Frysk

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="fy">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedy</sitename>
    <dbname>fywiki</dbname>
    <base>https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.4</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Wiki</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Oerlis</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Meidogger</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Meidogger oerlis</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedy</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedy oerlis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ofbyld</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ofbyld oerlis</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki oerlis</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Berjocht</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Berjocht oerlis</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hulp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hulp oerlis</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategory</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategory oerlis</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Tema</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Tema oerlis</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Frysk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135</id>
    <revision>
      <id>1230849</id>
      <parentid>1180948</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T22:46:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Taalbehearsking */ stikje oanfolling</comment>
      <origin>1230849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133568" sha1="ekcauv77vsh25zovlayqykd5p33wxog" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks taal
| namme           = Frysk
| ôfbylding        = Lânkaart lokaasje Frysk.PNG
| ôfbyldingsbreedte= 
| ôfbyldingstekst  = It Westerlauwersk Fryske taalgebiet yn [[Nederlân]].
| oare namme(n)   = Westerlauwersk Frysk
| eigen namme     = ''Frysk''
| lânseigen yn    = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]
| tal sprekkers   = 600.000 &lt;small&gt;(2004)&lt;/small&gt;
| skrift          = [[Latynsk alfabet]]
| taalfamylje     = ● [[Yndo-Jeropeeske talen|Yndo-Jeropeesk]]&lt;br&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;● [[Germaanske talen|Germaansk]]&lt;br&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;● [[Westgermaanske talen|Westgermaansk]]&lt;br&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;● [[Noardwestgermaanske talen|Noardwestgermaansk]]&lt;br&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;● [[Fryske talen|Frysk]]&lt;br&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;● '''Westerlauwersk Frysk'''
| dialekten       = &lt;small&gt;[[Wâldfrysk]], [[Klaaifrysk]], [[Noardhoeksk]], &lt;br&gt;[[Súdwesthoeksk]], [[Hylpersk]], [[Aastersk]],&lt;br&gt; [[Skylgersk]], [[Skiermûntseagersk]], &lt;br&gt; [[Molkwardersk]] †&lt;/small&gt;
| offisjele status= [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]:&lt;br&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;● [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Fryslân]]
| erkenning as minderheidstaal = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]
| ISO 639-1       = fy
| ISO 639-2       = fry
| ISO 639-3       = fry
}}
It '''Frysk''' is de lânseigen [[taal]] dy't fan âlds sprutsen wurdt troch de [[Westerlauwerske Friezen]], yn it gebiet dat no rûchwei omfieme wurdt troch de [[Nederlân]]ske provinsje [[Fryslân]]. It hat dêr in offisjele status gelyk oan dy fan it [[Nederlânsk]]. It Frysk heart ta de [[Noardwestgermaanske talen|Noardwestgermaanske kloft]] fan 'e [[Westgermaanske talen]], en foarmet dêrbinnen de [[Fryske talen|Fryske taalgroep]] mei it yn [[Dútslân]] sprutsen [[Noardfrysk]] en [[Sealterfrysk]]. Yn akademyske fermiddens wurdt it Frysk faak fan Westerlauwersk Frysk neamd, om it fan 'e oare Fryske talen te ûnderskieden. Yn it bûtenlân wurdt ornaris fan &quot;[[Westfryske dialekten|Westfrysk]]&quot; sprutsen, mar yn Nederlân is dat de oantsjutting foar in [[Hollânsk]] [[dialekt]] mei in Frysk [[substraat]], út 'e [[Kop fan Noard-Hollân]].

Mei sa'n 600.000 sprekkers is it Frysk fierwei de grutste fan 'e trije Fryske talen, en foarmet in middenmoater as men nei alle [[Jeropa|Jeropeeske]] talen sjocht. Histoarysk is it Frysk fuortkommen út it [[Aldfrysk]], dat him fia it [[Midfrysk]] ta it [[Nijfrysk]] ûntwikkele hat. It moderne Frysk falt útinoar yn in fjouwertal grutte [[dialekt]]en dy't lykwols mar sa'n bytsje ferskille dat men suver better fan taalfarianten sprekke kin. Dêrnjonken besteane ek noch fjouwer lytse, sterk ôfwikende en tsjintwurdich slim yn har fuortbestean bedrige dialekten, dy't sprutsen wurde op 'e [[Waadeilannen]] en yn it lang tige isolearre [[stêd|havenstedsje]] [[Hylpen]]. Fral it [[Hylpersk]] en it [[Skiermûntseagersk]] binne wat [[argaysk]]er as de oare [[Fryske dialekten]]. De [[Fryske standerttaal]] is lykwols fierhinne basearre op 'e beide grutte dialekten fan it [[Klaaifrysk]] en it [[Wâldfrysk]]. Op 't heden wurdt it Frysk op al mar mear maatskiplike terreinen brûkt, en nettsjinsteande ûnheilsprofeten dy't it al withoelang om it hoartsje krektoarsom foarsizze, liket it der net op dat it foarearst útstjerre sil.

== Taalsibskip ==
[[Ofbyld:Frisian languages in Europe.png|thumb|left|Taalgebiet fan de trije moderne Fryske talen.]]
It Frysk heart ta de grutte [[Yndo-Jeropeeske talen|Yndo-Jeropeeske taalfamylje]], dy't bygelyks ek talen as it [[Frânsk]], [[Gryksk]], [[Russysk]], [[Perzysk]] en [[Hindy]] omfiemet. Mei û.m. it [[Deensk]], [[Noarsk]] en [[Sweedsk]] wurdt it ta de [[Germaanske talen]] rekkene, en dêrbinnen foarmet it mei bygelyks it [[Dútsk]], [[Nederlânsk]] en [[Jiddysk]] de [[Westgermaanske talen|Westgermaanske taalgroep]]. It Frysk is lykwols nauwer besibbe oan it [[Ingelsk]] en it [[Skotsk]], wêrmei't it de [[Noardwestgermaanske talen]] foarmet. Dy falle dan wer útinoar yn 'e [[Angelsaksyske talen]] en de [[Fryske talen]].

Der wurdt wol sein dat it (Westerlauwersk) Frysk de taal is dy't it naust oan it Ingelsk besibbe is, mar noch ôfsjoen fan it feit dat dêrby foarbygien wurdt oan 'e oare Fryske talen en oan oare Angelsaksyske talen lykas it Skotsk, is dat al lang net mear wier. Yn 'e [[Midsiuwen]] wiene it [[Aldfrysk]] en it [[Aldingelsk]] (of Angelsaksysk) inoar yndie net wanlyk, mar troch de oanhâldende ynfloed fan (ferskillende) oanbuorjende talen en oare omstannichheden binne it Ingelsk en it Frysk troch de iuwen hinne sterk útinoar groeid. Ien fan 'e wichtichste ferskillen is datoangeande de ûnbidige ynfloed dy't it [[Frânsk]] sûnt de [[Normandyske Ynfaazje]] fan [[1066]] op it Ingelsk útoefene hat, wylst it Frysk, benammen fan 'e [[sechstjinde iuw]] ôf, krekt in sterke [[Nederlânsk]]e ynfloed ûndergien hat. De oerienkomsten dy't der hjoed de dei noch binne tusken it Frysk en Ingelsk sjocht men yn 'e [[wurdskat|basiswurdskat]], d.w.s. yn wurden dy't faak brûkt wurde en dy't der om it jier 1300 bygelyks ek al wiene, lykas &quot;tsiis&quot; (''cheese'') en &quot;kaai&quot; (''key''). Mar ek by de ûntjouwing fan fokalen út it [[Oergermaansk]] by wurden lykas &quot;grien&quot; (''green''), &quot;fiele&quot; (''feel''), &quot;riede&quot; (''read'') en sa folle mear. De oerienkomsten binne ek noch altiten te sjen oan 'e [[palatalisaasje]] fan [[bylûd]]en as 'k' en 'g' dy't yn guon wurden yn it Frysk en Ingelsk ta 'tsj' of 'j' waarden. Fergelykje foarbylden as &quot;tsjerke&quot; en ''church'' en &quot;juster&quot; en ''yesterday''. 
[[Ofbyld:Lânkaart taalsitewaasje Noard-Nederlân.PNG|right|thumb|350px|De taalsitewaasje yn [[Noard-Nederlân]].]]

It (Westerlauwersk) Frysk is it naust besibbe oan 'e oare beide Fryske talen, it [[Noardfrysk]] en it [[Sealterfrysk]]. It Noardfrysk wurdt sprutsen yn [[Noard-Fryslân]], oan 'e [[Noardsee]]kust fan 'e [[Dútslân|Dútske]] dielsteat [[Sleeswyk-Holstein]], krekt besuden de [[Denemark|Deenske]] grins. It Sealterfrysk wurdt yn 'e krite [[Sealterlân]], tusken [[Aldenboarch]], [[Kloppenboarch (distrikt)|Kloppenboarch]] en de Nederlânske grins sprutsen, yn 'e Dútske dielsteat [[Nedersaksen]]. Dy taalfoarm is it iennichste noch libbene dialekt fan it [[Eastfrysk]] (of Easterlauwersk Frysk), wêrfan't it taalgebiet yn earder tiid fan 'e [[Lauwers]] oant de [[Wezer]] rûn. De trije Fryske talen binne lykwols al yn 'e [[Midsiuwen]] elk har eigen paad gien, en binne no al lang net mear ûnderling fersteanber.

Ferlykje de folgjende wurden yn it Westerlauwersk Frysk, it Sealterfrysk, it Noardfrysk fan it fêstelân (yn it [[Mooring]]-dialekt) en it Noardfrysk fan 'e eilannen (yn it [[Fering]]-dialekt):
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!taal
!colspan=&quot;9&quot;|foarbyldwurden
|-
|Westerlauwersk Frysk:
|''holle'' / ''haad-''
|''foarholle''
|''each''
|''noas''
|''mûle''
|''tosk''
|''kin''
|''wang''
|''ear''
|-
|[[Sealterfrysk]]:
|''Kop'' / ''Haud-''
|''Stierne''
|''Oge''
|''Nose''
|''Mule''
|''Tusk''
|''Keeuwe''
|''Soke''
|''Oor''
|-
|[[Noardfrysk]]:&lt;br&gt; &lt;small&gt;(Mooring)&lt;/small&gt;
|''hood''
|''foorhood''
|''uug''
|''noos''
|''müs''
|''täis''
|''kan''
|''siik''
|''uur''
|-
|[[Noardfrysk]]:&lt;br&gt; &lt;small&gt;(Fering)&lt;/small&gt;
|''hood''
|''braanj''
|''uug''
|''nöös''
|''mös''
|''tus''
|''kan''
|''sjuuk''
|''uar''
|}

==Taalgebiet==
It Frysk wurdt sprutsen op it fêstelân fan 'e Nederlânske provinsje [[Fryslân]], útsein de [[Stellingwerven]] yn it súdeasten, eastlik [[Kollumerlân]] yn it noardeasten en [[it Bilt]], de âlde mûning fan 'e [[Middelsee]], yn it noarden. Op 'e [[Waadeilannen]] wurdt Frysk sprutsen op [[Skiermûntseach (eilân)|Skiermûntseach]] en de westlike en eastlike úteinen fan [[Skylge]], mar net op [[it Amelân]] of [[Flylân]], en likemin yn 'e omkriten fan it [[doarp]] [[Midslân]], op 'e midden fan Skylge. Fierders wurdt der ek Frysk sprutsen yn in lyts part fan 'e provinsje [[Grinslân]] dat tsjin Fryslân oanleit, yn 'e trijehoeke dy't bestiet út 'e plakken [[Mearum]], [[De Wylp]] en [[De Grinzer Pein]].

Behalven Frysk wurde yn 'e provinsje Fryslân ek ferskate net-Fryske [[streektaal|streektalen]] sprutsen, dy't yndield wurde kinne yn twa kategoryen. Yn it foarste plak binne der de [[Nedersaksysk]]e dialekten, dy't lânseigen binne yn 'e súdeastlike râne fan 'e provinsje. It [[Stellingwerfsk]] is dêrfan it grutst en bekendst, mar fierders wurdt yn eastlik Kollumerlân in foarm fan [[Westerkertiersk]] sprutsen dy't wol betitele wurdt as [[Kollumerlânsk]], wylst it doarp [[Kollumerpomp]] syn eigen dialekt hat, it [[Pompstersk]]. Dêrnjonken binne der dan noch de [[Hollânsk]]e dialekten, wêrfan't it no útstoarne [[Flylânsk]] as [[Westfryske dialekten|Westfrysk]] klassifisearre wurde kin, wylst it [[Midslânsk]], [[Amelânsk]], [[Biltsk]] en [[Stedsk]] mei-inoar de [[Hollânsk-Fryske mingdialekten]] foarmje.

De Stedske dialekten hiene foarhinne in hege maatskiplike status as taal fan 'e [[adel]] en de [[boarger]]like [[hegerein]], mar binne sûnt de ein fan 'e [[njoggentjinde iuw]] yn dit opsjoch op har retoer. Sadwaande, en troch it ferfarren fan in protte Frysktaligen fan it plattelân nei de stêd, hat it Frysk yn 'e [[tweintichste iuw]] ek mear foet oan 'e grûn krigen yn 'e Fryske stêden, dêr't it earder minder brûkt waard. Dêrby moat wol oantekene wurde dat it Frysk fan plattelanners dy't nei de stêd ferhuzen as regel wol ûnderinoar mar net sa gau tsjin net-Fryskpraters brûkt wurdt. De twadde [[generaasje]] dy't yn'e stêd opwoeksen is brûkt it Frysk al folle minder of alhiel net mear. Fierders moat op dit mêd ek ûnderskie makke wurde tusken de ferskillende stêden. Yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] hat it Frysk bgl. folle minder draachflak krigen as yn [[Dokkum]]. Ek yn [[Harns (stêd)|Harns]] bestiet fan âlds in minder positive ynstelling foar it Frysk oer. Oarsom, in (lyts) part fan de stedsjers en net-Friezen dy't nei it plattelân ferhúzje, leare en brûke dêr Frysk. Twa- en trijetaligen binne by de taal dy't hja kieze oan harren sitewaasje en relaasje bûn en dêrom binne 'Frysktaligen', 'Stedsktaligen' en 'Nederlânsktaligen' inoar oerlaapjende kategoryen, dy't allinnich yn relatyf opsicht ûnderskaat wurde kinne.  
[[File:Lânkaart terreinferlies Frysk yn Nederlân.PNG|left|thumb|250px|Terreinferlies fan it Frysk yn [[Nederlân]] troch de iuwen hinne. (Sjoch foar in kaartsje oer it terreinferlies fan 'e Fryske talen yn alle Fryske gebieten it artikel oer it [[Aldfrysk]]).]]

== Skiednis ==
===Prehistoarje===
Foar it ûntstean fan it Frysk moat der yn it gebiet dat no Fryslân foarmet, in oare taal sprutsen wêze, mooglik troch de oarspronklike bewenners fan dizze kontreien, foar't de [[Germanen]] dêr't de [[Friezen]] fan ôfstamje harren hjirre nei wenjen setten. Dy taal wurdt wol oantsjut as [[Pre-Yndo-Jeropeeske talen|Pre-Frysk]], mar de [[taalkundige]]n binne it der net oer iens oft der fan dy [[substraattaal]] yn it hjoeddeiske Frysk noch spoaren werom te finen binne.

Tsjin'e [[trêde iuw]] begûn him út it [[Noardwestgermaansk]] fan 'e Friezen in eigen taal te ûntwikkeljen. It ierste stadium dêrfan, doe't it noch in dialekt wie, wurdt wol it [[Proto-Frysk]] of primityf Frysk neamd. Dizze taalfoarm is inkeld bewarre bleaun yn koarte, isolearre en fragmintaryske [[Anglofryske runen|rune-ynskriften]], dy't faak dreech oersetber en foar mearderlei útlis fetber binne. In bettere boarne lykje sadwaande âlde [[plaknamme]]n te wêzen, dy't earst sûnt [[700]] lûdsferskynsels sjen litte dy't ûnderskiedend binne foar it Frysk. Dêrom wurdt yn 'e regel ornearre dat der pas om dy tiid hinne in as sadanich werkenbere Fryske taal ûntstien is.

Fan 'e [[sânde iuw|sânde]] oant de [[santjinde iuw]] hat it Frysk oanhâldend terrein priisjaan moatten oan it [[Hollânsk]] en it [[Nedersaksysk]]. Sûnt de santjinde iuw is it Fryske taalgebiet yn Nederlân lykwols min ofte mear gelyk bleaun. De lettere skiednis fan 'e Fryske taal wurdt ornaris opdield yn trije tiidrekken, nammentlik dy fan it [[Aldfrysk]] (1150-1550), it [[Midfrysk]] (1550-1820) en it [[Nijfrysk]] (1820-hjoed). Guon taalkundigen beskôgje it Midfrysk lykwols net as in aparte perioade mar diele it by it Nijfrysk yn.
[[File:Freeska Landriucht.jpg|right|thumb|180px|De earste side fan it ''[[Freeska Landriucht]]'', it earste printe boek yn it Frysk, datearjend fan omtrint [[1485]].]]

=== It Aldfryske tiidrek ===
{{Apart|Aldfrysk}}
De [[Aldfrysk]]e perioade begûn eins daliks nei it ûntstean fan it Frysk yn 'e [[sânde iuw]], mar om't it mar oerlevere is fan likernôch [[1150]] ôf, wurdt dat jier gauris as begjin oanholden. Yn dizze snuorje kamen yn it Frysk noch [[namfal]]len foar en wie der ûnderskie tusken de manlike en froulike [[geslacht (grammatika)|grammatikale geslachten]].

De âldste oerlevere Fryske tekst wie lang in fragmintaryske [[Psalmen|psalm]]oersetting út 'e ein fan 'e [[tolfde iuw]], mar yn [[2015]] waard yn in fierders [[Latyn]]sktalich manuskript in koarte notysje yn it Aldfrysk ûntdutsen, besteande út 'e wurden ''Lesa mi, helpe mi'' (&quot;Ferlos my, help my&quot;), dy't datearret út 'e perioade [[1100]]-[[1125]].&lt;ref&gt;{{Aut|Boers, Erwin,}} ''Oudste Fries op perkament'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 23 juny 2015.&lt;/ref&gt; Alle oare oerlevere teksten, benammentlik [[rjocht]]shânskriften, binne fan 'e [[trettjinde iuw]] of letter. De measten datearje út 'e [[14e iuw|fjirtjinde]] en [[fyftjinde iuw]], want tusken [[1300]] en [[1500]] belibbe it Frysk in grutte bloeitiid as skriuwtaal. It waard brûkt yn alle fasetten fan it bestjoer yn [[Fryslân]], en wie sa wichtich, dat al om [[1485]] hinne it earste drukte boek yn it Frysk ferskynde, de ''[[Alde Druk fan it Fryske Lânrjocht]]''. Dat is foar sa'n lytse taal tige seldsum, mei't de [[boekdrukkeunst]] amper 35 jier earder útfûn wie.

Om [[1500]] hinne kaam oan 'e bloeitiid fan it Frysk lykwols abrupt in ein. Foar in grut part wie dat in gefolch fan 'e machtsoername troch [[Albrecht fan Saksen]], yn [[1498]], dy't it Frysk as bestjoerstaal ferfong troch it [[Hollânsk]] en yn 'e jierren dêrnei in grut tal útlânske amtners oanloek. It Frysk waard weromkrongen nei it plattelân, dêr't it, relatyf isolearre fan it Hollânsk troch de minne ferbinings fan dy tiid, as sprektaal fan frijwol de hiele befolking fuortlibbe. De ein fan 'e Aldfryske perioade, dy't ornaris om [[1550]] hinne lein wurdt, kin lykslein wurde mei dizze weromfal fan skriuw- ta sprektaal.
[[File:Gysbert_Japicx_(Bolsward).JPG|left|thumb|200px|It stânbyld foar [[Gysbert Japiks]] yn [[Boalsert (stêd)|Boalsert]].]]

=== It Midfryske tiidrek ===
{{Apart|Midfrysk}}
It begjin fan 'e [[Midfrysk]]e perioade (1550-1820) foel rûchwei gear mei it begjin fan 'e [[Tachtichjierrige Oarloch]] ([[1568]]) en it ûntstean fan 'e [[Republyk fan de Feriene Provinsjes]] ([[1585]]). Hoewol't der dus in nije snuorje fan frijheid oanbriek, krige it Frysk syn posysje fan foar [[1498]] net werom. Dat hie alles te krijen mei de opkomst fan [[Hollân]] as it oerhearskjende part fan 'e Republyk en fan it Hollânsk as de dominante taal yn [[polityk|bestjoerlike]], [[wet|juridyske]] en [[religy|religieuze]] oangelegenheden. Benammen it ferskinen fan 'e [[Steatefertaling]] (de troch de [[Steaten-Generaal]] autorisearre oersetting fan 'e [[Bibel]]), yn [[1637]], wie in mylpeal foar de ynfloed en fersprieding fan it Hollânsk, en hie jammerdearlike gefolgen foar de status en wurdskat fan it Frysk en oare minderheidstalen en dialekten yn 'e Republyk. Ek de [[Universiteit fan Frjentsjer]], de [[tsjerke]] as ynstitút, it [[ûnderwiis]] en letter de [[parse]] hawwe neat bydroegen oan it behâld fan it Frysk.&lt;ref&gt;{{Aut|Brouwer, J.H. et al. (red.)}}, ''Culturele problemen'', yn: ''Encyclopedie van Friesland''.&lt;/ref&gt;

Yn it Midfryske tiidrek waard der sadwaande ek hast neat yn it Frysk skreaun, behalven [[sprekwurd]]esamlings en it wurk fan guon gelegenheidsdichters. De grutte útsûndering op dy regel wie [[Gysbert Japiks]] ([[1603]]-[[1666]]), in [[skoalmaster]] en [[foarsjonger]] út [[Boalsert (stêd)|Boalsert]], en ien fan 'e grutste [[skriuwer]]s en [[dichter]]s dy't it Frysk ea fuortbrocht hat. Mei syn dichtwurk, oersettings, brieven en benammen mei syn postúm yn [[1668]] ferskynde ''[[Friesche Rymlerye]]'' lei hy de grûnslach foar de moderne [[Fryske literatuer]] en [[stavering]].
[[File:Joast (Justus) Hiddes Halbertsma,.jpg|right|thumb|180px|[[Joast Hiddes Halbertsma]].]]

=== It Nijfryske tiidrek ===
{{Apart|Nijfryske literatuer}}
Nei Gysbert Japiks syn dea duorre it oant it begjin fan 'e [[njoggentjinde iuw]] foar't syn oanset in ferfolch krige. Dat foel gear mei it begjin fan 'e [[Nijfrysk]]e perioade, dat ornaris om [[1820]] hinne pleatst wurdt, om't him doe de saneamde [[nijere brekking]], in tige wichtige taalkundige fernijing, yn it Frysk oppenearre. Fierwei it wichtichst ûnder de Fryske skriuwers en dichters fan 'e earste helte fan 'e njoggentjinde iuw wiene de [[bruorren Halbertsma]]: [[Joast Hiddes Halbertsma]] ([[1789]]-[[1869]]), [[minnisten|minnistysk]] [[dûmny]] te [[Boalsert (stêd)|Boalsert]] en nei [[1822]] te [[Dimter]], en [[Eeltsje Hiddes Halbertsma]] ([[1797]]-[[1858]]), [[dokter]] te [[Grou (plak)|Grou]]. De trêde broer, [[Tsjalling Hiddes Halbertsma]] ([[1792]]-[[1852]]), dy't bûterkeapman te Grou wie, stie wat de literêre ynhâld fan syn wurk oanbelange yn it skaad fan syn bruorren, mar syn folkslektuer foel der wakker yn by de gewoane man. It samle wurk fan 'e bruorren Halbertsma waard yn [[1822]] útjûn as in boekje fan 36 siden, yn in oplaach fan twahûndert eksimplaren, ûnder de titel ''[[De Lapekoer fen Gabe Skroor]]''. De twadde printinge, út [[1829]], hie 237 siden en de trêde, út [[1834]], hast 500. Dêrnei waarden oanfollings apart publisearre yn [[1836]], [[1840]], [[1845]] en [[1858]]. Letter waard al it wurk fan 'e Halbertsma's sammele om postúm te ferskinen as it masterwurk ''[[Rimen en Teltsjes]]'', it Fryske nasjonale literêre boek, dêr't yn [[1993]] de tsiende printinge fan útkaam en dat noch altiten populêr is.

Oare wichtige Fryske skriuwers en dichters út 'e njoggentjinde iuw wiene û.m.: [[Harmen Sytstra]] ([[1817]]-[[1862]]), [[Hjerre Gjerrits van der Veen]] ([[1816]]-[[1887]]), [[Waling Dykstra]] ([[1829]]-[[1914]]), [[Tsjibbe Gearts van der Meulen]] ([[1824]]-[[1906]]), [[Lútzen Harmens Wagenaar]] ([[1855]]-[[1910]]) en [[Piter Jelles Troelstra]] ([[1860]]-[[1930]]). Dyselde wie njonken oprjochter en earste lieder fan 'e [[SDAP]] ek skriuwer fan in grut tal Fryske gedichten en lieten, dêr't ''It Aldershûs'' en ''Eala Fria Fresena'' tsjintwurdich de bekendsten fan binne. By dy opsomming mei fierders ek Troelstra syn earste frou, [[Sjoukje Maria Diederika Bokma de Boer]] ([[1860]]-[[1939]]) net ûntbrekke, dy't sawol yn it Frysk as yn it Nederlânsk skreau en nasjonale ferneamdens krige ûnder har [[pseudonym]] [[Nynke van Hichtum]], mei har boek ''[[Afke's Tiental]]'' (letter oerset yn it Frysk as ''[[De Tsien fan Martens Afke]]'').
[[File:Postma, Obe A.S. Weinberg, Grins.jpg|left|thumb|200px|De [[dichter]] [[Obe Postma]].]]

Yn 'e [[tweintichste iuw]] waard de renêssânse fan 'e [[Fryske literatuer]] fuortset troch skriuwers en dichters as [[Obe Postma]] ([[1868]]-[[1963]]), [[Geart Aeilco Wumkes]] ([[1869]]-[[1954]]), [[Simke Kloosterman]] ([[1876]]-[[1938]]), [[Reinder Brolsma]] ([[1882]]-[[1953]]), [[Eeltsje Boates Folkertsma]] ([[1893]]-[[1968]]), [[Fedde Schurer]] ([[1898]]-[[1968]]), [[Ulbe van Houten]] ([[1904]]-[[1974]]), [[Nyckle J. Haisma]] ([[1907]]-[[1943]]), [[Douwe Annes Tamminga]] ([[1909]]-[[2002]]), [[Hylkje Goïnga]] ([[1930]]-[[2001]]), [[Rink van der Velde]] ([[1932]]-[[2001]]), [[Trinus Riemersma]] ([[1938]]-[[2011]]) en withoefolle oaren. In apart plak wurdt ynnommen troch [[oersetter]]s, lykas [[Douwe Kalma]] ([[1896]]-[[1953]]), dy't it hiele oeuvre fan [[Shakespeare]] nei it Frysk ta oerbrocht, en [[Klaas Bruinsma (oersetter)|Klaas Bruinsma]] ([[1931]]), dy't al sûnt de jierren santich yn 't spier is om 'e [[Aldgryksk]]e [[toanielstik]]ken fan [[Sofokles]], [[Aiskylos]], [[Euripides]] en [[Aristofanes]] yn it Fryske oer te setten, en fierders de ''[[Ilias]]'' en de ''[[Odyssee]]'' fan [[Homearus]] en oare [[epos|epyske wurken]] út 'e [[Klassike Aldheid]], mar dêrnjonken ek [[Midsiuwen|Midsiuwske]] [[ridderroman]]s, [[Latyn]]ske [[hilligelibben]]s en de [[Spaansk]]talige [[poëzij]] fan 'e [[Sily|Sileenske]] [[Nobelpriis foar de Literatuer|Nobelpriis]]winner [[Pablo Neruda]] en oaren.

=== De Fryske Beweging ===
{{Apart|Fryske Beweging}}
De earste [[organisaasje]]s dy't rjochte wiene op it behâld fan 'e Fryske [[taal]] en [[kultuer]], waarden oan it begjin fan 'e njoggentjinde iuw oprjochte. De alderearste dêrfan wie it yn [[1827]] stifte ''[[Friesch Genootschap voor Geschied-, Oudheid- en Taalkunde]]'', dat trouwens ornaris net ta de [[Fryske Beweging]] rekkene wurdt om't it it [[Nederlânsk]] as fiertaal brûkte en pommeranten út dit fermidden gauris negatyf sputsen en skreaune oer de [[emansipaasje]] fan it Frysk. Wichtiger foar it Frysk wie dan ek it [[Selskip foar Fryske Tael- en Skriftekennisse]], dat oprjochte waard yn [[1844]].
[[File:Fryske Akademy.jpg|right|thumb|180px|It [[Coulonhûs]], de sit fan 'e [[Fryske Akademy]].]]
[[File:EXAMEN IN DE FRIESE TAAL-PGM4011888.webm|thumb|Eksamens yn de Fryske taal yn in [[Polygoonsjoernaal]] út 1946]]

Oant en mei de [[njoggentjinde iuw]] hie it [[ûnderwiis]] it Frysk iuwenlang tsjinwurke of op syn bêst negearre. Noch yn [[1816]] waard yn it ûnderwiisalmenak de [[skoalmaster]]s oanmoanne om it &quot;''vriesch boersch''&quot; yn en om 'e skoallen dochs fral net ta te litten. Tsjin it begjin fan 'e [[tweintichste iuw]] kaam der yn [[Fryslân]] lykwols in rop om it Frysk as fak op 'e skoallen te ûnderwizen. Under mear ta dat doel rjochte yn [[1915]] in groep jonge Fryske skriuwers de [[Jongfryske Mienskip]] op, dy't doelbewust en systematysk in kampanje fierde foar de fierdere ûntwikkeling en ferheffing fan it Frysk. In geweldich súkses wie dêrby, yn [[1938]], de oprjochting fan 'e [[Fryske Akademy]], dy't him mei it yn [[1941]] stifte [[Frysk Ynstitút oan de Ryksuniversiteit Grins]] ta it sintrum fan 'e Fryske [[taalkunde]] ûntjoech.

Op [[godstsjinst|godstsjinstich]] mêd waarden it [[Kristlik Frysk Selskip]], dat de [[protestantisme|protestantske denominaasjes]] fertsjintwurdige, en it [[Roomsk Frysk Bûn]] oprjochte, resp. yn [[1908]] en [[1917]]. Dizze beide organisaasjes wiene ferantwurdlik foar it ta stân kommen fan 'e Fryske psalmberiming, it plakfinen fan 'e earste Frysktalige [[tsjerke]]tsjinsten en de Fryske oersetting fan 'e [[Bibel]], dy't yn [[1943]] einlik útkaam. It Roomsk Frysk Bûn waard trouwens yn [[1997]] opheft, hoewol't it syn wurk foar in part fuortset as de stifting [[Mei Alle Wille]]. It Kristlik Frysk Selskip waard neitiid omneamd ta [[Krúspunt (organisaasje)|Krúspunt]].
[[File:Fryske beweging banner.jpg|left|thumb|250px|It logo fan 'e [[Ried fan de Fryske Beweging]].]]

Wer in oare organisaasje dy't it om it behâld fan it Frysk te dwaan is, is it [[Frysk Bûn om Utens]], dat dernei stribbet om 'e bân tusken de Fryske migranten bûten de provinsje en it heitelân libben te hâlden. Ek hjoed de dei is it Frysk Bûn om Utens noch tige aktyf, mei 17 oansletten kriten, yn [[Apeldoarn]], [[Arnhim]], [[Assen]], [[Boadegraven]], [[De Haach]], [[Haarlim]], [[Hilversum]], [[Hoarn (stêd)|Hoarn]], [[Hurderwyk]], [[Lelystêd]], [[Meppel]], [[Seist]], [[Drinte|Súdeast-Drinte]], [[Swol]], [[Twinte]], [[Utert (stêd)|Utert]] en [[Wageningen]]. Teffens binne der twa kriten dy't net by it Bûn oansletten binne, yn [[Den Helder]] en yn [[Roan]]. Noch wer in oare Fryske organisaasje is de [[Federaasje fan Fryske Studinteferienings]], dy't oprjochte waard yn [[1930]]. Hjirby binne de studinteferienings [[Bernlef (studinteferiening)|F.F.J. ''Bernlef'']] yn [[Grins (stêd)|Grins]] en [[WSSFS]] yn [[Wageningen]] oansletten.&lt;ref&gt;''Bûsboekje 2015'', s. 147.&lt;/ref&gt;

Yn [[1945]] besleaten al dy organisaasjes harren krêften te bondeljen en waard de [[Ried fan de Fryske Beweging]] oprjochte. Oant hjoed de dei ta fungearret dy as bewekker fan 'e Fryske kultuer en motor efter de emansipaasje fan 'e Fryske taal. Behalven de boppeneamde organisaasjes binne ek de [[Feriening foar in Federaal Europa]], de [[Feriening foar Frysk Underwiis]], it [[IFAT|Frysk Amateur Toaniel]], de ''[[Stichting Ons Bildt]]'' en de ''[[Stellingwarver Schrieversronte]]'' lid fan 'e Ried.
[[Ofbyld:Zaailand feb 07.JPG|thumb|right|250px|It [[Saailân]] te [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] (yn [[2007]]), útsjend op it Paleis fan Justysje.]]

