Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 3137 1230687 1158886 2026-05-25T18:51:16Z Hurkonides 5270 1230687 wikitext text/x-wiki {{Keunstner | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Ids Willemsma | nasjonaliteit = | berne = [[8 augustus]] [[1949]] | berteplak = [[Akkrum]] | stoarn = | stjerplak = | etnisiteit = | regionale identiteit = | wurksum as = | perioade = | streaming = | medium = | bekendste wurk(en) = [[It Timpeltsje fan Ids]] | jierren aktyf = sûnt 1970 | prizen = | webside = }} [[Ofbyld:Monument Ids Willemsma3 zeedijk.jpg|250px|thumb|right|''It Timpeltsje fan Ids'' by Marrum]] '''Ids Willemsma''' ([[Akkrum]], [[8 augustus]] [[1949]]) is in Frysk [[byldhouwer (keunstner)|byldhouwer]] en [[tekener]]. == Jonkheid == Ids Willemsma is hikke en tein yn Akkrum. Hy wie ien fan de middelsten yn in húshâlding mei seis bern. <ref>[https://issuu.com/documentatiestichting/docs/so20130325-13/6 Stienzer Omropper, 5 desimber 2013]</ref> Syn mem wie [[kleanmakker]] en altyd warber en kreatyf mei breidpriemmen. Syn heit wie [[Redens|reedmakker]] yn Akkrum. Hy wie de lêste eigener fan reedfabryk Ruiter. Ids syn broers en susters mochten nei de [[ulo]] of de [[hbs]], mar heit woe him yn it fabryk. Op syn njoggende jier rjochte er al reedizerkes, sleepte mei bakken gasoalje en benzine om en makke it fabryk skjin. Hy woe lykwols altyd nei bûten, nei de boer, de hynders, geiten en de fûgels. Nei de [[legere skoalle]], dêr’t er in hekel oan skoalmaster krige, gie er nei de [[ambachtsskoalle]] op It Hearrenfean. Dêr ûntduts er dat er goed yn [[sport]] wie. Sport hat altyd in wichtich ûnderdiel fan syn libben west. Om syn sechtjinde hinne hat er as lid fan AV’55 noardlik reservekampioen op de 1500 meter hurdrinnen west en stie doe boppe oan de list fan bêsten fan Fryslân. Letter ried er de [[Alvestêdetocht]] op redens en op de [[Alvestêdetocht op de Fyts]] en peddele er mei de kano troch Fryslân. Nei de ambachskoalle die er de oplieding Smecoma: ‘Smederij, Constructie en Machinebouw’. Yn 1969 waard er mei betingsten talitten oan de Keunstakadeemje [[Akademy Vredeman de Vries|'Vredeman de Vries']] yn Ljouwert, mar hy moast ekstra fakken folgje omdat er net genôch foaroplieding hie. Trije jier letter slagge er oan de keunstakadeemje, mar hy soe letter ferklearje dat er mear fan in skyldpod learde as fan syn learmasters. == Earste wurken == Yn it twadde jier fan de oplieding ferskynde in de oprop yn "Het Klaverblad" foar in oarlochsmonumint yn Akkrum. It skaalûntwerp mei heakske hoeken gie oer ‘jin oprjochtsje’. Syn hurdrintrener sei altyd tsjin him: ''Hou je haaks''. In ûntwerp dat plat is, is dea. Libje is rjochtop.’ Syn winnend ûntwerp foar it fersetsmonumint wie in konstellaasje fan heaks op inoar steande stielplaten yn in ûnderling tige ûnregelmjittige posysje. It yn inoar sakke heakekrús wie net sabot in monumint foar de fersetshelden, mar in monumint tsjin de nazi's.<ref>[https://dbnl.org/tekst/_tro005198401_01/_tro005198401_01_0052.php Peter Karstkarel - Mo(-nu-)minten fan Ids Willemsma]</ref> Ien fan syn earste keunstwurken wie 'Pythagoras' (1968). It berekkenjen docht er op de âlderwetske manier. Hy wit as technikus de kerfslachwearde en de lûksterkte fan de stielsoarte. Stielsoarten hiene as bern al syn oandacht: 'It moat mei dy redens te meitsjen hawwe, dêr’t ik tusken berne bin'.<ref>[https://www.demoanne.nl/skaal-en-maat-fan-ids-willemsma/ De Moanne, 2019-1]</ref> Letter ûntwikkele er noch in houten klapreed en in bernereed, mar dy beide ûntwerpen binne net yn produksje gien. <ref>[https://www.friesjournaal.nl/custom-404/8-nieuws/457-17het-land-aan-imitatie-en-eentonigheid friesjournaal.nl]</ref> == Keunstwurken == Lykas yn it reedfabryk wurket er mei [[Izer (elemint)|izer]] en [[stiel]]. Ids Willemsma is gjin byldhouwer, mar in konstrukteur. Hy brûkt meastentiids platen stiel fan sa likernôch 2000 by 500 milimeter fan trije oant seis milimeter dikte. Ids tinkt lang nei oer ûntwerpen. Nei it sketsen tekenet er de mooglikheden út en makket er modellen op skaal. Dêrnei kiest er foar ien fan de mooglikheden. Troch skowen, knippen, snijbrânen en laskjen fan de platen, waaiert er se út, kantelet se en slacht se út as objekten mei in skaad of spegeling. Syn byldbepalende keunstwurken yn de iepenbiere romte Fryslân falle op troch harren grutte. Mar hy joech ek hûnderten lytsere keunstwurkjes dy’t er kado joech oan kunde, bygelyks by in jubileum, in jierdei of samar. Yn de tentoanstelling 'IDS! sjen sjoch sjoen’ waarden yn 2019 by [[Tresoar]] hûndert skaalmodellen fan sokke kadokeunst toand fan syn byldbepalende wurken. Sûnt 1971 eksposearre er op ferskate plakken yn Nederlân, lykas it Dordrechts museum, it Amstelpark yn Amsterdam en it [[Frysk Museum]] yn Ljouwert. Hy makke wurk yn opdracht foar ferskate gemeenten en bedriuwen. Yn 2010 waard de Stichting Ids Willemsma oprjochte om it erfgoed fan de keunstner te dokumintearjen en foar de neiteam te bewarjen. Willemsma hat as fjildman in soad omtinken foar de [[natoer]], en sjocht benammen nei fûgels. Om ’e doar hat er in grientetúntsje en hy fokt hinnen, de Fryske blauwen.<ref>[https://www.demoanne.nl/ids-willemsma/ De Moanne,, 10 (2011), 7 (july), side 28-31 ]</ref> Yn syn keunst komme fûgels gauris werom. == Argewaasje == Syn bylden joegen gauris argewaasje. * Sa hied er twa stielen deadskisten dy't ûngelikens fan hichte en breedte wiene: in manlike en in froulike kiste. Dêrmei woe er de manlike en de froulike foarm elemintêr stal jaan. Fan B&W fan Emmen mochten dy net yn de iepenbiere tagongsromte ta it riedshûs útstald wurde. * Yn de Ljouwerter nijbouwyk klommen bern op de skerpe, hoekige konstruksje. Se hellen dêrmei harren, fuotten en troanjes iepen. Doe’t se dêrmei yn de krante kamen lokke dat ynstjoerde brieven út. * By gelegenheid fan it Frysk Festival fan 1980 reizge Willemsma mei in knalreade kontener mei kowedong troch Fryslân. Dêrmei makke er op ferskate plakken ’grêfheuvels' fan dong. De dongbulten rôpen troch de rook in soad krtityk fan omwenjenden op. * Yn 1985 hong er op it Amelanner strân in stielen rak fol mei 500 âlde lofter klompen. De rjochter klompen krigen in pûnskaartsje mei it adres fan de keunstner en waarden doe 'yllegaal' yn de see dumpt. Willemsma krige 300 fan de 500 klompen weromstjoerd. Noch jierren letter krige er brieven fan minsken dy’t in oanspielde klompe fûn hiene. *By syn 'jirpelprojekt' brocht er in groet oan wrâldboargers. Hy brûkte dêrfoar [[jirpel]]s omdat jirpels wat ierdsk en wat wêzentliks fan Fryslân binne. By Aldebiltsyl sette er jirpels fan it ras 'De Frieslander' yn de foarm fan twa 60 meter lange en fjouwer meter brede redens. As maratonrider stjoerde er as groet in sek mei dy jirpels nei Europeeske reedriders waans namme in bân mei Fryslân hiene, of waans namme mei ‘Fr’ begûn. Ta de ûntfangers hearden de Switser Feigenwinter en de Eastenriker Falck. Frânske riders waarden útsluten fanwege de Frânske kearnproeven. By de 25 sekken jirpels siet in gebrûksoanwizing oer hoe’t de jirpels ferboud wurde moatte (hoe djip en hoe fier út elkoar) yn it Frysk en yn de memmetaal fan de ûntfanger. De Fryske miljeufreonlike jirpels mochten opiten wurde, mar leaver seach Willemsma dat se wer opnij setten waarden, om sa syn groet te fermannichfâldigjen. <ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/1995/09/27/aardappels-als-groet-van-friese-kunstenaar-7282267-a7792 NRC, 27 septimber 1995]</ref> == Arsjitekt == Op it mêd fan [[arsjitektuer]] ûntwurp Willemsma in tal monumintale gebouwen, lykas syn eigen wenhûs en loads yn Easterwierrum. Boppedat makke er it ûntwerpen foar in hûs yn Dunegea en in pleats yn Sint Nyk. Foar de pleats yn Sint Nyk naam er in tal histoaryske eleminten op, lykas de molkenkelder en in tal âlde beammen.<ref>[http://www.grunstra-architecten.nl/actueel/archetype/detail/17807-Particulier-woonhuis-Doniaga.html Foto Dunegea]</ref> By sûn ûntwerpen brûkt er gauris trijehoeken en fjouwerkanten as basisfoarm. == Sile == Oan de ein fan de tweintichste iuw waarden de earste boerepreammen yn eare hersteld, benammen troch [[Sjerp de Vries]] en Ids Willemsma. Beide hiene dêrfoar ek wol yn [[GWS-skou]]wen hurdsyld. De oandacht foar [[pream]]men late yn 1996 ta de Stichting "De Fryske Boerepream", dy’t de klassefoarskriften fêststelde.<ref>[http://sylnocht.nl/historie.html Sylnocht]</ref> Willemsma syn restaurearre sylpream 'De Gersker' waard brûkt foar in skipsmodel fan in Terhernster pream. Dat model wurdt bewarre yn it [[Frysk Skipfeartmuseum]]. <ref>[https://friesscheepvaartmuseum.nl/beeld/fsm-col1-dat1000009366 Frysk Skipfeartmuseum]</ref> Yn 2008 boude er it Fryske 'Eineraai' ôf foar himsels.<ref>[https://www.ssrp.nl/stamboek/schepen/eineraai Stamboek]</ref> == Gedichten == By de ûntbleating fan syn wurken heart gauris in [[gedicht]].<ref>[https://vriendenvanschokland.nl/application/files/6515/3494/0273/Vkring_49-2B2_144.pdf vriendenvanschokland.nl]</ref> By syn wurk 'Skip mei lading’ op De Jouwer is sa’n bypassend gedicht útsnien yn in stielen plaat. Yn 1988 ferskynde ''Buorman Dada en oare gedichten'' yn in rûch houten kassette mei ynbaarnde sinjatuer (IDS) mei dêryn in boekje mei 15 siden en in CD. (ISBN 978-9071348136) == Earbetoan == Willemsma waard yn augustus 2024 75 jier. Dat wie reden foar it [[Frysk Skipfeartmuseum]] om in tentoanstelling te wijen oan de konstruksjes fan hout en metaal wêrmei't Ids Willemsma syn namme fêstige hat: ''Ids & de elementen''. <ref> [https://frieschdagblad.nl/cultuur/Ik-bin-in-soan-fan-it-fjild-onderkop-Ids-Willemsma-in-het-Fries-Scheepvaartmuseum-29132990.html?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR1KYOYKVHvbgmvsf-PySgRMSqyg8PWCFTrre0ezBXY83nmSUBYe1pweECk_aem_YtXJy0BnDqsqdUu24vtUqA ''Ik bin in soan fan it fjild'; beeldend kunstenaar Ids Willemsma (74) in het Fries Scheepvaartmuseum''. Frysk Deiblêd, 12 july 2024] </ref> == Wurken yn de iepenbiere romte (seleksje) == {| class="wikitable sortable" ! Setten ! Omskriuwing ! Strjitte ! Plak ! Materiaal ! class="unsortable" | Ofbyld |- | [[1970]] | ''[[Untwrakseling]]'' | Heechein | [[Akkrum]] | [[stiel]] |[[Ofbyld:Untwrakseling.jpg|100px]] |- | [[1970]] | ''Utkommende blom'' | Hynstedreef 37 | [[Noardwâlde (Weststellingwerf)|Noardwâlde]] | stiel |[[Ofbyld:Natuurjaar_(Ontluikende_bloem).jpg|100px]] |- | [[1973]] | ''[[Groeiproses]]'' | Lariksstrjitte/Abeelstrjitte | [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | [[cortenstiel]] | [[Ofbyld:Ids Willemsma Larixstraat Leeuwarden.JPG|100px]] |- | [[1973]] | ''[[Flerken]]'' | Gerrit van der Veenlaan | [[Drachten]] | stiel | [[Ofbyld:Sûnder_titel_(Flerken).jpg|100px]] |- | [[1976]] | ''[[Fûgeleftich]]'' | Leiester Hegedyk | [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | stiel | [[Ofbyld:Sûnder_titel_(fûgelachtig).JPG|100px]] |- | [[1979]] | ''De Opgeande Rige-1'' | Wythústerwei 15, Waling Dykstrapark | [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | cortenstiel | [[Ofbyld:De_opgeande_reeks_1.JPG|100px]] |- | [[1979]] | ''De Opgeande Rige-2'' | Wythústerwei, Waling Dykstrapark | [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | cortenstiel en beton | [[Ofbyld:De_opgeande_reeks_2.JPG|100px]] |- | [[1981]] | ''[[It Each fan Stiens]]'' | Lege Hearewei / Breedyk | [[Stiens]] | stiel | [[Ofbyld:It_each_fan_Stiens.JPG|100px]] |- | [[1984]] | ''[[Sûnder titel (Ids Willemsma, 1984)|Sûnder titel]]'' | [[Omrop Fryslân]], Suderkrúswei 2 | [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | cortenstiel | [[Ofbyld:Zonder_titel_(Omrop_Fryslan).jpg|100px]] |- | [[1986]] | ''[[Blauwe Peal]]'' | Pieter Stuyvesantwei | [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | stiel | [[Ofbyld:Paal_Ids_Willemsma_Pieter_Stuyvesantweg_Leeuwarden.JPG|100px]] |- | [[1987]] | ''[[Sûnder titel (Ids Willemsma, 1987)|Sûnder titel]]'' | P.J. Troelstraleane | [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] | stiel | [[Ofbyld:Zonder_titel_1,Heerenveen.JPG|100px]] |- | [[1987]] | ''[['Koai']]'' | Twibaksmerk/Alde Easterstrjitte | [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | stiel | [[Ofbyld:Kooi.JPG|100px]] |- | [[1988]] | ''[[Fersetsmonumint (De Like)|Fersetsmonumint]]'' | Boppe-ein / Tsjerkewei | [[De Like (plak)|De Like]] | stiel | [[Ofbyld:Het_monument_op_de_Dam,_Leek.JPG|100px]] |- | [[1989]] | ''[[Dei- en Nachtbyld]]'' | NUON, Kammingabuorren, Groustins/ Melkemastate | [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | stiel en neon | [[Ofbyld:Dag_en_nachtbeeld.JPG|100px]] |- | [[1990]] | ''[[Brêge foar de fûgels]]'' | Kommisjewei | [[De Pein]] | stiel | [[Ofbyld:Sûnder_titel_(Brêge_foar_de_fûgels).jpg|100px]] |- | [[1990]] | ''[[Tagongsstek]]'' | Leiester Hegedyk | [[Alde Leie]] | stiel | [[Ofbyld:Toegangshek_(Alde_Leie).jpg|100px]] |- | [[1990]] | ''[[De Pylk]]'' | Weibuorren | [[Oerterp]] | stiel | [[Ofbyld:Pijl Ids Willemsma Ureterp.jpg|100px]] |- | [[1993]] | ''[[It Timpeltsje fan Ids]]'' | Seedyk | [[Marrum]] | stiel en klaai | [[Ofbyld:Monument Ids Willemsma3 zeedijk.jpg|100px]] |- | [[1992]] | ''[[Rotondebyld Archipelwei]]'' | Archipelwei / Insulindestrjitte | [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | stiel | [[Ofbyld:Ids_Willemsma_Rotonde_Archipelweg_Leeuwarden.JPG|100px]] |- | [[1994]] | ''[[De Bôge]]'' | De Drift | [[Drachten]] | stiel | [[Ofbyld:Drachten Ids Willemsma Boog 02.JPG|100px]] |- | [[1995]] | ''[[Wetterweagen]]'' | Gossepeallen/Gudsekop | [[Snits (stêd)|Snits]] | stiel | [[Ofbyld:Wetterweagen.JPG|100px]] |- | [[1996]] | ''Grêfmonumint foar Johan Wielsma'' | tsjerkhôf Sint-Vitustsjerke | [[Stiens]] | stiel | [[Ofbyld:Grafmonument_voor_Johan_Wielsma_(Stiens).JPG|100px]] |- | [[1996]] | ''Grêfmonumint foar Bouwe Jans de Vries'' | tsjerkhôf Sint-Vitustsjerke | [[Stiens]] | stiel | [[Ofbyld:Grafmonument_voor_Bouwe_Jans_de_Vries.JPG|100px]] |- | [[1996]] | ''[[De Stap]]'' | Harnzerwei | [[Frjentsjer]] | stiel | [[Ofbyld:De Stap Ids Willemsma Harlingerweg Franeker.JPG|100px]] |- | [[1996]] | ''[[Kikkert mei helder sicht op helikopterperspektyf]]'' | Tsjerkestrjitte | [[Ternaard]] | stiel | [[Ofbyld:Zonder_titel_door_Ids_Willemsma_Ternaard.jpg|100px]] |- | [[1998]] | ''[[Groei]]'' | Himdyk, [[Bogerman Kolleezje]] | [[Snits (stêd)|Snits]] | stiel | [[Ofbyld:Groei_(Sneek).JPG|100px]] |- | [[1999]] | ''[[De Brêge (Ids Willemsma)|De Brêge]]'' | brêge oer <br>it [[Oranjekanaal (Drinte)|Oranjekanaal]] | [[Schoonoord]] | stiel | [[Ofbyld:Schoonoord, Drenthe.jpg|100px]] |- | [[2000]] | ''[[It Each]]'' | langs N354 | [[Spannenburch (buorskip)|Spannenburch]] | stiel | [[Ofbyld:Oog_(Spannenburg).jpg|100px]] |- | [[2001]] | ''[[Sûnder titel (Ids Willemsma, 2001)|Sûnder titel]]'' | Aak 1 | [[Stiens]] | rustfrij stiel | [[Ofbyld:Zonder_titel_(Stiens).JPG|100px]] |- | [[2001]] | ''[[Lofthikke]]'' | Ropsterwei 5 | [[Easternijtsjerk]] | stiel | [[Ofbyld:Lofthikke.JPG|100px]] |- | [[2003]] | ''[[Sûnder titel (Ids Willemsma, 2003)|Sûnder titel]]'' | ’t Omnium, Dockinga Kolleezje, Parkleane 3 | [[Dokkum]] | stiel | [[Ofbyld:Zonder_titel,Dokkum.JPG|100px]] |- | [[2003]] | ''[[De Ynfeart]]'' | De Ynfeart | [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] | stiel | [[Ofbyld:Zonder_titel_2,Heerenveen.JPG|100px]] |- | [[2003]] | ''[[Hikke (Ids Willemsma)|'Hikke']]'' | Doarpsstrjitte 1 | [[Easterwierrum]] | stiel | [[Ofbyld:Hikke.JPG|100px]] |- | [[2004]] | ''[[Ielkearen]]'' | De Burd | [[Heech]] | stiel | [[Ofbyld:Ielkearen.jpg|100px]] |- | [[2004]] | ''[[Utsjochpunt Weperbult]]'' | [[Weperbult]] | [[Easterwâlde (Fryslân)|Easterwâlde]] | stiel | [[Ofbyld:Útsjochpunt.JPG|100px]] |- | [[2005]] | ''[[Van Baerdt van Sminiabank]]'' | Om'e toer | [[Akkrum]] | stiel | [[Ofbyld:Monument_voor_oud-burgemeester_Van_Baerdt_van_Sminia.JPG|100px]] |- | [[2006]] | ''[[Rekreätive Oerkaping yn Moddergat]]'' | Seedyk | [[Moddergat]] | stiel | [[Ofbyld:Recreatieve_overkapping_(_Moddergat).JPG|100px]] |- | [[2006]] | ''[[Rekreätive Oerkaping yn Nes]]'' | Foarstrjitte | [[Nes (Noardeast-Fryslân)|Nes]] | stiel | [[Ofbyld:Recreatieve_overkapping_(Nes).JPG|100px]] |- | [[2007]] | ''[[Skip mei lading]]'' | [[Roazebosk]] | [[De Jouwer]] | stiel | [[Ofbyld:Skip_mei_lading.jpg|100px]] |- | [[2009]] | ''[[Nasjonaal Binnenfeartmonumint]]'' | [[Skoklân]] | [[Emmeloard]] | stiel | [[Ofbyld:Ids_Willemsma,_Nationaal_binnenvaartmonument.jpg|100px]] |- | [[2010]] | ''[[Tagongspoarte fan slottún Riis]]'' | Frêle Van Swinderenstrjitte | [[Riis]] | stiel | [[Ofbyld:Toegangspoort slottuin Rijs Ids Willemsma.jpg|100px]] |- | [[2010]] | ''[[Krusende Flerken]]'' | Noardwâl | [[Vollenhove]] | stiel | |- | [[2014]] | ''[[Earbetoan oan Foekje Dillema]]'' | Sportpark Nijlân, Middelseeleane | [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | cortenstiel | [[Ofbyld:Eerbetoon_aan_Foekje_Dillema.jpg|100px]] |- | [[2014]] | ''[[De Sipel]]'' | Spoorstrjitte / St.Janswei | [[Deinum]] | cortenstiel | |- | [[2016]] | ''[[Earbetoan oan Hindrik Bulthuis]]'' | Bulthuis Akwadukt | [[Burgum]] | cortenstiel | |- |} == Oer Ids Willemsma en syn wurk == * ''Ids Willemsma'' - tekst: Pieter de Groot, Rudy Hodel, Doeke Sijens; (2012) útjouwerij Waanders & de Kunst, Wezep; Ned./Frysk, 192 siden; ISBN 9789491196232 {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://www.idswillemsma.nl/ Hiemstee Ids Willemsma] * [http://www.rkd.nl/rkddb/(ig34lz45l0enje3cimzxyiid)/dispatcher.aspx?action=search&database=ChoiceArtists&search=priref=84666 Ryksburo foar Keunsthistoaryske Dokumintaasje] ----- {{reflist}} }} {{Commonscat|Ids Willemsma}} {{DEFAULTSORT:Willemsma, Ids}} [[Kategory:Ids Willemsma| ]] [[Kategory:Frysk byldhouwer]] [[Kategory:Frysk byldzjend keunstner]] [[Kategory:Frysk tekener]] [[Kategory:Frysk arsjitekt]] [[Kategory:Persoan berne yn Akkrum]] [[Kategory:Persoan berne yn 1949]] iwvsdsw5zqdttqkv8wxprjad9kl4l6i 0 3459 1230676 1120272 2026-05-25T15:33:54Z Drewes 2754 /* It streekdoarp */ [[]] 1230676 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = Driezum, Rinsmastate.jpg | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = ''Rinsmastate'' | wapen = [[Ofbyld:Vlag Driesum.svg|80px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Ofbyld:Driezum wapen.svg|60px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Driezum}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> | oerflak = 8,49 km², wêrfan: <br> - lân: 8,22 km² <br> - wetter: 0,28 km² | befolkingstichtens = 113 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{Flagge NL}} [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flag of Dantumadeel.svg|border|20px]] [[Dantumadiel]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_17_45_N_6_2_44_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 17' N 6° 2' E}} | webside = [http://www.driesum.info Webstee Fer. foar Doarpsbelangen Driezum] | ôfbylding2 = Map NL Dantumadiel Driezum.png | ôfbyldingstekst2 = ''Doarpsgebiet Driezum (grien) yn 'e gemeente Dantumadiel'' | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Fryslân | lat_deg = 53 | lat_min = 17 | lat_sec = 45 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 2 | lon_sec = 44 | lon_dir = E }} '''Driezum''' is in doarp dat yn de [[Gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[Dantumadiel]] leit. Driezum leit noardlik fan [[De Westereen|De Westerein]], eastlik fan [[Wâlterswâld]], westlik fan [[Westergeast (Kollumerlân)|Westergeast]] en besúdeasten [[Dokkum]]. Driezum hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Driezum}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> ynwenners. De doarpskearn fan Wâlterswâld leit rûn de Van Sytzamawei. It buorskip [[Eastwâld]] heart ek by Driezum. == Skiednis == Driezum hat altyd yn sawol de [[gritenij]] as de [[Gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[Dantumadiel]] lein. === Terp === It âldste part fan Driezum leit in lytse twa kilometer oan de noardkant fan Driezum, dêr't de [[Driezumer terp]] leit. De terp is yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] ôfgroeven. Op de terp stie de [[Canterstate]], dy't yn de 19e iuw ôfbrutsen is. De state waard foar it earst neamd yn it "[[Register van den Aanbreng]]" út 1511 en is ferneamd nei de grutgrûnbesitster Renscke Jacobs Canter. Dochter Anna Canter, de lettere eigenaresse, troude mei de skepen Jacob Adams, dy't yn it stedsbestjoer fan Ljouwert siet. Hy liet him ek Canter neame. De state bleau lang yn it besit fan de famylje. Om't der yn 1847 in te leech bod útbrocht waard op de state, besleat de eigener Petrus Jacobus van Knijff de state yn 1855 ôf te brekken. By graafwurk oan in sleat by de terp binne yn [[1895]] in soad Romeinske munten fûn. === It streekdoarp === It streekdoarp sels is yn de midsiuwen lâns in ûntginningsas de hjoeddeiske, Efterwei/fan Sytzamawei, fierder yn kultuer brocht. Heaks op de as waarden lange sletten groeven. Op it plak fan it earste houten tsjerkje ûntstie letter de earste buorren. Yn de Midsiuwen stienen der wol fiif stinzen: Canter State, Halbada State, [[Ophuystra State]], Jarichsma State en Rinsma State. Fan Driezum rûn de [[Driezumer Feart]] nei de [[Driezumer Mar]]. Fan de mar rûn de [[Driezumer Ryd]] de Driezumer terp bylâns fierder nei it noarden, en kaam troch de [[Driezumer Syl]] út yn it [[Dokkumer Djip]]. === Agrarysk === Yn it agraryske doarp waard eartiids [[sûkerei]], mar ek woartel ferboud. Driezum waard dêrom ek wol de'' Woartelstêd'' neamd. === Rinsmastate === Oan de eastkant fan Driezum leit it buorskip [[Eastwâld]]. Tusken Driezum en Eastwâld leit [[Rinsmastate]], fan âlds in aadlike state dêr't oant [[1931]] de baronnen Van Sytsema wennen. Guon fan harren wiene boargemaster fan Dantumadiel. [[Douwe Jan Vincent van Sytzama]] is de bekendste fan dat aadlike skaai. Hy wie de earste boargemaster fan Dantumadiel, lid fan de Fryske Steaten en keamerhear fan Willem III. Yn [[1942]] waard Rinsmastate in hûs foar de âlderein, mar yn [[1944]] waard de state troch bommen rekke en it haadgebou baarnde út. De weropbou folge nei de oarloch yn deselde foarm, mar sûnder de eardere bepleistering. Ek it wetterskip hat letter noch in skoftke yn de state sitten. Fan [[1971]] oant [[1999]] wie de state it gemeentehûs fan Dantumadiel. Dêrnei kocht DSB-eigner [[Dirk Scheringa]] Rinsmastate, dy't de state yn âlde styl werom restaurearre. Ek de tún is doe wer neffens it âlde ûntwerp fan [[Lucas Pieters Roodbaard]] ynrjochte.<ref>[https://driezum.info/nieuws/38/Hernieuwd-Rinsmapark-klaar-voor-romantiek.html Driezum Nijs, 19 juny 2006]</ref> Nei it faillissemint fan Scheringa waard de state ferkocht oan in Rus.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/nieuws/295602-rinsma-state-verkocht-aan-rus Omrop Fryslân, 3 oktoer 2013]</ref> Om Rinsmastate hinne leit in park, better bekend as de [[Driezumer bosk]].<br> Efter Rinsmastate is yn [[1972]] it baggerdepot [[Petsleat]]/[[Swemmer]] oanlein. Dat baggerdepot is yn [[1985]] omfoarme ta rekreaasje- en natoerterrein "Rinsma pôlle". === Skoalhûs === [[Ofbyld:Skoalhûs, Tsjerkestrjitte 2, Driezum.jpg|thumb|260px|''Skoalhûs út 1787'']] Oan de Tsjerkestrjitte 2 stiet in skoalhûs út 1787. It gebou hat in sealdak tusken topgevels. Boppe de yngong is in klokgevel boud mei de stiftingsstien en it jiertal fan de bou. Yn de rjochter keamer sit in ienfâldige betimmering en in 18e-iuwske doar. It Skoalhûs is in [[ryksmonumint]].<ref>[http://www.kich.nl/kich2010/rapport.jsp?id_qualifier=ODB:Rijksmonumentnr&id=11682 Rykstsjinst foar it Kultureel Erfgoed]</ref> == Mienskip == Mei [[Wâlterswâld]] hat Driezum in doarpskrante. == Tsjerke == [[Ofbyld:Driesum, herfoarme tsjerke.jpg|thumb|260px|''Herfoarme tsjerke'']] {{Apart|Herfoarme tsjerke (Driezum)}} De herfoarme tsjerke oan de Sytzamawei yn Driezum is de tsjerke fan de herfoarme PKN-gemeente. === Ferienings === Ien kear yn 't jier, sa ein augustus wurdt de Kennedymars fan Driezum nei Wâlterswâld organisearre. It giet der om, binnen 20 oeren 80 km. te rinnen. In oar evenemint is de hyndertriatlon Driezum-Wâlterswâld. *[[Fuotbalferiening VIOD]] *De Fleanende Pylken - darts *Onvoorspelbaar - biljerten *Utdagers - biljerten *Lyts Begjin - keatsen *Excelsior - muzyk *Jubilate deo - sjongen *De Wâldtsjers - folleybal *Fûgelwacht Driezum-Wâlterswâld *Redsum - gymnastyk *Ut 'e Sleur - feest *It Plûmke - badminton === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" style="width:450px" |- ! style="text-align:left;"| Jier || 1850 || 1954 || 1959 || 1964 || 1969 || 1974 || 2004 || 2015 || 2020 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 450 || 1.004 || 1.057 || 944 || 873 || 861 || 1.000 || 970 || 935 |} === Berne yn Driezum === * [[Willem Buma]] of Bonninga, ien fan de ûndertekeners fan it [[Ferbûn fan Eallju]]. * in [[Geertruida]], dy't troch [[Freark fan Hallum|Fredericus]], de earste abt fan [[Mariëngaarde]], oansteld waard as opsichter foar oare kleasters. * [[Maurits Pico Diederik fan Sytzama]] (1789-1848) politikus en bestjoerder * [[Jannes van der Wal]] ([[12 novimber]] [[1956]]) - [[Damjen|dammer]] (†&nbsp;[[1996]]). == Strjitten yn Driezum == [[Ofbyld:Driesum kruising.JPG|thumb|260px|''T-splitsing Van Sytzamawei/Achterwei/H.G. van der Veenstrjitte'']] [[File:Driezum, Achterwei.jpg|thumb|260px|''Achterwei'']] * ''Brakkenspaad'' - * ''Achterwei'' - * ''Canterstrjitte'' - [[Canterstate]] * ''De Steech'' - * ''Driezumerterp'' - [[Driezumerterp]] * ''Eastwâld'' - [[Eastwâld]] * ''Foarwei'' - * ''Freulestrjitte'' - dizze ‘freule' wie de lêste telch fan de Van Sytzama's dy't [[Rinsmastate]] as bûtenferbliuw brûkte. * ''Headollewei'' - * ''H.G. van der Veenstrjitte'' - Fryske skriuwer [[Hjerre Gjerrits van der Veen]] * ''Kolkensloane'' - * ''Leiensingel'' - Dizze sydwei fan [[Eastwâld]] mei dan in eintsje fan de aadlike [[Rinsmastate]] ôflizze, it heart wol by it lângoed. It leantsje is grif oanlein om [[1863]] en waard ûnder mear brûkt om efter de state te kommne. De namme Leiensingel waard pas op 27 febrewaris [[1990]] troch de gemeenteried fêststeld en ferwiist nei it gebiet efter it park dat oantsjutten waard mei De Leien. * ''Master Hofstrastrjitte'' - * ''Nijewei'' - * ''Ophuystrawei'' - [[Ophuystra]] * ''Sape Meijerstrjitte'' - [[Sape Meijer]] * ''Singel'' - * ''Terpwei'' - * ''Trekwei'' - bylâns de [[Strobosser Trekfeart]] * ''Tsjerkestrjitte'' - * ''Van Zytsamawei '' - [[Douwe Jan Vincent van Sytzama]] * ''Wâlddyk'' - == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]] == Keppeling om utens == * [http://www.driesum.info Webstee fan Driezum] * [http://www.ngw.nl/d/driesum.htm Oer it doarpswapen] * [http://www.historischekerken.nl/Friesland/Driesum.html Herfoarme tsjerke] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat|Driesum|Driezum}} }} {{Dantumadiel}} [[Kategory:Driezum| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Dantumadiel]] rc20ef473rdiwftm59edpplmgic8qb9 0 6801 1230686 1225909 2026-05-25T18:44:40Z Hurkonides 5270 1230686 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = 20190419 Sint Janskerk3 Deinum.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = ''Terp mei tsjerke fan Deinum'' | wapen = | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Deinum}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> | oerflak = 4,73 km², wêrfan: <br> - lân: 4,51 km² <br> - wetter: 1,46 km² </br> | befolkingstichtens = 231 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{Flagge NL}} [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flagge fan de Waadhoeke.PNG|20px]] [[De Waadhoeke]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_11_33.5_N_5_43_20.9_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 11' N 5° 43' E}} | webside = [https://deinumdorp.nl/ Side Deinum] | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Waadhoeke | lat_deg = 53 | lat_min = 11 | lat_sec = 33.5 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 43 | lon_sec = 20.9 | lon_dir = E }} '''Deinum''' is in doarp yn de gemeente [[De Waadhoeke]], 4 km west fan [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] oan it [[Van Harinxmakanaal]]. Net fier fan Deinum ôf leit de [[Rykswei 31|A 31]] fan Ljouwert nei [[Harns (stêd)|Harns]]. It súdlike diel fan de [[buorskip]] [[Ritsumasyl]] falt ûnder it doarpsgebiet fan Deinum. Deinum hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Sint-Jabik}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> ynwenners. == Skiednis == It doarp is ûntstien op in terp oan 'e [[Middelsee]], dy't foar it grutste part ôfgroeven is. De terp is noch werom te finen yn it strjittepatroan, mar leit no oan de noardwestkant fan it doarp. Om it âlde doarp rint de ringdyk Sint Janswei, dy't eartiids it doarp beskerme tsjin it wetter fan de [[Middelsee]]. Oant yn de 19e iuw lei it doarp oan de [[Harnzer Feart]] en der wennen ek noch minsken oer de feart. Mei de komst fan it [[Van Harinxmakanaal]] noardlik fan it doarp en it spoar sudlik fan it doarp waarden de huzen súdeastliker boud, tichter by it stasjon. Deinum hat noch altiten in eigen treinstasjon oan it [[spoar fan Harns nei Ljouwert]]. Earder hie Deinum in gersdroegerij, in fleisbedriuw en in molkfabryk. Yn 2002 is ek de bank ferdwûn. Mei it ûnstean fan de nije gemeente De Waadhoeke waard ûnder de bewenners fan de fiif meast westlik lizzende plakken [[Blessum]], [[Boksum]], Deinum, [[Marsum]] en [[Ritsumasyl]] troch de 'Wurkgroep Grinskorreksje' in ûndersyk útfierd, mei de fraach oft se by it ûnstean fan de nije fúzjegemeente net leaver nei it tichtebylizzende Ljouwert woene. In mearderheid fan 83,7% fan de respondinten joech oan dat se yn de gemeente De Waadhoeke bliuwe woene.<ref>[https://deinumdorp.nl/ruim-80-van-respondenten-kiest-voor-waadhoeke Side fan it doarp Deinum, oproppen 8 juny 2022]</ref> Mei it útbaggerjen fan it Boksumer Soal binne der yn 2019 tusken de doarpen Ritsumasyl, Boksum en Deinum ferbetterings oanbrocht foar it rekreative skipferkear. == Bouwurken == === Tsjerke === [[Ofbyld:Deinum, Sint-Janstsjerke (2022).jpg|thumb|250px|left|''Deinumer tsjerke'']] {{apart|Sint-Janstsjerke (Deinum)}} It âldste gebou fan Deinum is de 13-iuwske [[Sint-Jehannes de Dopertsjerke (Deinum)|Jehannes de Dopertsjerke]] of [[Sint-Janstsjerke (Deinum)|Sint-Janstsjerke]]. Dat de toer eartiids as fjoertoer brûkt waard is net wier. Mei de bou fan dy toer is earst yn [[1550]] útein set, doe't [[it Bilt]] al in heale iuw drûch wie en earst yn [[1595]] wie it wurk ree. De sipel is yn [[1589]] op 'e toer kaam. Krekt 400 jier letter, yn de simmer fan [[1989]], moast de oarspronklike sipel ferfongen wurde troch in nijenien, omdat er oanfretten wie troch de [[bûnte knjifkrobbe]] (''Xestobium rufovillosum''). Der is ek in ferske fan 'e tsjerke mei as titel: ''Yn Deinum stiet in sipel op 'e toer''. Yn de toer hinget in liedklok út [[1544]] dy't getten waard troch [[Johannes ter Steghe]] út [[Kampen]]. De Deinumer klok wie yn de [[Twadde Wrâldkriich]] foardere, maar waard nei de oarloch werom fûn op in skip yn in Dútske haven.<ref>[https://deinumdorp.nl/nije-klok-derby-yn-deinumer-toer Side fan it doarp Deinum, oproppen 8 juny 2022]</ref> Oant [[1740]] hat der noch in twadde klok west, dy't yn [[1617]] getten waard troch [[Hans Falck fan Neurenberch]]. De Stifting ta Behâld fan Monuminten yn de gemeente Menaldumadiel joech opdracht om yn 2017 foar it lege plak yn de klokkestoel in twadde klok te jitten.<ref>[https://deinumdorp.nl/nije-klok-derby-yn-deinumer-toer Side fan it doarp Deinum, oproppen 8 juny 2022]</ref> Nei it ophingjen fan de klok dy lykwols bliken dat it muorrewurk te lijen hie fan it lieden fan de klokken. Doe't der yn 2000 in nij stek om de tsjerke komme moast ûntstie de aksje ''Gek op it stek'' en it inisjatyf ''Fjoer op de toer'' set de toer jûns yn it ljocht. === De sipel === [[Ofbyld:De Sipel, Deinum.jpg|thumb|260px|''De Sipel fan Ids Willemsma'']] De sipel op de toer is der nei alle gedachten op set om Deinum te ûnderskieden fan oare doarpen. De sipel hat de ynwenners ek harren bynamme fan ''Sipelgekken'' jûn. It jierlikse reiske, de iisclub, de pleatslike hamburger en sportaktiviteiten brûke de namme ''Sipel'' allegear. Troch it Deinumer kabaret is ek in 'Sipelrap' makke. Ek hat it doarp in keunstwurk fan [[Ids Willemsma]] dat de namme 'De Sipel' draacht, dat it doarp yn it ramt fan it 100-jierrich bestean fan Doarpsbelang skonken waard. It keunstwurk stie oant de simmer fan 2018 op de hoeke Sint-Janswei/Spoarstrjitte, mar om't de omwenners net tsjin de "roestbult" oan sjen woene en ûntdutsen dat it sûnder fergunning wie delset, is it keunstwurk letter ferhûze nei in lokaasje by de yngong fan it doarp.<ref>[https://lc.nl/friesland/Buurman-wil-Sipel-van-Deinum-op-andere-plek-23037093.html Ljouwerter Krante, 28 maart 2018]</ref> <ref>[https://lc.nl/friesland/waadhoeke/Deinum-heeft-omstreden-kunstwerk-De-Sipel-weer-terug-24584887.html Ljouwerter Kranten, 26 juny 2019]</ref> === Wynmotor === Westlik fan it doarp stiet [[Heechhiem (Deinum)|Heechhiem]], in yn 1936 boude [[Wynmotor|Amerikaanske wynmotor]] dy't yn 2002-2004 hielendal restaurearre is. == Mienskip == Deinum wurket in soad gear mei de oanbuorjende doarpen Blessum en Boksum en de ûnder Deinum fallende buorskip Ritsumasyl. De plakken hawwe in mienskiplike doarpskrante Klaver Trije.<ref>[https://deinumdorp.nl/voorzieningen-2/klaver-trije Klaver Trije]</ref> It doarp hat in Feriening fan Doarpsbelang, dy 't aktiviteiten foar jong en âld organisearret. Sûnt 1985 hat Deinum de 'Wurkgroep Deinum Doe en No', dy't him dwaande hâldt mei de skiednis fan it doarp. Deinumers wurde ek wol foar 'sipels' of 'koalen' útskolden.<ref>List mei skelnammen, útjûn troch de AFUK yn de jierren 1980 mei ferwizing nei in jierboekje fan de Fryske Akademy, skreaun fan Ph.H. Breuker</ref> === Skoalle === [[Ofbyld:Deinum, basisskoalle Twaspan.jpg|thumb|260px|''Basisskoalle 'Twaspan' '']] It doarp hie earder twa basisskoallen: 'De Rank' en 'Master Camminga'. Sûnt augustus 2013 foarmje dy de gearwurkingsskoalle [https://www.sws-twaspan.nl/ 'Twaspan']. Ek is der in pjutteboartersplak, 'Hummelhonk'. === Tsjerke === Mei [[Boksum]] en [[Blessum]] foarmet it doarp de [https://www.terpoarte.nl/ PKN-gemeente Terpoarte]. === Ferienings === [[Ofbyld:Deinum, sportfjilden 'De Fjouwer'.jpg|thumb|260px|''Sportfjilden 'De Fjouwer']] * [https://www.advendoboksumblessumdeinum.nl/ Muzykferiening Advendo] * [https://www.sfdeinum.nl/ SF Deinum] <small>([[SF Deinum]] is op 1 july 2016 ûntstien troch it gearfoegjen fan keatsferiening De Trije Doarpen, gymnastykferiening Sport & Spel, Fuotbalferiening Sparta '59 en kuorbalferiening Troch de Koer)</small> * [https://www.facebook.com/toanielferieningitklaverbled Toanielferiening It Klaverblêd] * [https://deinumdorp.nl/vereniging/12063-2/ Toulûkferiening] ''(<small>Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de [https://deinumdorp.nl/over-deinum/verenigingen/ hiemside])</small>'' [[Ofbyld:Deinum, Sint-Janswei-Spoorstrjitte.jpg|thumb|260px|''Sint-Janswei'']] === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" style="width:450px" |- ! style="text-align:left;"| Jier || 1840 || 1954 || 1959 || 1964 || 1969 || 1974 || 2004 || 2013 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 496 || 706 || 656 || 618 || 594 || 603 || 970 || 1000 |- ! style="text-align:left;"| Jier || 2015 || 2020 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 976 || 1055 |} ''<small>(Boarnen: 1840: Plaatsengids, 2015 en 2020: [https://allecijfers.nl/woonplaats/berltsum/ Alle Cijfers]. Oare jierren oernommen fan de besteande ynformaasje sûnder boarnefermelding yn it artikel.)</small>'' === Berne yn Deinum === * [[Ernst Jongsma]] ([[1827]]), boargemaster * [[Paul van Krevelen]] ([[1915]]), steatelid * [[Lieuwe Pietersen]] ([[1928]]), skriuwer === Eveneminten === * [https://deinumdorpsfeest.nl/ Deinumer doarpsfeest] * [https://www.facebook.com/Deinumopenair/?locale=nl_NL Deinum Open Air] (ienris yn 'e twa jier) == Strjitten == Aldeleane, Bûterhoeke, De Eker, [[Gersdroegerij|De Gersdroegerij]], De Harke, De Seine, De Strikel, De Swylder, Feytsmahof, Heechhiemsreed, Heechpaad, It Harspit, It Holt, It Swee, Ljochtewei, Marssumerdyk, Mennerdahof, Pypsterhof, [[Ritsumasyl]], Sint Janswei, [[Sjouke de Zee]]strjitte, Skoallestrjitte, Spoarstrjitte, Sportleane, Trekwei, Tsjerkepaad. == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]].