Organisaasje opheft yn 1789]]
[[Kategory:Bouwurk yn Opper-Frankryk]]
[[Kategory:Bouwurk út de 11e iuw]]
[[Kategory:Bouwurk út 1771]]
[[Kategory:Bouwurk sloopt yn 1797]]</text>
      <sha1>ky41jfjyldj1fubcxylxlbkwwa2t84q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Under the Volcano</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191919</id>
    <revision>
      <id>1230312</id>
      <parentid>1230309</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T12:33:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Alfêst dit</comment>
      <origin>1230312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1359" sha1="oqph6m05xul6ayfwg5kr542gkf5cwgx" xml:space="preserve">[[File:Malcolm Lowry (June 1957).jpg|thumb|upright|[[Malcolm Lowry]] ([[1957]]).]]
'''''Under the Volcano''''' ([[Ingelsk]]: &quot;Under de fulkaan&quot;) is in [[roman]] fan 'e Ingelske skriuwer en dichter [[Malcolm Lowry]], publisearre yn [[1947]] troch 	[[Reynal &amp; Hitchcock]], yn de [[Feriene Steaten]], en [[Jonathan Cape]], yn it [[Feriene Keninkryk]]. It boek wie Lowry's twadde en lêste folsleine roman. Der is net in Fryske ferzje fa útkaam.

De roman fertelt it ferhaal fan ''Geoffrey Firmin'', in alkohol ferslaafde Britske konsul yn 'e stêd [[Cuernavaca]], [[Meksiko]], op 'e [[Dei fan 'e Deaden]] yn novimber [[1938]]. It boek ûntlient de namme oan 'e twa [[fulkaan|fulkanen]], [[Popocatépetl]] en [[Ixtacxihuatlo]], dy't sawol Cuernavaca as it sichtfjild fan 'e personaazjes dominearret. &quot;Under de fulkaan wêze&quot; is ek in [[metafoar]] foar de situaasje fan it benearde personaazje wat oerweldige wurdt troch de enoarme bedriging fan 'e fulkaan.

== Wurdearring ==
Yn [[1984]] makke [[John Huston]] in film mei deselde namme, basearre op 'e roman, mei yn 'e haadrollen [[Albert Finney]], [[Jacqueline Bisset]], [[Anthony Andrews]], [[Katy Jurado]], [[Ignacio López Tarso]] en [[James Villiers]]. Yn [[1999]] waard it ''Under the Volcano'' opnaam yn [[Le Monde's 100 boeken fan de iuw]].

[[Kategory:Autobiografyske roman]]
[[Kategory:Roman út 1947]]</text>
      <sha1>oqph6m05xul6ayfwg5kr542gkf5cwgx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230341</id>
      <parentid>1230312</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T23:28:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wurdearring */ kt</comment>
      <origin>1230341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1522" sha1="my4pm6lyytsmg57ka4xogg2af9ploaw" xml:space="preserve">[[File:Malcolm Lowry (June 1957).jpg|thumb|upright|[[Malcolm Lowry]] ([[1957]]).]]
'''''Under the Volcano''''' ([[Ingelsk]]: &quot;Under de fulkaan&quot;) is in [[roman]] fan 'e Ingelske skriuwer en dichter [[Malcolm Lowry]], publisearre yn [[1947]] troch 	[[Reynal &amp; Hitchcock]], yn de [[Feriene Steaten]], en [[Jonathan Cape]], yn it [[Feriene Keninkryk]]. It boek wie Lowry's twadde en lêste folsleine roman. Der is net in Fryske ferzje fa útkaam.

De roman fertelt it ferhaal fan ''Geoffrey Firmin'', in alkohol ferslaafde Britske konsul yn 'e stêd [[Cuernavaca]], [[Meksiko]], op 'e [[Dei fan 'e Deaden]] yn novimber [[1938]]. It boek ûntlient de namme oan 'e twa [[fulkaan|fulkanen]], [[Popocatépetl]] en [[Ixtacxihuatlo]], dy't sawol Cuernavaca as it sichtfjild fan 'e personaazjes dominearret. &quot;Under de fulkaan wêze&quot; is ek in [[metafoar]] foar de situaasje fan it benearde personaazje wat oerweldige wurdt troch de enoarme bedriging fan 'e fulkaan.

== Wurdearring ==
Yn [[1984]] makke [[John Huston]] in film mei deselde namme, basearre op 'e roman, mei yn 'e haadrollen [[Albert Finney]], [[Jacqueline Bisset]], [[Anthony Andrews]], [[Katy Jurado]], [[Ignacio López Tarso]] en [[James Villiers]]. Yn [[1999]] waard it ''Under the Volcano'' opnaam yn [[Le Monde's 100 boeken fan de iuw]].

[[Kategory:Autobiografyske roman]]
[[Kategory:Roman út 1947]]
[[Kategory:Ingelsktalige roman]]
[[Kategory:Literatuer oer alkoholisme]]
[[Kategory:Literatuer oer in diplomaat]]
[[Kategory:Literatuer oer de Dei fan de Deaden]]</text>
      <sha1>my4pm6lyytsmg57ka4xogg2af9ploaw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230363</id>
      <parentid>1230341</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T10:24:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>-it</comment>
      <origin>1230363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1519" sha1="r27wgd7y9qhnre9ev2ncuqv4rd36x3g" xml:space="preserve">[[File:Malcolm Lowry (June 1957).jpg|thumb|upright|[[Malcolm Lowry]] ([[1957]]).]]
'''''Under the Volcano''''' ([[Ingelsk]]: &quot;Under de fulkaan&quot;) is in [[roman]] fan 'e Ingelske skriuwer en dichter [[Malcolm Lowry]], publisearre yn [[1947]] troch 	[[Reynal &amp; Hitchcock]], yn de [[Feriene Steaten]], en [[Jonathan Cape]], yn it [[Feriene Keninkryk]]. It boek wie Lowry's twadde en lêste folsleine roman. Der is net in Fryske ferzje fa útkaam.

De roman fertelt it ferhaal fan ''Geoffrey Firmin'', in alkohol ferslaafde Britske konsul yn 'e stêd [[Cuernavaca]], [[Meksiko]], op 'e [[Dei fan 'e Deaden]] yn novimber [[1938]]. It boek ûntlient de namme oan 'e twa [[fulkaan|fulkanen]], [[Popocatépetl]] en [[Ixtacxihuatlo]], dy't sawol Cuernavaca as it sichtfjild fan 'e personaazjes dominearret. &quot;Under de fulkaan wêze&quot; is ek in [[metafoar]] foar de situaasje fan it benearde personaazje wat oerweldige wurdt troch de enoarme bedriging fan 'e fulkaan.

== Wurdearring ==
Yn [[1984]] makke [[John Huston]] in film mei deselde namme, basearre op 'e roman, mei yn 'e haadrollen [[Albert Finney]], [[Jacqueline Bisset]], [[Anthony Andrews]], [[Katy Jurado]], [[Ignacio López Tarso]] en [[James Villiers]]. Yn [[1999]] waard ''Under the Volcano'' opnaam yn [[Le Monde's 100 boeken fan de iuw]].

[[Kategory:Autobiografyske roman]]
[[Kategory:Roman út 1947]]
[[Kategory:Ingelsktalige roman]]
[[Kategory:Literatuer oer alkoholisme]]
[[Kategory:Literatuer oer in diplomaat]]
[[Kategory:Literatuer oer de Dei fan de Deaden]]</text>
      <sha1>r27wgd7y9qhnre9ev2ncuqv4rd36x3g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ockingahûs (Frjentsjer)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191920</id>
    <redirect title="Ockingastins" />
    <revision>
      <id>1230317</id>
      <timestamp>2026-05-19T14:27:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Ockingastins]]</comment>
      <origin>1230317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="7lz7h8iuan0o4ylay14e56os2rkd17c" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Ockingastins]]</text>
      <sha1>7lz7h8iuan0o4ylay14e56os2rkd17c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ockingastins</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191921</id>
    <revision>
      <id>1230318</id>
      <timestamp>2026-05-19T14:54:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>wurk</comment>
      <origin>1230318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2608" sha1="du6hbko3rhyeq4ijwh5a5aif6t09dnr" xml:space="preserve">{{wurk}}
{{Ynfoboks bouwurk
| namme                       = Ockingastins &lt;br&gt; Ockingahûs
| ôfbylding                   = Ockingastins.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| lân                         = 
| bestjoerlike ienheid 1      = 
| namme bestjoerlike ienheid 1= 
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Frjentsjer]]
| adres                       = Voorstraat 74
| koördinaten                 = 
| type bouwurk                = [[stins]], [[state]]
| subtype                     = stedsstins
| keatling                    = 
| boujier                     = Klear yn de [[15e iuw]]
| sloopjier                   = [[1887]]
| arsjitekt                   = 
| yngenieur                   = 
| boustyl                     = [[Gotyk|goatysk]]
| oerbrêget                   = 
| tunnelet ûnder              = 
| wei of spoar                = 
| monumintale status          = 
| monumintnûmer               = 
| hichte                      = 
| lingte                      = 
| breedte                     = 
| draachkrêft                 = 
| oerflak                     = 
| tal ferdjippings            = 
| tal keamers                 = 
| kapasiteit                  = 
| kosten                      = 
| webside                     = 
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = 
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 
| lat_min                     = 
| lat_sec                     = 
| lat_dir                     = 
| lon_deg                     = 
| lon_min                     = 
| lon_sec                     = 
| lon_dir                     = 
| tekst by posysjekaart       = 
}}
De '''Ockingastins''' (of '''Okkingastins''' en '''Ockingahûs''') wie in fan oarsprong midsiuwske [[stins]] oan de [[Foarstrjitte (Frjentsjer)|Voorstraat]] yn de stêd [[Frjentsjer]]. De stins wurdt foar it earst neamd yn 1536. Yn 1887 waard it pân sloopt om plak te meitsjen foar de nije lokaasje fan it [[Klaarkampster Weeshûs]]. Foar de Ockingastins oer stie oant 1892 it [[Hottingahûs]].


{{Commonscat|Ockingastins}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

[[Kategory:Stins of state yn Frjentsjerteradiel]]
[[Kategory:Earder bouwurk yn De Waadhoeke]]
[[Kategory:Skiednis fan De Waadhoeke]]
[[Kategory:Earder bouwurk yn Frjentsjer]]
[[Kategory:Bouwurk sloopt yn 1887]]
[[Kategory:Stins]]</text>
      <sha1>du6hbko3rhyeq4ijwh5a5aif6t09dnr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230319</id>
      <parentid>1230318</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T15:05:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>wurk</comment>
      <origin>1230319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2760" sha1="gj9ick4vbb22cu2xyengy84hxsp18b8" xml:space="preserve">{{wurk}}
{{Ynfoboks bouwurk
| namme                       = Ockingastins &lt;br&gt; Ockingahûs
| ôfbylding                   = Ockingastins.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| lân                         = 
| bestjoerlike ienheid 1      = 
| namme bestjoerlike ienheid 1= 
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Frjentsjer]]
| adres                       = Voorstraat 74
| koördinaten                 = 
| type bouwurk                = [[stins]], [[state]]
| subtype                     = stedsstins
| keatling                    = 
| boujier                     = Klear yn de [[15e iuw]]
| sloopjier                   = [[1887]]
| arsjitekt                   = 
| yngenieur                   = 
| boustyl                     = [[Gotyk|goatysk]]
| oerbrêget                   = 
| tunnelet ûnder              = 
| wei of spoar                = 
| monumintale status          = 
| monumintnûmer               = 
| hichte                      = 
| lingte                      = 
| breedte                     = 
| draachkrêft                 = 
| oerflak                     = 
| tal ferdjippings            = 
| tal keamers                 = 
| kapasiteit                  = 
| kosten                      = 
| webside                     = 
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = 
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 
| lat_min                     = 
| lat_sec                     = 
| lat_dir                     = 
| lon_deg                     = 
| lon_min                     = 
| lon_sec                     = 
| lon_dir                     = 
| tekst by posysjekaart       = 
}}
[[Ofbyld:Amsterdam - fragmentengebouw.jpg|thumb|De toer fan Ockingastins ynboud yn it fragmintegebou fan it [[Ryksmuseum Amsterdam]]]].
De '''Ockingastins''' (of '''Okkingastins''' en '''Ockingahûs''') wie in fan oarsprong midsiuwske [[stins]] oan de [[Foarstrjitte (Frjentsjer)|Voorstraat]] yn de stêd [[Frjentsjer]]. De stins wurdt foar it earst neamd yn 1536. Yn 1887 waard it pân sloopt om plak te meitsjen foar de nije lokaasje fan it [[Klaarkampster Weeshûs]]. Foar de Ockingastins oer stie oant 1892 it [[Hottingahûs]].

== Skiednis ==


{{Commonscat|Ockingastins}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

[[Kategory:Stins of state yn Frjentsjerteradiel]]
[[Kategory:Earder bouwurk yn De Waadhoeke]]
[[Kategory:Skiednis fan De Waadhoeke]]
[[Kategory:Earder bouwurk yn Frjentsjer]]
[[Kategory:Bouwurk sloopt yn 1887]]
[[Kategory:Stins]]</text>
      <sha1>gj9ick4vbb22cu2xyengy84hxsp18b8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230328</id>
      <parentid>1230319</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T17:25:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>efkes lins</comment>
      <origin>1230328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5243" sha1="3roj20e9bmqur4n634q70hm65o8sdzk" xml:space="preserve">{{wurk}}
{{Ynfoboks bouwurk
| namme                       = Ockingastins &lt;br&gt; Ockingahûs
| ôfbylding                   = Ockingastins.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| lân                         = 
| bestjoerlike ienheid 1      = 
| namme bestjoerlike ienheid 1= 
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Frjentsjer]]
| adres                       = Voorstraat 74
| koördinaten                 = 
| type bouwurk                = [[stins]], [[state]]
| subtype                     = stedsstins
| keatling                    = 
| boujier                     = Klear yn de [[15e iuw]]
| sloopjier                   = [[1887]]
| arsjitekt                   = 
| yngenieur                   = 
| boustyl                     = [[Gotyk|goatysk]]
| oerbrêget                   = 
| tunnelet ûnder              = 
| wei of spoar                = 
| monumintale status          = 
| monumintnûmer               = 
| hichte                      = 
| lingte                      = 
| breedte                     = 
| draachkrêft                 = 
| oerflak                     = 
| tal ferdjippings            = 
| tal keamers                 = 
| kapasiteit                  = 
| kosten                      = 
| webside                     = 
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = 
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 
| lat_min                     = 
| lat_sec                     = 
| lat_dir                     = 
| lon_deg                     = 
| lon_min                     = 
| lon_sec                     = 
| lon_dir                     = 
| tekst by posysjekaart       = 
}}
[[Ofbyld:Amsterdam - fragmentengebouw.jpg|thumb|De toer fan Ockingastins ynboud yn it fragmintegebou fan it [[Ryksmuseum Amsterdam]]]].
De '''Ockingastins''' (of '''Okkingastins''' en '''Ockingahûs''') wie in fan oarsprong midsiuwske [[stins]] oan de [[Foarstrjitte (Frjentsjer)|Voorstraat]] yn de stêd [[Frjentsjer]]. De stins wurdt foar it earst neamd yn 1536. Yn 1887 waard it pân sloopt om plak te meitsjen foar de nije lokaasje fan it [[Klaarkampster Weeshûs]]. Foar de Ockingastins oer stie oant 1892 it [[Hottingahûs]].

== Skiednis ==
De Ockingastins hie in L-foarmich grûnplan en bestie út twa ferdjippingen mei dêrûnder kelders. De stins wie frij heech en dêrtroch maklik te werkennen yn it [[stedssilhûet]]. Oan 'e eastkant stie in treptoer dêr't de haadyngong wie. As stedswente wie dit type hûs yn de 16e iuw yn trek by de adel. Oare foarbylden binne: de [[Museum Martena|Martenastins]] te Frjentsjer, de [[Waltastins (Snits)|Waltastins]] en [[It Heechhûs]] yn Snits en it oan it [[Princessehof]] ferbûne Camminghahûs yn Ljouwert. Neist de Ockingastins stie it abtshûs fan it [[kleaster Klaarkamp]] by [[Rinsumageast]].