=== Kneppelfreed ===
{{Apart|Kneppelfreed}}
Dochs duorre it noch oant 'e twadde helte fan 'e tweintichste iuw foar't al dat taalaktivisme fruchten ôfsmiet en de offisjele status fan it Frysk ferbettere waard. Yndirekt wie dat it gefolch fan 'e opskuor dy't op 'e middei fan [[16 novimber]] [[1951]] plakfûn op it [[Saailân]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] as gefolch fan 'e rjochtsaak tsjin twa Fryske [[sjoernalist]]en, [[Fedde Schurer]] en [[Tsjebbe de Jong]]. Dy beide mannen wiene oanklage foar [[kwealaster]], om't se har yn opinystikken yn harren [[krante]]n útsprutsen negatyf útlitten hiene oer de [[rjochter]] mr. [[S.R. Wolthers]], dy't yn ferskate rjochtsaken wegere hie om ta te stean dat der yn 'e rjochtseal Frysk sprutsen waard. 
[[Ofbyld:Fedde Schurer beeld 03.JPG|thumb|left|180px|Stânbyld fan [[Fedde Schurer]] op [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] (makke troch [[Guus Hellegers]], yn [[1974]]).]]

Foar it gerjochtsgebou wie dy deis in grutte kliber folk gearkommen dy't der net yn mocht, en foar in part troch de argewaasje en de lulkens fan 'e minsken en foar in part troch it folslein ûnbehearske hâlden en dragen fan 'e plysje rûn it spul dêr alhiel út 'e klauwen. De plysje sloech sûnder ûnderskie te meitsjen mei de wapenstôk op 'e minsken yn en brûkte [[brânspuit]]en as [[wetterkanon]]nen. Dizze rebûlje is de skiednis yngien as &quot;[[Kneppelfreed]]&quot;. De lulkens oer dit barren wie yn 'e provinsje sa grut, dat it Nederlânske regear suver yn panyk rekke by de gedachte oan in Fryske ôfskiedingsbeweging, en daliks in trijekoppige ministeriële kommisje nei Fryslân ta stjoerde om út te finen wat de minsken no eins woene.

Nei jierren fan tarieding en debatten late dat yn 'e jierren [[1955]] en [[1956]] ta de ynfiering fan nije wetjouwing oangeande it Frysk. Dêrby krige it Frysk offisjeel de status fan twadde rykstaal, wat fan Nederlân trouwens net in twatalich lân lykas [[Kanada]] makke hat, want de offisjele status fan it Frysk waard beheind ta de provinsje Fryslân. Fierders krigen Friezen it rjocht om yn Fryslân harren eigen taal yn 'e rjochtseal te sprekken en om by tsjûgenissen lykfolwêr yn Nederlân de eed yn it Frysk ôf te lizzen.
 
=== Nei Kneppelfreed ===
Hoewol't der troch Kneppelfreed in pear grutte súksessen behelle wiene foar it Frysk, gie ek dêrnei de taalstriid troch. Sa binne neitiid út 'e Ried fan de Fryske Beweging in stikmannich organisaasjes fuortkommen dy't spesjalisearre binne op in beskaat mêd. Foarbylden dêrfan binne de [[Fryske Kultuerrie]], dy't him útslutend mei kulturele saken dwaande hâldt, en de ûnderwilens ophefte [[Stifting It Fryske Boek]], dy't him konsintrearre op it promoatsjen en ferkeapjen fan 'e Fryske literatuer.
[[File:Afûk logo 185jpg.jpg|right|thumb|200px|It logo fan 'e [[Afûk]].]]

Boppedat kaam yn [[1962]] ek de [[Fryske Nasjonale Partij]] (FNP), dy't de Fryske belangen yn 'e [[polityk]] behertigje moast, út 'e Ried fuort. Sûnt [[1966]] is de op 'e measte mêden loftse FNP fertsjintwurdige yn 'e [[Provinsjale Steaten fan Fryslân]]. Hoewol't it nea ien fan 'e gruttere partijen wurden is, kaam de FNP allegeduerigen op foar de Fryske taal en kultuer en&amp;nbsp;– wat wichtiger wie&amp;nbsp;– hie syn oanwêzigens yn 'e Steaten in net te ûnderskatten bystjoerende ynfloed op it belied fan 'e oare partijen. Mei yn 't earstoan de wolbespraakte [[Jan Bearn Singelsma]] as lieder, wûn de FNP yn [[1966]] ien fan 'e 55 sitten yn 'e [[Provinsjale Steaten fan Fryslân|Fryske Steaten]] en troch de jierren hinne is de oanhing stabyl bleaun, mei ornaris twa of trije sitten, al is der sûnt [[1999]] in opgeande line te bespeuren. Yn [[2011]] kaam de partij foar it earst yn it provinsjaal bestjoer te sitten.

Fierders binne der ek guon frysksinnige organisaasjes dy't net drekt ferbûn binne mei de Ried fan de Fryske Beweging. Tige wichtich foar it behâld fan 'e Fryske taal is bygelyks de [[Algemiene Fryske Underrjochtskommisje]], better bekend as de Afûk. Dy fersoarget al sûnt [[1924]] net allinne it lesmateriaal foar it Frysk as fak op 'e [[basisskoalle|basis]]- en [[middelbere skoalle]]n, mar organisearret ek [[folwoeksenenûnderwiis]] yn it Frysk, foar sawol Frysktaligen as net-Frysktaligen. Ek foaroan by it Frysktalich ûnderwiis stiet de [[Stifting Pjutteboartersplak]], dy't ferskate Frysktalige [[pjutteboartersplak]]ken yn 'e provinsje organisearre hat.  En fierders is der noch it [[Frysk Ynternasjonaal Kontakt]], in jongereinferiening dy't as doel hat kontakten te lizzen mei oare minderheiden yn [[Jeropa]].
[[File:Grafyk talen sprutsen yn Fryslân.PNG|left|thumb|300px|Werjefte fan 'e [[taal|talen]] dy't yn 'e provinsje [[Fryslân]] as memmetaal sprutsen wurde (yn prosinten).]]

== Hjoeddeistige taalsitewaasje ==
=== Tal sprekkers ===
It Frysk wurdt yn 'e provinsje Fryslân as memmetaal sprutsen troch 347.000 minsken, oftewol troch 55% fan 'e ynwenners. Yn 'e trijehoek [[Mearum]]-[[De Wylp]]-[[De Grinzer Pein]], yn 'e provinsje [[Grinslân]], sprekke noch likernôch 3.000 minsken Frysk. En bûten it eigen taalgebiet wurdt it sprutsen troch likernôch 150.000 [[Friezen om utens]] yn 'e rest fan Nederlân, benammentlik yn 'e [[Rânestêd]], yn 'e stêd [[Grins (stêd)|Grins]] en yn 'e [[Noardeastpolder]]. Dat binne lju dy't út [[Fryslân]] wei nei oare parten fan Nederlân ferhuze binne, in [[Minsklike migraasje|migraasje]]stream dy't al hast oardel iuw op grutte skaal bestiet, foar it meastepart fan lju dy't ôfkomstich binne fan it Fryske [[plattelân]]. Yn 'e perioade tusken [[1880]] en [[1900]] gie it dêrby om 100.000 minsken, tusken [[1945]] en [[1970]] op 'en nij om 100.000, en yn 'e perioade dêrtuskenyn ek noch om frijwat.&lt;ref&gt;{{Aut|[[Johan Jacob Spahr van der Hoek|Spahr van der Hoek, J.J.]], en Vries, K. de, red.}}, ''Friesland 1945-1970'', Ljouwert, 1970 (Miedema Pers), sûnder ISBN, s. 98.&lt;/ref&gt; Yn harren nije wengebieten foarmen sokke 'lânferhuzers' [[Fryske Krite|Fryske kriten]] dy't fia it ramtwurk fan it [[Frysk Boun om Utens]] mei it heitelân ferbûn bleaune. Yn 'e Fryske kriten waarden eigen [[taal]] en [[kultuer]], en dêrmei [[etnysk|etnyske identiteit]], yn gesellich ferkear bewarre. De kriten rekken fan 'e jierren fyftich ôf stadichoan marginalisearre doe't de leden net mear op inoar oanwiisd wiene en de kontakten mei Fryslân troch bgl. [[tillefoan]] makliker yn stân holden wurde koene. In oansjenlik part fan 'e Friezen om utens binnen Nederlân is meitiid fierhinne yn 'e nije omkriten opgien, hoewol't oaren, faak nei har [[pinsjonearring]] nei it heitelân weromkearden.

En dan is der noch de grutte [[Fryske diaspora]] yn it bûtenlân, dy't fuortkaam út 'e grutte [[emigraasje]]weach tusken de [[Twadde Wrâldoarloch]] en santiger jierren. Dêryn hie [[Fryslân]] nammentlik fan alle Nederlânske provinsjes relatyf it heechste oandiel. It wurdt rûsd dat der wol 80.000 oant 100.000 Friezen ferspraat oer de wrâld libje, mei de grutste konsintraasjes yn [[Kanada]], de [[Feriene Steaten]], [[Austraalje (lân)|Austraalje]] en [[Nij-Seelân]]. Sadwaande leit it totale oantal Frysktaligen yn 'e hiele wrâld hjoed de dei om 'e 600.000 hinne. Hjirby moat oantekene wurde dat it bân mei Fryslân foar de earste [[generaasje]], de eigentlike lânferhuzers, oer it algemien tige sterk wie, en foar de twadde generaasje (dy't faak it Frysk noch wol ferstiet mar net mear sprekt) al in stik minder sterk. De trêde generaasje, dy't yn 'e regel ek gjin Frysk mear ferstiet, mar faak noch wol in pear wurden of sintsjes út 'e holle leard hat sûnder de betsjutting wier te begripen, giet frijwol hielendal yn it gruttere gehiel fan it nije lân op.

Njonken de boppeneamde oantallen Fryske [[memmetaal]]sprekkers, kin as winst set wurde dat it Frysk as [[twadde taal]] sprutsen wurdt troch sa'n 110.000 fan hûs út net-Frysktalige ynwenners fan 'e provinsje Fryslân.
[[File:Grafyk behearsking Frysk troch ynwenners Fryslân.PNG|right|thumb|270px|De behearsking fan it Frysk troch de ynwenners fan 'e provinsje [[Fryslân]] (yn %, [[1994]]).]]

=== Taalbehearsking ===
Oer de [[taalbehearsking]] fan it Frysk is in soad [[statistyk|statistysk]] fêstlein. Begjin jierren fyftich telde [[ûnderwiisynspekteur]] [[Krine Boelens]] alle legere skoallebern yn 'e provinsje foar syn ''De Taal van het Schoolkind in Friesland''. Twa op 'e trije spriek Frysk as [[memmetaal]]. Op it Fryske [[plattelân]] (de [[Stellingwerven]] en [[it Bilt]] bûten beskôging litten) wie dat hast 95%. De bern dy't dêr net fan hûs út Frysktalich wiene, hiene it oer it algemien dochs as [[twadde taal]] oanleard, want de mienskipstaal en dêrmei ek de bernetaal wie hast sûnder útsûndering Frysk.&lt;ref&gt;{{Aut|Boelens, Krine}}, ''De Taal van het Schoolkind in Friesland'', 1956.&lt;/ref&gt; Hast fyftjin jier letter publisearre [[Lieuwe Pietersen]] yn [[1969]] ''De Friezen en Hun Taal'' as it ferslach fan in represintative [[enkête]] ûnder 800 minsken. It tal lju dy't yn 'e hûs Frysk sprieken, wie net merkber feroare, mar dat wie gjin stabiliteit want op it plattelân wie it mei 10% werom rûn en yn 'e stêden mei 10% foarút gien. De feroaring op it plattelân kaam troch ynstream út 'e stêd en fan bûten Fryslân, wylst de feroaring yn 'e stêd it gefolch wie fan [[urbanisaasje]] fan plattelân ôf.

Tsien jier letter waard troch ûndersikers fan 'e [[Ryksuniversiteit Grins]] op 'en nij in represintative enkête holden, diskear ûnder mear as 1.100 respondinten, sadat finere details sichtber makke wurde koene. De útkomsten dêrfan waarden troch de [[Fryske Akademy]] ûnder de [[titel (namme)|titel]] ''Taal yn Fryslân'' publisearre yn [[1984]].&lt;ref&gt;{{Aut|Gorter, Jelsma, Van der Plank en De Vos}}, ''Taal yn Fryslân'', Ljouwert, 1984 (Fryske Akademy).&lt;/ref&gt; Dêrút die bliken dat it tal Frysksprekkers op it plattelân op 'en nij 10% tebekrûn wie, en dat de winst yn 'e stêd net fêstholden wurde koe. Oer it ginneraal spriek 56% fan 'e respondinten yn 'e hûs Frysk, mar mei dejingen dy't de taal as twadde taal brûkten, kaam it totaal op 73%. Ferstean koene 93% it Frysk. Dit ûndersyk waard op deselde wize werhelle yn [[1994]] en wiisde út dat doe fan 'e likernôch 615.000 ynwenners fan 'e provinsje [[Fryslân]] 55% it Frysk as memmetaal hie. Fierders waard fêststeld dat 94% Frysk ferstean, 74% Frysk prate, 65% Frysk lêze en 17% Frysk skriuwe koe.&lt;ref&gt;{{Aut|Gorter, Durk, en Jonkman, Reitze}}, ''Taal yn Fryslân op 'e Nij Besjoen'', s. 8.&lt;/ref&gt; Hjir waarden noch gjin grutte feroarings sichtber mei it ûndersyk út [[1984]]. 
[[File:Grafyk behearsking Frysk troch ynwenners Fryslân (2021 LC).png|left|350px|thumb|De behearsking fan it Frysk troch de ynwenners fan Fryslân (yn %, [[2021]]), neffens in [[enkête]] útfierd yn opdracht fan 'e ''[[Ljouwerter Krante]]''.]]

In enkête út [[2010]], dy't troch it ûndersyksburo ''Flycatcher'' holden waard ûnder 1.775 Nederlanners (en inkelde fragen nei it Frysk 'meinaam' hie), joech as útslach dat it Frysk doe noch altyd troch justjes mear as de helte fan 'e ynwenners fan Fryslân as memmetaal sprutsen waard (wat likernôch oerienkomt mei de 55% út it ûndersyk fan [[1994]]). Neffens dizze beheinde en dus net alhiel ferlykbere enkête soe fierders fan 'e ynwenners dy't yn 'e provinsje hikke en tein wiene, 80% Frysk prate kinne en 100% Frysk ferstean kinne. Fan 'e 'ymport' joech 75% oan Frysk ferstean te kinnen en 12% dat se it dêrnjonken ek sprekke kinne.&lt;ref&gt;[https://www.flycatcher.eu/news/item/nwsE9DF3/media/images/Resultaten_Friesland.pdf ''De ‘echte’ Fries spreekt nog steeds Fries!''], Flycatcher Interner Research (sjoen op 11 desimber 2010).&lt;/ref&gt; In tal enkêtes op lytsere skaal dat sûnt [[2010]] holden waard, lit lykwols in oar en ûnderling ôfwikend byld sjen. Der blykt in groeiende ôfstân te bestean tusken it brûke kinnen en it feitlik ek brûken fan it Frysk. Benammen it tal minsken dat Frysk skriuwe kin, is ûnwis, om't yn 'e enkêtes gjin foaropstelde definysje jûn wurdt fan wat ûnder 'skreaun Frysk' ferstien wurdt. Ien wichtich gegeven fan it feroaringsproses yn in ôfrûne heale iuw is dat it Frysk foar de Frysksprekkers net mear harren sprutsen haadtaal bleaun is, mar dat hja it Nederlânsk as in folslein behearske twadde, of sels lykweardige, sprektaal leard hawwe te brûken.

Yn [[2018]] makken [[taalkundige]]n fan 'e [[Fryske Akademy]] de útkomsten fan it taalûndersyk ''Taal yn Fryslân: De Folgjende Generaasje'' bekend, dat op gelikense wize gearstald wie as eardere ûndersiken: fan 'e FA yn [[1994]] en fan'e [[Ryksuniversiteit Grins]] [[1980]]. Op basis fan 3.800 ynfolle [[online]]-fragelisten út [[2015]] waard dêrby konkludearre dat yn dat jier 48% fan 'e befolking fan Fryslân it Frysk as [[memmetaal]] hie; 29% it [[Nederlânsk]]; 12% it Frysk èn it Nederlânsk; 4% in [[streektaal]]; en 2% in útlânske taal. As men de Frysktaligen en de twataligen byinoar optelt, betsjut dat dus dat 61% fan 'e Fryske befolking it Frysk as memmetaal hie. Hoe't dat him krekt ferhâldt ta de útkomsten fan eardere ûndersiken wie ûndúdlik, mei't dit de earste kear wie dat der mear as ien memmetaal tagelyk opjaan wurde koe. Dêrtroch wie it apels mei parren ferlykjen en koene de ûndersikers net mei wissichheid sizze oft it Frysk no terrein wûn of ferlern hie. Wol kaam út it nije ûndersyk nei foarren dat it persintaazje minsken dat Frysk skriuwe koe, licht omheech gien wie, fan 17% yn [[1994]] nei 18% yn [[2015]]. De ûndersikers seagen dêryn it tanommen skriftlik gebrûk troch Frysksprekkers fan 'e eigen taal op [[sosjale media]].&lt;ref&gt;{{Aut|Bosma, Willem}}, ''Taalmacht Fries boert langzaam achteruit'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 5 septimber 2018, s. 29.&lt;/ref&gt;
[[File:Grafyk gebrûk Frysk troch ynwenners Fryslân (2021 LC).png|right|350px|thumb|It gebrûk fan it Frysk troch de ynwenners fan Fryslân (yn %, [[2021]]), neffens in [[enkête]] útfierd yn opdracht fan 'e ''[[Ljouwerter Krante]]''.]]

Yn [[novimber]] [[2021]] liet de ''[[Ljouwerter Krante]]'' yn it ramt fan 'e santichste [[betinking]] fan [[Kneppelfreed]] in [[enkête]] oer de stân fan saken mei it Frysk útfiere troch it buro Enigma Research ûnder 1.950 ynwenners fan Fryslân.&lt;ref name=&quot;mear prate as skriuwe&quot;&gt;{{Fuotnoat|{{Aut|Walthaus, Asing}}, ''Mear Prate as Skriuwe'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 12 novimber 2021, s. 4-5}}&lt;/ref&gt; Neffens de útfierders hie dat &quot;in hege betrouberheid&quot; en wiek it &quot;heechút 2,2%&quot; ôf fan 'e wurklikheid. Wol waard tajûn dat, om't it ûndersyk fan in [[krante]] útgie, de dielnimmers boppemjittich útskaaiden nei minsken dy't lêze.&lt;ref name=&quot;mear prate as skriuwe&quot;/&gt; Neffens dizze enkête behearsken yn [[2021]] de ynwenners fan Fryslân it Frysk sa:&lt;ref name=&quot;mear prate as skriuwe&quot;/&gt;
*Ferstean: 72% tige goed, 22% goed, 4% ridlik, 2% amper, 0% net.
*Sprekken: 56% tige goed, 20% goed, 10% ridlik, 9% amper, 6% net.
*Lêzen: 33% tige goed, 44% goed, 16% ridlik, 4% amper, 2% net.
*Skriuwen: 10% tige goed, 32% goed, 25% ridlik, 14% amper, 19% net.
Neffens deselde enkête brûkten yn [[2021]] de ynwenners fan Fryslân it Frysk sa:&lt;ref name=&quot;mear prate as skriuwe&quot;/&gt;
*Ferstean: 71% eltse dei, 12% ferskate kearen yn 'e wike, 7% likernôch ien kear yn 'e wike, 5% minder as ien kear yn 'e wike, 5% selden of nea.
*Sprekken: 65% eltse dei, 7% ferskate kearen yn 'e wike, 4% likernôch ien kear yn 'e wike, 4% minder as ien kear yn 'e wike, 20% selden of nea.
*Lêzen: 31% eltse dei, 23% ferskate kearen yn 'e wike, 16% likernôch ien kear yn 'e wike, 15% minder as ien kear yn 'e wike, 15% selden of nea.
*Skriuwen: 24% eltse dei, 14% ferskate kearen yn 'e wike, 9% likernôch ien kear yn 'e wike, 12% minder as ien kear yn 'e wike, 40% selden of nea.
Ut dizze enkête kaam û.m. ek nei foarren dat wat heger it [[oplieding]]snivo, wat ûnwierskynliker it is dat der yn 'e hûs Frysk sprutsen wurdt.&lt;ref name=&quot;mear prate as skriuwe&quot;/&gt;

In ûndersyk troch de [[Ryksuniversiteit Grins]], dêr't 14.500 Friezen in fragelist foar ynfollen, brocht yn [[2024]] oan it ljocht dat der hieltyd mear Friezen Frysk sprieken, fral wat it taalgebrûk thús oanbelange. Neffens it ûndersyk spriek 48% fan 'e ynwenners fan Fryslân sûnder de [[Stellingwerven]] yn 'e hûs Frysk, wylst bûtendoar 62% fan 'e Friezen Frysk spriek. Ut itselde ûndersyk die ek bliken dat yn 'e buorprovinsjes mar 17% fan 'e minsken yn 'e hûs [[Grinslânsk]] of [[Drintsk]] spriek, en bûtendoar op syn heechsten 41%.&lt;ref&gt;{{Aut|Veltman, Melle}}, ''Friezen spreken thuis vaker Fries'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 18 july 2024, side 1.&lt;/ref&gt; 

Neffen de útkomsten fan in ûndersyk dat yn [[2025]] yn opdracht fan 'e [[Provinsje Fryslân]] útfierd waard, koene hieltyd mear ynwenners fan Fryslân it Frysk goed lêze en skriuwe, benammen wat de leeftydskategory fan 18–29&amp;nbsp;jier oanbelange. Fan alle ynwenners fan 'e provinsje koe neffens dit ûndersyk 58% it Frysk goed of hiel goed lêze, wylst 19% it Frysk goed of hiel goed skriuwe koe. Ek koe 85% it Frysk goed of hiel goed ferstean en as men de lju meirekkenet dy't it Frysk ridlik ferstean koene, gie dat persintaazje omheech nei 95%. De ûndersikers wiene fan tinken dat de oanwinnende lês- en skriuwfeardigens yn it Frysk it gefolch wie fan it tanimmend gebrûk fan it Frysk as skriuwtaal op 'e [[sosjale media]].&lt;ref&gt;{{Aut|Boer, Jantien de}}, ''Steeds meer Friezen kunnen goed Fries lezen en schrijven'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 27 maaie 2026, s. 21.&lt;/ref&gt;

===Dialekten===
{{Apart|Fryske dialekten}}
It Westerlauwersk Frysk kin ferdield wurde yn acht ûnderskate [[dialekt]]en, dy't ûnderling yn ferskillende mjitte (fan maklik oant dreech), fersteanber binne. De fjouwer haaddialekten lykje eins sa opinoar dat der better fan taalfarianten sprutsen wurde kin. Ta dizze groep hearre de beide grutte dialekten, it [[Klaaifrysk]] en it [[Wâldfrysk]], dy't inkeld ferskille troch de útspraak fan 'e wurden &quot;my&quot;, &quot;dy&quot;, &quot;hy&quot;, &quot;sy&quot;, &quot;wy&quot; en &quot;by&quot; en de [[twaklank]]en &quot;ei&quot;, &quot;ai&quot; en &quot;aai&quot;, mei dêropta noch in hantsjefol [[leksikon|leksikale]] ferskillen. Dêrnjonken is der it [[Súdwesthoeksk]], it meast ôfwikende fan 'e fjouwer grutte Fryske dialekten, dat him ûnderskiedt trochdat de [[nijere brekking]] dêryn nea trochfierd is. Wat dat oanbelanget, soe men stelle kinne dat dit dialekt it meast by [[16e iuw|sechstjinde-iuwske]] foarmen bleaun is. It fjirde haaddialekt, it [[Noardhoeksk]],&lt;ref&gt;{{Aut|Boelens, K., et al.}}, ''Twataligens'', s. 29.&lt;/ref&gt; dat trouwens faak as in foarm fan Klaaifrysk beskôge wurdt, hat krekt in ekstra brekkingsfoarm, de saneamde [[Dongeradielster brekking]]. Rûchwei kin men sizze dat it Klaaifrysk yn it [[noardwesten]] en [[westen]] fan Fryslân sprutsen wurdt, it Wâldfrysk yn it [[easten]], it Súdwesthoeksk yn it [[súdwesten]] en it Noardhoeksk yn it [[noardeasten]]. Alle fjouwer hawwe dizze dialekten in grutte fersprieding en in sprekkerstal dat yn 'e tsientûzenen rint.
[[File:Lânkaart Fryske dialekten.PNG|left|thumb|220px|De [[dialekt]]en fan it Frysk.]]

Njonken de fjouwer grutte dialekten besteane der ek noch fjouwer lytskes, dy't op frijwol alle mêd tsjinsteld binne oan 'e grutten. De lytse dialekten binne lokaal sprutsen taalfoarmen dy't beheind binne ta lytse mienskippen fan heechút inkele hûnderten of sels mar inkele tsientallen minsken. Trochdat se har yn isolaasje ûntjûn hawwe, wike se sterk fan it Standertfrysk ôf. Faak hawwe se âlde(re) foarmen fan it Frysk bewarre. By dizze lytse dialekten giet om it stedsdialekt fan it [[stêd|havenstedsje]] [[Hylpen]], dat yn it ferline sterk beynfloede wurden is troch it [[Hollânsk]] fan oare kant de [[Sudersee]], en fierders om 'e eilândialekten fan 'e [[Waadeilannen]] [[Skiermûntseach (eilân)|Skiermûntseach]] en [[Skylge]].

Op dat lêste eilân wurde twa Fryske taalfoarmen sprutsen, it [[Aastersk]] yn it easten, en it [[Skylgersk]] yn it westen. Dy susterdialekten wurde faninoar skaat troch it [[Midslânsk]], yn it sintrale part fan Skylge, dat in Hollânsk dialekt is. Dizze dialekten wurde noch mar troch inkele tsientallen meast âldere minsken sprutsen. It [[Skiermûntseagersk]] is it iennichste Fryske dialekt dat noch in [[namfal]]lestelsel hat, en kin dêrtroch en fanwegen syn ideosynkratyske klanklear nei alle gedachten oanmurken wurde foar it meast ôfwikende dialekt. It hat noch mar in hûnderttal sprekkers. Sawol it Skiermûntseagersk as it Hylpersk sil in sprekker fan ien fan 'e Fryske haaddialekten muoite hawwe om nei te kommen. It Aastersk en Skylgersk steane wat tichter by it Standertfrysk. Foarhinne waard ek yn it doarp [[Molkwar]] in sterk ôfwikend Frysk dialekt sprutsen, it [[Molkwardersk]], mar dat is yn 'e [[njoggentjinde iuw]] útstoarn. Doetiidske [[taalkundige]]n ornearren dat it de meast oarspronklike foarm fan it Frysk wie.

Ferlykje yn 'e ûndersteande tabel de telwurden ien oant en mei tsien yn it Standertfrysk en de fjouwer meast ôfwikende dialekten:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! taal
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! 7
! 8
! 9
! 10
|-
| [[Standertfrysk]]
| ien
| twa
| trije
| fjouwer
| fiif
| seis
| sân
| acht
| njoggen
| tsien
|-
| [[Hylpersk]]
| een
| twaa
| trê
| fèuwer&lt;br&gt; fouwer
| fiiuw
| seks
| saan
| acht&lt;br&gt;akst
| nèugen&lt;br&gt;nougen
| tên
|-
| [[Skylgersk]]
| ien
| twae
| trea
| fjouwer
| fiif
| seks
| sôn
| acht
| njoggen
| tsjien
|-
| [[Aastersk]]
| ien
| twae
| trea
| fjouwer
| fiif 
| seks
| sôn
| acht
| njuggen
| tsjien
|-
| [[Skiermûntseagersk]]
| iën
| twa
| trooi
| fjèuwer
| fiif
| seks
| saun
| acht
| njuegen
| tsiën
|}

=== De Fryske standerttaal ===
{{Apart|Standertfrysk}}
{{Apart|Fryske stavering}}
Yn 'e lêste helte fan 'e njoggentjinde en de earste helte fan 'e tweintichste iuw is de [[Fryske standerttaal]] gearstald. De earste offisjele [[stavering]] datearret út [[1879]]; foartiid skreau in elk mar sa't it him goedtocht. Dy earste stavering wie de saneamde [[Selskipsstavering]], dy't yn [[1948]] ferfongen waard troch de [[Akademystavering]] (ek wol de âlde stavering neamd). Tsjintwurdich brûkt it Frysk de saneamde [[Steatestavering]] (oftewol de nije stavering), dy't yn [[1980]] ynfierd is.

By de standerdisaasje fan it Frysk hawwe it [[Wâldfrysk]], as grutste dialekt, en it [[Klaaifrysk]], dat fanâlds de heechste status hie, fierwei de measte ynfloed hân. It [[Súdwesthoeksk]] waard frijwol bûten beskôging litten, wylst de fjouwer lytse dialekten der alhielendal part noch diel oan hân hawwe. Dochs bestiet der yn it Frysk in, foar in standerttaal, tige ûngewoane karfrijheid wat it wurdgebrûk oangiet. Hoewol't soks swierrichheden opsmyt foar oarstaligen dy't it Frysk as frjemde taal leare, binne de brûkers fan it Frysk dêr oer it algemien tige mei ynnommen. Der stiek dan ek in stoarm fan protest op doe't de [[Fryske Akademy]] yn [[2013]] op oanstean fan 'e [[Provinsjale Steaten fan Fryslân|Steaten]] in &quot;standertwurdlist&quot; opstelle woe, mei as doel om dy karfrijheid te beheinen.
[[File:2011-07_straatnamen_drachten.jpg|right|thumb|250px|In dûbeltalich strjitnammeboerd yn [[Drachten]].]]

==Taalgebrûk==
===Yn it bestjoer en it rjochtsferkear===
====Offisjele status en rjochtsjildigens====
It Frysk hat sûnt [[1956]] yn 'e provinsje Fryslân in offisjele status dy't gelyk is oan dy fan it [[Nederlânsk]]. Yn dat jier waard yn it ''Steatsblêd 1956, 242'' in begjin makke mei it formeel tastien gebrûk fan it Frysk yn it [[rjocht]]sferkear. In útwreiding dêrop waard 39 jier letter fêstlein yn it ''Steatsblêd 1995, 440''. Hoewol't it fansels yn 'e praktyk al lang barde, krigen de [[Friezen]] doe wetlik it rjocht om harren taal yn gearkomsten fan [[gemeenterie]]den en de [[Provinsjale Steaten fan Fryslân|Fryske Steaten]] te brûken. Yn [[1997]] waarden fierders by wet de mooglikheden om it Frysk yn 'e rjochtseal te brûken, ferromme, sadat no ûnder mear ek it [[Iepenbier Ministearje]] en de [[rjochterlike macht]] dêr Frysk brûke meie. 

De ynwenners fan Fryslân kinne sûnt jier en dei yn it Frysk mei de gemeentlike en provinsjale oerheden kommunisearje en korrespondearje. De provinsje en guon gemeenten hawwe der in beliedspunt fan makke om mear Frysk te brûken by it opstellen fan offisjele dokuminten. Troch in stikmannich wetswizigings binne sokke Fryske stikken no yn hast alle gefallen rjochtsjildich. Ien fan 'e lêste útsûnderings dêrop wiene de [[feriening]]sstatuten, mar sûnt [[2002]] kinne dy ek yn it Frysk opsteld wurde. [[Trou-akte|Trou]]- en [[berte-akte]]n binne hjoed de dei yn alle Fryske gemeenten twatalich beskikber.