[[Ofbyld:Logo Kwissipedy.png|thumb|right|30px|''[[Kwissypedy|>]]]] == Keppeling om utens == * {{nl}} [https://www.plaatsengids.nl/deinum Deinum op de Plaatsengids] {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://www.deinumdorp.nl/ It Digitale Doarpsplein fan Deinum]. {{reflist|2}} ---- {{Commonscat|Deinum}} }} {{koördinaten|53_11_30_N_5_43_33_E_type:city_zoom:16_region:NL|53° 11' NB, 5° 44' EL}} [[Kategory:Deinum| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn De Waadhoeke]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Menameradiel]] 1jyhnvkx8jy2tdjk14pkkspugqzz0po 10 10743 1230679 1214193 2026-05-25T17:05:28Z Ladsgroup 9711 Update the top icons to use indicators (see [[phab:T245748]]) 1230679 wikitext text/x-wiki <indicator name="coordinates" id="tpl_Tw" style="padding-top: 3px"><span id="coordinates" class="coordinates plainlinks" style="top:.6em; line-height:1.2em; text-align:center;" title="Klik op de koördinaten om in plattegrûn of in satellytfoto te besjen">{{{label| [[Ofbyld:Internet-web-browser.svg|23px]]}}} [{{MapsServer}}params={{{1}}}&pagename={{FULLPAGENAMEE}}{{#if:{{{name|}}}|&title={{urlencode:{{{name}}}}}}} {{{2}}}]</span></indicator><noinclude> Utlis: [[Berjocht oerlis:Koördinaten]] [[Kategory:Berjocht mei koördinaten|{{PAGENAME}}]] </noinclude> kjgflatraj178o162wkh2p1r5euxsic 0 15317 1230685 1224742 2026-05-25T18:39:59Z Hurkonides 5270 1230685 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Schouw Wildemerk 2009.jpg|thumb|''De Wyldemerk (2009)'']] De '''Wyldemerk''' is in [[mar]] yn de gemeente [[De Fryske Marren]] yn de [[himrik]] fan [[Harich]] tusken de [[Provinsjale wei 359|N359]] (Sudergoawei) en de Alde Balksterwei. De mar leit yn de bosken fan [[Gaasterlân]]. Oan de noardeastkant komt de [[Van Swinderenfeart]] yn de mar út, oan de noarwestkant de [[Spoekhoekster Feart]] en by de [[buorskip]] [[Skou (buorskip)|Skou]] rint in sleat út polder De Wite Ikkers yn de mar út. It terrein is eigendom fan [[Steatsboskbehear]] en stiet ek bekend as ''de Sângatten''. In oare benamming is ''Skou'', nei de buorskip [[Skou (buorskip)|Skou]] krekt by de súdlikste punt fan it sângat.<ref>Atlas Eekhof, 1849-1859. De plasse wie doe noch net útgroeven, op dat plak lei doe de Hongerdyk. De Van Swinderenfeart (oanjûn as Van Swinderen's - Vaart) wie grif koart dêrfoar, yn 1840, oanlein. [http://www2.tresoar.nl/digicollectie/object.php?object=232&menu=1&zveld=Gaasterland Atlas Eekhof op Tresoar.nl]</ref> De soad wetters binne ûntstien troch [[sân (grûnsoarte)|sân]]winning yn de [[1960-1969|jierren '60]]. Kij en geiten rinne dêr los om en in diel is ynrjochte as frij tagonklik [[libelle]]reservaat. == Kreakeling == Yn it gebiet lizze meardere sângatte, faak mids rûge boaskeftige natoer. De Wyldemerk is de grutste plasse en hat de foarm fan in sterk bûgde kreakeling. De grutste ôfmjitting is yn east-westrjochting, 650 meter. Fan de noardlikste nei de súdlikste punt is hy rom 500 meter, mar troch de foarm en de tige ûnregelmjittige noardouwer is men noait mear as 150 meter fan de kant. De Wyldemerk lûkt simmerdeis in soad deirekreaasje, dêrûnder swimmers, fytsers, wannelers en plesierfeart. It is oan de kanten frij ûndjip en lytse bern kinne der swimme en poatsjebaaie. Midden yn de mar is de djipte tige wikseljend, de djipte kin oprinne fan in meter nei ynienen seis meter. Troch dy ûnregelnmjittichheden kinne der sa no en dan draaikolkjes ûntstean. De plesierfeart kin de plasse fan de [[Sleattemer Mar]] ôf berikke troch it rivierke de [[Luts]] en de Van Swinderenfeart; fierders is hy direkt ferbûn mei de [[Wytikkersfeart]]. Dochs streamt it wetter amper, dat de plasse wurdt simmerdeis soms ôfsluten foar swimmers yn ferbân mei [[blaualch]]. == Libellereservaat == It libellereservaat is op 12 maaie 2007 oprjochte troch [[Stichting Gaasterlân Natuerlân]] , [[De Flinterstichting]] en Libellewurkgroep Fryslân “De Hynstebiter”. Yn it gebiet waarden 34 libellesoarten oantroffen, mei dêrûnder seldsumheden as de [[flekte wytsnútlibel]], [[Glêssnijer (ynsekt)|glêssnijer]] en [[iere glêzemakker]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://www.gaasterland-natuurland.nl/pagina37.html Wyldemerk op gaasterland-natuurland.nl] * [https://www.hynstebiter.nl Libellewurkgroep Fryslân “De Hynstebiter”] * [http://www.gaasterland-natuurland.nl/pagina79.html Libelleneservaat op gaasterland-natuurland.nl] ----- <references/> }} {{Koördinaten|52_52_07_N_5_31_33_E_scale:2500_region:NL|52° 52' NB, 5° 31'EL}} {{Steatsboskbehear}} {{DEFAULTSORT:Wildemerk}} [[Kategory:Harich]] [[Kategory:Mar yn Fryslân]] [[Kategory:Wetter yn Gaasterlân (gemeente)]] [[Kategory:Wetter yn Gaasterlân-Sleat]] [[Kategory:Wetter yn De Fryske Marren]] 9jxq15j1wirw2eagbwhfzw78dd8mfsj 0 25587 1230669 1226638 2026-05-25T14:45:57Z Drewes 2754 ynwennertal fan en: 1230669 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Haworth | ôfbylding = Main Street, Haworth, West Yorkshire.jpg | ôfbyldingsbreedte = 260px | ôfbyldingstekst = Haworth, buorren | ynwennertal = 6.733 (folkstelling 2021) | oerflak = | befolkingstichtens = | stêdekloft = | hichte = | lân = [[Ingelân]] | bestjoerlike ienheid 1 = County | namme bestjoerlike ienheid 1= West Yorkshire | bestjoerlike ienheid 2 = Regio | namme bestjoerlike ienheid 2= Yorkshire and the Humber | boargemaster = | stêdsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = [[UTC]]+0 | simmertiid = | koördinaten = | webside = [https://www.haworthonline.co.uk Haworth Online] }} '''Haworth''' is in doarp yn it [[Ingelân|Ingelske]] [[Greefskippen fan Ingelân|greefskip]] (''county'') [[West Yorkshire]]. Haworth leit yn de ''[[Penninysk berchtme|high Pennine moors]]''. Haworth is foaral bekend om't it wenplak fan de susters Brontë west hat. [[Charlotte Brontë]], [[Emily Brontë]], [[Anne Brontë]] waarden berne yn [[Thornton (West Yorkshire)|Thornton]], mar al har wurk hawwe sy skreaun yn Haworth, dêr't harren heit dûmny wie. De pastorij is no in museum (''The Brontë Parsonage''), it besit fan de ''Brontë Society''. It lange-ôfstân-kuierpaad ''Brontë Way'' rint troch Haworth. Fierders komme de toeristen nei Haworth ta fanwege de stoomtrein dy't it plak oandocht oer in âld spoar (de ''Keighley and Worth Valley Railway''). <gallery widths="180" heights="180"> Ofbyld:Black Bull Haworth DSCN0860 WC.jpg|Haworth, ''The Black Bull'' File:Haworth, Rose & Co. Apothecary DSCN0864 WC.jpg|Ynterieur ''Rose & Co. Apothecary'' </gallery> == Keppelings om utens == *[https://www.bronte-country.com/ Brontë Country] {{Commonscat|Haworth}} [[Kategory:Plak yn Ingelân]] 54zipw7o28ey60yho31whxkf7v9lpzw 0 26224 1230670 1080209 2026-05-25T14:59:35Z Drewes 2754 1230670 wikitext text/x-wiki {{Akteur | ôfbylding = Joke Tjalsma.jpg | ôfbyldingstekst = Joke Tjalsma (2018) | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | nasjonaliteit = {{Flagge_NL}} [[Nederlân]]sk | berne = [[1 juny]] [[1957]] | berteplak = [[Nijlân (Súdwest-Fryslân)|Nijlân]] | stoarn = | stjerplak = | regionale identiteit = {{Flagge_FY}} [[Westerlauwerske Friezen|Frysk]] | etnisiteit = | jierren aktyf = 1984-no | prizen               = | webside              = {{en}} [https://www.imdb.com/name/nm0864653/ IMDb-profyl] }} '''Joke Tjalsma''' ([[Nijlân (Súdwest-Fryslân)|Nijlân]], [[1 juny]] [[1957]]) is in Nederlânsk [[aktrise]] fan Frysk komôf út Amsterdam dy't op [[toaniel]] en [[telefyzje]] te sjen is. Groeide op oan de Willem Loadewykstrjitte yn [[Snits (stêd)|Snits]] en folge nei de detailhannelskoalle yn Snits de Hafû. Sy studearre ôf yn [[1983]] oan de [[Toanielskoalle]] [[Maastricht]]. Spile rollen by ferskate teaterselskippen en hat sy ek eigen teaterfoarstellings makke. Dit die sy yn 'e mande mei [[Tom de Ket]] en [[Dirk Groenveld]] ûnder de namme 'Balieproduksjes'. Wurke fierders by selskippen as Carver, it Zuidelijk Toneel, Hollandia, Oostpool, it Onafhankelijk Toneel en it Noard Nederlânsk Toaniel. Ek wiene der gearwurking mei ûnder oare [[Suver Nuver]], Alex d'Electric en mei [[Freek de Jonge]] yn 'Kerst van een Clown'en 'Kortgehouden'. Sy wie ek te sjen yn films sa as ''[[De Dream]]'' en ''[[Nynke (film)|Nynke]]'' en hja hie rollen yn telefyzjesearjes, û.o. ''[[Hertenkamp (telefyzje)|Hertenkamp]]'', ''[[De Daltons (telefyzje)|De Daltons]]'' en it mei in [[Zilveren Nipkowschijf|Nipkow-skiif]] bekroande '30 minuten'. Ein 2006 is hja fannijs te sjen yn in film: ''Wild Romance'', oer it libben fan [[Herman Brood]]. Hja spilet de rol fan Herman syn mem. De film komt nei't ferwachte wurdt op 5 novimber 2009 út. Yn [[2008]] siet Joke Tjalsma as Joke yn de dramasearje [[Gooische Vrouwen]] (fjirde seizoen). == Filmografy == * 1985 - ''[[De Dream]]'' - Ymkje Jansma * 1987 - ''Donna Donna'' - Coby Gompelman * ''De Vuurtoren'' * 1995 - ''30 minuten'' * 1998 - ''Hertenkamp (telefyzje)'' - Wies * 1999 - ''De Daltons (telefyzje)'' - Mem fan Gijs-Jan * 2001 - ''[[Nynke (film)|Nynke]]'' - Nelly van Kol * 2006 - ''Wild Romance (film)'' - [[Herman Brood]]'s Mem * 2007 - ''[[De Daltons (telefyzje)|De Daltons, de jongensjierren]]'' - Mem fan Gijs-Jan * 2008 - ''[[Gooische Vrouwen]]'' - Joke * 2006 - ''Sportman van de Eeuw'' * 2010 - ''Iep!''' - Tine * 2010 - ''De gelukkige huisvrouw'' - Henriette, mem fan Lea * 2012 - ''Golden Girls'' - Buorfrou Gerda Fransen * 2013 - '''t Schaep in Mokum'' - Jannie Balk * 2013 - ''Bobby en de geestenjagers'' - Dorothea * 2014 - ''Bak'' - Wethâlder Geke Jensma * 2014 - ''Aanmodderfakker'' - Leonie, mem fan Thijs * 2015 - ''Jack bestelt een broertje'' - Jans * 2016 - ''De Ludwigs'' - Muoike Hedwig * 2016 - ''De mannen van dokter Anne'' - Helen Hazenberg * 2017 - ''B.A.B.S.'' - Marian Nieuwenhaag * 2018 - ''Exportbaby''- Ria * 2018 - ''Masterclass'' - Hinke * 2022 - ''De regels van Floor'' - Tina * 2022 - ''[[Tropenjaren]]'' - mem fan Rosa en Bregje * 2024 - ''[[BODEM]]'' - Muoike Joke * 2024 - ''[[Superkrachten voor je hoofd (film)|Superkrachten voor je hoofd]]'' - Beppe * 2024 - ''[[De z van zus]]'' - Lien * 2024 - ''[[Medisch Centrum West]]'' - Sjaan Visser * 2026 - ''[[Hond & Ik]]'' - Gerda * 2026 - ''[[PAAZ (film)|PAAZ]]'' - Joyce == Telefyzje == * ''Pleidooi'' * ''30 Minuten'' * ''Hertenkamp'' * ''De Daltons en De Daltons'' * ''De Jongensjaren'' * ''Gooische Vrouwen'' * ''Verborgen Gebreken'' * ''Sinterklaasjournaal'' - Lotje Koekkoek (2018) == Keppeling om utens == * [https://www.imdb.com/name/nm0864653/ IMDb-profyl] {{Boarnen|boarnefernijing= * [[Ljouwerter Krante]], Sneon & Snein, 11 desimber 2010, side 7 }} {{DEFAULTSORT:Tjalsma, Joke}} [[Kategory:Frysk toanielakteur]] [[Kategory:Frysk telefyzje-akteur]] [[Kategory:Frysk filmakteur]] [[Kategory:Nederlânsk toanielakteur]] [[Kategory:Nederlânsk telefyzje-akteur]] [[Kategory:Nederlânsk filmakteur]] [[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn Nijlân]] [[Kategory:Persoan berne yn 1957]] k81q0wazj3pkyt06076vf5qinqlcfz5 0 29012 1230672 895557 2026-05-25T15:17:10Z Drewes 2754 1230672 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Hardgarijp. Bennema State.jpg|thumb|300px|''Bennemastate'']] '''Bennemastate''' wie in state oan de Rykswei yn [[Hurdegaryp]]. De state waard koart nei [[1661]] boud as lânhûs. Stichter wie Jelmer Bennema, út it laach fan in rike bierbrouwer. Yn 1880 waard Bennema State in dokterswente en is yn 1953 kocht troch de Grifformearde tsjerke fan Oentsjerk, om er in tehûs foar 'âlden fan dagen' fan te meitsjen. Yn 1954 is Bennema State troch in stichting fan tsjerken oernomd. Bûtensteanders fan Hurdegaryp koenen sa beslisse oer de takomst fan in moaie state dy't in romleas ein fûn yn 1970. Op it frijkommen stee is in fersoargingshûs set mei deselde namme. ;Bewenners *1661 - 1668 Jelmer(us) Bennema *1668 - 1713 Gerardus Fortuyn *1713 Jelmer Gellius Fortuyn *1713 - ± 1718 [[Jurjen Isacks Groenewolt]] *± 1718 - 1725 Isaäck Groenewolt *1725 - 1752 kolonel Willem Livius fan Vierssen *1752 - 1777 [[Boelardus Augustinus fan Boelens]] *1777 - 1792 bern fan Boelardus Augustinus fan Boelens, ferhierd *1792 - 1824 Hillegonda fan Boelens *1824 - 1841 Catharina Wielinga Huber *1841 - 1871 Dr. [[Ulrich Herman Wielinga Huber]] (eigner, bewenner fan [[Martenastate]]) *1871 - 1876 [[Epeus Huber]] (fiere neef fan foargeande) *1876 - 1878 Albert Jans Gleistra *1878 - 1880 Eeltje Mulder en Hendrik Fokkes van der Heide *1880 - 1905 Frederik de Boer *1905 - 1908 Hendrik Anema *1908 - 1953 Pieter Gerlofs Bontekoe *1953 diakony fan de Grifformearde Tsjerke te [[Oentsjerk]] *1970 State ôfbrutsen. {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://www.stinseninfriesland.nl/ Bennemastate op stinseninfriesland.nl] }} [[Kategory:State]] [[Kategory:Hurdegaryp]] [[Kategory:Eardere stins of state yn Fryslân]] [[Kategory:Stins of state yn Tytsjerksteradiel]] [[Kategory:Bouwurk út 1661]] [[Kategory:Bouwurk sloopt yn 1970]] kkz0o0ehy1qyab6r1vydi9a64buyafg 0 37103 1230673 1034193 2026-05-25T15:23:05Z Drewes 2754 [[]] 1230673 wikitext text/x-wiki '''Bennemastate''' wie in [[state]] by de [[buorskip]] [[De Pomp]], no in doarp. De state soe yn de [[14e iuw]] ûntstien wêze, der is neat fan werom te finen. Bennema State by De Pomp hat mooglik nea in hegere status hân as ‘[[Eigenierde|eigenerfde]] state’. Yn in oarkunde út [[1441]] wurdt sprutsen fan ''elka guede Bennema''. Dat betsjut eat as ‘it goed fan Eelke neamd Bennema’. De state wurdt yn dat jier oanjûn as lizzend yn ''Colmerlant to Amgadorpe'' binnendyks. Dit soe letter ‘Kollumerterp’ wurden wêze en frij oersetten ‘doarp yn in streek by streamend wetter’ betsjut, wat yn dit gefal raak typearre is. Hast 220 jier letter, yn 1660, wurdt it goed ‘Bennema-zathe’ neamd op de Uterdiken. Yn [[1529]] waard de state fermoedlik bewenne troch Reijndt en Mack Bennema, dy't belanghawwende wienen by de yndiking fan it Krúslân. Yn [[1580]] komt Binnert Bennema foar as grûnbesitter yn Colmerlant. Letter kaam it yn hannen fan de famylje Fan Ipema, want yn [[1660]] ferkocht Jr. Hessel fan Ipema it wyls yn in pleats feroare goed oan Pibo fan Doma. Dy lêste wie al sûnt 1640 eigener fan de tichtbylizzende Brongersma ‘state’. Pibo foege de beide pleatsen gear wêrby't Bennema ophâlde te bestean. ;Bewenners * 1441 Eelke Bennema * 1529 Reijndt en Mack Bennema * fam. Fan Ipema * 1660 Pibo fan Doma {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://www.stinseninfriesland.nl/ Stinzen yn Fryslân] * {{Aut|mr. A.J. Andreae}} - ''Kollumerland en Nieuw Kruisland'', 1883-1885 }} [[Kategory:State]] [[Kategory:De Pomp]] [[Kategory:Eardere stins of state yn Fryslân]] [[Kategory:Stins of state yn Kollumerlân]] [[Kategory:Stins of state yn Noardeast-Fryslân]] [[Kategory:Bouwurk út de 14e iuw]] [[Kategory:Bouwurk sloopt yn 1660]] qnp4fuvzehr591jlkumu1w8u6fstlul 0 39097 1230671 1227672 2026-05-25T15:10:27Z Drewes 2754 Snypsnaren [[]] 1230671 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:De Lytse Jouwer Mennemastate 2010.jpg|thumb|''Mennemahiem 2010'']] '''Mennemastate''' lei súdwest fan [[Hantumhuzen]], yn de gemeente [[Dongeradiel]]. Op it terrein stiet no in wenhûs. De state sil yn de [[15e iuw]] ûntstien wêze. Mennema op [[De Lytse Jouwer]] wie yn de 15e iuw it wenplak fan de aadlike family Mennema. As ''Mennema staten en het guet heetende te Mennema'' wurdt it yn 1543 fermeld; de familynamme komt op De Lytse Jouwer yn de 15e iuw al foar. Mids 15e iuw binne twa bruorren Mennema bekend: Gerbith en Lieuwe. Gerbith wie troud mei Tiemck, in dochter fan Wibren Boulsma fan Hijum.(Ut syn houlik mei Imck Hemmema fan [[Berltsum]], stoarn yn 1475, soe Wibren neffens Upcke fan Burmania, UvB, fol. 47Av, gjin bern hân hawwe) Hja wennen yn Ljouwert. Gherbeth Mynnama frege yn [[1491]] mei syn ''landsaten yn Dongerdeel ende Ferwerdedeel'' opnomd wurde te meien yn it ferbûn mei Grins. Foar 1502 hie hie belutsen west yn in fete mei Gercke Hemminga alias Tiessens, dy't him doe skeafergoeding betelle foar geweld, finzenskip en "andere misdaden". Mooglik is hy deselde as de Gerbrant Mennama dêr't de 16e-iuwer Janco Douwama oer skriuwt yn syn Heskriften. Tiemck makke yn 1484 har testamint; Gerbith ferstoar foar 1505. Se lieten gjin bern nei. In net by namme neamde suster fan Gerbith wie suster yn it kleaster Weerd. Gerbiths broer Lieuwe troude mei Beits Stenstera, dochter fan Sasbet Stenstera te Foudgum.(Beits wertroude foar 1504 mei Lieuwe Popta.) Harren soannen Aedzert, Tzalingh en Gerbeth erkenden yn 1505 as erfgenamten fan harren omke Gherbet Mennama in betelling út lân op De Lytse Jouwer. De lizzing fan Mennema wurdt oanjûn troch Van der Meer en Van den Berg. Yn 1640 wie Mennema in pachtgoed. == Eigeners/bewenners == * NN Mennema. Soannen: * - Gerbith Mennema, † foar 1505, troud mei Tiemck Wibrensdr Boulsma fan Hijum, dy't testearre 1484; en Lieuwe Mennema, troud mei Beits Stenstera. Soannen fan Lieuwe: * - Aedzert, Tzalingh en Gerbeth Lieuwesz Mennama, fermelde 1505 * 1640 jonker Aylva, brûker Gerben Luipkes * 1698 Ulbe baron fan Aylva, grytman oer Eastdongeradiel ½ en “Vrouw Loo” ½; brûker Jan Binnes (1698) / Jan Buwes (1700) * 1728 grytman Albartus Aemilius Lamoraal Rengers út namme fan syn frou ½ en “Juffr. Loo, Vollenhove” ½; brûker Romke Tijssen * 1832 Johannes Thomas van der Bij {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://www.stinseninfriesland.nl/ Stinzen yn Fryslân] * {{Aut|P.N.Noomen}} - ''De stinzen in middeleeuws Friesland en hun bewoners'', 2009 * {{Aut|[[Herma M. van den Berg]]}} - De monumenten van geschiedenis en kunst, Noordelijk Oostergo, De Dongeradelen'' * [https://www.hisgis.nl Hisgis] }} [[Kategory:State]] [[Kategory:De Lytse Jouwer]] [[Kategory:Eardere stins of state yn Fryslân]] [[Kategory:Stins of state yn Dongeradiel]] [[Kategory:Stins of state yn Noardeast-Fryslân]] [[Kategory:Bouwurk út de 15e iuw]] [[Kategory:Bouwurk sloopt yn de 19e iuw]] damh52gwkugppc776w6c0cnijqjji2r 0 39175 1230674 1223193 2026-05-25T15:26:57Z Drewes 2754 Oi! 1230674 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Holwert Bongastate 2010.jpg|thumb|''Bongastate (2010)'']] [[Ofbyld:Holwert Bongastate 1981.jpg|thumb|''Bongastate (1981)'']] '''Bongastate''' of '''Buwenga''' wie in [[stins]] dy't beëasten de buorren fan [[Holwert]] stie. It is no in wenhûs. De oarspronklike stins komt út de midsiuwen. In let-midsiuwske kelder is bewarre bleaun. Bongastate wie it wenplak fan ien of mear yn de [[16e iuw]] útstoarne famyljes Bonga of Buwinga.<br> De filiaasje fan de Holwerter Bonga's en Buwinga's is net dúdlik. Yn de midden fan de [[15e iuw]] skynt dêr Syds Buwyngha wenne te hawwen. Syn soan Syole troude mei in dochter fan Romcke Donia alias Jelmera út [[Hallum]]. Yn 1473/1474 spande dy him yn om de rjochten en goed fan de Jelmera's op [[It Amelân]] te krijen. Yn [[1491]] tekene Hessell Bonga tegearre mei Worp Haynya foar de gemeente fan Holwert it ferdrach mei Grins. Yn 1511 wie Syds Buwinga eigener en brûker fan 70 [[pûnsmiet]] lân yn Holwert. Hy wie [[Gelre (hartochdom)|Geldersgesind]] en dêrom kamen twa findels Saksysk gesinde Ljouwerters nei Holwert. Se stutsen it doarp yn de brân en syn goed waard ferlern ferklearre. Foar twa fan syn froulju leit yn de tsjerke in grêfstien. Yn 1543 trede Sydts Bunga op fanwege syn soan Hessel Bunga, prebendaris te Holwert. ; Johan Bonga Yn de jierren 1560-1567 wie Johan Bonga grytman fan [[Westdongeradiel]]. It skynt dat er op Bonga wenne hat. Yn 1560 sluet hy mei Eltzie Jaersma, sweager fan de ferstoarne grytman Saecke Rinia in akkoart oer it grytmanskip, dêr't by de Jaersma's en Rinia's yn ruil foar harren ôfstân fan de gritenij ûndermear gebrûksrjocht yn Bongafenne krigen. Johan tekene yn 1566 it [[Ferbûn fan de Eallju]] en moast dêrom yn 1667 nei [[Emden]] flechte foar de wrake fan Alva. Yn 1568 stried er mei Lodewijk en Adolf by [[Slach by Heiligerlee|Heiligerlee]] mei in findel soldaten dy't er út eigen bûse betelle. Yn dat jier skreau er in brief nei Brussel, dêr't hy yn frege oft er werom komme mocht yn Fryslân. Dat waard fansels neat en dêrom waard er mar [[Wettergeuzen|wettergeus]]. Syn namme waard dêrom yn 1569 yn Ljouwert “aangeslagen” en al syn besit waard ferlern ferklearre. Hy bleau de Spanjerts bestriden oant er úteinlik by in oanfal op Grins by Aduardersyl ferwûne rekke. Hy ferstoar oan dy ferwûning en is yn de Aldehouster tsjerke yn Ljouwert begroeven. Meidat er gjin bern hie, fererve Bongastate bûten de famylje, fia syn frou Sitke Riencks Aylva fan Ginnum op har twadde man Doecke fan Aysma. == Eigeners/bewenners == * ?Syds Buwyngha, stoarn nei 1473. Soan: * ?Syole Sydzen Buwyngha, troud mei Jetsck Romckesdr Donia alias Jelmera út Hallum. * Hessell Bonga te Holwert, 1491. * Syds Buwinga, eigener yn 1511. Hy troude (1) Auck Stania, (2) Reynts Roerda. * Sydts Bunga, 1543 te Holwert, hie in soan Hessel Bunga, prebendaris. * Johan Bonga, 1560-1567 grytman fan Westdongeradiel, troud mei Sitke Riencks Aylva fan Ginnum, dy't wertroude mei Doecke Aysma. Soan: * Johan fan Aysma, eigener yn 1640. {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://www.stinseninfriesland.nl/ Stinzen yn Fryslân] * {{Aut|P.N.Noomen}} - ''De stinzen in middeleeuws Friesland en hun bewoners'', 2009 * {{Aut|Herma M. van den Berg}} - De monumenten van geschiedenis en kunst, Noordelijk Oostergo, De Dongeradelen'' * {{Aut|A. Algra}} - ''De historie gaat door het eigen dorp'',± 1960 * [https://www.hisgis.nl Hisgis] }} [[Kategory:State]] [[Kategory:Stins]] [[Kategory:Hûs yn Ferwerderadiel]] [[Kategory:Hûs yn Noardeast-Fryslân]] [[Kategory:Stins of state yn Ferwerderadiel]] [[Kategory:Stins of state yn Noardeast-Fryslân]] [[Kategory:Ferwert]] [[Kategory:Bouwurk út de 15e iuw]] hqre3dku8uoqtn08hiwqfuohpun9grs 1230675 1230674 2026-05-25T15:27:21Z Drewes 2754 /* Eigeners/bewenners */ 1230675 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Holwert Bongastate 2010.jpg|thumb|''Bongastate (2010)'']] [[Ofbyld:Holwert Bongastate 1981.jpg|thumb|''Bongastate (1981)'']] '''Bongastate''' of '''Buwenga''' wie in [[stins]] dy't beëasten de buorren fan [[Holwert]] stie. It is no in wenhûs. De oarspronklike stins komt út de midsiuwen. In let-midsiuwske kelder is bewarre bleaun. Bongastate wie it wenplak fan ien of mear yn de [[16e iuw]] útstoarne famyljes Bonga of Buwinga.<br> De filiaasje fan de Holwerter Bonga's en Buwinga's is net dúdlik. Yn de midden fan de [[15e iuw]] skynt dêr Syds Buwyngha wenne te hawwen. Syn soan Syole troude mei in dochter fan Romcke Donia alias Jelmera út [[Hallum]]. Yn 1473/1474 spande dy him yn om de rjochten en goed fan de Jelmera's op [[It Amelân]] te krijen. Yn [[1491]] tekene Hessell Bonga tegearre mei Worp Haynya foar de gemeente fan Holwert it ferdrach mei Grins. Yn 1511 wie Syds Buwinga eigener en brûker fan 70 [[pûnsmiet]] lân yn Holwert. Hy wie [[Gelre (hartochdom)|Geldersgesind]] en dêrom kamen twa findels Saksysk gesinde Ljouwerters nei Holwert. Se stutsen it doarp yn de brân en syn goed waard ferlern ferklearre. Foar twa fan syn froulju leit yn de tsjerke in grêfstien. Yn 1543 trede Sydts Bunga op fanwege syn soan Hessel Bunga, prebendaris te Holwert. ; Johan Bonga Yn de jierren 1560-1567 wie Johan Bonga grytman fan [[Westdongeradiel]]. It skynt dat er op Bonga wenne hat. Yn 1560 sluet hy mei Eltzie Jaersma, sweager fan de ferstoarne grytman Saecke Rinia in akkoart oer it grytmanskip, dêr't by de Jaersma's en Rinia's yn ruil foar harren ôfstân fan de gritenij ûndermear gebrûksrjocht yn Bongafenne krigen. Johan tekene yn 1566 it [[Ferbûn fan de Eallju]] en moast dêrom yn 1667 nei [[Emden]] flechte foar de wrake fan Alva. Yn 1568 stried er mei Lodewijk en Adolf by [[Slach by Heiligerlee|Heiligerlee]] mei in findel soldaten dy't er út eigen bûse betelle. Yn dat jier skreau er in brief nei Brussel, dêr't hy yn frege oft er werom komme mocht yn Fryslân. Dat waard fansels neat en dêrom waard er mar [[Wettergeuzen|wettergeus]]. Syn namme waard dêrom yn 1569 yn Ljouwert “aangeslagen” en al syn besit waard ferlern ferklearre. Hy bleau de Spanjerts bestriden oant er úteinlik by in oanfal op Grins by Aduardersyl ferwûne rekke. Hy ferstoar oan dy ferwûning en is yn de Aldehouster tsjerke yn Ljouwert begroeven. Meidat er gjin bern hie, fererve Bongastate bûten de famylje, fia syn frou Sitke Riencks Aylva fan Ginnum op har twadde man Doecke fan Aysma. == Eigeners/bewenners == * ?Syds Buwyngha, stoarn nei 1473. Soan: * ?Syole Sydzen Buwyngha, troud mei Jetsck Romckesdr Donia alias Jelmera út Hallum. * Hessell Bonga te Holwert, 1491. * Syds Buwinga, eigener yn 1511. Hy troude (1) Auck Stania, (2) Reynts Roerda. * Sydts Bunga, 1543 te Holwert, hie in soan Hessel Bunga, prebendaris. * Johan Bonga, 1560-1567 grytman fan Westdongeradiel, troud mei Sitke Riencks Aylva fan Ginnum, dy't wertroude mei Doecke Aysma. Soan: * Johan fan Aysma, eigener yn 1640. {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://www.stinseninfriesland.nl/ Stinzen yn Fryslân] * {{Aut|P.N.Noomen}} - ''De stinzen in middeleeuws Friesland en hun bewoners'', 2009 * {{Aut|Herma M. van den Berg}} - De monumenten van geschiedenis en kunst, Noordelijk Oostergo, De Dongeradelen'' * {{Aut|A. Algra}} - ''De historie gaat door het eigen dorp'',± 1960 * [https://www.hisgis.nl Hisgis] }} [[Kategory:State]] [[Kategory:Stins]] [[Kategory:Hûs yn Ferwerderadiel]] [[Kategory:Hûs yn Noardeast-Fryslân]] [[Kategory:Stins of state yn Ferwerderadiel]] [[Kategory:Stins of state yn Noardeast-Fryslân]] [[Kategory:Holwert]] [[Kategory:Bouwurk út de 15e iuw]] qjp75uo7pu62h48ajvyjmnand4aunlv 10 52858 1230680 551138 2026-05-25T17:06:38Z Ladsgroup 9711 Update the top icons to use indicators (see [[phab:T245748]]) 1230680 wikitext text/x-wiki <indicator name="good_article" id="tpl_Tw" style="padding-top: 3px">[[Ofbyld:Symbol support vote.svg|21px|link=Wikipedy:Nijsgjirrige siden]]</indicator><includeonly>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategory:Nijsgjirrige siden{{#if:{{{1|}}}|{{!}}{{{1}}}}}]]}}</includeonly> <noinclude>Dit berjocht kin pleatst wurde op [[Wikipedy:Nijsgjirrige siden|Nijsgjirrige siden]].</noinclude> hmg0sqb6412rp4q15sdnzpzadb9wsit 0 54236 1230715 1109833 2026-05-26T11:20:05Z CommonsDelinker 353 President_Bill_Clinton_with_Prime_Minister_Ehud_Barak_of_Israel_and_Chairman_Yasser_Arafat_of_the_Palestinian_Authority.jpg ferfongen troch [[c:File:Prime_Minister_Ehud_Barak_of_Israel_and_Chairman_Yasser_Arafat_of_the_Palestinian_Authority_shake_hands_at 1230715 wikitext text/x-wiki {{Politikus | ôfbylding = Arafat_by_Yaakov_Saar.jpg | ôfbyldingstekst = Arafat by de [[Nobelpriis foar de Frede|Nobel-fredepriis]]útrikking yn [[Oslo]] yn 1994 | ôfbyldingsbreedte = 260 | namme = Jasser Arafat <br> ياسر عرفات | echte namme = | nasjonaliteit = {{PLEf}} | bertedatum = [[24 augustus]] [[1929]] | berteplak = [[Kairo]], [[Egypte]] | stjerdatum = [[11 novimber]] [[2004]] | stjerplak = [[Clamart]], [[Frankryk]] | dynasty = | etnisiteit = {{PLEf}} | regionale identiteit = | partij = [[Fatah]] | prizen = [[Nobelpriis foar de Frede]] | ûnderskiedings = | funksje1 = Presidint fan de [[Palestynske Autoriteit]] | regear1 = premier [[Machmûd Abbbas]] | amtsperioade1 = [[5 july]] [[1994]] - [[11 novimber]] [[2004]] | foargonger1 = gjint | opfolger1 = [[Rawhi Fattûh]] <small>(ynterim)</small> | funksje2 = Foarsitter fan de [[Palestynske Befrijingsorganisaasje]] | regear2 = | amtsperioade2 = [[4 febrewaris]] [[1969]] - [[29 oktober]] [[2004]] | foargonger2 = Yahya Hammuda | opfolger2 = [[Machmûd Abbas]] | funksje3 = | regear3 = | amtsperioade3 = | foargonger3 = | opfolger3 = | funksje4 = | regear4 = | amtsperioade4 = | foargonger4 = | opfolger4 = | funksje5 = | regear5 = | amtsperioade5 = | foargonger5 = | opfolger5 = | funksje6 = | regear6 = | amtsperioade6 = | foargonger6 = | opfolger6 = | funksje7 = | regear7 = | amtsperioade7 = | foargonger7 = | opfolger7 = | funksje8 = | regear8 = | amtsperioade8 = | foargonger8 = | opfolger8 = | regear9 = | amtsperioade9 = | foargonger9 = | opfolger9 = | webside = }} [[Ofbyld:YasserArafat.jpg|thumb|right|260px|Jasser Arafat (2002)]] '''Jasser Arafat''' ([[Arabysk]]: ياسر عرفات Yāsir `Arafāt) ([[Kaïro]], [[24 augustus]] [[1929]] – [[Clamart]] ([[Frankryk]]), [[11 novimber]] [[2004]]), folle namme '''Mohammed Abdel Rahman Abdel Raouf Arafat al-Qudwa al-Husseini''' (Arabysk: محمد ياسر عبد الرحمن عبد الرؤوف عرفات القدوة الحسيني, ''Muḥammad Yāsir ʿAbd al-Raḥmān ʻAbd al-Raʼūf ʿArafāt al-Qudwa al-Ḥusaynī'') wie in [[Palestina|Palestynsk]] strider en [[politikus]], en tegearre mei [[Yitzchak Rabin]] en [[Shimon Peres]] yn [[1994]] winner fan de [[Nobelpriis foar de Frede]]. Hy wie oant-en-mei syn dea presidint fan de [[Palestynske Autoriteit]] en foaroanman fan sawol it [[PLO|Front foar de Befrijing fan Palestina (PLO)]] as de foarnaamste fraksje [[Fatah|Al Fatah]]. Ideologysk wie er in [[Arabysk nasjonalisme|Arabyske nasjonalist]] en [[Arabysk sosjalisme|sosjalist]]. Troch oanslaggen dêr't boargers as slachtoffers by deade waarden (û.o. by de [[Olympyske Simmerspullen 1972|Olympyske Spullen]] yn [[München]] fan 1972), wurdt er as in [[terrorist]] beskôge. == Namme == Arafat syn folle namme wie Mohammed Abdel Rahman Abdel Raouf Arafat al-Qudwa al-Husseini. Mohammed Abdel Rahman wie syn foarnamme, Abdel Raouf wie syn heit syn namme en Arafat wie syn pake syn namme. Al-Qudwa wie de namme fan syn stamme en al-Husseini wie de namme fan de [[clan]] dêr't de al-Qudwas by hearden. De clan al-Husseini hie syn basis yn [[Gazastripe|Gaza]] en is net besibbe oan de ferneamde clan fan al-Husayni út [[Jeruzalim]]. Yn [[Egypte]] wurdt ornaris yn de namme bygelyks Mohammed of Ahmed net brûkt, lykas [[Anwar Sadat]] en [[Hosni Mûbarak]] dat ek diene. Om't Arafat yn Kairo tein wie, liet er Abdel Rahman en Abdel Raouf ek falle en naam yn de [[1950-er jierren]] de namme Jasser oan. Yn de iere jierren fan syn guerilla-karriêre brûkte er de bynamme Abu Ammar. Beide nammen binne besibbe oan Ammar ibn Yasir, ien fan [[Mohammed]] syn earste selskipsmannen. Alhoewol't er syn nammen falle liet, hold er de namme Arafat, om't dy yn de [[islam]] in betsjutting hat. == Libbensrin == === Jonkheid en oplieding === Arafat waard berne yn [[Kairo]] yn [[Egypte]] as ien nei jongste fan sân bern. Hy en syn jongere broer Fathi wiene de iennichsten fan de bern dy't yn Kairo berne waarden. Syn heit, Abdel Raouf al-Qudwa al-Husseini, wie in Palestyn fan [[Gaza (stêd)|Gaza-stêd]]. Arafat syn beppe oan heitekant wie in Egyptyske. Syn heit ferfear nei Egypte om't er dêr lân dy't de famylje yn besit hie, as erfgenamt bemachtigje woe. It slagge him lykwols net. Hy wurke as tekstylhanneler yn it Sakani-distrikt yn Kairo. Arafat syn mem, Zahwa Abul Saud, kaam fan [[Jeruzalim]]. Hja ferstoar yn [[1933]] oan nierproblemen doe't Arafat fjouwer jier âld wie. Syn heit koe it net beneikomme om syn bern allinnich grut te bringen en stjoerde se nei Arafat syn omke oan memmekant yn Jeruzalim. Yn [[1937]] hjitte syn heit de bern werom om se troch harren âldere suster Iman fersoargje te litten. Yn [[1944]] gie er nei de Universiteit fan Kening Fuad I dêr't er yn [[1950]] fan slagge. Hy moete dêre Joaden en begûn mei harren diskusjes oan te gean. Hy woe de Joadske mentaliteit leare. Hy lies publikaasjes fan [[Theodor Herzl]] en oare promininte [[Sionisme|Sionisten]]. Hy gie sels nei de Joadske wyk yn Kairo en wenje religieuze tsjinsten by. Doe't syn heit dat útfûn, waard er poerrazend en sloech er Arafat swier. Arafat syn relaasje mei syn heit begûn dêrnei tige min te wurden, dat er sels net, nei't syn heit ferstoar yn [[1952]], op syn begraffenis kaam. Underwilens yn syn stúdzjetiid waard er yn [[1946]] in Arabyske nasjonalist en begûn er sels mei te helpen wapens te smokkeljen nei it Britske [[Mandaatgebiet Palestina]]. Yn de [[Arabysk-Israelyske Kriich fan 1948]] gie Arafat mei oare Arabieren fan de univeriteit ôf en focht er mei de [[moslimbruorskip]] yn [[Gazastripe|Gaza]] om de Arabieren yn [[Palestina]] te stypjen. Yn [[1949]] rekke de kriich yn it foardiel fan [[Israel]] en gie er werom nei Kairo. Hy gie werom nei de universiteit en studearje dêre [[sivile boukunde]] en tsjinne fan [[1952]] oant [[1956]] as foarsitter fan de Palestynske studinteklup. === Fatah === Doe't de [[Suez-krisis]] útbruts waard er oproppen mei it Egyptyske leger te fjochtsjen. Hy die lykwols nea oan de fjochterijen mei. Egyptyske presidint [[Gamal Abdel Nasser]] joech de yntervinsjemacht fan de [[Feriene Naasjes]] tastimming harren op it [[Sinaï-skiereilân]] en de [[Gazastripe]] op te hâlden. Dêrfoar moasten alle guerilla- en ''[[fedajin]]''-krêften wike, mei Arafat ynbegrepen. Arafat besocht dêrnei in fisum nei [[Kanada]] en letter nei [[Saûdy-Araabje]] te bemachtigjen, mar slagge beide net. Yn [[1957]] frege er foar in fisum nei [[Kûweit]], doe in Britsk protektoraat, dêr't er al tastimming foar krige omreden syn wurk yn de sivile boukunde. Dêr moete er syn twa Palestynske freonen: Salah Khalaf ("Abu Iyad') en Khalil al-Wazir ("Abu Jihad'), dy't beide ek lid fan de Egyptyske moslimbruorskip wiene. Arafat learde Abu Iyad op de universiteit kennen en Abu Jihad yn Gaza. Hja soene letter Arafat syn wichtichste assistinten wurde. Arafat moete dêr oare Palestynske flechtlingen, guon dy't er al koe fan de universiteit fan Kairo, en ûntwikkele freonskippen mei harren. Yn [[1959]] rjochte er mei syn freonen in groep op dy't bekend waard as [[Fatah]]. FaTaH is in omkearde ôfkoarting fan de Arabyske namme ''Harakat al-Tahrir al-Watani al-Filastini'', itjinge "de Palestynske Nasjonale Befrijingsbeweging" betsjut. "Fatah" is in wurd dat by de islamityske ekspânsje yn de [[achtste iuw]] brûkt waard en betsjut "oerwinning". Fatah hold him dwaande mei de befrijing fan Palestina en, ta tsjinstelling fan oare Palestynske befrijingsorganisaasjes, besochten net gear te wurkjen mei of ek mar donaasjes te freegjen fan oare Arabyske regearings yn dy tiid omreden net ôfhinklik fan harren te wurden. Hy frege help fan oare, benammen rike Palestinen yn Kûweit en oare [[Arabyske Golfsteaten]], lykas [[Katar]] dêr't er yn [[1961]] [[Machmûd Abbas]] moete. Ek yn [[Syrje]] en [[Lybje]] socht er help fan oare Palestinen. Yn [[1962]] ferfearen Arafat en syn maten nei [[Syrje]] om út dat lân wei Israel te ynfiltrearjen. Fatah hie doe noch amper bewpane striders en Arafat bea leden fan it Palestynske Befrijingsleger, de milysje-earm fan de [[Palestynske Befrijingsorganisaasje]] (PLO), dy't yn [[1964]] troch de [[Arabyske Liga]] oprjochte waard, in heger salaris oan. Dêrtroch ûntstie der in skeel tusken de Palestynske organisaasjes dy't der ta late dat Palestynsk-Syryske legerofsier Yusef Urabi dêr by om it libben kaam. De Syryske minister fan definsje, [[Havez al-Assad]], in goede freon fan Urabi, liet Arafat arrestearje. Arafat waard troch in sjuery fan trije manlju ta dea feroardield mar waard troch presidint [[Salah Jadid]] gau dêrnei frijlitten. Dat foarfal hie gefolgen foar de relaasje tusken Arafat en Assad, dy't letter presidint fan Syrje wurde soe. === Lieder fan de Palestinen === [[Ofbyld:Arafat in Jordan.jpg|thumb|Arafat by in parsekonferinsje yn Jordaanje yn 1970]] De [[Palestynske Befrijingsorganisaasje]] (PLO) waard yn [[1964]] troch de Egyptyske presidint Nasser op de top fan de [[Arabyske Liga]] oprjochte, mei as doel Palestina te befrijen. De PLO bestie ynearsten út benammen net-Palestynske Arabieren. Fierders wiene der noch in soad oare Palestynske splintergroepen dy't troch ferskate Arabyske oerheden stipe waarden. Fatah hold himsels ta yn [[Jordaanje]], dêr't harren milysjegroepen oanfallen op Israel ûndernamen. Nasser wie ek út op in konfrontaasje mei Israel, dat sadwaande bruts de [[Seisdagekriich]] yn [[1967]] tusken Israel en syn Arabyske buorlannen út. De Arabieren lutsen oan it koartste ein en Israel besette it [[Westjordaanlân]] fan Jordaanje, de [[Golanhichte]] fan Syrje, de [[Gazastripe]] en it [[Sinaï-skiereilân]] fan Egypte. Dêrnei brokkele de stipe fan dy Arabyske lannen oan de ferskate Palestynske organisaasjes ôf. Fatah koe hinmsels oerein hâlde en in soad Palestinen en oare Arabieren fan de oare organisaasjes sletten harren by Fatah en syn milysjes oan. Arafat waard yn 1967 lid fan de PLO en Fatah kaam mei 33 fan de 105 sitten yn it útfierend kommitee fan de PLO. Fatah bleau oanfallen op Israel út Jordaanje wei organisearjen. Israel foel as andert dêrop de Palestynske kampen by [[Karameh]] oan en doe bruts de [[Slach by Karameh]] op [[21 maart]] [[1968]] út. De Palestinen waarden stipe troch it Jordaanske leger. Beide kanten ferklearren de oerwinning, dochs de ferliezen fan Israelyske kant wiene lykwols grut. Nei dy slach die bliken dat Arafat in tsjinstanner fan formaat tsjin Israel wie. Yn [[1969]] waard er de foarsitter fan de PLO. === Konfrontaasje mei Jordaanje === [[Ofbyld:Nasser brokering ceasefire with Chairman Arafat and King Hussein.jpg|thumb|Egyptyske presidint [[Gamel Abdel Nasser]] besiket te bemiddeljen tusken Arafat en de Jordaanske kening Hûssein by de [[Swarte Septimber]]-konflikten]] Oan de ein fan de [[1960-er jierren]] rûnen de spanningen op tusken de Palestinen en it Jordaanske regear. Swier bewapene Palestynske eleminten foarmen suver in "steat yn in steat" yn Jordaanje, dêr't se de kontrôle oer ferskate strategyske posysjes hiene. Fatah en oare Palestynske milysjes namen nei de Slach by Karameh kontrôle oer it boargerlik libben yn parten fan Jordaanje, lykas it opsetten fan dykfersperrings, de plysje delbêdzje en yllegale belestings heffe. Arafat bemuoide him der net mei en liet it mar gewurde. Dat noaske kening [[Hûssein fan Jordaanje]] net. Hy besocht yn septimber [[1970]] de milysjes te ûntwapenjen en dêr ûntstie in striid tusken harren en it Jordaanske leger, dat suver in wiere kriich waard. Arafat woe doe it regear fan kening Hûssein omsmite. Dat barren kaam bekend te stean as [[Swarte Septimber]]. Egyptyske presidint Nasser besocht te bemiddeljen en noege Arafat en Hûssein út. Nasser kaam in pear oeren nei de petearen hommels oan in hertoanfal te ferstjerren. De ûnderhannelings mislearren en de strideraasjes giene fierder. Kening Hûssein koe de Palestinen yn [[1971]] út Jordaanje fuortjeie. Se besochten earst nei Syrje te flechtsjen, mar Syrje wegere harren ta te litten, omreden de minne ferhâlding tusken Havez al-Assad, dy't ûnderwilens presidint wurden wie, en Arafat. Arafat en de PLO setten harren nije haadketier op yn de Libaneeske haadstêd [[Beirût]]. === Terrorisme === [[Ofbyld:Bundesarchiv Bild 183-K1102-032, Berlin, Brandenburger Tor, Yasser Arafat.jpg|thumb|Arafat foar de [[Brandenburger Tor]] by in besite oan [[East-Dútslân]] yn 1971]] Milysjes fan de PLO, it Folksfront foar de Befrijing fan Palestina (PFLP) kaapten op [[15 septimber]] 1970 fjouwer fleantugen, dêr't se trije fan lânje lieten op ''[[Kapingen op Dawson's Field|Dawson's Field]]'' 50 km eastlik fan [[Amman]]. Nei't de gizelers út de fleantugen helle waarden, waarden de fleantugen opblaasd. De PFLP die yn dy snuorje ek in oanslach op de [[Lofthaven Atene|lofthaven fan Atene]]. Yn [[1972]] fierde de milysjegroep fan Fatah, de [[Swarte Septimber (terreurorganisaasje)|Swarte Septimber]] yn 'e mande mei it Japanske Reade Leger in oanslach út op [[Lofthaven Ben Gurion]] yn [[Tel Aviv]]. Dyselde tiid kaapte PFLP [[Sabena]] fljocht 572 nei Wenen en twong er te lânjen op Lofthaven Ben Gurion. Op de [[Olympyske Simmerspullen 1972]] yn [[München]] gizele en fermoarde Swarte Septimber op [[5 septimber]] 11 Israelyske atleten. Op [[1 maart]] [[1973]] waard de Saûdyske ambassade yn de [[Sûdan]]eeske haadstêd [[Kartûm]] troch Swarte Septimber oanfallen en 10 diplomaten waarden gizele. Arafat waard troch Israel en de [[Feriene Steaten]] der fan fertocht efter de oanslaggen te sitten of alteast der fan ôf te witten, itjinge hy ûntkende. Alle terreuroanslaggen waarden wrâldwiid feroardiele. Ek ferskate Arabyske regearings trúnden Arafat oan de oanslaggen te feroardieljen. Arafat liet Swarte Septimber yn 1974 ûntbine en hjitte de PLO mei alle terreurhannelings bûten Israel en de besette Palestynske gebieten op te hâlden. Leden fan Swarte Septimber en de PFLP brutsen fan Fatah en de PLO en foarmen harren eigen organisaasje [[Ofwizend Front]]. === Yn Libanon === [[Ofbyld:Sabaghian Bazargan Arafat Sahabi.jpg|thumb|left|Arafat yn in moeting mei de Iraanske premier Mehdi Bazargan, in pear dagen nei de Iraanske revolúsje]] [[Ofbyld:Arafat in Lebanon.jpg|thumb|100px|Arafat yn in Libaneeske flechtlingekamp yn 1978]] Om't it Libaneeske regear swak wie koe de PLO suver as in ûnôfhinklike steat operearje. De bewapene, benammen loftse, milysjes fan de PLO fierden harren oanfallen op Israel oan allyk militêre as boargerlike doelen yn en bûten Israel. Nei't Arafat de terreuroanslaggen delbêde, waard Arafat troch benammen de Feriene Steaten, sjoen as in gaadlik pertearspartner en diplomaat. Op de top fan de Arabyske Liga yn [[Rabat]] waard de PLO as iennige "fertsjintwurdiger fan it Palestynske folk ferklearre" en waard it in folweardich lid fan de Liga. Arafat kaam ek te praten by de [[Feriene Naasjes]], dêr't er yn in taspraak sei: "Hjoed stean ik foar jimme mei in pistoal fan in frijheidstrider yn ien hân en in olivetakke yn 'e oare hân. Lit my beleaven net de olivetakke út 'e hân falle." De milysjes fan de PLO en Fatah fierden yn de [[1970-er jierren]] allegeduerigen oanslaggen út op Israel út Libanon wei. Op [[6 juny]] [[1982]] foel Israel Libanon yn en beskeat Beirût. Troch bemiddeljen fan Saûdyske en Kûweitske diplomaten koe Arafat de besjittings ûntsnappe. De Feriene Steaten en ferskate Westjeropeeske lannen bemiddelen om Arafat en de PLO in feilige passaazje út Libanon wei nei [[Tunis]] te garandearjen. === Yn Tuneezje === Arafat sette syn haadketier op yn Tunis. De PLO krige doe finansjele help fan [[Lybje]], [[Saûdy Araabje]] en [[Irak]]. Yn [[1985]] waard syn haadketier troch Israelyske F-15's bombardearre. 