De Ockingastins wie ien fan tsien stinzen yn de binnenstêd fan Frjentsjer. Al dy stinzen waarden om 1500 hinne of earder stichte troch erfgenamten fan de famylje Sjaerda/Sjaerdema. Dy famylje hie nammentlik it hiele oerflak fan de stêd tegearre mei de parochytsjerke fan Frjentsjer, dy't ûnder harren kontrôle stie. It is net bekend hoe't de namme Ockinga oan dizze stins ferbûn rekke is. &lt;ref name=&quot;gerrits&quot;&gt;Gerrits, M. &amp; Mulder-Radetzky, R. (2009). ''Schieringer fortuin Hessel van Martena en het Martenahuis in Franeker''. Ljouwert: Friese Pers Boekerij.&lt;/ref&gt; Nei alle gedachten ferwiist it nei in eardere eigener, stedsrintmaster fan Frjentsjer, Hero van Ockinga. [ 4 ] Dêr't it Dekemahûs om 1600 hinne bewenne waard troch in Jarich fan Ockinga, waard ek dizze stins wol as Ockingastins oantsjut. &lt;ref&gt;Telting, I. (1886). ''Iets over Sjaardemaleen in verband met de geschiedenis van eenige huizen te Franeker''. Ljouwert: Wed. J.R. Miedema &amp; Co.&lt;/ref&gt;

By de earste fernijing fan it pân yn 1536 is it yn it besit fan Hector fan [[Hokswier|Hoxwier]]. Hector kaam út [[Mantgum]] en studearre oan de universiteit fan [[Pavia]]. Hy wie yn 1538 lid fan it [[Hof fan Fryslân]] en dêrnei presidint fan it Hof fan Utert yn 1541. Fan Hoxwier wie troud mei Ath fan Herema, in dochter fan Luts fan Sjaerda. Yn 1538 wie Rudolf fan Bünau de eigener. Hy wie troud mei Cunera fan Martena, dochter fan [[Hessel fan Martena]] dy't de Martenastins stichte en Both fan Hottinga, in nicht fan Luts fan Sjaerda. &lt;ref name=&quot;gerrits&quot;/&gt;

Op de stedsplattegrûn fan [[Pieter Bast]] út 1598 stiet it hûs fermeld as &quot;Ockingha Huys&quot;, eigener wie doe [[Epe Juckema]], boargemaster fan Frjentsjer. Op de [[Schotanuskaart]] fan 1664 stiet dat it hûs heart oan professor oan de [[universiteit fan Frjentsjer]], [[Petrus Moll]].

{{Commonscat|Ockingastins}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
* Foar boarnen, noaten en referinsjes sjoch [[:nl:Ockingastins]]
{{Reflist}}
}}

[[Kategory:Stins of state yn Frjentsjerteradiel]]
[[Kategory:Earder bouwurk yn De Waadhoeke]]
[[Kategory:Skiednis fan De Waadhoeke]]
[[Kategory:Earder bouwurk yn Frjentsjer]]
[[Kategory:Bouwurk sloopt yn 1887]]
[[Kategory:Stins]]</text>
      <sha1>3roj20e9bmqur4n634q70hm65o8sdzk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230331</id>
      <parentid>1230328</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T17:55:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1230331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7134" sha1="2d33iby3iq1qcumazsgbhoh1re16wm5" xml:space="preserve">{{wurk}}
{{Ynfoboks bouwurk
| namme                       = Ockingastins &lt;br&gt; Ockingahûs
| ôfbylding                   = Ockingastins.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| lân                         = 
| bestjoerlike ienheid 1      = 
| namme bestjoerlike ienheid 1= 
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Frjentsjer]]
| adres                       = Voorstraat 74
| koördinaten                 = 
| type bouwurk                = [[stins]], [[state]]
| subtype                     = stedsstins
| keatling                    = 
| boujier                     = Klear yn de [[15e iuw]]
| sloopjier                   = [[1887]]
| arsjitekt                   = 
| yngenieur                   = 
| boustyl                     = [[Gotyk|goatysk]]
| oerbrêget                   = 
| tunnelet ûnder              = 
| wei of spoar                = 
| monumintale status          = 
| monumintnûmer               = 
| hichte                      = 
| lingte                      = 
| breedte                     = 
| draachkrêft                 = 
| oerflak                     = 
| tal ferdjippings            = 
| tal keamers                 = 
| kapasiteit                  = 
| kosten                      = 
| webside                     = 
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = 
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 
| lat_min                     = 
| lat_sec                     = 
| lat_dir                     = 
| lon_deg                     = 
| lon_min                     = 
| lon_sec                     = 
| lon_dir                     = 
| tekst by posysjekaart       = 
}}
[[Ofbyld:Amsterdam - fragmentengebouw.jpg|thumb|De toer fan Ockingastins ynboud yn it fragmintegebou fan it [[Ryksmuseum Amsterdam]]]].
De '''Ockingastins''' (of '''Okkingastins''' en '''Ockingahûs''') wie in fan oarsprong midsiuwske [[stins]] oan de [[Foarstrjitte (Frjentsjer)|Voorstraat]] yn de stêd [[Frjentsjer]]. De stins wurdt foar it earst neamd yn 1536. Yn 1887 waard it pân sloopt om plak te meitsjen foar de nije lokaasje fan it [[Klaarkampster Weeshûs]]. Foar de Ockingastins oer stie oant 1892 it [[Hottingahûs]].

== Skiednis ==
De Ockingastins hie in L-foarmich grûnplan en bestie út twa ferdjippingen mei dêrûnder kelders. De stins wie frij heech en dêrtroch maklik te werkennen yn it [[stedssilhûet]]. Oan 'e eastkant stie in treptoer dêr't de haadyngong wie. As stedswente wie dit type hûs yn de 16e iuw yn trek by de adel. Oare foarbylden binne: de [[Museum Martena|Martenastins]] te Frjentsjer, de [[Waltastins (Snits)|Waltastins]] en [[It Heechhûs]] yn Snits en it oan it [[Princessehof]] ferbûne Camminghahûs yn Ljouwert. Neist de Ockingastins stie it abtshûs fan it [[kleaster Klaarkamp]] by [[Rinsumageast]].

De Ockingastins wie ien fan tsien stinzen yn de binnenstêd fan Frjentsjer. Al dy stinzen waarden om 1500 hinne of earder stichte troch erfgenamten fan de famylje Sjaerda/Sjaerdema. Dy famylje hie nammentlik it hiele oerflak fan de stêd tegearre mei de parochytsjerke fan Frjentsjer, dy't ûnder harren kontrôle stie. It is net bekend hoe't de namme Ockinga oan dizze stins ferbûn rekke is. &lt;ref name=&quot;gerrits&quot;&gt;Gerrits, M. &amp; Mulder-Radetzky, R. (2009). ''Schieringer fortuin Hessel van Martena en het Martenahuis in Franeker''. Ljouwert: Friese Pers Boekerij.&lt;/ref&gt; Nei alle gedachten ferwiist it nei in eardere eigener, stedsrintmaster fan Frjentsjer, Hero van Ockinga. [ 4 ] Dêr't it Dekemahûs om 1600 hinne bewenne waard troch in Jarich fan Ockinga, waard ek dizze stins wol as Ockingastins oantsjut. &lt;ref&gt;Telting, I. (1886). ''Iets over Sjaardemaleen in verband met de geschiedenis van eenige huizen te Franeker''. Ljouwert: Wed. J.R. Miedema &amp; Co.&lt;/ref&gt;

By de earste fernijing fan it pân yn 1536 is it yn it besit fan Hector fan [[Hokswier|Hoxwier]]. Hector kaam út [[Mantgum]] en studearre oan de universiteit fan [[Pavia]]. Hy wie yn 1538 lid fan it [[Hof fan Fryslân]] en dêrnei presidint fan it Hof fan Utert yn 1541. Fan Hoxwier wie troud mei Ath fan Herema, in dochter fan Luts fan Sjaerda. Yn 1538 wie Rudolf fan Bünau de eigener. Hy wie troud mei Cunera fan Martena, dochter fan [[Hessel fan Martena]] dy't de Martenastins stichte en Both fan Hottinga, in nicht fan Luts fan Sjaerda. &lt;ref name=&quot;gerrits&quot;/&gt;

Op de stedsplattegrûn fan [[Pieter Bast]] út 1598 stiet it hûs fermeld as &quot;Ockingha Huys&quot;, eigener wie doe [[Epe Juckema]], boargemaster fan Frjentsjer. Op de [[Schotanuskaart]] fan 1664 stiet dat it hûs heart oan professor oan de [[universiteit fan Frjentsjer]], [[Petrus Moll]].

Yn 1697 is [[Campegius Vitringa]] de eigener fan de &quot;Ockinga Stins&quot;. Nei syn ferstjerren yn 1722 soe syn frou it pân bewenjen bliuwe oant har ferstjerren yn 1728. Yn 1729 wie Albertus Wilhelmus Melchior eigener fan de stins, hy wie lykas Vitringa heechlearaar teology oan de Frjentsjerter Universiteit. Nei it ferstjerren fan Melchior yn 1738 bewenne syn widdo de Ockingastins. Dêrnei waard har skoansoan Zacharias Gerroltsma eigener. &lt;ref&gt;Fryske Akademy (2019). ''Time Machine''. [online] Beskikber fia: [https://web.archive.org/web/20230404045047/https://maps.hisgis.nl/fr/fs/ Maps.hisgis.nl.] [Rieplachte op 31 decsimber 2019].&lt;/ref&gt;

Yn 1755 waard it gebou kocht troch heechlearaat teology Agidius Gillessen. Doe't er yn 1765 heechlearaar waard oan de [[universiteit fan Leiden]] ferkocht er de stins oan Johannes Ratelband, dy't him ek opfolge as heechlearaar teology oan de [[universiteit fan Frjentsjer]]. Yn 1772 ferkeapet Ratelband de Ockingastins oan Jacobus Salverda, soan fan âld-boargemaster [[Sjoerd Tjepkes Salverda]]. De folgjende eigener wie Isaac Telting, ôfkomstich út [[Stienwyk]] en yn Frjentsjer wurksum as notaris, sekretaris en letter wethâlder. &lt;ref&gt;Vries, O. (1999). ''De Heeren van den Raede. Biografieën en groepsportret van de raadsheren van het Hof van Friesland, 1499-1811''. Hilversum: Uitgeverij Verloren.&lt;/ref&gt; Ek wie er fâd fan it [[Klaarkampster Weeshûs]]. Syn soan Albertus soe dêrnei de stins bewenje. Dy wie ek weesfâd. Albertus syn soan Isaac wie riedshear fan it gerjochtshôf fan Fryslân en letter fan de Hege Ried. Dizze Isaac wurdt yn 1884 neamd as eigener. &lt;ref&gt; Historisch Centrum Franeker (2019). ''Voor­straat 74 (De Okkingastins, na 1888 Klaarkampster weeshuis)''. [online] Beskikber fia: [https://historischcentrumfraneker.nl/panden/a148-voorstraat-74/ Historischcentrumfraneker.nl.] [Rieplachte op 31 desimber 2019].&lt;/ref&gt;


{{Commonscat|Ockingastins}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
* Foar boarnen, noaten en referinsjes sjoch [[:nl:Ockingastins]]
{{Reflist}}
}}

[[Kategory:Stins of state yn Frjentsjerteradiel]]
[[Kategory:Earder bouwurk yn De Waadhoeke]]
[[Kategory:Skiednis fan De Waadhoeke]]
[[Kategory:Earder bouwurk yn Frjentsjer]]
[[Kategory:Bouwurk sloopt yn 1887]]
[[Kategory:Stins]]</text>
      <sha1>2d33iby3iq1qcumazsgbhoh1re16wm5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sint-Kwintenkatedraal (Hasselt)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191922</id>
    <revision>
      <id>1230322</id>
      <timestamp>2026-05-19T15:45:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Ynfoboks katedraal | namme                       = Sint-Kwintenkatedraal&lt;br/&gt;&lt;small&gt;''Sint-Quintinuskathedraal''&lt;/small&gt; | ôfbylding                   = Sint Quintinuskathedraal.jpg | ôfbyldingsbreedte           =  | ôfbyldingstekst             = De Sint-Kwintenskatedraal yn Hasselt | lân                         = {{BE}} | bestjoerlike ienheid 1      = Gewest | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Flaanderen]] | bestjoerlike ienheid 2      = Provinsje | namme bestjoerlike...&quot;</comment>
      <origin>1230322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5741" sha1="7jrnw89vxi7b0afwvw9pk9nq0yygb7n" xml:space="preserve">{{Ynfoboks katedraal
| namme                       = Sint-Kwintenkatedraal&lt;br/&gt;&lt;small&gt;''Sint-Quintinuskathedraal''&lt;/small&gt;
| ôfbylding                   = Sint Quintinuskathedraal.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = De Sint-Kwintenskatedraal yn Hasselt
| lân                         = {{BE}}
| bestjoerlike ienheid 1      = Gewest
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Flaanderen]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Limburch (Belgyske provinsje)|Limburch]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Hasselt (Belgje)|Hasselt]]
| adres                       = Sint-Quintinuskerkstraat
| koördinaten                 = 
| tsjerkegenoatskip           = [[Roomsk-katolisisme|Roomsk-Katolyk]]
| bisdom                      = [[Bisdom Hasselt|Hasselt]]
| aartsbisdom                 = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel|Mechelen-Brussel]]
| patroanhillige              = [[Kwinten (hillige)|Sint-Kwinten]]
| wijd oan                    = 
| status                      = Katedraal, parochytsjerke
| arsjitekt                   = 
| yngenieur                   = Gerard van Groesbeek (restauraasje/weropbou)
| boujier                     = 11e-15e iuw (toerspits fernijd yn 1725)
| sloopjier                   = 
| boustyl                     = [[gotyk]], [[neogotyk]] (restauraasjes)
| hichte                      = 62 meter (toer)
| monumintale status          = 
| monumintnûmer               = 
| webside                     = 
| mapname                     = Belgje
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 50
| lat_min                     = 55
| lat_sec                     = 48
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 5
| lon_min                     = 20
| lon_sec                     = 16
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
}}
De '''Sint-Kwintenkatedraal''' ([[Nederlânsk]]: ''Sint-Quintinuskathedraal'') is de [[katedraal]] fan it yn 1967 stifte [[Belgje|Belgyske]] [[bisdom Hasselt]]. Oant dy tiid foelen de ynwenners fan 'e provinsje [[Limburch (Belgyske provinsje)|Limburch]] ûnder it [[bisdom Luik]]. De oan [[Kwinten (hillige)|Sint-Kwinten]] wijde tsjerke is tagelyk in [[parochytsjerke]].

== Skiednis ==
De bou fan 'e tsjerke sette yn 'e 11e iuw útein. Ut dy tiid stammet de sânstiennen ûnderbou fan 'e toer (dy't 62 meter heech is). Foar de rest fan 'e toer is yn 'e 13e iuw mergel brûkt. De hjoeddeiske tsjerke sels is twa iuwen jonger. Yn 'e 16e iuw waard der om it besteande [[Koer (tsjerke)|koer]] hinne in omgong mei fjouwer kapellen boud.

Doe't om 1560 hinne [[hagepreker]]s út [[Nederlân]] it [[protestantisme]] yn it [[prinsbisdom Luik]] ferkundigen, late kardinaal Gerard fan Groesbeek it ferset tsjin de protestanten. Op 19 jannewaris 1567 waard de tsjerke troffen troch de [[Byldestoarm]], wêrby't it [[sakramintshúske]], bylden en altaren fernield waarden. Hasselt ferklearre him doe, tegearre mei [[Maaseik]], foar koart skoft ûnôfhinklik, mar Groesbeek wist de oarder te werstellen.

Op sneonmiddei 14 maaie 1725 sloech de bliksem yn 'e toerspits. De baarnende spits foel troch it noardwestlike dak nei ûnderen, wêrtroch't de beiaard, it dak en it oargel folslein ferlern gyngen. Noch itselde jier waard de hjoeddeiske toerspits set.

Yn 'e 19e iuw folge in restauraasje. De Sint-Kwintenkathedraal is sûnt 1933 in beskerme monumint.