Yn [[2014]] waard de [[Wet Gebrûk Fryske Taal]] fan krêft, dêr't ferskate eardere bepalings yn byinoar brocht binne. Sa is dêryn is fêstlein dat it Frysk en Nederlânsk de offisjele talen fan 'e provinsje Fryslân binne, en fierders ferplichtet dizze wet de ryksoerheid en Deputearre Steaten fan de provinsje Frysân om periodyk bestjoersôfspraken te meitsjen. In ûnderdiel fan 'e taalwet is teffens it [[Orgaan foar de Fryske Taal]]. Doel fan dy kommisje is om 'e gelikense posysje fan it Frysk en it Nederlânsk binnen de provinzje Fryslân te befoarderjen.

Yn [[2023]] waard nei [[Joana da Silveira Duarte#Naturalisearring|in ferfelend misferstân]] dúdlik dat ek by [[naturalisearring]] ta Nederlanner de eed yn it Frysk ôflein wurde mei.&lt;ref&gt;{{Aut|Veltman, Melle}}, ''Naturalisatie-eed mag in het Fries'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 20 jannewaris 2023, s. 2.&lt;/ref&gt;

==== Jeropeeske erkenning ====
De [[Nederlân]]ske steat hat twa ferdraggen fan de [[Ried fan Jeropa]] ratifisearre. Dêrby giet it om it [[Ramtferdrach foar de Beskerming fan Nasjonale Minderheden]] en it [[Jeropeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen]].&lt;ref&gt;[http://fryskebeweging.nl/oer-it-frysk/de-taal/ De Fryske taal] op 'e webside fan de [[Ried fan de Fryske Beweging]].&lt;/ref&gt; Yn [[1996]] hat de Nederlânske oerheid it Frysk opjûn ûnder Diel III (de heechste foarm) fan dat lêste ferdrach, dat 48 mooglikheden foar taalbeskerming jout. As útfiering dêrfan waard yn [[2001]] it [[Konvenant Fryske Taal en Kultuer]] sletten tusken de Nederlânske oerheid en de provinsje Fryslân.
[[File:2011-07_Sexbierum_01.jpg|left|thumb|250px|In dûbeltalich plaknammeboerd fan [[Seisbierrum]], mei it Frysk ûnderoan.]]

==== Fryske plak- en wetternammen ====
Ek op it mêd fan 'e [[plaknamme]]n hat it Frysk foarderings makke. Yn Nederlân hawwe plakken nammentlik ien offisjele namme, en dat is de namme dy't bygelyks yn [[notaris|notariële aktes]] brûkt wurde. Yn Fryslân wie foarhinne altyd de Nederlânske plaknamme de offisjele, al wiene [[Topografyske Wurkgroep Fryslân|dûbeltalige]] plaknammebuorden al sûnt 'e jierren fyftich fan 'e tweintichste iuw yn frijwol alle Fryske gemeenten yn gebrûk. Fan [[1989]] ôf binne lykwols ferskate gemeenten derta oergien om 'e Fryske plaknammen offisjeel yn 'e [[Gemeentelike Basisadministraasje]] (GBA) fêst te lizzen. Dêrby giet it om [[Tytsjerksteradiel]] ([[1989]]), [[Boarnsterhim]] ([[1989]]), [[Littenseradiel]] ([[1993]]), [[Ferwerderadiel]] ([[1999]]), [[Ljouwerteradiel]] ([[2009]]), [[Dantumadiel]] ([[2009]]) en [[Menameradiel]] ([[2010]]). De Nederlânske plaknammen hawwe yn dy gemeenten no gjin offisjele status mear, al meie se fansels bûten offisjele stikken om noch wol brûkt wurde, krekt sa't dat foarhinne mei de Fryske foarmen it gefal wie.

De gemeente Ljouwerteradiel hat as iennichste fan dizze groep in offisjeel Nederlânsktalige gemeentenamme oanholden (om't ''Leeuwarderadeel'' de gemeente in bekende klank jaan soe). De gemeente Dantumadiel hat mei-iens ek alle strjitnammen yn 'e Fryske foarm yn 'e GBA fêstlein; yn 'e oare neamde gemeenten wie dat yn 'e regel net nedich om't dy al folle earder oergien wiene ta it gebrûk fan Frysktalige strjitnammen. Boppedat hawwe [[Provinsjale Steaten fan Fryslân|Provinsjale Steaten]] yn [[1997]] de offisjele provinsjenamme feroare fan &quot;''Friesland''&quot; yn &quot;Fryslân&quot;. Yn [[2004]] besleat it [[Nederlânsk Ministearje fan Ynlânske Saken|Ministearje fan Ynlânske Saken]] derop ta sjen dat de foarm &quot;Fryslân&quot; tenei ek yn dokuminten en publikaasjes fan 'e lanlike oerheid brûkt wurde sil.&lt;ref&gt;''De Bosatlas van Fryslân'', s. 178.&lt;/ref&gt; Fierders hat it [[Wetterskip Fryslân]] by syn oprjochting yn [[2004]] in Fryske namme oannommen, en yn maart [[2007]] binne alle [[wetter]]nammen yn Fryslân, útsein in pear stedsgrêften, yn it Frysk fêstlein. De wetters yn 'e [[Stellingwerven]] hawwe doe harren [[Stellingwerfsk]]e nammen krigen.
[[File:Fries hindeloopen.JPG|right|thumb|250px|In dûbeltalich plaknammeboerd fan [[Hylpen]], mei it it Frysk boppe-oan.]]

It ferfryskjen fan [[geografy]]ske nammen giet gauris mank mei in protte rebûlje. Oer it generaal kin steld wurde dat it de ûndernimmers binne dy't har der út alle macht tsjin fersette, om't it de [[ekonomy]] skea tabringe soe. Hoewol't fan soks noch nea wat bliken dien hat by de gemeenten dy't fanôf [[1989]] harren plaknammen ferfryske hawwe, wurdt dat ferlechje alle kearen weroan fan stâl helle. Yn 'e gemeenten [[Wûnseradiel]] en [[Wymbritseradiel (1984-2011)|Wymbritseradiel]], dy't yn [[2011]] opgien binne yn [[Súdwest-Fryslân]], is op dy wize de plaknammeferfrysking ek wier-wier opkeard.

Per [[1 jannewaris]] [[2014]] is Boarnsterhim opheft, en it grûngebiet fan 'e eardere gemeente is ferdield oer de gemeenten [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]] en [[it Hearrenfean (gemeente)|it Hearrenfean]] en de nije fúzjegemeenten [[Súdwest-Fryslân]] en [[De Fryske Marren]]. Ljouwert en it Hearrenfean hawwe in Nederlânske gemeentenamme, en binne út noch yn net fan doel om dy te ferfryskjen. Lykwols binne se troch de anneksaasje fan in diel fan Boarnsterhim foar de wet de opfolger fan dy gemeente, en om't it ûnder it [[Jeropeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen]] simpelwei ferbean is om boargers har taalrjochten te ûntnimmen (it hawwen fan in gemeentenamme yn har eigen taal ynbegrepen), sille dy beide gemeenten úteinlik dochs omlyk moatte. In wurdfierder fan 'e [[Topografyske Wurkgroep Fryslân]], sei dêroer yn 'e ''[[Ljouwerter Krante]]'': ''&quot;Minsken út de gemeente Boarnsterhim ha dizze namme yn har paspoart te stean. It kin net sa wêze dat de Fryske gemeentenamme yn in offisjeel dokumint plakmeitsje moat foar in Hollânsktalige namme. Dat soe in efterútgong fan de status fan in minderheidstaal betsjutte. En dat mei net.&quot;'' Neffens boargemaster [[Ferd Crone]] fan Ljouwert is ferfrysking fan 'e gemeentenamme lykwols net nedich, om't de [[Gemeentewet]] boppe it Jeropeesk Hânfêst giet. Dat liket tige ûnwierskynlik, mei't Jeropeeske ferdraggen oant no ta frijwol altyd foarrang krigen hawwe. Neffens de Topografyske Wurkgroep hoecht der mar ien boarger te wêzen dy't nei de rjochter stapt, en dan komt de Frysktalige gemeentenamme der gewoan. De [[Ried fan de Fryske Beweging]] hat foar dat doel al it [[Fryslân Fûns]] oprjochte, om gewoane minsken by de gong nei de rjochter finansjeel te stypjen. De Wurkgroep ferwachtet fierder ek dat ynwenners fan 'e fjouwer opfolgergemeenten fan Boarnsterhim tenei mei súkses de ferfrysking fan 'e namme fan har eigen doarp by de rjochter ôftwinge kinne sille, mei't it net sa wêze kin dat binnen ien en deselde gemeente de ynwenners fan bygelyks [[Wergea]] wol en dy fan [[Wurdum]] net rjocht hawwe op in plaknamme yn 'e eigen taal.&lt;ref&gt;{{Aut|Boers, Erwin, en Grosso, Maria del}}, ''‘Naam Ljouwert is onvermijdelijk’'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 25 jannewaris 2014.&lt;/ref&gt;
[[File:Briefmarke_50_Jahre_Friesenrat.jpg|left|thumb|250px|In [[Dútslân|Dútske]] postsegel út [[2006]], ta gelegen-heid fan it 50-jierrich bestean fan 'e [[Fryske Rie]], wêryn't kontakten mei [[East-Fryslân]] en [[Noard-Fryslân]] ûnderholden wurde.]]

=== Yn it ûnderwiis ===
====Yn it basis- en fuortset ûnderwiis====
{{Apart|Frysk (skoalfak yn it fuortset ûnderwiis)}}
Wat it [[ûnderwiis]] oanbelanget, waard it Frysk al yn [[1937]] (op opsjonele basis) as ekstra fak op 'e [[legere skoalle]]n tastien, hoewol't it pas yn [[1956]] de status fan folweardich skoalfak krige. Yn [[1980]] waard it in ferplichte fak op 'e [[basisskoalle]]n, en yn [[1993]] waard it ek ferplichte foar it earste jier fan it [[fuortset ûnderwiis]]. Ek mei it Frysk op 'e basisskoallen offisjeel brûkt wurde as [[lestaal]] (d.w.s. de taal dy't brûkt wurdt om yn les te jaan), eat dat op sa'n 80% fan 'e Fryske skoallen yn hegere of mindere mjitte dien wurdt. It brûken fan it Frysk yn it ûnderwiis is wetlik regele yn kêst 9-4 fan 'e [[Wet Primêr Underwiis]] en yn kêst 11a-2 fan 'e [[Wet op it Fuortset Underwiis]]. 

Yn it ramt fan it Frysk as skoalfak binne yn it [[basisûnderwiis]] gjin einnoarmen fêststeld oangeande de behearsking fan it Frysk. It fak Frysk stiet sadwaande ek net ûnder it tafersjoch fan 'e [[skoalynspeksje]]. Yn it [[fuortset ûnderwiis]] moatte skoallen it Frysk nei it (ferplichte) earste jier as fakultatyf learfak oanbiede, en dan wurde de einnoarmen troch de [[eksamen]]easken bepaald, alteast foar de [[learling]]en dy't it yn har [[eksamenpakket]] opnommen hawwe. Skoallen kinne ûntheffing oanfreegje fan 'e ferplichting om Frysk as lesfak yn harren ûnderwiisprogram oan te bieden en in fyfdepart fan 'e skoallen yn it fuortset ûnderwiis yn Fryslân makket fan dy mooglikheid gebrûk.

====Yn it heger ûnderwiis====
{{Apart|Frisistyk}}
As [[universiteit|universitêre]] oplieiding hie it Frysk al yn [[1896]] as in privaat dosintskip tagong krigen ta de [[Ryksuniversiteit Utert]]&lt;ref name=&quot;twataligens-universiteiten&quot;&gt;{{Aut|Boelens, K.,}} et. al., ''Twataligens'', Ljouwert, 1981 (Afûk), ISBN 9 06 27 30 086, s. 167.&lt;/ref&gt; en yn [[1917]] ta de [[Ryksuniversiteit Grins]].&lt;ref name=&quot;twataligens-universiteiten&quot;/&gt; Yn [[1930]] kaam der in lektoraat Frysk oan 'e Ryksuniversiteit Grins, dat yn [[1941]] omset waard yn in folweardige [[learstoel]].&lt;ref name=&quot;twataligens-universiteiten&quot;/&gt; Al earder wiene oan 'e [[Universiteit fan Amsterdam]] ([[1934]])&lt;ref name=&quot;twataligens-universiteiten&quot;/&gt; en oan 'e Ryksuniversiteit Utert ([[1935]])&lt;ref name=&quot;twataligens-universiteiten&quot;/&gt; bysûndere learstuollen ta stân kommen. Yn [[1951]] krige fierders de [[Frije Universiteit]] yn [[Amsterdam]] in gewoane learstoel,&lt;ref name=&quot;twataligens-universiteiten&quot;/&gt; dy't yn [[1994]] lykwols wer opheft waard. Ek de bysûndere learstoel oan 'e [[Universiteit Utert]] (de eardere ryksuniversiteit) waard yn [[1990]] opheft.&lt;ref&gt;[https://frieschdagblad.nl/regio/Vlaming-brengt-het-Fries-terug-op-de-universiteit-van-Utrecht-26807127.html {{Aut|Veldstra, Geert}}, ''Vlaming brengt het Fries terug op de universiteit van Utrecht'', yn: it ''Frysk Deiblêd'', 3 maart 2020.]&lt;/ref&gt; 

Oan it begjin fan 'e [[ienentweintichste iuw]] wie der noch ien gewoane learstoel Frysk, oan 'e Ryksuniversiteit Grins, en wiene der trije bysûndere learstuollen Frysk oerbleaun, ien oan 'e [[Universiteit fan Amsterdam]] en twa oan 'e [[Ryksuniversiteit Leien]]. Dy bysûndere learstuollen waarden lykwols yn 'e earste beide [[desennia]] fan 'e nije iuw almar fierder útklaaid. Oan 'e oare kant kaam der yn [[2019]] wer in bysûndere learstoel oan 'e Universiteit Utert by doe't de [[Flaanderen|Flaming]] [[Hans van de Velde]] dêr (foar ien dei wyks) oansteld waard as heechlearaar [[sosjolinguïstyk]] mei bysûndere oandacht foar de taalsitewaasje yn Fryslân.&lt;ref&gt;[https://www.uu.nl/nieuws/hans-van-de-velde-benoemd-tot-hoogleraar-sociolinguistiek-met-bijzondere-aandacht-voor-de ——, ''Hans Van de Velde benoemd tot hoogleraar &quot;Sociolinguïstiek, met bijzondere aandacht voor de taalsituatie in Fryslân&quot;'', op ''UU.nl'', 13 maaie 2019.]&lt;/ref&gt; Mar yn [[2017]] en [[2021]] waarden beide bysûndere learstuollen oan 'e Ryksuniversiteit Leien opheft.&lt;ref&gt;[https://www.fryske-akademy.nl/nl/onderzoek/universitair-onderwijs/ ——, ''Bijzondere leerstoelen'', op ''Fryske-Akademy.nl'']&lt;/ref&gt;

De oplieding Frysk oan 'e Ryksuniversiteit Grins ferlear yn [[2012]] syn selsstannigens en waard in ''track'' binnen de bredere oplieding Minorities &amp; Multilingualism (&quot;Minderheden &amp; Meartaligens&quot;).&lt;ref name=&quot;geschrapt&quot;&gt;{{Fuotnoat|{{Aut|Veltman, Melle}}, ''Opleiding minderheidstalen geschrapt'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 8 febrewaris 2024, s. 2}}&lt;/ref&gt; Yn [[2022]], doe't [[Goffe Jensma]] as [[heechlearaar]] Frysk oan 'e Ryksuniversiteit Grins mei [[emeritaat]] gie, wie der neffens it universiteitsbestjoer gjin gaadlike opfolger te finen. Dêrom waard [[Anne Merkuur]] yn it plak fan Jensma oansteld, mar as universitêr dosint Frysk ynstee fan as heechlearaar. Oer dy gong fan saken ûntstie yn Fryslân gâns trelit, mei't it opfette as in ferkapt besykjen om fan 'e learstoel Frysk ôf te kommen. De universiteit beswarde by heech en by leech dat dat net sa wie en dat der in nije heechlearaar beneamd wurde soe sadree't der him in gaadlike kandidaat oppenearre.&lt;ref&gt;[https://nos.nl/regio/friesland/artikel/314265-hoogleraar-goffe-jensma-met-pensioen-ongerust-over-toekomst-studie-fries ——, ''Hoogleraar Goffe Jensma met pensioen, ongerust over toekomst studie Fries'', op ''NOS.nl'', 7 oktober 2022.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://dingtiid.frl/advysbrief-oan-rug-soargen-oer-learstoel-frysk-yn-grins-2/ ——, ''Advysbrief oan RUG: &quot;Soargen oer learstoel Frysk yn Grins&quot;'', op ''DINGtiid.nl'', 3 novimber 2022.]&lt;/ref&gt; Mei yngong fan [[15&amp;nbsp;febrewaris]] [[2023]] waard [[Arjen Versloot]], heechlearaar [[Germaanske talen|Germaanske taalkunde]] oan 'e [[Universiteit fan Amsterdam]], foar twa dagen yn 'e wike &quot;detasjearre&quot; nei de Ryksuniversiteit Grins, dêr't er [[interim]]-heechlearaar [[Fryske taal- en letterkunde]] waard.&lt;ref&gt;[https://www.rug.nl/about-ug/latest-news/news/archief2023/nieuwsberichten/parseberjocht-rug-stelt-ynterim-heechlearaar-fryske-taal-en-kultuer-oan ——, ''RUG stelt interim-hoogleraar Friese taal en cultuur aan'', op 'e webside fan 'e Ryksuniversiteit Grins, 8 febrewaris 2023.]&lt;/ref&gt;

Yn [[jannewaris]] [[2024]] die de [[Keninklike Nederlânske Akademy fan Wittenskippen]] (KNAW) de oanbefelling om foar it Frysk wer in folweardige learstoel te skeppen, wêrby't it gegeven hoefolle [[studint]]en sa'n oplieding folgje gjin rol spylje moast.&lt;ref&gt;{{Aut|Veltman, Melle}}, ''&quot;Status-aparte&quot; voor het Fries?'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 12 jannewaris 2024, s. 1.&lt;/ref&gt; Inkele wiken letter makke [[minister]] [[Robbert Dijkgraaf]] fan [[Ministearje fan Underwiis (Nederlân)|Underwiis]] bekend dat er ree wie om jiers [[€]]340.000 frij te meitsjen foar in nije selsstannige [[bachelor]]oplieding Fryske taal- en letterkunde. Hoewol't de KNAW berekkene hie dat sa'n nije oplieding jiers sa'n €700.000 kostje soe, wiene de reäksjes posityf, mei't fan û.o. de Ryksuniversiteit Grins en de [[Bestjoerôfspraak Fryske Taal en Kultuer]] (BFTK) tusken de provinsje Fryslân en de [[ryksoerheid]] ek ferwachte waard dat se der jild oan bydrage soene.&lt;ref&gt;{{Aut|Veltman, Melle}}, ''Minister Dijkgraaf maakt geld vrij voor een nieuwe opleiding Fries'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 31 jannewaris 2024, s. 2.&lt;/ref&gt; In wike letter makke de Ryksuniversiteit Grins bekend dat de bachelor Minorities &amp; Multilingualism, dêr't it Frysk dêr by yndield wie, skrast wurde soe út it opliedingsprogramma.&lt;ref name=&quot;geschrapt&quot;/&gt;

Yn [[jannewaris]] [[2025]] waard bekendmakke dat it Frysk oan 'e Ryksuniversiteit Grins fan [[septimber]] fan dat jier ôf yndie wer in folweardige learstoel krige foar in selsstannige [[bachelor]]oplieding. De [[finansiering]] soe grutdiels fersoarge wurde troch de [[Provinsje Fryslân]] en it [[Nederlânsk Ministearje fan Binnenlânske Saken]]. It skrassen fan 'e oplieding Minorities &amp; Multilingualism, dy't begjin [[2025]] [[besuniging|fuortbesunige]] wurde soe, waard útsteld oant nei de [[simmerfakânsje]], sadat de [[frisistyk]] net &quot;tydlik dakleas&quot; wurde soe. Underwilens soe Arjen Versloot oanbliuwe as interim-heechlearaar, wylst Anne Merkuur &quot;klearstoomd&quot; waard foar it heechlearaarskip.&lt;ref&gt;{{Aut|Veltman, Melle}}, ''Fries weer helemaal terug aan de Rijksuniversiteit Groningen'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 10 jannewaris 2025, s. 2.&lt;/ref&gt;

=== Yn 'e media ===
==== Yn 'e deiblêden ====
Yn 'e [[media]] hat it Frysk wikseljende resultaten boekt. Yn 'e [[krante|skriuwende parse]] wurdt it Frysk mar yn likernôch 5% fan 'e artikels brûkt yn 'e beide provinsjale [[krante]]n, de ''[[Ljouwerter Krante]]'' en it ''[[Frysk Deiblêd]]''.&lt;ref&gt;{{Aut|Ytsma, Jehannes}}, ''De taal fan famyljeberjochten'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 19 maaie 2000.&lt;/ref&gt; Op in ynternasjonale konferinsje oer twatalichheid en [[sjoernalistyk]], dy't begjin [[juny]] [[1999]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] holden waard, besauden [[Welsk|Welsen]], [[Finlânsweedsk|Finlânsweden]], [[Katalaansk|Katalanen]] en oare leden fan [[minderheid|taalminderheden]] yn 'e [[Jeropeeske Uny]] har oer dy miste kâns. Yn oare [[minderheidstaal]]gebieten spylje nammentlik de krante(n) in wichtige rol yn 'e taalstriid, en ferskine se (hast) hielendal yn 'e minderheidstaal.&lt;ref&gt;{{Aut|Riemersma, Gerrie}}, ''Internationale verbazing over Fries in kranten'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 5 juny 1999.&lt;/ref&gt;
[[File:Leeuwarder Courant (bijlagen) 01.jpg|right|thumb|200px|De ''[[Ljouwerter Krante]]'' mei wyklikse taheakken.]]

De doetiidske [[redakteur|haadredakteur]] [[Pieter Sijpersma]] fan 'e ''Ljouwerter Krante'' makke him derôf troch te sizzen dat it mei 5% Frysk yn 'e krante mear as takin. ''&quot;Teveel Fries irriteert de lezers,&quot;'' sa wie syn ûnderfining, ''&quot;De overschakeling van Nederlands naar het Fries in een artikel leidt de lezers af. Ze begrijpen het niet en ze vinden het niet mooi. Zou de krant overwegend in het Fries zijn geschreven, dan is het einde van de Leeuwarder Courant gauw in zicht.&quot;'' En oer de maatskiplike ferantwurdlikheid fan 'e Fryske deiblêden: ''&quot;Wij voelen ons verantwoordelijk voor de krant en meer niet.&quot;'' Wol wurde yn 'e ''Ljouwerter Krante'' en it ''Frysk Deiblêd'' Fryske sitaten yn fierders Nederlânsktalige artikels yn it Frysk werjûn, wat unyk is foar [[Jeropa]], mar inkeld om't yn oare kranten út minderheidsgebieten it hiele [[artikel (publikaasje)|artikel]] yn 'e minderheidstaal steld is.&lt;ref&gt;{{Aut|Riemersma, Gerrie}}, ''Internationale verbazing over Fries in kranten'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 5 juny 1999.&lt;/ref&gt;

Ut in breed ûndersyk út [[1994]] die trouwens bliken dat it fral Nederlânsktaligen binne dy't har oan it Frysk yn 'e kranten steure. De measte Frysktaligen is it ien toetmem oft in [[artikel (publikaasje)|artikel]] yn it Frysk of it Nederlânsk steld is. Neffens taalûndersiker [[Durk Gorter]] soe it dan grif ek net sa'n feart rinne mei de ein fan 'e ''Ljouwerter Krante'' as der wat mear Frysk brûkt waard.&lt;ref&gt;{{Aut|Riemersma, Gerrie}}, ''Internationale verbazing over Fries in kranten'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 5 juny 1999.&lt;/ref&gt; Sûnt [[2009]] bestiet de Frysktalige [[ynternet]]krante ''[[It Nijs]]'', dy't oprjochte is op inisjatyf fan 'e [[Ried fan de Fryske Beweging]], en him ta doel stelt om 'e Friezen op in folweardige manear wrâldnijs yn 'e eigen taal oan te bieden. Dit digitale deiblêd kaam neitiid lykwols yn opspraak troch [[amateurisme]],&lt;ref&gt;[http://www.wegmetderandstad.nl/wordpress/?tag=it-nijs ''It Nijs'' op it bloch fan Cornelis van der Wal.]&lt;/ref&gt; dubieuze praktiken lykas it oanhâldend bringen fan ûnkorrektheden en it wegerjen om dy te [[rektifikaasje|rektifisearjen]],&lt;ref&gt;[http://www.itnijs.frl/2012/05/sp-yn-aksje-yn-skarsterlan/#comments Opmerkings riedslid Johan Meester oer ''It Nijs''.]&lt;/ref&gt; en beskuldigings fan [[sinsuer]] op reäksjes fan lêzers.&lt;ref&gt;[http://webdok.nl/?p=2529 {{Aut|Vries, Daam de}}, ''Sensuer by de djipfriezen''.]&lt;/ref&gt;
[[File:Doutzen_Kroes_Praat_mar_Frysk.jpg|left|thumb|220px|[[model (berop)|Topmodel]] [[Doutzen Kroes]] as boechbyld fan 'e aksje [[Praat mar Frysk]].]]

==== Yn famyljeberjochten ====
Yn 'e famyljeberjochten yn 'e beide provinsjale deiblêden wurdt wol hieltyd mear Frysk brûkt. Neffens in telling út it begjin fan 'e santiger jierren wie doe 12% fan 'e famyljeberjochten yn it Frysk, neffens in telling út [[1991]]-[[1992]] 23% en neffens in stekproef út [[2000]] sa'n 30%.&lt;ref&gt;{{Aut|Ytsma, Jehannes}}, ''De taal fan famyljeberjochten'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 19 maaie 2000.&lt;/ref&gt;

==== Yn tydskriften ====
Yn [[1997]] waard ''[[Frysk en Frij (tydskrift)|Frysk en Frij]]'' opheft, dat it lêste breed oriïntearre Frysktalige [[tydskrift]] wie. It blêd hie op it lêst 300 oant 400 abonnees en dûbeld safolle lêzers. De provinsje loek it [[subsydzje]] yn, om't [[Deputearre Steaten]] it jild effektiver oan in [[hûs-oan-hûsblêd]] bestege seagen. Dat kaam bestege seagen. Dat kaam der lykwols net, mar ta ferfanging kaam der al in stikmannich jierren de saneamde ''F-side'' dy't ien kear yn 'e wike yn 'e beide provinsjale [[deiblêd]]en ferskynde. Dat wie in Frysktalige side dy't lykwols dúdlik fan in oar kaliber wie en op it mêd fan ynhâld net yn it skaad fan ''Frysk en Frij'' stean koe. Ek oare Frysktalige publikaasjes, lykas de [[literatuer|literêre]] [[tydskrift]]en ''[[Trotwaer]]'', ''[[Hjir]]'', ''[[Kistwurk]]'' en ''[[M3]]'' binne ûnderwilens opdoekt.

De iennichste echte Fryske tydskriften foar in folwoeksen publyk binne tsjintwurdich ''[[De Moanne]]'', dêr't trouwens ek almar mear Nederlânsk yn stiet, en ''[[Ensafh]]''. In net oan [[organisaasje]]s bûne Frysktalige parse is sadwaande yn it neigean rekke. Wol besteane der noch Frysktalige útjeften dy't [[orgaan (tydskrift)|organen]] fan [[Organisaasje|ynstelling]]s binne, lykas ''[[Swingel]]'' fan 'e [[Ried fan de Fryske Beweging]]; ''[[It Beaken (tydskrift)|It Beaken]]'' fan 'e [[Fryske Akademy]]; ''[[Us Wurk]]'' fan it [[Frysk Ynstitút]] oan 'e [[Ryksuniversiteit Grins]]; ''[[De Frijbûtser]]'', fan 'e [[FNP]]; en ''[[Each en Ear]]'', fan [[Omrop Fryslân]]. Dizze tydskriften binne Frysktalich, behalven ''It Beaken'' dat oant de ein fan 'e [[tweintichste iuw]] ta meast Frystalich wie, mar hjoed de dei fierhinne yn it [[Nederlânsk]] en [[Ingelsk]], en soms yn it [[Dútsk]] publisearret.

Foar de jongerein binne der twa tydskriften: ''[[Switsj]]'' en ''[[LinKk]]'', dy't beide útjûn wurde troch it [[Taalsintrum Frysk|Taalsintrum Frysk/CEDIN]]. ''Switsj'', foar bern fan 10 oant 12 jier, bestiet sûnt [[1997]], en hat in oplaach fan 2.300 eksimplaren, dy't benammen nei de basisskoallen giet. ''LinKk'' is bestimd foar bern fan 12 oant 15 jier, en bestiet sûnt [[2001]]. Dit lêste tydskrift hat in oplaach fan 3.100 eksimplaren, wat foar Fryske begripen in massamedium is.

====Yn oarsoartige útjeften====
Sûnt [[1975]] bestiet it ''[[Bûsboekje]]'', de earste en iennichste Frysktalige [[aginda]]. Dy waard oarspronklik gearstald en útjûn troch it [[Kristlik Frysk Selskip]] (KFS), mar sûnt [[2008]] troch de [[Ried fan de Fryske Beweging]]. De [[oplaach]] skommelet sa om 'e 4.000 eksimplaren hinne.
[[File:Picture-031.jpg|right|thumb|350px|It gebou fan [[Omrop Fryslân]].]]

==== Op 'e radio ====
Neffens hoe't it der mei de skreaune parse foarstiet, is it it Frysk op 'e [[radio]] better ôfgien. It earste Frysktalige radioprogramma waard útstjoerd yn [[1946]], troch de regionale stjoerder [[RONO]] (''Regionale Omroep Noord en Oost'') dy't doedestiden sawat de helte fan Nederlân besloech. Pas yn [[1977]] waard de provinsjale [[Radio Fryslân]], letter omdoopt ta [[Omrop Fryslân]], oprjochte. Tsjintwurdich stjoert dy op 'e radio tachtich oeren yn 'e wike út en is it de populêrste radiostjoerder fan 'e provinsje.

==== Op 'e tillefyzje ====
Op 'e lanlike [[tillefyzje]] stjoert [[Omrop Fryslân]] de measte wiken in programma fan likernôch in heal oere út en fierders nochris tweintich minuten [[skoaltillefyzje]]. Mei-inoar komt dat út op 37 oeren yn it jier. Sûnt [[1994]] fersoarget de Omrop ek regionale tillefyzje. Yn 't earstoan omfieme dat mar ien oere jûns, mei de rest fan 'e jûn werhellings, mar letter waard de stjoertiid wat útwreide. Tsjintwurdich wurdt der ek gauris ''live'' ferslach dien fan wichtige barrens, lykas in keninklik besyk, de [[PC]] of it [[skûtsjesilen]].

==== Op 'e kompjûter en it ynternet ====
Op it [[ynternet]] is in grut tal Frysktalige [[webstee]]ën te finen, dy't in grut skala oan ûnderwerpen behannelje. Sa wurdt sûnt [[2 septimber]] [[2002]] wurke oan 'e [[Haadside|Fryske Wikipedy]], dy't op it stuit {{NUMBEROFARTICLES}} siden hat. Om yn it Frysk makliker tekstferwurkje te kinnen, hat it Amerikaanske [[information technology|IT]]-bedriuw [[Microsoft]] yn gearwurking mei de [[Fryske Akademy]] yn [[2000]] in Fryske staveringshifker ûntwikkele.&lt;ref&gt;{{Aut|Bosker, Fokko}}, ''Microsoft met Fries in politiek mijnenveld'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 9 febrewaris 2000.&lt;/ref&gt; Foar ''[[Apache OpenOffice|OpenOffice]]'' is der sûnt febrewaris [[2007]] ek in staveringshifker. Utlis oer it ynstallearjen fan de Fryske staveringshifkers yn ferskillende programma's is te finen yn [[Frysk op kompjûters]].
[[File:Firefox Input 1.8 en linuksa Minefield en la okcidentfrisa.png|left|thumb|250px|In Frysktalige ferzje fan 'e [[ynternet]]browser ''Firefox''.]]