73 minsken kamen dêrby om it libben. Arafat sels wie dêr op dat stuit net oanwêzich. Arafat sette dêrnei tydlik in kantoar op yn [[Bagdad]]. Yn [[1987]] bruts de [[Earste Intifada]] út, in rebûlje fan Palestinen yn de [[Palestynske kriten]] tsjin de Israelyske besetting. Taktiken dy't dêrby brûkt waarden, wiene it smiten fan stiennen en [[molotovcocktail]]s en bannen yn 'e brân stekke. Op [[15 novimber]] [[1988]] ropte Arafat de ûnôfhinklikens fan de [[steat Palestina]] út. Nettsjinsteande dat er troch it Westen fan terrorisme beskuldige waard, spruts Arafat him yn taspraken op 13 en 14 desimber út tsjin eltse foarm fan terrorisme en akseptearre er Resolúsje 242 fan de Feriene Naasjes "it rjocht fan it bestean fan Israel yn frede en feiligens" en de [[twasteate-oplossing]] mei [[Griene Line (Israel)|de grinzen dy't oerienkommen waarden by de wapenskoft fan 1949]]. Dat klonk as goud yn de earen fan it Amerikaanske regear, dy't soks as betingst hiene as in begjinpunt foar petearen. Op [[2 april]] [[1989]] waard Arafat troch de sintrale ried fan de regearjende fraksje fan de PLO as presidint fan de útroppen steat Palestina stimd. Guon Palestinen wiene dêr net tefreden mei en yn de iere [[1990-er jierren]], doe't de Earste Intifada op 'e ein rûn waarden nije Palestynske milysjes foarme lykas [[Hamas]] en de Palestynske [[Islamityske Jihad]] dy't nije taktiken brûkten: selsmoardoanslaggen. Arafat keas de kant fan [[Saddam Hûssein]] yn de earste [[Golfoarloch]] (1990-1991). Net eltsenien yn de PLO wie dêr bliid mei, lykas syn maat Abu Iyad dy't fan betinken wie dat de PLO neutraal wêze moast. Ek de [[Arabyske Golfsteaten]] en oare Arabyske lannen, benammen Egypte, wiene der net bliid mei. Guon holden op mei harren finansjele stipe oan de PLO en begûnen oare organisaasjes lykas Hamas finansjeel te stypjen. Op [[7 april]] [[1992]] moast in fleantúch fan Air Bissau, dêr't er mei yn reizge, in needlâning meitsje yn de Lybyske Woastyn, om dy't yn in sânstoarm bedarre wie. Arafat kaam mei in pear skrammen mei de skrik frij, mar twa piloaten en in yngenieur kamen dêrby om it libben. === Fredespetearen === [[Ofbyld:Bill Clinton, Yitzhak Rabin, Yasser Arafat at the White House 1993-09-13.jpg|thumb|Arafat mei [[Bill Clinton]] en [[Yitzchak Rabin]] by de [[Oslo-akkoarten]]]] [[Ofbyld:Flickr - Government Press Office (GPO) - THE NOBEL PEACE PRIZE LAUREATES FOR 1994 IN OSLO..jpg|thumb|Arafat, [[Shimon Peres]] en Yitzchak Rabin ûntfange de [[Nobelpriis foar de Frede]] yn 1994]] Yn de iere 1990-er jierren holden Arafat en oare topfunksjonarissen fan Fatah temûke petearen en ûnderhannelings mei it Israelyske regear, itjinge ta de [[Oslo-akkoarten]] yn [[1993]] late. De akkoarten joegen de Palestinen selsbestjoer yn parten fan it Westjordaanlân en de Gazastripe oer in tiidrek fan fiif jier. Ek de [[Israelyske delsetting]]s moasten hoholden wurde en stadichoan ûntromme wurde. Ek moast der in Palestynske plysje komme, dy't foarme wurde soe troch Palestinen yn it yn - en bûtenlân. De autoriteit oer bygelyks ûnderrjocht, kultuer, sosjale tsjinsten, belestings en toerisme soe ûnder it Palestynsk bestjoer komme te fallen, wylst in kommitee fan beide kanten foarme wurde soe, dy't de autoriteit krije soe oer bygelyks nutsbedriuwen, yndustry, hannel en kommunikaasje. Justjes foar it tekenjen fan de akkoarten, ûndertekene Arafat, as foarsitter fan de PLO, twa brieven dy't alle foarmen fan geweld ôfwiisde en Israel offisjeel erkende. Yn andert dêrop erkende de Israelyske premier [[Yitzchak Rabin]] offisjeel de PLO. It folgjend jier krigen Arafat en Rabin, mank mei [[Shimon Peres]], de [[Nobelpriis foar de Frede]]. De reaksje fan de Palestinen wie mingd. It Ofwizend Front fan de PLO gie in alliânsje oan mei islamisten en foarmje in opposysje tsjin de akkoarten. Ek Palestynske flechtlingen yn Libanon, Syrje en Jordaanje, allyk in soad Palestynske yntellektuelen en pleatslike lieders yn de Palestynske kriten wiisden de akkoarten ôf, wylst de Palestynske ynwenners fan de Palestynske kriten yn it algemien de akkoarten oannamen allyk Arafat syn tasizzing foar frede en ekonomysk wolwêzen. === Yn Palestina === Yn [[1994]] waard de Palestynske Autoriteit (PA) oprjochte dy't it bestjoer yn it Westjordaanlân en de Gazastripe ynstelde. Arafat hie lykwols finansjele middels nedich, nei't de Arabyske Golfsteaten, dy't de grutste finansjele stipers wiene, harren finansjele stipe oan de PLO ynlutsen hiene as in reaksje fan lulkens omreden Arafat syn stipe oan Saddam Hûssein. Ahmed Qurei, in ûnderhanneler foar Fatah, sei by de akkoarten dat de PLO fallyt wie. Yn [[1994]] sette Arafat him ta wenjen yn Gaza-stêd, dy't ûnder it bestjoer fan de PA kaam. Arafat waard de presidint en de premier fan de PA, de kommandant fan it Palestynsk Befrijingsleger (PLA) en de foarsitter fan de [[Palestynske Wetjouwende Ried]] (PLC). Yn july, nei't de PA as offisjeel regear fan de Palestinen ferklearre waard, waard de Palestynske grûnwet oannommen. Arafat stelde in kabinet fan 20 leden gear en ferfong en beneamde boargemasters en gemeenterieden yn grutte stêden lykas Gaza en [[Nablus]]. Hy organisearre de departeminten fan ûnderrjocht, sûnenssoarch en sosjale saken fannijs en stelde oan him trouwe direkteuren oan. Op [[13 maaie]] 1994 waard de Palestynske plysje offisjeel yn wurking steld dy't almeast út soldaten fan it PLA en Palestynske frijwilligers om utens bestie. Yn [[1995]] krige de PA ek de kontrôle oer de posttsjinsten yn it Westjordaanlân. Yn novimber en desimber 1995 besocht Arafat ferskate "befrijde stêden" dêr't it Israelyske leger him út weromlutsen hie lykas [[Jenin]], [[Ramallah]], [[Al-Bireh]], [[Nablus]], [[Qalqilyah]] en [[Tulkarm]]. Yn mid [[1996]] waard [[Benjamin Netanyahu]] as premier fan Israel keazen. Hy wie tsjin de twasteate-oplossing en it opjaan fan de Israelyske delsettings, nettsjinsteande de Oslo-akkoarten. Dat late ta in neigean yn it fredesproses. [[Ofbyld:Prime Minister Ehud Barak of Israel and Chairman Yasser Arafat of the Palestinian Authority shake hands at a trilateral meeting at the U.S. Ambassador's residence in Oslo, Norway - DPLA - fc56152fbb8cd5a11e698f338a8304d0.jpg|thumb|Arafat mei Bill Clinton en [[Ehud Barak]] op [[Camp David]] yn july 2000]] Doe't de loftse [[Ehud Barak]] yn [[2000]] premier waard, sette Arafat fannijs útein mei fredespetearen op [[Camp David]] yn july dat jiers. Ek op oantrunen fan de Amerikaanske presidint [[Bill Clinton]] bea Barak de Palestynske steat 73% fan it Westjordaanlân en de gânse Gazastripe. Oer in tiidrek fan 10 oant 25 jier soene de Palestinen 90% fan it bestjoer yn hannen krije. Ek soe in lyts nustje flechtlingen tastien wurde werom te kommen. De Palestinen mochten de "fâdij" oer de [[Timpelberch]] hawwe, allyk oer alle islamityske en kristlike hillichdommen en trije fan de fjouwer histoaryske wiken fan de Jeruzalimske [[Alde Stêd (Jeruzalim)|Alde Stêd]]. Arafat wiisde dy oanbieding ôf en sei tsjin Bill Clinton dat "de Arabyske lieder dy't Jeruzalim opjaan sil, noch berne wurde moat". Underhannelings rûnen op neat út en de ûntefredenens oan wjerskanten waard grutter. De [[Twadde Intifada]] bruts yn septimber 2000 út en Ehud Barak luts him werom út de ûnderhannelings yn jannewaris fan [[2001]]. Doe't [[Ariel Sharon]] yn febrewaris 2001 premier waard, krige it fredesproses in grutte delklap. Yn oktober en desimber 2001 waarden der ferskate selsmoardoanslaggen dien troch Palestynske milysjegroepen en de reaksjes dêrop fan de Israelyske Ferdigeningskrêften (IDF) waarden hieltyd fûler. Arafat soe mooglik sels opdracht jûn hawwe foar terroristyske oanslaggen. De Palestynske ferkiezings dy't yn jannewaris [[2002]] pland waarden, waarden útsteld omreden de beheinde bewegingsfrijheid fan de Palestinen troch de Twadde Intifada en de ynfallen fan de IDF. Deselde moanne hjitte Sharon dat Arafat yn syn ''[[Mukataa]]''-haadkertier ynsletten wurde moast, nei in oanfal op de Israelyske stêd [[Hadera]]. De Amerikaanske presidint [[George W. Bush]] stipe it beslút fan Sharon en sei dat "Arafat in behindering foar de frede is". Ek waard úteinset mei it bouwen fan de [[Israelyske barriêre (Westjordaanlân)|Israelyske barriêre]] yn it Westjordaanlân, in barriêre foar in grut part bylâns de [[Griene Line (Israel)|Griene Line]] en ek foar grutte parten yn it Westjordaanlân dy't de Israelyske delsettings by Israel beluts en sa't de bewegingsfrijheid fan de Palestinen noch mear beheinde. Op [[2 maaie]] 2002 mocht Arafat it haadketier ferlitte nei in searje lange ûnderhannelings en as betingst dat er seis PFLP-militanten, dy't mei him fêst yn it haadketier ynsletten sieten en troch Israel socht waarden, oerjaan soe yn [[Jericho]] oan ynternasjonaal fâdij. Doe't dy seis oerjûn waarden en Arafat tasei dat alle oanfallen op Israel ophâlde soene, waard Arafat frijlitten. Op [[8 maaie]] die er dy oprop. Op [[19 septimber]] ferneatige de IDF foar it grutste part it haadketier om Arafat fierder te isolearjen. Yn maart [[2003]] stapte Arafat op as premier yn it foardiel fan [[Machmûd Abbas]] ûnder druk fan de Feriene Steaten. Op [[11 septimber]] [[2003]] besleat it Israelyske kabinet dat "Israel hannelje sil dit obstakel (Arafat) út paad wei te heljen en dat der oer hoe en wannear noch besletten wurde soe". Leden fan it Israelyske kabinet makken temûk witte dat it mooglik om Arafat syn dea gie. De Amerikaanske presidint Bush wiisde Arafat ôf as in fredesûnderhaneler en sei dat er as "lieder mislearre hie" en beskuldige Arafat dêrfan it premierskip fan Abbas te ûndermynjen dy't itselde jiers noch opstapte. It Israelyske leger makke himsels klear foar in mooglike útsetting fan Arafat yn de neie takomst. Israelyske fredesaktivisten fan Gusj Sjalom, leden fan de [[Knesset]] hiene noed oer syn libben en ferfearen ta syn haadketier om as minsklik skyld te tsjinjen. It haadketier bleau ûnder Israelyske belegering oant it ôfreizgjen fan Arafat nei in Frânsk sikehûs flak foar syn dea. == Privee libben == Yn [[1990]] boaske Arafat Suha Tawil, in Palestynske kristen, doe't hy 61 en sy 27 jier âld wiene. Har mem hat har oan him yn Frankryk yntrodusearre, dêr't se neitiids as syn sekretaresse yn Tunis wurke. Foar syn houlik adoptearre Arafat fyftich Palestynske kriichswezen. Yn harren houlik hat Suha ferskate kearen besocht en gean by him wei, mar hy ferbea dat. Suha hat sein dat se it houlik muoide en as se de kar hie it oer te dwaan, se it net wer dwaan soe. Yn mid 1995 joech Suha berte oan in famke yn in Parysk sikehûs, neamd Zahwa nei Arafat syn mem. == Sykte en ferstjerren == [[Ofbyld:Arafat Tomb.JPG|thumb|Arafat syn tydlik grêf]] [[Ofbyld:Yasser Arafat's tombstone.jpg|thumb|Bewakers yn it mausoleum by de stiennen grêf fan Arafat]] [[Ofbyld:Mausoleo Arafat (Muqata, Ramallah) 02.JPG|thumb|It mausoleum fan Arafat yn Ramallah]] De earste berjochten oer Arafat syn ôfnimmende sûnens troch syn dokters wie neffens syn wurdfierder in [[gryp]] dy't kaam op [[25 oktober]] [[2004]] nei't er spuie moast by in stêfgearkomste. Syn sûnens waard de folgjende dagen fluch minder. Nei besykjen fan dokters en sûnensteams út Tuneezje, Jordaanje en Egypte en nei tastimming fan Israel om ôf te reizgjen waard Arafat mei in helikopter fan Ramallah nei Jordaanje flein en fan dêr mei in Frânsk militêr fleantûch nei [[Parys]] flein. Hy waard yn it Percy militêr sikehûs yn [[Clamart]], in foarstêd fan Parys talitten. Op [[3 novimber]] foel er yn in koma. Arafat ferstoar op 03:30 oere op [[11 novimber]] 2004 yn de âldens fan 75 oan itjinge Frânske dokters in [[hemorragyske oerhaal]]. Ynearsten waarden Arafat syn medyske dossier temûk holden troch Palestynske offisjelen en Arafat syn frou wegere seksje op syn lichem útfiere te litten om't it yn striid wie mei de [[islam]]. Frânske dokters hawwe ek sein dat Arafat lêst hie fan [[diffús yntrafasaal ferstjurjen]]. Nei't syn ferstjerren buorkundich makke waard, gie it Palestynske folk yn in steat fan rouwe foar 40 dagen lang. Arafat waard begroeven yn in stiennen grêf yn de ''[[Mukataa]]'' yn Ramallah. Syn winsk wie om yn Jeruzalim begroeven te wurden, mar Israel ferbea dat út noed foar dat syn begraffenis dêre de Palestynske eask op [[East-Jeruzalim]] fersterkje soe. De Palestynske wurdfiereder Saeb Erekat sei dat Arafat werbegroeven wurde soe yn Jeruzalim nei it foarmjen fan de steat Palestina. Op [[10 novimber]] [[2007]], trije jier nei Arafat syn ferstjerren, iepene presidint Machmûd Abbas yn Ramallah in [[mausoleum]] ta eare fan Arafat. === Twivel oer de oarsaak fan syn ferstjerren === Ferskate teoryen sweefden der yn de omgong oer de dea fan Arafat, dêr't de meast promininte fan wie dat er fergiftige, mooglik mei [[poloanium]], waard, of oan [[AIDS]] besibbe sykten of in leversykte. Yn septimber 2005 oppenearre in Israelyske AIDS-deskundige dat Arafat alle symptoamen fan AIDS hie. Oaren, lykas Patrice Mangin fan de [[Universiteit fan Lausanne]] en ''[[The New York Times]]'' wiene net mei dy stelling iens, en oppenearren dat de dossiers fan Arafat oanjoegen dat it op syn minst ûnmooglik wie dat de oarsaak fan syn dea AIDS wie. Arafat syn persoanlike dokter en syn assistint wiene oertsjûge dat Arafat fergiftige wie, mooglik mei [[tallium]]. In oare Israelyske dokter kaam ta de konklúzje dat er oan itensfergiftiging ferstoar. Israelyske en Palestynske offisjelen ûntkenden dat er fergiftige waard en Palestynske minister fan bûtenlânske saken Nabil Shaath sletten fergiftiging út nei petearen mei Arafat syn Frânske dokters en kamen ta de konklúzje dat er oan in natuerlike dea ferstoar. Ein 2011 waard op oansetten fan nijsstjoerder [[Al Jazeera]] in ûndersyk úteinset nei de dizige omstannichheden dêr't Arafat ûnder ferstoar. In dúdlike fêststelling fan syn sykte en in seksje op syn lichem hat der nea west. Om't de autoriteiten en de by de behanneling belutsen dokters net meiwurkje woene, stelde de widdo Suha Arafat guon persoanlike besittings út Arafat syn lêste libbensdagen yn it sikehûs ta beskikking. Testen troch Switserske wittenskippers fan de [[Universiteit fan Lausanne]] wiisden op in net te ferklearjen hege hoemannichte [[Poloanium]]-210 (Po-210) yn syn lichem by syn dea. De oanwêgens fan Poloanium-210 en de resultaten fan it ûndersyk joegen reden ta spekulaasje. Op [[27 novimber]] [[2012]] waard yn Ramallah syn stoflik omskot opgroeven en waarden der meunsters nommen en test dy foar oanwêzigens fan it radioaktive Po-210. Op [[6 novimber]] [[2013]] joech Al Jazeera it Switsersk forinzysk rapport frij. Dat ûnderstipe de gedachte dat de dea fan Arafat it gefolch fan in fergiftiging mei Po-210 wie. De Russsyske analyse fan it rapport wie dat in fergiftiging mei poloanium lykwols net bewiisd waard, mar dat it faaks te krijen hie mei de tiid dy't tusken de fergiftiging en de tiid fan it ûndersyk bestie. It Belgyske blêd ''Joods Actueel'' frege de direkteur fan de Universiteit fan Lausanne en dy sei: "Us konklúzjes waarden net basearre op ien ûnderskaat stik bewiis mar op de gearhing fan alle waarnimmings". Yn maart 2015 hat in Frânske oanklager in Frânske neifraach fan 2012 sletten mei de konklúzje dêr't Frânske deskundigen ta kamen dat Arafat in natuerlike dea ferstoar en dat spoaren fan poloanium en tallium ekologyske oarsaken hiene. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel as foar in part oernommen fan de Ingelsktalige Wikipedyside; foar boarnen en oare lieteratuer sjoch [[:en:Yasser Arafat]] }} {{CommonsBalke|Yasser Arafat}} {{DEFAULTSORT:Arafat, Jasser}} [[Kategory:Palestynsk yngenieur]] [[Kategory:Palestynsk ofsier]] [[Kategory:Palestynsk politikus]] [[Kategory:Palestynsk balling]] [[Kategory:Lid fan Fatah]] [[Kategory:Foarsitter fan de Palestynske Befrijingsorganisaasje]] [[Kategory:Presidint fan Palestina]] [[Kategory:Winner fan de Nobelpriis foar de Frede]] [[Kategory:Persoan dy't in fleantúchûngemak oerlibbe hat]] [[Kategory:Persoan berne yn 1929]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2004]] rxv7l71ds5tmqjzvhnbiurxiig5scox 0 55366 1230662 933056 2026-05-25T13:23:15Z GeertivpBot 45367 #pwb Copy label Ynfoboks skriuwer [[c:Category:Frances Trollope|Commonscat Frances Trollope]] 1230662 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks skriuwer}} [[Image:Frances Trollope by Auguste Hervieu.jpg|thumb|right|Frances Trollope skildere fan [[Auguste Hervieu]], ± 1832]] '''Frances Milton Trollope''' (Stapleton ûnder [[Bristol (Ingelân)|Bristol]], [[10 maart]] [[1779]] – [[Florâns]], [[6 oktober]] [[1863]]) wie in [[Ingelân|Ingelsk]] [[Skriuwer|(roman)skriuwster]] dy't publisearre ûnder de nammen '''Mrs. Trollope''' en '''Mrs. Frances Trollope'''. Har earste boek, ''Domestic Manners of the Americans'' (1832) waard it meast ferneamd, mar sy hat ek sterke sosjale romans publisearre: in anty-slavernij-roman dy't it wurk fan de Amerikaanske skriuwster [[Harriet Beecher Stowe]] beynfloede hawwe soe, de earste ''[[industrial roman]]'' (''Michael Armstrong: Factory Boy'') en twa [[Roomsk Katolike Tsjerke|anty-katolike]] romans dy't út in protestansk stânpunt wei selsûntjouwing ûndersochten. Lju dy't har min meitsje woenen neamden har familiêr '''Fanny Trollope''', dat doetiids as in bytsje fulgêr beskôge waard, en besochten har wurk yn diskredyt te bringen. Trollope har earste en tredde soan, [[Thomas Adolphus Trollope|Thomas Adolphus]] en [[Anthony Trollope|Anthony]], waarden ek skriuwers; Anthony Trollope syn namme krige klank fanwege syn sosjale romans. == Wichtichste wurk == * ''Domestic Manners of the Americans'' (1832) * ''Belgium and Western Germany in 1833'' (1834) * ''Paris and the Parisians in 1835'' (1836) * ''Vienna and the Austrians'' (1838) * ''Michael Armstrong: Factory Boy'' (publisearre 1840) * ''Jessie Phillips: A Tale of the Present Day'' * ''The Life and Adventures of Jonathan Jefferson Whitlaw; or Scenes on the Mississippi'' * ''The Life and Adventures of Michael Armstrong, The Factory Boy'' * ''The Lottery of Marriage'' * ''The Vicar of Wrexhill'' * ''The Widow Barnaby'' * ''The Widow Married; A Sequel to the Widow Barnaby'' * ''The Widow Wedded; or The Adventures of the Barnabys in America'' == Keppelings om utens == * {{en}} [http://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=4458 Frances Trollope: 1779–1863—Biografy en keppelings nei oersjoch fan it wichtichste wurk] * {{en}} [http://www.cincinnatilibrary.org/tallstacks/voices/trollope01.html Three Voices: Frances Trollope – De auteur beskriuwt har libbeb yn Cincinnati], by Cincinnati Library * {{en}} [http://www.cincinnatimemory.org/gsdl/collect/greaterc/archives/HASH0171/ba30dd9f.dir/ocp000037slide.jpg Mrs. Trollope's Bazaar, Cincinnati, Ohio 1828–1829], op Cincinnati Memory * {{en}} [http://www.vanityfair.com/magazine/2007/06/essay_winner200706 "Mrs. Trollope's America"], yn ''Vanity Fair'', juny 2007 {{Commonscat}} {{DEFAULTSORT:Trollope, Frances}} [[Kategory:Ingelsk romanskriuwer]] [[Kategory:Ingelsk reisferhaleskriuwer]] [[Kategory:Persoan berne yn 1779]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1863]] k7nc14xcw1auu2xz8mvup69jlhpzzw0 0 58328 1230683 1230656 2026-05-25T18:14:41Z Kneppelfreed 2013 /* Joadske skiednis */ red nei oerlis 1230683 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Neuss <br>[[Ofbyld:Flag of Germany.svg|20px]] <small>[[List fan grutste stêden yn Dútslân|Stêd yn Dútslân]]</small> | ôfbylding = Obertor - Neuss.jpg | ôfbyldingsbreedte = 260px | ôfbyldingstekst = Stedspoarte ''Obertur'' | wapen = [[Ofbyld:Flagge Neuss.svg|80px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[Ofbyld:DEU Neuss COA.svg|60px]] | ynwennertal = 154.317 (31 desimber 2024) | oerflak = 99 km² | befolkingstichtens = 1.555 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = 40 m boppe seenivo | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of North Rhine-Westphalia.svg|border|20px]] [[Noardryn-Westfalen]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Rhein-Kreis Neuss]] | boargemaster = | stêdsyndieling = | stifting = | postkoade = 41460–41472 | tiidsône = CET([[UTC]]+1) | simmertiid = (UTC+2) | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|51_11_55_N_6_41_29_E_type:city_zoom:14_region:NL|51°11'NB, 6°41'EL}} | webside = [https://www.neuss.de/ Webstee] | ôfbylding2 = Quirinus-MünsterFront.jpg | ôfbyldingstekst2 = Kwirinus-munster | ôfbylding3 = Neuss,_Rathaus_2008.JPG | ôfbyldingstekst3 = It stedhûs | mapname = Noardryn-Westfalen | mapwidth = | lat_deg = 51 | lat_min = 11 | lat_sec = 55 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 41 | lon_sec = 29 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Neuss_in_NE.svg | ôfbyldingstekst99 = Lizzing fan Neuss yn 'e Rhein-Kreis Neuss | ôfbyldingsbreedte99 = 260 }} '''Neuss''' (útsprutsen as: {{IPA|nɔʏs}}, likernôch: ''Nois'', [[Ripuarysk]]: ''Nüss'') is in stêd en [[Gemeente (Dútslân)|gemeente]] yn de [[Dútslân|Dútske]] [[dielsteat]] [[Noardryn-Westfalen]]. De stêd hat 154.317 ynwenners (2024). Neuss is sûnt it jier [[1963]] in Dútske ''Großstadt''. De stêd stiet op it 56e plak op de [[List fan grutste stêden yn Dútslân|list fan grutte stêden yn Dútslân]] en is benammen bekend om syn [[Romeinske tiid|Romeinske]] ferline, de [[Ryn]]haven en it Neuss Bürger-Schützenfest. De stêd is de ''[[Kreisstadt]]'' fan de [[Rhein-Kreis Neuss]] en is dêr de grutste stêd yn Dútslân dy't gjin ''[[Kreisfreie Stadt]]'' is, mar ta in ''[[Kreis]]'' heart. De stêd leit oan de lofterouwer fan de [[Ryn]] foar [[Düsseldorf]] oer oan de mûning fan de rivier de [[Erft]]. Foar 1968 wie de offisjele stavering fan de namme ''Neuß''. De stêd fierde yn 1984 syn 2000-jierrich bestean en is dêrmei ien fan de âldste stêden fan Dútslân. == Skiednis == === Romeinske tiid === Neuss waard yn [[16 f.Kr.]] troch de Romeinen stifte as in militêre fêsting (''[[castrum]]'') mei de namme ''Novaesium'' oan de [[gearrin]] fan de [[Ryn]] en de [[Erft]]. De hjoeddeiske stêd ûntstie noardlik fan dat castrum. Legio XVI Gallica (16e Gallyske Legioen) fan it Romeinske leger wie dêr stasjonearre yn 43-70 n.Kr. It waard nei de oerjefte by de [[Bataafske Opstân]] yn [[70]] n.Kr. ûntbûn. Letter, yn de [[1e iuw]] n.Kr. waard dêr in boargerlike delsetting stifte yn it gebiet fan it hjoeddeistige stedssintrum. Novaesium is, mank mei [[Trier]] (''Augusta Treverorum'') en [[Keulen]] (''Colonia Claudia Ara Agrippinensium''), ien fan de trije âldste Romeinske delsettings yn Dútslân. === Midsiuwen === Neuss woeks yn de Midsiuwen troch syn geunstige lizzing oan ferskate rûten, oan de krusing troch de delling fan de Ryn, en mei syn haven en fear. Yn de [[10e iuw]] waarden de oerbliuwsels fan 'e [[martler]] en [[tribún]] [[Kwirinus fan Neuss|Sint-Kwirinus]], net te betiizjen mei de Romeinske god [[Kwirinus (mytology)|Kwirinus]], oerbrocht nei Neuss. Dat late ta [[pylger]]stochten nei it hillichdom fan Sint-Kwirinius, sels út lannen wei bûten de grinzen fan it [[Hillige Roomske Ryk]]. Neuss waard foar it earst as stêd neamd yn [[1138]]. Ien fan de wichtichste foarfallen yn 'e skiednis fan de stêd is it belegerjen fan de stêd yn 1474/1475 troch [[Karel de Stoute]], [[Hartochdom Boergonje|hartoch fan Boergonje]], dat hast in jier lang duorre. De ynwenners fan Neuss sloegen de belegering ôf en waarden dêrom troch de [[Roomsk-Dútske keizer]] [[Freark III fan it Hillige Roomske Ryk|Freark III]] beleane. De stêd krige it rjocht om syn eigen munten te slaan en it keizerlik wapen, de keizerlike earn en de kroan, yn it eigen wapen fan de stêd te fieren. Neuss waard lid fan de [[Hânze]], hoewol't dat nea troch oare leden akseptearre waard. === Moderne tiid === Yn [[1586]] waard de stêd mear as twatred ferwoastge troch in brân, en ferskate oarloggen ûnder it bewâld fan kening [[Loadewyk XIV fan Frankryk|Loadewyk XIV]] fan [[Frankryk]] laten ta in minder goede finansjele sitewaasje fan Neuss. It belang fan de stêd as hannelsintrum naam fluch ôf, en fan 'e mid-17e iuw ôf waard Neuss allinnich noch wichtich fanwegen de [[lânbou]]. Oant 'e ein fan 'e [[18e iuw]] hearde Neuss ta it [[Karfoarstedom Keulen]]. Fan [[1794]] oant [[1814]] wie Neuss part fan Frankryk ûnder it bewâld fan [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]]. Yn [[1815]], nei de [[Napoleontyske Oarloggen]], waard Neuss part fan it [[keninkryk Prusen]] en waard it reorganisearre as in distrikt mei de gemeenten Neuss, [[Dormagen]], Nettesheim, Nievenheim, Rommerskirchen en Zons. De stêd hie op dat stuit 6.333 ynwenners. It wie part fan de Prusyske provinsje [[Gulik-Kleef-Berch (provinsje)|Gulik-Kleef-Berch]] (1815-1822) en syn opfolger, de [[Rynprovinsje]] (1822-1946). Neuss krige syn ekonomyske macht yn 'e [[19e iuw]] werom, troch it útwreidzjen fan 'e haven yn [[1835]] en de tanimmende yndustriële aktiviteit. De stedsgrinzen waarden yn [[1881]] útwreide. Yn 'e [[Twadde Wrâldkriich]] waard de stêd troch [[Alliearden|Alliearde]] bommesmiters troffen. Lykas in soad Rynlânske stêden waarden grutte parten fan de âlde binnenstêd ferwoastge troch Britske loftoanfallen. Yn totaal kamen 837 minsken yn Neuss by de loftoanfallen om it libben. Troch de oanfallen waarden yn totaal 1270 gebouwen folslein ferwoastge, 1250 swier skeind en 4400 licht skeind. 880 gebouwen waarden besparre. Yn [[1946]] waard Neuss part fan de nije [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Noardryn-Westfalen]]. Yn [[1968]] waard de stavering fan de namme wizige fan Neuß ta Neuss. Yn [[1975]] waarden de stêd Neuss en it distrikt Grevenboich gearfoege ta it distrikt [[Rhein-Kreis Neuss]] mei 440.000 ynwenners en mei Neuss as sit. Neuss is ek de thúsbasis fan it Jeropeeske kantoar fan Toshiba, 3M, Norsk Hydro ASA en UPS. === Joadske skiednis === Der is al sûnt de hege midsiuwen in [[Joaden|Joadske]] mienskip yn de stêd. Dy waard foar it earst neamd yn [[1096]], doe't Joaden út [[Keulen]] wei op 'e flecht wiene foar de [[krúsfarders]], yn de stêd opfongen waarden troch de [[Aartsbisdom Keulen|aartsbiskop fan Keulen]], Herman III. Nettsjinsteande dat waarden likernôch 200 fan harren troch de krúsfarders fermoarde. Dat barde yn 'e kontekst fan wat bekend stiet as de [[Rynlânske bloedbadden]]. Der binne lykwols gjin oanwizings dat Neuss yn 1096 al in organisearre Joadske mienskip hie. It stiet wol fêst dat der fan de lette [[12e iuw]] dêr al ien wie, yn 'e kontekst fan in algemiene tastream fan keaplju nei de stêd. Neffens [[Efraim fan Bonn]] waarden op [[11 jannewaris]] [[1197]] ferskate leden fan 'e Joadske mienskip ta dea brocht as wraak foar de moard op in kristlik famke troch in geastlik sike Joad. De moardner en in tal fan syn neiste famyljeleden waarden op in grousume manear eksekutearre. Hja lykje op in Joadske begraafplak begroeven te wêzen. Harren stoflike omskotten waarden, nei alle gedachten mei in boat, oerbrocht nei [[Xanten]], dêr't se begroeven waarden njonken de slachtoffers fan de Rynlânske bloedbadden fan 1096. De mienskip wenne yn 'e hege midsiuwen ynearsten yn it gebiet dêr't de keaplju wennen, tusken de haven en de merke. De trochgong nei it laadplak fan 'e haven stie bekend as ''Judensteg'' (Joadestege). Tsjin it jier 1300 waard de ''Judensteg'' lykwols troch [[kristenen]] bewenne, wylst de Joaden ferhuze wiene nei it gebiet om de ''Glockhammer'' hinne, dêr't harren [[synagoge]] en skoalle stiene. It gebiet wie gjin [[getto]], om't it net omsletten wie en dêr ek kristenen wennen. Fan de [[14e iuw]] ôf krigen de Joaden te krijen mei tanimmende ekonomyske konkurrinsje, earst troch it ferlies fan harren eardere geunstige lizzing by de haven, en letter troch it ferlies fan harren monopoly op it útlienen fan jild, mei it kommen fan bankiers út [[Lombardije]] en [[Cahors]]. De stêd waard yn 1348-1349 troffen troch de [[Swarte Dea]], en de Joadske mienskip hie yn dy snuorje te lijen ûnder grousume ferfolgings, lykas op oare plakken yn Jeropa. Yn 'e neisleep fan de [[pest]]epidemy wie de mienskip slim úttinne en ekonomysk ferswakke. In weach fan religieus ekstremisme en yntolerânsje oerspielde it gebiet yn dy snuorje, en de Joaden waarden hieltyd mear ûnder druk set en waarden foarwerp fan politike machtsstriid. Yn [[1424]] waarden de Joaden sels foar in skoftke út 'e stêd wei ferdreaun. De Joaden kearden letter werom, mar waarden yn [[1464]] fannijs ferdreaun. De aartsbiskop fan Keulen, Ruprecht fan de Palts, brocht op [[5 maaie]] in besite oan 'e stêd en hie in moeting mei de boargemasters, wethâlders en gemeenteried yn in besykjen en hâld it ferdriuwen tsjin. Dat wie om 'e nocht. Joaden mochten tenei net mear yn 'e stêd wenje en ek net binnen de stedsmuorren oernachtsje. Yn [[1694]] krigen de Joaden tastimming in feemerke te hâlden foar de ''Obertor''. Konfrontearre mei efterstallige forfêtêre betellings, fierde de stêd yn [[1704]] in spesjale belesting yn foar Joaden dy't de stêd ynkamen, bekend as de ''[[Leibzoll|Judenleibzoll]]''. Yn [[1794]], by de [[Earste Koälysjekriich]], kaam Neuss ûnder Frânske kontrôle en waarden alle diskriminearjende anty-Joadske wetten dêrnei ôfskaft. Pas yn 1808, yn de tiid van de opkommende yndustrialisaasje en befolkingsgroei, fêstige him foar it earst yn iuwen wer in Joadsk gesin yn de stêd. De mienskip woeks dêrnei stadichoan en yn [[1830]] wiene der likernôch 100 Joaden op in befolking fan likernôch 8000. De mienskip naam dy iuw hieltyd ta. De Joaden dy't nei Neuss ta ferhuzen, kamen út 'e omlizzende plattelânsgebieten yn it [[Rynlân]] en wiene dêr konservativer troch en sterker troch it plattelânslibben foarme as harren tsjinhingers en dêrtroch wiene de Joaden yn Neuss frommer as yn oare Dútske stêden. De relaasjes tusken Joaden en kristenen wiene yn dy tiid oer it algemien goed. Hja wennen njonkeninoar en it kaam foar dat kristenen foar Joaden ferbeane taken útfierden, lykas it oanstekken of dwêstgjen fan fjoer yn Joadske huzen op 'e sabbat. Yn [[1834]] ûntstie der lykwols in brek yn dy frede. Yn it gebiet fan de [[Nederryn (regio)|Nederryn]] wiene der geroften oer [[bloedmearke]] yn 'e rûnte, dat late ta in weach fan anty-Joadsk geweld yn 'e omkriten, allyksa yn Neuss. [[Ofbyld:Neuss--synagoge--lithographie-um-1870.jpg|thumb|left|De synagoge dy't op 10 novimber 1938 op [[Kristallnacht]] opbaarnd waard]] Op [[29 maart]] [[1867]] waard de synagoge ûntbleate, dy't ûntwurpen waard troch de Prusyske arsjitekt Friedrich Weise en boud waard yn de doe populêre [[Neomoarske arsjitektuer|oriïntalistyske styl]]. De stêd fierde trije dagen lang feest ta gelegenheid fan 'e ynwijing. Hoewol't de synagoge allinnich mar likernôch 1% fan de befolking betsjinne, wie it in grutsk part fan it stedsbyld fan Neuss. It ledetal fan de synagogemienskip hie yn [[1890]] in hichtepunt fan 316 leden. Nei it frijsprekken fan de Joadske slachter Adolf Buschoff yn 'e bloedskandesaak fan Xanten yn [[1892]], wie der [[antysemitysk]] geweld yn 'e omjouwing fan Neuss. Eigendommen fan Joaden waarden yn 'e brân stutsen en Joadske famyljes krigen driichbrieven. Likernôch in fearnspart ferliet de stêd. Yn [[1933]] wennen der net mear as 227 Joadske boargers yn Neuss. Fan dat jier ôf waarden se hieltyd swierder ferfolge troch de [[nazy]]s. Mar in pear koene op tiid flechtsje. Dêrnei setten de saneamde ''[[Endlösung der Judenfrage]]'' en deportaasjes útein. Op [[22 july]] [[1942]] waard de lêste bewenner fan it ''Judenhaus'' op in trein set fan [[Aken]] nei [[Theresienstadt (konsintraasjekamp)|Theresienstadt]]. Op [[23 novimber]] 1942 waard Neuss synysk ta ''Judenrein'' (frij fan Joaden) ferklearre. Der wie lykwols in hânfol Joaden dy't it oerlibben troch ûnder te dûken, of dy't net it doelwyt wiene, om't se mei "Aarjers" troud wiene. It krekte tal Joadske slachtoffers fan it nazyrezjym is net mei wissigens bekend. Op in monumint fan Ulrich Rückriem steane lykwols de nammen fan 204 fermoarde Joaden dy't op ien as oare manear in bân mei Neuss hiene. Yn de stêd binne ferskate [[stroffelstien]]nen te finen. Sûnt de 1990-er jierren belibbet de mienskip in weroplibjen troch in tastream fan Joaden út 'e eardere [[Sovjet Uny]]. Yn [[2021]] wennen der nei in rûzing likernôch 550 Joaden yn Neuss. == Geografy == Neuss leit oan 'e lofterouwer fan de [[Nederryn (regio)|Nederryn]] op in leechlizzende [[Rivierterras|terras]] foar [[Düsseldorf]] oer by de mûning fan de [[Erft]] yn 'e [[Ryn]]. It heechste punt yn it stedsgebiet is yn de omkriten fan it stedsdiel Holzheim en leit op 67,5 meter boppe [[seenivo]] en it leechste punt yn 'e buert fan de súdlike stedsgrins en leit op 30 meter boppe seenivo. It stedsgebiet is yn noard-súdlike rjochting 13,2 km en yn east-westlike rjochting 12,8 km. Hoewol't Neuss oan 'e eastkant fan it distrikt [[Rhein-Kreis Neuss]] leit it geografysk middelpunt yn it stedsgebiet fan Neuss. === Stedsyndieling === [[Ofbyld:Neuss Stadtgliederung.png|200px|thumb|left|Kaart mei de stedsdielen fan Neuss]] It stedsgebiet fan Neuss is yn de folgjende 28 [[Ortsteil|stedsdielen]] ferparte, dy't allinnich mar foar de statistyk tsjinje. Yn tsjinstelling ta oare grutte stêden yn Noardryn-Westfalen, dy't ''[[Kreisfreie Stadt|Kreisfrei]]'' binne, is Neuss net yn stedsdistrikten ferparte. De stedsdielen hawwe in nûmer en in namme. Ta guon fan dy stedsdielen hearre ek noch los fan it stedsgebiet doarpen mei eigen nammen, lykas Stüttgen, Minkel, Dirkes, Röckrath, Derikum, Schlicherum, Allerheiligen, Elvekum, Lanzerath, Bettikum, Gier en Kuckhof. De 28 stedsdielen binne: 1 Innenstadt, 2 Dreikönigenviertel, 3 Hafengebiet, 4 Hammfeld, 5 Augustinusviertel, 6 Gnadental, 7 Grimlinghausen, 8 Uedesheim, 9 Weckhoven, 10 Erfttal, 11 Selikum, 12 Reuschenberg, 13 Pomona, 14 Stadionviertel, 15 Westfeld, 16 Morgensternsheide, 17 Südliche Furth, 18 Mittlere Furth, 19 Nördliche Furth, 20 Weissenberg, 21 Vogelsang, 22 Barbaraviertel, 23 Holzheim, 24 Grefrath, 25 Hoisten, 26 Speck/Wehl/Helpenstein, 27 Norf, 28 Rosellen (mei Rosellerheide en Allerheiligen). === Untjouwing ynwennertal === {| class="wikitable" |- ! 