== It besjen wurdich ==
By de 19e iuwske restauraasje krige de tsjerke nije neogoatyske glêsramen. Ek fersierde de Hasselter keunstskilder Godfried Guffens de katedraal doe mei muorreskilderingen. 

Yn 'e tsjerke sels falle benammen twa keunstwurken op. De barokke tradysje is fertsjintwurdige mei in houten byld fan [[Joaris (hillige)|Sint-Joaris en de draak]] dat snien is troch de Hasselter master Daniël van Vlierden. Dêrnjonken hinget der in histoarysk skilderij dat ôfkomstig is út de eardere [[abdij fan Herkenrode]]. Op dat doek is de sakramintsprosesje fan dy abdij te sjen, mei foaroan abdis Barbara de Rivière.

Ek oare skilderijen binne ôfkomstich út de abdij fan Herkenrode. Yn 2026 waard bekendmakke dat 26 skilderijen út de kathedraal restaurearre wurde sille. 

It oerwurk yn 'e toer út 1911 wurdt hjoed-de-dei beselskippe troch in eigen Beiaardmuseum. Dit museum herberget in 18e-iuwsk beiaardklavier en toant de besiker it hiele ambachtlike jitproses fan klokken.

Njonken de keunstwurken stiet yn 'e tsjerke it ferneamde Niehoff-oargel.

=== Oargel ===
Oarspronklik waard it oargel yn 1592/1593 troch Nicolaas en Jacob Niehoff út [[De Bosk]] boud. Nei reparaasjes yn 'e 17e iuw troch ûnder oaren Christian Anclon en de Skotske oargelbouwer Robert Gordan, ûndergong it yn 1791 in grutte ferbouwing troch Joseph Binvignat en Lambert Houdtappel út Maastricht. Hja bouden in nij oargel mei trije klavieren, mar brûkten in grut part fan it oarspronklike piipwurk op 'e nij. Dêrtroch wurdt it as it âldste oargel fan Belgje beskôge. By in grutte restauraasje yn 2002 troch Orgelbau Schumacher binne ek âlde pipen fan oare histoaryske masters (lykas Van Weert en Penceler) op 'e nij ynboud.
== Sjoch ek ==
* [[Bisdom Hasselt]]

{{boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is foar in part in oersetting fan 'e Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:nl:Sint-Baafskathedraal]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Sint-Quintinuskathedraal (Hasselt)|Sint-Kwintenkatedraal, Hasselt}}
}}
{{KatedralenBelgje}}
{{DEFAULTSORT:Kwintenkatedraal, Hasselt}}
[[Kategory:Katedraal yn Belgje]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Gint]]
[[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje]]
[[Kategory:Bouwurk út de 15e iuw]]</text>
      <sha1>7jrnw89vxi7b0afwvw9pk9nq0yygb7n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Katedraal fan Hasselt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191923</id>
    <redirect title="Sint-Kwintenkatedraal (Hasselt)" />
    <revision>
      <id>1230323</id>
      <timestamp>2026-05-19T15:46:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Sint-Kwintenkatedraal (Hasselt)]]</comment>
      <origin>1230323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="p5wf0n95je4c25bh7q60gkn66w8qxa4" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Sint-Kwintenkatedraal (Hasselt)]]</text>
      <sha1>p5wf0n95je4c25bh7q60gkn66w8qxa4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Bouwurk sloopt yn 1887</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191924</id>
    <revision>
      <id>1230324</id>
      <timestamp>2026-05-19T15:57:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;[[Kategory:Bouwurk sloopt yn de 19e iuw|1887]] [[Kategory:1887]]&quot;</comment>
      <origin>1230324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="pwbbzvco0y95mwacqs949dz27v69qlm" xml:space="preserve">[[Kategory:Bouwurk sloopt yn de 19e iuw|1887]]
[[Kategory:1887]]</text>
      <sha1>pwbbzvco0y95mwacqs949dz27v69qlm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hagepreker</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191925</id>
    <redirect title="Hagepreek" />
    <revision>
      <id>1230325</id>
      <timestamp>2026-05-19T16:21:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Hagepreek]]</comment>
      <origin>1230325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="qzsjdc8c5w0vab4b2u2707tq0802v6t" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Hagepreek]]</text>
      <sha1>qzsjdc8c5w0vab4b2u2707tq0802v6t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Steppe-earn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191926</id>
    <revision>
      <id>1230332</id>
      <timestamp>2026-05-19T18:04:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme        = steppe-earn |Ofbyld       = [[Ofbyld:Stepnoy orel.jpg|250px]] |Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift        = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'')  |Famylje      = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'')  |Skaai        = [[echte earnen]] (''Aquila'')  |Wittenskiplike namme= Aquila nipalensis |Beskriuwer, jier=[[Brian Houghton Hodgson|Hodgson]], 183...&quot;</comment>
      <origin>1230332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7136" sha1="62jlzhdpn7sdugfpgwmtq521bmelyjj" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = steppe-earn
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Stepnoy orel.jpg|250px]]
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') 
|Famylje      = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') 
|Skaai        = [[echte earnen]] (''Aquila'') 
|Wittenskiplike namme= Aquila nipalensis
|Beskriuwer, jier=[[Brian Houghton Hodgson|Hodgson]], 1833
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''bedrige'''&lt;/span&gt;
----
|lânkaart     = [[Ofbyld:AquilaNipalensis.png|center|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] (briedgebiet)&lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] &lt;br&gt;{{Color box|#00FFFF}} [[trekfûgel]]&lt;/small&gt;
}}
De '''steppe-earn''' (''Aquila nipalensis'') is in grutte [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). It is in [[trekfûgel]] dy't benammen yn Sintraal-Aazje briedt en oerwinteret yn [[Afrika]] en [[Súd-Aazje]].

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:СтО4 средний птенец - голова1 corr.jpg|thumb|left|Kop.]]
De steppe-earn is 62 oant 74 sintimeter lang en hat in spanwiidte fan 165 oant 190 sm. De earn is folslein brún mei in lange, ôfrûne sturt. Skaaimerkend binne de griis bandearre slach- en sturtfearren, de ovale noastergatten en de opfallende giele bek mei in donkere punt dy't oant ûnder it each rint. Fierder binne de wjukken langer en breder as by de [[krytearn]] (Clanga pomarina) en [[bastertearn]] (''Clanga clanga''). De steppe-earn is lytser as de [[keningsearn]] (''Aquila chrysaetos''). Juvenilen wike mei harren brede wite baan oer de ûnderwjukken ôf fan 'e folwoeksen fûgels.

De steppe-earn wurdt bytiden betiizge mei de ferlykbere [[savanne-earn]] (''Aquila rapax'') en se wurde soms as deselde soarte kategorisearre, mar DNA-analyzes litte sjen dat de soarten net nau besibbe binne.

== Fersprieding en biotoop ==
Steppe-earnen briede op iepen steppes, healwoastinen en grutte gersflakten. Steppe-earnen dy't yn 'e winter nei [[Afrika]] lûke, wurde yn it [[Midden-Easten]] op guon plakken, lykas yn de Arava-delling by [[Eilat]], soms massaal waarnommen.

Der binne twa [[ûndersoarte]]n:

* ''A. n. orientalis'' (briedt yn [[East-Europa]] oant Sintraal-[[Kazachstan]] en oerwinteret yn Afrika)
* ''A. n. nipalensis'' (briedt yn East-Kazachstan oant Noard-[[Sina]] en oerwintert yn Súd-Aazje)

Yn Nederlân is de steppe-earn in seldsume doarmer mei in oantal goed dokumearre waarnimmings.

== Hâlden en dragen ==
Steppe-earnen jeie foaral op [[grûniikhoarntsjes]], mar se ite ek jonge fûgels, gaanders en hagedissen. Yn tiden fan tekoarten ite se ek ies.
[[Ofbyld:ВКО - СтО2-1 птенец и яйцо 25-05-07.jpg|thumb|left|Nêst.]]
Se bouwe in nêst fan likernôch 1 meter yn trochsneed op 'e grûn, yn in strûk of yn in beam. It nêst wurdt fan tûken boud en beklaaid mei dong, stikjes hûd en sa. Der wurde meastentiids 2 aaien lein yn april of juny; dizze binne wyt mei plakjes. It wyfke briedt en wurdt ûnderwilens fuorre troch it mantsje. Nei 40-45 dagen komme de aaien út. De jongen bliuwe sa'n 60 dagen op it nêst en wurde troch beide âlden fuorre.

== Status ==
De folsleine populaasje waard yn 2016 rûsd op 50 oant 75 tûzen folwoeksen fûgels. De steppe-earn hat in grut ferspriedingsgebiet, mar sûnt 2015 is it dúdlik  dat de oantallen oeral drastysk ôfnimme. De soarte is bygelyks ferdwûn yn [[Moldaavje]], de [[Oekraïne]] en [[Roemeenje]]. Ek yn oare lannen ferdwine populaasjes yn in heech tempo. Rûsd wurdt dat de folsleine populaasje tusken 1997 en 2011 en 2013–2015 mei 58,6% ôfnaam is. 

It habitat fan 'e soarte wurdt hieltiten mear feroare troch yntensyf agrarysk gebrûk. De fergiftiging troch bestridingsmiddels easket in grut oantal slachtoffers en elektrisiteitsmesten en wynmûnen soargje foar botsingen. De soarte is ek kwetsber foar it bistedoktermedisyn diklofenak, dat ek gieren yn Pakistan en Yndia nei útstjerren dreaun hat. Om dy redenen stiet de soarte as bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]].

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/steppe-eagle-aquila-nipalensis BirdLife International, oproppen 19 maaie 2026.]
* [https://ebird.org/species/steeag1/IL eBird, oproppen 19 maaie 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/steeag1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 maaie 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Aquila nipalensis}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Echte earn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]</text>
      <sha1>62jlzhdpn7sdugfpgwmtq521bmelyjj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230344</id>
      <parentid>1230332</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T23:34:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Status */ kt</comment>
      <origin>1230344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7225" sha1="2var7pebtbzh5v7n6b5igswqoxixf0w" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = steppe-earn
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Stepnoy orel.jpg|250px]]
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') 
|Famylje      = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') 
|Skaai        = [[echte earnen]] (''Aquila'') 
|Wittenskiplike namme= Aquila nipalensis
|Beskriuwer, jier=[[Brian Houghton Hodgson|Hodgson]], 1833
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''bedrige'''&lt;/span&gt;
----
|lânkaart     = [[Ofbyld:AquilaNipalensis.png|center|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] (briedgebiet)&lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] &lt;br&gt;{{Color box|#00FFFF}} [[trekfûgel]]&lt;/small&gt;
}}
De '''steppe-earn''' (''Aquila nipalensis'') is in grutte [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). It is in [[trekfûgel]] dy't benammen yn Sintraal-Aazje briedt en oerwinteret yn [[Afrika]] en [[Súd-Aazje]].

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:СтО4 средний птенец - голова1 corr.jpg|thumb|left|Kop.]]
De steppe-earn is 62 oant 74 sintimeter lang en hat in spanwiidte fan 165 oant 190 sm. De earn is folslein brún mei in lange, ôfrûne sturt. Skaaimerkend binne de griis bandearre slach- en sturtfearren, de ovale noastergatten en de opfallende giele bek mei in donkere punt dy't oant ûnder it each rint. Fierder binne de wjukken langer en breder as by de [[krytearn]] (Clanga pomarina) en [[bastertearn]] (''Clanga clanga''). De steppe-earn is lytser as de [[keningsearn]] (''Aquila chrysaetos''). Juvenilen wike mei harren brede wite baan oer de ûnderwjukken ôf fan 'e folwoeksen fûgels.

De steppe-earn wurdt bytiden betiizge mei de ferlykbere [[savanne-earn]] (''Aquila rapax'') en se wurde soms as deselde soarte kategorisearre, mar DNA-analyzes litte sjen dat de soarten net nau besibbe binne.

== Fersprieding en biotoop ==
Steppe-earnen briede op iepen steppes, healwoastinen en grutte gersflakten. Steppe-earnen dy't yn 'e winter nei [[Afrika]] lûke, wurde yn it [[Midden-Easten]] op guon plakken, lykas yn de Arava-delling by [[Eilat]], soms massaal waarnommen.

Der binne twa [[ûndersoarte]]n:

* ''A. n. orientalis'' (briedt yn [[East-Europa]] oant Sintraal-[[Kazachstan]] en oerwinteret yn Afrika)
* ''A. n. nipalensis'' (briedt yn East-Kazachstan oant Noard-[[Sina]] en oerwintert yn Súd-Aazje)

Yn Nederlân is de steppe-earn in seldsume doarmer mei in oantal goed dokumearre waarnimmings.

== Hâlden en dragen ==
Steppe-earnen jeie foaral op [[grûniikhoarntsjes]], mar se ite ek jonge fûgels, gaanders en hagedissen. Yn tiden fan tekoarten ite se ek ies.
[[Ofbyld:ВКО - СтО2-1 птенец и яйцо 25-05-07.jpg|thumb|left|Nêst.]]
Se bouwe in nêst fan likernôch 1 meter yn trochsneed op 'e grûn, yn in strûk of yn in beam. It nêst wurdt fan tûken boud en beklaaid mei dong, stikjes hûd en sa. Der wurde meastentiids 2 aaien lein yn april of juny; dizze binne wyt mei plakjes. It wyfke briedt en wurdt ûnderwilens fuorre troch it mantsje. Nei 40-45 dagen komme de aaien út. De jongen bliuwe sa'n 60 dagen op it nêst en wurde troch beide âlden fuorre.

== Status ==
De folsleine populaasje waard yn 2016 rûsd op 50 oant 75 tûzen folwoeksen fûgels. De steppe-earn hat in grut ferspriedingsgebiet, mar sûnt 2015 is it dúdlik  dat de oantallen oeral drastysk ôfnimme. De soarte is bygelyks ferdwûn yn [[Moldaavje]], de [[Oekraïne]] en [[Roemeenje]]. Ek yn oare lannen ferdwine populaasjes yn in heech tempo. Rûsd wurdt dat de folsleine populaasje tusken 1997 en 2011 en 2013–2015 mei 58,6% ôfnaam is. 

It habitat fan 'e soarte wurdt hieltiten mear feroare troch yntensyf agrarysk gebrûk. De fergiftiging troch bestridingsmiddels easket in grut oantal slachtoffers en elektrisiteitsmesten en wynmûnen soargje foar botsingen. De soarte is ek kwetsber foar it bistedoktermedisyn diklofenak, dat ek gieren yn Pakistan en Yndia nei útstjerren dreaun hat. Om dy redenen stiet de soarte as bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]].

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/steppe-eagle-aquila-nipalensis BirdLife International, oproppen 19 maaie 2026.]
* [https://ebird.org/species/steeag1/IL eBird, oproppen 19 maaie 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/steeag1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 maaie 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Aquila nipalensis}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Echte earn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]</text>
      <sha1>2var7pebtbzh5v7n6b5igswqoxixf0w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aquila nipalensis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191927</id>
    <redirect title="Steppe-earn" />
    <revision>
      <id>1230333</id>
      <timestamp>2026-05-19T18:05:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Steppe-earn]]</comment>
      <origin>1230333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="ik7i81m8nq2o4epwqoydpdufxkav0iz" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Steppe-earn]]</text>
      <sha1>ik7i81m8nq2o4epwqoydpdufxkav0iz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Echte earnen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191928</id>
    <revision>
      <id>1230334</id>
      <timestamp>2026-05-19T18:53:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Universele ynfoboks bisteryk | namme               = Echte earnen | ôfbylding           = Maakotka (Aquila chrysaetos) by Jarkko Järvinen (crop).jpg | ôfbyldingsbreedte   =  | ôfbyldingstekst     = De [[keningsearn]] (''Aquila chrysaetos'') is de [[typesoarte]] fan it skaai. | takson1             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1              = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2              = rêchstringdiere...&quot;</comment>
      <origin>1230334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7184" sha1="rmwp604zgkio512fg01jux4fxsbk0hf" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| namme               = Echte earnen
| ôfbylding           = Maakotka (Aquila chrysaetos) by Jarkko Järvinen (crop).jpg
| ôfbyldingsbreedte   = 
| ôfbyldingstekst     = De [[keningsearn]] (''Aquila chrysaetos'') is de [[typesoarte]] fan it skaai.
| takson1             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme1              = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson2             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme2              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson5             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme5              = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson7             = [[boppeskift]]:
| namme7              = [[nije fûgels]] (''Neoaves'')
| takson8             = ''rangleas'':
| namme8              = [[bitterfûgels]] (''Afroaves'')
| takson9             = [[skift]]:
| namme9              = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'')
| takson11            = [[famylje]]:
| namme11             = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'')
| takson13            = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme13             = '''echte earnen''' (''Aquila'')
| beskriuwer, jier    = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760
}}
De '''echte earnen''' (''Aquila'') foarmje in [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan grutte, krêftige rôffûgels út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). It skaai waard yn 1760 wittenskiplik beskreaun troch de Frânske [[soölooch]] [[Mathurin Jacques Brisson]]. De wittenskiplike namme ''Aquila'' is it [[Latyn]]ske wurd foar &quot;earn&quot;.