Sûnt begjin [[2005]] is der fan de [[e-blêder]] ''Opera'' in Fryske ferzje beskikber. Ek is der in Fryske ferzje fan 'e [[websneuper]] ''[[Mozilla Firefox|Firefox]]'' te krijen. Dy kin men fergees ynlade op [http://www.mozilla-nl.org/projecten/frysk dizze side]. Yn ''Firefox'' is it ek mooglik om in Fryske staveringshifker yn te stekken. Dy kin men [https://addons.mozilla.org/nl/firefox/addon/5679 hjirre] fine. Dêrnjonken kaam yn [[2009]] ek in Fryske ferzje út fan it fergeze [[e-mail]]programma [[Mozilla Thunderbird|Thunderbird 3.0]], fan deselde produsint. Dy Fryske ferzje waard mei stipe fan 'e provinsje Fryslân makke troch [[Wim Benes]] en [[Hindrik Sijens]].&lt;ref&gt;[http://www.leeuwardercourant.nl/nieuws/regio/article5515853.ece/E-mailprogramma-in-het-Fries E-mailprogramma in het Fries], yn: de ''Ljouwerter Krante'', 3 desimber 2009 (sjoen op 4 desimber 2009).&lt;/ref&gt; Fierders is it Frysk ien fan 'e 45 talen wêryn't de ynternetsykmasine [[Google]] ynsteld wurde kin. En op it webstee [[www.hallofryslan.nl]] kinne wurden fan Frysk yn it Nederlânsk en oarsom oersetten wurde.

====Op 'e sosjale media====
Wat de [[sosjale media]] oangiet, kaam yn [[novimber]] [[2014]], op 'e nij troch de ynset fan Wim Benes en Hindrik Sijens, diskear holpen troch in kloft [[frijwilliger]]s, de folslein Fryske ferzje fan [[Facebook]] ôf.&lt;ref&gt;{{Aut|Grosso, Maria del}}, ''Laatste spurt naar 'folslein' Frysk Facebook'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 29 novimber 2014.&lt;/ref&gt; 

Yn [[septimber]] [[2021]] promovearre Lysberth Jongbloed oan 'e [[Universiteit fan Maastricht]] op it [[proefskrift]] ''Frisian on Social Media''. Dêrfoar hie se yngeand ûndersyk dien nei uterings yn it Frysk troch Frysktalige brûkers fan sosjale media. Sa hie se troch 2.200 Fryske jongeren fan tusken de 14 en 18 jier in fragelist ynfolje litten oer harren taalgebrûk op [[Twitter]], [[Facebook]] en [[WhatsApp]] en letter hie se nochris 2.000 oare jongeren befrege oer harren taalgebrûk op WhatsApp, [[Snapchat]] en [[Instagram]]. Ut it ûndersyk fan Jongbloed die bliken dat fan 'e jongeren mei twa Frysktalige [[âlden]] 60% op 'e sosjale media faak of altyd it Frysk brûkt. Dat persintaazje kelderet lykwols as ien fan beide âlden, of allebeide, Nederlânsktalich binne. Ek as ien mei twa Frysktalige âlden mei syn [[freonskip|freonen]] almeast gjin Frysk sprekt, of as sa'nent in minne skriuwfeardigens yn it Frysk hat, belunet de kâns dat hy of sy him of har op 'e sosjale media yn it Frysk uteret. Jongbloed konkludearre alderearst dat &quot;it Frysk syn wei fûn hat op 'e nije kommunikaasjeplatfoarms,&quot; mar ek dat it taalûnderwiis yn it Frysk better moast. Se hie it gebrûk fan it Frysk troch Fryske jongeren op 'e sosjale media ferlike mei it gebrûk fan oare [[minderheidstalen]] troch jongeren út oare minderheidstaalgebieten yn [[Jeropa]], te witten: [[Wales]], [[Ierlân]] en [[Limburch (Nederlân)|Limburch]], en hie opmurken dat jongeren út Wales en Ierlân minder faak it [[Welsk]] of [[Iersk]] as [[memmetaal]] hawwe, mar it op 'e sosjale media faker brûke as Fryske jongeren it Frysk brûke, om't se der better ûnderwiis yn krigen hawwe.&lt;ref&gt;{{Aut|Meer, Anne Roel van der}}, ''Onderzoekster Jongbloed: het Fries heeft baat by sociale media'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 3 septimber 2021, s. 25.&lt;/ref&gt;

=== Yn 'e keunsten ===
==== Yn 'e literatuer ====
Wat de [[literatuer|literêre]] produksje oangiet, ferskynden oant foar in pear jier likernôch hûndert nije Frysktalige [[fiksje]]- en [[non-fiksje]]wurken jiers, wat hiel kreas wie foar sa'n lytse taal. De oplagen wiene ornaris altyd al frij beheind; it meast ferkochte Frysktalige boek is noch altyd de [[roman]] ''[[De Gouden Swipe (boek)|De Gouden Swipe]]'' ([[1941]]), fan [[Abe Brouwer]], dêr't 30.000 eksimplaren fan oer de toanbank gien binne, al stekt ''[[Foroaring fan lucht|Feroaring fan Lucht]]'' ([[1971]]), fan [[Rink van der Velde]], mei 29.900 ferkochte eksimplaren, dat nei de kroan. Fan ''[[It Wrede Paradys]]'', fan [[Hylke Speerstra]], dat as in grut súkses beskôge wurdt, waarden 25.000 eksimplaren ferkocht.
[[File:Jitske Kingma Tresoar 31.jpg|right|thumb|250px|[[Jitske Kingma]], oprjochtster fan [[Utjouwerij Elikser]].]]

Sûnt it útbrekken fan 'e ekonomyske krisis, yn [[2008]], wurde der wat minder Fryske boeken publisearre en is it dêrmei foar [[skriuwer]]s en [[oersetter]]s dus dreger wurden om har wurk útjûn te krijen. De beide grutte [[útjouwerij]]en op it mêd fan Frysktalige literatuer binne de ''[[Friese Pers Boekerij]]'' te [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] en [[Utjouwerij Bornmeer]] op [[De Gordyk|'e Gordyk]]. Ferskate oare, lytsere [[útjouwerij]]en binne krektlyk op dit mêd aktyf, wêrûnder [[Utjouwerij Frysk en Frij]] en [[Utjouwerij Wijdemeer]], al bringt de lêste mear Nederlânske as Fryske boeken út. De [[Afûk]] konsintrearret him op Frysktalich lesmateriaal en op [[berneboek]]en, wylst de [[Kristlik Fryske Folksbibleteek]] him taleit op [[kristendom|kristlike]] en tradisjonele lektuer.

Begjin [[2014]] waard de nije útjouwerij [[Regaad]] oprjochte, en ein [[2013]] joech de yn [[Hoarn (stêd)|Hoarn]] fêstige [[Noard-Hollân|Hollânske]] útjouwerij [[Hoogland &amp; Van Klaveren]] oan dat se tenei ek Frysktalige boeken útbringe woene. Dêrby wiene beide lêst neamde útjouwerijen fan doel om har ta te lizzen op oersettings yn it Frysk. Op datselde terrein is ek al langere tiid [[Utjouwerij Elikser]] út [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] aktyf, dy't foar de útjefte fan sok wurk, mar ek fan oarspronklike literatuer, in beskieden bydrage fan 'e skriuwer/oersetter freget. Ek ferskate algemiene Nederlânske útjouwerijen hawwe har de lêste jierren op 'e Fryske merk bejûn, bygelyks [[Athenaeum-Polak &amp; Van Gennep]], út [[Amsterdam]], mei de oersetting ''[[Tsiis (boek)|Tsiis]]'', fan [[Willem Elsschot]], en [[Luitingh-Sijthoff]], ek fêstige yn Amsterdam, mei de oersetting ''[[Ynferno (boek)|Ynferno]]'', fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] skriuwer [[Dan Brown]].
[[File:Mirjam-timmer-1318154493.jpg|left|thumb|250px|[[Mirjam Timmer]], dy't as lid fan [[Twarres]] mei it liet ''[[Wêr Bisto?]]'' de earste Frysktalige nûmer 1 ea yn 'e Nederlânske hitlisten skoarde.]]

==== Yn 'e muzyk ====
Njonken Fryske boeken komme der jiers ek noch sa'n tweintich Frysktalige [[cd|cd's]] út, almeast mei [[popmuzyk]]. Ferskate Frysktalige nûmers hawwe de lêste jierren de nasjonale hitparades helle, lykas ''Bonkefeart'' fan [[Anneke Douma]], ''In Nije Dei'', fan [[de Kast]]; en ''Wêr bisto'', fan [[Twarres]]. Dy lêste hit wie de earste Frysktalige nûmer 1 ea yn de Nederlânske muzyklisten.

==== Yn teäter en toaniel ====
Op it mêd fan [[toaniel]] bestiet der in profesjoneel Frysktalich teäterselskip, [[Tryater]], dat in frij grutte populariteit genietet. Fierders hat hast elts doarp syn eigen amateurtoanielferiening, dêr't de grutte mearderheid fan feriene is yn it [[Bûn fan Fryske Toanielselskippen]]. Dy organisaasje is wer oansletten by it [[IFAT|Fryske Amateur Toaniel]], dat lid is fan 'e [[Ried fan de Fryske Beweging]].
[[File:Regisseur Pieter Verhoeff en schrijfster Marijke Howeler na perspremiere van ge, Bestanddeelnr 934-1310.jpg|right|thumb|250px|[[Regisseur]] fan Frysktalige films [[Pieter Verhoeff]] (l.).]]

==== Yn film en tillefyzjedrama ====
De lêste desennia binne der fierders ek ferskate Frysktalige [[spylfilm]]s makke troch [[regisseur]]s as [[Pieter Verhoeff]] en [[Steven de Jong]]. Sa ferskynde yn [[1985]] ''[[De Dream]]''; yn [[1996]] ''[[De Gouden Swipe (film)|De Gouden Swipe]]''; yn [[2001]] ''[[Nynke (film)|Nynke]]''; en [[2002]] ''[[De Fûke]]''. Sûnt [[2001]] waard der ek in Frysktalige dramarige op 'e regionale [[tillefyzje]] útstjoerd troch [[Omrop Fryslân]], mei as titel ''[[Baas Boppe Baas]]''. Nei fjouwer seizoenen waard dy ferfongen troch ''[[Dankert &amp; Dankert]]'', in searje oer in pear [[abbekaat|abbekaten]].

=== Yn 'e tsjerken ===
Ien plak dêr't it Frysk noch net echt trochkrongen is, is yn 'e [[tsjerke]]n. De grutte mearderheid fan 'e tsjerketsjinsten is oant hjoed de dei ta yn it Nederlânsk. Dochs wurde der alle sneinen wol in stikmannich Fryske tsjinsten holden, ornaris tusken de tsien en de tweintich, ferspraat oer de hiele provinsje. Der hat yn it ferline wol altyd oandacht foar it oersetten fan 'e psalmen en lieten west. Dêrnjonken hat de [[Yntertsjerklike Kommisje foar de Fryske Earetsjinst]] (YKFE) der yn [[2004]] foar soarge dat it ''[[Lieteboek foar de Tsjerken]]'' no ek op cd te krijen is. Yn [[1953]] is it [[Ferbân fan Fryske Foargongers]] oprjochte, dat ta doel hat om it gebrûk fan it Frysk yn it tsjerklik libben fuort te sterkjen.

=== Yn it bedriuwslibben ===
It Frysk is de fiertaal op 'e wurkflier fan in protte [[bedriuw]]en yn Fryslân, benammen op it plattelân. Yn plakken as [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[Snits]], [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] en [[Drachten]], dêr't in protte 'ymport' fan bûten de provinsje wennet en wurket, is dat minder fansels, mar likegoed noch frij normaal. It komt noch mar selden foar dat [[wurkjouwer]]s harren [[wurknimmer]]s foarskriuwe hokker taal se brûke moatte. In foarbyld is in gefal dat begjin [[febrewaris]] [[2024]] yn it nijs kaam, doe't bliken die dat de [[bank (finansjele ynstelling)|bank]] [[ING]] syn [[personiel]] ferbea om yn [[tillefoan]]yske [[petear]]en mei [[klant]]en Frysk te sprekken, sels as it in Frysktalige wurknimmer fan 'e fêstiging yn Ljouwert wie dy't in Frysktalige klant oan 'e line hie. Dêr ûntstie yn Fryslân gâns trelit oer, mar om't ING gjin oerheidsynstelling is, falt it net ûnder de regels dy't opsteld binne foar [[kommunikaasje]] tusken oerheid en Frysksprekkers. ING makke lykwols in minne beurt, en oare banken, wêrûnder de [[Rabobank]], [[ABN Amro]] en [[De Volksbank]] (dêr't [[ASN Bank|ASN]], [[SNS Bank|SNS]] en de [[Regiobank]] ta hearre), hastigen har om buorkundich te meitsjen dat Frysktaligen by harren wól gewoan yn 'e eigen taal te wurd stien waarden.&lt;ref&gt;{{Aut|Veltman, Melle}}, ''Verbod op Fries praten met klanten: mag dat eigenlijk?'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 10 febrewaris 2024, s. 30.&lt;/ref&gt;

==Taaleigenskippen==
===Grammatika===
:[[Image:1rightarrow.png|15px]] &lt;small&gt;Sjoch ek: de [[list fan sterke tiidwurden yn it Frysk]].&lt;/small&gt;
====Namfallen====
Yn it [[Aldfrysk]]e tiidrek beskikte it Frysk noch oer in folslein [[namfal]]lesysteem, mei [[nominatyf]], [[genityf]], [[datyf]] en [[akkusatyf]], sa't men dat hjoed oan 'e dei noch tsjintkomt yn it besibbe [[Dútsk]]. Tsjin it begjin fan 'e [[Midfrysk]]e perioade wie dat lykwols fierhinne ferdwûn. Tsjintwurdich binne sokke namfallen beheind ta in stikmannich ferstienne útdrukkings, lykas &quot;by dizze'''n'''&quot;, wêryn't de &quot;-n&quot; in restant is fan 'e datyf of trêde namfal. Inkeld de genityf, of twadde namfal, is noch funksjoneel, benammen yn tiidsoantsjuttings as &quot;moarn'''s'''&quot;, &quot;middei'''s'''&quot; en &quot;jûn'''s'''&quot;, &quot;twa kear jier'''s'''&quot; of &quot;ien kear wyk'''s'''&quot;, mar ek wol yn konstruksjes as &quot;ús heit'''e''' pet&quot;, &quot;ús memm'''e''' fyts&quot; en &quot;ús pake'''’''' hûs&quot;. In oar foarbyld is it [[freegjend foarnamwurd|freegjend]] en [[betreklik foarnamwurd]] &quot;waans&quot; (dat trouwens inkeld ferwize kin nei manlike en ûnsidige saken, en net nei froulike saken of meartallen). Foarmen as &quot;dêr't it lân de soargen leannet fan '''der''' minsken warb're hân&quot; (fan 'e warbere hân fan 'e minsken, dus) binne argaysk en sille net folle mear brûkt wurde, en perfoarst net yn 'e sprektaal. Yn 'e skriuwtaal komt soks lykwols yn guon konstruksjes noch wol foar, lykas yn: &quot;hy hat it eigen'''er''' hân makke.&quot; 
====Sinsbou====
Op it mêd fan 'e [[syntaksis|sinsbou]] komt it Frysk sterk oerien mei it [[Nederlânsk]], en in stik minder mei it eins nauwer besibbe [[Ingelsk]]. Ferlykje bgl. de ûndersteande sin:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! taal
! foarbyldsin
|-
| Frysk:
| Ik koe neat sjen, om't it fierstente tsjuster wie.
|-
| Nederlânsk:
| ''Ik kon niets zien, omdat het veel te donker was.''&lt;br&gt; &quot;Ik koe neat sjen, om't it fierstente tsjuster wie.&quot;
|-
|Ingelsk:
| ''I couldn't see a thing, because it was much too dark.''&lt;br&gt; &quot;Ik koe net sjen in ding, om't it wie fierstente tsjuster.&quot;
|}
Oan dit foarbyld is te sjen dat it Frysk deselde sinsbou brûkt as it Nederlânsk. Wat de [[tiidwurd]]sfolchoarder oangiet, besteane der lykwols dúdlike ferskillen. Dêrby wurdt wol sprutsen fan 'e griene en de reade folchoarder, wat ferwiist nei in lânkaart yn in taalkundich standertwurk dêr't mei dy kleuren de gebieten mei ferskillende tiidwurdsfolchoarders op ynkleure wiene. It Frysk lei yn it griene gebiet (en brûkt dus de &quot;griene folchoarder&quot;), wylst it Nederlânsk yn it reade gebiet lei (dêr't de &quot;reade folchoarder&quot; brûkt wurdt). Dizze oantsjuttings binne ûnder taalkundigen yn gebrûk bleaun as ôfkoartings foar de ferskillende tiidwurdfolchoarders.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! folchoarder
! foarbyldsin yn it Frysk
! foarbyldsin yn it Nederlânsk
|-
| grien:
| Ik tink dat er moarn bôle ite wol.
| ''Ik denk dat hij morgen brood eten wil.''
|-
| read:
| Ik tink dat er moarn bôle wol ite.
| ''Ik denk dat hij morgen brood wil eten.''
|}
Sa't oan it boppesteande foarbyld te sjen is, kin de reade folchoarder yn it Frysk net, want ek al wurdt dy hieltyd mear brûkt troch de jongere generaasjes, dochs sil it de measte Frysksprekkers noch as skuorde klokken yn 'e earen beare. Yn it Nederlânsk, lykwols, kinne eins sawol de reade as de griene folchoarder, al waard oant noch net sa lang lyn inkeld de reade goedkard en de griene folchoarder yn 'e ban dien (mooglik om't dy behalven yn it Frysk ek yn it Dútsk brûkt wurdt).

As der mear tiidwurden yn 'e foarbyldsin troppe wurde, kin men sjen dat de tiidwurdsfolchoarder yn it Frysk persiis tsjinsteld is oan dy yn it Nederlânsk:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! taal
! foarbyldsin
|-
| Frysk:
| Ik fyn dat eltsenien swimme kinne moat.
|-
| Nederlânsk:
| ''Ik vind dat iedereen moet kunnen zwemmen.''
|-
| Dútsk:
| ''Ich finde, daß jeder schwimmen können muß.''
|}
&quot;Dat eltsenien moat swimme kinne&quot; is yn it Frysk dúdlik fout, en yn it Nederlânsk klinkt &quot;''dat iedereen zwemmen kunnen moet''&quot; ek raar, hoewol't it miskien net fuortendaliks fout is. No giet it hjirby om 'e tiidwurdsfolchoarder yn [[bysin]]nen, mar yn [[haadsin]]nen ferskilt it spul likegoed:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! taal
! foarbyldsin
|-
| Frysk:
| Jan sil syn hûs moandei ferve hawwe moatte.
|-
| Nederlânsk:
| ''Jan zal zijn huis maandag moeten hebben geverfd.''
|}
Ek hjir is de folchoarder fan 'e tiidwurden yn it Frysk en it Nederlânsk wer krekt tsjinsteld. Boppedat foeget it Frysk (krekt as in protte noardlike Nederlânske dialekten) faak it wurdsje &quot;te&quot; tusken de tiidwurden yn: 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! taal
! foarbyldsin
|-
| Frysk:
| Ik haw eefkes sitten te dreamen.
|-
| Nederlânsk:
| ''Ik heb even zitten dromen.''
|}
In protte Friezen en oare Noardnederlanners (lykas [[Westfryske dialekten|Westfriezen]] en [[Nedersaksysk|Nedersaksers]]) sille by it sprekken fan it Nederlânsk dat wurdsje &quot;te&quot; ek brûke (''Ik heb even zitten te dromen''), hoewol't dat eins fout is. Foar lju út súdliker kontreien is dat ien fan 'e skaaimerken dêr't se noarderlingen oan werom kenne. By dit foarbyld docht him trouwens noch in oar ferskil foar, want it Fryske &quot;sitten&quot; is hjir in [[mulwurd]], en de letterlike Nederlânske oersetting soe dus wêze: ''Ik heb even gezeten te dromen.'' Dit ferskil komt dúdliker ta utering as it tiidwurd &quot;sitte&quot; ferfongen wurdt troch &quot;lizze&quot;:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! taal
! foarbyldsin
|-
| Frysk:
| Ik haw eefkes lein te dreamen.
|-
| Nederlânsk:
| ''Ik heb even liggen dromen.''
|}
In oar ferskynsel dat him yn it Frysk folle sterker foardocht as yn it Nederlânsk, benammen by de &quot;te&quot;-konstruksje, is [[nomenynkorporaasje]] yn it tiidwurd. Sa seit men yn it Frysk fan: &quot;Se sit te jirpelskilen&quot;, wêrby't it [[haadwurd]] &quot;jirpel(s)&quot; yn it tiidwurd &quot;skile&quot; ynkorporearre wurdt. Yn it Nederlânsk sil men oer it algemien ynstee sizze fan: ''Ze zit aardappels te schillen,'' wêrby't him gjin nomenynkorporaasje foardocht. Yn it Nederlânsk komt dit ferskynsel by beskate wurden ek foar (tink oan ''stofzuigen''), mar yn it Frysk kin it yn prinsipe oeral mei dien wurde. No is it wenstiger om te sizzen fan: &quot;Jan is de hûn even oan it útlitten&quot;, mar in sin as &quot;Jan is even te hûnútlitten&quot; is grammatikaal sjoen yn it Frysk neat op oan te merken.

====Brekking====
It ferskynsel [[brekking (taalkunde)|brekking]] nimt in wichtich plak yn 'e Fryske grammatika yn. Der besteane trije farianten fan:
* de [[âldere brekking]] (of Aldfryske brekking), dy't yn 'e [[Midsiuwen]] plakfûn en derfoar soarge hat dat wurden as &quot;rjocht&quot; en &quot;wjek&quot; yn it Frysk in j-klank hawwe, wylst dy yn bgl. it Nederlânske ''recht'' en ''wak'' ûntbrekt.
* de [[nijere brekking]] (of Nijfryske brekking), dy't him pas om [[1820]] hinne oppenearre, en dy't as ien fan 'e skaaimerken fan it [[Nijfrysk]] beskôge wurdt.
* de [[Dongeradielster brekking]], wêrmei't it [[Noardhoeksk]] him fan 'e oare Fryske dialekten ûnderskiedt, en dy't derfoar soarge hat dat yn it noardeasten fan 'e provinsje wurden as &quot;bûter&quot; en &quot;mûle&quot; útsprutsen wurde as ''buotter'' en ''muolle''. Dizze lêste brekkingsfoarm makket gjin diel út fan it [[Standertfrysk]].

Foar de beskriuwing fan it Frysk is benammen de [[nijere brekking]] fan belang. Dat is in taalkundich ferskynsel dat yn it Standerfrysk de brekking fan fiif of seis [[twaklank]]en omfiemet, wêrby't dy yn it grûnwurd in oare útspraak hawwe as yn ferbûgings:  
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! twaklank
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! grûnwurd
! colspan=&quot;2&quot;|útspraak
! ferbûgde foarm
! colspan=&quot;2&quot;|útspraak
|-
| ea
| [ɪ.ǝ]
| beam
| [bɪ.ǝm]
| &quot;bì-em&quot;
| beammen
| ['bjɛmǝn]
| &quot;bjemmen&quot;
|-
| ie
| [i.ǝ]
| stien
| [sti.ǝn]
| &quot;sty-en&quot;
| stiennen
| ['stjɪnǝn]
| &quot;stjinnen&quot;
|-
| oa
| [o.ǝ]
| doas
| [do.ǝs]
| &quot;do-es&quot;
| doaske
| ['dṷɑskǝ]
| &quot;dwaske&quot;
|-
| oai
| [o:i̭]
| moai
| [mo:i̭]
| &quot;moa-y&quot;
| moaier
| ['mṷa:iər]
| &quot;mwaajer&quot;
|-
| oe
| [u.ǝ]
| hoed
| [hu.ǝd]
| &quot;hû-ed&quot;
| huodden
| ['hṷodən]
| &quot;hwodden&quot;
|-
|colspan=&quot;8&quot;|''regionaal ek:''
|-
| ue
| [y.ǝ]
| flues
| [fly.ǝs]
| &quot;flú-es&quot;
| fluezzen
| ['fljœzǝn]
| &quot;fljuzzen&quot;
|}

====Ferkoarting====
In oare oanpassing yn 'e útspraak by ferbûgings is ferkoarting fan 'e [[fokaal]]. Dat docht him bygelyks foar by de [[meartalsfoarming]] (&quot;hân&quot; &gt; &quot;hannen&quot;), by [[ferlytsingsfoarm|ferlytsing]] (&quot;blêd&quot; &gt; &quot;bledsje&quot;), en by [[suffiks|suffigearring]] (it tafoegjen fan in efterheaksel) (&quot;leech&quot; &gt; &quot;lichte&quot;). Ek kin it foarkomme by it foarmjen fan gearstallings (&quot;piip&quot; &gt; &quot;pypskoft&quot;).

====Einûntstimming====
In ferskynsel dat it Frysk mei it [[Dútsk]] en it [[Nederlânsk]] gemien hat, is [[einûntstimming]]. Dêrby wurde stimhawwende [[konsonant|bylûden]] oan 'e ein fan wurden stimleas. Men seit dus fan &quot;reade&quot;, mei in [d], mar fan &quot;read&quot;, mei in [t]. It [[Ingelsk]] hat soks net; dêr seit men fan ''red'', mei in hearbere [d] oan 'e ein; mei oare wurden, yn it Ingelsk bestiet der dus in útspraakferskil tusken ''let'' ([lɛt]; &quot;litte&quot;) en ''lead'' ([lɛd]; &quot;lead&quot;). Yn it Frysk moat sa'n útspraak oarspronklik ek bestien hawwe, en yn it tige behâldende [[Skiermûntseagersk]] komt it by hiel âlde sprekkers noch foar.&lt;ref&gt;{{Aut|Jansen, Mathilde, en Oostendorp, Marc van}}, ''Taal van de Wadden'', De Haach, 2004, s. 38.&lt;/ref&gt;

===Wurdskat===
====Nederlânske ynfloed====
Hoewol't it Frysk troch de iuwen hinne in sterke ynfloed fan oare talen ûndergien hat, is de Fryske [[wurdskat]] noch foar it oergrutte diel fan [[Germaanske talen|Germaanske]] oarsprong. By in nau besibbe taal as it [[Ingelsk]] leit dat hiel oars, mei't dy taal in ûnbidige soad [[Romaanske talen|Romaanske]] lienwurden opnommen hat út it [[Normandysk]] en it [[Frânsk]]. Fral it [[Nederlânsk]] hat sûnt de [[santjinde iuw]] lykwols in tige sterke ynfloed op it Frysk hân. Hoewol't it Frysk as taal frij kûlant (!) omgiet mei lienwurden út oare talen, makket de niging dy't Frysktaligen gauris hawwe om har ôf te setten tsjin it Nederlânsk, dat krekt foar lienwurden út dy taal in útsûndering makke wurdt. Sokke wurden wurde sadwaande wol omskreaun as &quot;ynslûpsels&quot;, &quot;Hollânske moadepopkes&quot;, &quot;koekútsjongen&quot; of op syn bêsten [[ynterferinsje (taalkunde)|ynterferinsjes]]. Eltsenien dy't Frysk lêzen en skriuwen leart, wurdt op it hert drukt dat it gebrûk fan sokke [[hollanisme]]n dwersferkeard is en dêrom bûge of barste foarkomd wurde moat.
[[File:Ringriden Ljussens 4.JPG|left|thumb|250px|In [[sjeas]] (by it [[ringriden]] yn [[Ljussens]]), fan it [[Frânsk]]e wurd ''chaice''.]]

====Frânske ynfloed====
Njonken it Nederlânsk hat histoarysk sjoen fral it [[Frânsk]] lange tiid in sterke ynfloed útoefene op 'e ûntwikkeling fan it moderne Frysk. De âldste lichting Frânske [[lienwurd]]en is eins allinne foar taalkundigen noch wer te kennen. It giet dêrby om wurden as &quot;bist&quot;/&quot;beest&quot;, fan it [[Aldfrânsk]]e ''beste'' ([[Nijfrânsk]]: ''bête''); &quot;duorje&quot;, fan ''durer''; &quot;kâns&quot;, fan ''chance'', &quot;sjeas&quot;, fan ''chaice''; en &quot;keatse&quot;, fan ''chasser'', fia it [[Pikardysk]]e ''cachier''. It opnimmen fan Frânske lienwurden yn it Frysk sil ornaris fia it Nederlânsk gien wêze (ferlykje foar boppeneamde foarbylden de Nederlânske foarmen ''beest'', ''duren'', ''kans'', ''sjees'' en ''kaatsen'').

Mar it Frysk hat ek guon lienwurden út it Frânsk opnommen dy't yn it Nederlânsk net foarkomme, lykas &quot;perfoarst&quot;, fan ''par force''; &quot;argewaasje&quot;, fan ''arguer''; &quot;ave(n)searje&quot;, fan ''avancer''; &quot;krupsje&quot;, fan ''corruption''; ''&quot;''rompoai''&quot;,'' fan ''rompu; &quot;''koese''&quot;,'' fan ''coucher;'' en &quot;aljemint&quot;, fan ''alignement''. Foar it neist is de ynfier fan dizze foarmen lykwols ek fia it Nederlânsk gien, allinnich binne de Nederlânske ekwifalinten neitiid wer yn ûnbrûk rekke.

====Ingelske ynfloed====
De lêste iuw hat it Frysk njonken de oanboazjende ynfloed fan it Nederlânsk fral ek ûnder ynfloed stien fan it [[Ingelsk]], en dan yn 't bysûnder fan it [[Amerikaansk-Ingelsk]]. Benammen op it mêd fan [[Persoanlike kompjûter|kompjûter]]technology en [[sosjale media]] is de Ingelske terminology faak yn syn gehiel oernommen. Dat taalpuristen en lju dy't om oare redens aardichheid oan sokke dingen hawwe eigen Fryske nammen foar dit soarte fan termen betocht hawwe, feroaret dêr neat oan.
[[File:PC 2006 finale1.JPG|right|thumb|250px|Ek it troch-Fryske [[keatsen]], hjir op 'e [[PC]], yn [[2006]], is fan oarsprong in [[Frânsk]] wurd (''chasser'').]]