1798 !! 1831 !! 1861 !! 1885 !! 1900 !! 1925 !! 1945 !! 1965 !! 1987 !! 2015 !! 2024 |- | 4.423 || 7.888 || 10.300 || 20.074 || 28.472 || 44.958 || 51.624 || 111.104 || 142.178 || 159.672 || 154.317 |} == It besjen wurdich == * ''Botanischer Garten der Stadt Neuss'', botanyske tún fan de stêd * [[Quirinusmunster|Munster fan Sint-Kwirinus]]: in 13e iuwske let-romaanske tsjerke, wijd oan de beskermhillige fan 'e stêd en mei in skryn dêr't syn relikwyen yn bewarre wurde. De koepelfoarmige eastlike toer is part fan it stedsbyld. Yn 2009 krige de tsjerke de titel fan [[basilica minor]]. * ''Obertor'' (Boppepoarte): súdlike stedspoarte, boud om 1200 hinne; hjoed-de-dei ûnderdiel fan it Clemens Sels Museum Neuss. It is de iennige fan de oarspronklike seis poarten dy't oerbleaun is dat part wie fan it midsiuwsk fêstingwurk. * ''Blutturm'' (Bloedtoer): boud yn de 13e iuw, de iennige noch oerbleaune rûne toer fan it midsiuwsk fêstingwurk. * ''Zum "Schwatte Päd"'' (It Swarte Hynder): it âldste kafee yn de regio Nederryn, oprjochte yn 1604 * Sint-Sebastianustsjerke * Hillige Marijetsjerke * Kristustsjerke: histoaryske tsjerke, de âldste protestantske tsjerke fan de stêd * ''Neusser Bürger-Schützenfest'': ien fan de grutste skuttersfeesten fan Dútslân, dat alle jierren yn it lêste wykein yn augustus is. Likernôch 7000 skutters dogge mei oan de tradisjonele optochten. == Galery == <gallery mode="packed" heights="160" style="font-size:85%"> Neuss_StSebastianus_v_N.jpg|Sint-Sebastianustsjerke Neuss_Christuskirche_asv2024-05.jpg|Kristustsjerke Blutturm_2_Neuss.jpg|''Blutturm'' NRW, Neuss - Hauptbahnhof.jpg|Neuss ''Hauptbahnhof'' Neuss, straatzicht Krefelder Strasse foto4 2014-03-31 10.52.jpg|''Krefelder Strasse'' Jakobsweg.jpg|Byld fan in pylger nei Santiago de Compostella </gallery> == Stêdebannen == *{{Flagge FR}} [[Châlons-en-Champagne]], Frankryk (1972) *{{Flagge RU}} [[Pskov]], Ruslân (1990) *{{Flagge HR}} [[Rijeka]], Kroaasje (1990) *{{Flagge US}} [[Saint Paul (Minnesota)|Saint Paul]], Feriene Steaten (1999) *{{Flagge TR}} [[Nevşehir]], Turkije (2007) == Keppeling om utens == * [http://www.neuss.de/ Offisjele hiemside fan de gemeente] {{Boarnen|boarnefernijing= * Foar boarnen en oare literatuer, sjoch [https://de.wikipedia.org/wiki/Neuss ''Literatur'' en ''Einzelnachweise'' op dizze side]. }} {{CommonsBalke|Neuss}} [[Kategory:Neuss]] [[Kategory:Plak yn Noardryn-Westfalen]] [[Kategory:Gemeente yn Noardryn-Westfalen]] exa6l4fi8knhlyjo4tf7jpklvfqcrqf 0 121048 1230678 1098200 2026-05-25T17:03:35Z Agnes Monkelbaan 19047 /* Sjoch ek */ 1230678 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks tsjerkegebou | namme = Finsintiustsjerke | ôfbylding = Reduzum, Vincentiustsjerke.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|20px]] [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Leeuwarden vlag 2014.svg|20px]] [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = Reduzum | adres = Haedstrjitte | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_7_5_N_5_47_17_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 7' N 5° 47' E}} | tsjerkegenoatskip = [[Protestanske Tsjerke yn Nederlân|PKN]] | bisdom = | aartsbisdom = | patroanhillige = [[Finsintius fan Saragossa]] | status = | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = Tsjerke 13e iuw, ferbouwing 1726; toer 1878 | sloopjier = | boustyl = | hichte = | monumintale status = [[Ofbyld:Monumentenbordje 2014.svg|12px]] [[ryksmonumint]] | monumintnûmer = 22921 <ref>[https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/22921 Ryksmonuminten]</ref> | mapname = Fryslân | lat_deg = 53 | lat_min = 7 | lat_sec = 5 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 47 | lon_sec = 17 | lon_dir = E | webside = [https://www.reduzum.com/voorzieningen/kerk/nieuws/ Herf. gemeente Reduzum-Idaerd-Friens] }} De '''Finsintiustsjerke''' oan de Haedstritte yn [[Reduzum]] is de eardere [[Nederlânsk Herfoarme Tsjerke|herfoarme]] tsjerke fan [[Reduzum]] en tsjintwurdich ien fan de trije tsjerken fan de [[Protestanske Tsjerke yn Nederlân|PKN]]-gemeente Reduzum-Idaerd-Friens. == Skiednis == [[Ofbyld:Reduzum, Vincentiustsjerke, portaal.jpg|thumb|200px|left|Portaal]] De oarspronklik oan [[Finsintius fan Saragossa]] wijde tsjerke waard oan it begjin fan de 14e iuw boud. Yn de noardlike muorre, dy't noch fan [[kleastermop]]pen boud is, is noch in diel fan in lyts [[Romanogotyk|romanogoatysk]] finster en in tichtmitsele portaal te sjen. It is lykwols net de muorre fan de oarspronklike 14e iuwske tsjerke. De noardlike binnenwand fan de tsjerke is de oarspronklike muorre. Yn 1726 ûndergyng de tsjerke in grutte ferbouwing. Yn dy tiid is de súdlike muorre fernijd. Ek waard doe in súdlik dwersskip út de 15e iuw ôfbrutsen. Yn 1878 waard ek de âlde [[sealtek]]toer ôfbrutsen en ferfongen troch in nije toer mei in spits as bekroaning. Yn de toer hingje twa liedklokken, wêrfan't ien fan 1628 datearret. == Ynterieur == Mei it útbrekken fan de iken trekbalken waard yn 1859 it tonferwulft ynbrocht. Allinnich de westlike trekbalke bleau op syn plak. De ienfâldige [[preekstoel]] is fan 1669, it doopstek út itselde jier is yn 1950 ferwidere. Yn it [[koer (tsjerke)|koer]] lizze een tal âlde sarken fan it geslacht Bootsma. Banken en stúkwurk fan it ynterieur stamt út de twadde helte fan de 19e iuw. It kleurrige Finsintiusraam is in tafoeging út 2014. Monique Verbruggen út [[Kûbaard]] hat it raam makke yn opdracht fan de tsjerkeried.<ref>[http://www.reduzum.com/page/132/?action=morenews&start=540 Doarpsside Reduzum, oproppen 19.09.2017]</ref> It stelt de raven foar dy't de [[hillige]] beskerme, nei't de [[moardner]] fan Finsintius syn lichem nei it iepen fjild bringe liet om it dêr te fuorjen oan rôffûgels en wylde bisten.<ref>[http://www.heiligen.net/heiligen/01/22/01-22-0304-vincentius-valencia.php Heiligen.net, oproppen 19.09.2017]</ref> == Oargel == Al yn 1543 hie de tsjerke in oargel, dat yn 1669 ferfongen of restaurearre waard. It tsjintwurdige ynstrumint stamt út 1785. It waard boud troch [[Albertus Johannes van Gruisen]] en moast yn 1859-1860 yn ferbân mei it ynbringen fan in nij tonferwulft feroare wurde. De [[oargelfirma Van Dam]] út [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] feroare doe ek de disposysje fan it ynstrumint. It Reduzumer oargel is it âldste oargel fan de bouwer dat bewarre bleau.<ref>[http://www.orgelsite.nl/kerken21/reduzum.htm Orgelsite, oproppen 19.09.2017]</ref> Nei't it monumintale oargel yn de rin fan de tiid net mear te bespyljen wie, folge yn 1995-1996 in grutte restauraasje troch [[Bakker & Timmenga]].<ref>[http://www.kerk-en-orgel.nl/record.php?name=&address=&city=Reduzum&county=&province=2&specification=&status=&building=&history=&disposition=&ref_books=&ref_publications=&action=display_ordered&item=1&id=6045 Kerk en Orgel, oproppen 19.09.2017]</ref> == Sjoch ek == * [[Gertrudistsjerke (Idaerd)|Gertrudistsjerke]], [[Idaerd]] * [[Tsjerke fan Friens]] {| class="wikitable" border="1" |- | [[File:Reduzum, Vincentiustsjerke, oersjoch ynterieur.jpg|300x300px]] | [[File:Reduzum, Vincentiustsjerke, oargel.jpg|200x200px]] | [[File:Reduzum, Vincentiustsjerke, Vincentiusraam.jpg|200x200px]] | [[File:Reduzum, Vincentiustsjerke, preekstoel.jpg|200x200px]] | [[File:Vincentiuskerk in Roordahuizum, 23-03-2026. (actm.) 01.jpg|200x200px]] |- | ''Ynterieur''<br> | ''Oargel''<br> A.J. van Gruisen | ''Finsintiusraam''<br> Monique Verbruggen | ''Preekstoel'' | ''bûtenkant fan 'e tsjerke.'' |} == Keppeling om utens == * [http://www.orgelsite.nl/kerken21/reduzum.htm Disposysje oargel] {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://89.200.200.165/CMS/api/file/saft/3c036b2b7c47f770a46f23fcf3c4b132/ G. Yedema, 1997] * [http://reliwiki.nl/index.php/Reduzum,_Haedstrjitte_2_-_Vincentiuskerk Reliwiki, oproppen 19.09.2017] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Vincentiuskerk Reduzum|Finsintiustsjerke, Reduzum}} }} [[Kategory:Reduzum]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn Ljouwert (gemeente)]] [[Kategory:Ryksmonumint yn Ljouwert (gemeente)]] [[Kategory:Bouwurk út de 14e iuw]] [[Kategory:Bouwurk út 1878]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn Boarnsterhim]] [[Kategory:Ryksmonumint yn Boarnsterhim]] gelaejooaiedj71x3s195lq2orol5mp 0 148494 1230714 1206285 2026-05-26T11:12:09Z CommonsDelinker 353 Announcement_of_Ruth_Bader_Ginsburg_as_Nominee_for_Associate_Supreme_Court_Justice_at_the_White_House_-_NARA_-_131493870.jpg ferfongen troch [[c:File:Announcement_of_Ruth_Bader_Ginsburg_as_Nominee_for_Associate_Supreme_Court_Justice_at_the_White_House_-_D 1230714 wikitext text/x-wiki {{Persoan algemien | ôfbylding =Ruth Bader Ginsburg official SCOTUS portrait (cropped, wide).jpg | ôfbyldingstekst = Ruth Bader Ginsburg yn [[2016]]. | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Joan Ruth Bader Ginsburg | oare namme(n) = | nasjonaliteit = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] | berne = [[15 maart]] [[1933]] | berteplak = [[New York (stêd)|New York]] ([[New York (steat)|New York]]) | stoarn = [[18 septimber]] [[2020]] | stjerplak = [[Washington, D.C.]] | etnisiteit = [[File:Flag of Israel.svg|border|20px]] [[Joaden|Joadsk]] | regionale identiteit = [[File:Proposed Yiddish flag.svg|border|20px]] [[Asjkenazyske Joaden|Asjkenazysk]] | berop/amt = [[rjochter]] | aktyf as = | jierren aktyf = [[1980]] – [[2020]] | reden bekendheid = lid fan it [[Amerikaanske Heechgerjochtshôf|Heechgerjochtshôf<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;fan 'e Feriene Steaten]] | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''Ruth Bader Ginsburg''' ([[útspr.]]: [ɹuθ ˈbe:ʲdəɹ ˈɡɪnzbɜːɹɡ], likernôch: "<u>rûz</u> <u>bee</u>-dur <u>ginz</u>-burk"; [[berne]] as: '''Joan Ruth Bader'''; [[New York (stêd)|New York]], [[15&nbsp;maart]] [[1933]] – [[Washington, D.C.]], [[18&nbsp;septimber]] [[2020]]) wie in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] [[jurist]]e dy't yn [[1980]] ta [[rjochter]] beneamd waard en fan [[1993]] oant har [[ferstjerren]] as lid fan it [[Heechgerjochtshôf fan 'e Feriene Steaten]] tsjinne. Doe't se yn 'e [[1990-er jierren]] troch [[presidint]] [[Bill Clinton]] nominearre waard foar it Heechgerjochtshôf, stie se bekend as immen mei tuskenbeiden [[politike]] opfettings en as in [[konsensus]]bouster. Meitiid skode Ginsburg lykwols almar mear op nei [[links (polityk)|links]] en waard se de leafling fan it [[progressive]] diel fan 'e Amerikaanske [[befolking]], wylst de [[konservatisme|konservativen]] har ferspijden. Har [[ferstjerren]] oan [[kanker]], inkele [[wike]]n foar de [[Amerikaanske presidintsferkiezings (2020)|presidintsferkiezings fan 2020]], kaam foar de progressiven op in bysûnder ûngelokkich momint, mei't it de [[Republikeinske Partij (Feriene Steaten)|Republikeinen]] yn 'e gelegenheid stelde om in konservative opperrjochter foar har yn it plak te beneamen. ==Libben en karriêre== ===Jonkheid en oplieding=== Joan Ruth Bader (letter Ginsburg) waard yn [[1933]] [[berne]] yn it [[Beth Moses Hospital]] yn 'e [[New York (stêd)|New&nbsp;Yorkske]] [[borough]] [[Brooklyn]], as de [[dochter]] fan [[Joaden|Joadske]] [[âlden]]. Har [[heit]], Nathan Bader, wie in [[ymmigrant]] út [[Odessa]], yn 'e [[Oekraïne]], dy't nei de [[Feriene Steaten]] oerkommen wie doe't dat foar de [[Earste Wrâldoarloch]] noch diel útmakke fan it [[Keizerryk Ruslân]]. Har [[mem]], Celia Amster, wie berne yn New York út [[âlden]] dy't út 'e [[Poalen|Poalske]] [[stêd]] [[Krakau]] kamen, doe't dy noch yn [[Eastenryk-Hongarije]] lei. Ginsburg hie in âldere [[suster]], Marylin, dy't mei seis jier oan [[harsensfluesûntstekking]] [[ferstoar]] doe't Ginsburg sels noch mar fjirtjin [[moanne (tiid)|moannen]] âld wie. De Baders hearden ta [[konservatyf joadendom|de konservative streaming]] fan it [[joadendom]], en sa waard Ginsburg ek [[opfieding|grutbrocht]]. [[File:RB_Ginsburg_1977_©Lynn_Gilbert.jpg|left|thumb|180px|Ruth Bader Ginsburg yn [[1977]].]] Doe't Ginsburg letter nei de [[legere skoalle]] gie, kaam se dêr yn in [[klasse (ûnderwiis)|klasse]] mei ferskate oare [[famke]]s dy't Joan hieten; om betizing te mijen begûn men har doe by har [[middelnamme]] Ruth te neamen. Har mem Celia fitere o sa oan dat Ginsburg goed [[ûnderwiis]] krige. Celia hie sels trochleare wollen, mar hie dêr de kâns net ta krigen om't ynstee har [[broer]] te [[studearjen]] stjoerd wie en der gjin [[jild]] oer wie foar in [[oplieding]] foar har. Foar har dochter woe se goedmeitsje wat harsels ûntholden wie, sadat Ginsburg [[leararesse]] [[skiednis]] wurde koe. Ginsburg koe goed meikomme en makke op har fyftjinde de [[middelbere skoalle]] ôf. Se studearre dêrnei oan 'e [[Universiteit fan Cornell]], yn [[Ithaca (New York)]], dêr't se op har santjinde yn 'e kunde kaam mei [[Martin D. Ginsburg]]. In moanne nei't se yn [[maaie]] [[1954]] ôfstudearre wie mei in [[bachelorgraad]] yn [[bestjoerskunde]], [[troud]]e se mei him. Se setten harren nei wenjen yn [[Fort Sill]] yn [[Oklahoma]], dêr't Martin legere wie nei't er oproppen waard foar [[militêre tsjinst]] as lid fan 'e [[Reserve fan it Amerikaanske Leger]]. Op har ienentweintichste fûn Ginsburg [[wurk]] by de [[Social Security Administration]], de Amerikaanske federale [[sosjale tsjinst]], dêr't se yn rang weromset waard doe't se [[swierens|swier]] rekke. Nei de [[berte]] fan har [[dochter]] skreau Ginsburg har yn it neijier fan [[1956]] yn oan 'e [[Universiteit fan Harvard]] om [[rjochten]] te studearjen. Hja wie ien fan njoggen [[froulju]] yn in lichting fan likernôch 500 [[manlju]]. Doe't har [[oarehelte|man]] in [[baan (wurk)|baan]] yn New York krige, liet se har oerpleatse nei de [[Columbia Universiteit]], dêr't se yn [[1959]] as ien fan 'e bêsten fan har klasse ôfstudearre. [[File:President_Jimmy_Carter_and_Ruth_Bader_Ginsburg.jpg|right|thumb|250px|Ruth Bader Ginsburg yn [[1980]] mei [[presidint]] [[Jimmy Carter]].]] ===Karriêre=== Oan it begjin fan har [[karriêre]] as [[jurist]]e hie Ginsburg swierrichheden om oan wurk te kommen. [[rjochter|Opperrjochter]] [[Felix Frankfurter]] wiisde har bgl. yn [[1960]] as assistinte ôf fanwegen har [[geslacht (sekse)|geslacht]], nettsjinsteande it feit dat se sterk oanrikkemandearre waard troch [[Albert Martin Sacks]], in foaroansteande [[heechlearaar]] rjochten oan 'e Universiteit fan Harvard. Doe't se yn oanmerking kaam foar in post as assistinte fan rjochter [[Edmund L. Palmieri]] yn New York, drige heechlearaar [[Gerald Gunther]] fan 'e Columbia Universiteit dermei dat er Palmieri nea wer advys oer in assistint jaan soe as er Ginsburg net oannaam, wat er doe mar die. Fan [[1961]] oant [[1963]] wie Ginsburg as ûndersykster ferbûn oan 'e Columbia Universiteit. Om mei [[Anders Bruzelius]] in [[boek]] te skriuwen oer it [[sivyl rjocht]] yn [[Sweden]] learde se [[Sweedsk]] en die se ûndersyk oan 'e [[Universiteit fan Lund]]. Neitiid waard se yn [[1963]] oansteld as heechlearaar rjochten oan 'e [[Rutgers Universiteit]] yn [[New Brunswick (Nij-Jersey)]], in funksje dy't se oant [[1972]] beklaaide. Ginsburg wie yn [[1970]] ien fan 'e oprjochters fan 'e ''[[Women's Rights Law Reporter]]'', it earste rjochtetydskrift yn 'e Feriene Steaten dat him eksklusyf talei op it berjochtsjen oer [[frouljusrjochten]]. Fan [[1972]] oant [[1980]] wie se heechlearaar rjochten oan 'e Columbia Universiteit en dêrnjonken wie se fan [[1977]] oant [[1978]] ek ferbûn oan 'e [[Universiteit fan Stanford]], yn [[Kalifornje]]. Yn [[1972]] wie Ginsburg ien fan 'e oprjochters fan it Frouljusrjochteprojekt fan 'e [[American Civil Liberties Union]] (ACLU). Dêr wie se ek yn behelle as [[abbekate]], en tsjin [[1974]] hie se dielnommen oan mear as 300 [[rjochtsaken]] op it mêd fan [[seksisme|geslachtsdiskriminaasje]] fan froulju. Fan [[1973]] oant [[1976]] brocht se persoanlik seis fan sokke saken foar it [[Amerikaanske Heechgerjochtshôf]], wêrfan't se yn fiif gefallen yn it gelyk steld waard. [[File:Announcement of Ruth Bader Ginsburg as Nominee for Associate Supreme Court Justice at the White House - DPLA - 1e165987c20e554c35b03b7f57985534.jpg|left|thumb|250px|Ruth Bader Ginsburg akseptearret yn [[1993]] formeel har nominaasje foar it [[Amerikaanske Heechgerjochtshôf]] troch [[presidint]] [[Bill Clinton]].]] Yn [[april]] [[1980]] waard Ginsburg troch de [[Amerikaanske presidint]] [[Jimmy Carter]] nominearre foar it [[rjochter]]skip oan it [[hôf fan berop]] yn it [[Washington, D.C.|Distrikt Columbia]]. Op [[18&nbsp;juny]] fan dat jier waard se yn dat amt troch de [[Amerikaanske Senaat]] beneamd. Yn har tiid by it hôf fan berop krige Ginsburg de [[reputaasje]] fan immen dy't as it heal koe nei [[konsensus]] socht en der tuskenbeiden [[politike]] opfettings op nei hold. Presidint [[Bill Clinton]] nominearre har yn [[juny]] [[1993]], op oanrieden fan 'e doetiidske [[minister]] fan Binnenlânske Saken [[Janet Reno]], foar in sit yn it [[Heechgerjochtshôf fan 'e Feriene Steaten]]. Ginsburg waard op [[3&nbsp;augustus]] [[1993]] as sadanich beneamd troch de Senaat, mei 96 stimmen tsjin 3, wêrnei't se op [[10&nbsp;augustus]] ynsward waard. Se ferfong yn it Heechgerjochtshôf [[Byron White]], dy't (frijwillich) mei [[pinsjoen]] gien wie. Se wie de twadde froulike Amerikaanske opperrjochter, nei [[Sandra Day O'Connor]]. Yn 'e earste jierren fan har opperrjochterskip skreau Ginsburg de mearderheidsmienings ([[fûnis]]sen) fan it Heechgerjochtshôf foar ferskate wichtige rjochtsaken, lykas ''[[United States v. Virginia]]'' ([[1996]]), ''[[Olmstead v. L.C.]]'' ([[1999]]), en ''[[Friends of the Earth, Inc. v. Laidlaw Environmental Services, Inc.]]'' ([[2000]]). Neigeraden dat se langer opperrjochter wie, skode se stadichoan mear op fan 'e midden nei it [[foarútgong|progressive]] diel fan it Heechgerjochtshôf. Fral doe't se tusken O'Connor har pinsjonearring yn [[2006]] en de oanstelling fan [[Sonia Sotomayor]] yn [[2009]] de iennichste froulike opperrjochter wie, waard se wat langer wat mear útsprutsen yn har mienings. Har ôfwikende miening yn 'e saak ''[[Ledbetter v. Goodyear Tire & Rubber Co.]]'' ([[2007]]) joech nei't it skynt de oanset ta de [[Lilly Ledbetter Fair Pay Act]], in [[wet]] dy't yn [[2009]] troch presidint [[Barack Obama]] ynsteld waard om 'e [[salariskleau]] tsjin te gean. [[File:O'Connor,_Sotomayor,_Ginsburg,_and_Kagan.jpg|right|thumb|250px|Fjouwer [[frou]]like [[rjochter|opperrjochters]] fan 'e [[Feriene Steaten]] yn [[2010]], f.l.n.rj.: [[Sandra Day O'Connor]], [[Sonia Sotomayor]], Ruth Bader Ginsburg en [[Elena Kagan]]. (O'Connor draacht gjin [[toga]] om't se doe al [[pinsjonearre]] wie.)]] Troch har [[hertstocht]]like ôfwikende mienings yn ferskaten fan soksoarte saken groeide Ginsburg yn 'e [[2000-er jierren]] en de iere [[2010-er jierren]] út ta de leafling fan progressyf Amearika, en teffens ta it skrikbyld foar de [[konservatisme|konservativen]]. Se kaam bekend stean ûnder har [[inisjaal|inisjalen]] RBG (in beskate eare yn 'e Feriene Steaten, mei foargongers as [[Franklin Delano Roosevelt|FDR]], [[JFK]] en [[MLK]]). Troch in rjochtestudint waard se [[grap|by túltsjes]] "The Notorious R.B.G." ("De Beruchte R.B.G.") neamd, in ferwizing nei de [[rapper]] [[The Notorious B.I.G.]]. Dat wie in [[bynamme]] dy't beklibbe en dy't se letter sels omearme. ===Priveelibben=== Ginsburg [[troud]]e op [[23&nbsp;juny]] [[1954]] mei [[Martin H. Ginsburg]], dy't letter namme makke as in ynternasjonaal aktyf [[abbekaat]] dy't spesjalisearre wie yn [[belesting]]rjocht. Hja wennen foar it meastepart yn [[New York (stêd)|New York]], mar nei't Ginsburg yn [[1980]] rjochter waard yn [[Washington, D.C.]], [[ferfear]]en se dêrhinne. Se krigen twa [[bern (persoan)|bern]]: [[Jane C. Ginsburg]] (b. [[1955]]), dy't anno [[2020]] heechlearaar rjochten oan 'e [[Georgetown Universiteit]] yn Washington, D.C. is, en [[James Steven Ginsburg]] (b. [[1965]]), de oprjochter en [[algemien direkteur]] fan 'e [[platemaatskippij]] [[Cedille Records]], dy't spesjalisearre is yn it opnimmen en útbringen [[klassike muzyk]]. Martin Ginsburg kaam op [[27&nbsp;juny]] [[2010]] te [[ferstjerren]] oan [[kanker]], fjouwer dagen nei't hy en Ginsberg harren 56-jierrich houlik fierd hiene. [[File:Justice_Ruth_Bader_Ginsburg_and_her_husband_Martin_D._Ginsburg_in_2009.jpg|left|thumb|180px|Ruth Bader Ginsburg mei har [[oarehelte|man]] [[Martin H. Ginsburg]] yn [[2009]].]] ===Sûnensswierrichheden en ferstjerren=== By Ginsburg sels waard yn [[1999]] [[termkanker]] fêststeld; dat wie de earste fan fiif kear dat se oanhelle rekke mei kanker. De twadde kear wie yn [[2009]], doe't bliken die dat se [[alfleisklierkanker]] hie. Yn [[2018]] folge [[longkanker]], yn [[2019]] waard by har op 'e nij alfleisklierkanker fêststeld, en nei't se yn [[jannewaris]] [[2020]] kankerfrij ferklearre wie, stiek de alfleisklierkanker yn [[maaie]] fan dat jier dochs wer de kop op. De ûnderskate soarten kanker waarden by Ginsburg behannele mei [[operaasje (genêskunde)|operative]] ferwidering fan [[tumor|tumoaren]], folge troch [[gemoterapy]] en [[bestrieling (genêskundige behanneling)|bestrieling]]. Uteinlik kaam Ruth Bader Ginsberg op [[18&nbsp;septimber]] [[2020]] yn 'e [[âlderdom]] fan 87 jier yn [[Washington, D.C.]] te ferstjerren oan komplikaasjes fan har alfleisklierkanker. Se waard [[opbiering|opbiere]] yn it gebou fan it Heechgerjochtshôf, dêr't nettsjinsteande de [[koroanafiruspandemy (2019-2021)|oangeande pandemy]] fan it [[COVID-19|koroanafirus]] tûzenen minsken delkamen om har de lêste eare te bewizen. Neitiid waard se oerbrocht nei it [[Kapitoal fan 'e Feriene Steaten]], dêr't se ek opbiere waard, foar't se op it [[Nasjonaal Begraafplak Arlington]], ûnder de reek fan Washington, D.C., njonken har man Martin [[begroeven]] waard. ==Neisleep== It ferstjerren fan Ginsburg kaam foar progressyf Amearika tige ûngelegen, mei't it [[presidint]] [[Donald Trump]] by steat stelde om foar de trêde kear yn syn presidintskip fan fjouwer jier in nije opperrjochter foar te dragen. Om't de [[Republikeinske Partij (Feriene Steaten)|Republikeinske Partij]] de mearderheid yn 'e [[Amerikaanske Senaat]] hie, koe syn kandidaat, de [[konservatisme|konservative]] [[Amy Coney Barrett]], krekt foar de [[Amerikaanske presidintsferkiezings (2020)|presidintsferkiezings fan 3&nbsp;novimber]] noch halje-trawalje beneamd wurde. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Ruth_Bader_Ginsburg ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Ruth Bader Ginsburg}} }} {{DEFAULTSORT:Ginsburg, Ruth Bader}} [[Kategory:Amerikaansk abbekaat]] [[Kategory:Amerikaansk rjochtsgelearde]] [[Kategory:Amerikaansk heechlearaar]] [[Kategory:Amerikaansk rjochter]] [[Kategory:Rjochter fan it Heechgerjochtshôf fan de Feriene Steaten]] [[Kategory:Amerikaansk feminist]] [[Kategory:Amerikaansk polityk aktivist]] [[Kategory:Amerikaansk sosjaal aktivist]] [[Kategory:Frouljusrjochte-aktivist]] [[Kategory:Amerikaansk publisist]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Joadsk komôf]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Oekraynsk-Joadsk komôf]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Poalsk-Joadsk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1933]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2020]] pojshq354za3bqq03oktncn3u6jher4 0 165671 1230702 1124651 2026-05-26T08:05:11Z RomkeHoekstra 10582 Stobbe ferwidere - tekst útwreide. 1230702 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Stavelot | ôfbylding = Stavelot photo 4.JPG | ôfbyldingstekst = De Place Saint-Remacle yn it sintrum fan Stavelot | flagge = Flag of Stavelot.svg | wapen = Blason Stavelot.svg | lân = {{BE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Gewest | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Walloanje]] | bestjoerlike ienheid 2 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Luik (provinsje)|Luik]] | bestjoerlike ienheid 3 = Arrondissemint | namme bestjoerlike ienheid 3 = [[Verviers (arrondissemint)|Verviers]] | boargemaster = | stedsyndieling = | gemeenteyndieling = [[Stavelot (dielgemeente)|Stavelot]], [[Francorchamps]] | ynwennertal = 7.279 <small>(2025)</small> | oerflak = 85,14 km² | befolkingstichtens = 85 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = 350 m | stifting = 648 m (om de abdij hinne) | ferkearsieren = | postkoade = 4970 | netnûmer = 080 | tiidsône = UTC+1 | simmertiid = UTC+2 | koördinaten = | webside = [https://www.stavelot.be www.stavelot.be] | mapname = Belgje-reliëf | lat_deg = 50 | lat_min = 23 | lat_sec = 42 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 55 | lon_sec = 50 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Lokaasje fan Stavelot yn Belgje }} '''Stavelot''' ([[Nederlânsk]]; [[Dútsk]]: ''Stablo'', [[Waalsk]]: ''Ståvleu'') is in stêd en gemeente oan 'e [[Amblève]] yn 'e [[Belgje|Belgyske]] [[provinsje]] [[Luik (provinsje)|Luik]]. De stêd telt sa’n 7.300 ynwenners en leit 350 meter boppe de seespegel. Stavelot leit sintraal yn 'e regio op likernôch 50 kilometer it súdeasten yn fan [[Luik (stêd)|Luik]] en op sa't 150 kilometer fan de haadstêd [[Brussel]]. Fiif kilometer noardeastlik fan it stêdsje leit it [[Circuit de Spa-Francorchamps|sirkwy Spa-Francorchamps]]. == Geografy == De gemeente leit yn it hert fan de Hege Ardinnen en oerkoepelet it geologyske '''Massyf fan Stavelot'''. Dit massyf is yn 'e geology ferneamd om syn foarkommen fan ''coticule'' (in sêftgiele stiensoarte dat brûkt waard foar it slypjen fan messen). De stêd sels leit yn it sintrum fan in brede delling dy't foarme is troch de gearrin fan 'e rivier de Amblève en it beekje de Eau Rouge. == Skiednis == [[Ofbyld:Stavelot-Malmedy.png|thumb|left|Kaart fan it Foarstedom Malmedy-Stavelot.]] Yn 648 krige abt [[Remaklus]] fan it kleaster yn Solignac ([[Akwitaanje]]) fan kening Sigebert III fan [[Austraasje]] in stik bosk yn 'e [[Ardinnen]] mei as doel om dit diel fan it ryk te kristenjen. Hy stifte dêr de [[dûbelabdij]] fan Stavelot-Malmedy. Dat wie it begjin fan 'e twa stêden en fan in tsjerklike steat dy't mear as 1.000 jier autonoom bliuwe soe. De rivaliteit tusken de twa abdijen waard yn 980 troch keizer [[Otto III fan it Hillige Roomske Ryk|Otto III]] yn it foardiel fan it geunstiger lizzende Stavelot besljochte. De grutte bloeitiid fan Stavelot lei yn 'e tiid fan 'e 10e oant de 12e iuw. Poppo (abt yn 1020) wie in herfoarmer yn 'e tradysje fan [[Abdij fan Cluny|Cluny]]. Hy krige de lieding oer 17 oare abdijen, wêrûnder dy fan [[Abdij fan Echternach|Echternach]] en [[Abdij fan Sankt Gallen|Sankt Gallen]]. Oan 'e ein fan 'e 11e iuw waard de ferneamde 'Bibel fan Stavelot' skreaun en yllustrearre, dy't hjoed-de-dei bewarre wurdt yn 'e [[British Library]]. Wibald (abt yn 1130) wie in diplomaat yn tsjinst fan 'e keizers en de opdrachtjouwer fan in soad wichtige keunstwurken. Hy krige ek de lieding oer de [[abdij fan Corvey]]. Syn brieven hearre ta de wichtichste boarnen foar de skiednis fan 'e [[Krústochten|Twadde Krústocht]]. [[Ofbyld:Stavelot et Abbaye.JPG|thumb|left|Abdij fan Stavelot, 18e iuw.]] De Frânske Revolúsje betsjutte de ein fan it hûnderten jierren âlde abdijfoarstedom. Yn 1794 besetten Frânske revolúsjetroepen de regio, wêrtroch't de lêste prins-abt flechtsje moast. In jier letter, yn 1795, waard de tsjerklike steat offisjeel opheft en by de Frânske Republyk ynlive. De muontsen waarden ferdreaun en de monumintale abdijtsjerke, dy't mear as 100 meter lang wie, waard troch de Frânske oerheid konfiskearre. Lykas folle mear monumintale tsjerke waard ek de abdijtsjerke fan Stavelot yn 1798 ferkocht oan in partikuliere keapman, dy't de tsjerke folslein ôfbrekke liet om de stiennen as boumateriaal te ferkeapjen. Fan 'e tsjerke binne allinnich de fûneminten en de karakteristike oerbliuwsels fan 'e westtoer bewarre bleaun. De 18e-iuwske kleastergebouwen binne lykwols net ôfbrutsen en biede hjoed-de-dei ûnderdak oan it kulturele sintrum en de trije musea fan de stêd. Stavelot wie yn 1899 foar in koart skoft it wenplak fan 'e Frânske dichter [[Guillaume Apollinaire]]. Yn 1951 stiften de [[benediktinen]] yn Stavelot wer in abdij, de abdij fan Wavreumont. === Twadde Wrâldkriich === Yn 'e [[Twadde Wrâldkriich]] krige Stavelot it swier te ferduorjen yn it ramt fan it [[Ardinnenoffensyf]]. Op 17 desimber 1944 nadere de Kampfgruppe Peiper, in Dútske pânserienheid ûnder lieding fan [[Schutzstaffel|SS]]-kommandant [[Joachim Peiper]], de stêd. Om gaos op'e diken tefoarren te kommen ferbeane de Amerikaanske troepen it ferkear foar boargers, wylst in soad ynwenners benaud wiene foar Dútske wraakaksjes en de stêd útwoenen. [[Ofbyld:20180429 stavelot116.jpg|thumb|left|Monument aux Morts.]] Op 18 desimber besochten de Dútsers oer de âlde stiennen brêge de noardlike igge fan 'e Amblève te berikken om sa trochstite te kinnen nei [[Trois-Ponts]]. De Amerikanen blaasden de brêge net op, mar Peiper stjitte yn it sintrum fan Stavelot — benammen op 'e Place Saint-Remacle — op fûl ferset fan in lytse Amerikaanske ienheid ûnder lieding fan majoar Paul J. Sollis. Mei help fan bazooka's en anty-tankkanonnen waarden ferskate Dútske tanks útskeakele. Troch de Amerikaanske ferdigening ferlear Peiper kostbere tiid. Boppedat miste hy in ûnbidige Amerikaanske brânstofopslach fan trettjin miljoen liter benzine dy't flakby lei; in diel dêrfan waard troch de Amerikanen yn 'e brân stutsen om de Dútsers te kearen. Om healwei tolven dy moarns luts Peiper úteinlik fierder rjochting Trois-Ponts sûnder de foarrieden yn hannen krijen. De bewenners waarden it slachtoffer fan swiere oarlochsmisdieden. By represailles troch de Dútske SS-soldaten waarden yn en om Stavelot (ûnder oare yn de buorskip La Vaulx-Richard) mear as 100 ynwenners ombrocht. Ta neitins oan dy slachtoffers en oan de fallen befrijers binne der hjoed-de-dei ferskillende monuminten yn 'e stêd te sjen. == Nijgjirrichheden == Stavelot hat in ryk histoarysk erfskip mei ferskate monuminten en tradysjes dy't it besjen wurdich binne: [[Ofbyld:Église Saint-Sébastien, Stavelot-9851.jpg|thumb|Parochytsjerke Sint-Sebastianus.]] * It Place Saint-Remacle is it sintrale merkplein, dat yn 1769 oanlein waard. It wurdt omfieme troch histoaryske wenningen, wêrfan in grut part út de 18e iuw datearret. Dêrnjonken hat it stedsje ferskate karakteristike [[Fakwurkarsjitektuer|fakwurkhuzen]]. * De Sint-Sebastiaanstsjerke (''Église Saint-Sébastien'') waard tusken 1750 en 1754 boud. Yn 'e tsjerke stiet de ferneamde 13e-iuwske Remaklusskryn, in masterwurk fan Maaslânske edelsmeikeunst. * De Abdij fan Stavelot is in grut kleasterkompleks dat hjoed-de-dei ûnderdak biedt oan trije musea: ** It Histoarysk museum fan it foarstedom Stavelot-Malmedy. ** It Guillaume Apollinairemuseum, wijd oan 'e Frânske dichter dy't hjir yn 1899 wenne. ** It Museum fan it sirkwy Spa-Francorchamps, mei in grutte kolleksje histoaryske raceauto's en motors. Yn 'e stêd steane ferskillende monuminten dy't de striid en de slachtoffers fan it Ardinnenoffensyf yn desimber 1944 betinke. == Gemeente == Op 1 jannewaris 1977 waard yn it ramt fan 'e lannelike Belgyske gemeentlike weryndieling it tal selsstannige Belgyske gemeenten fan 2.359 nei 596 werombrocht. Foar Stavelot betsjutte it dat de stêd fusearre mei de noardlike buorgemeente Francorchamps. Sûnt dy tiid foarmje se tegearre de hjoeddeiske fúzjegemeente Stavelot. === Befolkingsûntwikkeling === De histoaryske sifers geane oer de gemeente sa't dy op 1 jannewaris 1977 ûntstie. {| class="wikitable" style="width: auto; text-align: center;" |+ Befolkingsûntwikkeling fan de fúzjegemeente Stavelot (1831–2025)* ! Jier | '''1831''' || '''1856''' || '''1876''' || '''1900''' || '''1930''' || '''1947''' || '''1961''' || '''1970''' || '''1981''' || '''1990''' || '''2000''' || '''2010''' || '''2020''' || '''2025''' |- ! Ynwennertal | 3.523 || 4.145 || 4.452 || 4.965 || 5.154 || 5.187 || 5.617 || 5.864 || 6.072 || 6.183 || 6.505 || 6.822 || 7.141 || 7.279 |- ! Groei | — || +17,7% || +7,4% || +11,5% || +3,8% || +0,6% || +8,3% || +4,4% || +3,5% || +1,8% || +5,2% || +4,9% || +4,7% || +1,9% |} {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is foar in part in oersetting fan 'e Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:nl:Malmedy]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Stavelot}} }} [[Kategory:Plak yn Luik (provinsje)]] [[Kategory:Gemeente yn Luik (provinsje)]] bxww1a715ldcmpcqd72weamnoiqoz0k 1230704 1230702 2026-05-26T08:16:32Z RomkeHoekstra 10582 1230704 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Stavelot | ôfbylding = Stavelot photo 4.JPG | ôfbyldingstekst = De Place Saint-Remacle yn it sintrum fan Stavelot | flagge = Flag of Stavelot.svg | wapen = Blason Stavelot.svg | lân = {{BE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Gewest | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Walloanje]] | bestjoerlike ienheid 2 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Luik (provinsje)|Luik]] | bestjoerlike ienheid 3 = Arrondissemint | namme bestjoerlike ienheid 3 = [[Verviers (arrondissemint)|Verviers]] | boargemaster = | stedsyndieling = | gemeenteyndieling = [[Stavelot (dielgemeente)|Stavelot]], [[Francorchamps]] | ynwennertal = 7.279 <small>(2025)</small> | oerflak = 85,14 km² | befolkingstichtens = 85 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = 350 m | stifting = 648 m (om de abdij hinne) | ferkearsieren = | postkoade = 4970 | netnûmer = 080 | tiidsône = UTC+1 | simmertiid = UTC+2 | koördinaten = | webside = [https://www.stavelot.be www.stavelot.be] | mapname = Belgje-reliëf | lat_deg = 50 | lat_min = 23 | lat_sec = 42 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 55 | lon_sec = 50 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Lokaasje fan Stavelot yn Belgje }} '''Stavelot''' ([[Nederlânsk]]; [[Dútsk]]: ''Stablo'', [[Waalsk]]: ''Ståvleu'') is in stêd en gemeente oan 'e [[Amblève]] yn 'e [[Belgje|Belgyske]] [[provinsje]] [[Luik (provinsje)|Luik]]. De stêd telt sa’n 7.300 ynwenners en leit 350 meter boppe de seespegel. Stavelot leit sintraal yn 'e regio. De stêd leit likernôch 50 kilometer súdeastlik fan [[Luik (stêd)|Luik]] en likernôch 150 kilometer fan 'e haadstêd [[Brussel]]. Fiif kilometer noardeastlik fan it stêdsje leit it [[Circuit de Spa-Francorchamps|sirkwy Spa-Francorchamps]]. == Geografy == De gemeente leit yn it hert fan de Hege Ardinnen en oerkoepelet it geologyske '''Massyf fan Stavelot'''. Dit massyf is yn 'e geology ferneamd omdat der ''coticule'' fûn wurdt (in sêftgiele stiensoarte dat brûkt waard foar it slypjen fan messen). De stêd sels leit yn it sintrum fan in brede delling dy't foarme is troch de gearrin fan 'e rivier de Amblève en it beekje de Eau Rouge. == Skiednis == [[Ofbyld:Stavelot-Malmedy.png|thumb|left|Kaart fan it Foarstedom Malmedy-Stavelot.]] Yn 648 krige abt [[Remaklus]] fan it kleaster yn Solignac ([[Akwitaanje]]) fan kening Sigebert III fan [[Austraasje]] in stik bosk yn 'e [[Ardinnen]] mei as doel om dit diel fan it ryk te kristenjen. Hy stifte dêr de [[dûbelabdij]] fan Stavelot-Malmedy. Dat wie it begjin fan 'e twa stêden en fan in tsjerklike steat dy't mear as 1.000 jier autonoom bliuwe soe. De rivaliteit tusken de twa abdijen waard yn 980 troch keizer [[Otto III fan it Hillige Roomske Ryk|Otto III]] yn it foardiel fan it geunstiger lizzende Stavelot besljochte. De grutte bloeitiid fan Stavelot lei yn 'e tiid fan 'e 10e oant de 12e iuw. Poppo (abt yn 1020) wie in herfoarmer yn 'e tradysje fan [[Abdij fan Cluny|Cluny]]. Hy krige de lieding oer 17 oare abdijen, wêrûnder dy fan [[Abdij fan Echternach|Echternach]] en [[Abdij fan Sankt Gallen|Sankt Gallen]]. Oan 'e ein fan 'e 11e iuw waard de ferneamde 'Bibel fan Stavelot' skreaun en yllustrearre, dy't hjoed-de-dei bewarre wurdt yn 'e [[British Library]]. Wibald (abt yn 1130) wie in diplomaat yn tsjinst fan 'e keizers en de opdrachtjouwer fan in soad wichtige keunstwurken. Hy krige ek de lieding oer de [[abdij fan Corvey]]. Syn brieven hearre ta de wichtichste boarnen foar de skiednis fan 'e [[Krústochten|Twadde Krústocht]]. [[Ofbyld:Stavelot et Abbaye.JPG|thumb|left|Abdij fan Stavelot, 18e iuw.]] De Frânske Revolúsje betsjutte de ein fan it hûnderten jierren âlde abdijfoarstedom. Yn 1794 besetten Frânske revolúsjetroepen de regio, wêrtroch't de lêste prins-abt flechtsje moast. In jier letter, yn 1795, waard de tsjerklike steat offisjeel opheft en by de Frânske Republyk ynlive. De muontsen waarden ferdreaun en de monumintale abdijtsjerke, dy't mear as 100 meter lang wie, waard troch de