== Skaaimerken ==
De echte earnen hearre ta de grutste en meast ymposante rôffûgels fan 'e wrâld. Se ha brede, lange wjukken, in krêftige heaksnaffel en sterke klauwen. In wichtich ûnderskie mei oare earnen lykas de [[see-earnen]] binne de saneamde &quot;broeken&quot;, de oant de teannen ta befearre poaten. Se hawwe poerbêste eagen en kinne fan grutte hichten ôf lytse oant middelgrutte proaidieren op 'e grûn waarnimme.

== Fersprieding en biotoop ==
It skaai hat in wrâldwiid ferspriedingsgebiet en komt foar yn [[Europa]], [[Aazje]], [[Afrika]], [[Noard-Amearika]] en [[Austraalje]]. Harren habitat fariëarret   fan iepen steppes en woastinen oant (yn it gefal fan 'e [[Afrikaanske haukearn]]) tichte bosken en hege berchgebieten. De measte soarten út de kâldere noardlike regio's binne [[trekfûgel]]s, wylst de soarten yn waarmere klimaten faak [[stânfûgel]]s binne.

== Taksonomy ==
De taksonomy fan it skaai ''Aquila'' hat de lêste jierren in soad feroarings ûndergien troch nij [[DNA]]-ûndersyk. In oantal soarten dy't foarhinne ta dit skaai rekkene waarden (lykas de [[krytearn]] en de [[bastertearn]]), binne hjoed-de-dei ûnderbrocht yn it aparte skaai fan de krytearnen (''Clanga''). Oarsom ferhûzen guon soarten út oare skaaien (lykas ''[[Hieraaetus]]'') krekt nei Aquila oerbrocht.

== Soarten ==
It skaai telt alve soarten: 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:Day 15 African Hawk-Eagle (Aquila spilogaster) (53235171227).jpg|120px]] || [[Afrikaanske haukearn]] || ''Aquila spilogaster'' || [[Afrika]] súdlik fan 'e [[Sahara]] || &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;'''net bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/african-hawk-eagle-aquila-spilogaster ''Aquila spilogaster'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Cassin's hawk-eagle, Mt.Cameroon.jpg|120px]] || [[Cassins túfearn]] || ''Aquila africana'' || de reinwâlden fan West- en Sintraal-[[Afrika]] || &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;'''net bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/cassins-hawk-eagle-aquila-africana ''Aquila africana'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Aquila fasciata (Wadi Hinna, Oman).jpg|120px]] || [[Haukearn]] || ''Aquila fasciata'' || [[Súd-Europa]], [[Noard-Afrika]] en dwers troch [[Aazje]] oant [[Sina]] || &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;'''net bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bonellis-eagle-aquila-fasciata ''Aquila fasciata'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Eastern Imperial Eagle cr.jpg|120px]] || [[Keizerearn]] || ''Aquila heliaca'' || briedt fan Súdeast-[[Jeropa]] oant Sintraal-[[Aazje]]; oerwinteret yn [[Afrika]] en Súd-Aazje || &lt;span style=&quot;color:orange;&quot;&gt;'''kwetsber'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eastern-imperial-eagle-aquila-heliaca ''Aquila heliaca'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Aquila chrysaetos (Linnaeus 1758).jpg|120px]] || [[Keningsearn]] || ''Aquila chrysaetos'' || [[Noard-Amearika]], [[Jeropa]], [[Aazje]] en [[Noard-Afrika]] || &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;'''net bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/golden-eagle-aquila-chrysaetos ''Aquila chrysaetos'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Wedge-tailed Eagle, Dajarra, QLD imported from iNaturalist photo 200608451.jpg|120px]] || [[Kylsturtearn]] || ''Aquila audax'' || [[Austraalje]] en súdlik [[Nij-Guinea]] || &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;'''net bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/wedge-tailed-eagle-aquila-audax ''Aquila audax'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:AquilaGurneyiWolf.jpg|120px]] || [[Molukkenearn]] || ''Aquila gurneyi'' || [[Nij-Guinea]] en de [[Molukken]] || &lt;span style=&quot;color:yellowgreen;&quot;&gt;'''hast bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/gurneys-eagle-aquila-gurneyi ''Aquila gurneyi'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Tawny Eagle (Aquila rapax) with full crop.jpg|120px]] || [[Savanne-earn]] || ''Aquila rapax'' || [[Afrika]] súdlik fan 'e [[Sahara]], it [[Midden-Easten]] en [[Yndia]] || &lt;span style=&quot;color:orange;&quot;&gt;'''kwetsber'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/tawny-eagle-aquila-rapax ''Aquila rapax'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Aquila adalberti.jpg|120px]] || [[Spaanske keizerearn]] || ''Aquila adalberti'' || it [[Ibearysk Skiereilân]] ([[Spanje]] en [[Portugal]]) en [[Marokko]] || &lt;span style=&quot;color:orange;&quot;&gt;'''kwetsber'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/spanish-imperial-eagle-aquila-adalberti ''Aquila adalberti'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Мангистауская область, степной орёл.jpg|120px]] || [[Steppe-earn]] || ''Aquila nipalensis'' || briedt yn Sintraal-[[Aazje]] en East-[[Jeropa]]; oerwinteret yn [[Afrika]] en Súd-Aazje || &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/steppe-eagle-aquila-nipalensis ''Aquila nipalensis'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Verreaux's Eagle (Black Eagle), Aquila verreauxii, at Walter Sisulu National Botanical Garden, Gauteng, South Africa (28825027073).jpg|120px]] || [[Swarte earn]] || ''Aquila verreauxii'' || East- en Súd-[[Afrika]] en it [[Midden-Easten]] || &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;'''net bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/verreauxs-eagle-aquila-verreauxii ''Aquila verreauxii'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|}
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|2}}
----
{{Commonscat|Aquila|Echte earnen}}
}}
[[Kategory:Echte earn| ]]
[[Kategory:Haukfûgel]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]</text>
      <sha1>rmwp604zgkio512fg01jux4fxsbk0hf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aquila (skaai)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191929</id>
    <redirect title="Echte earnen" />
    <revision>
      <id>1230335</id>
      <timestamp>2026-05-19T18:54:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Echte earnen]]</comment>
      <origin>1230335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="gl4fxokxfjdtyrtyauxbluvhe2qmhhy" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Echte earnen]]</text>
      <sha1>gl4fxokxfjdtyrtyauxbluvhe2qmhhy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kylsturtearn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191930</id>
    <revision>
      <id>1230336</id>
      <timestamp>2026-05-19T20:12:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme        = kylsturtearn |Ofbyld       = [[Ofbyld:Wedge-tailed eagle Diamantina Developmental Road Boulia Shire Queensland P1060464.jpg|250px]] |Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift        = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'')  |Famylje      = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'')  |Skaai        = [[echte earnen]] (''Aquila'')  |Wittenskiplike namme= Aquil...&quot;</comment>
      <origin>1230336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5273" sha1="eh8d38gc0in60oi5076rbwiopq15mud" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = kylsturtearn
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Wedge-tailed eagle Diamantina Developmental Road Boulia Shire Queensland P1060464.jpg|250px]]
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') 
|Famylje      = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') 
|Skaai        = [[echte earnen]] (''Aquila'') 
|Wittenskiplike namme= Aquila audax
|Beskriuwer, jier=[[John Latham (dierkundige)|Latham]], 1801
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;'''net bedrige'''&lt;/span&gt;
----
|lânkaart     = [[Ofbyld:Aquila audax - distribution.svg|center|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#00FF00}} stânfûgel&lt;/small&gt;
}}
De '''kylsturtearn''' (''Aquila audax'') is in [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). Dizze [[Echte earnen|earnesoarte]] komt foar yn [[Austraalje]], dêr't it de grutste rôffûgel is.

== Skaaimerken ==
De kylsturtearn is in tige grutte rôffûgel mei in spanwiidte fan 180 oant 250 sentimeter en in lichemslingte fan 85 oant 110 sm. It gewicht leit tusken de 3,2 en 5 kilogram. Lykas by oare earnesoarten binne de wyfkes grutter as de mantsjes. In folwoeksen kylsturtearn hat in brúnswart fearrekleed. Jonge fûgels hawwe in goudbrune kop, wjukken en rêch; as se seis oant tsien jier âld binne krije se it folwoeksen fearrekleed. De poaten binne oant de teannen ta befearre. De soarte tanket de namme oan 'e opfallende kylfoarmige sturt.

== Fersprieding en biotoop ==
De kylsturtearn is in bewenner fan 'e ''scrublands'' (strûkgebieten), beamsavannes en heuveleftige gebieten yn in grut part fan [[Austraalje]] (ynklusyf [[Tasmaanje]]) en de [[savannes en gerslannen fan 'e Trans Fly]] op [[Nij-Guineä]]. Yn Austraalje komt de soarte yn alle dielsteaten foar; hy is dêr relatyf algemien. Op [[Nij-Guineä]] libbet de kylsturtearn allinnich yn it suden en de fûgel is dêr minder algemien.

De soarte telt twa [[ûndersoarte]]n:
* ''A. a. audax'': Austraalje en súdlik Nij-Guineä.
* ''A. a. fleayi'': Tasmaanje.

== Hâlden en dragen ==
[[Ofbyld:Wedge-tailed eagle Diamantina Developmental Road Boulia Shire Central Western Queensland P1080987.jpg|thumb|left|Kylsturtearn mei in ferkearsslachtoffer.]]
De kylsturtearn is foaral in iesfretter, mar hy jaget ek regelmjittich op libbene proaien. Reptilen, fûgels, hazzen en [[kninen]] binne de wichtichste proaidieren. Gruttere bisten, lykas kangoeroes of skiep, wurde mar selden pakt. De kylsturtearn earn speurt út 'e loft wei nei iten, meastentiids op in hichte fan likernôch 2000 meter, wêrby't er gebrûk makket fan termyk. As er in proai sjocht, wurdt dy nei in glydflecht op 'e grûn (of yn it gefal fan fûgels soms yn 'e loft) fongen. De kylsturtearn bout grutte nêsten fan tûken yn hege beammen.

== Status ==
De kylsturtearn hat in ûnbidich grut ferspriedingsgebiet en allinnich dêrom al is de kâns op útstjerren hiel lyts. De grutte fan 'e wrâldpopulaasje is net krekt kwantifisearre, mar der is gjin oanlieding om oan te nimmen dat de soarte yn oantallen efterútgiet. Dêrfandinne stiet dizze earn as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]].

=== Tasmaanske ûndersoarte ===
[[Ofbyld:Tasmanian wedge-tailed eagle (Aquila audax fleayi) mobbed by forest ravens Scottsdale 2.jpg|thumb|left|Tasmaanske kylsturtearn.]]
De Tasmaanske ûndersoarte (''A. a. fleayi'') is isolearre en folle kwetsberder as de populaasje op it Australyske fêstelân. Der wurdt rûsd dat der noch mar sa'n 1.000 folwoeksen fûgels fan oer binne, wêrtroch't dizze ûndersoarte kritysk bedrige wurdt. De grutste hjoeddeiske gefaren foar dizze earnen komme troch de minsklike ynfrastruktuer. Benammen botsings mei en elektrokúsje troch boppegrûnske heechspanningskabels en wynmûnen soargje foar in soad slachtoffers.

Om it útstjerren fan 'e Tasmaanske earn tsjin te gean, is der in gearwurking opset tusken it Tasmaanske elektrisiteitsbedriuw TasNetworks en ûndersikers fan 'e Universiteit fan Tasmaanje. Dat projekt hat in wittenskiplik model ûntwikkele dat it risiko op botsings yn kaart bringt. Troch it ynsetten fan heechfrekwinte GPS-telemetry (stjoerders op 'e fûgels) kinne de fleanrûtes sekuer folge wurde. Mei dy data wurde de gefaarlike plakken bekend, sadat it enerzjybedriuw doelbewust previntive maatregels nimme kin om de kabels en turbines feiliger te meitsjen foar de earnen.&lt;ref&gt;[https://tasmaniantimes.com/2025/06/safer-skies-for-tasmanias-wedge-tailed-eagles/ Tasmanian Times, ''Safer Skies for Tasmania’s Wedge-tailed Eagles'', 20 juny 2025.]&lt;/ref&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/wedge-tailed-eagle-aquila-audax BirdLife International, oproppen 19 maaie 2026.]
* [https://ebird.org/species/weteag1/AU-QLD-IPS eBird, oproppen 19 maaie 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/weteag1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 maaie 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Aquila audax}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Echte earn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]</text>
      <sha1>eh8d38gc0in60oi5076rbwiopq15mud</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230345</id>
      <parentid>1230336</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T23:35:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tasmaanske ûndersoarte */ defsort</comment>
      <origin>1230345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5302" sha1="7rjhu9dukni5g3b12t7tjjxn9tl0v4m" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = kylsturtearn
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Wedge-tailed eagle Diamantina Developmental Road Boulia Shire Queensland P1060464.jpg|250px]]
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') 
|Famylje      = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') 
|Skaai        = [[echte earnen]] (''Aquila'') 
|Wittenskiplike namme= Aquila audax
|Beskriuwer, jier=[[John Latham (dierkundige)|Latham]], 1801
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;'''net bedrige'''&lt;/span&gt;
----
|lânkaart     = [[Ofbyld:Aquila audax - distribution.svg|center|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#00FF00}} stânfûgel&lt;/small&gt;
}}
De '''kylsturtearn''' (''Aquila audax'') is in [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). Dizze [[Echte earnen|earnesoarte]] komt foar yn [[Austraalje]], dêr't it de grutste rôffûgel is.

== Skaaimerken ==
De kylsturtearn is in tige grutte rôffûgel mei in spanwiidte fan 180 oant 250 sentimeter en in lichemslingte fan 85 oant 110 sm. It gewicht leit tusken de 3,2 en 5 kilogram. Lykas by oare earnesoarten binne de wyfkes grutter as de mantsjes. In folwoeksen kylsturtearn hat in brúnswart fearrekleed. Jonge fûgels hawwe in goudbrune kop, wjukken en rêch; as se seis oant tsien jier âld binne krije se it folwoeksen fearrekleed. De poaten binne oant de teannen ta befearre. De soarte tanket de namme oan 'e opfallende kylfoarmige sturt.

== Fersprieding en biotoop ==
De kylsturtearn is in bewenner fan 'e ''scrublands'' (strûkgebieten), beamsavannes en heuveleftige gebieten yn in grut part fan [[Austraalje]] (ynklusyf [[Tasmaanje]]) en de [[savannes en gerslannen fan 'e Trans Fly]] op [[Nij-Guineä]]. Yn Austraalje komt de soarte yn alle dielsteaten foar; hy is dêr relatyf algemien. Op [[Nij-Guineä]] libbet de kylsturtearn allinnich yn it suden en de fûgel is dêr minder algemien.

De soarte telt twa [[ûndersoarte]]n:
* ''A. a. audax'': Austraalje en súdlik Nij-Guineä.
* ''A. a. fleayi'': Tasmaanje.