====Ynternasjonalismen====
In selde byld lit de grutte en groeiende kloft [[ynternasjonalisme]]n sjen dy't it Frysk oernommen hat. Dêrby moat men tinke oan wurden as &quot;kompjûter&quot;, &quot;sport&quot;, &quot;wykein&quot;, &quot;terapeut&quot;, &quot;biology&quot;, &quot;tillefyzje&quot;, &quot;akwadukt&quot;, &quot;traine&quot; en &quot;religy&quot;. Dy wurden komme tsjintwurdich yn hast alle [[Jeropa|Jeropeeske]] talen foar; der binne mar inkelen, lykas it [[Iislânsk]], dy't foar al sokke begripen in eigen wurd betinke. Yn Fryslân bestiet oer it algemien frijwat wjerstân tsjin ynternasjonalismen, benammen ûnder lju dy't fan har berop út mei it Frysk omslane, lykas skriuwers en ûnderwizers. In grut diel fan dy kategory sil bgl. leaver it wurd &quot;godstsjinst&quot; brûke as &quot;religy&quot; en leaver &quot;oefenje&quot; as &quot;traine&quot;. Ek besteane der foarmen dy't fanút dizze groep propagearre wurden binne, mar dy't it net helle hawwe en sadwaande fierhinne yn it ferjit rekke binne, lykas &quot;sneinoer&quot;, foar &quot;wykein&quot;. Lykwols hat it ferset tsjin ynternasjonalismen nea algemien west; sa wie de skriuwer, oersetter en letterkundige [[Douwe Kalma]] ([[1896]]-[[1953]]) krekt in grut foarstanner fan 'e opname fan soksoarte wurden yn it Frysk. Hy ferwiisde nei it Ingelsk, dat ek in ûnbidige soad lienwurden út oare talen ta him nommen hat, sûnder dat it dêr in sprút minder fan wurden wêze soe.&lt;ref&gt;{{Aut|Breuker, Pieter}}, ''Fries, het Broertje van'', yn: Nicoline van der Sijs, ''Taaltrots: Purisme in een Veertigtal Talen'', s. 81.&lt;/ref&gt;

In punt dat hjirmei besibbe is, is de ferfrysking fan sokke ynternasjonalismen. Yn 'e hjirboppe neamde foarbylden waard al sprutsen fan &quot;tillefyzje&quot; ynstee fan &quot;telefyzje&quot;; dat is in oanpassing fan in frjemd wurd oan 'e útspraak fan it Frysk. &quot;Tillefyzje&quot; klinkt Frysker en glidet in Fries no ien kear makliker fan 'e tonge as &quot;telefyzje&quot;. Oare foarbylden fan sa'n ferfrysking fan ynternasjonalismen binne &quot;siktaris&quot; (&quot;sekretaris&quot;), &quot;rimmetyk&quot; (&quot;reumatyk&quot;), &quot;perfester&quot; (&quot;professor&quot;) en &quot;sitewaasje&quot; (&quot;situaasje&quot;). Lange tiid bestie ek dêr grutte wjerstân tsjin; soks paste in himsels respektearjende taal ommers net, it wie de útspraak fan in dommenien en wa't soks die, makke sawol himsels as it Frysk bespotlik. Sadwaande die de generaasje fan mids tweintichste iuw al sokke foarmen yn 'e ban. Stadichoan komme se lykwols allegear wer werom. En wêrom ek net, sa betoogde skriuwer [[Trinus Riemersma]] yn [[1996]]. In grutte taal as it Ingelsk docht soks krekt-en-gelyk: ''psychology'' en ''architect'' hawwe wol har Frânske skriuwwize beholden, mar wurde útsprutsen as &quot;saikòlledzjy&quot; en &quot;aketekt&quot;.&lt;ref&gt;{{Aut|Riemersma, Trinus}}, ''Frysk Frysk'', yn: ''Frysk en Frij'', desimber 1996.&lt;/ref&gt;

====Fêstlizzing fan 'e wurdskat====
Der binne troch de tiid hinne ferskate Fryske [[wurdboek]]en ferskynd. Ien fan 'e earsten dy't besocht om 'e Fryske wurdskat op dy wize fêst te lizzen, wie de grutte literator [[Joast Hiddes Halbertsma]] ([[1789]]-[[1869]]), dy't syn ''[[Lexicon Frisicum]]'' yn it [[Latyn]] opstelde, mar net fierder kaam as de letter F. Yn [[1900]] ferskynde it earste diel fan it troch [[Waling Dykstra]] en oaren bewurke ''[[Friesch Woordenboek]]'', folge troch de oare beide dielen yn [[1903]] en [[1911]]. Dêryn waarden de Fryske yngongen beskreaun yn it Nederlânsk. By syn oprjochting yn [[1938]] stelde de [[Fryske Akademy]] him daliks ta doel om dit wurdboek te ferbetterjen. Dêrta waard mei help fan withoefolle frijwilligers in tige grut kaarte-apparaat opset. Yn 't earstoan wie men fan doel en skreau in wurdboek dat ferlykber wêze soe mei de Nederlânske ''[[Dikke Van Dale]]'', mar der kaam safolle materiaal binnen dat men úteinlik besleat om it noch folle grutskaliger oan te pakken.
[[File:Frysk Hânwurdboek.jpg|left|thumb|180px|It ''[[Frysk Hânwurdboek]]'', út [[2008]], it earste [[wurdboek]] wêryn't ek it beskriuwende diel yn it Frysk is.]]

Sa begûn it wurk oan it reuseftige ''[[Grut Wurdboek fan de Fryske Taal]]'', wêrfan't it earste, 400 siden tellende diel yn [[1984]] útkaam. Uteinlik soe pas yn [[2011]] it 25ste en lêste diel reekomme. It is in ûnbidich wittenskiplik wurdboek wurden, dat de Fryske lemma's tige yngeand yn it Nederlânsk ferklearret en de betsjuttings yllústrearret mei withoefolle sitaten út 'e Fryske literatuer. Wylst it wurk oan dit meunsterprojekt geande wie, waarden troch de Fryske Akademy ek lytsere wurdboeken útbrocht. Sa ferskynden yn [[1952]], resp. [[1956]] it ''[[Frysk Wurdboek: Nederlânsk-Frysk]]'' en it ''[[Frysk Wurdboek: Frysk-Nederlânsk]]'', dy't yn [[1985]], resp. [[1984]] yn in folslein op 'e nij besjoene ferzje werútjûn waarden. It earste wurdboek wêryn't de Fryske wurden ek yn it Frysk beskreaun waarden, wie it twadielige ''[[Frysk Hânwurdboek]]'', út [[2008]].

===Wurdfoarming===
Oars as yn it [[Ingelsk]], mar krekt as yn it [[Nederlânsk]] en hast alle oare [[Germaanske talen]], brûkt it Frysk by it foarmjen fan gearstallings de tichte foarm. Dus as men bgl. fan 'e wurden &quot;beam&quot; en &quot;hûs&quot; in gearstalling meitsje wol, dan wurdt dy skreaun as &quot;beamhûs&quot;, en net mei de iepene foarm, as &quot;beam hûs&quot;, sa't men dat yn it Ingelsk foar de moade hat (''tree house''). Gauris kriget by it foarmjen fan sa'n gearstalling it earste diel fan it gearstalde wurd in ferbûging: &quot;hûnehok&quot;, ynstee fan &quot;hûnhok&quot;. As it oaninoarskriuwen fan in gearstalling swierrichheden opsmyt of net goed eaget, dan wurdt der in [[keppelstreekje]] ynfoege: &quot;FNP-kieslist&quot; en &quot;Swarte-Seekust&quot;. 

Hoewol't dêr neffens de staveringsregels neat fan doocht, hat in grut part fan 'e Fryskskriuwers tsjintwurdich de niging om gearstallings yn 'e iepen foarm te skriuwen, net inkeld wurden as &quot;FNP&amp;nbsp;kieslist&quot; en &quot;Swarte&amp;nbsp;Seekust&quot;, mar sels &quot;syktekosten&amp;nbsp;fersekerder&quot;, &quot;oersettings&amp;nbsp;debút&quot; en &quot;hynste&amp;nbsp;stamboek&quot;. Dizze praktyk wurdt wol &quot;de Ingelske sykte&quot; neamd.
[[File:Wumkes, Geert Aeilco.jpg|right|thumb|220px|Dû. [[Geert Aeilco Wumkes]] wie yn [[1919]] ien fan 'e earsten dy't foar de oprjochting fan 'e [[Fryske Akademy]] pleite, in ynstitút dat foar de ûntwikke-ling fan it Frysk fan ûnskatbere wearde bleken is.]]

===Stavering===
{{Apart|Fryske stavering}}
It Frysk wurdt skreaun mei in oanpaste foarm fan it [[Latynske alfabet]]. Dat [[Frysk alfabet|Fryske alfabet]] bestiet net lykas it Nederlânske út 26, mar út 23 letters. Yn it Frysk komme nammentlik de letters q en x net foar. Boppedat wurdt de letter y beskôge as in fariant fan 'e i en dêr ek ûnder alfabetisearre, sadat in wurd as &quot;ympulsyf&quot; yn in Frysk wurdboek bygelyks foàr &quot;inisjaasje&quot; stiet. Fierders komt de letter c yn it Frysk allinne foar yn 'e kombinaasje ch. De letters v, z en ch komme nea foar oan it begjin fan in wurd en de letter g nea oan 'e ein fan in wurd. De karakteristikens fan it skreaune Frysk komt benammen ta utering yn 'e [[fokaal|lûden]] mei [[diakritysk teken|diakrityske tekens]] (â, ê, ô, û en ú), dy't yn it Nederlânsk net foarkomme. Krekt as it Nederlânsk hat it Frysk in ekstra letter, de [[digraaf]]&amp;nbsp;[[IJ (letter)|ij]], dy't stiet foar it [[twalûd]] [ɛ.i̭], dat ek wol skreaun wurdt as ''ei''. Mar oars as yn it Nederlânsk wurdt dy letter yn it Frysk altyd alfabetisearre as i-j, en bestiet der gjin beweging dy't der in aparte letter fan it alfabet fan meitsje wol.

Njonken de boppeneamde diakrityske tekens dy't in útspraakûnderskiedend diel fan 'e stavering foarmje, ken it Frysk ek noch ferskate oare diakrityske tekens, dy't soms tafoege wurde om 'e bedoelde útspraak dúdliker te meitsjen. It faakst komt it [[trema]] foar, dêr't mei oanjûn wurdt dat twa [[fokaal|fokalen]] efterinoar los faninoar útsprutsen wurde moatte, en dus gjin lange fokaal of twaklank foarmje, lykas yn: &quot;beëinigje&quot;, &quot;beämte&quot;, &quot;koöperaasje&quot;, &quot;reüny&quot; en &quot;ateïsme&quot;. Fierders wurde sawol it [[skerpteken]] as it [[klamteken]] brûkt om 'e útspraak fan in wurd te fertsjutskjen troch oan te jaan wêr't de [[wurdklam|klam]] leit. De e mei in skerpteken (é) komt sûnt de staveringsherfoarming fan [[1980]] yn prinsipe noch mar yn fiif wurden fêst foar (&quot;grouwélich&quot;, &quot;mandélich&quot;, &quot;oerdédich&quot;, &quot;oerémis&quot; en &quot;tréwes&quot;); yn alle oare gefallen is it tafoegjen fan in skerp- of klamteken opsjoneel (bygelyks yn &quot;foàrkomme&quot; en &quot;foarkómme&quot;).

===Fonology===
====Fokalen====
It Frysk beskikt oer in tige yngewikkelde [[fokaal]]ynventaris. Yn it foarste plak binne der in tsiental koarte [[fokaal|lûden]]: [a] (a fan &quot;dak&quot;), [ɛ] (e fan &quot;lek&quot;), [ɪ], (i fan &quot;pit&quot;), [i] (i fan &quot;bite&quot;), [ɔ] (o fan &quot;hok&quot;), [o] (o fan &quot;bok&quot;), [u] (û fan &quot;rûch&quot;), [œ] (u fan &quot;put&quot;), [y] (ú fan &quot;tút&quot;) en de [[sjwa]] of reduksjefokaal [ǝ] (e fan &quot;gewoan&quot;). Dêrby moat opmurken wurde dat der eins twa foarmen fan 'e koarte a besteane, mar dat ferskil yn útspraak is net betsjuttingsûnderskiedend. Fierders binne der 9 lange lûden: [a:] (aa fan &quot;baas&quot;), [ɛ:] (ê fan &quot;bêd&quot;), [e:] (ee fan &quot;feest&quot;), [ø:] (eu fan &quot;deun&quot;), [i:] (ii fan &quot;wiid&quot;), [ɔ:] (ô fan &quot;nôt&quot;), [o:] (oo fan &quot;rook&quot;), [u:] (û fan &quot;sûch&quot;) en [y:] (ú fan &quot;drúf&quot;). De lange lûden [e:], [ø:] en [o:] wurde yn it Frysk almeast reälisearre as [e:i], [ø:y], resp. [o:u], dus oan 'e ein niigjend nei i, ú, resp. û. Fan 'e koarte lûden kinne der 8 en fan 'e lange lûden ek 8 nasalisearre wurde, wat foarkomt as se mei in -n derefteroan útsprutsen wurde foàr in f, j, l, r, s, w of z, lykas yn &quot;ûnsin&quot; of &quot;branje&quot;. Fierders hat it Frysk 20 [[ôfgeand twalûd|ôfgeande twalûden]] en 8 [[opgeand twalûd|opgeande twalûden]], wêrfan't teminsten 6 ek wer yn nasalisearre foarm foarkomme kinne. Ta einsluten binne der dan noch 8 [[trijelûden]]. Dêrmei is it Frysk folle klankriker as de measte besibbe talen, lykas it Ingelsk en it Nederlânsk.

====Klankynventaris (fokalen)====
; Ienlûden
{|
|-
| valign=&quot;top&quot; |
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''koarte ienlûden'''
|-
! Fryske &lt;br&gt;stavering
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! foarbyld(en)
! taalkundige omskriuwing
|-
| a
| [a]
| d'''a'''k
| koart net-rûne iepen foarlûd
|-
| a
| [ɑ]
| h'''a'''m
| koart net-rûne iepen efterlûd
|-
| e
| [ɛ]
| l'''e'''k
| koart net-rûne semy-healiepen foarlûd
|-
| e / i
| [ǝ]
| g'''e'''woan, moogl'''i'''k
| koart (net-rûne) healiepen middenlûd &lt;br&gt;&lt;small&gt;([[sjwa]], reduksjefokaal of stomme e)&lt;/small&gt;
|-
| i
| [ɪ]
| p'''i'''t
| koart net-rûne semy-sletten semy-foarlûd
|-
| i / y
| [i]
| b'''i'''te, w'''y'''t
| koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| o / a
| [ɔ]
| h'''o'''k, k'''a'''t
| koart rûne semy-healiepen efterlûd
|-
| o
| [o]
| b'''o'''k
| koart rûne healsletten efterlûd
|-
| û / oe
| [u]
| r'''û'''ch, b'''oe'''k
| koart rûne sletten efterlûd
|-
| u
| [œ]
| p'''u'''t
| koart rûne semy-healiepen foarlûd
|-
| ú / u
| [y]
| t'''ú'''t, s'''u'''den
| koart rûne sletten foarlûd
|}
| valign=&quot;top&quot; |
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''lange ienlûden'''
|-
! Fryske &lt;br&gt;stavering
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! foarbyld(en)
! taalkundige omskriuwing
|-
| aa / a
| [a:]
| l'''aa'''d, b'''a'''nen
| lang net-rûne iepen foarlûd 
|-
| ê 
| [ɛ:]
| b'''ê'''d
| lang net-rûne semy-healiepen foarlûd
|-
| ee / e / é
| [e:]
| sk'''ee'''l, t'''e'''ken, grouw'''é'''lich
| lang net-rûne healsletten foarlûd
|-
| eu
| [ø:]
| d'''eu'''n
| lang rûne healsletten foarlûd
|-
| ii / i
| [i:]
| s'''ii'''k, w'''i'''de
| lang net-rûne sletten foarlûd
|-
| ô
| [ɔ:]
| n'''ô'''t
| lang rûne semy-healiepen efterlûd
|-
| oo / o
| [o:]
| r'''oo'''k, sm'''o'''ke
| lang rûne healsletten efterlûd
|-
| û
| [u:]
| s'''û'''ch
| lang rûne sletten efterlûd
|-
| ú / u
| [y:]
| opt'''ú'''gje, dr'''u'''ven
| lang rûne sletten foarlûd
|}
|}

; Nasale ienlûden
{|
|-
| valign=&quot;top&quot; |
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''koarte nasale ienlûden'''
|-
! Fryske &lt;br&gt;stavering
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! foarbyld(en)
! taalkundige omskriuwing
|-
| ern
| [ɛ͂]
| dûbelj'''ern'''s
| nasaal koart net-rûne semy-healiepen foarlûd
|-
| in
| [ɪ͂]
| h'''in'''?
| nasaal koart net-rûne semy-sletten semy-foarlûd
|-
| yn
| [ĩ]
| '''yn'''stekke
| nasaal koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| an
| [ɔ͂]
| br'''an'''je
| nasaal koart rûne semy-healiepen efterlûd
|-
| on
| [õ]
| b'''on'''je
| nasaal koart rûne healsletten efterlûd
|-
| un
| [œ͂]
| h'''un'''?
| nasaal koart rûne semy-healiepen foarlûd
|-
| ûn
| [ũ]
| '''ûn'''skuld
| nasaal koart rûne sletten efterlûd
|-
| ún
| [ỹ]
| t'''ún'''stoel
| nasaal koart rûne sletten foarlûd
|}
| valign=&quot;top&quot; |
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''lange nasale ienlûden'''
|-
! Fryske &lt;br&gt;stavering
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! foarbyld(en)
! taalkundige omskriuwing
|-
| aan / arn
| [ã:]
| '''aan'''sten, H'''arn'''s
| nasaal lang net-rûne iepen foarlûd
|-
| ern
| [ɛ͂:]
| b'''ern'''sk
| nasaal lang net-rûne semy-healiepen
|-
| in
| [ẽ:]
| w'''in'''st
| nasaal lang palataal net-rûne healsletten foarlûd
|-
| yn
| [ĩ:]
| h'''yn'''st
| nasaal lang net-rûne sletten foarlûd
|-
| ân
| [ɔ͂:]
| h'''ân'''sel
| nasaal lang rûne semy-healiepen efterlûd
|-
| eun
| [ø͂:]
| k'''eun'''st
| nasaal lang palataal rûne healsletten foar-lûd
|-
| ûn
| [ũ:]
| d'''ûn'''s
| nasaal lang rûne sletten efterlûd
|-
| ún
| [ỹ:]
| h'''ún'''sk
| nasaal lang rûne sletten foarlûd
|}
|}

; Twalûden
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''ôfgeande twalûden'''
|-
! Fryske &lt;br&gt;stavering
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! foarbyld(en)
! taalkundige omskriuwing
|-
| ai
| [ai̭]
| l'''ai'''tsje &lt;small&gt;([[Wâldfrysk]])&lt;/small&gt;, T'''ai'''lân
| koart net-rûne iepen efterlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| ai
| [ɔi̭]
| l'''ai'''tsje &lt;small&gt;([[Klaaifrysk]])&lt;/small&gt;
| koart rûne semy-healiepen efterlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| aai
| [a:i̭]
| t'''aai''' &lt;small&gt;(Wâldfrysk)&lt;/small&gt;, h'''igh'''
| lang net-rûne iepen foarlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| aai / ei
| [ɔ:i̭]
| t'''aai''' &lt;small&gt;(Klaaifrysk)&lt;/small&gt;, d'''ei''' &lt;small&gt;(Klaaifrysk)&lt;/small&gt;
| lang rûne semy-healiepen efterlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| au / ou
| [a.ṷ]
| g'''au'''
| rutsen koart net-rûne iepen foarlûd + koart rûne sletten efterlûd
|-
| ea
| [ɪ.ǝ]
| b'''ea'''m
| rutsen koart net-rûne semy-sletten semy-foarlûd + koart healiepen middenlûd
|-
| ei / ij
| [ɛ.i̭]
| d'''ei''' &lt;small&gt;(Wâldfrysk)&lt;/small&gt;, br'''ij'''
| koart net-rûne semy-healiepen foarlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| eo / eu
| [ø.ǝ]
| fr'''eo'''n, s'''eu'''re
| rutsen koart rûne healsletten foarlûd + koart healiepen middenlûd
|-
| ie
| [i.ǝ]
| w'''ie'''t
| rutsen koart net-rûne sletten foarlûd + koart healiepen middenlûd
|-
| ieu
| [i.ṷ]
| '''ieu''', S'''ieu'''
| rutsen koart net-rûne sletten foarlûd + koart rûne sletten efterlûd
|-
| oa
| [o.ǝ]
| b'''oa'''t
| rutsen koart rûne healsletten efterlûd + koart healiepen middenlûd
|-
| oi
| [oi̭]
| h'''oi'''
| koart rûne healsletten efterlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| oai
| [o:i̭]
| m'''oai'''
| lang rûne healsletten efterlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| oe
| [u.ǝ]
| g'''oe'''d
| rutsen koart rûne sletten efterlûd + koart healiepen middenlûd
|-
| oei
| [ui̭]
| gr'''oei'''e
| koart rûne sletten efterlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| oei
| [u:i̭]
| bl'''oei''' &lt;small&gt;(lang net algemien)&lt;/small&gt;
| lang rûne sletten efterlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| ou
| [ɔ.ṷ]
| t'''ou''' &lt;small&gt;(lang net algemien mear)&lt;/small&gt;
| rutsen koart rûne semy-healiepen efterlûd + koart rûne sletten efterlûd
|-
| ue
| [y.ǝ]
| fl'''ue'''s
| rutsen koart rûne sletten foarlûd + koart healiepen middenlûd
|-
| ui
| [ʌi̭]
| b'''ui'''
| koart net-rûne semy-healiepen efterlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| uw
| [yṷ]
| sen'''uw'''
| koart rûne sletten foarlûd + koart rûne sletten efterlûd
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''opgeande twalûden'''
|-
! Fryske &lt;br&gt;stavering
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! foarbyld(en)
! taalkundige omskriuwing
|-
| ea / je
| [jɛ]
| b'''ea'''mmen, k'''je'''l
| palatale approksimant + koart net-rûne semy-healiepen foarlûd
|-
| ie / ji
| [jɪ]
| tr'''ie'''dden, sk'''ji'''n
| palatale approksimant + koart net-rûne semy-sletten semy-foarlûd
|-
| jo
| [jɔ]
| l'''jo'''cht
| palatale approksimant + koart rûne semy-healiepen efterlûd
|-
| jo
| [jo]
| sl'''jo'''cht
| palatale approksimant + koart rûne healsletten efterlûd
|-
| oa
| [ṷa]
| b'''oa'''rje
| koart rûne sletten efterlûd + koart net-rûne iepen foarlûd
|-
| oa
| [ṷa:]
| m'''oa'''rns
| koart rûne sletten efterlûd + lang net-rûne iepen foarlûd
|-
| ue / ju
| [jœ]
| fl'''ue'''zzen, r'''ju'''cht
| palatale approksimant + koart rûne semy-healiepen foarlûd
|-
| uo
| [ṷo]
| f'''uo'''tten
| koart rûne sletten efterlûd + koart rûne healsletten efterlûd
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''nasale twalûden'''
|-
! Fryske &lt;br&gt;stavering
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! foarbyld(en)
! taalkundige omskriuwing
|-
| ean / earn
| [ɪ͠.ǝ]
| l'''ean'''strookje, trijef'''earn'''s
| nasaal rutsen koart net-rûne semy-sletten semy-foarlûd + koart healiepen middenlûd
|-
| ein
| [ɛ͠.i̭]
| '''ein'''s &lt;small&gt;(Wâldfrysk)&lt;/small&gt;
| nasaal koart net-rûne semy-healiepen foarlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| ein
| [ɔ͠.i̭]
| '''ein'''s &lt;small&gt;(Klaaifrysk)&lt;/small&gt;
| nasaal rutsen rûne semy-healiepen efterlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| eon
| [ø͠.ǝ]
| sn'''eon'''s
| nasaal rutsen koart rûne healsletten foarlûd + koart healiepen middenlûd
|-
| ien
| [i͠.ǝ]
| '''ien'''s
| nasaal rutsen koart net-rûne sletten foarlûd + koart healiepen middenlûd
|-
| oarn
| [ṷ͠a:]
| m'''oarn'''s
| nasaal koart rûne sletten efterlûd + lang net-rûne iepen foarlûd
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''trijelûden'''
|-
! Fryske &lt;br&gt;stavering
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! foarbyld(en)
! taalkundige omskriuwing
|-
| eau
| [jo.ṷ]
| bl'''eau'''
| palatale approksimant + rutsen koart rûne healsletten efterlûd + koart rûne sletten efterlûd
|-
| iuw
| [jyṷ]
| bl'''iuw'''e &lt;small&gt;(net oeral sa útsprutsen)&lt;/small&gt;
| palatale approksimant + koart rûne sletten foarlûd + koart rûne sletten efterlûd
|-
| iuw
| [juṷ]
| l'''iuw'''
| palatale approksimant + koart rûne sletten efterlûd + koart rûne sletten efterlûd
|-
| joe
| [ju.ə]
| f'''joe'''r
| palatale approksimant + rutsen koart rûne sletten efterlûd + koart healiepen middenlûd
|-
| jou
| [jɔ.ṷ]
| f'''jou'''wer &lt;small&gt;(net oeral sa útsprutsen)&lt;/small&gt;
| palatale approksimant + rutsen rûne semy-healiepen efterlûd + koart rûne sletten efterlûd
|-
| oai
| [ṷai̭]
| m'''oai'''st
| koart rûne sletten efterlûd + koart net-rûne iepen foarlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| oai
| [ṷa:i̭]
| k'''oai'''
| koart rûne sletten efterlûd + lang net-rûne iepen foarlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| uoi
| [ṷoi̭]
| m'''uoi'''ke
| koart rûne sletten efterlûd + koart rûne healsletten efterlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|}

====Konsonanten====
It Frysk hat teminsten 28 [[konsonant|bylûden]], dy't yn [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|fonetysk skrift]] sa skreaun wurde: [b], [x], [d], [ʣ], [ʤ], [f], [ɡ], [ɣ], [h], [j], [k], [l], [m], [n], [ŋ], [ɲ], [p], [r], [s], [ʃ], [t], [c], [ʦ], [ʧ], [v], [ʋ], [w], [z] en [ʒ]. Dêrfan binne [b], [d], [f], [h], [j], [k], [m], [n], [p], [s], [t], [v] en [z] gjin fierdere útlis brek. De [x] is de ch fan &quot;berch&quot;, dy't trouwens yn it Frysk, as it derop oankomt, ornaris fierder nei efteren yn 'e mûle útsprutsen wurdt, as [χ]. Itselde is it gefal mei de [l], wêrfan't de útspraak yn it Frysk dúdlik &quot;dûnkerder&quot; of &quot;tsjûker&quot; is as yn it [[Nederlânsk]] of it [[Ingelsk]], en mear oerienkomt mei de útspraakwize yn it [[Skotsk]] of de [[Slavyske talen]]. Om dat útspraakferskil wer te jaan kin it teken [ɫ] brûkt wurde. De [r] wurdt yn it Frysk krekt altyd &quot;rôljend&quot;, op 'e punt fan 'e tonge útsprutsen; in [[breikjende r]] ([ʀ]), dy't ek wol foarkomt, is altyd persoansbûn en wurdt yn it Frysk as in spraakgebrek beskôge.

Fierders hat it Frysk twa g's: de [[plofklank]] [ɡ] (fan &quot;goed&quot;) en de [[wriuwklank]] [ɣ] (fan &quot;drage&quot;), en twa w's: de [ʋ] (fan &quot;wat&quot;) en de [w] (fan &quot;skowe&quot;). De [ɣ] en de [w] kinne nea oan it begjin fan wurden foarkomme, likemin as de [x], de [v] en de [z]. De [ʣ] is de dz fan &quot;widze&quot;; [ʤ] is de dzj fan &quot;siedzje&quot;; [ŋ] is de ng fan &quot;bang&quot;; [ɲ] is de nj fan &quot;njonken&quot;; [ʃ] is de sj fan &quot;sjippe&quot;; [c] is de tj fan &quot;tjems&quot;; [ʦ] is de ts fan &quot;tsiis&quot;; [ʧ] is de tsj fan &quot;tsjerke&quot;; en [ʒ] is de zj fan &quot;garaazje&quot;. Ek komt yn it Frysk de [[glottisslach]] ([ʔ]) wol foar, mar inkeld tusken twa deselde lûden, lykas yn &quot;koöperaasje&quot; of &quot;Kanaän&quot;. Dizze útspraak is dus grutdiels ûnbewust, en de glottisslach wurdt dan yn it skreaune Frysk ek net werjûn, of it moat wêze troch it [[trema]] op it twadde lûd.

Dêrnjonken binne der noch in dozyn [[palatalisaasje|palatalisearre]] konsonanten: [bʲ] (as yn &quot;bjinne&quot;), [xʲ] (as yn &quot;ferlechje&quot;), [ɟ] (as yn &quot;djoer&quot;), [fʲ] (as yn &quot;fjochtsje&quot;), [ɡʲ] (as yn &quot;gjin&quot;), [ɣʲ] (as yn &quot;weagje&quot;), [kʲ] (as yn &quot;kjel&quot;), [lʲ] (as yn &quot;ljip&quot;), [mʲ] (as yn &quot;mjitte&quot;), [pʲ] (as yn &quot;pjut&quot;), [rʲ] (as yn &quot;rjocht&quot;) en [vʲ] (as yn &quot;weevje&quot;). De palatalisaasje fan dizze konsonanten wurdt lykwols ek wol taskreaun oan it feit dat se folge wurde troch in [[opgeand twalûd]]. Men kin de &quot;jo&quot;-klank yn &quot;rjocht&quot; dus op twa manearen útlizze: as &quot;r-jo-cht&quot; (mei in opgeand twalûd), of as &quot;rj-o-cht&quot; (mei in palatalisearre konsonant). Ta einbeslút binne der ek noch fjouwer [[labialisaasje|labialisearre]] konsonanten: [dʷ] (as yn &quot;dwaan&quot;), [kʷ] (as yn &quot;kwea&quot;), [sʷ] (as yn &quot;swart&quot;) en [tʷ] (as yn &quot;twa&quot;).