Frânske oerheid konfiskearre. Lykas folle mear monumintale tsjerke waard ek de abdijtsjerke fan Stavelot yn 1798 ferkocht oan in partikuliere keapman, dy't de tsjerke folslein ôfbrekke liet om de stiennen as boumateriaal te ferkeapjen. Fan 'e tsjerke binne allinnich de fûneminten en de karakteristike oerbliuwsels fan 'e westtoer bewarre bleaun. De 18e-iuwske kleastergebouwen binne lykwols net ôfbrutsen en biede hjoed-de-dei ûnderdak oan it kulturele sintrum en de trije musea fan de stêd. Stavelot wie yn 1899 foar in koart skoft it wenplak fan 'e Frânske dichter [[Guillaume Apollinaire]]. Yn 1951 stiften de [[benediktinen]] yn Stavelot wer in abdij, de abdij fan Wavreumont. === Twadde Wrâldkriich === Yn 'e [[Twadde Wrâldkriich]] krige Stavelot it swier te ferduorjen yn it ramt fan it [[Ardinnenoffensyf]]. Op 17 desimber 1944 nadere de Kampfgruppe Peiper, in Dútske pânserienheid ûnder lieding fan [[Schutzstaffel|SS]]-kommandant [[Joachim Peiper]], de stêd. Om gaos op'e diken tefoarren te kommen ferbeane de Amerikaanske troepen it ferkear foar boargers, wylst in soad ynwenners benaud wiene foar Dútske wraakaksjes en de stêd útwoenen. [[Ofbyld:20180429 stavelot116.jpg|thumb|left|Monument aux Morts.]] Op 18 desimber besochten de Dútsers oer de âlde stiennen brêge de noardlike igge fan 'e Amblève te berikken om sa trochstite te kinnen nei [[Trois-Ponts]]. De Amerikanen blaasden de brêge net op, mar Peiper stjitte yn it sintrum fan Stavelot — benammen op 'e Place Saint-Remacle — op fûl ferset fan in lytse Amerikaanske ienheid ûnder lieding fan majoar Paul J. Sollis. Mei help fan bazooka's en anty-tankkanonnen waarden ferskate Dútske tanks útskeakele. Troch de Amerikaanske ferdigening ferlear Peiper kostbere tiid. Boppedat miste hy in ûnbidige Amerikaanske brânstofopslach fan trettjin miljoen liter benzine dy't flakby lei; in diel dêrfan waard troch de Amerikanen yn 'e brân stutsen om de Dútsers te kearen. Om healwei tolven dy moarns luts Peiper úteinlik fierder rjochting Trois-Ponts sûnder de foarrieden yn hannen krijen. De bewenners waarden it slachtoffer fan swiere oarlochsmisdieden. By represailles troch de Dútske SS-soldaten waarden yn en om Stavelot (ûnder oare yn de buorskip La Vaulx-Richard) mear as 100 ynwenners ombrocht. Ta neitins oan dy slachtoffers en oan de fallen befrijers binne der hjoed-de-dei ferskillende monuminten yn 'e stêd te sjen. == Nijgjirrichheden == Stavelot hat in ryk histoarysk erfskip mei ferskate monuminten en tradysjes dy't it besjen wurdich binne: [[Ofbyld:Église Saint-Sébastien, Stavelot-9851.jpg|thumb|Parochytsjerke Sint-Sebastianus.]] * It Place Saint-Remacle is it sintrale merkplein, dat yn 1769 oanlein waard. It wurdt omfieme troch histoaryske wenningen, wêrfan in grut part út de 18e iuw datearret. Dêrnjonken hat it stedsje ferskate karakteristike [[Fakwurkarsjitektuer|fakwurkhuzen]]. * De Sint-Sebastiaanstsjerke (''Église Saint-Sébastien'') waard tusken 1750 en 1754 boud. Yn 'e tsjerke stiet de ferneamde 13e-iuwske Remaklusskryn, in masterwurk fan Maaslânske edelsmeikeunst. * De Abdij fan Stavelot is in grut kleasterkompleks dat hjoed-de-dei ûnderdak biedt oan trije musea: ** It Histoarysk museum fan it foarstedom Stavelot-Malmedy. ** It Guillaume Apollinairemuseum, wijd oan 'e Frânske dichter dy't hjir yn 1899 wenne. ** It Museum fan it sirkwy Spa-Francorchamps, mei in grutte kolleksje histoaryske raceauto's en motors. Yn 'e stêd steane ferskillende monuminten dy't de striid en de slachtoffers fan it Ardinnenoffensyf yn desimber 1944 betinke. == Gemeente == Op 1 jannewaris 1977 waard yn it ramt fan 'e lannelike Belgyske gemeentlike weryndieling it tal selsstannige Belgyske gemeenten fan 2.359 nei 596 werombrocht. Foar Stavelot betsjutte it dat de stêd fusearre mei de noardlike buorgemeente Francorchamps. Sûnt dy tiid foarmje se tegearre de hjoeddeiske fúzjegemeente Stavelot. === Befolkingsûntwikkeling === De histoaryske sifers geane oer de gemeente sa't dy op 1 jannewaris 1977 ûntstie. {| class="wikitable" style="width: auto; text-align: center;" |+ Befolkingsûntwikkeling fan de fúzjegemeente Stavelot (1831–2025)* ! Jier | '''1831''' || '''1856''' || '''1876''' || '''1900''' || '''1930''' || '''1947''' || '''1961''' || '''1970''' || '''1981''' || '''1990''' || '''2000''' || '''2010''' || '''2020''' || '''2025''' |- ! Ynwennertal | 3.523 || 4.145 || 4.452 || 4.965 || 5.154 || 5.187 || 5.617 || 5.864 || 6.072 || 6.183 || 6.505 || 6.822 || 7.141 || 7.279 |- ! Groei | — || +17,7% || +7,4% || +11,5% || +3,8% || +0,6% || +8,3% || +4,4% || +3,5% || +1,8% || +5,2% || +4,9% || +4,7% || +1,9% |} {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is foar in part in oersetting fan 'e Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:nl:Malmedy]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Stavelot}} }} [[Kategory:Plak yn Luik (provinsje)]] [[Kategory:Gemeente yn Luik (provinsje)]] nhem8c4c960qemo292ltl6lrg0osont 1230707 1230704 2026-05-26T08:41:21Z RomkeHoekstra 10582 1230707 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Stavelot | ôfbylding = Stavelot photo 4.JPG | ôfbyldingstekst = De Place Saint-Remacle yn it sintrum fan Stavelot | flagge = Flag of Stavelot.svg | wapen = Blason Stavelot.svg | lân = {{BE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Gewest | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Walloanje]] | bestjoerlike ienheid 2 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Luik (provinsje)|Luik]] | bestjoerlike ienheid 3 = Arrondissemint | namme bestjoerlike ienheid 3 = [[Verviers (arrondissemint)|Verviers]] | boargemaster = | stedsyndieling = | gemeenteyndieling = [[Stavelot (dielgemeente)|Stavelot]], [[Francorchamps]] | ynwennertal = 7.279 <small>(2025)</small> | oerflak = 85,14 km² | befolkingstichtens = 85 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = 350 m | stifting = 648 m (om de abdij hinne) | ferkearsieren = | postkoade = 4970 | netnûmer = 080 | tiidsône = UTC+1 | simmertiid = UTC+2 | koördinaten = | webside = [https://www.stavelot.be www.stavelot.be] | mapname = Belgje-reliëf | lat_deg = 50 | lat_min = 23 | lat_sec = 42 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 55 | lon_sec = 50 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Lokaasje fan Stavelot yn Belgje }} '''Stavelot''' ([[Nederlânsk]]; [[Dútsk]]: ''Stablo'', [[Waalsk]]: ''Ståvleu'') is in stêd en gemeente oan 'e [[Amblève]] yn 'e [[Belgje|Belgyske]] [[provinsje]] [[Luik (provinsje)|Luik]]. De stêd telt sa’n 7.300 ynwenners en leit 350 meter boppe de seespegel. Stavelot leit sintraal yn 'e regio. De stêd leit likernôch 50 kilometer súdeastlik fan [[Luik (stêd)|Luik]] en likernôch 150 kilometer fan 'e haadstêd [[Brussel]]. Fiif kilometer noardeastlik fan it stêdsje leit it [[Circuit de Spa-Francorchamps|sirkwy Spa-Francorchamps]]. == Geografy == De gemeente leit yn it hert fan de Hege Ardinnen en oerkoepelet it geologyske '''Massyf fan Stavelot'''. Dit massyf is yn 'e geology ferneamd omdat der ''coticule'' fûn wurdt (in sêftgiele stiensoarte dat brûkt waard foar it slypjen fan messen). De stêd sels leit yn it sintrum fan in brede delling dy't foarme is troch de gearrin fan 'e rivier de Amblève en it beekje de Eau Rouge. == Skiednis == [[Ofbyld:Stavelot-Malmedy.png|thumb|left|Kaart fan it Foarstedom Malmedy-Stavelot.]] Yn 648 krige abt [[Remaklus]] fan it kleaster yn Solignac ([[Akwitaanje]]) fan kening Sigebert III fan [[Austraasje]] in stik bosk yn 'e [[Ardinnen]] mei as doel om dit diel fan it ryk te kristenjen. Hy stifte dêr de [[dûbelabdij]] fan Stavelot-Malmedy. Dat wie it begjin fan 'e twa stêden en fan in tsjerklike steat dy't mear as 1.000 jier autonoom bliuwe soe. De rivaliteit tusken de twa abdijen waard yn 980 troch keizer [[Otto III fan it Hillige Roomske Ryk|Otto III]] yn it foardiel fan it geunstiger lizzende Stavelot besljochte. De grutte bloeitiid fan Stavelot lei yn 'e tiid fan 'e 10e oant de 12e iuw. Poppo (abt yn 1020) wie in herfoarmer yn 'e tradysje fan [[Abdij fan Cluny|Cluny]]. Hy krige de lieding oer 17 oare abdijen, wêrûnder dy fan [[Abdij fan Echternach|Echternach]] en [[Abdij fan Sankt Gallen|Sankt Gallen]]. Oan 'e ein fan 'e 11e iuw waard de ferneamde 'Bibel fan Stavelot' skreaun en yllustrearre, dy't hjoed-de-dei bewarre wurdt yn 'e [[British Library]]. Wibald (abt yn 1130) wie in diplomaat yn tsjinst fan 'e keizers en de opdrachtjouwer fan in soad wichtige keunstwurken. Hy krige ek de lieding oer de [[abdij fan Corvey]]. Syn brieven hearre ta de wichtichste boarnen foar de skiednis fan 'e [[Krústochten|Twadde Krústocht]]. [[Ofbyld:Stavelot et Abbaye.JPG|thumb|left|Abdij fan Stavelot, 18e iuw.]] De Frânske Revolúsje betsjutte de ein fan it hûnderten jierren âlde abdijfoarstedom. Yn 1794 besetten Frânske revolúsjetroepen de regio, wêrtroch't de lêste prins-abt flechtsje moast. In jier letter, yn 1795, waard de tsjerklike steat offisjeel opheft en by de Frânske Republyk ynlive. De muontsen waarden ferdreaun en de monumintale abdijtsjerke, dy't mear as 100 meter lang wie, waard troch de Frânske oerheid konfiskearre. Lykas folle mear monumintale tsjerke waard ek de abdijtsjerke fan Stavelot yn 1798 ferkocht oan in partikuliere keapman, dy't de tsjerke folslein ôfbrekke liet om de stiennen as boumateriaal te ferkeapjen. Fan 'e tsjerke binne allinnich de fûneminten en de karakteristike oerbliuwsels fan 'e westtoer bewarre bleaun. De 18e-iuwske kleastergebouwen binne lykwols net ôfbrutsen en biede hjoed-de-dei ûnderdak oan it kulturele sintrum en de trije musea fan de stêd. Stavelot wie yn 1899 foar in koart skoft it wenplak fan 'e Frânske dichter [[Guillaume Apollinaire]]. Yn 1951 stiften de [[benediktinen]] yn Stavelot wer in abdij, de abdij fan Wavreumont. === Twadde Wrâldkriich === Yn 'e [[Twadde Wrâldkriich]] krige Stavelot it swier te ferduorjen yn it ramt fan it [[Ardinnenoffensyf]]. Op 17 desimber 1944 nadere de Kampfgruppe Peiper, in Dútske pânserienheid ûnder lieding fan [[Schutzstaffel|SS]]-kommandant [[Joachim Peiper]], de stêd. Om gaos op'e diken tefoarren te kommen ferbeane de Amerikaanske troepen it ferkear foar boargers, wylst in soad ynwenners benaud wiene foar Dútske wraakaksjes en de stêd útwoenen. [[Ofbyld:20180429 stavelot116.jpg|thumb|left|Monument aux Morts.]] Op 18 desimber besochten de Dútsers oer de âlde stiennen brêge de noardlike igge fan 'e Amblève te berikken om sa trochstite te kinnen nei [[Trois-Ponts]]. De Amerikanen blaasden de brêge net op, mar Peiper stjitte yn it sintrum fan Stavelot — benammen op 'e Place Saint-Remacle — op fûl ferset fan in lytse Amerikaanske ienheid ûnder lieding fan majoar Paul J. Sollis. Mei help fan bazooka's en anty-tankkanonnen waarden ferskate Dútske tanks útskeakele. Troch de Amerikaanske ferdigening ferlear Peiper kostbere tiid. Boppedat miste hy in ûnbidige Amerikaanske brânstofopslach fan trettjin miljoen liter benzine dy't flakby lei; in diel dêrfan waard troch de Amerikanen yn 'e brân stutsen om de Dútsers te kearen. Om healwei tolven dy moarns luts Peiper úteinlik fierder rjochting Trois-Ponts sûnder de foarrieden yn hannen krijen. De bewenners waarden it slachtoffer fan swiere oarlochsmisdieden. By represailles troch de Dútske SS-soldaten waarden yn en om Stavelot (ûnder oare yn de buorskip La Vaulx-Richard) mear as 100 ynwenners ombrocht. Ta neitins oan dy slachtoffers en oan de fallen befrijers binne der hjoed-de-dei ferskillende monuminten yn 'e stêd te sjen. == Nijgjirrichheden == Stavelot hat in ryk histoarysk erfskip mei ferskate monuminten en tradysjes dy't it besjen wurdich binne: [[Ofbyld:Église Saint-Sébastien, Stavelot-9851.jpg|thumb|Parochytsjerke Sint-Sebastianus.]] * It Place Saint-Remacle is it sintrale merkplein, dat yn 1769 oanlein waard. It wurdt omfieme troch histoaryske wenningen, wêrfan in grut part út de 18e iuw datearret. Dêrnjonken hat it stedsje ferskate karakteristike [[Fakwurkarsjitektuer|fakwurkhuzen]]. * De Sint-Sebastiaanstsjerke (''Église Saint-Sébastien'') waard tusken 1750 en 1754 boud. Yn 'e tsjerke stiet de ferneamde 13e-iuwske Remaklusskryn, in masterwurk fan Maaslânske edelsmeikeunst. * De Abdij fan Stavelot is in grut kleasterkompleks dat hjoed-de-dei ûnderdak biedt oan trije musea: ** It Histoarysk museum fan it foarstedom Stavelot-Malmedy. ** It Guillaume Apollinairemuseum, wijd oan 'e Frânske dichter dy't hjir yn 1899 wenne. ** It Museum fan it sirkwy Spa-Francorchamps, mei in grutte kolleksje histoaryske raceauto's en motors. Yn 'e stêd steane ferskillende monuminten dy't de striid en de slachtoffers fan it Ardinnenoffensyf yn desimber 1944 betinke. == Gemeente == Op 1 jannewaris 1977 waard yn it ramt fan 'e lannelike Belgyske gemeentlike weryndieling it tal selsstannige Belgyske gemeenten fan 2.359 nei 596 werombrocht. Foar Stavelot betsjutte it dat de stêd fusearre mei de noardlike buorgemeente Francorchamps. Sûnt dy tiid foarmje se tegearre de hjoeddeiske fúzjegemeente Stavelot. === Befolkingsûntwikkeling === De histoaryske sifers geane oer de gemeente sa't dy op 1 jannewaris 1977 ûntstie. {| class="wikitable" style="width: auto; text-align: center;" |+ Befolkingsûntwikkeling fan de fúzjegemeente Stavelot (1831–2025)* ! Jier | '''1831''' || '''1856''' || '''1876''' || '''1900''' || '''1930''' || '''1947''' || '''1961''' || '''1970''' || '''1981''' || '''1990''' || '''2000''' || '''2010''' || '''2020''' || '''2025''' |- ! Ynwennertal | 3.523 || 4.145 || 4.452 || 4.965 || 5.154 || 5.187 || 5.617 || 5.864 || 6.072 || 6.183 || 6.505 || 6.822 || 7.141 || 7.279 |- ! Groei | — || +17,7% || +7,4% || +11,5% || +3,8% || +0,6% || +8,3% || +4,4% || +3,5% || +1,8% || +5,2% || +4,9% || +4,7% || +1,9% |} {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is foar in part in oersetting fan 'e Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:nl:Malmedy]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Stavelot}} }} [[Kategory:Stavelot| ]] [[Kategory:Plak yn Luik (provinsje)]] [[Kategory:Gemeente yn Luik (provinsje)]] q3fw4oujpocught2w2q025xesn6mh09 0 167530 1230711 1230415 2026-05-26T11:01:02Z CommonsDelinker 353 President_Richard_Nixon,_Pat_Nixon,_June_Carter_Cash,_and_Johnny_Cash.jpg ferfongen troch [[c:File:President_Richard_Nixon,_Pat_Nixon,_June_Carter_Cash_and_Johnny_Cash_on_Stage_after_the_Cashs'_"Evening_at_the_White_House"_Concert_Performance_in_the_East_ 1230711 wikitext text/x-wiki {{Sjonger of muzikant | ôfbylding = JuneCarterAtGrandOleOpry1999.jpg | ôfbyldingstekst = June Carter yn [[1999]]. | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Valerie June Carter | nasjonaliteit = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] | berne = [[23 juny]] [[1929]] | berteplak = [[Maces Spring (Firginia)|Maces Spring]] ([[Firginia]]) | stoarn = [[15 maaie]] [[2003]] | stjerplak = [[Nashville (Tennessee)|Nashville]] ([[Tennessee]]) | etnisiteit = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Angelsaksyske Amerikanen|Angelsaksysk&nbsp;Amerikaansk]] | regionale identiteit = | sjenre = [[country]], [[bluegrass (sjenre)|bluegrass]], [[folksmuzyk]], <br>[[americana (muzyksjenre)|americana]], [[gospel]], [[rockabilly]], <br>[[countryfolksmuzyk]] | ynstrumint = [[stim]], [[autoharp]], [[gitaar]], [[banjo]],<br> [[piano]], [[mûlharmoanika]] | sjongtaal = [[Ingelsk]] | grutste hit(s) = ''Jackson'' <br>''If I Were a Carpenter'' | jierren aktyf = [[1939]] – [[2003]] | prizen = 5 × [[Grammy Award]] | webside = [http://www.junecartercash.com/ www.junecartercash.com] }} '''June Carter''', fan [[1968]] ôf ek bekend as '''June Carter Cash''', (berne as: '''Valerie June Carter'''; [[Maces Spring (Firginia)|Maces Spring]] ([[Firginia]]), [[23&nbsp;juny]] [[1929]] – [[Nashville (Tennessee)|Nashville]], [[15&nbsp;maaie]] [[2003]]) wie in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] [[sjongster]], [[muzikant]]e, [[liet]]sjeskriuwster en [[dûnseresse]]. Hja song [[country]], [[folksmuzyk]], [[gospel]], [[americana (muzyksjenre)|americana]] en [[rockabilly]] en kaam út in tige [[muzyk|muzikaal]] [[laach (famylje)|laach]]. Mei tsien jier trede se al op as lid fan 'e [[Carter Family]]. Carter krige bredere bekendheid troch har [[houlik]] mei countryleginde [[Johnny Cash]]. Ferskaten fan har grutste [[hit (muzyk)|hits]], lykas ''Jackson'' en ''If I Were a Carpenter'', wiene [[duët]]ten mei him. Carter spile [[autoharp]], [[gitaar]], [[banjo]], [[mûlharmoanika]] en [[piano]] en [[aktearjen|aktearre]] yn ferskate [[film]]s en [[tillefyzjesearje]]s. Se wûn fiif [[Grammy Award]]s en waard yn [[2009]] ynhuldige as lid fan 'e [[Christian Music Hall of Fame]]. ==Libben en karriêre== ===Jonkheid en iere jierren as sjongster=== June Carter waard yn [[1929]] [[berne]] yn [[Maces Spring (Firginia)|Maces Spring]], yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Firginia]], as de [[dochter]] fan [[Ezra Carter]], byneamd Eck, en dy syn [[oarehelte|frou]] [[Maybelle Carter|Maybelle Addington]]. Hja wie de jongste fan trije famkes; de âldste wie [[Helen Carter|Helen]] en de middelste wie [[Anita Carter|Anita]]. Ezra en Maybelle wiene [[country]]- en [[folksmuzyk]]artysten, en Carter begûn al yn [[1939]] mei har beide [[suster]]s op te treden yn in ûnderstypjende rol by foarstellings fan har [[mem]] en har [[omke]] en [[muoike]] [[A.P. Carter]] en [[Sara Carter]], dy't doe it trio de [[Carter Family]] foarmen. Yn [[maart]] [[1943]] foel it trio útinoar troch de [[skieding (houlik)|skieding]] fan A.P. en Sara. Dêrnei begûn Maybelle, dêrta oanfitere troch Ezra, mei har trije dochters op te treden as [[Mother Maybelle and the Carter Sisters]]. It earste optreden fan 'e nije groep wie yn 'e studio fan it [[radiostasjon]] WRNL yn [[Richmond (Firginia)]] op [[1&nbsp;juny]] [[1943]], doe't Carter fjirtjin jier wie. Ein [[1945]] krige de groep fersterking fan The Virginia Boys, besteande út Doc Addington en Carl McConnell, Maybelle har [[broer]] resp. [[neef (famyljelid)|neef]]. Tsjin dy tiid presintearre de doe sechtsjinjierrige Carter de optredens yn 'e mande mei Ken Allyn. Op 'e radio fersoarge hja live [[reklamespotsje]]s foar û.o. [[moal]]produsint [[Red Star Flour]] en [[warehûs]] [[Thalhimers Department Store]]. De folgjende jierren diene Mother Maybelle and the Carter Sisters, ûnderstipe troch The Virginia Boys, optredens yn Firginia, [[Marylân]], [[Delaware]] en [[Pennsylvania]], mar allegearre binnen riidôfstân fan Richmond, wylst Carter en har susters oan 'e John Marshall High School de [[middelbere skoalle]] trochrûnen. De algemiene konsensus wie dat fan 'e trije susters Anita de bêste [[sjongstim]] hie. Carter sei letter dat sy folle mear wurk hie fan it sjongen en de muzyk as har susters, mar sy ûntjoech har eigen [[talint]]: [[komeedzje]]. Yn syn [[autobiografy]] skreau Carl McConnell dat June Carter in berne [[komyk]] wie. In hichtepunt fan 'e optredens fan Mother Maybelle and the Carter Sisters wie altyd Carter har komeedzjerûtine mei it typke Aunt Polly ("Polly-muoi"). Nei't The Virginia Boys yn [[1946]] opholden, ferhuzen Maybelle en de susters fan WRNL nei in oar radiostasjon yn Richmond, WRVA, dêr't se in skoft lang fêste dielnimmers wiene oan it [[radioprogramma]] ''Old Dominion Barn Dance'' fan [[Sunshine Sue Workman]]. Noch wer letter joegen se har by it radiostasjon WNOX yn [[Knoxville (Tennessee)]]. Dêr kamen se yn 'e kunde mei [[gitarist]] [[Chet Atkins]], dy't harren wichtichste begelieder waard. Yn [[1949]] wennen de Carters yn [[Springfield (Missoery)]], dêr't se geregeldwei optreden by it radiostasjon KWTO. Eck Carter, dy't behalven de man fan Maybelle en de [[heit]] fan 'e trije susters ek de [[ympressario|manager]] fan 'e [[band]] wie, sloech withoefolle kearen in oanbod ôf fan 'e [[Grand Ole Opry]] yn [[Nashville (Tennessee)]], dat it wrâldsintrum fan 'e [[countrymuzyk]] is, om 'e famylje nei Nashville te ferhúzjen. It striidpunt wie de status fan Chet Atkins, dy't de Grand Ole Opry net op it [[poadium]] hawwe woe, wylst de Carters wegeren om sûnder him op te treden. Atkins wie nammentlik sa'n goede gitarist dat de eigen muzikanten fan 'e Grand Ole Opry bang wiene om troch him ferfongen te wurden. Uteinlik joech de lieding fan 'e Opry yn [[1950]] belies en waarden de Carters, Atkins ynbegrepen, diel fan it Grand Ole Opry-selskip. Yn Nashville rekken Carter en har susters [[freonskip|befreone]] mei û.o. countrysjonger [[Hank Williams]] en ek mei [[Elvis Presley]], dy't yn 'e fierte noch [[famylje (besibskip)|famylje]] fan harren wie. Yn 'e [[kûlissen]] mette Carter yn [[1955]] ek foar it earst de doe krekt begjinnende sjonger [[Johnny Cash]]. Op him rekke se al rillegau [[fereale]] en hy op har, mar om't se allebeide [[troud]] wiene, koe it ynearsten tusken harren neat wurde. [[File:JohnnyCashJuneCarterCash1969.jpg|right|thumb|200px|June Carter mei har trêde [[oarehelte|man]] [[Johnny Cash]] yn [[1969]].]] ===Earste beide houliken=== June Carter [[troud]]e op [[9 july]] [[1952]] mei countrysjonger [[Carl Smith (countrymuzikant)|Carl Smith]]. Mei him krige se in [[dochter]], Rebecca Carlene Smith, [[berne]] op [[26&nbsp;septimber]] [[1955]], dy't letter as countrysjongster bekendheid krige ûnder de [[artystenamme]] [[Carlene Carter]]. It houlik mei Smith rûn lykwols al yn [[1956]] út op in [[skieding (houlik)|skieding]]. In foech jier letter, op [[11&nbsp;novimber]] [[1957]], wertroude Carter mei Edwin "Rip" Nix, in eardere spiler fan [[Amerikaansk fuotbal]] dy't op dat stuit [[plysjeman]] en [[autokoereur]] wie. Mei him krige se ek in dochter, Rosie Nix, berne op [[13&nbsp;july]] [[1958]], dy't letter as countrysjongster bekend waard ûnder har troude namme [[Rosie Nix Adams]]. It houlik fan Carter mei Nix einige yn [[1966]] yn in skieding. ===Sjongkarriêre en houlik mei Johnny Cash=== As sjongster hie Carter tagelyk in solokarriêre en in mienskiplike karriêre as sjonggroep mei har susters en mem. As solo-artyst hie se yn 'e twadde helte fan 'e [[1950-er jierren]] in beskate mjitte fan súkses mei fleurige countryferskes lykas ''Jukebox Blues'', en mei de komyske [[hit (muzyk)|hit]] ''No Swallerin’ Place''. Mei har susters Helen en Anita, en mei út en troch harren mem Maybelle en muoike Sara as fersterking, begûn se yn 'e [[1960-er jierren]] de namme Carter Family wer te brûken. Yn dyselde snuorje skreau Carter mei [[Merle Kilgore]] it [[liet]] ''Ring of Fire'', oer har gefoelens yn ferbân mei de [[drugsferslaving]] fan har grutte leafde Johnny Cash. Se bea it ferske oan har suster Anita oan, dy't de earste wie dy't it opnaam. Yn [[1963]] hie Cash der sels ien fan syn grutste hits mei. Cash syn earste frou [[Vivian Cash|Vivian]] skreau letter yn har autobiografy ''I Walked the Line'' lykwols dat Cash har yn [[1963]] ferteld hie dat hy dejinge wie dy't ''Ring of Fire'' mei Kilgore skreaun hie. Hy soe it ferske heal op Carter har namme set hawwe om't "sy it jild wol brûke kin. En ik mei har graach lije." Fan [[1961]] ôf trede Carter geregeldwei mei Cash op en út en troch die de hiele Carter Family oan syn oprtredens mei. Carter en Cash hiene grut súkses mei ferskate [[duët]]ten. It earste dêrfan wie ''It Ain't Me, Babe'', in komposysje fan [[Bob Dylan]], dy't yn [[1964]] útbrocht waard op Cash syn [[album (muzyk)|album]] ''Orange Blossom Special''. Yn [[1967]] hiene se in reuseftige hit mei ''Jackson'', wêrnei't se datselde jiers tegearre in album opnamen, ''Carryin’ On with Johnny Cash and June Carter''. Nei't yn [[1966]] sawol it twadde houlik fan Carter as it earste houlik fan Cash op 'e klippen rûn wie, holpen Carter en har âldelju Maybelle en Eck yn [[1967]] Cash om fan syn drugsferslaving ôf te kommen. By in optreden yn [[London (Ontario)|London]], yn 'e [[Kanada|Kanadeeske]] [[Kanadeeske provinsjes|provinsje]] [[Ontario]], op [[22&nbsp;febrewaris]] [[1968]], die Cash op it poadium in [[houliksoansiik]] oan Carter. Se joech him tawurd en it pear troude in wike letter, op [[1&nbsp;maart]], yn [[Franklin (Kentucky)]]. Dat wie trettjin jier nei't se foar it earst mei-inoar yn 'e kunde kommen wiene yn 'e Grand Ole Opry. Carter waard troch it houlik [[styfmem]] fan Cash syn dochters [[Rosanne Cash|Rosanne]], Kathy, [[Cindy Cash|Cindy]] en Tara. Mei Cash krige se in [[soan]], [[John Carter Cash]], berne op [[3&nbsp;maart]] [[1970]]. [[File:President Richard Nixon, Pat Nixon, June Carter Cash and Johnny Cash on Stage after the Cashs' "Evening at the White House" Concert Performance in the East Room - DPLA - a80781d9b58c56ea24a60ebec3622f91.jpg|left|thumb|250px|Carter (2e f. rj.) yn [[1970]] mei har [[oarehelte|man]] [[Johnny Cash]] (rj.) en [[presidint]] [[Richard Nixon]] en dy syn [[oarehelte|frou]] [[Pat Nixon]].]] Ek nei harren houlik wurke Carter hiel geregeldwei beropsmjittich gear mei Cash. Foar syn [[tillefyzjeprogramma]] ''The Johnny Cash Show'', dy't fan [[1969]] oant [[1971]] útstjoerd waard op it [[tillefyzjenetwurk]] [[ABC (Amerikaansk tillefyzjenetwurk)|ABC]], naam se ferskate duëtten mei him op. Ek los dêrfan wurke oan hast alle [[ôflevering]]s fan dat programma mei, en dat wie net oars mei Cash syn [[kryst]][[tillefyzjespecial|specials]], dy't er fan [[1976]] oant en mei [[1985]] elts jier makke foar it tillefyzjenetwurk [[CBS (tillefyzjestjoerder)|CBS]]. Nei ''Carryin’ On with Johnny Cash and June Carter'' namen Carter en Cash yn [[1973]] noch in album as duo op, dat ''Johnny Cash and His Woman'' kaam te hjitten. Mei har dochters wie se ek as gaststjer te hearren op Cash syn album ''The Junkie and the Juicehead, Minus Me'', út [[1974]]. Hoewol't se meisong op in protte opnamen en twa albums mei Cash útbrocht, ferskynden der allinne fan June Carter mar trije solo-albums. It earste, ''Appalachian Pride'', waard útbrocht yn [[1975]]; it twadde, ''Press On'', yn [[1999]]; en it trêde ''Wildwood Flower'', dat produsearre waard troch har soan John Carter Cash, ferskynde [[postúm]] nei har ferstjerren yn [[2003]]. ''Press On'' waard bekroane mei in [[Grammy Award]], de wichtichste Amerikaanske [[priis (ûnderskieding)|priis]] op it mêd fan [[muzyk]]; ''Wildwood Flower'' wûn twa Grammys. ''Appalachian Pride'' is de iennichste fan 'e trije albums dêr't Johnny Cash hielendal net oan bydroech, wylst ''Press On'' opmerklik is om't Carter dêrop har oarspronklike [[arranzjemint]] foar ''Ring of Fire'' sjongt. In lettere release fan har wurk kaam yn [[2014]] yn 'e foarm fan [[eftergrûnsang]] op it album ''Out Among the Stars'', dat postúm fan Cash útbrocht waard. ===Aktearjen=== Njonken har karriêre as [[sjongster]] die June Carter ek oan [[aktearjen]]. De ferneamde [[Hollywood]]-[[regisseur]] [[Elia Kazan]] wenne yn [[1955]] in [[optreden (foarstelling)|optreden]] fan harres by yn 'e [[Grand Ole Opry]] yn Nashville, en werkende yn har safolle [[talint]] dat er har nei de show oanfitere om in aktearoplieding te folgjen. Sadwaande sette Carter nei [[New York (stêd)|New York]], dêr't se foar [[aktrise]] learde oan 'e [[Neighborhood Playhouse School of the Theatre]] fan [[Lee Strasberg]] en [[Sanford Meisner]]. Se hie yn 'e twadde helte fan 'e [[1950-er jierren]] [[gastrol]]tsjes yn 'e [[westernsearje]]s ''Gunsmoke'' en ''The Adventures of Jim Bowie''. Yn [[1973]] fertolke se de rol fan [[Marije Magdalena]] yn 'e [[bibel]]ske [[film]] ''Gospel Road: A Story of Jesus'', dêr't Cash ien fan 'e beide [[senarioskriuwer]]s fan wie en ek de [[voice-over]] foar die. Carter hie yn [[1976]] mei har man in gastrol yn in ôflevering fan 'e westernsearje ''Little House on the Prairie'' en, ek mei har man, in [[weromkearende rol]] yn inkele ôfleverings fan 'e westernsearje ''Dr. Quinn, Medicine Woman'', út 'e [[1990-er jierren]]. Ek yn ferskate [[tillefyzjefilm]]s wie Carter oan 'e side fan Cash te sjen; sa hie se de rol fan mem James yn 'e [[biografyske film|biografyske]] [[westernfilm|western]] ''The Last Days of Frank and Jesse James'' ([[1986]]), wêryn't Cash de rol fan [[Frank James]] fertolke. Yn 'e tillefyzjefilm ''Murder in Coweta County'', oer de wier barde [[moard]]saak fan [[gernier]] Wilson Turner troch de [[rykdom|rike]] [[grutgrûnbesitter]] John Wallace yn [[Georgia]] yn [[april]] [[1948]], spile Carter de rol fan [[froedfrou]] en [[sjenner]]esse [[Mayhayley Lancaster]], wylst Cash te sjen wie as de fêsthâldende [[sheriff]] Lamar Potts. Fierders spile Carter yn [[1997]] de rol fan mem Dewey yn 'e film ''The Apostle'', fan akteur/regisseur [[Robert Duvall]], mei wa't se goed befreone wie. [[File:President Ronald Reagan with Jonny Cash and June Carter Cash in The Oval Office Study - DPLA - 60de7ada49239d05f52b15685e666d96.jpg|right|250px|thumb|[[Johnny Cash]] (l.) en June Carter yn [[1988]] mei [[presidint fan 'e Feriene Steaten]] [[Ronald Reagan]] (rj.).]] ===Oar beuzichheden=== Carter skreau yn [[1979]] in [[autobiografy]], mei as [[titel (namme)|titel]] ''Among My Klediments''. Hast tsien jier letter ferskynde in twadde autobiografy, dy't ''From the Heart'' hiet. Carter wie in langjierrich stiper fan it [[goeddiedichheid|goede doel]] [[SOS Children's Villages]]. Sa [[finansiering|finansierde]] hja mei har man yn [[1974]] troch in skinking fan [[$]]12.000 (korrizjearre foar [[ynflaasje]] $75.000 yn [[2022]]) de bou fan in "bernedoarp" (eins in [[weeshûs]]kompleks) foar de opfang fan [[bern (persoan)|bern]] yn 'e neite fan harren [[fakânsjehûs]] yn 'e omkriten fan [[Montego Bay]] op [[Jamaika]]. Neitiid besochten se geregeldwei it bernedoarp, dêr't se foar de bern gitaarspilen en songen. Carter hie in tige grutte freonerûnte, dêr't oare countrysjongsters as [[Patsy Cline]] en [[Loretta Lynn]] diel fan útmakken, en countrysjongers as [[Willie Nelson]] en [[Kris Kristofferson]], mar ek [[muzikant]]en út oare [[sjenre]]s, lykas [[Roy Orbison]] en [[Elvis Presley]]. Hja wie fierders goed befreone mei akteur [[Robert Duvall]]. Ek de [[Amerikaanske presidint]] [[Jimmy Carter]], dy't in fiere [[efterneef]] fan har wie, en syn frou [[Rosalynn Carter|Rosalynn]], wiene Carter en har man tige goed mei befreone. ===Ferstjerren=== Ien fan 'e lêste putsjes fan Carter wie in rol sûnder sang of [[dialooch]] yn 'e [[fideoclip]] fan it nûmer ''Hurt'', fan har man Johnny Cash, yn [[2003]]. Dy waard mar inkele [[moanne (tiid)|moannen]] foar har [[dea]] opnommen. Har lêste ferskining yn it iepenbier fûn plak op [[7&nbsp;april]] [[2003]], doe't se by de útrikking fan 'e [[CMT Music Award|CMT Flameworthy Music Video Award]]s op it [[tillefyzjekanaal]] [[CMT (Amerikaanske tillefyzjestjoerder)|CMT]] in priis yn ûntfangst naam foar har man, dy't op dat stuit te [[sykte|siik]] wie om fan hûs. June Carter kaam op [[15&nbsp;maaie]] [[2003]], yn 'e [[âlderdom]] fan 73 jier, te [[ferstjerren]] yn in [[sikehûs]] yn [[Nashville (Tennessee)|Nashville]], oan komplikaasjes nei in [[operaasje (genêskunde)|operaasje]] om ien fan har [[hertklep]]pen te ferfangen. By har dea waard hja omjûn troch har famylje. Op har [[begraffenis]] sei har [[styfdochter]] [[Rosanne Cash]] oer har: "As 'it wiif fan'-wêzen in grut bedriuw west hie, dan hie June de [[algemien direktrise]] west. It wie wat se it leafst dwaan mocht." Johnny Cash, dy't nei't syn frou him ûntfallen wie, sei dat er no inkeld noch foar syn muzyk libbe, kaam fjouwer moanne letter te ferstjerren, op [[12&nbsp;septimber]], oan komplikaasjes by [[diabetes mellitus|sûkersykte]]. Carter har jongste dochter, de doe 45-jierrige [[Rosie Nix Adams]], rekke wer in moanne letter, op [[24&nbsp;oktober]], dea oan [[koalmonoksidefergiftiging]]. Alle trije waarden begroeven yn 'e [[Hendersonville Memory Gardens]], yn 'e neite fan 'e wente fan Carter en Cash yn [[Hendersonville (Tennessee)]], in [[foarstêd]] fan Nashville. ==Diskografy== ===Albums=== ====Studio-albums==== {| class="wikitable" |- ! útbrocht ! titel ! prizen en nominaasjes ! resultaat |- | 1967 |''Carryin’ On with Johnny Cash and June Carter'' <br><small>(mei [[Johnny Cash]])</small> |n.f.t. |n.f.t. |- | 1973 |''Johnny Cash and His Woman'' <br><small>(mei Johnny Cash)</small> |n.f.t. |n.f.t. |- | 1975 |''Appalachian Pride'' |n.f.t. |n.f.t. |- | 1978 |''Johnny & June'' <br><small>(mei Johnny Cash)</small> |n.f.t. |n.f.t. |- | rowspan="2"|1999 |''Press On'' |<small>[[Grammy Award]] foar bêste tradisjonele folksmuzykalbum</small> |n.f.t. |- |''It's All in the Family'' <br><small>(mei de [[Carter Family]])</small> |n.f.t. |n.f.t. |- | 2000 |''Return to the Promised Land'' <br><small>(mei Johnny Cash)</small> |n.f.t. |n.f.t. |- | rowspan="2"|2003 |''Wildwood Flower'' |<small>[[Grammy Award]] foar bêste tradisjonele folksmuzykalbum</small> |n.f.t. |- |''Louisiana Hayride'' <br><small>(mei Johnny Cash)</small> |n.f.t. |n.f.t. |- | 2014 |''Out Among the Stars'' <br><small>(mei Johnny Cash)</small> |n.f.t. | {{Flagge GB}} {{Rec S1}} <br>{{Flagge CH}} {{Rec G1}} |- |} ====Kompilaasje-albums==== {| class="wikitable" |- ! útbrocht ! titel ! prizen en nominaasjes ! resultaat |- | rowspan="3"| 2005 |''Keep on the Sunny Side: June Carter Cash – Her Life in Music'' |n.f.t. |n.f.t. |- |''Church in the Wildwood: A Treasury of Appalachian Gospel'' |n.f.t. |n.f.t. |- |''Ring of Fire: The Best of June Carter Cash'' |n.f.t. |n.f.t. |- | rowspan="3"|2006 |''Early June'' |n.f.t. |n.f.t. |- |''16 Biggest Hits: Johnny Cash & June Carter Cash'' <br><small>(mei Johnny Cash)</small> |n.f.t. |n.f.t. |- |''June Carter and Johnny Cash: Duets'' <br><small>(mei Johnny Cash)</small> |n.f.t. |n.f.t. |- |} ===Singles=== ====Eigen singles==== {| class="wikitable" |- ! jier ! titel ! prizen en nominaasjes ! resultaat ! album |- |1949 |''Grandma Told Me So'' |n.f.t. |n.f.t. |rowspan="17"|<small>net op album útbrocht</small> |- |rowspan="2"|1950 |''Root Hog, or Die'' |n.f.t. |n.f.t. |- |''Bashful Rascal'' |n.f.t. |n.f.t. |- |rowspan="2"|1951 |''Thing'' |n.f.t. |n.f.t. |- |''Mommie's Real Peculiar'' |n.f.t. |n.f.t. |- |rowspan="2"|1953 |''No Swallerin’ Place'' |n.f.t. |n.f.t. |- |''You Flopped When You Got Me Home'' |n.f.t. |n.f.t. |- |1954 |''Tennessee Mambo, Left Over Mambo'' |n.f.t. |n.f.t. |- |1955 |''He Don't Love Me Anymore'' |n.f.t. |n.f.t. |- |rowspan="2"|1956 |''Strange, Strange Woman'' |n.f.t. |n.f.t. |- |''Baby, I Tried'' |n.f.t. |n.f.t. |- |1961 |''Heel'' |n.f.t. |n.f.t. |- |rowspan="2"|1962 |''Mama Teach Me'' |n.f.t. |n.f.t. |- |''Overalls and Dungarees'' |n.f.t. |n.f.t. |- |1963 |''It Pitched My Tent (On the Old Camping Ground)'' |n.f.t. |n.f.t. |- |rowspan="3"|1964 |''Tall Lover Man'' |n.f.t. |n.f.t. |- |''Go Away, Stranger'' |n.f.t. |n.f.t. |- |''It Ain't Me, Babe'' <br><small>(mei [[Johnny Cash]])</small> |n.f.t. |n.f.t. |''Orange Blossom Special |- |1965 |''Everything Ain't Been Said'' |n.f.t. |n.f.t. |<small>net op album útbrocht</small> |- |rowspan="2"|1967 |''Jackson'' <br><small>(mei Johnny Cash)</small> |<small> [[Grammy Award]] foar bêste countrysang (duët, trio of groep) </small> |n.f.t. |rowspan="2"|''Carryin’ On with Johnny Cash and June Carter'' |- |''Long-Legged Guitar Pickin’ Man'' <br><small>(mei Johnny Cash)</small> |n.f.t. |n.f.t. |- |1969 |''If I Were a Carpenter'' <br><small>(mei Johnny Cash)</small> |<small> [[Grammy Award]] foar bêste countrysang (duët, trio of groep) </small> |n.f.t. |''Hello, I'm Johnny Cash'' |- | rowspan="2"|1971 |''A Good Man'' |n.f.t. |n.f.t. |<small>net op album útbrocht</small> |- |''No Need to Worry'' <br><small>(mei Johnny Cash)</small> |n.f.t. |n.f.t. |''International Superstar |- | rowspan="2"|1972 |''The Loving Gift'' <br><small>(mei Johnny Cash)</small> |n.f.t. |n.f.t. |rowspan="2"|''Any Old Wind That Blows'' |- |''If I Had a Hammer'' <br><small>(mei Johnny Cash)</small> |<small>nom. [[Grammy Award]] foar bêste countrysang (duët, trio of groep) </small> |n.f.t. |- | rowspan="2"|1973 |''Follow Me'' |n.f.t. |n.f.t. |''The Gospel Road'' |- |''Allegheny'' <br><small>(mei Johnny Cash)</small> |n.f.t. |n.f.t. |''Johnny Cash and His Woman'' |- |1975 |''The Shadow of a Lady'' |n.f.t. |n.f.t. |''Appalachian Pride'' |- |1976 |''Old Time Feeling'' <br><small>(mei Johnny Cash)</small> |n.f.t. |n.f.t. |''Greatest Hits, Vol. 3'' |- |2003 |''Keep on the Sunny Side'' |<small>[[Grammy Award]] foar bêste countrysang (frou)</small> |n.f.t. |''Wildwood Flower'' |- |} ====Gastsingles==== {| class="wikitable" |- ! jier ! titel ! prizen en nominaasjes ! resultaat ! album |- |1949 |''Baby, It's Cold Outside'' <small>(mei [[Homer and Jethro]])</small> |n.f.t. |n.f.t. |<small>net útbrocht op album</small> |- |} ==Filmografy== {{Filmografy|as=aktrise}} |- {{Filmografy/Titel|titel=tillefyzje}} |- |align="center"| 1957 || ''Gunsmoke'' || Clarise || [[gastrol]]; [[ôfl.]] ''The Man Who Would Be Marshal'' |- |align="center"| 1957 || ''The Adventures of Jim Bowie'' || Rachel McCullers || gastrol; ôfl. ''The Pearls of Talimeco'' en ''Country Girl'' |- |align="center"| 1969–1970 || ''The Johnny Cash Show'' || harsels || as [[artyst]]e; fêste meiwurking |- |align="center"| 1970 || ''NET Playhouse'' || ûnbekend || gastrol; ôfl. ''House of Tears'' |- |align="center"| 1976 || ''Little House on the Prairie'' || Mattie Hodgekiss || gastrol; ôfl. ''The Collection'' |- |align="center"| 1976 || ''Johnny Cash and Friends'' || harsels || gastoptreden |- |align="center"| 1978 || ''Thaddeus Rose and Eddie'' || Crystal || [[tillefyzjefilm]] |- |align="center"| 1983 || ''Murder in Coweta County'' || [[Mayhayley Lancaster]]&nbsp;&nbsp; || tillefyzjefilm |- |align="center"| 1984 || ''The Baron and the Kid'' || Dee Dee Stanley || tillefyzjefilm |- |align="center"| 1986 || ''The Last Days of Frank and Jesse James''&nbsp;&nbsp;|| mem James || tillefyzjefilm |- |align="center"| 1986 || ''Stagecoach'' || frou Pickett || tillefyzjefilm |- |align="center"| 1993–1997 || ''Dr. Quinn, Medicine Woman'' || suster Ruth || [[weromkearende rol]]; 3 ôfl. |- {{Filmografy/Titel|titel=films}} |- |align="center"| 1958 || ''Country Music Holiday'' || Marietta || |- |align="center"| 1973 || ''Gospel Road: A Story of Jesus'' || [[Marije Magdalena]] || |- |align="center"| 1997 || ''The Apostle'' || frou Dewey sr. || |- |align="center"| 1998 || ''All My Friends Are Cowboys'' || June || |- |} ==Keppelings om utens== * {{en}} [http://www.junecartercash.com/ Offisjele webside fan June Carter Cash] * {{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0141745/ June Carter Cash yn 'e Internet Movie Database (IMDb)] ==Sjoch ek== *''[[Walk the Line (film)|Walk the Line]]'', in [[biografyske film]] oer (de earste helte fan) it libben fan Johnny Cash. Aktrise [[Reese Witherspoon]] wûn mei har fertolking fan 'e rol fan June Carter de [[Oscar]] foar bêste aktrise. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/June_Carter_Cash ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|June Carter Cash}} }} {{DEFAULTSORT:Carter, June}} [[Kategory:Amerikaansk sjonger]] [[Kategory:Amerikaansk lietsjeskriuwer]] [[Kategory:Amerikaansk dûnser]] [[Kategory:Amerikaansk muzikant]] [[Kategory:Amerikaansk gitarist]] [[Kategory:Amerikaansk autoharpist]] [[Kategory:Amerikaansk banjoïst]] [[Kategory:Amerikaansk pianist]] [[Kategory:Amerikaansk telefyzje-akteur]] [[Kategory:Amerikaansk filmakteur]] [[Kategory:Amerikaansk country-artyst]] [[Kategory:Amerikaansk folksmuzykartyst]] [[Kategory:Amerikaansk rockabilly-artyst]] [[Kategory:Amerikaansk gospelartyst]] [[Kategory:Americana-artyst]] [[Kategory:Amerikaansk autobiograaf]] [[Kategory:Persoan dy't omkommen is troch komplikaasjes by in operaasje]] [[Kategory:Persoan berne yn 1929]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2003]] [[Kategory:Johnny Cash]] f97dtcunj4pmn6ct6xusa3uxpxspz0h 0 177526 1230709 1205254 2026-05-26T10:36:25Z Pigsonthewing 22321 dates - see Wikidata and en.Wikipedia 1230709 wikitext text/x-wiki '''T.W. Wood''' (berne as '''Thomas Wood''', [[Londen]], simmer [[1833]] - dêre, om [[1882]] hinne) wie in Ingelske [[Soölogy|soölogyske]] [[yllustrator]] dy't ferantwurdlik wie foar de sekuere tekeningen yn wichtige njoggentjinde-iuwske natuerhistoaryske wurken, wêrûnder [[Charles Darwin]] syn ''The Descent of Man'' en [[Alfred Russel Wallace|Wallace]]'s ''The Malay Archipelago''. Hy bestudearre it baltsgedrach fan fazanten, observearre se sekuer en publisearre de earste beskriuwing fan de Argusfazant (''Argusianus argus''). Hy yllustrearre in soad boeken, faak oer [[fûgels]] mar ek oer [[nachtflinters]] en [[sûchdieren]]. == Galery == In priuwke fan syn wurk. <gallery widths="180" heights="180"> File:Descent of Man - Burt 1874 - Fig 39.png|In [[prêrjehin]], tekene troch Wood foar de twadde edysje fan Darwin syn boek ''The Descent of Man''. (1874) File:EB9 Harte-beest.jpg|Hartebeest File:Expression of the Emotions Figure 18.png|Ut Charles Darwin's ''The Expression of the Emotions in Man and Animals''. Fig. 18.— 'Sjimpansee teloarsteld en segrinich. Nei it libben tekene troch Mr. Wood.' File:Profitable poultry keeping (1884) (14804425993).jpg|''Light Brahmas'', út ''Profitable poultry keeping'' </gallery> == Wurken mei yllustraasjes fan Wood == [[File:White-headed Woodpecker by Benjamin Fawcett after T.W. Wood.jpg|thumb|left|upright=0.7|"[[white-headed woodpecker|White-headed Woodpecker]]", kleure houtgravuere troch [[Benjamin Fawcett]], neffens tekening fan Wood]] [[File:Malay Archipelago Bird of Paradise shooting.jpg|thumb|upright=0.7|''Sjitte op [[paradysfûgels]]'', út ''The Malay Archipelago'']] * Wood, John George, illustrated by [[William Stephen Coleman|W. S. Coleman]], E. Smith, T. W. Wood (1864), ''Our Garden Friends and Foes''. Routledge, Warne, and Routledge. * [[Alfred Russel Wallace|Wallace, Alfred Russel]] (1869), ''The Malay Archipelago''. * John George Wood, illustrated by W. S. Coleman, E. Smith, T. W. Wood (1870), ''The Common Moths of England''. George Routledge and Sons. * Wood, T. W. (1871), ''Curiosities of Ornithology''. Groombridge. * [[Charles Darwin|Darwin, Charles]] (2nd edition, 1874), ''The Descent of Man''. * [[Samuel Orchart Beeton|Beeton, Samuel Orchart]]. Illustrated by Harrison Weir, T. W. Wood and others (1871), ''Beeton's Dictionary of Natural History a Compendious Cyclopaedia of the Animal Kingdom Containing Upwards of Two Thousand Complete and Distinct Articles''. Ward, Lock & Tyler. * Darwin, Charles (1872), ''The Expression of the Emotions in Man and Animals''. John Murray. * [[Harrison Weir|Weir, Harrison William]]; T. W. Wood (1872), ''Wild Animals in Freedom and Captivity''. Ward, Lock, and Tyler. * [[William Bernhardt Tegetmeier|Tegetmeier, William Bernhardt]] (1873), ''Pheasants for Coverts and Aviaries''. Horace Cox. (2nd edition appeared in 1881) * Wood, John George, illustrated by W. S. Coleman, H. Weir, T. W. Wood, Joseph Wolf, Johann Baptist Zwecker (1875), ''The Illustrated Natural History: Birds''. George Routledge and Sons. * Wood, John George; Edward Alfred Smith; T. W. Wood (1875), ''Common British Beetles''. George Routledge and Sons. * [[Edward Blyth]] (1881), ''The Natural History of the Cranes''. Horace Cox. * Robert Armitage Sterndale (1885), ''Natural History of the Mammalia of India and Ceylon''. Thacker, Spink, and Co. * Taylor, J. E. (1889), ''The Playtime Naturalist''. Chatto and Windus. * Tegetmeier, William Bernhardt (1904), ''Pheasants their natural history and practical management''. Horace Cox. * Frank Finn, with colour plates by unknown artists, black and white drawings by T. W. Wood (1911), ''Talks About Birds''. A&C Black. {{Clear}} == Keppelingen om utens == * [https://www.gutenberg.org/ebooks/authors/search/?query=Wood,+T.+W. Wurk fan Wood. Projekt Gutenberg] {{commonscat}} {{DEFAULTSORT:Wood, T. W.}} [[Kategory:Ingelsk yllustrator]] [[Kategory:Ingelsk keunstskilder]] [[Kategory:Persoan berne yn 1833]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1882]] 0c1sjghqbeniccndzxygdfeuasdp1n4 1230710 1230709 2026-05-26T10:37:03Z Pigsonthewing 22321 c 1230710 wikitext text/x-wiki '''T.W. Wood''' (berne as '''Thomas Wood''', [[Londen]], [[1833]] - dêre, om [[1882]] hinne) wie in Ingelske [[Soölogy|soölogyske]] [[yllustrator]] dy't ferantwurdlik wie foar de sekuere tekeningen yn wichtige njoggentjinde-iuwske natuerhistoaryske wurken, wêrûnder [[Charles Darwin]] syn ''The Descent of Man'' en [[Alfred Russel Wallace|Wallace]]'s ''The Malay Archipelago''. Hy bestudearre it baltsgedrach fan fazanten, observearre se sekuer en publisearre de earste beskriuwing fan de Argusfazant (''Argusianus argus''). Hy yllustrearre in soad boeken, faak oer [[fûgels]] mar ek oer [[nachtflinters]] en [[sûchdieren]]. == Galery == In priuwke fan syn wurk. <gallery widths="180" heights="180"> File:Descent of Man - Burt 1874 - Fig 39.png|In [[prêrjehin]], tekene troch Wood foar de twadde edysje fan Darwin syn boek ''The Descent of Man''. (1874) File:EB9 Harte-beest.jpg|Hartebeest File:Expression of the Emotions Figure 18.png|Ut Charles Darwin's ''The Expression of the Emotions in Man and Animals''. Fig. 18.— 'Sjimpansee teloarsteld en segrinich. Nei it libben tekene troch Mr. Wood.' File:Profitable poultry keeping (1884) (14804425993).jpg|''Light Brahmas'', út ''Profitable poultry keeping'' </gallery> == Wurken mei yllustraasjes fan Wood == [[File:White-headed Woodpecker by Benjamin Fawcett after T.W. Wood.jpg|thumb|left|upright=0.7|"[[white-headed woodpecker|White-headed Woodpecker]]", kleure houtgravuere troch [[Benjamin Fawcett]], neffens tekening fan Wood]] [[File:Malay Archipelago Bird of Paradise shooting.jpg|thumb|upright=0.7|''Sjitte op [[paradysfûgels]]'', út ''The Malay Archipelago'']] * Wood, John George, illustrated by [[William Stephen Coleman|W. S. Coleman]], E. Smith, T. W. Wood (1864), ''Our Garden Friends and Foes''. Routledge, Warne, and Routledge. * [[Alfred Russel Wallace|Wallace, Alfred Russel]] (1869), ''The Malay Archipelago''. * John George Wood, illustrated by W. S. Coleman, E. Smith, T. W. Wood (1870), ''The Common Moths of England''. George Routledge and Sons. * Wood, T. W. (1871), ''Curiosities of Ornithology''. Groombridge. * [[Charles Darwin|Darwin, Charles]] (2nd edition, 1874), ''The Descent of Man''. * [[Samuel Orchart Beeton|Beeton, Samuel Orchart]]. Illustrated by Harrison Weir, T. W. Wood and others (1871), ''Beeton's Dictionary of Natural History a Compendious Cyclopaedia of the Animal Kingdom Containing Upwards of Two Thousand Complete and Distinct Articles''. Ward, Lock & Tyler. * Darwin, Charles (1872), ''The Expression of the Emotions in Man and Animals''. John Murray. * [[Harrison Weir|Weir, Harrison William]]; T. W. Wood (1872), ''Wild Animals in Freedom and Captivity''. Ward, Lock, and Tyler. * [[William Bernhardt Tegetmeier|Tegetmeier, William Bernhardt]] (1873), ''Pheasants for Coverts and Aviaries''. Horace Cox. (2nd edition appeared in 1881) * Wood, John George, illustrated by W. S. Coleman, H. Weir, T. W. Wood, Joseph Wolf, Johann Baptist Zwecker (1875), ''The Illustrated Natural History: Birds''. George Routledge and Sons. * Wood, John George; Edward Alfred Smith; T. W. Wood (1875), ''Common British Beetles''. George Routledge and Sons. * [[Edward Blyth]] (1881), ''The Natural History of the Cranes''. Horace Cox. * Robert Armitage Sterndale (1885), ''Natural History of the Mammalia of India and Ceylon''. Thacker, Spink, and Co. * Taylor, J. E. (1889), ''The Playtime Naturalist''. Chatto and Windus. * Tegetmeier, William Bernhardt (1904), ''Pheasants their natural history and practical management''. Horace Cox. * Frank Finn, with colour plates by unknown artists, black and white drawings by T. W. Wood (1911), ''Talks About Birds''. A&C Black. {{Clear}} == Keppelingen om utens == * [https://www.gutenberg.org/ebooks/authors/search/?query=Wood,+T.+W. Wurk fan Wood. Projekt Gutenberg] {{commonscat}} {{DEFAULTSORT:Wood, T. W.}} [[Kategory:Ingelsk yllustrator]] [[Kategory:Ingelsk keunstskilder]] [[Kategory:Persoan berne yn 1833]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1882]] gony8n7ca7wywbhksxfzoonlqd3gb82 0 189263 1230712 1216104 2026-05-26T11:02:06Z CommonsDelinker 353 Photograph_of_Socks_the_Cat-_07-13-1994_(6461517483).jpg ferfongen troch [[c:File:Photograph_of_Socks_the_Cat_-_DPLA_-_8e79cef8c53759b0385c95d83a4581a1.jpg|Photograph_of_Socks_the_Cat_-_DPLA_-_8e79cef8c53759b0385c95d83a4581a1.jpg]] (troch [[c:User:Commons 1230712 wikitext text/x-wiki [[File:Pumiforme.JPG|right|thumb|250px|In bûnte kat.]] In '''bûnte kat''' is in [[kat]] (''Felis catus'') dy't twakleurich is. Almeast giet it om in [[swartbûnt]]e kat, mei ûnderskate kleurflakken yn [[swart]] en [[wyt]]. In [[swarte kat]] is in kat dy't hielendal swart is. Yn 'e folksmûle sprekt men ek fan in swarte kat as sa'n bist foar it meastepart swart is, mei bgl. ien wyt [[poat]]sje, in wite punt oan 'e [[sturt]] of in wite [[bef]] op 'e [[kiel]]. Mar strikt nommen binne dat bûnte katten. ==Kleurfarianten== Der binne rûchwei fiif ûnderskate kleurfarianten fan swartbûnte katten. De Vankat, dy't neamd is nei de stêd [[Van (stêd)|Van]] yn eastlik [[Turkije]], is hast hielendal wyt, op in swarte sturt en swarte [[ear (anatomy)|earen]] of in swart plak op 'e [[kop]] nei. De harlekyn is ek foar it meastepart wyt, mar hat behalven in swarte sturt en swarte plakjes op 'e kop ek swarte plakken op dielen fan it [[lichem (biology)|liif]]. Dan is der de echte bûnte kat, dy't likernôch likefolle wyt as swart hat. De smokingkat is ferneamd nei de [[smoking]], it swarte manljuspak mei dêrûnder ornaris in wyt [[oerhimd]]. Krektsa hat de smokingkat in swarte [[rêch]] en [[side (anatomy)|siden]], mar in wite [[bealch]] (en faak ek in wyt befke en/of in wite [[snút]]). De medaljonkat, ta einbeslút, is hast hielendal swart, útsein in wite bef, krekt as draacht er in [[medaljon]] om 'e [[hals]]. {| class="vatop" | <div style="background-color:#CCC;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''ferskillende types bûnte katten:''' [[File:Cat-icon van.png|70px]] Vankat • [[File:Cat-icon harlequin.png|70px]] harlekyn • [[File:Bicolour pattern cat.png|55px]] echte bûnte kat • [[File:Cat-icon bicolour.png|70px]] smokingkat • [[File:Cat-icon medallion.png|70px]] medaljonkat&nbsp;&nbsp;&nbsp;<br> |} Behalven swartbûnte katten binne der ek readbûnte katten. ==Galery== <gallery mode=packed heights=160px style="text-align:left"> File:Bi-color_cat_with_a_harlequin_pattern_coat.jpg|in harlekyn File:George,_a_perfect_example_of_a_tuxedo_cat.jpg|in smokingkat File:Photograph of Socks the Cat - DPLA - 8e79cef8c53759b0385c95d83a4581a1.jpg|[[Socks (kat)|Socks]] ([[1989]]–[[2009]]), de bûnte kat fan [[Chelsea Clinton]], wenne fan [[1993]] oant [[2001]] yn it [[Wite Hûs (Washington, D.C.)|Wite Hûs]] File:Orange and white tabby cat with the impressive tail-Hisashi-01.jpg|in readbûnte kat File:Frozen between fear and freedom.jpg|in bûnte kat yn 'e beam </gallery> ==Sjoch ek== *[[Maltezer kat]] *[[puntkat]] *[[sipertse kat]] *[[skyldpodkat]] *[[swarte kat]] *[[trijekleur (kat)]] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Bicolor_cat ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Bicolour cats}} }} {{DEFAULTSORT:Bunte kat}} [[Kategory:Kat]] 17ogp8aztni70v6futj6cpnlyi13qbv 3 191294 1230691 1230474 2026-05-25T21:52:54Z MediaWiki message delivery 15867 /* Tech News: 2026-22 */ nije seksje 1230691 wikitext text/x-wiki == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 apr 2026, 20.06 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4 mai 2026, 22.43 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11 mai 2026, 21.20 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18 mai 2026, 22.22 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == ''The Signpost'': 22 May 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/News and notes|Offline: Osama Khalid still in prison]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In the media|Indonesian editors, you shall return!]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Disinformation report|Who is a typical paid editor? Who are their typical clients?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Recent research|WikiLambda the Ultimate]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Traffic report|This is where I'll be, so heavenly, so come and dance with me Michael!]] * Forum: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Forum|WikiAnnotate: help us build a dataset of article quality evaluations]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In focus|Demystifying the 2026-27 Annual Plan]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Opinion|Wikipedia isn't a battleground. So why does it feel like one?]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Serendipity|Wikinews: Into the Wikiverse]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Special report|Wikimedia Foundation closes Wikinews after 21 years]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Community view|Wikipedia's traffic drop: more on languages and freshness]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Gallery|Earth Day and Mother's Day]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Comix|Brother, can you spare a page?]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22 mai 2026, 07.19 (CEST) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30513885 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25 mai 2026, 23.52 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> 4k4im7lnw0k0ipyn1ivmew4g8mmvghp 1 192000 1230684 1230625 2026-05-25T18:23:27Z Hurkonides 5270 /* Hja en sa */ Antwurd 1230684 wikitext text/x-wiki == Hja en sa == {{Ping|Hurkonides}} Goeie. Jo hawwe in pear kear 'hja' yn 'se' en 'belutsen' yn 'behelle' feroare. Wêrom? Neffens Frysker binne beide goed. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 22 mai 2026, 17.02 (CEST), [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 23 mai 2026, 00.25 (CEST) :Hja en se binne yndie beide goed mar yn de saneamde "enclise" (sûnder klam) brûke je yn it Frysk gjin "hja" en "hy" mar "se" en "er". Foar "hy" en "er"is dat minsken folle bekinder omdat dat noch gewoan brûkt wurdt. Mar itselde jildt dus foar "hja" en "se". :Atst it Wurdboek fan de Fryske Taal derby pakst, blykt "belutsen" in hiel oare betsjutting te hawwen. Frysker.nl makket spitigernôch in soad fouten, mar is ek noch yn ûntwikkeling. :Foar alle dúdlikheid, ik bin ôfstudearre yn it Frysk mei neidruk op taalkunde en grammatika. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 23 mai 2026, 07.25 (CEST) {{Ping|Hurkonides}} Goed, ik nim it fan jo oan. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 23 mai 2026, 16.33 (CEST) :{{Ping|Hurkonides|Drewes}} Dat fan hja en se sil wol sa wêze, dêr wol ik ôf wêze, mar belûke, dêr binne jo mis mei. O, ik leau bêst dat it yn it WFT sa stiet, mar dan mist dêr dus wat. Want ik haw twa oare wurdboeken, ek fan 'e Fryske Akademy, dêr't "belûke by" gewoan as synonym jûn wurdt fan "behelje yn". Sawol it Frysk-Nederlânsk Wurdboek as it Frysk Hânwurdboek jouwe by it lemma "belûke" 4 betsjuttings: :# it mei wolken bedutsen reitsjen fan 'e loft :# it bleek wurden fan in gesicht :# lytser/minder wurde, krimpe :# (belûke by/yn) '''behelje yn''' :[[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 24 mai 2026, 00.31 (CEST) ::It is net in kwestje fan mis wêzen, mar mear in kwestje fan smaak. "Belutsen" yn dy betsjutting is domwei in letterlike oersetting fan it Hollânske "betrokken" sa't it Frysk dy earder net koe. Yn it wurdboek fan 1985 wurdt dy fariant yn it wurdboek Nederlânsk-Frysk ek noch net neamd. Letter sa't it liket wol. Der mist dus neat yn it WFT. Dêr ha se noch goed oanfield dat it oerset Hollânsk is. Sa fiel ik it sels ek oan. Myn foarkar giet út nei de âlde, mear Fryske farianten, mar elkenien moat it sels witte. Ik hâld nea yn tsjin, mar sil it sels net brûke. Mar it is dus mear in kwestje fan smaak. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 24 mai 2026, 07.24 (CEST) :::{{Ping|Hurkonides|Drewes}} Tsja, Hurkonides, kwestjes fan smaak binne ynherint subjektyf, dus it hat gjin sin dêroer te tsieren. Feit is dat "belûke" yn dizze sin yn it wurdboek stiet. En it is eins ''not done'' om 'e wurdkar fan oare meidoggers te "ferbetterjen" as dy wurdkar net fout is. Soks ropt argewaasje en wranteligens op en is net befoarderlik foar it skeppen en bewarjen fan in ûntspande en mienriedige wurksfear op 'e Wikipedy. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 25 mai 2026, 00.38 (CEST) ::::At je it WFT as rjochtline oanhâlde, liket it my wol dúdlik ta dat "belutsen" yn dy betsjutting in Hollanisme is en dat is net in kwestje fan smaak. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 25 mai 2026, 20.23 (CEST) rbignv4fcyfqb8lkt8h6abh6qohwr72 1230692 1230684 2026-05-26T00:15:18Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Hja en sa */ Antwurd 1230692 wikitext text/x-wiki == Hja en sa == {{Ping|Hurkonides}} Goeie. Jo hawwe in pear kear 'hja' yn 'se' en 'belutsen' yn 'behelle' feroare. Wêrom? Neffens Frysker binne beide goed. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 22 mai 2026, 17.02 (CEST), [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 23 mai 2026, 00.25 (CEST) :Hja en se binne yndie beide goed mar yn de saneamde "enclise" (sûnder klam) brûke je yn it Frysk gjin "hja" en "hy" mar "se" en "er". Foar "hy" en "er"is dat minsken folle bekinder omdat dat noch gewoan brûkt wurdt. Mar itselde jildt dus foar "hja" en "se". :Atst it Wurdboek fan de Fryske Taal derby pakst, blykt "belutsen" in hiel oare betsjutting te hawwen. Frysker.nl makket spitigernôch in soad fouten, mar is ek noch yn ûntwikkeling. :Foar alle dúdlikheid, ik bin ôfstudearre yn it Frysk mei neidruk op taalkunde en grammatika. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 23 mai 2026, 07.25 (CEST) {{Ping|Hurkonides}} Goed, ik nim it fan jo oan. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 23 mai 2026, 16.33 (CEST) :{{Ping|Hurkonides|Drewes}} Dat fan hja en se sil wol sa wêze, dêr wol ik ôf wêze, mar belûke, dêr binne jo mis mei. O, ik leau bêst dat it yn it WFT sa stiet, mar dan mist dêr dus wat. Want ik haw twa oare wurdboeken, ek fan 'e Fryske Akademy, dêr't "belûke by" gewoan as synonym jûn wurdt fan "behelje yn". Sawol it Frysk-Nederlânsk Wurdboek as it Frysk Hânwurdboek jouwe by it lemma "belûke" 4 betsjuttings: :# it mei wolken bedutsen reitsjen fan 'e loft :# it bleek wurden fan in gesicht :# lytser/minder wurde, krimpe :# (belûke by/yn) '''behelje yn''' :[[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 24 mai 2026, 00.31 (CEST) ::It is net in kwestje fan mis wêzen, mar mear in kwestje fan smaak. "Belutsen" yn dy betsjutting is domwei in letterlike oersetting fan it Hollânske "betrokken" sa't it Frysk dy earder net koe. Yn it wurdboek fan 1985 wurdt dy fariant yn it wurdboek Nederlânsk-Frysk ek noch net neamd. Letter sa't it liket wol. Der mist dus neat yn it WFT. Dêr ha se noch goed oanfield dat it oerset Hollânsk is. Sa fiel ik it sels ek oan. Myn foarkar giet út nei de âlde, mear Fryske farianten, mar elkenien moat it sels witte. Ik hâld nea yn tsjin, mar sil it sels net brûke. Mar it is dus mear in kwestje fan smaak. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 24 mai 2026, 07.24 (CEST) :::{{Ping|Hurkonides|Drewes}} Tsja, Hurkonides, kwestjes fan smaak binne ynherint subjektyf, dus it hat gjin sin dêroer te tsieren. Feit is dat "belûke" yn dizze sin yn it wurdboek stiet. En it is eins ''not done'' om 'e wurdkar fan oare meidoggers te "ferbetterjen" as dy wurdkar net fout is. Soks ropt argewaasje en wranteligens op en is net befoarderlik foar it skeppen en bewarjen fan in ûntspande en mienriedige wurksfear op 'e Wikipedy. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 25 mai 2026, 00.38 (CEST) ::::At je it WFT as rjochtline oanhâlde, liket it my wol dúdlik ta dat "belutsen" yn dy betsjutting in Hollanisme is en dat is net in kwestje fan smaak. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 25 mai 2026, 20.23 (CEST) :::::{{Ping|Hurkonides}} Ik sjoch gjin reden om it WFT boppe oare wurdboeken te ferheffen. It binne allegearre útjeften fan 'e Fryske Akademy en wy meie oannimme dat dêr minsken wurkje dy't witte wêr't se it oer hawwe as it om 'e wurdskat fan it Frysk giet. As der yn it WFT wat stiet dat yn oare wurdboeken mist, dan nim ik dy missende ynformaasje grif oan fan it WFT. Mar oarsom jildt itselde: as der yn it WFT wat mist dat yn oare wurdboeken wol fermeld stiet, dan kin dat fansels net samar oan kant reage wurde om't it net yn it WFT stiet. Dat soe te gek foar wurden wêze; dan koene wy alle oare wurdboeken ek fol fuortgoaie. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 26 mai 2026, 02.15 (CEST) roswagj8zjsj9zoouqvz253wix1pic0 1230693 1230692 2026-05-26T00:15:42Z Ieneach fan 'e Esk 13292 1230693 wikitext text/x-wiki == Hja en sa == {{Ping|Hurkonides}} Goeie. Jo hawwe in pear kear 'hja' yn 'se' en 'belutsen' yn 'behelle' feroare. Wêrom? Neffens Frysker binne beide goed. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 22 mai 2026, 17.02 (CEST), [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 23 mai 2026, 00.25 (CEST) :Hja en se binne yndie beide goed mar yn de saneamde "enclise" (sûnder klam) brûke je yn it Frysk gjin "hja" en "hy" mar "se" en "er". Foar "hy" en "er"is dat minsken folle bekinder omdat dat noch gewoan brûkt wurdt. Mar itselde jildt dus foar "hja" en "se". :Atst it Wurdboek fan de Fryske Taal derby pakst, blykt "belutsen" in hiel oare betsjutting te hawwen. Frysker.nl makket spitigernôch in soad fouten, mar is ek noch yn ûntwikkeling. :Foar alle dúdlikheid, ik bin ôfstudearre yn it Frysk mei neidruk op taalkunde en grammatika. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 23 mai 2026, 07.25 (CEST) {{Ping|Hurkonides}} Goed, ik nim it fan jo oan. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 23 mai 2026, 16.33 (CEST) :{{Ping|Hurkonides|Drewes}} Dat fan hja en se sil wol sa wêze, dêr wol ik ôf wêze, mar belûke, dêr binne jo mis mei. O, ik leau bêst dat it yn it WFT sa stiet, mar dan mist dêr dus wat. Want ik haw twa oare wurdboeken, ek fan 'e Fryske Akademy, dêr't "belûke by" gewoan as synonym jûn wurdt fan "behelje yn". Sawol it Frysk-Nederlânsk Wurdboek as it Frysk Hânwurdboek jouwe by it lemma "belûke" 4 betsjuttings: :# it mei wolken bedutsen reitsjen fan 'e loft :# it bleek wurden fan in gesicht :# lytser/minder wurde, krimpe :# (belûke by/yn) '''behelje yn''' :[[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 24 mai 2026, 00.31 (CEST) ::It is net in kwestje fan mis wêzen, mar mear in kwestje fan smaak. "Belutsen" yn dy betsjutting is domwei in letterlike oersetting fan it Hollânske "betrokken" sa't it Frysk dy earder net koe. Yn it wurdboek fan 1985 wurdt dy fariant yn it wurdboek Nederlânsk-Frysk ek noch net neamd. Letter sa't it liket wol. Der mist dus neat yn it WFT. Dêr ha se noch goed oanfield dat it oerset Hollânsk is. Sa fiel ik it sels ek oan. Myn foarkar giet út nei de âlde, mear Fryske farianten, mar elkenien moat it sels witte. Ik hâld nea yn tsjin, mar sil it sels net brûke. Mar it is dus mear in kwestje fan smaak. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 24 mai 2026, 07.24 (CEST) :::{{Ping|Hurkonides|Drewes}} Tsja, Hurkonides, kwestjes fan smaak binne ynherint subjektyf, dus it hat gjin sin dêroer te tsieren. Feit is dat "belûke" yn dizze sin yn it wurdboek stiet. En it is eins ''not done'' om 'e wurdkar fan oare meidoggers te "ferbetterjen" as dy wurdkar net fout is. Soks ropt argewaasje en wranteligens op en is net befoarderlik foar it skeppen en bewarjen fan in ûntspande en mienriedige wurksfear op 'e Wikipedy. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 25 mai 2026, 00.38 (CEST) ::::At je it WFT as rjochtline oanhâlde, liket it my wol dúdlik ta dat "belutsen" yn dy betsjutting in Hollanisme is en dat is net in kwestje fan smaak. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 25 mai 2026, 20.23 (CEST) :::::{{Ping|Hurkonides}} Ik sjoch gjin reden om it WFT boppe oare wurdboeken te ferheffen. It binne allegearre útjeften fan 'e Fryske Akademy en wy meie oannimme dat dêr minsken wurkje dy't witte wêr't se it oer hawwe as it om 'e wurdskat fan it Frysk giet. As der yn it WFT wat stiet dat yn oare wurdboeken mist, dan nim ik dy missende ynformaasje grif oan fan it WFT. Mar oarsom jildt itselde: as der yn it WFT wat mist dat yn oare wurdboeken wol fermeld stiet, dan kin dat fansels net samar oan kant reage wurde om't it net yn it WFT stiet. Dat soe te gek foar wurden wêze; dan koene wy alle oare wurdboeken ek wol fuortgoaie. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 26 mai 2026, 02.15 (CEST) gowwrzlrcb3p2e0xn7lg04onaeqbq50 1230701 1230693 2026-05-26T00:30:24Z Ieneach fan 'e Esk 13292 1230701 wikitext text/x-wiki == Hja en sa == {{Ping|Hurkonides}} Goeie. Jo hawwe in pear kear 'hja' yn 'se' en 'belutsen' yn 'behelle' feroare. Wêrom? Neffens Frysker binne beide goed. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 22 mai 2026, 17.02 (CEST), [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 23 mai 2026, 00.25 (CEST) :Hja en se binne yndie beide goed mar yn de saneamde "enclise" (sûnder klam) brûke je yn it Frysk gjin "hja" en "hy" mar "se" en "er". Foar "hy" en "er"is dat minsken folle bekinder omdat dat noch gewoan brûkt wurdt. Mar itselde jildt dus foar "hja" en "se". :Atst it Wurdboek fan de Fryske Taal derby pakst, blykt "belutsen" in hiel oare betsjutting te hawwen. Frysker.nl makket spitigernôch in soad fouten, mar is ek noch yn ûntwikkeling. :Foar alle dúdlikheid, ik bin ôfstudearre yn it Frysk mei neidruk op taalkunde en grammatika. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 23 mai 2026, 07.25 (CEST) {{Ping|Hurkonides}} Goed, ik nim it fan jo oan. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 23 mai 2026, 16.33 (CEST) :{{Ping|Hurkonides|Drewes}} Dat fan hja en se sil wol sa wêze, dêr wol ik ôf wêze, mar belûke, dêr binne jo mis mei. O, ik leau bêst dat it yn it WFT sa stiet, mar dan mist dêr dus wat. Want ik haw twa oare wurdboeken, ek fan 'e Fryske Akademy, dêr't "belûke by" gewoan as synonym jûn wurdt fan "behelje yn". Sawol it Frysk-Nederlânsk Wurdboek as it Frysk Hânwurdboek jouwe by it lemma "belûke" 4 betsjuttings: :# it mei wolken bedutsen reitsjen fan 'e loft :# it bleek wurden fan in gesicht :# lytser/minder wurde, krimpe :# (belûke by/yn) '''behelje yn''' :[[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 24 mai 2026, 00.31 (CEST) ::It is net in kwestje fan mis wêzen, mar mear in kwestje fan smaak. "Belutsen" yn dy betsjutting is domwei in letterlike oersetting fan it Hollânske "betrokken" sa't it Frysk dy earder net koe. Yn it wurdboek fan 1985 wurdt dy fariant yn it wurdboek Nederlânsk-Frysk ek noch net neamd. Letter sa't it liket wol. Der mist dus neat yn it WFT. Dêr ha se noch goed oanfield dat it oerset Hollânsk is. Sa fiel ik it sels ek oan. Myn foarkar giet út nei de âlde, mear Fryske farianten, mar elkenien moat it sels witte. Ik hâld nea yn tsjin, mar sil it sels net brûke. Mar it is dus mear in kwestje fan smaak. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 24 mai 2026, 07.24 (CEST) :::{{Ping|Hurkonides|Drewes}} Tsja, Hurkonides, kwestjes fan smaak binne ynherint subjektyf, dus it hat gjin sin dêroer te tsieren. Feit is dat "belûke" yn dizze sin yn it wurdboek stiet. En it is eins ''not done'' om 'e wurdkar fan oare meidoggers te "ferbetterjen" as dy wurdkar net fout is. Soks ropt argewaasje en wranteligens op en is net befoarderlik foar it skeppen en bewarjen fan in ûntspande en mienriedige wurksfear op 'e Wikipedy. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 25 mai 2026, 00.38 (CEST) ::::At je it WFT as rjochtline oanhâlde, liket it my wol dúdlik ta dat "belutsen" yn dy betsjutting in Hollanisme is en dat is net in kwestje fan smaak. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 25 mai 2026, 20.23 (CEST) :::::{{Ping|Hurkonides}} Ik sjoch gjin reden om it WFT boppe oare wurdboeken te ferheffen. It binne allegearre útjeften fan 'e Fryske Akademy en wy meie oannimme dat dêr minsken wurkje dy't witte wêr't se it oer hawwe as it om 'e wurdskat fan it Frysk giet. As der yn it WFT wat stiet dat yn oare wurdboeken mist, dan nim ik dy missende ynformaasje grif oan fan it WFT. Mar oarsom jildt itselde: as der yn it WFT wat mist dat yn oare wurdboeken wol fermeld stiet, dan kin dat fansels net samar oan kant reage wurde om't it net yn it WFT stiet. Dat soe te gek foar wurden wêze; dan koene wy alle oare wurdboeken ek wol fuortgoaie. :::::Boppedat, jo hâlde hieltyd mar út dat "belûke" in hollanisme is, mar ik leau dêr neat fan. Yn it Frysk Hânwurdboek wurde hollanismen, lykas it alhiel ynboargere "gesin", dat jo ek hieltyd "ferbetterje", werjûn mei in haadletter H. Mar der stiet gjin H by de fjirde betsjutting fan it lemma "belûke". It foarbyld dat dêrby yn it Frysk-Nederlânsk Wurdboek jûn wurdt ("Wy moatte it hiele doarp derby belûke") liket my folslein geef Frysk ta. Om te sizzen "It hiele doarp is derby belutsen" is dan inkeld it feroarjen fan 'e bedriuwende foarm yn 'e ûndergeande foarm. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 26 mai 2026, 02.15 (CEST) 3942hj2gc4x0u7xrfw6t8hdamyey2l8 1230705 1230701 2026-05-26T08:19:40Z Hurkonides 5270 /* Hja en sa */ Antwurd 1230705 wikitext text/x-wiki == Hja en sa == {{Ping|Hurkonides}} Goeie. Jo hawwe in pear kear 'hja' yn 'se' en 'belutsen' yn 'behelle' feroare. Wêrom? Neffens Frysker binne beide goed. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 22 mai 2026, 17.02 (CEST), [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 23 mai 2026, 00.25 (CEST) :Hja en se binne yndie beide goed mar yn de saneamde "enclise" (sûnder klam) brûke je yn it Frysk gjin "hja" en "hy" mar "se" en "er". Foar "hy" en "er"is dat minsken folle bekinder omdat dat noch gewoan brûkt wurdt. Mar itselde jildt dus foar "hja" en "se". :Atst it Wurdboek fan de Fryske Taal derby pakst, blykt "belutsen" in hiel oare betsjutting te hawwen. Frysker.nl makket spitigernôch in soad fouten, mar is ek noch yn ûntwikkeling. :Foar alle dúdlikheid, ik bin ôfstudearre yn it Frysk mei neidruk op taalkunde en grammatika. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 23 mai 2026, 07.25 (CEST) {{Ping|Hurkonides}} Goed, ik nim it fan jo oan. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 23 mai 2026, 16.33 (CEST) :{{Ping|Hurkonides|Drewes}} Dat fan hja en se sil wol sa wêze, dêr wol ik ôf wêze, mar belûke, dêr binne jo mis mei. O, ik leau bêst dat it yn it WFT sa stiet, mar dan mist dêr dus wat. Want ik haw twa oare wurdboeken, ek fan 'e Fryske Akademy, dêr't "belûke by" gewoan as synonym jûn wurdt fan "behelje yn". Sawol it Frysk-Nederlânsk Wurdboek as it Frysk Hânwurdboek jouwe by it lemma "belûke" 4 betsjuttings: :# it mei wolken bedutsen reitsjen fan 'e loft :# it bleek wurden fan in gesicht :# lytser/minder wurde, krimpe :# (belûke by/yn) '''behelje yn''' :[[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 24 mai 2026, 00.31 (CEST) ::It is net in kwestje fan mis wêzen, mar mear in kwestje fan smaak. "Belutsen" yn dy betsjutting is domwei in letterlike oersetting fan it Hollânske "betrokken" sa't it Frysk dy earder net koe. Yn it wurdboek fan 1985 wurdt dy fariant yn it wurdboek Nederlânsk-Frysk ek noch net neamd. Letter sa't it liket wol. Der mist dus neat yn it WFT. Dêr ha se noch goed oanfield dat it oerset Hollânsk is. Sa fiel ik it sels ek oan. Myn foarkar giet út nei de âlde, mear Fryske farianten, mar elkenien moat it sels witte. Ik hâld nea yn tsjin, mar sil it sels net brûke. Mar it is dus mear in kwestje fan smaak. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 24 mai 2026, 07.24 (CEST) :::{{Ping|Hurkonides|Drewes}} Tsja, Hurkonides, kwestjes fan smaak binne ynherint subjektyf, dus it hat gjin sin dêroer te tsieren. Feit is dat "belûke" yn dizze sin yn it wurdboek stiet. En it is eins ''not done'' om 'e wurdkar fan oare meidoggers te "ferbetterjen" as dy wurdkar net fout is. Soks ropt argewaasje en wranteligens op en is net befoarderlik foar it skeppen en bewarjen fan in ûntspande en mienriedige wurksfear op 'e Wikipedy. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 25 mai 2026, 00.38 (CEST) ::::At je it WFT as rjochtline oanhâlde, liket it my wol dúdlik ta dat "belutsen" yn dy betsjutting in Hollanisme is en dat is net in kwestje fan smaak. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 25 mai 2026, 20.23 (CEST) :::::{{Ping|Hurkonides}} Ik sjoch gjin reden om it WFT boppe oare wurdboeken te ferheffen. It binne allegearre útjeften fan 'e Fryske Akademy en wy meie oannimme dat dêr minsken wurkje dy't witte wêr't se it oer hawwe as it om 'e wurdskat fan it Frysk giet. As der yn it WFT wat stiet dat yn oare wurdboeken mist, dan nim ik dy missende ynformaasje grif oan fan it WFT. Mar oarsom jildt itselde: as der yn it WFT wat mist dat yn oare wurdboeken wol fermeld stiet, dan kin dat fansels net samar oan kant reage wurde om't it net yn it WFT stiet. Dat soe te gek foar wurden wêze; dan koene wy alle oare wurdboeken ek wol fuortgoaie. :::::Boppedat, jo hâlde hieltyd mar út dat "belûke" in hollanisme is, mar ik leau dêr neat fan. Yn it Frysk Hânwurdboek wurde hollanismen, lykas it alhiel ynboargere "gesin", dat jo ek hieltyd "ferbetterje", werjûn mei in haadletter H. Mar der stiet gjin H by de fjirde betsjutting fan it lemma "belûke". It foarbyld dat dêrby yn it Frysk-Nederlânsk Wurdboek jûn wurdt ("Wy moatte it hiele doarp derby belûke") liket my folslein geef Frysk ta. Om te sizzen "It hiele doarp is derby belutsen" is dan inkeld it feroarjen fan 'e bedriuwende foarm yn 'e ûndergeande foarm. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 26 mai 2026, 02.15 (CEST) ::::::In oar taalgefoel as my sille we mar sizze. Ik myn jonge jierren haw ik sa'n foarm noait brûken heard. Wy wienen earne yn behelle of mei wat anneks. En dat kloppet ek mei it wurdboek fan 1985 dêr't er noch net yn neamd wurdt. Ek it wurdboek fan Waling Dykstra neamt de foarm net. "Geef" soe ik it dan ek net neame wolle. In "modernisme" earder. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 26 mai 2026, 10.19 (CEST) dq3636i6zxer1sc07qbb2ljjbee38wv 0 192036 1230668 1230608 2026-05-25T14:31:26Z Drewes 2754 /* Interieur */ red 1230668 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks katedraal | namme = Katedraal fan Malmedy<br/><small>''Cathédrale Saints-Pierre-Paul-et-Quirin''</small> | ôfbylding = Cathédrale de Malmedy 004.