== Hâlden en dragen ==
[[Ofbyld:Wedge-tailed eagle Diamantina Developmental Road Boulia Shire Central Western Queensland P1080987.jpg|thumb|left|Kylsturtearn mei in ferkearsslachtoffer.]]
De kylsturtearn is foaral in iesfretter, mar hy jaget ek regelmjittich op libbene proaien. Reptilen, fûgels, hazzen en [[kninen]] binne de wichtichste proaidieren. Gruttere bisten, lykas kangoeroes of skiep, wurde mar selden pakt. De kylsturtearn earn speurt út 'e loft wei nei iten, meastentiids op in hichte fan likernôch 2000 meter, wêrby't er gebrûk makket fan termyk. As er in proai sjocht, wurdt dy nei in glydflecht op 'e grûn (of yn it gefal fan fûgels soms yn 'e loft) fongen. De kylsturtearn bout grutte nêsten fan tûken yn hege beammen.

== Status ==
De kylsturtearn hat in ûnbidich grut ferspriedingsgebiet en allinnich dêrom al is de kâns op útstjerren hiel lyts. De grutte fan 'e wrâldpopulaasje is net krekt kwantifisearre, mar der is gjin oanlieding om oan te nimmen dat de soarte yn oantallen efterútgiet. Dêrfandinne stiet dizze earn as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]].

=== Tasmaanske ûndersoarte ===
[[Ofbyld:Tasmanian wedge-tailed eagle (Aquila audax fleayi) mobbed by forest ravens Scottsdale 2.jpg|thumb|left|Tasmaanske kylsturtearn.]]
De Tasmaanske ûndersoarte (''A. a. fleayi'') is isolearre en folle kwetsberder as de populaasje op it Australyske fêstelân. Der wurdt rûsd dat der noch mar sa'n 1.000 folwoeksen fûgels fan oer binne, wêrtroch't dizze ûndersoarte kritysk bedrige wurdt. De grutste hjoeddeiske gefaren foar dizze earnen komme troch de minsklike ynfrastruktuer. Benammen botsings mei en elektrokúsje troch boppegrûnske heechspanningskabels en wynmûnen soargje foar in soad slachtoffers.

Om it útstjerren fan 'e Tasmaanske earn tsjin te gean, is der in gearwurking opset tusken it Tasmaanske elektrisiteitsbedriuw TasNetworks en ûndersikers fan 'e Universiteit fan Tasmaanje. Dat projekt hat in wittenskiplik model ûntwikkele dat it risiko op botsings yn kaart bringt. Troch it ynsetten fan heechfrekwinte GPS-telemetry (stjoerders op 'e fûgels) kinne de fleanrûtes sekuer folge wurde. Mei dy data wurde de gefaarlike plakken bekend, sadat it enerzjybedriuw doelbewust previntive maatregels nimme kin om de kabels en turbines feiliger te meitsjen foar de earnen.&lt;ref&gt;[https://tasmaniantimes.com/2025/06/safer-skies-for-tasmanias-wedge-tailed-eagles/ Tasmanian Times, ''Safer Skies for Tasmania’s Wedge-tailed Eagles'', 20 juny 2025.]&lt;/ref&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/wedge-tailed-eagle-aquila-audax BirdLife International, oproppen 19 maaie 2026.]
* [https://ebird.org/species/weteag1/AU-QLD-IPS eBird, oproppen 19 maaie 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/weteag1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 maaie 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Aquila audax}}
}}
{{DEFAULTSORT:Kilsturtearn}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Echte earn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]</text>
      <sha1>7rjhu9dukni5g3b12t7tjjxn9tl0v4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aquila audax</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191931</id>
    <redirect title="Kylsturtearn" />
    <revision>
      <id>1230337</id>
      <timestamp>2026-05-19T20:13:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Kylsturtearn]]</comment>
      <origin>1230337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="4lcgsx0foum8hneksj9vcc82asatc3i" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Kylsturtearn]]</text>
      <sha1>4lcgsx0foum8hneksj9vcc82asatc3i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Literatuer oer de Dei fan de Deaden</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191932</id>
    <revision>
      <id>1230342</id>
      <timestamp>2026-05-19T23:28:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1230342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87" sha1="du2bdmvhqrv0teir82dnvwqo1fwl904" xml:space="preserve">[[Kategory:Literatuer oer in hjeldei|Dei fan de Deaden]]
[[Kategory:Dei fan de Deaden]]</text>
      <sha1>du2bdmvhqrv0teir82dnvwqo1fwl904</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Literatuer oer in hjeldei</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191933</id>
    <revision>
      <id>1230343</id>
      <timestamp>2026-05-19T23:30:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1230343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="7nmleoftmaf2gju4igvgcbys3wqbp3e" xml:space="preserve">[[Kategory:Literatuer nei ûnderwerp|Hjeldei]]
[[Kategory:Hjeldei]]</text>
      <sha1>7nmleoftmaf2gju4igvgcbys3wqbp3e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ofbyld:Fersprieding fan de súdlike stikelmûsgoffer (Heteromys australis).png</title>
    <ns>6</ns>
    <id>191934</id>
    <revision>
      <id>1230346</id>
      <timestamp>2026-05-19T23:38:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>In lânkaart mei dêrop werjûn de fersprieding fan de súdlike stikelmûsgoffer (''Heteromys australis''). Eigenmakke ôfbylding.</comment>
      <origin>1230346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="186" sha1="gi1uf1ggihx4zwgdgts91uwauermvug" xml:space="preserve">== Gearfetting ==
In lânkaart mei dêrop werjûn de fersprieding fan de súdlike stikelmûsgoffer (''Heteromys australis''). Eigenmakke ôfbylding.
== Lisinsje ==
{{Auteursrjocht Frij}}</text>
      <sha1>gi1uf1ggihx4zwgdgts91uwauermvug</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230347</id>
      <parentid>1230346</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T23:38:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gearfetting */</comment>
      <origin>1230347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="265" sha1="gvps0ncm7ogkh1itfkdrijnj1svnraq" xml:space="preserve">== Gearfetting ==
In lânkaart mei dêrop werjûn de fersprieding fan de súdlike stikelmûsgoffer (''Heteromys australis''). Eigenmakke ôfbylding.

Boarne: https://tb.plazi.org/GgServer/xhtml/3C3D87A6874AB1131E9D5ED6FD82FA24

== Lisinsje ==
{{Auteursrjocht Frij}}</text>
      <sha1>gvps0ncm7ogkh1itfkdrijnj1svnraq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Súdlike stikelmûsgoffer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191935</id>
    <revision>
      <id>1230348</id>
      <timestamp>2026-05-19T23:46:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nije side</comment>
      <origin>1230348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7453" sha1="iwt4bghuoqyk8w81n8zi7ha87g3paru" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=súdlike stikelmûsgoffer
|Ofbyld= [[File:Southern_Spiny_Pocket_Mouse,_Villa_Claret,_Departamento_de_Risaralda,_Colombia_imported_from_iNaturalist_photo_355328118.jpg|250px]] 
|lûd=
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[sûchdieren]] (''Mammalia'')
|Skift= [[kjifdieren]] (''Rodentia'') 
|Famylje= [[mûsgoffers]] (''Heteromyidae'')
|Skaai= [[stikelmûsgoffers]] (''Heteromys'') 
|Wittenskiplike namme= Heteromys australis 
|Beskriuwer, jier= [[Oldfield Thomas|Thomas]], 1901 
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: net bedrige
----
|lânkaart=[[File:Fersprieding fan de súdlike stikelmûsgoffer (Heteromys australis).png|center|250px]]
}}
De '''súdlike stikelmûsgoffer''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Heteromys australis'') is in [[sûchdier]] út it [[skift]] fan 'e [[kjifdieren]] (''Rodentia''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[mûsgoffers]] (''Heteromyidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[stikelmûsgoffers]] (''Heteromys''). Dit bistke komt foar yn it noardwesten fan [[Súd-Amearika]]. De súdlike stikelmûsgoffer is in [[nachtdier]] mei in nei alle gedachten fierhinne [[herbivoar]] dieet. De [[IUCN]] klassifisearret dit bist as net bedrige.

==Taksonomy==
De súdlike stikelmûsgoffer waard foar it earst yn [[1901]] [[wittenskip]]lik beskreaun troch de [[Ingelân|Ingelske]] [[mammalooch]] [[Oldfield Thomas]]. Dyselde basearre him dêrby op inkele [[spesimina]] út 'e omkriten fan [[San Javier (Ekwador)|San Javier]] oan 'e ûnderrin fan 'e [[rivier]] de [[Cachavi (rivier)|Cachavi]] yn it noardwesten fan [[Ekwador]]. 

==Fersprieding==
De súdlike stikelmûsgoffer komt foar yn it noardwesten fan [[Súd-Amearika]], dêr't er benammen yn [[Kolombia]] in útstrutsen [[ferspriedingsgebiet]] hat. Dat omfettet de hiele [[Stille Oseaan|Pasifyske]] [[kust]]line fan dat lân, mei dêropta it streamgebiet fan 'e [[Cauca (rivier)|Cauca]] en de [[Magdalena (rivier yn Kolombia)|Magdalena]], hast oan 'e gearfloeiïng fan dy beide [[rivier]]en ta de ûnderrin fan 'e Magdalena ta. Yn it noardeasten is der in útrinner dy't nei de [[grins (line)|grins]] mei [[Fenezuëla]] rint. Bûten Kolombia komt de súdlike stikelmûsgoffer ek foar yn oangrinzgjende dielen fan noardwestlik [[Ekwador]] en eastlik [[Panama]]. In isolearre [[populaasje (biology)|populaasje]] libbet yn 'e [[berchtme|bergen]] fan 'e [[Cordillera de Mérida]] yn westlik [[Fenezuëla]], dy't omjûn binne troch in [[flakte]] mei [[lânbou]]grûn.

==Uterlike skaaimerken==
De súdlike stikelmûsgoffer is in middelgrutte [[stikelmûsgoffer]]. Hy hat trochinoar in kop-romplingte fan 12,0–12,8&amp;nbsp;[[sintimeter|sm]], mei in sturtlingte fan 13,6–14,0&amp;nbsp;sm en in gewicht fan 37–85&amp;nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. Der bestiet yn dizze [[soarte]] in beskate mjitte fan [[seksuele dimorfy]], mei't de [[mantsje]]s in bytsje grutter en swierder binne as de [[wyfke]]s. De [[ear (anatomy)|earkes]] mjitte 1,6&amp;nbsp;sm en de [[efterpoat]]en hawwe in lingte fan 3,3&amp;nbsp;sm. 

De [[pels]] is rûch, mei op 'e [[rêch]] en de [[side (anatomy)|siden]] hjir en dêr ferstive [[stikel (soölogy)|stikels]] troch it [[hier (begroeiïng)|hier]] hinne. Yn 'e [[populaasje (biology)|populaasjes]] dy't yn it [[leechlân]] libje, binne dy stikels folle hurder en skerper as by berchpopulaasjes. De pels is op 'e boppeste [[lichemsdiel]]en (rêch, [[kop]], [[nekke]] en siden) [[dûnkergriis]] oant [[swart]], wylst de ûnderste lichemsdielen ([[bealch]], [[boarstkas|boarst]], [[kiel]], [[kin]] en [[poat]]en) [[witich]] binne. De beide kleurflakken wurde net troch in streek oer de siden faninoar skaat, sa't by guon besibbe soarten wol it gefal is. De [[soal (lichemsdiel)|soallen]] fan 'e efterpoatsjes binne ûnbehierre. De [[sturt]] is mar licht behierre en is by hast alle populaasjes oan 'e boppekant dûnkerder fan [[kleur]] as oan 'e ûnderkant.

==Biotoop==
De súdlike stikelmûsgoffer is in bewenner fan it [[tropysk reinwâld]] en it [[dizewâld]] fan 'e [[Stille Oseaan|Pasifyske]] [[kust]] fia de [[Andes]] oant it noardwestlike [[Amazônegebiet]]. Hy komt dêr foar fan it [[leechlân]] oant yn 'e [[berchtme|bergen]] op in hichte fan 2.500&amp;nbsp;[[meter|m]] boppe [[seenivo]]. Yn eastlik Panama hat dit bistke him oanpast oan it libben yn [[drûchte|drûgere]] [[wâld]]en, [[bamboe]]wâlden, [[toarne (botany)|toarn]]strûken en drûch [[gerslân]]. Súdlike stikelmûsgoffers kinne net goed oer [[minsklik]]e fersteuring fan harren [[habitat]].

==Hâlden en dragen==
Súdlike stikelmûsgoffers binne [[nachtdier]]en, dy't by [[dei]] ornaris rêst hâldt yn in ûndergrûnske [[hoale]], in [[rots]]spjalt of in leech pleatste [[beamholte]]. Soms kinne se lykwols ek oerdeis waarnommen wurde. Dêrfoar moat men wol hiel hoeden wêze en in protte [[geduld]] hawwe, want it binne [[skouwens|skouwe]] bistkes. De súdlike stikelmûsgoffer is in [[grûn|terrestryske]] (op 'e [[grûn]] libjende) [[soarte]], hoewol't er út en troch op [[nacht]]like foerazjeartochten ek wol yn [[strûk]]en [[klimmen|klimt]]. Fierders is der oer de libbenwize fan dit bist noch net folle bekend. 

It dieet bestiet nei alle gedachten (krekt as dat fan nau besibbe soarten) foar it meastepart út [[sied (plant)|sieden]], oanfolle mei [[frucht (plant)|fruchten]], griene [[plant]]edielen en [[ynsekten]]. Lykas alle [[mûsgoffers]] sammelet de súdlike stikelmûsgoffer it fretten yn syn útwindige [[wangpûde]]n, dy't as in soartemint [[bûse]]n oan 'e bûtenkant fan syn [[wang]]en sitte. Sa ferfiert er alles ienfâldich nei syn nêst, dêr't er it letter yn alle rêste beplúzje kin.

==Natuerlike fijannen==
De wichtichste [[rôfdier|natuerlike fijannen]] fan 'e súdlike stikelmûsgoffer binne ferskate [[soarte]]n [[ûlen]], lykas de [[Amerikaanske goudûle]] (''Tyto furcata''), en fierders [[lânrôfdier]]en lykas de [[grize foks]] (''Urocyon cinereoargenteus''), de [[jagûarûndy]] (''Herpailurus yagouaroundi''), de [[langsturtwezeling]] (''Neogale frenata'') en ferskate soarten [[slangen]].

==Status==
De súdlike stikelmûsgoffer hat de [[IUCN-status]] fan &quot;net bedrige&quot;, mei't er yn syn [[ferspriedingsgebiet]] noch rûnom foarkomt en om't de [[populaasje (biology)|populaasje]] stabyl liket te wêzen. 

==Undersoarten==
Der binne 3 &lt;small&gt;(stân fan saken yn 2016)&lt;/small&gt; erkende [[ûndersoarte]]n fan 'e súdlike stikelmûsgoffer (''Heteromys australis''):
*''H. a. australis'' (&lt;small&gt;[[Oldfield Thomas|Thomas]], 1901&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;(de [[nominaat]]foarm; [[Kolombia]], noardwestlik [[Ekwador]] en de [[Cordillera de Mérida]] yn [[Fenezuëla]])&lt;/small&gt;
*''H. a. conscius'' (&lt;small&gt;[[Edward Alphonso Goldman|Goldman]], 1913&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;(it uterste easten fan [[Panama]] en oangrinzgjende dielen fan [[Kolombia]])&lt;/small&gt;
*''H. a. pacificus'' (&lt;small&gt;[[Oliver Payne Pearson|Pearson]], 1939&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;(de regio om [[Amagal]] hinne yn 'e provinsje [[Darién]] yn eastlik [[Panama]])&lt;/small&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://de.wikipedia.org/wiki/Südliche_Stacheltaschenmaus ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Heteromys australis}}
}}

{{DEFAULTSORT:Sudlike stikelmusgoffer}}
[[Kategory:Sûchdieresoarte]]
[[Kategory:Stikelmûsgoffer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]</text>
      <sha1>iwt4bghuoqyk8w81n8zi7ha87g3paru</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230349</id>
      <parentid>1230348</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T23:47:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Undersoarten */ red</comment>
      <origin>1230349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7466" sha1="6sneioeuz3fx4hia6d0pukl6aaymzus" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=súdlike stikelmûsgoffer
|Ofbyld= [[File:Southern_Spiny_Pocket_Mouse,_Villa_Claret,_Departamento_de_Risaralda,_Colombia_imported_from_iNaturalist_photo_355328118.jpg|250px]] 
|lûd=
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[sûchdieren]] (''Mammalia'')
|Skift= [[kjifdieren]] (''Rodentia'') 
|Famylje= [[mûsgoffers]] (''Heteromyidae'')
|Skaai= [[stikelmûsgoffers]] (''Heteromys'') 
|Wittenskiplike namme= Heteromys australis 
|Beskriuwer, jier= [[Oldfield Thomas|Thomas]], 1901 
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: net bedrige
----
|lânkaart=[[File:Fersprieding fan de súdlike stikelmûsgoffer (Heteromys australis).png|center|250px]]
}}
De '''súdlike stikelmûsgoffer''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Heteromys australis'') is in [[sûchdier]] út it [[skift]] fan 'e [[kjifdieren]] (''Rodentia''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[mûsgoffers]] (''Heteromyidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[stikelmûsgoffers]] (''Heteromys''). Dit bistke komt foar yn it noardwesten fan [[Súd-Amearika]]. De súdlike stikelmûsgoffer is in [[nachtdier]] mei in nei alle gedachten fierhinne [[herbivoar]] dieet. De [[IUCN]] klassifisearret dit bist as net bedrige.