====Klankynventaris (konsonanten)====
{|
|-
| valign=&quot;top&quot; |
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''bylûden'''
|-
! Fryske &lt;br&gt;stavering
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! foarbyld(en)
! taalkundige omskriuwing
|-
| b / bb
| [b]
| '''b'''êd, ra'''bb'''erij
| stimhawwende bilabiale plofklank
|-
| bj
| [bʲ]
| '''bj'''inne
| palatalisearre stimhawwende bilabiale plofklank
|-
| ch
| [x] ([χ])
| ber'''ch''' &lt;small&gt;(nea oan it wurdbegjin)&lt;/small&gt;
| stimleaze felêre wriuwklank &lt;br&gt;&lt;small&gt;(meast reälisearre as de stimleaze uvulêre wriuwklank)&lt;/small&gt;
|-
| chj
| [xʲ]
| ferle'''chj'''e
| palatalisearre stimleaze felêre wriuwklank
|-
| d / dd
| [d]
| '''doel''', mi'''dd'''en
| stimhawwende alveolêre plofklank
|-
| dj
| [ɟ]
| '''dj'''oer
| stimhawwende palatale plofklank
|-
| dw
| [dʷ]
| '''dw'''aan
| labialisearre stimhawwende alveolêre plofklank
|-
| dz
| [ʣ]
| wi'''dz'''e &lt;small&gt;(nea oan it wurdbegjin)&lt;/small&gt;
| stimhawwende alveolêre affrikaat
|-
| dzj / j
| [ʤ]
| sie'''dzj'''e, '''j'''eans
| stimhawwende palato-alveolêre affrikaat
|-
| f / ff
| [f]
| '''f'''ol, stra'''ff'''e
| stimleaze labiodintale wriuwklank
|-
| fj
| [fʲ]
| '''fj'''ochtsje
| palatalisearre stimleaze labiodintale wriuwklank
|-
| g
| [ɡ]
| '''g'''ers
| stimhawwende felêre plofklank
|-
| gj
| [ɡʲ]
| '''gj'''in
| palatalisearre stimhawwende felêre plofklank
|-
| g / gg
| [ɣ]
| se'''g'''el, mi'''gg'''en &lt;small&gt;(nea oan it wurdbegjin)&lt;/small&gt;
| stimhawwende felêre wriuwklank
|-
| gj
| [ɣʲ]
| wea'''gj'''e &lt;small&gt;(nea oan it wurdbegjin)&lt;/small&gt;
| palatalisearre stimhawwende felêre wriuwklank
|-
| h
| [h]
| '''h'''out
| stimleaze glottale wriuwklank
|-
| j
| [j]
| '''j'''as
| palatale approksimant
|-
| k / kk
| [k]
| '''kat''', we'''kk'''er
| stimleaze felêre plofklank
|-
| kj
| [kʲ]
| '''kj'''el
| palatalisearre stimleaze felêre plofklank
|-
| kw
| [kʷ]
| '''kw'''ea
| labialisearre stimleaze felêre plofklank
|-
| l / ll
| [l] ([ɫ])
| '''l'''ân, wi'''ll'''e
| alveolêre laterale approksimant&lt;br&gt;&lt;small&gt;(meast reälisearre as de felêrisearre alveolêre laterale approksimant)&lt;/small&gt;
|-
| lj
| [lʲ]
| '''lj'''ip
| palatalisearre alveolêre laterale approksimant
|-
| m / mm
| [m]
| '''m'''ar, ni'''mm'''e
| bilabiale nasaal
|-
| mj
| [mʲ]
| '''mj'''itte
| palatalisearre bilabiale nasaal
|-
| n / nn
| [n]
| '''n'''oed, ka'''nn'''e
| alveolêre nasaal
|-
| ng
| [ŋ]
| la'''ng''' &lt;small&gt;(nea oan it wurdbegjin)&lt;/small&gt;
| felêre nasaal
|-
| nj
| [ɲ]
| '''nj'''onken
| palatale nasaal
|-
| nk
| [ŋk]
| ba'''nk''' &lt;small&gt;(nea oan it wurdbegjin)&lt;/small&gt;
| felêre nasaal + stimleaze felêre plofklank
|-
| p / pp
| [p]
|'''p'''et, le'''pp'''el
| stimleaze bilabiale plofklank
|-
| pj
| [pʲ]
| '''pj'''ut
| palatalisearre stimleaze bilabiale plofklank
|-
| r / rr
| [r] 
| '''r'''ak, ba'''rr'''e &lt;br&gt;&lt;small&gt;(altyd op it puntsje fan 'e tonge útsprutsen)&lt;/small&gt;
| alveolêre trilklank
|-
| rj
| [rʲ]
| '''rj'''ocht
| palatalisearre alveolêre trilklank
|-
| s / ss
| [s]
| '''s'''âlt, ri'''ss'''e
| stimleaze alveolêre siisklank
|-
| sj 
| [ʃ]
| '''sj'''ippe
| stimleaze palato-alveolêre siisklank
|-
| sw
| [sʷ]
| '''sw'''art
| labialisearre stimleaze alveolêre siisklank
|-
| t / tt
| [t]
| '''t'''osk, li'''tt'''e
| stimleaze alveolêre plofklank
|-
| tj
| [c]
| '''tj'''ems
| stimleaze palatale plofklank
|-
| ts
| [ʦ]
| '''ts'''iis
| stimleaze alveolêre affrikaat
|-
| tsj
| [ʧ]
| '''tsj'''erke
| stimleaze palato-alveolêre affrikaat
|-
| tw
| [tʷ]
| '''tw'''a
| labialisearre stimleaze palatale plofklank
|-
| v
| [v]
| sle'''v'''en
| stimhawwende labiodintale wriuwklank
|-
| vj
| [vʲ]
| wee'''vj'''e
| palatalisearre stimhawwende labiodintale wriuwklank
|-
| w / ww
| [ʋ]
|'''w'''at, ha'''ww'''e
| labiodintale approksimant
|-
| w
| [w]
| sko'''w'''e &lt;small&gt;(nea oan it wurdbegjin)&lt;/small&gt;
| stimhawwende labio-felêre approksimant
|-
| z / zz
| [z]
| tû'''z'''en, si'''zz'''e &lt;small&gt;(nea oan it wurdbegjin)&lt;/small&gt;
| stimhawwende alveolêre siisklank
|-
| zj
| [ʒ]
| bagaa'''zj'''e
| stimhawwende palato-alveolêre siisklank
|-
| ''net skreaun''
| [ʔ]
| koöperaasje
| de glottisslach &lt;small&gt;(in bytsje romte tusken twa gelikense lûden; &lt;br&gt;yn it Frysk net bewust reälisearre)&lt;/small&gt;
|}
|}

== Foarútsichten ==
[[File:Waling Dykstra 1871.jpg|right|thumb|180px|[[Waling Dykstra]].]]
Al iuwenlang binne der om it hoartsje lju dy't de ûndergong fan 'e Fryske taal binnen fyftich of hûndert jier foarsizze. Sokke &quot;ûnheilsprofeten&quot; wiene bygelyks [[Foeke Sjoerds]] yn [[1765]], [[Johan Winkler]] yn [[1868]], [[Waling Dykstra]] yn [[1884]], [[Jan Jelles Hof]] yn [[1927]], en [[Tony Feitsma]] yn [[1962]].&lt;ref&gt;{{Aut|Keulen, Binne}}, ''Het Fries overleeft ook de 21ste eeuw'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 31 desimber 1998.&lt;/ref&gt; Yn dit ferbân moat men der rekken mei hâlde dat it begryp 'ûndergong' by de âldere skriuwers net needsaaklikerwize betsjut dat de Frysktaligen op it Nederlânsk oergiene en harren memmetaal falle lieten. Yn Waling Dykstra syn tiid, bygelyks, spriek fierwei it meastepart fan 'e befolking nei wenst Frysk, mar rûn de kwaliteit fan 'e sprektaal bot werom. Der kamen gjin nije Fryk begripen by foar nije ferskynsels; dêrfoar waarden [[lienwurd]]en út it Nederlânsk oernommen. It Nederlânsk waard dêrmei ymplisyt as noarm erkend. (Dykstra sei dêrom: &quot;it Frysk hat de tarring.&quot;) As hjoed de dei oer 'ûndergong' sprutsen wurdt, giet it lykwols net allinnich om in kwalitative, mar ek om in kwantitative efterútgong, as Fryske memmetaalsprekkers de taal mar amper of alhiel net mear brûke of de taal net trochjouwe oan harren bern. 

Yn [[1951]] waard in telling ûnder alle skoalbern holden troch [[ûnderwiisynspekteur]] [[Krine Boelens]]. Twatrêde part hie as memmetaal it Frysk. Op it Fryskstalige [[plattelân]] fan 'e provinsje wie dat hast 95%. De bernetaal wie dêr foar hast elk Frysk; net fan hûs út Frysktalige bern learden en sprieken Frysk troch de omgong mei harren wol Frysktalige leeftydsgenoaten. Yn [[1967]] waard der troch [[Lieuwe Pietersen]] foar it earst in represintative [[enkête]] oer de posysje fan it Frysk holden. It die bliken dat doe 71% fan 'e ynwenners fan Fryslân it Frysk as memmetaal hie. Yn [[1980]] fûn der op 'e nij in represintative enkête plak en dêrút bliek dat doe noch mar 55% fan 'e ynwenners fan Fryslân it Frysk as memmetaal hie. Dat wie dus in efterútgong fan 16% yn trettjin jier&amp;nbsp;– of alteast sa liek it op it earste gesicht. As men dat persintaazje ferrekkenet mei de útstream fan Frysktaligen út Fryslân, de ynstream fan Nederlânsktaligen yn 'e provinsje en de groei fan 'e Fryske befolking, dan ûntstiet der in nuansearder byld. Doe't der yn [[1994]] wer in enkête holden waard, neffens it stramyn fan dy fan [[1980]], wie it persintaazje Frysktaligen stabyl bleaun op 55%. As men dat ferrekkenet mei de befolkingsgroei yn Fryslân yn de tuskenlizzende perioade (fan sa'n 580.000 nei 615.000), kin men dus stelle dat der yn dy perioade in absolute taname fan Frysktaligen west hawwe moat fan rom 19.000. En dan is [[Minsklike migraasje|emigraasje]] út 'e provinsje wei troch foar in grut part Frysktaligen en [[ymmigraasje]] nei de provinsje ta troch foar in grut part Nederlânsktaligen net meirekkene. Hoewol't harren relative oandiel yn 'e befolking fan Fryslân foàr [[1980]] ôfnommen en dêrnei gelyk bleaun is, kin dus steld wurde dat der, yn absolute sifers ynstee fan persintaazjes, noch nea yn 'e skiednis safolle Frysktaligen west hawwe as hjoed de dei. Under harren nimt fierders it tal twadde-taalsprekkers ta. 

Wat de takomst fan it Frysk oanbelanget: resinte ûndersiken litte sjen dat hieltyd minder âlden it Frysk oan harren bern trochjouwe en dat allyksa minder bern ûnderling it Frysk brûke, ek dyjingen dy't it Frysk fan har âlden al leard hawwe. It ûnderwiis is der oant no ta net yn slagge it skreaune Frysk as taalkultuer en taalnoarm oer te dragen, en de Frysktaligen brûke it dan ek net op nivo. De lytse minderheid dy't Frysk skriuwt, docht dat foar in grut part neffens in eigen sprektaalnoarm: eins dus sûnder noarm en sûnder erkende noarmearring, wat betsjut dat it Nederlânsk (of eins 'oerset' Nederlânsk) de noarmfunksje oernimt. Dit proses soe yn 'e takomst de standerttaal-status yn gefaar bringe kinne en it Frysk weromferwize kinne nei in dialektstatus. Mar hoe dan ek, om't der hjoed de dei noch altyd bern binne dy't it Frysk as memmetaal hawwe, al wurde it geandewei minder, sil it Frysk perfoarst de [[twaentweintichste iuw]] helje. Oft dan in minderheid Frysktalich wêze sil, en wat de kwaliteit fan 'e taal dan is, bliuwt no fansels noch ûnwis.

== ISO 639-Taalkoades ==
De [[ISO 639]]-taalkoades foar it Frysk binne &quot;fy&quot; en &quot;fry&quot;. Om't it [[Wikipedy:Wat is Wikipedia|Wikipedia-projekt]], sa't op it [[ynternet]] wisânsje is, de twaletterige koades brûkt, wurdt de [[Haadside|Fryske Wikipedy]] oantsjut mei de koade &quot;fy:&quot;.

== Sjoch ek ==
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Frysk alfabet]]
* [[Fryske dialekten]]
* [[Fryske literatuer]]
** [[Nijfryske literatuer]]
* [[Fryske stavering]]
* [[Frysk yn it bestjoerlik ferkear]]
* [[Frysk yn it rjochtsferkear]]
* [[Frysk op kompjûters]]
| width=25 |
|
* [[Grut Frysk Diktee]]
* [[Kneppelfreed]]
* [[list fan Fryske taalferienings]]
* [[list fan sterke tiidwurden yn it Frysk]]
* [[meartalichheidskoördinator]]
* [[Praat mar Frysk]]
* [[Swadesh-list Frysk]]
* [[Tekstwinkel]]
|}

== Keppelings om utens ==
{| class=&quot;vatop&quot;
|
=== Oerheid ===
* [http://www.fryslan.nl/ Provinsje Fryslân]
* [http://www.wetterskipfryslan.nl/ Wetterskip Fryslân]

=== Algemien ===
* [http://www.omniglot.com/writing/frisian.htm Artikel oer it Frysk op ''Omniglot'']
* [http://www.hallofryslan.nl/ Hallo Fryslân]
* [http://www.lineone.nl/skrift/sw3-frysknedstreektalen.htm It Frysk, de Nederlânske streektalen en it Nederlânsk]

=== Kultuer ===
* [http://www.kultuerside.nl/ Kultuerkaart fan Fryslân]
* [http://www.fryskemp3.nl/ Fryske Mp3]
| width=25 |
|
=== Media ===
* [http://www1.omropfryslan.nl/ Omrop Fryslân Telefyzje en Radio]
* [http://www.leeuwardercourant.nl/ Ljouwerter Krante]
* [http://www.frieschdagblad.nl/ Frysk Deiblêd]
* [http://www.itnijs.nl/ It Nijs]

=== Ynternet ===
* [http://extensions.services.openoffice.org/project/spellfy Staveringshifker Frysk fan OpenOffice]
* [http://www.mozilla-nl.org/projecten/frysk Firefox yn it Frysk]
* [https://addons.mozilla.org/nl/firefox/addon/5679 Fryske staveringshifker foar Firefox]
* [http://www.mozillamessaging.com/en-US/thunderbird/early_releases/downloads/ Thunderbird 3.0 yn it Frysk]
|}

{{boarnen|boarnefernijing=
'''referinsjes''':&lt;br&gt;
{{reflist|2}}
----
'''boarnen''':&lt;br&gt;
{{Kolommen2
|Kolom1=
* {{Aut|[[Gosse Blom|Blom, Gosse]]}}, ''Hylper Wurdboek'', Ljouwert, 1981 (Fryske Akademy), ISBN 9 06 17 16 055.
* {{Aut|Boelens, K., et al.}}, ''Twataligens: Ynlieding yn Underskate Aspekten fan de Twataligens'', Ljouwert, 1981, 3e printinge (Fryske Akademy), ISBN 9 06 27 30 086.
* {{Aut|Boomsma, Peter R.}}, ''Kneppelfreed: Gevecht om de Taal met Wapenstok en Waterkanon'', Frjentsjer, 1998, ISBN 9 05 19 41 838.
* ——, ''Bosatlas van Fryslân'', Grins, 2009 (Noordhoff Atlas Productions), ISBN 978-9 00 17 79 047.
* {{Aut|[[Pieter Breuker|Breuker, Pieter]]}}, ''Fries, Het Broertje van'', yn: Sijs, Nicoline van der, (red.), ''Taaltrots: Purisme in een Veertigtal Talen'', Amsterdam/Antwerpen, 1999 (Het Taalfonds), ISBN 9 02 54 96 245, s. 80-87.
* {{Aut|Breuker, Pieter}}, ''Noarmaspekten fan it Hjoeddeiske Frysk'', Grins, 1993 (St. FFYRUG), ISBN 9 08 01 32 519.
* {{Aut|[[J.H. Brouwer|Brouwer, J.H.]] et al. (red.)}}, ''Encyclopedie van Friesland'', Amsterdam, 1958 (Elsevier), sûnder ISBN.
* {{Aut|Crystal, David}}, ''The Penguin Dictionary of Language (Second Edition)'', Londen, 1999 (Penguin), ISBN 0 14 05 14 163.
* {{Aut|[[Klaes Dykstra|Dykstra, Klaes]], en [[Bouke Oldenhof|Oldenhof, Bouke]]}}, ''Lyts Hânboek fan de Fryske Literatuer'', Ljouwert, 1997 (Afûk), ISBN 9 07 00 10 526.
* {{Aut|Dijk, Siebren}}, ''Noun Incorporation in Frisian'', Ljouwert, 1997 (Fryske Akademy), ISBN 9 06 17 18 481.
* {{Aut|Dijkstra, F.B.}}, ''Stavering'', Ljouwert, 1991 (Afûk), ISBN 9 06 27 34 537.
* {{Aut|Dooper, Minke, et al.}}, ''Bûsboekje 2015'', Ljouwert, 2014 (Ried fan de Fryske Beweging), ISBN 978-9 08 15 60 443.
* {{Aut|[[Pieter Duijff|Duijff, Pieter]]}}, ''Fries en Stadsfries'', De Haach, 2002 (Sdu Uitgevers), ISBN 9 01 20 90 156.
* {{Aut|[[Johan Frieswijk|Frieswijk, Johan]]; Huizinga, Jo; Jansma, Lammert; en [[Yme Kuiper (heechlearaar)|Kuiper, Yme]], (red.)}}, ''Geschiedenis van Friesland 1750-1995'', Ljouwert/Amsterdam, 1998 (Fryske Akademy/Utjouwerij Boom), ISBN 9 05 35 23 685.
* {{Aut|Gorter, Durk, en [[Reitze Jonkman|Jonkman, Reitze]]}}, ''Taal yn Fryslân op 'e Nij Besjoen'', Ljouwert, 1995 (Fryske Akademy), ISBN 9 06 17 18 074.
|Kolom2=
* {{Aut|Haan, G.J. de}}, ''Frisian Grammar'', Grins, (sûnder jier).
* {{Aut|Heidinga, H.A.}}, ''Frisia in the First Millennium: An Outline'', Utert, 1997 (Utjouwerij Matrijs), ISBN 9 05 34 51 161.
* {{Aut|Hofstra, T.}}, ''Oudnoors I'', Grins, 1996.
* {{Aut|[[Mathilde Jansen|Jansen, Mathilde]], en Oostendorp, Marc van}}, ''Taal van de Wadden'', De Haach, 2004 (Sdu Uitgevers), ISBN 978-9 01 20 97 130.
* {{Aut|[[Klaas Jansma|Jansma, Klaas]]}}, ''Friesland en Zijn 44 Gemeenten'', Ljouwert, 1981 (''Frysk Deiblêd''), ISBN 9 06 48 00 154.
* {{Aut|[[Reitze Jonkman|Jonkman, Reitze J.]]}} en {{Aut|[[Arjen Versloot|Versloot, Arjen P.]]}}, ''Fryslân Land van Talen: Een Geschiedenis'', Ljouwert, 2018 (op 'e nij besjoene werútjefte), oarspr. printinge 2013 (Afûk), ISBN 978-9 06 27 39 264.
* {{Aut|Mulder, Bertus, en Mulder, Marja}}, ''De Miskende Taaiheid fan it Frysk'', Ljouwert, 2008 (Fryske Pers Boekerij), ISBN 978-9 03 30 06 111.
* {{Aut|Nieuwenhuijsen, P.M.}}, ''Het Verschijnsel Taal'', Bussum, 1995 (Coutinho), ISBN 9 06 28 39 894.
* {{Aut|[[Els Perdok|Perdok, Els]]}}, ''Woordenboek Nederlands-Schiermonnikoogs'', Skiermûntseach, 2001 (Kultuerhistoaryske Feriening &quot; 't Heer en Feer&quot;).
* {{Aut|Renkema, W.J.; Ytsma, Jeh.; en Willemsma, A.}}, ''Frisian: The Frisian Language in Education in The Netherlands'', Ljouwert, 1996 (Fryske Akademy).
* {{Aut|[[Cornelis Roggen|Roggen, Cornelis]]}}, ''Woordenboek van het Oosterschellings – Wêdenboek fon et Aasters'', Ljouwert, 1976 (Fryske Akademy), ISBN 9 06 17 14 907.
* {{Aut|Steensen, Thomas; Hemminga, Piet; en Lengen, Hajo van}}, ''De Fryslannen'', Ljouwert, 2008 (Fryske Rie/Afûk), ISBN 978-9 06 27 37 734.
* {{Aut|Visser, Willem, en Dyk, Siebren}}, ''Eilander Wezzenbúek'', Ljouwert, 2002 (Fryske Akademy), ISBN 9 06 17 19 348.
* {{Aut|[[Martha van Wichen-Schol|Wichen-Schol, Martha van]]}}, ''Woddenboek fan et Westers'', Ljouwert, 1986 (Fryske Akademy), sûnder ISBN.
}}
----
{{commonscat|Frisian language}}
}}

{{Taal yn Fryslân}}

{{Nijsgjirrige side}}

{{DEFAULTSORT:Frisk}}
[[Kategory:Frysk| ]]
[[Kategory:Fryslân]]
[[Kategory:Taal yn Fryslân]]
[[Kategory:Taal yn Nederlân]]
[[Kategory:Fryske talen]]
[[Kategory:Westgermaanske talen]]
[[Kategory:Westerlauwerske Friezen]]</text>
      <sha1>ekcauv77vsh25zovlayqykd5p33wxog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedy:Oerlisside</title>
    <ns>4</ns>
    <id>176</id>
    <revision>
      <id>1230808</id>
      <parentid>1230788</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T15:35:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>/* InternetArchiveBot */</comment>
      <origin>1230808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96620" sha1="1f72qxqnecmzkl7ndo87rxhlu6mlqoi" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__
&lt;!-- Don't place ynterwiki directly on this page; it interferes with the discussion. Interwiki can be found in [[Berjocht:Oerlisside]]. --&gt;
{{Oerlisside}}

== Koördinaten ==
{{Ping|Drewes}} Dy koordinaten hie ik noch efkens litten, om't ús Geohack net wol. {{Ping|Kneppelfreed}} Mar tank foar it kaartsje. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 12 des 2025, 11.00 (CET)
{{Ping|Drewes|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk}} Is de reden bekend werom't Geohack net wurket?--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 12 des 2025, 19.48 (CET)

:@[[Meidogger:Mysha|Mysha]], graach dien, hjer. De koördinaten kinne jo ek oernimmen fan de Nederlânske side. @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ik begryp net wêrom't Geohack no net wurket. Ik seach it no ek krekt. It wurke foarhinne al. Ik sjoch sa gau it probleem net. Is der immen dy't it wit? [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 12 des 2025, 20.38 (CET)
:{{Ping|Mysha|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes}} Nee, ikke net. Mar ik dy koördinaten en sa, dat giet my al gau boppe de pet. Is it oeral sa of allinnich op dizze side? As it oeral itselde is, hawwe se by Geohack miskien in ''bug'' en losse se it sels op. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 12 des 2025, 20.42 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], it skynt by ús op alle plakken, want ik haw dêr by in stikmannich plakken even neisjoen. By nl wurket er dêrfoaroer wol. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 12 des 2025, 20.47 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}} As it op nl: wol wurket, dan is der faaks by Geohack wat feroare wêrtroch it koördinateberjocht by ús (dat oars is as it koördinateberjocht op nl:, seach ik) net mear goed wurket. Mar hoe't je dat reparearje kinne sûnder dat je alle siden by del moatte dêr't it berjocht op brûkt wurdt, dat soe ik net witte. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 12 des 2025, 20.55 (CET)
:::: {{Ping|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}} @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] (Ik wit net krekt wêr't der stiet wat it ferskil is tusken &quot;Ping&quot; en &quot;@&quot;.) Is it allinnich by ús in probleem? Of hawwe oare W: dat probleem en hawwe dy it oplost? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::::{{Ping|Mysha}} Neffens my is der gjin ferskil en kinne jo beide brûke, mar earlik sein bin ik dêr net wis fan. Ik ha by de Fryske wiki leard om te pingen.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 15 des 2025, 18.45 (CET)

:{{Ping|Drewes|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk}} Om't it probleem noch jimmeroan net oplost is, ha ik oan ChatGPT frege wat it probleem wêze kin. Neffens ChatGPT hat de Frysktalige wikipedy gjin eigen konfiguraasje ynsteld om koördinaten fuort troch te stjoeren nei in kaarttsjinst. It hat te krijen mei in ûntbrekkende of oare ynstelling en net mei in bug. Soks soe oankaarte wurde kinne op Phabricator (it bug-/taaksysteem van Wikimedia). Dat kin sa en ik tink dat ien fan 'e behearders dat it bêste dwaan kinne:

*stap 1 gean nei: https://phabricator.wikimedia.org
*stap 2 Log yn (Wikimedia-account)
*stap 3 Klik op Create Task
*stap 4 Plak de ûndersteande tekst
*stap 5 Foegje de tags ta (dat helpt by de sichtberens) 

Tags: 
MediaWiki
Wikis
Maps
GeoHack
Kartographer
fywiki

'''De folgjende tekst tekst kin yn it berjocht plakt wurde.'''

Title: fywiki: Coordinates link to GeoHack instead of opening a primary map service

Description: On the Frisian Wikipedia (fywiki), clicking on coordinates in articles always redirects to GeoHack (toolforge.org), instead of opening a primary map service (e.g. OpenStreetMap) directly.

This differs from other Wikipedias such as nlwiki, where coordinates open a map directly and GeoHack is only used as a secondary tool.

Example:
Article: Abdij fan Cluny (fywiki)
Coordinates link to:
https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=fy&amp;params=46_40_0_N_4_42_0_E_scale:12500_type:landmark_region:FR

It appears that fywiki does not have a “primary map service” configured for coordinate links, causing the default GeoHack redirect to be used.

Expected behavior: Clicking on coordinates on fywiki should open a primary map service directly (e.g. OpenStreetMap), similar to nlwiki and other Wikipedias.

Possible solution / investigation: Check whether fywiki has a primary map service configured for coordinates (MediaWiki / Kartographer / Wiki configuration).
If missing, align fywiki’s behavior with other Wikipedias by setting a default map service.

Ik hoopje dat hjir wat mei dien wurde kin.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 18 des 2025, 20.37 (CET)
:: Romke, de lêste berjochten oer  AI, is dat y alle gefallen, in tredde fan de antwurden ferkeard is. Om't by [[Abdij fan Cluny]] de koordinaten net funksjonearje, moat ik oannimme dat it antwurd wat jo hân hawwe yn dy tredde sit.
:: De skoalle giet ticht foar it jier; dat ik winskje eltsenien noflike dagen, en yn [[2026]] hoopje ik werom te kommen om te sjen dat it oplost is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 19 des 2025, 14.00 (CET)
:{{Ping|RomkeHoekstra|Drewes|Kneppelfreed}} Ik haw hjir ris even nei sjoen, mar se wolle by Phabricator myn meidoggersnamme net akseptearje om't der in apostrof yn sit. No kin ik foar dizze webside fansels in oare meidoggersnamme betinke, mar ik haw oer dit ûnderwerp sa'n bytsje doel, dat as ik fragen krij, ik dy net beäntwurdzje kinne soe. Ik brûk dy koördinaten noait en ik begryp earlik sein mar heal wat it probleem is. De keppeling wurket blykber net mear goed, dat is alles wat ik oant no ta begrepen haw. {{Ping|Kneppelfreed}}, jo hawwe hjir okkerjiers de hiele programmatuer fan 'e posysjekaarten ynsteld, dat dit seit jo nei alle gedachten mear as my; is dit ek wat dat jo oppakke kinne? As jo net wolle, sil ik it wol dwaan, mar dan taast ik folslein yn it tsjuster. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 12.31 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ik haw it dêre op it aljemint brocht, dus sil sjen wat dêr fierder út komt. Mar earlik sein giet soks mei ek boppe de pet. Ja, ik haw okkerjiers de posysjekaarten oan 'e praat krigen, mar dat wie mear in kwestje om de juste berjochten yn de wikipedy oan te meitsjen, en dat wiene der noch al wat, om dy posysjekaarten oan it wurk te krijen. Dit is in kwestje foar yn 'e Wikimedia dêr't ik fierders alhiel gjin ferstân fan haw. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 19 des 2025, 20.15 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed}} O. Ik tocht dat dit oanferwante dingen wiene. Safolle wit ik der dus fan. No, yn elts gefal tankjewol dat jo it oppakt hawwe. We sille sjen wat it opsmyt. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 20.48 (CET)
::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed}} Tige tank foar jim krewearjen. Eefkes ôfwachtsje wat der no bart. It soe moai wêze as wy dit wer oan 'e praat krije. Eefkes in fraach: binne der ek kontakten mei wikipedia dat wy harren freegje kinne oer saken dêr't by ús de kennis tekoart komt? Wy binne hjir no ienris in hiel kwetsber klubke.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 19 des 2025, 22.12 (CET)
:::::{{Ping|RomkeHoekstra}} In goeie fraach. Dêr moast ik al even djip oer neitinke. Der hat in stikmannich jierren lyn ris wat west mei de haadside, dy't net mear goed werjûn waard. Doe bin ik by Meta-Wiki te rie gien, en dy hawwe doe holpen. Doe moast ik tydlik de befeiliging fan 'e haadside útsette, wit ik noch wol, sadat sy dêrmei oan it pielen koene. Ik leau dat ik dêrfoar dizze link brûkt haw: https://meta.wikimedia.org/wiki/Ask_a_question/Recent_questions , want dy haw ik teminsten opslein. Mar as jo bliuwende kontakten of in spesjale kontaktpersoan foar ús Wikipedy bedoele, nee, dy hawwe wy net. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 23.15 (CET)
::::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Ik praat fanút in stik ûnkunde en bin gjin behearder en wit ek net hokker tools jimme ta jim beskikking ha, mar is it dan net handich om earne in dielplak te hawwen dêr't jimme dizze kennis meiïnoar diele kinne? It soe spitich wêze dat de boel hjir op 'e kont leit as ien foar in skoft neat dwaan kin of omfalt of gewoan gjin nocht mear oan it wurk hat en elkenien mar omgriemt om't dêrmei de kennis ferdwûn is.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 20 des 2025, 09.17 (CET)
:::::::{{Ping|RomkeHoekstra}} No, safolle ''tools'' mear as jo hawwe wy net. Wat wy dogge, ferskilt eins net safolle fan wat josels ek al dogge, allinnich kinne wy as behearder siden wiskje, skoattelje en ûntskoattelje en meidoggers útslute. Mear is it eins net. Wat jo sizze oer it dielen fan kennis, dêr hawwe jo wol in punt. Mar ik soe sa ien, twa, trije net witte wêr't wy sokke dingen krekt opskriuwe kinne dêr't behearders fan letter it weromfine kinne as se der ferlet fan hawwe. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 01.29 (CET)

Dit wie it antwurd dat ik fan wikimedia weromkrigen ha:
Hi @Kneppelfreed, thanks for taking the time to report this and welcome to Phabricator!

&quot;koördinaten&quot; in the Infobox in https://fy.wikipedia.org/wiki/Abdij_fan_Cluny links to dead http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?language=fy&amp;params=46_40_0_N_4_42_0_E_scale:12500_type:landmark_region:FR&amp;pagename=Abdij_fan_Cluny&amp;src=Abdij_fan_Cluny. Toolserver.org was switched off in 2014.

https://fy.wikipedia.org/wiki/Berjocht:Koördinaten_yn_tekst needs updating (several outdated links), and https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Berjocht:Koördinaten&amp;action=edit (after an unneeded redirect) uses https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Berjocht:MapsServer&amp;action=edit which also needs several links to get updated.

User scripts, gadgets, templates, modules, custom CSS are local on-wiki content. Local content is managed independently on each wiki, by each wiki community themselves.
Phabricator is mostly used for MediaWiki, MediaWiki extensions, or server configuration, or by developers and teams to organize what they plan to work on.
If you are looking for help with the local code on a wiki, please see https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech instead.
This needs fixing on the local wiki by editing its local content. Thus I am closing this task here - thanks for your understanding!

{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}}
:Moai, no dan witte wy dat wy dêr net wêze moatte en it sels oplosse moatte. Ik ha fan 'e moarn in hiel skoft mei ChatGPT oan 'e gong west en nei lapen tekst en hinne en wer geskriuw binne wy der tink út (it lestige is dat ChatGPT nochal ris ferkearde folchoarders oanhâldt en somtiden wurden brûkt dy't ik net kin/koe). Mar om koart te kriemen leit neffens ChatGPT de oarsaak fan it probleem by it berjocht, dat streekrjocht nei GeoHack ferwiist. No moat der foar de oplossing earst in systeem- of ynterfaceberjocht oanmakke wurde (dêr ha ik gjin rjochten foar, dus dat sil troch ien fan jimme dien wurde moatte. Sa'n ynterfaceberjocht wurdt as folget oanmakke (mei format MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label):

* stap 1: gean nei: https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label 
* stap 2: klik op bewurkje boppe oan 'e side.
* stap 3: plak dêr de platte tekst: Toant de koördinaten fan dit plak as klikbere kaartlink mei Kartographer.
* stap 4: opslaan.