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = {{BE}} | bestjoerlike ienheid 1 = gewest | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Walloanje]] | bestjoerlike ienheid 2 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Luik (provinsje)|Luik]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3 = | plak = [[Malmedy]] | adres = Place Albert I | koördinaten = | tsjerkegenoatskip = [[Roomsk-katolisisme|Roomsk-Katolyk]] | bisdom = [[Bisdom Luik|Luik]] | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel|Mechelen-Brussel]] | patroanhillige = [[Petrus (apostel)|Petrus]], [[Paulus (apostel)|Paulus]] en [[Kwirinus fan Neuss|Sint-Kwirinus]] | wijd oan = | status = Katedraal | arsjitekt = Charles-Antoine Galhausen | yngenieur = | boujier = [[1776]] (hjoeddeisk gebou) | sloopjier = | boustyl = [[Klassisisme]] | hichte = | monumintale status = | monumintnûmer = | webside = | mapname = Belgje | mapwidth = | lat_deg = 50 | lat_min = 25 | lat_sec = 42 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 01 | lon_sec = 40 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Lokaasje fan 'e katedraal yn Belgje }} De '''Katedraal fan 'e Hillige Petrus, Paulus en Kwirinus''' (Frânsk: ''Cathédrale Saints-Pierre-Paul-et-Quirin'') is in [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katolyk]] [[tsjerkgebou]] yn 'e [[Belgje|Belgyske]] stêd [[Malmedy]]. De tsjerke, dy't oarspronklik as abdijtsjerke boud waard, falt op troch de ienfâldige en homogene boustyl, mar hat in heechweardich ynterieur. Yn 'e jierren 1920 krige it gebou offisjeel de status fan in [[katedraal]]. == Skiednis == De oarspronklike abdijtsjerke fan Malmedy waard tsjin 'e ein fan 'e 10e iuw boud. Dit symboalyske gebou waard lykwols yn 1689 folslein troch de troepen fan 'e Frânske kening [[Loadewyk XIV fan Frankryk|Loadewyk XIV]] ferneatige. [[Ofbyld:Malmedy Cathedral Interior 03.jpg|thumb|left|Ynterieur.]] In iuw letter, yn 1776, waard de hjoeddeiske tsjerke werbouwd neffens de tekeningen fan 'e Luikske arsjitekt Charles-Antoine Galhausen. Nei de [[Frânske Revolúsje]] ferlear it gebou syn oarspronklike kleasterfunksje. It waard dêrnei earst as [[parochytsjerke]] en letter sels as timmerwurkplak brûkt, oant it yn 1818 offisjeel oan 'e stêd Malmedy ferkocht waard. Doe't it gebou yn 'e jierren 1920 de status fan katedraal krige, waard it de sit fan it doedestiidske bisdom Eupen-Malmedy. == Interieur == Sawol yn as bûten it gebou hearsket in grutte arsjitektonyske homogeniteit. De tsjerkeromte is rom opset en tige ljocht. In grut part fan it barokke en klassisistyske stukwurk yn 'e tsjerke is it wurk fan de bekende Luikske ornamintskilder en stukadoar François-Joseph Duckers. Hy makke ûnder oaren ek de bas-reliëfs dy't de koepel fersierje en de foarstelling fan Marije-Himelfeart op 'e bekroaning fan it koer. === Tsjerkeskatten en ynventaris === De katedraal herberget in tal bysûndere keunstskatten en histoaryske ynventarisstikken dy't it besjen wurdich binne: * De houten [[preekstoel]] (1779) is in ryk útfike ikehouten preekstoel yn 'e Loadewyk XIV-styl. * De fjouwer [[Bychtstoel|bychtstuollen]] yn it skip fan 'e tsjerke stamme út it jier 1770. * It [[heechalter]] is in grut moarmeren heechalter yn it koer en datearret út 1877. * It alter fan 'e Hillige Jongfaam Marije is in moarmeren sydalter út 1773. * De Kwirinus-skryn yn 'e tsjerke stiet de [[skryn]] fan 'e hillige Kwirinus tegearre mei in beskildere houten kiste út 1698. Ek besit de tsjerke sulveren relikwybústes fan 'e hillige [[Gereon fan Keulen|Gereon]] en syn begelieder. === Glês-yn-leadramen === De hjoeddeiske glês-yn-leadramen binne it wurk fan F. Cricks en datearje út it jier 1951. Yn it koer binne ferskillende medaillons yn it glês ferwurke dy't de hilligen Petrus, Paulus, Kwirinus, Remaklus, Gereon en Helena ôfbyldzje. == Oargel == [[Ofbyld:Malmedy Cathedral Interior 09.jpg|thumb|left|Oargel.]] It oargel (1780-1783) is ien fan 'e grutte pronkstikken fan 'e katedraal en boud troch Mathieu Graindorge út Luik. == Oare kapellen yn Malmedy == Njonken de katedraal steane yn de stêd noch twa histoaryske kapellen dy't it neamen wurdich binne: * De Opstanningskapel (''Chapelle de la Résurrection''): In karakteristyk klassisistysk bouwurk dat opfierd waard yn 'e jierren 1755-1757. * De Kapel fan Us-Leaffrou-fan-de-Siken (''Chapelle Notre-Dame des Malades''): Dizze kapel waard werbouwd yn 1554. Yn 1741, krekt op it stuit dat der in swiere epidemy yn 'e stêd einige, waard der in Marijebyld yn 'e kapel set. Sûnt dy tiid is de kapel in bekend beafeartsplak wurden. It gebou waard yn 1908 en 2001 yngreven restaurearre. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://www.ostbelgien.eu/nl/fiche/virtualtour/kathedraal-hh-petrus-paulus-en-quirinus De katedraal op 'e side fan Ostbelgien]. {{reflist}} ---- {{Commonscat|Cathédrale Saint-Pierre-Saint-Paul-et-Saint-Quirin (Malmedy)|Katedraal fan Malmedy}} }} {{KatedralenBelgje}} {{DEFAULTSORT:Malmedy, Katedraal}} [[Kategory:Malmedy]] [[Kategory:Katedraal yn Belgje]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Luik]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje]] [[Kategory:Bouwurk út 1776]] 4lyoehbl7pb8y1bljndakvkzp5mq3p3 0 192049 1230681 1230654 2026-05-25T18:03:05Z Kneppelfreed 2013 [[]] 1230681 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks tsjerkegebou | namme = Quirinusmunster<br><small>''Quirinus-Münster''</small> | ôfbylding = 2025 Quirinusmünster Neuss.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Noardryn-Westfalen]] | bestjoerlike ienheid 3 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 3= [[Rhein-Kreis Neuss]] | plak = [[Neuss]] | adres = Münsterplatz 23 | koördinaten = | tsjerkegenoatskip = [[Roomsk-Katolike Tsjerke|Roomsk-Katolyk]] | bisdom = | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Keulen|Keulen]] | patroanhillige = [[Quirinus fan Neuss]] | wijd oan = | status = ''[[Basilica minor]]'' | ôfstjitten = | hjoeddeiske funksje = [[Parochytsjerke]] | arsjitekt = Master Wolbero | yngenieur = | boujier = 1209 – 1230 | sloopjier = | boustyl = romaansk-goatysk | hichte = 65 m | monumintale status = Baudenkmal | monumintnûmer = 1/057 (A 253) | webside = [https://www.quirinusmunster.de www.quirinusmunster.de] | mapname = Noardryn-Westfalen | mapwidth = 260 | lat_deg = 51 | lat_min = 11 | lat_sec = 56.5 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 41 | lon_sec = 36.5 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Quirinusmunster yn Noardryn-Westfalen }} It '''Quirinusmunster''' ([[Dútsk]]: ''Quirinus-Münster'') is in tsjerke yn 'e [[Rynlân]]ske oergongsstyl oan 'e [[Nederryn (regio)|Nederryn]] yn 'e stêd [[Neuss]]. De tsjerke waard yn 'e jierren tusken 1209 en 1230 boud en waard op 6 oktober 2009 troch paus [[Benediktus XVI]], op fersyk fan 'e Keulske aartsbiskop Joachim Meisner ferheft ta ''[[basilica minor]]''. De munster is wijd oan 'e hillige [[Quirinus fan Neuss]], in wichtige Romeinske [[martelder]] út de 3e iuw, dy't yn Neuss ferearre wurdt sûnt de reliken fan 'e martelder yn it jier 1050 as geskink fan paus [[Leo IX]] oan abdis Gepa nei de stêd brocht waarden. == Skiednis == Yn it jier 16 f.Kr. stiften [[Romeinen]] in legioenskamp besuden de hjoeddeiske âlde binnenstêd. Bûten it militêre gebiet ûntstie al gau in delsetting. Troch fynsten wurdt tocht dat der – lykas yn [[Keulen]] of [[Xanten]] – ûnder de Romeinske befolking ek [[kristenen]] wiene. Lykas by de Romeinen wenst wie, waarden de ferstoarnen bûten de delsetting begroeven. Sa'n grêfjild lei op it plak fan 'e hjoeddeiske tsjerke. Under de munster binne resten fan in [[apsis]] út de Romeinske tiid fûn. Dy binne ûnderdiel fan in ''cella memoriae'', in antyk gebou om de deaden te betinken en binne troch in glêzen plaat yn 'e hjoeddeiske flier te sjen. Om it jier 850 hinne kaam it ta de stifting fan in kleaster. Oft dat kleaster de ynfal fan 'e [[Wytsings]] yn 866 oerlibbe is net wis. Wis is it wol dat it kleaster yn 'e twadde helte fan 'e 12e iuw omfoarme waard ta in aadlik frouljusstift, in kanunnikenstift ûnder it patronaat fan Sint-Quirinus. De earste skriftlike fermelding fan in tsjerke op it plak datearret fan 1043 by gelegenheid fan in skinking troch Hindrik III. Yn dat dokumint wurdt ek de stêdspatroan Quirinus foar it earst neamd. Syn reliken waarden neffens de âlde oerlevering yn it jier 1050 troch de Neusser abdis Gepa, de suster fan paus [[Leo IX]], fan Rome nei Neuss brocht. In grutte stream pylgers wie it gefolch en sadwaande waard op 9 oktober 1209 útein set mei de bou fan 'e hjoeddeiske tsjerke. Dy datum is bekend troch de betinkingsstien dy't yn it súdlike sydskip yn it muorrewurk ynmitsele is. [[Ofbyld:Quirinus Neuss 2009 Statue.jpg|thumb|left|Byld fan Quirinus op de krusingstoer.]] De tsjerke krige in hast 100 meter hege westlike toer, dy't it stedsbyld fan Neuss oant yn de 18e iuw bepaalde. Al yn it jier 1496 waard de toer troffen troch de bliksem, wêrby't de klokken dy't deryn hongen ferlern gyngen. Yn it jier 1741 waard de tsjerke op 'e nij swier skansearre troch bliksemynslach en de brân dy't dêrop folge. De goatyske spitsen fan 'e west- en easttoer boppe de krusing en ek guon dwerggaleryen waarden net wer opboud. Ynstee dêrfan krige it gebou de barokke koepel mei it stânbyld fan Quirinus en in plat piramidedak op 'e haadtoer. De gefolgen fan 'e [[Frânske Revolúsje]] wiene rampsalich. Weardefolle keunstwurken wiene foar de besetting yn feilichheid brocht en kamen net mear werom of waarden fernield. De tsjerke tsjinne as opslachromte en de kleastergebouwen waarden ôfbrutsen. Ek dêrnei soe de munster noch skansearrings ûndergean lykas yn it jier 1914 by in brân yn 'e toer en yn 1944 by in bombardemint, wêrby't guon minsken yn 'e krypt de dea fûnen. Mei tank oan 'e oanhâldende en kostbere restauraasjes is de munster 800 jier nei it boubegjin wer yn in tige goede steat. == Arsjitektuer == [[Ofbyld:Neuss Quirinusmünster Grundriss 1895.jpg|thumb|left|Plattegrûn mei it eastlike koer yn 'e Rynlânske klaverblêdstyl.]] De Quirinusmunster jildt as in treflik foarbyld fan 'e sakrale arsjitektuer yn 'e oergongstiid fan romaanske arsjitektuer nei de gotyk yn Dútslân. De pylgerbasilyk is boppedat it lêste grutte tsjerkegbou yn 'e Rynlânske klaverblêdstyl, wêrby't de dwersskippen in selde rûne ôfsluting ha as de apsis. Karakteristyk foar it oansjen fan 'e Quirinusmunster is it kleurkontrast tusken ljochte [[dowestien]] en swarte [[basalt]]. Beide stiensoarten binne fan [[Fulkanisme|fulkanyske]] oarsprong en binne yn 'e [[Eifel]] wûn en mei it skip oer de [[Ryn]] nei Neuss ferfierd. [[Ofbyld:Neuss StQuirin von W1.jpg|thumb|De tige ryk fersierde gevel fan 'e munster.]] De gevel en it westwurk fan 'e munster binne oerweldigjend ryk fersierd mei romaanske lisenen, grutte blynarkades en bôgefriezen. Nei alle gedachten moasten der neffens it oarspronklike ûntwerp twa tuorren komme, lykas oan 'e yndieling yn it ûnderste part fan 'e gevel te sjen is. Troch fersieringen yn it middelste part fan 'e gevel wurdt de oergong nei de ienfâldige, sintrale toer makke. De gotyk hie al ynfloed op 'e bou yn Neuss, want oan 'e toer fan 'e munster binne al in pear [[spitsbôge]]n te sjen. De toer wie mei syn hast 100 meter hichte de heechste yn it [[Rynlân]], mar waard troch in brân nei in bliksemynslach yn 1741 mei mear as 30 meter ynkoarte. Tagelyk krige de [[Krusing (tsjerke)|krusingstoer]] in [[Barok (styl)|barokke]] kap mei in Quirinusstânbyld as bekroaning. It haadportaal wie allinnich ornearre foar de abdis en de hegere geastlikheid; de pylgers en de befolking brûkten it riker útwurke súdlike portaal. Sûnt 1995 is hjir in portaal set, dat makke is troch de Keulske byldhouwer Elmar Hillebrand. Dy is skonken troch de Neusser Bürgerschützenverein en ferbyldet alle beskermhilligen fan 'e feriening. Foar it portaal stiet in stânbyld út 1998 fan 'e selde keunstner fan 'e Keulske aartsbiskop Joseph Frings, dy't berne is yn Neuss en yn 'e munster syn earste [[hillige misse]] (primis) fierde. [[Ofbyld:Neuss (DE), Quirinus-Münster, Mittelschiff -- 2014 -- 1155.jpg|thumb|left|Ynterieur.]] De tsjerke is [[Skip (tsjerke)|trijeskippich]] en it ynterieur docht troch de hicht hast goatysk oan. It tsjerkekskip is mar sa'n 5 meter leger as de [[Notre-Dame fan Parys|Notre-Dame]] yn [[Parys]]. De opbou fan 'e muorre is yn trije dielen: boppe de arkades iepenet him in galerij, en dêrboppe is [[ljochtbeuk]]. Under it alter leit it âldste part fan 'e tsjerke – de [[krypt]] mei twa rûne pylders út de tiid om 1050 hinne en flierresten út de 9e iuw. Boppe it alter ferriist ien fan 'e heechste lantearntuorren fan Midden-Europa. == Keunstwurken == Hoewol't in grut diel fan 'e oarspronklike, rike ynventaris yn 'e Twadde Wrâldkriich ferlern gien is, hat de Quirinusmunster noch altyd in soad te bieden en is de ynventaris oanfolle mei moderne keunstwurken: [[Ofbyld:Quirinus Schrein.jpg|thumb|Skryn fan Quirinus.]] * De Quirinusskryn (1900) bewarret de reliken fan 'e hillige en stiet yn 'e apsis. It is in wurk fan goudsmid Bernhard Witte út [[Aken]]. De dragende plaat fan 'e skryn rêst op fjouwer stiennen profeten, makke troch Hein Minkenberg. Flakby steane it ''[[tintinnabulum]]'' en it ''[[conopeum]]'', de tekenen fan in ''basilica minor''. * Yn it súdlike sydalter stiet in Romeinske [[sarkofaach]] mei in letromaanske grêfplaat, mei dêrop in 16e-iuwsk byld fan Quirinus as ridder mei skyld en lâns (út de rûnte fan 'e Keulske byldhouwer Tilmann van der Burch). [[Ofbyld:Neuss StQuirin Gabelkruzifix2.jpg|thumb|Pestkrús.]] * Oan 'e noardlike muorrepylder hinget in pestkrús of foarkekrús út ± 1360, dat de lijende Kristus mei pestpûden sjen lit. * Let-goatyske Madonna (± 1400–1430) * Oan 'e súdlike pylders steane bylden fan [[Anne Trijeresom]] (begjin 16e iuw), in [[Piëta]] (± 1430), in barokke [[Mattias (apostel)|Mattias]] en in 16e-iuwske [[Petrus (apostel)|Petrus]]. * Grut houten krús (1592): in grut krús mei in ekspresjoneel Kristusbyld, dat sintraal yn it middenskip op 'e hichte fan 'e oargelgalerij hinget. * De grutte muorreskilderings yn 'e apsiden binne yn 1863–1864 makke troch de [[Düsseldorf]]se [[Nazareners (keunst)|Nazarener]] Franz Ittenbach. * It Joazefsalter út 1871 is oprjochte yn it noardlike sydskip yn it ramt fan it sulveren jubileum fan paus Pius IX. * De koerbanken (15e iuw) binne yn 'e oarloch foar in part skansearre en steane hjoed-de-dei yn 'e noardlike en súdlik apsis fan it dwersskip. Moderne keunstwurken: * Kristoffelbyld (1936/37): in mear as libbensgrut byld fan 'e hillige [[Kristoffel (hillige)|Kristoffel]] troch Hein Minkenberg by it haadportaal. * Pauslik wapenskyld (2010): In Italjaansk emaillearre skyld mei it wapen fan paus [[Benediktus XVI]] oan 'e oargelgalerij, ûnder waans pontifikaat de tsjerke ta basilica minor ferheft waard. * Moderne keunstwurken fan Elmar Hillebrand binne it moderne folksalter (1970) fan Portegeesk moarmer ûnder de koepel mei reliëfs fan it libben fan Kristus, in brûnzen byld fan kardinaal Frings (2000) flakby it alter, it [[Sakramintshúske|tabernakel]], de [[ambo]], it [[doksaal]] en in [[krúswei]]. == Oargel == It oargel waard yn 1907 boud troch de ferneamde Dútske oargelboufirma Romanus Seifert & Sohn út [[Kevelaer]]. It wie doe ien fan harren grutste en meast foarútstribjende projekten. De klaviatuer gyng by it delstoarten fan 'e klokken troch de brân fan 1914 ferlern, mar de grutte pipen en de wynladen fan 'e sydkreaken hawwe dy toerbrân en ek de lettere bombardeminten fan 1944 troch útbou foar in hiel grut part oerlibbe. Dêrtroch is it ynstrumint – nettsjinsteande de oarlochsskea oan 'e tsjerke sels – ien fan 'e bêst bewarre, grutte heechromantyske oargels út dy tiid yn it hiele Rynlân. Tusken 1993 en 1994 hat de firma Seifert it oargel folslein restaurearre en weromgebracht yn de oarspronklike steat fan 1907, mei de technyk fan no. It haadoargel hat hjoed-de-dei 86 registers ferdield oer fjouwer manualen.<ref>[https://muenstermusikneuss.de/events/orgelsommer/ Munstermusik, Neuss.]</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis [[:de:Quirinus-Münster (Neuss)]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Quirinus-Münster Neuss|Quirinusmunster, Neuss}} }} {{DEFAULTSORT:Quirinusmunster, Neuss}} [[Kategory:Neuss]] [[Kategory:Basilyk yn Dútslân]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn Noardryn-Westfalen]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it aartsbisdom Keulen]] [[Kategory:Bouwurk út 1230]] 9b2fx21ifqg7dk2bmww5ujg3pai3za5 1 192051 1230682 1230657 2026-05-25T18:13:55Z Kneppelfreed 2013 /* Bloedskande */ Antwurd 1230682 wikitext text/x-wiki == Bloedskande == {{Ping|Kneppelfreed}} Yn 'e Joadske skiednis stiet in stikje oer beskuldigingen fan "bloedskande" yn 1834 en 1892. Kin it wêze dat jo dat ferkeard oerset ha? Yn it gefal fan 1892 gyng it om de beskuldiging fan rituële moard op de fiif jier âlde Johann Hegmann. De rituële moard wurdt ek wol it bloedmearke neamd, wylst bloedskande ynsest betsjut. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 25 mai 2026, 12.53 (CEST) :@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], goeie, ja jo hawwe gelyk. Ik hie dat stikje oerset fan it Ingelske lemma. Dy hie "blood libel" en dat is oerset ta "bloedmearke" of "bloedskande", dus sadwaande..... Ik sil dat eefkes feroarje. Tige tank dat jo dat eefkes op it aljemint brocht. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 25 mai 2026, 20.13 (CEST) 4okpsvn42u53th4s7c4hfoce5v5lagl 0 192052 1230658 2026-05-25T13:04:59Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Javaanske túfearn |Ofbyld = [[Ofbyld:ELJA.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[túfearnen]] (''Nisaetus'') |Wittenskiplike namme= Nisaetus bartelsi |Beskriuwer, jier= Erwin Stresemann|St..." 1230658 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Javaanske túfearn |Ofbyld = [[Ofbyld:ELJA.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[túfearnen]] (''Nisaetus'') |Wittenskiplike namme= Nisaetus bartelsi |Beskriuwer, jier= [[Erwin Stresemann|Stresemann]], 1924 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: <span style="color:#FF4500;">'''bedrige'''</span> |lânkaart = }} De '''Javaanske túfearn''' (''Nisaetus bartelsi''; synonym: ''Spizaetus bartelsi'') is in [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') binnen it [[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). It is in bedrige, [[Endemisme|endemyske]] [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] op it [[Yndoneezje|Yndonezyske]] eilân [[Java]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:ELANG JAWA.jpg|thumb|left|De fûgel is ûnder ljocht mei donkere streken.]] De fûgel is 56 oant 60 sm lang en hat in wjukspanwiidte fan 110 oant 130 sm. De Javaanske túfearn is in middelgrutte earn mei koarte, rûne wjukken. De boppedielen fan in folwoeksen Javaanske túfearn binne donkerbrún en ûnder is de fûgel wyt mei streken en bannen. As de fûgel sit, is syn rjochtopsteande túf hiel dúdlik te sjen. Yn 'e flecht falle de opfallende "fingers" (de útsprate slachpinnen oan 'e wjukeinen) op, lykas ek de wite kiel mei in swarte streek en de brede swarte bannen op 'e flechtfearren en de sturt. It fearrekleed fan juvenilen en jonge folwoeksenen wike dúdlik ôf. In jonge fûgel hat in ljocht gielbrune kop en ûnderkant, in koartere túf en in ljochtere swarte bân op 'e wjukken en de sturt. De ljochte foarm fan 'e [[Yndyske túfearn]] (''Nisaetus cirrhatus'') kin in soad op 'e Javaanske túfearn lykje. Dochs ûnderskiedt de Javaanske túfearn him troch de folle tichter tekene ûnderkant en wjukken, de langere túf, en de gielbrune (ynstee fan wite) kop by de jonge fûgels. == Fersprieding en leefgebiet == Dizze soarte is endemysk op Java, dêr't de fûgel oars seldsum is en allinnich noch libbet yn 'e lêste restanten natuerlik bosk. Neffens literatuer út 2016 binne der ek waarnimmings dien op it oanbuorjende eilân [[Baly]]. It leefgebied bestiet út reinwâlden, mar ek degenerearre bosk dat noch foarkomt op rotsige hellings dy't fierders ek ryk begroeid binne. De measte waarnimmings binne dien op hichten tusken de 500 en 1000 meter boppe de seespegel. == Status == De Javaanske túfearn libbet yn in bedrige type habitat en dêrtroch is de kâns op útstjerren oanwêzich. De grutte fan 'e populaasje waard yn 2017 troch [[BirdLife International]] rûsd op trije- oant tolvehûndert folwoeksen fûgels en de populaasje-oantallen rinne fierder tebek. It leefgebiet wurdt oantaast troch ûntbosking, wêrby't natuerlik bosk omset wurdt yn gebiet foar agrarysk gebrûk, ûnder oaren troch it feroarsaakjen fan boskbrannen, ek yn formeel beskerme gebieten. Dêrnjonken is der hannel yn 'e fûgelsoarte, dy't neffens in publikaasje út 2009 op fûgelmerken te keap oanbean wurdt. Dêrfandinne stiet dizze soarte as bedrige op de [[Reade list]] fan de [[IUCN]]. Formeel jilde der beheidings foar de hannel yn dizze fûgel, want de soarte stiet yn 'e Bylage II fan it [[CITES]]-ferdrach. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/javan-hawk-eagle-nisaetus-bartelsi BirdLife, oproppen 25 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/javhae1?siteLanguage=nl eBird, oproppen oproppen 25 maaie 202.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/javhae1/cur/introduction Birds of the World, oproppen oproppen 25 maaie 202.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Nisaetus bartelsi|Javaanske túfearn}} }} {{DEFAULTSORT:Javaanske tufearn}} [[Kategory:Túfearn]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] az0wpi1v95v5vepjuawr9kx7krq6ja4 1230694 1230658 2026-05-26T00:16:57Z Ieneach fan 'e Esk 13292 syn. 1230694 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Javaanske túfearn |Ofbyld = [[Ofbyld:ELJA.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[túfearnen]] (''Nisaetus'') |Wittenskiplike namme= Nisaetus bartelsi |Beskriuwer, jier= [[Erwin Stresemann|Stresemann]], 1924 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: <span style="color:#FF4500;">'''bedrige'''</span> |lânkaart = }} De '''Javaanske túfearn''' of '''Javaanske toefearn''' (''Nisaetus bartelsi''; synonym: ''Spizaetus bartelsi'') is in [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') binnen it [[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). It is in bedrige, [[Endemisme|endemyske]] [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] op it [[Yndoneezje|Yndonezyske]] eilân [[Java]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:ELANG JAWA.jpg|thumb|left|De fûgel is ûnder ljocht mei donkere streken.]] De fûgel is 56 oant 60 sm lang en hat in wjukspanwiidte fan 110 oant 130 sm. De Javaanske túfearn is in middelgrutte earn mei koarte, rûne wjukken. De boppedielen fan in folwoeksen Javaanske túfearn binne donkerbrún en ûnder is de fûgel wyt mei streken en bannen. As de fûgel sit, is syn rjochtopsteande túf hiel dúdlik te sjen. Yn 'e flecht falle de opfallende "fingers" (de útsprate slachpinnen oan 'e wjukeinen) op, lykas ek de wite kiel mei in swarte streek en de brede swarte bannen op 'e flechtfearren en de sturt. It fearrekleed fan juvenilen en jonge folwoeksenen wike dúdlik ôf. In jonge fûgel hat in ljocht gielbrune kop en ûnderkant, in koartere túf en in ljochtere swarte bân op 'e wjukken en de sturt. De ljochte foarm fan 'e [[Yndyske túfearn]] (''Nisaetus cirrhatus'') kin in soad op 'e Javaanske túfearn lykje. Dochs ûnderskiedt de Javaanske túfearn him troch de folle tichter tekene ûnderkant en wjukken, de langere túf, en de gielbrune (ynstee fan wite) kop by de jonge fûgels. == Fersprieding en leefgebiet == Dizze soarte is endemysk op Java, dêr't de fûgel oars seldsum is en allinnich noch libbet yn 'e lêste restanten natuerlik bosk. Neffens literatuer út 2016 binne der ek waarnimmings dien op it oanbuorjende eilân [[Baly]]. It leefgebied bestiet út reinwâlden, mar ek degenerearre bosk dat noch foarkomt op rotsige hellings dy't fierders ek ryk begroeid binne. De measte waarnimmings binne dien op hichten tusken de 500 en 1000 meter boppe de seespegel. == Status == De Javaanske túfearn libbet yn in bedrige type habitat en dêrtroch is de kâns op útstjerren oanwêzich. De grutte fan 'e populaasje waard yn 2017 troch [[BirdLife International]] rûsd op trije- oant tolvehûndert folwoeksen fûgels en de populaasje-oantallen rinne fierder tebek. It leefgebiet wurdt oantaast troch ûntbosking, wêrby't natuerlik bosk omset wurdt yn gebiet foar agrarysk gebrûk, ûnder oaren troch it feroarsaakjen fan boskbrannen, ek yn formeel beskerme gebieten. Dêrnjonken is der hannel yn 'e fûgelsoarte, dy't neffens in publikaasje út 2009 op fûgelmerken te keap oanbean wurdt. Dêrfandinne stiet dizze soarte as bedrige op de [[Reade list]] fan de [[IUCN]]. Formeel jilde der beheidings foar de hannel yn dizze fûgel, want de soarte stiet yn 'e Bylage II fan it [[CITES]]-ferdrach. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/javan-hawk-eagle-nisaetus-bartelsi BirdLife, oproppen 25 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/javhae1?siteLanguage=nl eBird, oproppen oproppen 25 maaie 202.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/javhae1/cur/introduction Birds of the World, oproppen oproppen 25 maaie 202.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Nisaetus bartelsi|Javaanske túfearn}} }} {{DEFAULTSORT:Javaanske tufearn}} [[Kategory:Túfearn]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] 4y168pvgv4tdgtltjt767mx0pfgj1pa 0 192053 1230659 2026-05-25T13:05:23Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Javaanske túfearn]] 1230659 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Javaanske túfearn]] 893exxcdovmlnexjcnppxk32hq4pv9j 14 192054 1230660 2026-05-25T13:07:01Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Commonscat|Nisaetus}} [[Kategory:Fugelskaai]] [[Kategory:Haukfûgel]]" 1230660 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Nisaetus}} [[Kategory:Fugelskaai]] [[Kategory:Haukfûgel]] j23gctpw9j5jntz6wkyz8eryro0vph3 1230661 1230660 2026-05-25T13:07:17Z RomkeHoekstra 10582 1230661 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Nisaetus}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Haukfûgel]] h2g7t557a4vclrrbcgqmsvlxhb214ux 1230695 1230661 2026-05-26T00:17:40Z Ieneach fan 'e Esk 13292 defsort 1230695 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Nisaetus}} {{DEFAULTSORT:Tufearn}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Haukfûgel]] 25ed22uijscshsxm8evtnayw6pc3stw 0 192055 1230663 2026-05-25T13:36:40Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Floarestúfearn |Ofbyld = [[Ofbyld:Lppe-01.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[túfearnen]] (''Nisaetus'') |Wittenskiplike namme= Nisaetus floris |Beskriuwer, jier= (Andrew fletcherom|E...." 1230663 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Floarestúfearn |Ofbyld = [[Ofbyld:Lppe-01.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[túfearnen]] (''Nisaetus'') |Wittenskiplike namme= Nisaetus floris |Beskriuwer, jier= ([[Andrew fletcherom|E.C.S. Baker]]), 1924 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: <span style="color:red;">'''bedrige'''</span> |lânkaart = }} De '''Floarestúfearn''' (''Nisaetus floris'') is in bedrige, [[Endemisme|endemyske]] [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') binnen it [[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). De fûgel komt foar op 'e [[Lytse Sûnda-eilannen]] yn [[Yndoneezje]]. Guon taksonomen beskôgje de fûgel as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[Yndyske túfearn]] (''Nisaetus cirrhatus''). == Uterlik en lûd == Mei in lichemslingte fan 60 oant 80 sentimeter is de Floarestúfearn troch de bank nommen grutter as syn nauwe sibbe, de Yndyske túfearn. Ek de wjuklingte wykt ôf: 43 oant 46,2 sm tsjinoer 36,5 oant 42,6 sm by de Yndyske túfearn. Grutte dielen fan it fearrekleed binne boppedat wyt en de sturt hat seis dwersbannen (ynstee fan fjouwer as fiif). Fan in fûgel op it eilân Alor waard in skril en lûd fluitsjen heard. == Fersprieding en systematyk == De soarte komt foar yn tropysk, fochtich leechlânbosk oant op in hichte fan 1.700 meter boppe de seespegel. Oer it iten fan de fûgel is hast neat bekend, mar der wurdt fan útgien dat er fanút in sitplak jaget, krekt as syn sibben. Op Sumbawa is waarnommen dat de fûgel slangen fange. Ek oer it briedgedrach is net in soad bekend, mar briedgedrach is rapportearre yn 'e moannen maart–maaie en op Floares yn augustus. Dizze earn komt allinnich op 'e Lytse Sûnda-eilannen foar, spesifyk op [[Sumbawa]], [[Komodo]], [[Floares]] en [[Pulau Palue]]. Earder waard de Mindanaotúfearn as in ûndersoarte beskôge. Guon wittenskippers behannelje de Floarestúfearn hjoed-de-dei noch altyd as in ûndersoarte fan 'e Yndyske túfearn (''Nisaetus cirrhatus''). === Taksonomy === De earnen út it skaai ''Nisaetus'' waarden earder ta it skaai ''Spizaetus'' rekkene, mar [[DNA]]-ûndersyk hat útwiisd dat dizze twa groepen genetysk net nau oaninoar besibbe binne. == Status == De Floarestúfearn hat in tige lytse wrâldpopulaasje, dy't yn 2023 rûsd waard op mar 320 oant 1.500 folwoeksen fûgels. Der wurdt fan útgien dat de oantallen stadichoan tebekrinne troch ûntbosking en ferfolging troch de minske. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte dêrom as bedrige (''Endangered'') op 'e [[Reade list]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/flores-hawk-eagle-nisaetus-floris BirdLife, oproppen 25 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/flohae1?siteLanguage=nl eBird, oproppen oproppen 25 maaie 202.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/flohae1/cur/introduction Birds of the World, oproppen oproppen 25 maaie 202.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Nisaetus floris|Floarestúfearn}} }} {{DEFAULTSORT:Floarestufearn}} [[Kategory:Túfearn]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] ftebv55xr3rhv1a8nbtjb5nkne6716q 1230666 1230663 2026-05-25T14:08:21Z Drewes 2754 oare beskriuwer 1230666 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Floarestúfearn |Ofbyld = [[Ofbyld:Lppe-01.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[túfearnen]] (''Nisaetus'') |Wittenskiplike namme= Nisaetus floris |Beskriuwer, jier= ([[Ernst Hartert|Hartert]]), 1898 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: <span style="color:red;">'''bedrige'''</span> |lânkaart = }} De '''Floarestúfearn''' (''Nisaetus floris'') is in bedrige, [[Endemisme|endemyske]] [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') binnen it [[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). De fûgel komt foar op 'e [[Lytse Sûnda-eilannen]] yn [[Yndoneezje]]. Guon taksonomen beskôgje de fûgel as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[Yndyske túfearn]] (''Nisaetus cirrhatus''). == Uterlik en lûd == Mei in lichemslingte fan 60 oant 80 sentimeter is de Floarestúfearn troch de bank nommen grutter as syn nauwe sibbe, de Yndyske túfearn. Ek de wjuklingte wykt ôf: 43 oant 46,2 sm tsjinoer 36,5 oant 42,6 sm by de Yndyske túfearn. Grutte dielen fan it fearrekleed binne boppedat wyt en de sturt hat seis dwersbannen (ynstee fan fjouwer as fiif). Fan in fûgel op it eilân Alor waard in skril en lûd fluitsjen heard. == Fersprieding en systematyk == De soarte komt foar yn tropysk, fochtich leechlânbosk oant op in hichte fan 1.700 meter boppe de seespegel. Oer it iten fan de fûgel is hast neat bekend, mar der wurdt fan útgien dat er fanút in sitplak jaget, krekt as syn sibben. Op Sumbawa is waarnommen dat de fûgel slangen fange. Ek oer it briedgedrach is net in soad bekend, mar briedgedrach is rapportearre yn 'e moannen maart–maaie en op Floares yn augustus. Dizze earn komt allinnich op 'e Lytse Sûnda-eilannen foar, spesifyk op [[Sumbawa]], [[Komodo]], [[Floares]] en [[Pulau Palue]]. Earder waard de Mindanaotúfearn as in ûndersoarte beskôge. Guon wittenskippers behannelje de Floarestúfearn hjoed-de-dei noch altyd as in ûndersoarte fan 'e Yndyske túfearn (''Nisaetus cirrhatus''). === Taksonomy === De earnen út it skaai ''Nisaetus'' waarden earder ta it skaai ''Spizaetus'' rekkene, mar [[DNA]]-ûndersyk hat útwiisd dat dizze twa groepen genetysk net nau oaninoar besibbe binne. == Status == De Floarestúfearn hat in tige lytse wrâldpopulaasje, dy't yn 2023 rûsd waard op mar 320 oant 1.500 folwoeksen fûgels. Der wurdt fan útgien dat de oantallen stadichoan tebekrinne troch ûntbosking en ferfolging troch de minske. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte dêrom as bedrige (''Endangered'') op 'e [[Reade list]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/flores-hawk-eagle-nisaetus-floris BirdLife, oproppen 25 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/flohae1?siteLanguage=nl eBird, oproppen oproppen 25 maaie 202.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/flohae1/cur/introduction Birds of the World, oproppen oproppen 25 maaie 202.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Nisaetus floris|Floarestúfearn}} }} {{DEFAULTSORT:Floarestufearn}} [[Kategory:Túfearn]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] hfvgo4pwirx5af6z83mv41vmzorivaz 1230667 1230666 2026-05-25T14:19:39Z Drewes 2754 /* Fersprieding en systematyk */ of bin ik mis? 1230667 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Floarestúfearn |Ofbyld = [[Ofbyld:Lppe-01.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[túfearnen]] (''Nisaetus'') |Wittenskiplike namme= Nisaetus floris |Beskriuwer, jier= ([[Ernst Hartert|Hartert]]), 1898 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: <span style="color:red;">'''bedrige'''</span> |lânkaart = }} De '''Floarestúfearn''' (''Nisaetus floris'') is in bedrige, [[Endemisme|endemyske]] [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') binnen it [[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). De fûgel komt foar op 'e [[Lytse Sûnda-eilannen]] yn [[Yndoneezje]]. Guon taksonomen beskôgje de fûgel as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[Yndyske túfearn]] (''Nisaetus cirrhatus''). == Uterlik en lûd == Mei in lichemslingte fan 60 oant 80 sentimeter is de Floarestúfearn troch de bank nommen grutter as syn nauwe sibbe, de Yndyske túfearn. Ek de wjuklingte wykt ôf: 43 oant 46,2 sm tsjinoer 36,5 oant 42,6 sm by de Yndyske túfearn. Grutte dielen fan it fearrekleed binne boppedat wyt en de sturt hat seis dwersbannen (ynstee fan fjouwer as fiif). Fan in fûgel op it eilân Alor waard in skril en lûd fluitsjen heard. == Fersprieding en systematyk == De soarte komt foar yn tropysk, fochtich leechlânbosk oant op in hichte fan 1.700 meter boppe de seespegel. Oer it iten fan de fûgel is hast neat bekend, mar der wurdt fan útgien dat er fanút in sitplak jaget, krekt as syn sibben. Op Sumbawa is waarnommen dat de fûgel slangen fange. Ek oer it briedgedrach is net in soad bekend, mar briedgedrach is rapportearre yn 'e moannen maart–maaie en op Floares yn augustus. Dizze earn komt allinnich op 'e Lytse Sûnda-eilannen foar, spesifyk op [[Sûmbawa]], [[Komodo]], [[Floares]] en [[Pulau Palue]]. Earder waard de Mindanaotúfearn as in ûndersoarte beskôge. Guon wittenskippers behannelje de Floarestúfearn hjoed-de-dei noch altyd as in ûndersoarte fan 'e Yndyske túfearn (''Nisaetus cirrhatus''). === Taksonomy === De earnen út it skaai ''Nisaetus'' waarden earder ta it skaai ''Spizaetus'' rekkene, mar [[DNA]]-ûndersyk hat útwiisd dat dizze twa groepen genetysk net nau oaninoar besibbe binne. == Status == De Floarestúfearn hat in tige lytse wrâldpopulaasje, dy't yn 2023 rûsd waard op mar 320 oant 1.500 folwoeksen fûgels. Der wurdt fan útgien dat de oantallen stadichoan tebekrinne troch ûntbosking en ferfolging troch de minske. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte dêrom as bedrige (''Endangered'') op 'e [[Reade list]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/flores-hawk-eagle-nisaetus-floris BirdLife, oproppen 25 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/flohae1?siteLanguage=nl eBird, oproppen oproppen 25 maaie 202.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/flohae1/cur/introduction Birds of the World, oproppen oproppen 25 maaie 202.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Nisaetus floris|Floarestúfearn}} }} {{DEFAULTSORT:Floarestufearn}} [[Kategory:Túfearn]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] hm54a7ts4wonjy2zhldlb9suiu4gmzn 1230696 1230667 2026-05-26T00:18:19Z Ieneach fan 'e Esk 13292 syn. 1230696 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Floarestúfearn |Ofbyld = [[Ofbyld:Lppe-01.