==Taksonomy==
De súdlike stikelmûsgoffer waard foar it earst yn [[1901]] [[wittenskip]]lik beskreaun troch de [[Ingelân|Ingelske]] [[mammalooch]] [[Oldfield Thomas]]. Dyselde basearre him dêrby op inkele [[spesimina]] út 'e omkriten fan [[San Javier (Ekwador)|San Javier]] oan 'e ûnderrin fan 'e [[rivier]] de [[Cachavi (rivier)|Cachavi]] yn it noardwesten fan [[Ekwador]]. 

==Fersprieding==
De súdlike stikelmûsgoffer komt foar yn it noardwesten fan [[Súd-Amearika]], dêr't er benammen yn [[Kolombia]] in útstrutsen [[ferspriedingsgebiet]] hat. Dat omfettet de hiele [[Stille Oseaan|Pasifyske]] [[kust]]line fan dat lân, mei dêropta it streamgebiet fan 'e [[Cauca (rivier)|Cauca]] en de [[Magdalena (rivier yn Kolombia)|Magdalena]], hast oan 'e gearfloeiïng fan dy beide [[rivier]]en ta de ûnderrin fan 'e Magdalena ta. Yn it noardeasten is der in útrinner dy't nei de [[grins (line)|grins]] mei [[Fenezuëla]] rint. Bûten Kolombia komt de súdlike stikelmûsgoffer ek foar yn oangrinzgjende dielen fan noardwestlik [[Ekwador]] en eastlik [[Panama]]. In isolearre [[populaasje (biology)|populaasje]] libbet yn 'e [[berchtme|bergen]] fan 'e [[Cordillera de Mérida]] yn westlik [[Fenezuëla]], dy't omjûn binne troch in [[flakte]] mei [[lânbou]]grûn.

==Uterlike skaaimerken==
De súdlike stikelmûsgoffer is in middelgrutte [[stikelmûsgoffer]]. Hy hat trochinoar in kop-romplingte fan 12,0–12,8&amp;nbsp;[[sintimeter|sm]], mei in sturtlingte fan 13,6–14,0&amp;nbsp;sm en in gewicht fan 37–85&amp;nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. Der bestiet yn dizze [[soarte]] in beskate mjitte fan [[seksuele dimorfy]], mei't de [[mantsje]]s in bytsje grutter en swierder binne as de [[wyfke]]s. De [[ear (anatomy)|earkes]] mjitte 1,6&amp;nbsp;sm en de [[efterpoat]]en hawwe in lingte fan 3,3&amp;nbsp;sm. 

De [[pels]] is rûch, mei op 'e [[rêch]] en de [[side (anatomy)|siden]] hjir en dêr ferstive [[stikel (soölogy)|stikels]] troch it [[hier (begroeiïng)|hier]] hinne. Yn 'e [[populaasje (biology)|populaasjes]] dy't yn it [[leechlân]] libje, binne dy stikels folle hurder en skerper as by berchpopulaasjes. De pels is op 'e boppeste [[lichemsdiel]]en (rêch, [[kop]], [[nekke]] en siden) [[dûnkergriis]] oant [[swart]], wylst de ûnderste lichemsdielen ([[bealch]], [[boarstkas|boarst]], [[kiel]], [[kin]] en [[poat]]en) [[witich]] binne. De beide kleurflakken wurde net troch in streek oer de siden faninoar skaat, sa't by guon besibbe soarten wol it gefal is. De [[soal (lichemsdiel)|soallen]] fan 'e efterpoatsjes binne ûnbehierre. De [[sturt]] is mar licht behierre en is by hast alle populaasjes oan 'e boppekant dûnkerder fan [[kleur]] as oan 'e ûnderkant.

==Biotoop==
De súdlike stikelmûsgoffer is in bewenner fan it [[tropysk reinwâld]] en it [[dizewâld]] fan 'e [[Stille Oseaan|Pasifyske]] [[kust]] fia de [[Andes]] oant it noardwestlike [[Amazônegebiet]]. Hy komt dêr foar fan it [[leechlân]] oant yn 'e [[berchtme|bergen]] op in hichte fan 2.500&amp;nbsp;[[meter|m]] boppe [[seenivo]]. Yn eastlik Panama hat dit bistke him oanpast oan it libben yn [[drûchte|drûgere]] [[wâld]]en, [[bamboe]]wâlden, [[toarne (botany)|toarn]]strûken en drûch [[gerslân]]. Súdlike stikelmûsgoffers kinne net goed oer [[minsklik]]e fersteuring fan harren [[habitat]].

==Hâlden en dragen==
Súdlike stikelmûsgoffers binne [[nachtdier]]en, dy't by [[dei]] ornaris rêst hâldt yn in ûndergrûnske [[hoale]], in [[rots]]spjalt of in leech pleatste [[beamholte]]. Soms kinne se lykwols ek oerdeis waarnommen wurde. Dêrfoar moat men wol hiel hoeden wêze en in protte [[geduld]] hawwe, want it binne [[skouwens|skouwe]] bistkes. De súdlike stikelmûsgoffer is in [[grûn|terrestryske]] (op 'e [[grûn]] libjende) [[soarte]], hoewol't er út en troch op [[nacht]]like foerazjeartochten ek wol yn [[strûk]]en [[klimmen|klimt]]. Fierders is der oer de libbenwize fan dit bist noch net folle bekend. 

It dieet bestiet nei alle gedachten (krekt as dat fan nau besibbe soarten) foar it meastepart út [[sied (plant)|sieden]], oanfolle mei [[frucht (plant)|fruchten]], griene [[plant]]edielen en [[ynsekten]]. Lykas alle [[mûsgoffers]] sammelet de súdlike stikelmûsgoffer it fretten yn syn útwindige [[wangpûde]]n, dy't as in soartemint [[bûse]]n oan 'e bûtenkant fan syn [[wang]]en sitte. Sa ferfiert er alles ienfâldich nei syn nêst, dêr't er it letter yn alle rêste beplúzje kin.

==Natuerlike fijannen==
De wichtichste [[rôfdier|natuerlike fijannen]] fan 'e súdlike stikelmûsgoffer binne ferskate [[soarte]]n [[ûlen]], lykas de [[Amerikaanske goudûle]] (''Tyto furcata''), en fierders [[lânrôfdier]]en lykas de [[grize foks]] (''Urocyon cinereoargenteus''), de [[jagûarûndy]] (''Herpailurus yagouaroundi''), de [[langsturtwezeling]] (''Neogale frenata'') en ferskate soarten [[slangen]].

==Status==
De súdlike stikelmûsgoffer hat de [[IUCN-status]] fan &quot;net bedrige&quot;, mei't er yn syn [[ferspriedingsgebiet]] noch rûnom foarkomt en om't de [[populaasje (biology)|populaasje]] stabyl liket te wêzen. 

==Undersoarten==
Der binne 3 &lt;small&gt;(stân fan saken yn 2016)&lt;/small&gt; erkende [[ûndersoarte]]n fan 'e súdlike stikelmûsgoffer (''Heteromys australis''):
*''H. a. australis'' (&lt;small&gt;[[Oldfield Thomas|Thomas]], 1901&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;(de [[nominaat]]foarm; [[Kolombia]], noardwestlik [[Ekwador]] en de [[Cordillera de Mérida]] yn [[Fenezuëla]])&lt;/small&gt;
*''H. a. conscius'' (&lt;small&gt;[[Edward Alphonso Goldman|Goldman]], 1913&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;(it uterste easten fan [[Panama]] en oangrinzgjende dielen fan [[Kolombia]])&lt;/small&gt;
*''H. a. pacificus'' (&lt;small&gt;[[Oliver Payne Pearson|Pearson]], 1939&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;(de regio om [[Amagal]] hinne yn 'e provinsje [[Darién]] yn eastlik [[Panama]])&lt;/small&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://de.wikipedia.org/wiki/Südliche_Stacheltaschenmaus ''Belege'' en ''Literatur'', op dizze side].
----
{{commonscat|Heteromys australis}}
}}

{{DEFAULTSORT:Sudlike stikelmusgoffer}}
[[Kategory:Sûchdieresoarte]]
[[Kategory:Stikelmûsgoffer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]</text>
      <sha1>6sneioeuz3fx4hia6d0pukl6aaymzus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Heteromys australis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191936</id>
    <redirect title="Súdlike stikelmûsgoffer" />
    <revision>
      <id>1230350</id>
      <timestamp>2026-05-19T23:48:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Súdlike stikelmûsgoffer]]</comment>
      <origin>1230350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="t2smz9x6rnt3z89dd1r832lc3sz099o" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Súdlike stikelmûsgoffer]]</text>
      <sha1>t2smz9x6rnt3z89dd1r832lc3sz099o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sint-Pauluskatedraal (Luik)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191938</id>
    <revision>
      <id>1230352</id>
      <timestamp>2026-05-20T08:00:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Ynfoboks katedraal | namme                       = Sint-Pauluskatedraal&lt;br/&gt;&lt;small&gt;''Cathédrale de la Conversion de Saint-Paul''&lt;/small&gt; | ôfbylding                   = Cathédrale Saint-Paul de Liège vue de Saint Martin.jpg | ôfbyldingsbreedte           =  | ôfbyldingstekst             = De Sint-Pauluskatedraal yn Luik fan it Sint-Paulusplein ôf sjoen | lân                         = {{BE}} | bestjoerlike ienheid 1      = gewest | namme bestjoerlike ienheid 1= Wa...&quot;</comment>
      <origin>1230352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7858" sha1="7hsln35hp0bk85lloikceosowqlozsa" xml:space="preserve">{{Ynfoboks katedraal
| namme                       = Sint-Pauluskatedraal&lt;br/&gt;&lt;small&gt;''Cathédrale de la Conversion de Saint-Paul''&lt;/small&gt;
| ôfbylding                   = Cathédrale Saint-Paul de Liège vue de Saint Martin.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = De Sint-Pauluskatedraal yn Luik fan it Sint-Paulusplein ôf sjoen
| lân                         = {{BE}}
| bestjoerlike ienheid 1      = gewest
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Walloanje]]
| bestjoerlike ienheid 2      = provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Luik (provinsje)|Luik]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Luik (stêd)|Luik]]
| adres                       = Place de la Cathédrale
| koördinaten                 = 
| tsjerkegenoatskip           = [[Roomsk-katolisisme|Roomsk-Katolyk]]
| bisdom                      = [[Bisdom Luik|Luik]]
| aartsbisdom                 = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel|Mechelen-Brussel]]
| patroanhillige              = [[Paulus (apostel)|Sint-Paulus]]
| wijd oan                    = Bekearing fan 'e apostel Paulus en [[Marije-Himelfeart]]
| status                      = 
| arsjitekt                   = 
| yngenieur                   = 
| boujier                     = 13e-15e iuw (toerspits ferhege nei 1804, grutte restauraasje 1850-1875)
| sloopjier                   = 
| boustyl                     = [[gotyk]], [[neogotyk]]
| hichte                      = 90 meter (toer)
| monumintale status          = Patrimoine immobilier classé de la Région wallonne
| monumintnûmer               = 62063-CLT-0017-01
| webside                     = [https://www.cathedraledeliege.be www.cathedraledeliege.be]
| mapname                     = Belgje
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 50
| lat_min                     = 38
| lat_sec                     = 25
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 5
| lon_min                     = 34
| lon_sec                     = 18
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
}}
De '''Sint-Pauluskatedraal''' (folút: ''Cathédrale de la Conversion de Saint-Paul et de l'Assomption de Marie''; '''Katedraal fan 'e Bekearing fan Paulus en de Opname fan Marije yn 'e Himel''') is de [[Katedraal|biskopstsjerke]] fan it [[Belgje|Belgyske]] [[bisdom Luik]]. De [[Gotyk|goatyske]] [[Basilyk (boufoarm)|basilyk]] waard fan 'e 13e oant de 15e iuw as [[kapitteltsjerke]] (kollegiale tsjerke) boud en waard yn 1804, as opfolger fan 'e yn 'e [[Frânske tiid]] ferneatige [[Sint-Lambertuskatedraal (Luik)|Sint-Lambertuskatedraal]], ferheft ta katedraal.

== Skiednis en arsjitektuer ==
Biskop Ebrachar stifte it Pauluskapittel yn it jier 966 op in – doetiidsk – eilân tusken twa earms fan 'e [[Maas]]. Oer de fraach hoe't dy tsjerke der útseach besteane allinnich mar fermoedens.

De bou fan 'e hjoeddeiske tsjerke sette yn 1240 útein. Yn 'e earste faze waarden it [[Koer (tsjerke)|koer]] (mei in flakke ôfsluting), it [[dwersskip]] en de earste twa [[travee]]ën fan it eastlike tsjerkeskip boud. De tsjerke waard op 11 april 1289 ynwijd.
[[Ofbyld:1738-St-Paul-Leloup.jpg|thumb|left|De tsjerke yn 1738.]]
De twadde, heechgoatyske boufaze begûn nei 1333 mei de fjouwer westlike traveeën fan it skip, it sydportaal, de kapellen fan 'e sydskippen, de mearhoekige [[apsis]] en úteinlik de toer (sûnt 1390).

Fan 1445 ôf ûntstie de oant hjoed-de-dei bewarre bleaune [[kleastergong]] oan 'e súdkant fan 'e tsjerke, en oan it begjin fan 'e 16e iuw it westlike portaal njonken de toer.

Oant de [[Frânske Revolúsje]] wie de Sint-Paulustsjerke ynklusyf it katedraalkapittel ien fan 'e sân kapitteltsjerken fan Luik. Nei de komst fan 'e Frânsen yn 1792 en letter op 'e nij yn 1794 waarden alle kleasters en kapittels yn Luik opheft en harren besittings konfiskearre. Yn 1795 folge de opheffing fan it [[Prinsbisdom Luik]] en yn 1796 ek de opheffing fan it Sint-Pauluskapittel. De tsjerke waard troch it Frânske regear yn beslach nommen en alle kostberheden waarden ferwidere en ferkocht. De tsjerke die dêrnei tsjinst as slachthûs foar it garnizoen, wêrby't de kleastergong as stâl brûkt waard.

Troch it [[Konkordaat fan 1801]] tusken [[Napoleon]] en de [[paus]] waard it bisdom Luik op 'e nij oprjochte, mar no sûnder wrâldske macht. Om't de âlde Sint-Lambertuskatedraal yn 'e jierren 1789-1814 ôfbrutsen wie, waard de Sint-Paulustsjerke yn 1804 ferheft ta de nije katedraal fan it bisdom. Nei de ferheffing fan 'e Paulustsjerke ta katedraal waard de toer ferhege mei in klokkesouder en in spits. It foarbyld dêrby wiene de westlike tuorren fan 'e ferneatige Lambertuskatedraal. Tusken 1850 en 1875 fûn der in grutte [[Neogotyk|neogoatyske]] restauraasje plak. It koer krige twa ekstra sydskippen en de hiele bûtenkant waard mei bylden en dekorative eleminten fersierd.

In folsleine restauraasje fan it eksterieur (dakken en gevels) waard útfierd tusken maaie 2016 en desimber 2021.