It berjocht is no beskikber foar alle berjochten of funksjes dy't it Koordinaten-yn-tekst-label brûke. As dat dien is sjoch ik as it berjocht:koördinaten yn tekst oanpast wurde moat (dêr ha'k leau ik wol rjochten foar).--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 12.52 (CET)

:{{Ping|RomkeHoekstra}} &quot;No witte wy [... dat wy] it sels oplosse moatte&quot;, skriuwe jo. Uh, dat is net wat der yn 'e reäksje fan Phabricator stiet. Sy sizze: as jimme help nedich binne om dit probleem op te lossen, dan moatte jim net by ús wêze, mar by https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech. 
:As jo miene dat jo it sels oplosse kinne, is my dat bêst, mar ik fyn dat jo tefolle fertrouwe op ChatGPT. Sels haw ik earlik sein nul fertrouwen yn sa'n a.i.-programma. &quot;Hallusinearje&quot; is net foar neat ta it wurd fan it jier keazen. As ik nei https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label gean en dêr jo tekst opslaan wol, krij ik de folgjende tekst yn byld: &quot;''Warskôging: Jo bewurkje in side dy't brûkt wurdt yn de tagongstekst foar it wikiprogramma. Feroarings op dizze side feroarje it oansjen fan de tagong foar oare meidoggers.''&quot; Sels haw ik gjin idee wat der barre kin as ik hjirmei ompiel. As de hiele Wikipedy it straks net mear docht, binne wy fierder fan hûs, fansels. Hoe wis binne jo fan jo saak? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 15.05 (CET)
::Ik ha út it andert begrepen dat dit op de lokale wiki korrizjearre wurde moat troch de lokale ynhâld oan te passen en dat wy dus sels oan 'e slach moatte. Mar dan begryp ik dat dus ferkeard.&lt;br&gt;
::Ik wit dat ChatGPT fouten makket en it dus net sa dat ik blyn op dingen yngean (foar de aardichheid moasten jo de hiele diskusje mei ChatGPT ris trochlêze), mar it is ek grutte ûnsin dat ChatGPT neat kin. Wat skriuwt ChatGPT as ik dy warskôging fan jo foarlis: Deze waarschuwing verschijnt altijd bij interfaceberichten. Het is bedoeld om te zeggen: “Denk even na voordat je opslaat.” In jullie geval is de wijziging: één korte zin, zonder code, zonder sjablonen. Dat is zo veilig als het maar kan. Deze waarschuwing is geen signaal dat je “op gevaarlijk terrein” zit — het is MediaWiki dat netjes zegt: “dit is belangrijk”.&lt;br&gt;
::Wat ChatGPT skriuwt as ik de benaudens foar AI-hallusinaasje ferwurdzje: &quot;ik begryp de soarch oer AI-hallusinaasje hiel goed. Yn dit gefal giet it lykwols net om nije logika, mar om it ferienfâldigjen fan in interfaceberjocht nei platte tekst, wat neffens MediaWiki-praktyk is. De wiziging is lyts, direkt werom te draaien en feroaret gjin artikelynhâld.&lt;br&gt;
::Mar goed, jo binne behearder, ik net. As jo nul fertrouwen ha yn ChatGPT, dan soe ik dit mar gewurde litte. Ik wol nimmen wat oplizze. Ik besykje allinnich mei te tinken om't it in probleem is dat wol om in oplossing freget.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 16.08 (CET)
:::{{Ping|RomkeHoekstra|Drewes|Kneppelfreed}} No ja, Romke, ik sil jo fertelle hoe't ik ta myn miening oer A.I. kommen bin. Google jout op 't heden boppe oan 'e side ek in A.I.-berjocht as jo wat freegje. Ik woe fan 'e wike witte wêr't de namme ''Ptilinopus huttoni'' wei kaam, de wittenskiplike namme fan 'e Rapajufferdo. ''Huttoni'' is dúdlik ôflaat fan 'e Ingelske efternamme Hutton, mar wa wie dy man (want by in frou komt der net ''-i'', mar ''-ae'' efter). Dus ik freegje dat oan Google. Dat A.I.-berjocht seit fan: o, dat is William Hutton, in bekende Nijseelânske samler fan spesimina, mei jierren fan berte en ferstjerren derby. No naam ik al neat oan fan A.I. sûnder dat ik it earnewêr oars befêstigje koe, dat ik sykje nei in William Hutton mei de opjûne jiertallen. Nearne wat te finen. Ik trochsykje en nei in hiel soad gedoch fûn ik út dat de do ferneamd wie nei de Britsk-Nijseelânske biolooch Frederick Wollaston Hutton. Der hat, ynsafier't ik útsykje kin, nea in William Hutton mei dat berop en dy jiertallen bestien. Dêr bin ik earlik sein wol wat fan skrokken. Dat sadwaande. (En dat gong ek net om nije logika, mar om âlde kennis.)
:::Wat it probleem mei de koördinaten oangiet, ik leau dat ik wat yrritaasje by jo opmerk oer myn opstelling (altyd moeilik te sizzen op basis fan skreaune tekst). Ik hoopje dat jo wol foar it ferstân hawwe dat ik jo ynset yn dizze saak tige wurdearje, mar ik hoopje ek dat jo der begrip foar opbringe kinne dat ik huverich bin om om te prutsjen mei programmatuer dêr't ik hielendal gjin ferstân fan haw. Dat ien regel platte tekst it ferskil net meitsje sil, dat wol ik wol oannimme, mar dat makket it ferskil ek net om it probleem mei de koördinaten op te lossen. Jo binne fan doel (of ik moat jo ferkeard begripe) om dêrnei oan 'e programmatuer te sleuteljen. As jo dêr ferstân fan hawwe, bêst genôch. As jo dat poer en allinnich dogge op basis fan 'e oanwizings fan ChatGPT, dan fiel ik my dêr earlik sein net sa noflik by. Ik soe earlik sein wat dit oangiet wol wat ynbring fan 'e oare behearders hawwe wolle. Wat fine {{Ping|Drewes}} en {{Ping|Kneppelfreed}} hjirfan? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 16.40 (CET)
::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Drewes|Kneppelfreed}} No wurket it [Berjocht:Koördinaten yn tekst] sawiesa net. It is de trouwens de fraach of der überhaupt sleutele wurde moat nei it opslaan fan in interfaceberjocht (interface = tagongstekst). Mar dat leart ús it úttesten. Wat ik yn it Berjocht:Koördinaten yn tekst dêrnei ferfange soe, kin ek wersteld wurde, dat liket my net folle oars as mei oare berjochten.
::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Wat it gebrûk fan A.I. oanbelanget: A.I. hellet syn ynformaasje fan ynternet en ek ynternet is net altiten korrekt. Sjoch nei wat jo hjoed oer BirdLife by it seerotsje skreaunen en ik hie lykas jo dêr ek myn twifel oer. By fragen oan ChatGPT kinne jo nei boarnen freegje, dy jout er dan by it jaan fan in antwurd en dan kinne jo de ynformaasje fuort by de boarne kontrolearje. Jo fregen oan Google A.I. wêr't de namme ''huttoni'' yn ''Ptilinopus huttoni'' wei kaam. Ik ha gjin ûnderfining mei Google A.I., mar ik ha foar de aardichheid jo fraach suverkrekt oan ChatGPT frege en krige fuort as andert: &quot;huttoni ferwiist nei Frederick Wollaston Hutton (1836–1905), in Britsk-Nijseelânske natuerûndersiker en geolooch&quot; mei ferwizing nei it Ingelsktalige wikipedylemma (Frederick Hutton (scientist).) ChatGPT makket bêst wol fouten (minsken meitsje dy trouwens ek), mar wat ik yntusken wol wit is wat spesifiker de fraach, namste better de antwurden binne. Ik soe jo oanriede dochs ris ChatGPT te brûken (en altiten om boarnen te freegjen).--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 22.46 (CET)
:::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Tankjewol foar de tip. Ik sil der ris oer neitinke. Wat de rest oangiet, as jo tinke dat it miskien mei it opslaan fan dy regel platte tekst klear is, dan wol ik dat wol foar jo dwaan. (Dus dat doch no daliks even.) Mar as der mear gebeure moat, wol ik graach dat jo dêr even mei wachtsje oant Drewes en Kneppelfreed ek har sechje oer dit ûnderwerp dwaan kinnen hawwe. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 23.09 (CET)
::::::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], ik wol alderearst Romke tige betankje foar jo ynset om dit euveltsje te ferhelpen. Sa't it liket, skynt it allinnich op ús wikipedy net te wurkjen. Ik sjoch by in soad oare wikys wurket it wol. It soe tige moai wêze dat we it hjir ek wer oan it wurk krije kinne. As Romke hjir oan sleutelje wol, dan fyn ik dat poerbêst. Iksels bin in bytsje noedlik om dêr mei om te pielen. As jo, Romke, dat net oan doare, kinne we altyd freegje op dy link dy't Phabricator stjoerd hat: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech]. It liket dat it berjocht feroare wurde moat. By nl brûke se de âlde [https://nl.wikipedia.org/wiki/Sjabloon:Co%C3%B6rdinaten sjabloan koördinaten], dy't praktysk itselde wie as ús [[Berjocht:Koördinaten]]. Wêr't ik bang foar bin, as we it berjocht koördinaten feroarje, we alle siden by del moatte om dy ek te feroarjen. 
::::::En wat ChatGPT oanbelanget, dêr haw ik noch net mei wurke, wol mei Google AI, en ik haw dêr mingde gefoelens oer. It sil yn protte gefallen wol goed wêze, mar it kin it somtiden ek ferkeard ha. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 des 2025, 03.21 (CET)
:::::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Ieneach hat no in interfaceberjocht oanmakke en der is fierder neat raars bart, lykas ChatGPT al oanjoech. It feroaret lykwols noch neat oan 'e wurking fan 'e koördinaten om't it âlde berjocht noch hieltiten de Geohack-keppeling makket. Der moatte no twa dingen dien wurde: 1. Om't der in lus ûntstiet mei't de namme fan it berjocht en de namme fan it interfaceberjocht meiïnoar botse, moat der A. in nij berjocht oanmakke wurde ûnder de namme Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer. B. Yn it âlde berjocht moat in trochferwizing komme. Dat is alles. Wurket it net, dan kin neffens ChatGPT alles weromdraaid wurde: klikke op skiednis, kies de eardere ferzje en weromsette. Eefkes foar jim ynformaasje: ik ha mei ChatGPT sels in pear saken thús oplosse kind, û.o. it werstellen fan it lint yn Word (dat út it byld ferdwûn wie), mei help fan A.I. in skealike pop-up fan 'e computer ferwidere en in skermprobleem mei de mobyl oplost. It foardiel fan ChatGPT is dat er by problemen alles yn stappen trochjout. Ik wachtsje jim reäksje ôf. It soe moai wêze as [[Meidogger:Drewes]] as behearder ek eefkes reägearret? [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 09.05 (CET)
::::::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Miskien bin ik wol wat te foarsichtich mei sok spul. Dus, no ja, okee, prebearje it mar ris. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 des 2025, 15.00 (CET)
::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}}  Meidoggers. Ik folgje alles wier wol, mar kin hjir gjin sinnich wurd oer sizze. Interfaceberjocht, ChatGPT of Geohack-keppeling, it seit my neat. Sorry. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 22 des 2025, 16.07 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes}} Ik haw besocht oft in lokale oanpassing mooglik wie en hie hope dat it hjirmei oplost wie, mar it docht bliken dat de koördinaten djipper yn 'e infoboksstruktuer sitte as ferwachte. Dat soe betsjutte dat der ek yn 'e ynfoboksen sleutele wurde moat en dat giet ek my te fier. Dêrom haw ik de feroaring fan it berjocht Berjocht:Koördinaten yn tekst werom set nei de âlde sitewaasje. It nije Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer kin ferwidere wurde lykas ek it interfaceberjocht. Dêrmei binne wy wer by de âlde sitewaasje. ChatGPT advisearret ús op 'e nij Phabricator te mailen om't it in struktureel patroanprobleem is dat dêr thús heart en joech my foar de mail de folgjende tekst.   
:::---- 
:::On fy.wikipedia.org we investigated replacing legacy GeoHack-based coordinate links with Kartographer (maplink).
:::While this initially appears to be a local template change, we found that there is no safe local-only migration path due to how coordinate templates are used.
:::Current situation:
:::* A single coordinate template is used both:
:::  - inline in article text, and
:::  - inside multiple infobox templates.
:::* The template currently outputs a plain external GeoHack link, which works in both contexts.
:::Problem encountered:
:::* Replacing the GeoHack link with Kartographer maplink causes:
:::  - template loop errors when maplink looks up interface messages, or
:::  - literal parameter output (e.g. {{{3}}}) in infoboxes, because infoboxes expect plain wikitext, not a rendering tag.
:::* Splitting logic into subtemplates avoids loops, but still breaks infobox rendering.
:::* Fixing this would require modifying infobox templates, which makes the change non-local and affects many pages.
:::Conclusion:
:::This suggests a structural limitation: when a coordinate template is embedded in infoboxes, switching from GeoHack (plain link) to Kartographer (rendered maplink) cannot be done safely by editing the coordinate template alone.
:::We reverted all local changes after testing.
:::Question:
:::Is there a recommended migration pattern for wikis where coordinate templates are used both inline and inside infoboxes?
:::Or is GeoHack currently the only viable option in such cases?
:::----
:::Dizze tags kinne tafoege wurde:
:::Kartographer
:::Templates
:::Wikimedia-Site-Requests 
:::&lt;br&gt; [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 17.47 (CET)
::::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], ja sa't ik al sei, wie ik al bang  dat der folle mear by komt te sjen. Ik haw ek even besocht en feroarje it [[Berjocht:Koördinaten]], mar dat fern**kt alle koördinaten op 'e siden en dêr moat nei alle gedachten folle mear berjochten by oanmakke wurde, tink ik. We kinne wer besykje it by Phabricator op it aljemint te bringen, en sjen wat er ditkear weromstjoerd. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 des 2025, 20.57 (CET)
::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Wat in ellinde, sis. En dat krekt mei de krystdagen... Romke, jo skriuwe hjirboppe dat it ynterfaceberjocht ferwidere wurde kin. Bedoele jo dêrmei dat ik https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label wiskje moat? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 des 2025, 21.17 (CET)

{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Ieneach, jo meie dat interfaceberjocht ek eefkes stean litte, it kin fierder dochs gjin kwea en it kin altiten noch fuort. It Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer kin fuort en as it nedich is en Phabricator kin neat foar ús betsjutte, dan kinne wy it sa wer oanmeitsje. It âlde Berjocht:Koördinaten yn tekst moat fansels yn alle gefallen stean bliuwe. No earst sjen as Phabricator it foar ús oplosse kin. Sanet, dan kinne jimme in ienmalige ynfoboksfiks oerwege. Yn dat gefal moatte de fjilden fan 'e koördinaten yn 'e ynfoboksen oanpast wurde:

Hjoeddeiske sitewaasje bygelyks:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Ynfoboks abdij
 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|…}}
}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

De ynfoboks befettet yntern:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
| koördinaten = {{{koördinaten|}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

wy feroarje allinnich de ynfobox sels, bygelyks nei:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
| koördinaten = {{{koördinaten|{{Koördinaten yn tekst|{{{lat|}}}|{{{lon|}}}}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

Wy ha alletrije ûnderfining mei ynfoboksen en witte dat wy de ynfoboks werom sette kinne as de feroaring gjin resultaat hat. As it al slagget dan hoege wy fansels net de artikels oan te passen en dan is de ynfoboks sa oanpast dat dy in Kartographer-kaartlink toane kin, wylst dy foar dy tiid allinnich mei in platte GeoHack-link omgean koe. 

Hawar, no earst mar wer eefkes Phabricator ôfwachtsje. Noflike jûn mannen!
--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 22.52 (CET)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], ik ha it wer nei Phabricator stjoerd. Ris sjen wat hy no seit. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 des 2025, 08.34 (CET)

@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], dit is wat ik weromkrigen ha fan Phabricator:

Hi,
user scripts, gadgets, templates, modules, custom CSS are local on-wiki content. Local content is managed independently on each wiki, by each wiki community themselves.
Phabricator is mostly used for MediaWiki, MediaWiki extensions, or server configuration, or by developers and teams to organize what they plan to work on. Phabricator is not a support forum. If you are looking for help with the local code on a wiki, please see https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech instead.
This needs fixing on the local wiki by editing its local content. Thus I am closing this task here - thanks for your understanding.

Dus dêr kinne we neat mei. Hy jout dy iene link wer. We soene dêr ris freegje kinne..... --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 des 2025, 20.00 (CET)

@[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Kneppelfreed, jo soene dizze tekst brûke kinne foar de mail:

&lt;blockquote&gt;
Hello,

We would like to ask for technical advice regarding coordinate templates on a smaller Wikipedia (fy.wikipedia.org).

Current situation:
On our wiki, a single coordinate template is used both:
- inline in article text, and
- inside multiple infobox templates.

This template currently outputs a plain external GeoHack link, which works in both contexts.

Problem:
We investigated replacing the GeoHack link with Kartographer (maplink). While this initially looks like a local template change, we ran into structural issues:

- Using maplink inside the existing coordinate template leads to template loop errors or broken output.
- Splitting logic into subtemplates avoids loops, but then breaks infobox rendering (infoboxes expect plain wikitext, not a rendered maplink tag).
- Fixing this appears to require modifying infobox templates as well, which makes the change non-local and affects many pages.

We reverted all changes after testing.

Question:
Is there a recommended or established pattern for migrating legacy GeoHack-based coordinate templates to Kartographer on wikis where those templates are also used inside infoboxes?

Or is GeoHack currently still the only viable solution in such mixed-use cases?

Any pointers, examples from other wikis, or general guidance would be very welcome.

Thank you in advance.
&lt;/blockquote&gt;

--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 23 des 2025, 21.52 (CET)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], dien! [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 24 des 2025, 07.43 (CET)

@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], dit is it andert dat ik weromkrigen haw fan https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech oangeande de koördinaten.

Okay, so there are two problems:

:::* GeoHack doesn’t show a map. What GeoHack shows is defined at [[Berjocht:GeoTemplate]], you can copy parts of its Dutch or English (or whichever) counterpart to fix this.
:::* You couldn’t replace the GeoHack link with a Kartographer one. This replacement is probably worth it even if you manage to (or could manage to) add the map to GeoHack, as showing the map without loading a new page is more user-friendly in my opinion. The problem with Kartographer is that it uses a completely different coordinate structure. Currently [[:fy:Berjocht:Koördinaten yn tekst]] gets a parameter with the value &lt;code&gt;53_03_03_N_5_34_32_E_type:city_zoom:15_region:NL&lt;/code&gt;, but Kartographer expects three parameters: &lt;code&gt;latitude=53.050833&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;longitude=5.575556&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;zoom=15&lt;/code&gt; (the latter is optional, &lt;code&gt;type:city&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;region:NL&lt;/code&gt; have no Kartographer equivalents), e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;maplink latitude=&quot;53.050833&quot; longitude=&quot;5.575556&quot; zoom=&quot;15&quot; /&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (&lt;maplink latitude=&quot;53.050833&quot; longitude=&quot;5.575556&quot; zoom=&quot;15&quot; /&gt;). While it’s probably possible to code the conversion between the two formats in wikitext (with the help of [[:fy:Module:String]]), the result would likely be unreadable wikitext. So you have two options: either convert all calls using a bot, or have a Lua module do the conversion. The Lua solution means less edits in the short term, but I find the current parameter value quite hard to read, so I think a bot conversion would result in a better editor experience in the long term. 

It earste probleem is dus in kwestje fan [[Berjocht:GeoTemplate]] te fiksen. It twadde probleem liket in stik mear yngewikkeld. --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 30 des 2025, 01.27 (CET)

: Dus opsje a is alles omsette mei in bot en opsje b is in konversy yn in Lua-module. Hy advisearret opsje a mar beide opsjes geane fier boppe myn kennis. Wat no? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 30 des 2025, 10.00 (CET)
::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], hy sei dêr binne twa problemen. Us [[Berjocht:GeoTemplate]] is tink ik út de tiid, want dêr stiet gjin kaart op. We kinne dy side miskien ferhelpe om de fariant fan nl of en of de oer te nimmen. Ik tink dat it probleem dan ek noch net ferholpen is, want [[Berjocht:Koördinaten]] en [[Berjocht:Koördinaten yn tekst]] sille nei alle gedachten ek oanpast wurde moatte, want yn in soad oare wikys wiene dy jierrenlyn al oanpast neffens nije systemen sa't ik begrepen ha. Dy fan ús is nea oanpast. It simpelste is dy ek fan bgl nl of en of de oer te nimmen.
::It twade probleem is grutter, want as je Kartographer brûke wolle, moatte oare koördinatestruktueren, sa't er hjirboppe neamt, brûkt wurde en dêr binne twa opsjes foar: a: mei in bot of b: mei in Lua-module.
::Wat te dwaan no: ik soe it net witte. It giet my allegear te fier boppe de pet. We kinne besykje it earste probleem op te lossen en sjen oft dat wat helpt. Ik ha earder besocht mei dy Lua-rommel te pielen, mar rekke alhiel fêst. Ik ha lêsten besocht om [[Berjocht:Ofbyld multy]] te meitsjen, dêr't je meardere ôfbylldings sa as yn bygelyks ynfoboksen sette kin, mar doe rûn ik tsjin in betonnen muorre oan, want dêr rûn ik tsjin dy Lua-modulen oan en besocht guon fan dy berjocten oan te meitsjen, mar rûn ahiel fêst. Ik tocht nei it foarinoar krijen fan 'e posysjekaarten, dat ik soks hooplik ek oan 'e praat krije koe, mar dat slagge my dus net. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 30 des 2025, 20.32 (CET)
:::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed}} Tsja, mannen, ik kin hjir ek net folle oan tafoegje. Ik haw de reäksje fannacht trije kear lêzen en ik koe it noch net neikomme. Ik hie sels noch nea fan Lua heard, en wit net wat dat is. Bots hawwe wy ek net. Wat ik wol sjoch is dat GeoHack DMS-koördinaten (degrees, minutes, seconds) brûkt, wylst Kartographer desimale koördinaten brûkt. As we Kartographer brûke wolle soene, betsjut dat dat al dy DMS-koördinaten omrekkene wurde moatte. Wat my oangiet is dat in brêge te fier. Dus we bliuwe by GeoHack. Dan is der noch ien mooglikheid: gewoan hânmjittich side foar side de boel oanpasse. It giet om sa'n 4.500 haw ik lêsten opsocht. As we 50 deis dwaan kinne komt dat út op in fearnsjier. Dat is net leuk, mar it soe te dwaan wêze as we allegearre mei-inoar de hannen út 'e mouwen stekke. Mar dan moat der earst fansels wol in funksjonearjende keppeling yninoar knutsele wurde om 'e âlde mei te ferfangen. Dat is wêr't it by my stûket, want dat kin ik sels net dwaan. Of oars kinne we der ek foar kieze om 'e âlde keppeling net te ferfangen mar gewoan fuort te heljen. We hawwe ommers yn hast alle geografyske artikels ek al in posysjekaart. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 30 des 2025, 21.18 (CET)
:::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Hoe dan ek, it wurket no net dus gjin ien hat wat oan dy koördinaten en it jout allinnich mar argewaasje as jo der op drukke en der komt neat. It giet hoe dan ek my ek fier boppe de macht, dus it soe al fan Kneppelfreed komme moatte en oars is it net oars. Faaks is dan de koartste klap om de koördinaten út de ynfoboksen te ferwiderjen. Mar dat lit ik oan jimme oer, ik help wol mei as se side foar side omset wurde moatte (mar dan sil der ek in plan komme moatte hoe't wy dat oanpakke, oars iepenje wy allegear siden dêr't earder al ien oan 'e gong west hat.  

Kinne jo hjir wat mei [[Meidogger:Kneppelfreed]]? Dit ha'k fan ChatGPT, faaks helpt it jo wat.
&lt;blockquote&gt;
'''Stappenplan: starten met een Lua-oplossing (veilig en omkeerbaar)'''

''Doel:
Kartographer gebruiken zonder artikelen of infoboxen aan te passen, en met mogelijkheid tot volledige terugdraai.''

----
'''Stap 1 — Niets wijzigen aan artikelen of infoboxen'''

* Geen enkele artikelpagina aanpassen
* Geen infobox-sjablonen aanpassen
* Alles moet blijven werken met de huidige GeoHack-parameterstring
* Als dit niet haalbaar blijkt → stoppen.
----
'''Stap 2 — Maak één nieuw Lua-module aan (losstaand)'''

Maak een nieuwe module aan, bijvoorbeeld:

&lt;small&gt;Module:Koördinaten&lt;/small&gt;

Deze module doet uitsluitend het volgende:

* input: de bestaande GeoHack-string

&lt;small&gt;53_03_03_N_5_34_32_E_type:city_zoom:15_region:NL&lt;/small&gt;

* output:
** latitude (decimaal)
** longitude (decimaal)
** zoom (optioneel)

'''Belangrijk:'''
*De module rendert géén kaart
*Geen maplink, geen HTML
*Alleen parsing en omrekening
----
'''Stap 3 — Houd de Lua-code minimaal en leesbaar'''

*Gebruik standaard Lua-functies
*Eventueel : &lt;small&gt;Module:String&lt;/small&gt; voor splitsen
*Geen “slimme” trucjes

Commentaar toevoegen bij elke stap (voor onderhoud)

Als de code onleesbaar wordt → heroverwegen.
----
'''Stap 4 — Pas alleen het bestaande sjabloon minimaal aan'''

In &lt;small&gt;Berjocht:Koördinaten yn tekst:&lt;/small&gt;

*Voeg een '''veilige keuze''' toe:
**Als Lua-module geldige coördinaten teruggeeft → gebruik Kartographer
**Anders → toon exact de oude GeoHack-link

Dus altijd een '''fallback'''.

Geen recursie, geen extra sjablonen.
----
'''Stap 5 — Test uitsluitend via voorvertoning'''

*Test op 1 artikel met inline coördinaten
*Test op 1 artikel met infobox
*Alleen voorvertoning gebruiken
*Pas opslaan als:
**geen foutmeldingen
**geen lege waarden
**geen template-lussen
----
'''Stap 6 — Terugdraaien moet triviaal zijn'''

Zorg dat alles terug te draaien is door:

*het sjabloon terug te zetten
*of de module te verwijderen

Geen sporen in artikelen.
----
'''Stopcriteria (heel belangrijk)'''

Direct stoppen als:

*infoboxen {{{3}}} of lege waarden tonen
*template-lus ontstaat
*meerdere sjablonen tegelijk aangepast moeten worden
*extra interfaceberichten nodig lijken

Dan is Lua hier geen goede oplossing.
----
'''Samenvattend'''

*Lua is hier een tussenlaag, geen einddoel
*Veiligheid en leesbaarheid gaan vóór functionaliteit
*Geen bot, geen massabewerkingen
*Bij twijfel: niets doen en GeoHack behouden

----
'''Hjirûnder stiet in minimaal Lua-skelet (raamwurk) dat allinnich de besteande GeoHack-string parsed en omrekkenet. It rendert neat en feroaret neat oan artikels. As dit al net stabyl wurket, moatte wy hjir stopje.'''

It is in minimaal en feilich Lua-skelet en hoe't it brûkt wurdt, sa opset dat:

*er niets aan artikelen of infoboxen verandert
*alles terug te draaien is
*het vooral begrijpelijk blijft voor een volgende beheerder

----
'''Lua-skelet (minimaal en veilig)''' 

Nieuwe pagina aanmaken:

&lt;nowiki&gt;&lt;/pre&gt;Module:Koördinaten&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

Inhoud (voorbeeld, nog zonder Kartographer):

&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
-- Module:Koördinaten
-- Doel: omrekken fan GeoHack-koördinaten nei desimale latitude/longitude
-- LET OP: dizze module rendert GEEN kaart

local p = {}

local function dmsToDecimal(deg, min, sec, hemi)
    local val = deg + (min / 60) + (sec / 3600)
    if hemi == 'S' or hemi == 'W' then
        val = -val
    end
    return val
end

function p.parse(frame)
    local input = frame.args[1]
    if not input or input == '' then
        return nil
    end

    local parts = mw.text.split(input, '_')
    if #parts &lt; 8 then
        return nil
    end

    local lat = dmsToDecimal(
        tonumber(parts[1]),
        tonumber(parts[2]),
        tonumber(parts[3]),
        parts[4]
    )

    local lon = dmsToDecimal(
        tonumber(parts[5]),
        tonumber(parts[6]),
        tonumber(parts[7]),
        parts[8]
    )

    return string.format(
        'latitude=%.6f|longitude=%.6f',
        lat,
        lon
    )
end

return p
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;


'''Belangrijk''':

*Dit doet nog niets zichtbaar
*Geen &lt;maplink&gt;
*Geen HTML
*Alleen rekenen

----

'''Hoe dit later in het sjabloon gebruikt kan worden (concept)'''

In &lt;small&gt;Berjocht:Koördinaten yn tekst&lt;/small&gt;(alleen conceptueel):

&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:Koördinaten|parse|{{{1}}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

👉 In deze fase alleen testen in voorvertoning, niet opslaan.

----
'''Waarom dit skelet veilig is'''

*Geen recursie
*Geen template-lus mogelijk
*Geen wijziging aan artikelen
*Geen afhankelijkheid van infoboxen

Eén module = één edit om terug te draaien

----
'''Wat nog NIET moet gebeuren'''

❌ Nog geen &lt;maplink&gt;&lt;br&gt;
❌ Nog geen vervanging van GeoHack&lt;br&gt;
❌ Nog geen bot&lt;br&gt;
❌ Nog geen interfaceberichten aanpassen&lt;br&gt;

Eerst alleen vaststellen:

Kinne wy betrouber latitude/longitude út de besteande string helje?

Als dit niet stabiel werkt → direct stoppen.

----
{{Ping|RomkeHoekstra}}, {{Ping|Ieneach fan 'e Esk}}, sorry, mar dit giet my allegear boppe de pet. Ik ha by https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech frege as se dêr mei helpe wolle, of immen witte dy't ús helpe wol. It moat as it heal kin al even fikst wurde, want dat soe ek moai wêze foar takomstige meidoggers. As ik nei in wike neat fan harren hear, dan sil ik sels noch even besykje dêr mei om te pielen en as dat net my net slagget, dan moatte we mar in plan meitsje alle siden hânmjittich om te setten. Ik soe it leafste de koördinaten wol op 'e siden hâlde wolle.
:{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk}} De bêste winsken foar it nije jier! Geweldich Kneppelfreed dat jo dit fierder noch oppakke wolle. As it net slagget, soe'k der mar net te lang mear mei omgrieme. Dan kin de tiid miskien better stutsen wurde yn it omsetten en dan moat er lykas Ieneach skreau noch wol in funksjonearjend einformaat komme. Ik ha der fierder gjin doel oer, it iennige wat ik bydrage kin is wat ChatGPT hjir oer seit. Ik wit dat jimme dêr noch net sa'n soad betrouwen yn ha, mar wy wite ek net alles en meiïnoar ynklusyf ChatGPT witte wy yn alle gefallen mear. 
----
Stappenplan bij handmatige omzetting van alle artikelen – zo pak je het veilig aan:&lt;br&gt;
1️⃣ '''Leg eerst het nieuwe eindformaat vast (zonder uitzonderingen)'''

Nog vóór het eerste artikel:

*exact één manier afspreken om coördinaten te noteren
*vastleggen:
**welke parameters verplicht zijn
**welke optioneel zijn (bijv. zoom)
**hoe het er in infoboxen uitziet

Bijvoorbeeld (alleen illustratief):
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Koördinaten yn tekst
 | latitude = 53.050833
 | longitude = 5.575556
 | zoom = 15
}}
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;
----
2️⃣ '''Maak een korte handleiding voor bewerkers'''

Eén simpele pagina is genoeg:

oude vorm → nieuwe vorm

*1 of 2 voorbeelden
*hoe je graden/minuten/seconden omzet naar decimalen
*waar je fouten meldt

Dit voorkomt goedbedoelde, maar verschillende oplossingen.
----
3️⃣ Begin met 3–5 testartikelen

Niet meteen los.

*kies artikelen:
**1 met infobox
**1 zonder infobox

*controleer:
**kaart klopt
**mobiele weergave
**geen foutmeldingen

Pas als dit goed voelt → doorgaan.
----
'''4️⃣ Werk in kleine batches'''

Bijvoorbeeld:

*5–10 artikelen per keer
*tussendoor kijken of alles nog goed gaat
*niet alles in één week willen doen
*Dat houdt het overzichtelijk.
----
5️⃣ '''Verwijder oude GeoHack-specifieke rommel'''

Bij elke omzetting:

*haal type:city, region:NL etc. weg
*zet ze niet om naar iets vaags
*liever minder, maar correct
----
6️⃣ '''Noteer wat al gedaan is'''

Bijvoorbeeld:

*een categorie “Koördinaten omset nei Kartographer”
*of een projectpagina met afgevinkte artikelen
*Zodat niemand dubbel werk doet.
----
7️⃣ '''Accepteer dat het niet perfect hoeft'''

Dit is belangrijk:

*een kaart die 20 meter verschoven is → oké
*een ontbrekende zoom → oké
*later verbeteren kan altijd
----
'''Eerlijk slotwoord'''

Na alles wat jullie geprobeerd hebben, is dit:

*de meest begrijpelijke
*de meest controleerbare
*en de minst stressvolle route

En misschien wel de enige die echt past bij een kleine, zorgvuldige wiki.