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[túfearnen]] (''Nisaetus'') |Wittenskiplike namme= Nisaetus floris |Beskriuwer, jier= ([[Ernst Hartert|Hartert]]), 1898 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: <span style="color:red;">'''bedrige'''</span> |lânkaart = }} De '''Floarestúfearn''' of '''Floarestoefearn''' (''Nisaetus floris'') is in bedrige, [[Endemisme|endemyske]] [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') binnen it [[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). De fûgel komt foar op 'e [[Lytse Sûnda-eilannen]] yn [[Yndoneezje]]. Guon taksonomen beskôgje de fûgel as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[Yndyske túfearn]] (''Nisaetus cirrhatus''). == Uterlik en lûd == Mei in lichemslingte fan 60 oant 80 sentimeter is de Floarestúfearn troch de bank nommen grutter as syn nauwe sibbe, de Yndyske túfearn. Ek de wjuklingte wykt ôf: 43 oant 46,2 sm tsjinoer 36,5 oant 42,6 sm by de Yndyske túfearn. Grutte dielen fan it fearrekleed binne boppedat wyt en de sturt hat seis dwersbannen (ynstee fan fjouwer as fiif). Fan in fûgel op it eilân Alor waard in skril en lûd fluitsjen heard. == Fersprieding en systematyk == De soarte komt foar yn tropysk, fochtich leechlânbosk oant op in hichte fan 1.700 meter boppe de seespegel. Oer it iten fan de fûgel is hast neat bekend, mar der wurdt fan útgien dat er fanút in sitplak jaget, krekt as syn sibben. Op Sumbawa is waarnommen dat de fûgel slangen fange. Ek oer it briedgedrach is net in soad bekend, mar briedgedrach is rapportearre yn 'e moannen maart–maaie en op Floares yn augustus. Dizze earn komt allinnich op 'e Lytse Sûnda-eilannen foar, spesifyk op [[Sûmbawa]], [[Komodo]], [[Floares]] en [[Pulau Palue]]. Earder waard de Mindanaotúfearn as in ûndersoarte beskôge. Guon wittenskippers behannelje de Floarestúfearn hjoed-de-dei noch altyd as in ûndersoarte fan 'e Yndyske túfearn (''Nisaetus cirrhatus''). === Taksonomy === De earnen út it skaai ''Nisaetus'' waarden earder ta it skaai ''Spizaetus'' rekkene, mar [[DNA]]-ûndersyk hat útwiisd dat dizze twa groepen genetysk net nau oaninoar besibbe binne. == Status == De Floarestúfearn hat in tige lytse wrâldpopulaasje, dy't yn 2023 rûsd waard op mar 320 oant 1.500 folwoeksen fûgels. Der wurdt fan útgien dat de oantallen stadichoan tebekrinne troch ûntbosking en ferfolging troch de minske. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte dêrom as bedrige (''Endangered'') op 'e [[Reade list]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/flores-hawk-eagle-nisaetus-floris BirdLife, oproppen 25 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/flohae1?siteLanguage=nl eBird, oproppen oproppen 25 maaie 202.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/flohae1/cur/introduction Birds of the World, oproppen oproppen 25 maaie 202.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Nisaetus floris|Floarestúfearn}} }} {{DEFAULTSORT:Floarestufearn}} [[Kategory:Túfearn]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] 4eke7hkchmo1weuvn1k21eq434mzqfz 0 192056 1230664 2026-05-25T13:37:00Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Floarestúfearn]] 1230664 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Floarestúfearn]] lxln66442gwuzaaq0ou0atwt1qz41z2 0 192057 1230665 2026-05-25T13:38:18Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Javaanske túfearn]] 1230665 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Javaanske túfearn]] 893exxcdovmlnexjcnppxk32hq4pv9j 0 192058 1230677 2026-05-25T15:53:38Z Drewes 2754 Side makke mei "'''Ophuystra State''' (ek: Rynia sathe) wie in [[state]] by [[Driezum]] yn de gemeente [[Dantumadiel]]. Ophuystra wurdt foar it earst yn de 15e iuw neamd, oft der foarhinne in [[stins]] stien hat, is net bekend. == Skiednis == Ophuystra is yn 1540 yn besit fan de famylje Tiaerda, ôfkomstich út fan [[Rinsumageast]].<br> Foar 1609 ferervet it (of troch keap) oan de famylje Rinia. Dy famylje skonk in tsjerkeklok oan de tsjerke; harren wapen pronket op dizze klok. It hûs w..." 1230677 wikitext text/x-wiki '''Ophuystra State''' (ek: Rynia sathe) wie in [[state]] by [[Driezum]] yn de gemeente [[Dantumadiel]]. Ophuystra wurdt foar it earst yn de 15e iuw neamd, oft der foarhinne in [[stins]] stien hat, is net bekend. == Skiednis == Ophuystra is yn 1540 yn besit fan de famylje Tiaerda, ôfkomstich út fan [[Rinsumageast]].<br> Foar 1609 ferervet it (of troch keap) oan de famylje Rinia. Dy famylje skonk in tsjerkeklok oan de tsjerke; harren wapen pronket op dizze klok. It hûs wie foarsjoen fan in gevelstien út 1624 mei de wapens fan Hayo van Rinia en Beatrix fan Lieuckema (fan Makkum). Dizze gevelstien is bewarre bleaun. De State wie yn dy 17e iuw ek fan wat belang. In ôfbylding fan de state is te sjen op de [[Schotanusatlas|kaarten fan Schotanus]]. Hy byldet it hûs ôf as aadlike state, wêrby't yn 1664 de namme Ophuystra fernijd stiet, wylst dy namme yn 1718 op de kaart ûntbrekt. {{Boarnen|boarnefernijing= * {{Aut|P.N. Noomen}}, ''De stinzen in middeleeuws Friesland en hun bewoners'', 2009, Fia [http://www.stinseninfriesland.nl stinseninfriesland.nl] }} [[Kategory:Eardere stins of state yn Fryslân]] [[Kategory:Stins of state yn Dantumadiel]] [[Kategory:Driezum]] hcfqyixtvqntyju4894bn0sbg7rbgne 0 192059 1230688 2026-05-25T20:09:44Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Yndyske túfearn |Ofbyld = [[Ofbyld:A Crested Hawk Eagle on a Perch (50259238371).jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Changeable hawk eagle from Parambikulam 1.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = túfearne..." 1230688 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Yndyske túfearn |Ofbyld = [[Ofbyld:A Crested Hawk Eagle on a Perch (50259238371).jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Changeable hawk eagle from Parambikulam 1.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[túfearnen]] (''Nisaetus'') |Wittenskiplike namme= Nisaetus cirrhatus |Beskriuwer, jier= ([[Gmelin]], 1788) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: <span style="color:green;">'''net bedrige'''</span> |lânkaart = }} De '''Yndyske túfearn''' (''Nisaetus cirrhatus'') is in [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') binnen it '[[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). == Uterlik == De Yndyske túfearn is in middelgrutte earn mei grutte, rûne wjukken yn 'e flecht en in frij lytse kop. De soarte komt foar yn twa ferskillende kleurfoarmen: in ljochte en in donkere foarm. [[Ofbyld:Changeable hawk eagle- wlb.jpg|thumb|left|Fûgel yn Nepal.]] In ljochte, folwoeksen fûgel is fan boppen donkerbrún en hat in wyt, swartstreke boarst. Jonge fûgels (juvenilen) binne in stik ljochter fan kleur, mei in witere ûnderkant en oer it generaal minder streken op it hiele lichem. De donkere foarm is hielendal donker fan kleur, mar hat wol wat ljochtere bûtenste wjukfearren. Dizze foarm kin betize wurde mei in donkere [[huningfalk]], mar de Yndyske túfearn is slanker boud en hat folle langere wjukken. De sturt is ljochtbrún mei in brede einbân en trije oant fjouwer smelle donkerbrune streken. De brune wjukfearren ha grutte úteinen en swarte streken mei fjouwer oant fiif donkere balken. De eagen en poaten binne giel oant grien. == Fersprieding en systematyk == De Yndyske túfearn wurdt opdield yn fiif ferskillende [[ûndersoarte]]n: * ''N. c. limnaeetus'' – komt foar fan it noarden fan [[Yndia]] oant yn [[Yndosina]], it [[Malakka|Malakka-skiereilân]], de [[Grutte Sûnda-eilannen]] en de [[Filipinen]]. * ''N. c. cirrhatus'' – komt foar yn Yndia. * ''N. c. ceylanensis'' – komt foar op [[Sry Lanka]]. * ''N. c. andamanensis'' – komt foar op 'e [[Andamanen]]. * ''N. c. vanheurni'' – komt foar op it eilân [[Simeulue]] westlik fan [[Sumatra]]. Earder waarden de ûndersoarten ''limnaeetus'', ''andamanensis'' en ''vanheurni'' as in aparte soarte beskôge ûnder de namme ''Nisaetus limnaeetus''. Oan 'e oare kant wurdt de [[Floarestúfearn]] (''N. floris'') troch guon wittenskippers ek as in ûndersoarte fan 'e Yndyske túfearn behannele. Dy Yndyske túfearn libbet fral yn bosken, oan boskrânen en yn gruttere parken en plantaazjes. Yndyske túfearnen ite in grut skala oan proaien, lykas sûchdieren, fûgels en reptilen. Hy sit op in plak en wachtet ferduldich op in fûgel, knyn of oar bist. === Skaai-yndieling === De earnen út it skaai ''Nisaetus'' waarden earder ta it skaai ''Spizaetus'' rekkene, mar [[DNA]]-ûndersyk hat útwiisd dat dizze twa groepen genetysk net nau oaninoar besibbe binne. == Status == De Yndyske túfearn hat in ûnbidich grut ferspriedingsgebiet en in grutte wrâldpopulaasje. Hoewol't der fan útgien wurdt dat de oantallen stadichoan tebekrinne as gefolch fan habitatferwoasting, fersteuring troch de minske en somtiden ek troch streuperij, is dy krimp net sa slim om de soarte as bedrige te sjen. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern''). De wrâldpopulaasje is net krekt rûsd, mar de fûgel wurdt yn syn leefgebiet beskreaun as algemien oant frij seldsum. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/changeable-hawk-eagle-nisaetus-cirrhatus BirdLife, oproppen 25 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/javhae1/ID-NU-BA eBird, oproppen 25 maaie 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/javhae1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 maaie 2026.] * [https://www.eaglewatch.nl/roofvogels/Accipitres/Accipitidae/Accipitrinae/Indische_kuifarend/Index.html Eagle Watch, oproppen 25 maaie 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Nisaetus cirrhatus|Yndyske túfearn}} }} {{DEFAULTSORT:Indiske tufearn}} [[Kategory:Túfearn]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] 9ybjf5mx5iprws6444mdsrx6aorjkrn 1230698 1230688 2026-05-26T00:19:09Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ 1230698 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Yndyske túfearn |Ofbyld = [[Ofbyld:A Crested Hawk Eagle on a Perch (50259238371).jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Changeable hawk eagle from Parambikulam 1.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[túfearnen]] (''Nisaetus'') |Wittenskiplike namme= Nisaetus cirrhatus |Beskriuwer, jier= ([[Gmelin]], 1788) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: <span style="color:green;">'''net bedrige'''</span> |lânkaart = }} De '''Yndyske túfearn''' (''Nisaetus cirrhatus'') is in [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') binnen it '[[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). == Uterlik == De Yndyske túfearn is in middelgrutte earn mei grutte, rûne wjukken yn 'e flecht en in frij lytse kop. De soarte komt foar yn twa ferskillende kleurfoarmen: in ljochte en in donkere foarm. [[Ofbyld:Changeable hawk eagle- wlb.jpg|thumb|left|Fûgel yn Nepal.]] In ljochte, folwoeksen fûgel is fan boppen donkerbrún en hat in wyt, swartstreke boarst. Jonge fûgels (juvenilen) binne in stik ljochter fan kleur, mei in witere ûnderkant en oer it generaal minder streken op it hiele lichem. De donkere foarm is hielendal donker fan kleur, mar hat wol wat ljochtere bûtenste wjukfearren. Dizze foarm kin betize wurde mei in donkere [[huningfalk]], mar de Yndyske túfearn is slanker boud en hat folle langere wjukken. De sturt is ljochtbrún mei in brede einbân en trije oant fjouwer smelle donkerbrune streken. De brune wjukfearren ha grutte úteinen en swarte streken mei fjouwer oant fiif donkere balken. De eagen en poaten binne giel oant grien. == Fersprieding en systematyk == De Yndyske túfearn wurdt opdield yn fiif ferskillende [[ûndersoarte]]n: * ''N. c. limnaeetus'' – komt foar fan it noarden fan [[Yndia]] oant yn [[Yndosina]], it [[Malakka|Malakka-skiereilân]], de [[Grutte Sûnda-eilannen]] en de [[Filipinen]]. * ''N. c. cirrhatus'' – komt foar yn Yndia. * ''N. c. ceylanensis'' – komt foar op [[Sry Lanka]]. * ''N. c. andamanensis'' – komt foar op 'e [[Andamanen]]. * ''N. c. vanheurni'' – komt foar op it eilân [[Simeulue]] westlik fan [[Sumatra]]. Earder waarden de ûndersoarten ''limnaeetus'', ''andamanensis'' en ''vanheurni'' as in aparte soarte beskôge ûnder de namme ''Nisaetus limnaeetus''. Oan 'e oare kant wurdt de [[Floarestúfearn]] (''N. floris'') troch guon wittenskippers ek as in ûndersoarte fan 'e Yndyske túfearn behannele. Dy Yndyske túfearn libbet fral yn bosken, oan boskrânen en yn gruttere parken en plantaazjes. Yndyske túfearnen ite in grut skala oan proaien, lykas sûchdieren, fûgels en reptilen. Hy sit op in plak en wachtet ferduldich op in fûgel, knyn of oar bist. === Skaai-yndieling === De earnen út it skaai ''Nisaetus'' waarden earder ta it skaai ''Spizaetus'' rekkene, mar [[DNA]]-ûndersyk hat útwiisd dat dizze twa groepen genetysk net nau oaninoar besibbe binne. == Status == De Yndyske túfearn hat in ûnbidich grut ferspriedingsgebiet en in grutte wrâldpopulaasje. Hoewol't der fan útgien wurdt dat de oantallen stadichoan tebekrinne as gefolch fan habitatferwoasting, fersteuring troch de minske en somtiden ek troch streuperij, is dy krimp net sa slim om de soarte as bedrige te sjen. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern''). De wrâldpopulaasje is net krekt rûsd, mar de fûgel wurdt yn syn leefgebiet beskreaun as algemien oant frij seldsum. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/changeable-hawk-eagle-nisaetus-cirrhatus BirdLife, oproppen 25 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/javhae1/ID-NU-BA eBird, oproppen 25 maaie 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/javhae1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 maaie 2026.] * [https://www.eaglewatch.nl/roofvogels/Accipitres/Accipitidae/Accipitrinae/Indische_kuifarend/Index.html Eagle Watch, oproppen 25 maaie 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Nisaetus cirrhatus|Yndyske túfearn}} }} {{DEFAULTSORT:Indyske tufearn}} [[Kategory:Túfearn]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] 9deraphfmqz9vi67srfm9o9wcya7wdy 1230699 1230698 2026-05-26T00:19:31Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ net bedrige 1230699 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Yndyske túfearn |Ofbyld = [[Ofbyld:A Crested Hawk Eagle on a Perch (50259238371).jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Changeable hawk eagle from Parambikulam 1.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[túfearnen]] (''Nisaetus'') |Wittenskiplike namme= Nisaetus cirrhatus |Beskriuwer, jier= ([[Gmelin]], 1788) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: <span style="color:green;">'''net bedrige'''</span> |lânkaart = }} De '''Yndyske túfearn''' (''Nisaetus cirrhatus'') is in [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') binnen it '[[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). == Uterlik == De Yndyske túfearn is in middelgrutte earn mei grutte, rûne wjukken yn 'e flecht en in frij lytse kop. De soarte komt foar yn twa ferskillende kleurfoarmen: in ljochte en in donkere foarm. [[Ofbyld:Changeable hawk eagle- wlb.jpg|thumb|left|Fûgel yn Nepal.]] In ljochte, folwoeksen fûgel is fan boppen donkerbrún en hat in wyt, swartstreke boarst. Jonge fûgels (juvenilen) binne in stik ljochter fan kleur, mei in witere ûnderkant en oer it generaal minder streken op it hiele lichem. De donkere foarm is hielendal donker fan kleur, mar hat wol wat ljochtere bûtenste wjukfearren. Dizze foarm kin betize wurde mei in donkere [[huningfalk]], mar de Yndyske túfearn is slanker boud en hat folle langere wjukken. De sturt is ljochtbrún mei in brede einbân en trije oant fjouwer smelle donkerbrune streken. De brune wjukfearren ha grutte úteinen en swarte streken mei fjouwer oant fiif donkere balken. De eagen en poaten binne giel oant grien. == Fersprieding en systematyk == De Yndyske túfearn wurdt opdield yn fiif ferskillende [[ûndersoarte]]n: * ''N. c. limnaeetus'' – komt foar fan it noarden fan [[Yndia]] oant yn [[Yndosina]], it [[Malakka|Malakka-skiereilân]], de [[Grutte Sûnda-eilannen]] en de [[Filipinen]]. * ''N. c. cirrhatus'' – komt foar yn Yndia. * ''N. c. ceylanensis'' – komt foar op [[Sry Lanka]]. * ''N. c. andamanensis'' – komt foar op 'e [[Andamanen]]. * ''N. c. vanheurni'' – komt foar op it eilân [[Simeulue]] westlik fan [[Sumatra]]. Earder waarden de ûndersoarten ''limnaeetus'', ''andamanensis'' en ''vanheurni'' as in aparte soarte beskôge ûnder de namme ''Nisaetus limnaeetus''. Oan 'e oare kant wurdt de [[Floarestúfearn]] (''N. floris'') troch guon wittenskippers ek as in ûndersoarte fan 'e Yndyske túfearn behannele. Dy Yndyske túfearn libbet fral yn bosken, oan boskrânen en yn gruttere parken en plantaazjes. Yndyske túfearnen ite in grut skala oan proaien, lykas sûchdieren, fûgels en reptilen. Hy sit op in plak en wachtet ferduldich op in fûgel, knyn of oar bist. === Skaai-yndieling === De earnen út it skaai ''Nisaetus'' waarden earder ta it skaai ''Spizaetus'' rekkene, mar [[DNA]]-ûndersyk hat útwiisd dat dizze twa groepen genetysk net nau oaninoar besibbe binne. == Status == De Yndyske túfearn hat in ûnbidich grut ferspriedingsgebiet en in grutte wrâldpopulaasje. Hoewol't der fan útgien wurdt dat de oantallen stadichoan tebekrinne as gefolch fan habitatferwoasting, fersteuring troch de minske en somtiden ek troch streuperij, is dy krimp net sa slim om de soarte as bedrige te sjen. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern''). De wrâldpopulaasje is net krekt rûsd, mar de fûgel wurdt yn syn leefgebiet beskreaun as algemien oant frij seldsum. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/changeable-hawk-eagle-nisaetus-cirrhatus BirdLife, oproppen 25 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/javhae1/ID-NU-BA eBird, oproppen 25 maaie 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/javhae1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 maaie 2026.] * [https://www.eaglewatch.nl/roofvogels/Accipitres/Accipitidae/Accipitrinae/Indische_kuifarend/Index.html Eagle Watch, oproppen 25 maaie 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Nisaetus cirrhatus|Yndyske túfearn}} }} {{DEFAULTSORT:Indyske tufearn}} [[Kategory:Túfearn]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] pmzx2lfzzgz44ft97eg3hafzchfar7n 1230700 1230699 2026-05-26T00:20:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1230700 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Yndyske túfearn |Ofbyld = [[Ofbyld:A Crested Hawk Eagle on a Perch (50259238371).jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Changeable hawk eagle from Parambikulam 1.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[túfearnen]] (''Nisaetus'') |Wittenskiplike namme= Nisaetus cirrhatus |Beskriuwer, jier= ([[Gmelin]], 1788) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: <span style="color:green;">'''net bedrige'''</span> |lânkaart = }} De '''Yndyske túfearn''' (''Nisaetus cirrhatus'') is in [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') binnen it '[[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). == Uterlik == De Yndyske túfearn is in middelgrutte earn mei grutte, rûne wjukken yn 'e flecht en in frij lytse kop. De soarte komt foar yn twa ferskillende kleurfoarmen: in ljochte en in donkere foarm. [[Ofbyld:Changeable hawk eagle- wlb.jpg|thumb|left|Fûgel yn Nepal.]] In ljochte, folwoeksen fûgel is fan boppen donkerbrún en hat in wyt, swartstreke boarst. Jonge fûgels (juvenilen) binne in stik ljochter fan kleur, mei in witere ûnderkant en oer it generaal minder streken op it hiele lichem. De donkere foarm is hielendal donker fan kleur, mar hat wol wat ljochtere bûtenste wjukfearren. Dizze foarm kin betize wurde mei in donkere [[huningfalk]], mar de Yndyske túfearn is slanker boud en hat folle langere wjukken. De sturt is ljochtbrún mei in brede einbân en trije oant fjouwer smelle donkerbrune streken. De brune wjukfearren ha grutte úteinen en swarte streken mei fjouwer oant fiif donkere balken. De eagen en poaten binne giel oant grien. == Fersprieding en systematyk == De Yndyske túfearn wurdt opdield yn fiif ferskillende [[ûndersoarte]]n: * ''N. c. limnaeetus'' – komt foar fan it noarden fan [[Yndia]] oant yn [[Yndosina]], it [[Malakka|Malakka-skiereilân]], de [[Grutte Sûnda-eilannen]] en de [[Filipinen]]. * ''N. c. cirrhatus'' – komt foar yn Yndia. * ''N. c. ceylanensis'' – komt foar op [[Sry Lanka]]. * ''N. c. andamanensis'' – komt foar op 'e [[Andamanen]]. * ''N. c. vanheurni'' – komt foar op it eilân [[Simeulue]] westlik fan [[Sumatra]]. Earder waarden de ûndersoarten ''limnaeetus'', ''andamanensis'' en ''vanheurni'' as in aparte soarte beskôge ûnder de namme ''Nisaetus limnaeetus''. Oan 'e oare kant wurdt de [[Floarestúfearn]] (''N. floris'') troch guon wittenskippers ek as in ûndersoarte fan 'e Yndyske túfearn behannele. Dy Yndyske túfearn libbet fral yn bosken, oan boskrânen en yn gruttere parken en plantaazjes. Yndyske túfearnen ite in grut skala oan proaien, lykas sûchdieren, fûgels en reptilen. Hy sit op in plak en wachtet ferduldich op in fûgel, knyn of oar bist. === Skaai-yndieling === De earnen út it skaai ''Nisaetus'' waarden earder ta it skaai ''Spizaetus'' rekkene, mar [[DNA]]-ûndersyk hat útwiisd dat dizze twa groepen genetysk net nau oaninoar besibbe binne. == Status == De Yndyske túfearn hat in ûnbidich grut ferspriedingsgebiet en in grutte wrâldpopulaasje. Hoewol't der fan útgien wurdt dat de oantallen stadichoan tebekrinne as gefolch fan habitatferwoasting, fersteuring troch de minske en somtiden ek troch streuperij, is dy krimp net sa slim om de soarte as bedrige te sjen. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern''). De wrâldpopulaasje is net krekt rûsd, mar de fûgel wurdt yn syn leefgebiet beskreaun as algemien oant frij seldsum. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/changeable-hawk-eagle-nisaetus-cirrhatus BirdLife, oproppen 25 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/javhae1/ID-NU-BA eBird, oproppen 25 maaie 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/javhae1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 maaie 2026.] * [https://www.eaglewatch.nl/roofvogels/Accipitres/Accipitidae/Accipitrinae/Indische_kuifarend/Index.html Eagle Watch, oproppen 25 maaie 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Nisaetus cirrhatus|Yndyske túfearn}} }} {{DEFAULTSORT:Indyske tufearn}} [[Kategory:Túfearn]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] f134kxqvh0bggkj9f3a76srtz27e39h 0 192060 1230689 2026-05-25T20:10:16Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Yndyske túfearn]] 1230689 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Yndyske túfearn]] i34ffs69a1if00lvszx1t82j2dt0egt 0 192061 1230690 2026-05-25T20:10:32Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Yndyske túfearn]] 1230690 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Yndyske túfearn]] i34ffs69a1if00lvszx1t82j2dt0egt 0 192062 1230697 2026-05-26T00:18:45Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Floarestúfearn]] 1230697 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Floarestúfearn]] lxln66442gwuzaaq0ou0atwt1qz41z2 0 192063 1230703 2026-05-26T08:06:13Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Dûbelkleaster]] 1230703 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Dûbelkleaster]] mh7387m4lxchx7lwn99doh1toqnd42t 0 192064 1230706 2026-05-26T08:40:39Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Ynfoboks tsjerkegebou | namme = Sint-Sebastiaanstsjerke<br/><small>''Église Saint-Sébastien''</small> | ôfbylding = Église Saint-Sébastien, Stavelot-9851.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De Sint-Sebastiaanstsjerke yn Stavelot | lân = {{BE}} | bestjoerlike ienheid 1 = gewest | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Walloanje]] | bestjoerlike ienheid 2 = provinsje..." 1230706 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks tsjerkegebou | namme = Sint-Sebastiaanstsjerke<br/><small>''Église Saint-Sébastien''</small> | ôfbylding = Église Saint-Sébastien, Stavelot-9851.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De Sint-Sebastiaanstsjerke yn Stavelot | lân = {{BE}} | bestjoerlike ienheid 1 = gewest | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Walloanje]] | bestjoerlike ienheid 2 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Luik (provinsje)|Luik]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Stavelot]] | adres = Rue de l'Église | koördinaten = | tsjerkegenoatskip = [[Roomsk-katolisisme|Roomsk-Katolyk]] | bisdom = [[Bisdom Luik|Luik]] | aartsbisdom = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel|Mechelen-Brussel]] | patroanhillige = [[Sebastiaan (hillige)|Sint-Sebastiaan]] | wijd oan = | status = Parochytsjerke | ôfstjitten = | hjoeddeiske funksje = | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = [[1750]]–[[1754]] | sloopjier = | boustyl = [[Barok]] | hichte = | monumintale status = Biens classés | monumintnûmer = 63073-CLT-0010-01 | webside = | mapname = Belgje | mapwidth = | lat_deg = 50 | lat_min = 23 | lat_sec = 39 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 55 | lon_sec = 55 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Lokaasje fan 'e tsjerke yn Belgje }} De '''Sint-Sebastiaanstsjerke''' ([[Frânsk]]: ''Église Saint-Sébastien'') is de [[parochytsjerke]] fan 'e [[Belgje|Belgyske]] stêd [[Stavelot]] == Skiednis == [[Ofbyld:Châsse de saint Remacle de Stavelot, KIK-IRPA kn001843.jpg|thumb|left|Skryn fan Remaklus.]] De bou fan 'e tsjerke sette yn 1750 útein en yn 1754 waard it gebou ynwijd. Hoewol't de tsjerke ferneamd is nei de hillige [[Sebastiaan (hillige)|Sebastiaan]], ferwiist de ynrjochting eins folle mear nei de hillige [[Remaklus]]. Yn it [[Koer (tsjerke)|koer[[ stiet de ferneamde Remaklusskryn út healwei de 13e iuw. Ek stiet in grut byld fan Remaklus yn it rjochter sydskip. It meubilêr fan 'e tsjerke bestiet foar in grut part út 18e-iuwsk stikken yn e lokale barokstyl. Dat is letter oanfolle mei stikken út de alderearste parochytsjerke fan it stedsje en mei ynventarisstikken út de tichteby lizzende [[abdij fan Stavelot]], dy't omtrint 1795 troch de [[Frânske Revolúsje|Frânske revolúsjonêren]] sletten waard. Njonken in byld fan 'e hillige Sebastiaan sels en in doopfont út de 16e of 17e iuw, besit de tsjerke ek in bysûnder keunstwurk fan in beskermingel, makke troch de ferneamde Luikske barokbyldhouwer Jean Del Cour. ==== It Remaklusskryn ==== De Remaklusskryn is ien fan 'e grutste pronkstikken fan 'e tsjerke. Dit kostbere keunstwurk waard iuwenlang bewarre yn 'e âlde abdijtsjerke fan Stavelot. Doe't de muontsen nei harren ballingskip yn 'e Frânske Tiid weromkearden yn 'e regio, hawwe sy de skryn yn 1805 skonken oan 'e Sint-Sebastiaanstsjerke, wêrtroch't dit [[Midsiuwen|midsiuwske]] keunstwurk foar de stêd bewarre bleaun is. == Ofbylden == <gallery> Église Saint-Sébastien, Stavelot-9852.jpg|Ynterieur. Église Saint-Sébastien, Stavelot-9855.jpg|Haadalter. Église Saint-Sébastien, Stavelot-9854.jpg|Preekstoel. </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is foar in part in oersetting fan 'e Frânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:fr:Église Saint-Sébastien de Stavelot]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Église Saint-Sébastien (Stavelot)|Sint-Sebastiaantsjerke, Stavelot}} }} {{DEFAULTSORT:Sebastiaantsjerke, Stavelot}} [[Kategory:Stavelot]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Luik]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje]] [[Kategory:Bouwurk út 1754]] 20mwqtop1k901rpe0jtt4f6icg19ez0 14 192065 1230708 2026-05-26T08:42:05Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Commonscat|Stavelot}} [[Kategory:Plak yn Luik (provinsje)]] [[Kategory:Gemeente yn Luik (provinsje)]]" 1230708 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Stavelot}} [[Kategory:Plak yn Luik (provinsje)]] [[Kategory:Gemeente yn Luik (provinsje)]] brn2k7lceo1gr8bamq76o8evy474dam 0 192066 1230713 2026-05-26T11:07:42Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Ynfoboks kleaster | namme = Abdij fan Stavelot<br/><small>''Abbaye de Stavelot''</small> | ôfbylding = Abbaye de Stavelot 026.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | wapen = | lân = {{BE}} | bestjoerlike ienheid 1 = gewest | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Walloanje]] | bestjoerlike ienheid 2 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 2= Lui..." 1230713 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks kleaster | namme = Abdij fan Stavelot<br/><small>''Abbaye de Stavelot''</small> | ôfbylding = Abbaye de Stavelot 026.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | wapen = | lân = {{BE}} | bestjoerlike ienheid 1 = gewest | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Walloanje]] | bestjoerlike ienheid 2 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Luik (provinsje)|Luik]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Stavelot]] | adres = Cour de l'Abbaye 1 | koördinaten = | denominaasje = [[Roomsk-katolisisme|Roomsk-Katolyk]] | tsjerkeprovinsje = | bisdom = [[Bisdom Luik|Luik]] (histoarysk) | aartsbisdom = | oarder = [[Benediktinen]] | kongregaasje = | oprjochting = [[648]] | oprjochter = [[Remaklus|Sint-Remaklus]] | opheffing = [[1795]] (troch de Frânske Revolúsje) | weriepening = | patroanhillige = [[Remaklus|Sint-Remaklus]] | wijd oan = | status = ruïne / monumint | hjoeddeiske funksje = Kultureel sintrum en musea | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = 16e iuw (toer) / 1741-1753 (kleastergebouwen) | sloopjier = [[1798]] (haadtsjerke ôfbrutsen) | boustyl = Maaslânske renêssânse en [[Barok|Luikske barok]] | hichte = | monumintale status = Patrimoine majeur de Wallonie | monumintnûmer = 63073-CLT-0003-01 | oare gegevens = | webside = [https://www.abbayedestavelot.be www.abbayedestavelot.be] | mapname = Belgje | mapwidth = | lat_deg = 50 | lat_min = 23 | lat_sec = 36 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 55 | lon_sec = 51 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Lokaasje fan 'e Abdij fan Stavelot }} De '''Abdij fan Stavelot''' is in eardere abdij fan [[Benediktinen|benediktynske]] muontsen yn 'e [[Belgje|Belgyske]] stêd [[Stavelot]]. Yn 'e hege [[midsiuwen]] hie de abdij in grutte reputaasje as sintrum fan keunst en wittenskippen. Fan it oars sa ymposante kleasterkompleks binne mar in pear gebouwen oerbleaun. Dêryn binne hjoed-de-dei trije musea ûnderbrocht: it Histoarysk museum fan it foarstedom Stavelot-Malmedy, it Guillaume Apollinairemuseum en it Museum fan it sirkwy Spa-Francorchamps. == Skiednis == De abdij waard yn 648 stifte troch Remaklus, de abt fan it [[kleaster yn Solignac]] ([[Akwitaanje]]). Hy krige fan kening Sigebert III fan [[Austraasje]] in stik bosk yn 'e [[Ardinnen]] om dat diel fan it ryk te kristenjen en stifte de [[dûbelabdij]] fan Stavelot-Malmedy, dy't it begjin foarme fan it [[Abdijfoarstedom Stavelot-Malmedy]]. Dat tsjerklike foarstedom slagge der mear as 1.000 jier yn om frij autonoom te bliuwen yn it [[Hillige Roomske Ryk]]. De rivaliteit tusken de twa abdijen waard yn 980 troch keizer [[Otto II fan it Hillige Roomske Ryk|Otto II]] yn it foardiel fan Stavelot besljochte. De grutte bloeiperioade fan Stavelot lei tusken de 10e en 12e iuw. De oarspronklike kleasterregel, dy't basearre wie op 'e Ierske wenst, waard doe ferfongen troch de regel fan 'e hillige [[Benediktus fan Nursia|Benediktus]]. Poppo (abt yn 1020) wie in herfoarmer yn 'e tradysje fan 'e [[Abdij fan Cluny]]. Hy krige ek de lieding oer santjin oare abdijen, wêrûnder dy fan [[Abdij fan Echternach|Echternach]] en [[Abdij fan Sankt Gallen|Sankt Gallen]]. Freark fan Lúksemboarch, hartoch fan Neder-Lotharingen yn 'e 11e iuw, waard yn 'e abdij begroeven. [[Ofbyld:Liège, Grand Curtius. Dessin de retable de Saint Remacle commandé par l'abbé Wibald à Stavelot (vers 1664).jpg|thumb|left|It ferneamde Remaklusretabel.]] Wibald (abt yn 1130) wie in diplomaat yn tsjinst fan 'e keizers en de opdrachtjouwer fan talrike keunstwurken, wêrûnder it Remaklusretabel: in grut en kostber alterstik fan goud en sulver mei sintraal de [[skryn]] fan 'e hillige stifter Remaklus. Wibald waard letter ek abt fan 'e [[Abdij fan Corvey]]. Syn brieven hearre ta de wichtichste boarnen foar de skiednis fan 'e [[Krústochten|Twadde Krústocht]]. Yn 1147 hie de abdij 43 muontsen. Sûnt de 12e iuw makke de abdij in lange tiid fan ferfal troch. Yn 1334 wienen der noch mar tolve muontsen en yn 1499 sels mar seis. Oan 'e ein fan 'e 15e iuw brocht abt Willem fan Manderscheid de kleasterdissipline werom troch de regel fan [[Kleaster Bursfelde|Bursfeld]] yn te fieren, wêrby't de nadruk lei op neisteleafde, persoanlike meditaasje en yntellektuele arbeid. Sûnt 1501 waard de abdijtsjerke yn [[Gotyk|goatyske]] styl weropboud. [[Ofbyld:Stavelot et Abbaye.JPG|thumb|left|de abdij yn 'e 18e iuw.]] In iuw letter waard de abdij bedrige troch de godstsjinststriid yn 'e [[Súdlike Nederlannen]]. Yn 'e 16e en 17e iuw foarme it abdijfoarstedom soms in personiele uny mei it [[Prinsbisdom Luik]]. Op 4 oktober 1689 waard de abdij folslein ferneatige troch de troepen fan 'e [[Keninkryk Frankryk|Frânske]] kening [[Loadewyk XIV fan Frankryk|Loadewyk XIV]]. Fan 1741 oant 1753 waard de provisoarysk opknapte abdij hast hielendal op 'e nij boud yn 'e styl fan 'e Luikske barok. Nei de komst fan 'e [[Frânske Revolúsje|Frânske revolúsjetroepen]] waard it abdijfoarstedom opheft en moasten de muontsen halje-trawalje flechtsje of ferdreaun. De abdijtsjerke waard plondere en dêrnei ôfbrutsen. Yn 1950 stiften Benediktinen op 'e nij in kleastermienskip en bouden it [[Kleaster fan Wavreumont]], op in plak dat krekt tusken Stavelot en [[Malmedy]] leit. === Erfgoed === ==== Gebouwen ==== [[Ofbyld:Abbaye de Stavelot 09.jpg|thumb|left|Poartegebou.]] Fan 'e 17e- en 18e-iuwske gebouwen binne it poartegebou en in pear bygebouwen yn 'e Maaslânske renêssansestyl, en it abtenferbliuw yn Luikske barokstyl bewarre bleaun. De foarkant fan 'e abdij bestiet út it poartegebou út 1522 en de eardere hynderstâlen, brouwerij en bakkerij út 1717. De súdlike fleugel fan it earste part, it saneamde prinsenkertier, waard boud yn 1718. De eastlike fleugel fan it earste part, in foarnaam gebou mei in fronton, wurdt it telhhûs neamd. Dit waard boud ûnder abt Jozef de Nollet (1741-1753) en die tsjinst as it finansjeel-bestjoerlik sintrum fan it foarstedom. It twadde part hie ûnder oare de [[refter]] (ytseal). Dizze seal yn 'e súdlike fleugel is 18 meter lang, 10 meter breed en 5 meter heech. It waard ynwijd yn 1778 en hat it oarspronklike ynterieur mei stúkwurk bewarre. De eastlike fleugel fan it twadde part (healwei 18e iuw) wie ferbûn mei de abdijtsjerke en tsjinne as [[Dormitoarium|sliepseal]]. Fan 'e abdijtsjerke, oarspronklik boud yn 'e 11e iuw en oanpast yn 'e 16e iuw, is allinnich it ûnderste diel fan 'e westtoer oerbleaun. De bou fan dizze toer sette yn 1534 útein ûnder abt Willem fan Manderscheid. De toer hie earder in spits en hie in lyts treptuorke dernjonken. Op it eardere kleasterterrein binne de omtrekken fan 'e tsjerke wol goed te sjen om't de fûneminten dêr folslein bleatlein binne. ==== Oar erfskip en tsjerkeskatten ==== [[Ofbyld:Châsse de saint Remacle de Stavelot, KIK-IRPA kn001843.jpg|thumb|Remaklusskryn.]] De tsjerkeskat, dy't yn it ferline tige ryk wie, is nei it opheffen fan 'e abdij folslein ferspraat rekke oer ferskate musea oer de hiele wrâld: * Fan it Remaklusretabel fan abt Wibald is hast neat mear oer. In 17e-iuwske tekening fan it 12e-iuwske alterstik is te finen yn 'e kolleksje fan it Grand Curtius yn Luik. Twa medaillons dy't by it retabel hearre, wurde bewarre yn it Museum Angewandte Kunst yn [[Frankfurt am Main]] en it Kunstgewerbemuseum yn [[Berlyn]]. * It Pinksterretabel is in oar bekend retabel en stiet hjoed-de-dei yn it Musée national du Moyen Âge yn [[Parys]]. * De Stauroteek fan Stavelot is in 12e-iuwske krúsrelykhâlder en makket diel út fan 'e keunstsamling fan John Pierpont Morgan yn [[New York]]. * It Draachalter fan Stavelot is in 12e-iuwsk draachalter dat bewarre wurdt yn it Museum Keunst & Skiednis yn [[Brussel]]. Yn itselde museum stiet ek de relikwybuste fan paus [[Aleksander I]] út likernôch 1145. * De Bibel fan Stavelot is in ferneamd 11e-iuwsk manuskript en wurdt hjoed-de-dei bewarre yn 'e British Library yn [[Londen]]. * De Remaklusskryn is in 13e-iuwsk keunstwurk út dat yn Stavelot sels bewarre bleaun is. It hat in plak krigen yn 'e [[Sint-Sebastiaanstsjerke (Stavelot)|Sint-Sebastiaanstsjerke]], de hjoeddeiske [[parochytsjerke]] fan 'e stêd. <gallery mode="packed" heights="130" style="font-size:95%"> Fides Baptismus Medaillon aus Stavelot makffm.jpg|Medaillon fan it Remaklusretabel. Stavelot.Triptych.jpg|Stauroteek fan Stavelot. Autel portatif de Stavelot, KIK-IRPA km006669.jpg|Draachalter fan Stavelot. Paris May 2022, Musée de Cluny (52066324641).jpg|Pinksterretabel. Pope Alexander head reliquary, from Abbey Saint-Remacle de Stavelot, Mosan workshop, c. 1145 AD, silver partially gilt, brass, enamel, precious stones - Cinquantenaire Museum - Brussels, Belgium - DSC08823.jpg|Relykhâlder fan Aleksander I. Christ in Majesty - Stavelot Bible.png|Bibel fan Stavelot. </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is foar in part in oersetting fan de Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis [[:nl:Abdij van Stavelot]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Abbaye de Stavelot|Abdij fan Stavelot}} }} {{DEFAULTSORT:Stavelot}} [[Kategory:Stavelot|Abdij fan Stavelot]] [[Kategory:Kleaster yn Belgje]] [[Kategory:Bouwurk út de 16e iuw]] [[Kategory:Bouwurk út de 18e iuw]] a6t6ybel6bimwg257g4ivia1alpw0jh