== Ynterieur ==
[[Ofbyld:Sint-Pauluskathedraal Luik Main Main view 2.jpg|thumb|left|Ynterieur.]]
Nettsjinsteande de lange boutiid makket it ynterieur in harmonyske en sletten yndruk. Dat is fral oan it [[ferwulft]] te tankjen, dat fan it koer oant de toer like heech bliuwt. It kontrast tusken de blauwe Maaslânske en de gielige Loataringske kalkstien, de [[Trifoarium|trifoaria]] en it byldhouwurk jouwe de romte in oantreklik oansjen.

De wichtichste brânskildere ramen datearje út de midden fan 'e 16e iuw. Yn 'e selde tiid waard in part fan 'e ferwulften beskildere; de rest folge yn 'e 19e iuw. Yn it lêste tredde part fan 'e 19e iuw ûntstiene it [[heechalter]] en in soad bylden.

De Switser Gottfried Honegger (1917-2016) ûntwurp achttjin bopperamen foar it middenskip en it dwersskip mei it tema 'De sân dagen fan 'e skepping'. De ramen waarden as glêsmozaïken yn koperen listen makke yn it atelier fan Gabriel Loire (1904-1996) yn [[Chartres]] en binne yn 2013 en 2014 yn 'e tsjerke set.

&lt;gallery widths=&quot;160&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Liège Cathédrale Saint-Paul BW 2019-08-17 12-13-09.jpg|Heechalter.
Pulpit of Cathédrale Saint-Paul de Liège 03.jpg|Preekstoel.
Reliquary chest of Saint Lambertus, Liège.jpg|Relykkist Lambertus.
Plafond au Cathédrale Saint-Paul, Liège (02).jpg|Ferwulft.
&lt;/gallery&gt;
=== Skatkeamer ===
Yn 1992 waard de skatkeamer fan 'e katedraal iepene mei bewarre skatten fan 'e ferneatige Lambertuskatedraal. De skatkeamer herberget oer trije ferdjippings útsûnderlike masterwurken fan it Luikske kultuergoed. Njonken de grutste letgoatyske relykbuste fan Europa fan [[Lambertus fan Rome|Sint-Lambertus]] (hichte 159 sm, breedte 107 sm) wurde de relykskryn fan [[Karel de Stoute]] en tal fan liturgyske foarwerpen en gewaden toand.

&lt;gallery widths=&quot;160&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Vierge au papillon.jpg|De Jongfaam fan ' e flinter&lt;br&gt;Pierre de Molendino († 1459). 
Reliquary of Saint Lambertus.jpg|Relykbuste fan Lambertus.
Panneau-reliquaire de la Vraie croix (face, novembre 2025).jpg|Relykskryn fan it Wiere Krús (± 1420).
2014 Trésor de la cathédral St-Paul, Liège (35).jpg|15e iuwsk [[brevier]], ôfkomstich út de [[Abdij fan Val-Dieu]]. 
&lt;/gallery&gt;

== Oargel ==
It oargel op 'e westlike kreake waard yn 1870 foar de oargelbouwer Merklin-Schütze boud. It ynstrumint besit 30 registers. 

{{boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is foar in part in oersetting fan 'e Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:St.-Pauls-Kathedrale (Lüttich)]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Cathédrale Saint-Paul (Liège)|Sint-Pauluskatedraal, Luik}}
}}
{{KatedralenBelgje}}
{{DEFAULTSORT:Pauluskatedraal, Luik}}
[[Kategory:Katedraal yn Belgje]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Gint]]
[[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje]]
[[Kategory:Bouwurk út de 15e iuw]]</text>
      <sha1>7hsln35hp0bk85lloikceosowqlozsa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230354</id>
      <parentid>1230352</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T08:02:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1230354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7793" sha1="bx9hyth5ujrafss6rwdq60jm7bnre0z" xml:space="preserve">{{Ynfoboks katedraal
| namme                       = Sint-Pauluskatedraal&lt;br/&gt;&lt;small&gt;''Cathédrale de la Conversion de Saint-Paul''&lt;/small&gt;
| ôfbylding                   = Cathédrale Saint-Paul de Liège vue de Saint Martin.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| lân                         = {{BE}}
| bestjoerlike ienheid 1      = gewest
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Walloanje]]
| bestjoerlike ienheid 2      = provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Luik (provinsje)|Luik]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Luik (stêd)|Luik]]
| adres                       = Place de la Cathédrale
| koördinaten                 = 
| tsjerkegenoatskip           = [[Roomsk-katolisisme|Roomsk-Katolyk]]
| bisdom                      = [[Bisdom Luik|Luik]]
| aartsbisdom                 = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel|Mechelen-Brussel]]
| patroanhillige              = [[Paulus (apostel)|Sint-Paulus]]
| wijd oan                    = Bekearing fan 'e apostel Paulus en [[Marije-Himelfeart]]
| status                      = 
| arsjitekt                   = 
| yngenieur                   = 
| boujier                     = 13e-15e iuw (toerspits ferhege nei 1804, grutte restauraasje 1850-1875)
| sloopjier                   = 
| boustyl                     = [[gotyk]], [[neogotyk]]
| hichte                      = 90 meter (toer)
| monumintale status          = Patrimoine immobilier classé de la Région wallonne
| monumintnûmer               = 62063-CLT-0017-01
| webside                     = [https://www.cathedraledeliege.be www.cathedraledeliege.be]
| mapname                     = Belgje
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 50
| lat_min                     = 38
| lat_sec                     = 25
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 5
| lon_min                     = 34
| lon_sec                     = 18
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
}}
De '''Sint-Pauluskatedraal''' (folút: ''Cathédrale de la Conversion de Saint-Paul et de l'Assomption de Marie''; '''Katedraal fan 'e Bekearing fan Paulus en de Opname fan Marije yn 'e Himel''') is de [[Katedraal|biskopstsjerke]] fan it [[Belgje|Belgyske]] [[bisdom Luik]]. De [[Gotyk|goatyske]] [[Basilyk (boufoarm)|basilyk]] waard fan 'e 13e oant de 15e iuw as [[kapitteltsjerke]] (kollegiale tsjerke) boud en waard yn 1804, as opfolger fan 'e yn 'e [[Frânske tiid]] ferneatige [[Sint-Lambertuskatedraal (Luik)|Sint-Lambertuskatedraal]], ferheft ta katedraal.

== Skiednis en arsjitektuer ==
Biskop Ebrachar stifte it Pauluskapittel yn it jier 966 op in – doetiidsk – eilân tusken twa earms fan 'e [[Maas]]. Oer de fraach hoe't dy tsjerke der útseach besteane allinnich mar fermoedens.

De bou fan 'e hjoeddeiske tsjerke sette yn 1240 útein. Yn 'e earste faze waarden it [[Koer (tsjerke)|koer]] (mei in flakke ôfsluting), it [[dwersskip]] en de earste twa [[travee]]ën fan it eastlike tsjerkeskip boud. De tsjerke waard op 11 april 1289 ynwijd.
[[Ofbyld:1738-St-Paul-Leloup.jpg|thumb|left|De tsjerke yn 1738.]]
De twadde, heechgoatyske boufaze begûn nei 1333 mei de fjouwer westlike traveeën fan it skip, it sydportaal, de kapellen fan 'e sydskippen, de mearhoekige [[apsis]] en úteinlik de toer (sûnt 1390).

Fan 1445 ôf ûntstie de oant hjoed-de-dei bewarre bleaune [[kleastergong]] oan 'e súdkant fan 'e tsjerke, en oan it begjin fan 'e 16e iuw it westlike portaal njonken de toer.

Oant de [[Frânske Revolúsje]] wie de Sint-Paulustsjerke ynklusyf it katedraalkapittel ien fan 'e sân kapitteltsjerken fan Luik. Nei de komst fan 'e Frânsen yn 1792 en letter op 'e nij yn 1794 waarden alle kleasters en kapittels yn Luik opheft en harren besittings konfiskearre. Yn 1795 folge de opheffing fan it [[Prinsbisdom Luik]] en yn 1796 ek de opheffing fan it Sint-Pauluskapittel. De tsjerke waard troch it Frânske regear yn beslach nommen en alle kostberheden waarden ferwidere en ferkocht. De tsjerke die dêrnei tsjinst as slachthûs foar it garnizoen, wêrby't de kleastergong as stâl brûkt waard.

Troch it [[Konkordaat fan 1801]] tusken [[Napoleon]] en de [[paus]] waard it bisdom Luik op 'e nij oprjochte, mar no sûnder wrâldske macht. Om't de âlde Sint-Lambertuskatedraal yn 'e jierren 1789-1814 ôfbrutsen wie, waard de Sint-Paulustsjerke yn 1804 ferheft ta de nije katedraal fan it bisdom. Nei de ferheffing fan 'e Paulustsjerke ta katedraal waard de toer ferhege mei in klokkesouder en in spits. It foarbyld dêrby wiene de westlike tuorren fan 'e ferneatige Lambertuskatedraal. Tusken 1850 en 1875 fûn der in grutte [[Neogotyk|neogoatyske]] restauraasje plak. It koer krige twa ekstra sydskippen en de hiele bûtenkant waard mei bylden en dekorative eleminten fersierd.

In folsleine restauraasje fan it eksterieur (dakken en gevels) waard útfierd tusken maaie 2016 en desimber 2021.

== Ynterieur ==
[[Ofbyld:Sint-Pauluskathedraal Luik Main Main view 2.jpg|thumb|left|Ynterieur.]]
Nettsjinsteande de lange boutiid makket it ynterieur in harmonyske en sletten yndruk. Dat is fral oan it [[ferwulft]] te tankjen, dat fan it koer oant de toer like heech bliuwt. It kontrast tusken de blauwe Maaslânske en de gielige Loataringske kalkstien, de [[Trifoarium|trifoaria]] en it byldhouwurk jouwe de romte in oantreklik oansjen.

De wichtichste brânskildere ramen datearje út de midden fan 'e 16e iuw. Yn 'e selde tiid waard in part fan 'e ferwulften beskildere; de rest folge yn 'e 19e iuw. Yn it lêste tredde part fan 'e 19e iuw ûntstiene it [[heechalter]] en in soad bylden.

De Switser Gottfried Honegger (1917-2016) ûntwurp achttjin bopperamen foar it middenskip en it dwersskip mei it tema 'De sân dagen fan 'e skepping'. De ramen waarden as glêsmozaïken yn koperen listen makke yn it atelier fan Gabriel Loire (1904-1996) yn [[Chartres]] en binne yn 2013 en 2014 yn 'e tsjerke set.

&lt;gallery widths=&quot;160&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Liège Cathédrale Saint-Paul BW 2019-08-17 12-13-09.jpg|Heechalter.
Pulpit of Cathédrale Saint-Paul de Liège 03.jpg|Preekstoel.
Reliquary chest of Saint Lambertus, Liège.jpg|Relykkist Lambertus.
Plafond au Cathédrale Saint-Paul, Liège (02).jpg|Ferwulft.
&lt;/gallery&gt;
=== Skatkeamer ===
Yn 1992 waard de skatkeamer fan 'e katedraal iepene mei bewarre skatten fan 'e ferneatige Lambertuskatedraal. De skatkeamer herberget oer trije ferdjippings útsûnderlike masterwurken fan it Luikske kultuergoed. Njonken de grutste letgoatyske relykbuste fan Europa fan [[Lambertus fan Rome|Sint-Lambertus]] (hichte 159 sm, breedte 107 sm) wurde de relykskryn fan [[Karel de Stoute]] en tal fan liturgyske foarwerpen en gewaden toand.

&lt;gallery widths=&quot;160&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Vierge au papillon.jpg|De Jongfaam fan ' e flinter&lt;br&gt;Pierre de Molendino († 1459). 
Reliquary of Saint Lambertus.jpg|Relykbuste fan Lambertus.
Panneau-reliquaire de la Vraie croix (face, novembre 2025).jpg|Relykskryn fan it Wiere Krús (± 1420).
2014 Trésor de la cathédral St-Paul, Liège (35).jpg|15e iuwsk [[brevier]], ôfkomstich út de [[Abdij fan Val-Dieu]]. 
&lt;/gallery&gt;

== Oargel ==
It oargel op 'e westlike kreake waard yn 1870 foar de oargelbouwer Merklin-Schütze boud. It ynstrumint besit 30 registers. 

{{boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is foar in part in oersetting fan 'e Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:St.-Pauls-Kathedrale (Lüttich)]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Cathédrale Saint-Paul (Liège)|Sint-Pauluskatedraal, Luik}}
}}
{{KatedralenBelgje}}
{{DEFAULTSORT:Pauluskatedraal, Luik}}
[[Kategory:Katedraal yn Belgje]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Gint]]
[[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje]]
[[Kategory:Bouwurk út de 15e iuw]]</text>
      <sha1>bx9hyth5ujrafss6rwdq60jm7bnre0z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230360</id>
      <parentid>1230354</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T09:02:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>/* Skatkeamer */</comment>
      <origin>1230360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7799" sha1="3keshsuz9gfw3nvevf83jku1j8217ml" xml:space="preserve">{{Ynfoboks katedraal
| namme                       = Sint-Pauluskatedraal&lt;br/&gt;&lt;small&gt;''Cathédrale de la Conversion de Saint-Paul''&lt;/small&gt;
| ôfbylding                   = Cathédrale Saint-Paul de Liège vue de Saint Martin.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| lân                         = {{BE}}
| bestjoerlike ienheid 1      = gewest
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Walloanje]]
| bestjoerlike ienheid 2      = provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Luik (provinsje)|Luik]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Luik (stêd)|Luik]]
| adres                       = Place de la Cathédrale
| koördinaten                 = 
| tsjerkegenoatskip           = [[Roomsk-katolisisme|Roomsk-Katolyk]]
| bisdom                      = [[Bisdom Luik|Luik]]
| aartsbisdom                 = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel|Mechelen-Brussel]]
| patroanhillige              = [[Paulus (apostel)|Sint-Paulus]]
| wijd oan                    = Bekearing fan 'e apostel Paulus en [[Marije-Himelfeart]]
| status                      = 
| arsjitekt                   = 
| yngenieur                   = 
| boujier                     = 13e-15e iuw (toerspits ferhege nei 1804, grutte restauraasje 1850-1875)
| sloopjier                   = 
| boustyl                     = [[gotyk]], [[neogotyk]]
| hichte                      = 90 meter (toer)
| monumintale status          = Patrimoine immobilier classé de la Région wallonne
| monumintnûmer               = 62063-CLT-0017-01
| webside                     = [https://www.cathedraledeliege.be www.cathedraledeliege.be]
| mapname                     = Belgje
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 50
| lat_min                     = 38
| lat_sec                     = 25
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 5
| lon_min                     = 34
| lon_sec                     = 18
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
}}
De '''Sint-Pauluskatedraal''' (folút: ''Cathédrale de la Conversion de Saint-Paul et de l'Assomption de Marie''; '''Katedraal fan 'e Bekearing fan Paulus en de Opname fan Marije yn 'e Himel''') is de [[Katedraal|biskopstsjerke]] fan it [[Belgje|Belgyske]] [[bisdom Luik]]. De [[Gotyk|goatyske]] [[Basilyk (boufoarm)|basilyk]] waard fan 'e 13e oant de 15e iuw as [[kapitteltsjerke]] (kollegiale tsjerke) boud en waard yn 1804, as opfolger fan 'e yn 'e [[Frânske tiid]] ferneatige [[Sint-Lambertuskatedraal (Luik)|Sint-Lambertuskatedraal]], ferheft ta katedraal.

== Skiednis en arsjitektuer ==
Biskop Ebrachar stifte it Pauluskapittel yn it jier 966 op in – doetiidsk – eilân tusken twa earms fan 'e [[Maas]]. Oer de fraach hoe't dy tsjerke der útseach besteane allinnich mar fermoedens.

De bou fan 'e hjoeddeiske tsjerke sette yn 1240 útein. Yn 'e earste faze waarden it [[Koer (tsjerke)|koer]] (mei in flakke ôfsluting), it [[dwersskip]] en de earste twa [[travee]]ën fan it eastlike tsjerkeskip boud. De tsjerke waard op 11 april 1289 ynwijd.
[[Ofbyld:1738-St-Paul-Leloup.jpg|thumb|left|De tsjerke yn 1738.]]
De twadde, heechgoatyske boufaze begûn nei 1333 mei de fjouwer westlike traveeën fan it skip, it sydportaal, de kapellen fan 'e sydskippen, de mearhoekige [[apsis]] en úteinlik de toer (sûnt 1390).

Fan 1445 ôf ûntstie de oant hjoed-de-dei bewarre bleaune [[kleastergong]] oan 'e súdkant fan 'e tsjerke, en oan it begjin fan 'e 16e iuw it westlike portaal njonken de toer.

Oant de [[Frânske Revolúsje]] wie de Sint-Paulustsjerke ynklusyf it katedraalkapittel ien fan 'e sân kapitteltsjerken fan Luik. Nei de komst fan 'e Frânsen yn 1792 en letter op 'e nij yn 1794 waarden alle kleasters en kapittels yn Luik opheft en harren besittings konfiskearre. Yn 1795 folge de opheffing fan it [[Prinsbisdom Luik]] en yn 1796 ek de opheffing fan it Sint-Pauluskapittel. De tsjerke waard troch it Frânske regear yn beslach nommen en alle kostberheden waarden ferwidere en ferkocht. De tsjerke die dêrnei tsjinst as slachthûs foar it garnizoen, wêrby't de kleastergong as stâl brûkt waard.

Troch it [[Konkordaat fan 1801]] tusken [[Napoleon]] en de [[paus]] waard it bisdom Luik op 'e nij oprjochte, mar no sûnder wrâldske macht. Om't de âlde Sint-Lambertuskatedraal yn 'e jierren 1789-1814 ôfbrutsen wie, waard de Sint-Paulustsjerke yn 1804 ferheft ta de nije katedraal fan it bisdom. Nei de ferheffing fan 'e Paulustsjerke ta katedraal waard de toer ferhege mei in klokkesouder en in spits. It foarbyld dêrby wiene de westlike tuorren fan 'e ferneatige Lambertuskatedraal. Tusken 1850 en 1875 fûn der in grutte [[Neogotyk|neogoatyske]] restauraasje plak. It koer krige twa ekstra sydskippen en de hiele bûtenkant waard mei bylden en dekorative eleminten fersierd.

In folsleine restauraasje fan it eksterieur (dakken en gevels) waard útfierd tusken maaie 2016 en desimber 2021.

== Ynterieur ==
[[Ofbyld:Sint-Pauluskathedraal Luik Main Main view 2.jpg|thumb|left|Ynterieur.]]
Nettsjinsteande de lange boutiid makket it ynterieur in harmonyske en sletten yndruk. Dat is fral oan it [[ferwulft]] te tankjen, dat fan it koer oant de toer like heech bliuwt. It kontrast tusken de blauwe Maaslânske en de gielige Loataringske kalkstien, de [[Trifoarium|trifoaria]] en it byldhouwurk jouwe de romte in oantreklik oansjen.

De wichtichste brânskildere ramen datearje út de midden fan 'e 16e iuw. Yn 'e selde tiid waard in part fan 'e ferwulften beskildere; de rest folge yn 'e 19e iuw. Yn it lêste tredde part fan 'e 19e iuw ûntstiene it [[heechalter]] en in soad bylden.

De Switser Gottfried Honegger (1917-2016) ûntwurp achttjin bopperamen foar it middenskip en it dwersskip mei it tema 'De sân dagen fan 'e skepping'. De ramen waarden as glêsmozaïken yn koperen listen makke yn it atelier fan Gabriel Loire (1904-1996) yn [[Chartres]] en binne yn 2013 en 2014 yn 'e tsjerke set.

&lt;gallery widths=&quot;160&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Liège Cathédrale Saint-Paul BW 2019-08-17 12-13-09.jpg|Heechalter.
Pulpit of Cathédrale Saint-Paul de Liège 03.jpg|Preekstoel.
Reliquary chest of Saint Lambertus, Liège.jpg|Relykkist Lambertus.
Plafond au Cathédrale Saint-Paul, Liège (02).jpg|Ferwulft.
&lt;/gallery&gt;
=== Skatkeamer ===
Yn 1992 waard de skatkeamer fan 'e katedraal iepene mei bewarre skatten fan 'e ferneatige Lambertuskatedraal. De skatkeamer herberget oer trije ferdjippings útsûnderlike masterwurken fan it Luikske kultuergoed. Njonken de grutste letgoatyske relykbuste fan Europa fan [[Lambertus fan Maastricht|Sint-Lambertus]] (hichte 159 sm, breedte 107 sm) wurde de relykskryn fan [[Karel de Stoute]] en tal fan liturgyske foarwerpen en gewaden toand.

&lt;gallery widths=&quot;160&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Vierge au papillon.jpg|De Jongfaam fan ' e flinter&lt;br&gt;Pierre de Molendino († 1459). 
Reliquary of Saint Lambertus.jpg|Relykbuste fan Lambertus.
Panneau-reliquaire de la Vraie croix (face, novembre 2025).jpg|Relykskryn fan it Wiere Krús (± 1420).
2014 Trésor de la cathédral St-Paul, Liège (35).jpg|15e iuwsk [[brevier]], ôfkomstich út de [[Abdij fan Val-Dieu]]. 
&lt;/gallery&gt;

== Oargel ==
It oargel op 'e westlike kreake waard yn 1870 foar de oargelbouwer Merklin-Schütze boud. It ynstrumint besit 30 registers. 

{{boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is foar in part in oersetting fan 'e Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:St.-Pauls-Kathedrale (Lüttich)]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Cathédrale Saint-Paul (Liège)|Sint-Pauluskatedraal, Luik}}
}}
{{KatedralenBelgje}}
{{DEFAULTSORT:Pauluskatedraal, Luik}}
[[Kategory:Katedraal yn Belgje]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Gint]]
[[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje]]
[[Kategory:Bouwurk út de 15e iuw]]</text>
      <sha1>3keshsuz9gfw3nvevf83jku1j8217ml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Katedraal fan Luik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191939</id>
    <redirect title="Sint-Pauluskatedraal (Luik)" />
    <revision>
      <id>1230353</id>
      <timestamp>2026-05-20T08:01:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Sint-Pauluskatedraal (Luik)]]</comment>
      <origin>1230353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="e5ce9bbw0n3e9gpqd1pq4a93foc7j1g" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Sint-Pauluskatedraal (Luik)]]</text>
      <sha1>e5ce9bbw0n3e9gpqd1pq4a93foc7j1g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Setduvelpuzel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191940</id>
    <revision>
      <id>1230361</id>
      <timestamp>2026-05-20T09:29:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kees Swart</username>
        <id>15205</id>
      </contributor>
      <comment>3</comment>
      <origin>1230361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5263" sha1="d5ya6wkk0uhp4k57rpebd0tay8f3mr8" xml:space="preserve">In '''Setduvelpuzel''' (''Ingelsk: Printer's Devilry'') is in type kryptyske [[krúswurdpuzel]]. 

It puzeltype waard yn 1937 yntrodusearre troch de Britske puzelmakker ''Afrit'' (Alistair Ferguson Ritchie). Oars as by de puzels fan ''Ximenes'' (Derrick Somerset Macnutt) ha de oanwizingen gjin omskriuwing fan it antwurd. Yn stee dêrfan bestiet elke oanwizing út in sin dêr't in rige letters úthelle is. As it nedich is, krije ynterpunksje en wurdôfbrekkingen in nije, min ofte mear grammatikale sin. De taak fan de oplosser is om de ûntbrekkende letters te rekonstruearjen. Dizze letters foarmje in wurd of útdrukking dy't yn it diagram ynfolle wurde moat.
[[Ofbyld:Balkjesdiagram Barred Grid 15.jpg|thumb|Balkjesdiagram mei it oplossingswurd GEHAKBAL]]
== Skiednis ==
Afrit syn earste Printer’s Devilry-puzel ferskynde op [[2 juny]] 1937 yn ‘’The Listener’’ (puzel 377). De oarspronklike útlis wie:
De diagramwurden binne komplete wurden dy’t oarspronklik ‘ferburgen’ wiene yn de oanwizingen. Nei alle gedachten hat de puzelmakker, dy't seach dat beskate opienfolgjende letters in wurd of wurden foarmen, dy fuorthelle en de lege romte opfolle. Soms waard dêrby wat mear frijheid nommen mei de spaasjes en lêstekens, mar de folchoarder fan de letters feroare net. Elke oanwizing befettet mar ien ûnderbrekking, en de diagramwurden litte de weilitten letters sjen yn harren oarspronklike folchoarder. Oare lettere puzelmakkers hawwe de foarm oernommen, wêrûnder Ximenes en Azed en hy is ek brûkt yn ‘mingde’ puzels mei ferskate soarten oanwizingen binnen ien puzel. Ximenes murk op dat Printer’s Devilry ien fan de populêrste net-gewoane puzeltypen wie. Hy publisearre trochstrings alle acht moannen in Printer’s Devilry, wylst oare bysûndere puzeltypen mar jierliks ferskynden.

==Nammejouwing==
De puzelnamme ferwiist nei de term setduveltje (printer's devil), in âlde Ingelske term foar in learlingprinter. At der flaters yn it setsel slûpten, waard dat soms taskreaun oan 'de duvel'. Omdat de puzel draait om letters dy't ferdwine, gatten dy't tichtmakke wurde en sinnen dy't 'fergriemd' wurde, lykas in ûnhandich printersfeintsje (printer’s devil) earder flaters meitsje koe yn it setsel. Lykas it Fryske wurd 'setduveltsje' ferwiist nei in help by it setten fan printwurk.

==Foarbylden==
Krekt as by in [[kryptogram]] hat de oerflakkige lêzing fan in setduvelpuzel-oanwizing neat mei it antwurd te krijen. In kryptyske krúswurdpuzel neffens de Ximeneaanske regels bestiet út wurdromte en in definysje.
;Ienfâldich foarbyld
Azed joech de folgjende oanwizing:
:&lt;blockquote&gt;''A galling remark – an effective riposte is difficult  (7)''&lt;/blockquote&gt;
It antwurd is ynfoege om in nije sin te foarmjen.
:&lt;blockquote&gt;''Aga'''inst a te'''lling remark, an effective riposte is difficult''.&lt;/blockquote&gt;
Om dizze sin te krijen, wurdt in spaasje ferwidere tusken &quot;a&quot; en &quot;galling&quot;, wurde twa spaasjes taheakke oan &quot;INSTATE&quot; en wurdt it streekje ferfongen troch in komma.

;Frysk foarbyld
:&lt;blockquote&gt;''It hout te lang yn de ferkeap? Sûnder sa'ge ha'k balken heal om heal ferkocht.'' (8)&lt;/blockquote&gt; wurdt 
:&lt;blockquote&gt;''It hout te lang yn de ferkeap? Sûnder sa'''ge ha’k bal'''ken heal-om-heal ferkocht.''&lt;/blockquote&gt;
mei it oplossingswurd GEHAKBAL.

;Kompleks foarbyld
Ximenes murk op dat Printer’s Devilry-oanwizingen fariearje yn dreechheidsgraad. In drege oanwizing kin grutte feroaringen yn de sinsstruktuer easkje, lykas yn dit foarbyld fan Bernard Lacy:
:&lt;blockquote&gt;''When he was dancing at the center, I could not see Jose like Tex,'' pens Esther. '''E were too high. (8)''&lt;/blockquote&gt; 
De sin moat oanpast wurde oant
:&lt;blockquote&gt;''When he was dancing at the center, I could not see Jose Li'''mon as tic'''ket expenses there were too high''&lt;/blockquote&gt;
mei as oplossingswurd MONASTIC.
De oanwizing befettet meardere keunstmjittige wurdbreuken dy't pas logysk wurde wannear't it wurd MONASTIC ynfoege wurdt. De letters fan it antwurd ferskine altyd yn folchoarder en oaniensletten; de sin wurdt mar op ien plak ûnderbrutsen.

; Faak foarkommende flaters
De omskriuwingen yn setduvelpuzels kinne op it earste gesicht ûngrammatikaal of ûnsinnich lykje, mar de folsleine sin moat altyd logysk en natuerlik wêze. In faak foarkommende flater is it oarsom wurkjen: in sin betinke dy't fansels lêst, mar dy’t - kombinearre mei it antwurd - in ûnnatuerlike of netdiomatyske sin opsmyt. Ximenes bekritisearre bygelyks de folgjende oanwizing
:&lt;blockquote&gt;''Do all the lines of travel cross in Galway? Slack supervision (6) &lt;/blockquote&gt;
It antwurd is MORALE, wat liedt ta
:&lt;blockquote&gt;''Do all the lines of tram or a level crossing always lack supervision?''&lt;/blockquote&gt;
Neffens Ximenes wie dizze sin sa ûnnatuerlik dat de oanwizing hast ûnoplosber wêze soe. De ûnnatuerlikheid fan 'e sin is krekt it probleem dat Ximenes bekritisearre. Ek wurdt it as swak beskôge wannear't de brek oan it begjin of ein fan in wurd stiet.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* Dit artikel of in eardere ferzje derfan is foar in part de oersetting fan it artikel ''Azed'' op de Ingelsktalige Wikipedia, dat ûnder de lisinsje Creative Commons Nammefermelding/Gelyk diele falt.}}

{{Taalpuzel}}
[[Kategory:Taalpuzel]]</text>
      <sha1>d5ya6wkk0uhp4k57rpebd0tay8f3mr8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Literêr wurk fan Salman Rushdie</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191941</id>
    <revision>
      <id>1230364</id>
      <timestamp>2026-05-20T10:36:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <comment>Neffens K lwfs: John Steinbeck</comment>
      <origin>1230364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="0wmmvepnsy2ijh9r64qdy4u7qn8qov9" xml:space="preserve">[[Kategory:Literêr wurk nei skriuwer|Rushdi, Salman]]</text>
      <sha1>0wmmvepnsy2ijh9r64qdy4u7qn8qov9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Midnight’s Children</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191942</id>
    <revision>
      <id>1230365</id>
      <timestamp>2026-05-20T10:41:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <comment>Mei wat help fan Se:. Dit is de lêste yn Latynsk skrift; sjoch [[Oerlis:Le_Monde%27s_100_boeken_fan_de_iuw#Twa_bysûndere_gefallen]] foar de alderlêste twa.</comment>
      <origin>1230365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1402" sha1="fobv806rquwfy3i1xss3mljc0d7ghn9" xml:space="preserve">'''''Midnight's Children''''' ([[Ingelsk]], likernôch: &quot;Bern fan 'e middernacht&quot;), is in roman fan Ingelsktalige Yndyske skriuwer [[Salman Rushdie]]. It boek is yn [[1981]] útjûn troch [[Jonathan Cape]] yn [[Londen]]. It wie syn twadde roman en it waard syn grutte trochbraak. De fertelstyl kombinearret klassike Ingelske literatuer, Yndiaaske mûnlinge ferteltradysjes en [[magysk realisme]], op in bysûndere manier.

== Ynhâld ==
De roman spilet him ôf yn [[Bombay]]. De haadpersoan is Saleem Sinai, in Yndiaaske jonge dy't berne wurdt om middernacht op 15 augustus 1947, krekt it stuit dat [[Yndia]] in ûnôfhinklike lân waard. Saleem is bejeftige mei de ûngewoane fermogen om [[telepaty]]sk kontakt te meitsjen mei oaren dy't op datselde stuit berne binne.

== Untfangst ==
De roman krige in entûsjaste ûntfangst by publikaasje en waard bekroane mei de [[Booker Prize]. Twa kear, yn 1993 en 2008, is it útroppen ta de bêste Booker Prize-winner fan alle tiden. It boek wurdt beskôge as in [[moderne klassiker]]. Yn [[1999]] waard ''Midnight’s Children'' opnaam yn [[Le Monde's 100 boeken fan de iuw]], en yn 2015 waard it troch [[The Guardian]] útroppen ta ien fan 'e 100 bêste romans fan alle tiden.

[[Kategory:Literêr wurk fan Salman Rushdie]]
[[Kategory:Ingelsktalige roman]]
[[Kategory:Roman út 1981]]
[[Kategory:Literatuer oer magysk realisme]]
[[Kategory:Yndia yn fiksje]]</text>
      <sha1>fobv806rquwfy3i1xss3mljc0d7ghn9</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>