Als je wilt, help ik graag met:

*een concreet Fries voorbeeldartikel
*een korte omzettingshandleiding
*of een checklist voor elke bewerking
&lt;/blockquote&gt;

== Uitnodiging ==

--------------

{| style=&quot;width:100%; text-align:center; background-color:WhiteSmoke&quot;
|- 
| &lt;h3&gt;&lt;span style=&quot;color: #000;&quot;&gt;Kom jij ook naar de extra feestelijke nieuwjaarsborrel?&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;
&lt;span style=&quot;color: #000;&quot;&gt;Wikipedia bestaat 25 jaar! De borrel is op 17 januari in Den Bosch. &lt;br&gt;&lt;br&gt;'''[[wmnl:Nieuwjaarsbijeenkomst 2026|Schrijf je uiterlijk 10 januari in]]!'''
&lt;br&gt;&lt;br&gt;De borrel wordt georganiseerd door Wikimedia Nederland voor alle Wikimedianen.
&lt;br&gt;Eventuele partners zijn ook welkom.&lt;/span&gt;
| [[File:Mascot celebratory floating balloons.jpg]]
|}
--------------

Ik hoop dat er Friese Wikipedianen zijn die de reis naar Den Bosch kunnen maken. In elk geval zijn jullie ook van harte welkom. [[Meidogger:Ellywa|Ellywa]] ([[Meidogger oerlis:Ellywa|oerlis]]) 7 jan 2026, 21.40 (CET)

== In goed begjin? ==

Eltsenien dy't ik noch net troffen haw: Folle Lok en Seine.
As immen neat om hannen hat, kin er dan ris op [[Meidogger:Mysha/Kladblok]] sjen hoe't de plaatsjes goed komme? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 15 jan 2026, 10.03 (CET)

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16 jan 2026, 20.45 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;
: Grif hawwe hja it idee dat it foar eltsenien dúdlik wêze sil, mar ik soe sizze dat it de tante-test (muoike-metoade(?)) net folbringen kin. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Amateurfuotbalklubs yn Fryslân ==

@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]], is der immen dy't de amateurfuotbalklubs yn Fryslân by de tiid bringe/ferbetterje wol? Guon klubs hawwe noch gjin side en in guon klubs binne fusearre. Ek soe it moai wêze as der in navigaasjebalkje komt fan de klubs út Fryslân of sokssawat. Ik yn alle gefallen haw der gjin nocht oan, it seit my net sa folle, mar as in Fryske wikipedy soe it baas wêze en haw soks teminsten by de tiid. Ik haw de lêste tiden dwaande west mei in soad siden en oare dingen oan it ophelpen en dêr haw ik stadichoan in bytsje myn nocht fan, want it begjint wat putsjewurk te wurden. Ik wol meikoarten ris oer dingen skriuwe dêr't ik niget oan haw. Alfêst tige tanke. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 18 jan 2026, 04.45 (CET)
:@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] Ha we in list om hokker Klubs it giet? [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 18 jan 2026, 11.13 (CET)
::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk|Mysha|Drewes}}  Gjin idee, ik ha ek al eefkes sjoen mar koe allinnich de Fryske list fine, dy't neffens Kneffelfreed al datearre is. Ik bin earlik sein net sa thús yn 'e sport.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 18 jan 2026, 14.38 (CET)
::::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk|Mysha}} Ik bin ek net thús yn 'e sport en fiel der gjin sprút foar. En sjoch ek ris nei dy oare siden dy't dy't by de tiid brocht wurde moatte. Totaal in krappe 125 op dit stuit. Wy hawwe ienfâldich te min meidoggers om alles by te hâlden. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 18 jan 2026, 16.26 (CET)
:::::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Drewes|RomkeHoekstra|Mysha}} Ik bin net fan 'e sport en alhielendal fan it fuotbal. Ik haw yn it ferline wolris in keatsferiening of sa beskreaun, mar dat wie ynsidinteel. It lokket my net oan om hjir struktureel mei oan 'e gong. Wat kin ik sizze? Dit is myn ûnderwerp net. Drewes hat gelyk: we kinne net alles byhâlde. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 jan 2026, 01.46 (CET)

@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]], der is dêr fierder gjin list fan dy't by de tiid brocht wurde moatte. It bêste is om se allegear eefkes bylâns te rinnen. Soks binne we ek mei de siden oer doarpen ensfh oan 'e gong. Guon dêrfan wiene sa'n 20 jier net bywurke.&lt;br&gt;
Sa besteane bygelyks [[Bolswardia]] en [[CAB]] net mear en binne se fusearre ta SC Bolsward. De bêste manear soe wêze om dan even nei de Nederlânske ferzje te sjen. Ja Drewes hat wier gelyk dat we net alles byhâlde kinne, mar as it heal kin, soe it moai wêze dat siden, dy't mei Fryslân te krijen hawwe, in bytsje byholden wurde. Ik soe tinke dat sokke siden wol reedlik populêr by de lêzer wêze soene. Mar hawar as it net ien oanlokket om dêr mei oan 'e gong te gean, dat ik wol jimme ek gjin wurk opkringe, it moat wol moai bliuwe fansels. --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 19 jan 2026, 20.49 (CET)
:::::{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|RomkeHoekstra|Mysha}} Dan moatte we earst mar ris in list sjen te meitsjen, fan wat we ha en wat der efterhelle is. Ik bin al fan de sport mar fan it fuotbal bin ik mear fan de grutte toernoaien en de gruttere klubs. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 19 jan 2026, 09.42 (CET)
::::::{{Ping|FreyaSport}} Jo kinne [[:Kategory:Fryske_fuotbalklup]] as ynvintarisaasjelist brûke. Dat binne alle Fryske fuotbalklubs dêr't wy siden oer hawwe. Dan hoege jo net alle doarpen bylâns om te sjen oft der in artikel oer de pleatslike klub bestiet. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 20 jan 2026, 01.58 (CET)
:::::::{{Ping|FreyaSport|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk|Drewes}} Moai dat jo dat oppakke wolle Freya. Eefkes in pear opmerkingen foar ús allegear: (1) miskien is it wol goed om der tenei by in bewurking wat konsekwinter om te tinken of der in fermoeden is dat it artikel by de tiid brocht wurde moat en sa ja, dan fuort eefkes dat berjocht ta te foegjen. Ferâldere artikels binne gjin reklame foar de Fryske wikipedy en ik kin my foarstelle dat soks argewaasje jout by in lêzer dêrfan, dus ek hiel moai dat Kneppelfreed dit eefkes oan 'e oarder stselde. Ik bin op it stuit wat mei Frankryk oan 'e gong en dêr kaam ik ek slim ferâldere artikels tsjin fan (grutte) plakken en sa ek mei de regio's dêre, wylst der wol lytse bewurkinkjes dien wurde. Somtiden is it ien yn eachopslach te sjen dat de ynformaasje yn in ynfoboks al aardich datearre is. (2) Sa'n berocht tafoegje is in ding, mar it moat ek dúdlik wêze wêrom&quot;t in berjocht tafoege wurdt. Sa is it handich om - yn guon gefallen - op 'e oerlisside (as it hiel erch nedich is) of teminsten yn 'e gearfetting in regeltsje efter te litten wat der krekt by de tiid brocht wurde moat. Dat hoecht net as dat yn ien eachopslach lykas by doarpen of stêden wol te sjen is, mar by [[Kim Kardashian]] bygelyks stiet noch in berjocht dat it artikel by de tiid brocht wurde moat, wylst dêr nei it oanbringen fan it berjocht noch wol oan wurke is. In regeltsje yn 'e gearfetting lykas &quot;by de tiid bringe&quot; of &quot;update nedich&quot; seit foar in oar net altiten alles. In update yn it artikel fan bygelyks wat? As in klub fusearre is of as der mei in persoan wat feroare is, dan is it handich om dat tagelyk mei de tafoeging fan it berjocht fuort op 'e oerlisside of yn 'e gearfetting del te setten. Sadat de persoan dy't it oppakt fuort ek wit wat der barre moat.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 20 jan 2026, 08.45 (CET)
:::::::: Ut dy beskriuwing lês ik dat wy in berjocht {{moatbywurke}} hawwe. Krekt hokfoar berjocht is dat? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
{{Ping|Mysha}} Mysha, dat is it berjocht: {{By de tiid}}.
:::::::: {{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|Welberry|Wutsje}} Ik ha sakrekt in begjintsje makke, nei efkes neitinken ha ik besletten it wat gestrukturearder ([[Wikipedy:Wikiprojekt/Fryske amateur fuobalklups]]) oan te pakken as wat ik mei de [[PC]] en de grutte Omgongen fan it hurdfytsen dien ha. Ek om't ek ik net alhiel thús bin yn it fuotbal. Ik gean earst de kommende wiken efkes goed de brot troch en dan moat it mar ris los en hooplik komt der wat help fan bûten. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 20 jan 2026, 13.25 (CET)

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 18 jan 2026, 14.21 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

19 jan 2026, 22.01 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Oranjestêden ==

Wy sizze no op de haadside dat [[Oranjestêd]] de haadstêd is fan [[Arûba]] en fan [[Sint Eustaasjes]]. Dan moat dy keppeling, op de haadside, fansels al nei [[Oranjestêd]]; oars komt de lêzer by mar ien stêd út. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 9 feb 2026, 14.15 (CET)
: Ik haw [[Berjocht:Wisten jo dat/wike 7]] oanpast dat dy keppelet nei [[Oranjestêd]], mar ik wit net at it berjocht om it berjocht om it bejocht dan ek oanpast wurdt. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:: It is goedkaam. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Reference Previews – experiment ==

Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this.

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Problem ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the &lt;sup&gt;a b&lt;/sup&gt; (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Assumption ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Idea ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision.

When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the &quot;x&quot; or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker'''
&lt;/gallery&gt;

When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker'''
File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview'''
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview'''
&lt;/gallery&gt;

By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Experiment ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews.

We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[Meidogger:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Meidogger oerlis:Johannes Richter (WMDE)|oerlis]]) 20 feb 2026, 13.26 (CET)
:As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&amp;diff=prev&amp;oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). --[[Meidogger:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Meidogger oerlis:Johannes Richter (WMDE)|oerlis]]) 9 mrt 2026, 14.31 (CET)

:: Skriuwer wol graach in ekspiriment dwaan; ik haw gjin idee wêrom dat net op En: dien wurdt: It ekspiriment is beheind, dat de beheining op En: koe ienfâldich op mar 1% setten wurde. Mar it nuvere is dat der sein wurdt dat it barre sil; der wurdt net om tastimming frege, mar sûnder fregen wurdt dit oplein. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:: Author would like to do an experiment; I have no idea why it isn't done at En:: The experiment is limited, so the restriction on En: could simply be set to only 1%. But the strange thing is that it is SAID to be happening; permission is not asked, this is imposed without asking. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Save the Date: zaterdag 20 juni 2026 Verjaardagsfeest Wikipedia 25 jaar! ==

Op 19 juni bestaat de Nederlandstalige Wikipedia precies 25 jaar en dat willen we vieren! 

Daarom nodigen we je van harte uit voor het verjaardagsfeest op zaterdag 20 juni van 12:00 tot 17:00 uur bij restaurant LE:EN in Utrecht. 

Inschrijving is geopend! Op [[wmnl:Verjaardagsfeest_Wikipedia_25_jaar!|deze pagina]] vind je meer informatie alsmede het inschrijfformulier.

We hopen dat je erbij kunt zijn en kijken ernaar uit je te mogen verwelkomen. Tot dan!

Met vriendelijke groet,

Team Wikimedia Nederland [[Meidogger:JansenKirsten|JansenKirsten]] ([[Meidogger oerlis:JansenKirsten|oerlis]]) 12 mrt 2026, 11.36 (CET)

: It is moai dat der romte foar in feestke is foar Nl:. Fansels is Fy: jonger: Wolle wy eat dwaan foar [[2 septimber]] [[2027]]? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Kaarte? ==

Is it [[Klaverjasse (kaartspul)]] of [[Klaverjassen (kaartspul)]]? Wat wy ek skriuwe, der binne hoe ek lju dy't it der net mei iens binne. Dat, kinne jim der eat oer sizze dêr't wy by bliuwe kinne? Perslot: der binne noch mear spultsjes om te beskriuwen. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 13 mrt 2026, 13.45 (CET)

: [[Meidogger oerlis:Top8]] skreau op dy oerlisside in antwurd dat ik frege hie hjir te skriuwen:
:Ik soe oanslute wolle by wat Popkema yn syn grammatika seit, mei de oanfolling dat in ynfinityf brûkt as haadwurd gjin -n krijt as er sûnder fierdere determinearders foarkomt: 'Fytse is in sûne aktiviteit mar smoke wurde je net better fan.' Datselde jildt dus ek foar ynfinitiven dy't brûkt wurde as kopkes. 
:As der in bywurd by de ynfinityf komt bliuwt dy sûnder -n: 
:'Hurd wurkje is goed foar dy.' 
:Of: 'Altyd mar hurd wurkje is net goed foar dy.'
:Sagau't der in lidwurd of in oar bepalend wurd foar de ynfinityf komt, komt der wol in -n achter. 
:'Syn fytsen is ta in obsesje wurden.'
:'Dat altyd mar hurde wurkjen is net geod foar dy.' 
:Yn myn optyk is dat de gongbere Fryske noarm. 
:Troch de tanimmende druk fan it Hollânsk op it Fryske systeem sjogge je hieltiid faker in -n achter in ynfinityf, ek as it net hoecht/heart. Dêr woe ik net yn meigean.
:Om de regels krekt op papier te krijen (ik haw grif net alle gefallen goed útbonke) soene je in trochkrûpte grammatikus freegje moatte. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 13 mrt 2026, 17.07 (CET)

::{{Ping|Mysha}} Mar it is net in frije kar, Mysha, of in kwestje fan smaak: dit is grammatika. &quot;Klaverjasse&quot; is yn dit gefal simpelwei fout. &quot;Klaverjasse&quot; is in tiidwurd (''werkwoord''). As in wurd dat fan oarsprong in tiidwurd is, brûkt wurdt as in haadwurd (''zelfstandig naamwoord''), dan kriget it yn it Frysk in -n oan 'e ein. Dus: &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''wy klaverjasse,''&lt;/span&gt; mar &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan klaverjasse'''n'''.''&lt;/span&gt; 
::Tiidwurden en haadwurdlik brûkte tiidwurden komme yn it Nederlânsk ek foar. Soks wurdt yn it Frysk allinnich mar fout dien (neffens my) om't it Nederlânsk by tiidwurden altyd al in -n oan 'e ein hat, dus yn dy taal sjogge (en hearre) je it ferskil net. 
::Hoe kinne je beide foarmen no útinoar hâlde as je dêr net genôch taalgefoel foar hawwe of as je gjin ''native speaker'' binne? Hiel simpel: as je der in lidwurd (&quot;it&quot;) foar sette kinne, moat der in -n oan 'e ein. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy klaverjasse altyd tiisdeitejûns''&lt;/span&gt; kin der gjin lidwurd foar. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy binne tiisdeitejûns altyd oan it klaverjasse'''n'''''&lt;/span&gt; stiet it lidwurd der al yn en is it dúdlik dat it net &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy binne tiisdeitejûns altyd oan it &lt;span style=&quot;text-decoration: line-through;&quot;&gt;klaverjasse&lt;/span&gt;''&lt;/span&gt; wêze kin. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan klaverjasse'''n'''''&lt;/span&gt; stiet der gjin lidwurd foar, mar kin it ynfoege wurde: &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan '''it''' klaverjassen.''&lt;/span&gt; Yn titels giet it altyd om haadwurdlik brûkt tiidwurd, omdat bgl. &quot;klaverjassen&quot; gjin sin is en dat wurd dus gjin tiidwurdsfunksje hawwe kin. Boppedat: wêr giet dat artikel oer? Oer '''it''' klaverjassen. 
::Ik hoopje dat ik it sa dúdlik útlein haw. Sa net, skromje dan net om my der nochris nei te freegjen. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 14 mrt 2026, 20.06 (CET)


::: {{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}}{{Ping|Top8}}Sjoch: At hjimme beide skriuwe, dan is te sjen dat ik net freegje om't ìk dat aardich fyn, mar om't wy dúdlik hawwe moatte hoe it weze moat. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

:@Mysha Ik snap dy wol, in net-memmetaalprater freget om hâldfêst. Mar soms binne de regels net simpel en sels mei dizige grinzen.
:@Ieneach fan 'e Esk Tank foar dyn útlis mar nei myn betinken makkest de saak te simpel (om didaktyske redenen miskien?). De sinnen dy't ik neamde: 'Hurd wurkje is goed foar dy.' of: 'Altyd mar hurd wurkje is net goed foar dy.' binne perfekt grammatikaal, mar it giet wol om in ynfinityf brûkt as haadwurd dy't gjin -n kriget. Neffens dyn argumint kin dat net. Sjoch ek Popkema syn 'Grammatica Fries', Utert 2006, s. 194. Dêr stiet hiel dúdlik dat yn de gefallen dat de ynfinityf 'zonder bepaaldwoord' stiet der gjin -n by hoecht. En foar kopkes dy't besteane út in ynfinityf sûnder bepaaldwurd jildt dus itselde. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 16 mrt 2026, 11.42 (CET)

::{{Ping|Mysha|Tulp8}} Tulp8, ik ha mei ferheardens jo stikje lêzen. Ik fyn &quot;wurkjen&quot; net sa'n goed foarbyld om't hjir yn myn omkriten troch frijwol eltsenien it hollanisme &quot;werken&quot; brûkt wurdt, en dat fertroebelet myn taalgefoel foar &quot;wurkjen&quot; wat. Mar as we &quot;wurkjen&quot; ferfange troch &quot;fytsen&quot;, dan soe ik altyd sizze: &quot;Hurd fytse'''n''' is goed foar dy&quot; en noait &quot;Hurd fytse is goed foar dy&quot;. Dat lêste doocht foar myn taalgefoel net. Ek: &quot;Fytse'''n''' is in sûne aktiviteit mar smoke'''n''' wurde je net better fan.&quot; Ik wit net wat ik der fierders fan sizze kin, mar dat is neffens mý hoe't it heart. Sa't jo jo beroppe op Popkema, berop ik my op it boekje ''Tiidwurden'', in útjefte fan 'e Afûk, wêryn't op side 22 yn 'e paragraaf ''Nammefoarm + -n'' stiet: &quot;By it brûken fan in tiidwurd as haadwurd kriget de nammefoarm ek in -n, bygelyks: It rinne'''n''' falt him swier; Prate'''n''' hâld ik net fan. Yn jo/Popkema's optyk soe dat twadde foarbyld &quot;Prate hâldt ik net fan&quot; wêze moatte, mar neffens de Afûk is dat net sa. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 17 mrt 2026, 01.15 (CET)
:::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}}, der ferskynde in reade melding op myn skerm, mooglik wiene jo wat fan'e kaart en is hjirboppe in betizing mei de brûker {{Ping|Top8}}? [[Meidogger:Tulp8|Tulp8]] ([[Meidogger oerlis:Tulp8|oerlis]]) 20 mrt 2026, 17.32 (CET)
::::{{Ping|Tulp8}} Oeps. Sa siet it presys. Nim my net kwea-ôf. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 mrt 2026, 15.44 (CET)
:::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]Dat boekje ''Tiidwurden'' fan de Afûk haw ik ek. It jout yn par 2.4. in ferienfâldige werjefte fan it systeem want it gefal dat in ynfinityf brûkt wurdt as haadwurd sûnder determinearder stiet der net yn. Oars, it foarbyldsintsje 'Praten hâld ik net fan' dat jo jouwe stiet net yn it boekje fan de Afûk. Boppedat is dat sintsje net in korrekt foarbyld omdat it ferhâldingswurd 'fan' strâne is. Dat heart eins by 'praten'.
:::::In better foarbyld is 'Prate is goed foar har'. Dêr heart nei myn taalgefoel gjin n achter. Mar ja, as it op yndividueel taalgefoel oankomt, dan is it jowes tsjinoer mines. Noch in foarbyld: Ik fyn 'Hurd fytse is goed foar de lea' (en ek 'Hurdfytse is in moaie sport':-)) grammatikaal korrekte sinnen. Sa't ik earder sei, miskien soene wy hjir in trochkrûpte grammatikus rieplachtsje kinne. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 26 mrt 2026, 00.16 (CET)
::::::{{Ping|Top8}} Jo hawwe blykber in totaal oare útjefte fan ''Tiidwurden'', want yn myn ferzje giet it fan paragraaf 2.2.3. nei 3, dus 2.4 bestiet net. Ik kin foaryn gjin druk fine, mar ik tink dat ik de oarspronklike útjefte út 1989 haw. By my giet ik yn dizze saak om par. 4.5.2. op side 22, dêr't trije foarbylden jûn wurde:
::::::*It rinnen falt him swier.
::::::*It sliepen wol net mear.
::::::*Praten hâld ik net fan.
::::::Dat foarbyldsintsje stiet der dus wol deeglik yn. (It middelste foarbyld hie ik hjirboppe weilitten om't dat op itselde delkomt as foarbyld nû. 1.) As dat is wat jo bedoele mei &quot;haadwurd sûnder determinearder&quot; (en sa haw ik it al begrepen), dan wurdt ek dy foarm yn it boekje beskreaun. Dat en wêr't &quot;fan&quot; yn dy sin stiet, hat neffens my gjin inkele ynfloed op 'e fraach oft it haadwurdlik brûkte tiidwurd in wurdeinige -n kriget of net. Mar om jo foarbyld te nimmen: dat heart dus neffens my (en neffens de Afûk) &quot;Praten is goed foar har&quot; te wêzen. Dêr komme we dan, sa't jo hjirboppe al fêststelden, net fierder mei.
::::::Mar jo skriuwe hjirboppe: &quot;''Troch de tanimmende druk fan it Hollânsk op it Fryske systeem sjogge je hieltiid faker in -n achter in ynfinityf, ek as it net hoecht/heart.''&quot; Dêr woe ik noch al even tsjinyn gean. Neffens my is it krekt oarsom: sa't it my út myn jeugd bystiet, waard doe altyd &quot;Praten is goed foar dy&quot; sein, mei in -n, wylst de foarm &quot;Prate is goed foar dy&quot;, sûnder -n, der letter geandewei ynslûpt is ûnder druk fan it Nederlânsk. Alteast, sa haw ik dat belibbe. Want it Nederlânsk makket gjin ûnderskie tusken skriuwwize en útspraak fan tiidwurden en haadwurdlik brûkte tiidwurden. Friezen ferlieze dêrtroch it besef dat dat ûnderskie bestiet en begjinne nei Nederlânsk foarbyld haadwurdlik brûkte tiidwurden út te sprekken en te skriuwen as gewoane tiidwurden. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.24 (CET)
:::::::@Ieneach fan 'e Esk [1] De útjeften fan ''Tiidwurden'' dy't ik haw binne in 6ste printinge út 2000 en in 11te printinge út 2011. Jo hawwe grif in âldere fersy, sa't jo sels ek al stelle.
:::::::[2] In didaktysk boekje fan de Afûk is foar my minder gesachhawwend as in wiidweidige grammatika.
:::::::[3] Wy moatte earst dúdlik hawwe wêr't wy it ûniens oer binne. It giet om it as haadwurd brûkte tiidwurd sûnder determinearder. Yn de trije foarbylden dy't jo út ''Tiidwurden'' oanhelje hat de ynfinityf wol in determinearder, al is it foarsetsel 'fan' yn nr. 3 nei de ein fan de sin ta skood. 
:::::::[4] It giet my dus allinne om ynfinitiven as substantyf sûnder determinearder. Oer de oare gefallen binne wy it wol iens, liket my.
:::::::Ik haw in pear foarbylden út de skreaune literatuer opdûkt.
:::::::[a] It lidwurd 'it' is in determinearder. Dêrom is it 'It skûtsjesilen is hjoed yn Grou.' Mar Tetman de Vries sjongt: 'Skûtsjesile is myn nocht,/ lavearje en soms foar de wyn.'. Dêr wurdt de ynfinityf 'los' brûkt as haadwurd, sûnder fierdere determinearders, en Tetman sjongt dêr GJIN -n. Dat kinne je goed hearre, want oars hie er wol songen 'Skûtsjesil'n', mei in dúdlike sylabisearring fan it lêste wurdlid. Op Spotify kinne jo hearre hoe't Anneke Douma it sjongt, krekt sa't it hjir boppe stiet, sûnder -n. In parallel is dan: 'Klaverjasse is myn nocht.'
:::::::[b] Yn ''De Reade Boarre'' fan Tr. Riemersma fûn ik ek in moai foarbyld (s. 457): 'Underweis fan de wein ôf springe, dat wie prachtich.'
:::::::Dat is itselde as ien dy't seit: 'De hiele jûn klaverjasse, dat wie prachtich!'
:::::::[5] Jo analyse fan de ynfloed fan it Nederlânsk is nijsgjirrich. It soe kinne dat dy ynfloed sa wurket. Mar ik gean ôf op hoe't de dingen yn it Frysk sein wurde (waarden), en, sa't jo sizze, der is yn de útspraak in dúdlik ferskil, sa't Tetman en Anneke Douma hearre litte. En by harren is de útspraak sûnder n wier gjin ynterferinsje mei it Nederlânsk.  
:::::::[6] Sa't ik earder ek al útstelde, miskien is it better om hjir in trochkrûpte grammatikus te rieplachtsjen. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 12 apr 2026, 22.35 (CEST)
:::::::: Ik moat ris sjen wêr't ik it oersjoch fan de Afûk haw. Mar hoe ek: Sa't it my bystiet is De Reade Boarre net yn de hjoeddeiske stavering. Dat koe ynfloed hawwe. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::::::::: Ja, en nee: [[De Reade Bwarre]] wie yn in eigen stavering. [[Jetske Bilker]] hat yn [[2022]] in [[wertaling]] makke as [[De reade boarre]]. Wy hawwe der neat oer, núvernoch.
::::::::: Hoe fie wy sa'n trochkrûpte grammatikus? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Bot Flag Request for [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]] ==

Appologies for posting in English. Also, I could not locate a dedicated page for bot request in {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}, so I am posting here. Please direct me to the correct page if one exists. Thank you.

* '''Bot name''': [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]]
* '''Bot operator''': [[commons:User:SchlurcherBot]]
* '''Bot task''': Automatically convert links from &lt;code&gt;http://&lt;/code&gt; to &lt;code&gt;https://&lt;/code&gt; (secure protocol migration)
* '''Technical details''': Please see [[metawiki:User:SchlurcherBot|meta:User:SchlurcherBot]] for full details, including the expected number of affected URLs on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}.
* '''Bot flags on other projects:''': [[metawiki:Steward_requests/Bot_status/2025-12#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot|Global bot status granted]]. Also flagged on [[:en:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/SchlurcherBot|English Wikipedia]], [[:en:de:Wikipedia:Bots/Anträge_auf_Botflag/Archiv/2025#2025-02-14_–_SchlurcherBot|German Wikipedia]], [[:en:fr:Wikipédia:Bot/Statut/Archive_12#(Traité)_SchlurcherBot|French Wikipedia]], [[:en:it:Wikipedia:Bot/Autorizzazioni/Archivio/2025#SchlurcherBot|Italian Wikipedia]], [[:en:pl:Wikipedia:Boty/Zgłoszenia/2025#Wikipedysta:SchlurcherBot|Polish Wikipedia]], [[:en:pt:Wikipédia:Robôs/Pedidos_de_aprovação/Arquivo/2025#SchlurcherBot|Portuguese Wikipedia]], and [[commons:Commons:Bots/Requests/SchlurcherBot2|Commons]]. For a full list, see: [[metawiki:Special:CentralAuth/SchlurcherBot|sulutil:SchlurcherBot]]
* '''Comment''': The bot is globally approved and active on the top 10 Wikipedia projects. As this wiki has opted out of the global bot policy, I am requesting permission to perform these link updates on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}} as well. Please let me know if a local bot flag can be granted or if you have any questions. Thank you. [[Meidogger:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Meidogger oerlis:Schlurcher|oerlis]]) 21 mrt 2026, 16.43 (CET)

:{{Ping|Drewes|Kneppelfreed}} Goeie. Dit liket my wol okee. Sille wy dit mar takenne? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 mrt 2026, 17.39 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], ja dat liket my ek wol goed ta. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 mrt 2026, 21.07 (CET)
:::Ik ha ek gjin beswier. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 23 mrt 2026, 11.24 (CET)
:::: [[File:Symbol neutral vote.svg|18px]] [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) - Ik wit it net: ik gean der fanút dat at immen keazen hat foar &quot;http:&quot;, dat dêr dan in grûn foar is. Mar at der sein wurdt dat der al ferskate tapassings foar binne, dan nim ik oan dat sokke problemen al fûn binne. (Wie der berjocht dêr't ik dat &quot;neutraal&quot; mei dwaan koe?) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::: {{Neutraal}} [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::::: Ik leau net dat dêr al in berjocht foar bestiet, mar fiel jo frij om it oan te meitsjen. Wat dizze diskusje fierders oangiet: foarstel is oannommen. Ik sil ris sjen oft ik &quot;bot flag&quot; aktivearre krij. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.00 (CET)
:::::{{Ping|Schlurcher}} Hello. We (the aministrators of this Wikipedia) talked it over and decided to grant your request. I believe I have taken care of it, but I've never done this before (we don't get many bot flag requests, in fact almost none). So if there is a problem, please let me know. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.34 (CET)
::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Thanks for confirming, everything looks fine. --[[Meidogger:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Meidogger oerlis:Schlurcher|oerlis]]) 26 mrt 2026, 22.48 (CET)

Ik tocht al; grif hawwe wy dêr wat foar: It wie: &quot;foar&quot; {{foar}}; &quot;tsjin&quot; {{tsjin}} ; en &quot;neutraal&quot; {{neutraal}}. (No opnaam yn de list fan berjochten.) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:Moat dat &quot;Neutraal&quot; net &quot;Unthâlding&quot; wurde? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 28 mrt 2026, 21.02 (CET)

:: Dit is hoe't @[[Meidogger:J'88|J'88]] it makke hat, 15 jier lyn. Fansels kin it ek {{Unthâlde}} wêze, mar dan komme wy wer by de stavering fan it tiidwurd. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:[[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 30 mrt 2026, 12.11 (CEST)

== Beursaanvraag Wikimania 2026 geopend ==

Van 21 - 25 juli vindt [[wikimania:2026:Wikimania|Wikimania]] in Parijs plaats, de jaarlijkse wereldwijde conferentie voor iedereen die betrokken is bij een of meerdere Wikimedia-projecten. 

Wikimedia Nederland stelt een beperkt aantal beurzen beschikbaar voor reis- en verblijfskosten voor het hoofdprogramma van 23–25 juli. Je kunt tot uiterlijk zondag 12 april een beurs aanvragen. 

[[wmnl:Wikimania_2026|Meer informatie over de beursaanvraag vind je op de verenigingswiki]]. [[Meidogger:JansenKirsten|JansenKirsten]] ([[Meidogger oerlis:JansenKirsten|oerlis]]) 23 mrt 2026, 15.06 (CET)

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Unsichtber? ==

Is der immen dy sjen kin dat ik dizze bewurking makke haw [[Oerlis:1918]]? Ik kin it sjen at ik der sels hinne gean, en ik sjoch it ek yn myn Bydragen, mar by myn Folchlist stiet it der net by, en by Koartlyn feroare ek net. Immen in idee? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 2 apr 2026, 12.40 (CEST)

: It is núver: It is no sa'n skoft letter dat net mear te sjen is of Koartlyn feroare it hie, mar oarsom hat der yn de tuskentiid net ien west dy't sei: &quot;Ja it is goed!&quot; of &quot;Nee, wêr prate jo fan?&quot;. Is der no wier net ien dy't sels mar sjen kin at der wat stiet op [[Oerlis:1918]]? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 3 apr 2026, 19.11 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 26 apr 2026, 02.57 (CEST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;
: Ekskuzes foar it skriuwen yn it Ingelsk. Help asjebleaft mei it oersetten nei jo taal. Op it stuit wurdt in fersyk om kommentaar behannele om te besluten oer in wrâldwiid AI-belied. Tankewol. (Neffens Google translate. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]))

== InternetArchiveBot ==
Ik kin net fine dat der ea eat dien is foar [[Wikipedy_oerlis:Ambassade#InternetArchiveBot]]. De man freget om botstatus, en oant no ta is der immen dy't dat in goed idea fûn, mar der bart neat, en wy binne jierren letter.
=== Foarstel: Jou [[Meidogger:InternetArchiveBot]] botstatus ===
{{Neutraal}} - [[Mysha]]. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 11 mai 2026, 16.07 (CEST)&lt;br&gt;
{{Foar}} -[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 mai 2026, 08.45 (CEST)&lt;br&gt;
{{Foar}} -[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 27 mai 2026, 17.35 (CEST)

Dan soe ik sizze dat mei de helte fan de stimmen {{Foar}}, en net ien der op tsjin, dat de foarstel dochs ris oannaam is.
Is der immen dy't de rjochten hat en set te bot-status oan?</text>
      <sha1>1f72qxqnecmzkl7ndo87rxhlu6mlqoi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230813</id>
      <parentid>1230808</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T16:05:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>/* Foarstel: Jou Meidogger:InternetArchiveBot botstatus */</comment>
      <origin>1230813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96726" sha1="1w3c18wqg5qxjh8z107os6z6uzcpsoy" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__
&lt;!-- Don't place ynterwiki directly on this page; it interferes with the discussion. Interwiki can be found in [[Berjocht:Oerlisside]]. --&gt;
{{Oerlisside}}

== Koördinaten ==
{{Ping|Drewes}} Dy koordinaten hie ik noch efkens litten, om't ús Geohack net wol. {{Ping|Kneppelfreed}} Mar tank foar it kaartsje. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 12 des 2025, 11.00 (CET)
{{Ping|Drewes|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk}} Is de reden bekend werom't Geohack net wurket?--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 12 des 2025, 19.48 (CET)

:@[[Meidogger:Mysha|Mysha]], graach dien, hjer. De koördinaten kinne jo ek oernimmen fan de Nederlânske side. @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ik begryp net wêrom't Geohack no net wurket. Ik seach it no ek krekt. It wurke foarhinne al. Ik sjoch sa gau it probleem net. Is der immen dy't it wit? [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 12 des 2025, 20.38 (CET)
:{{Ping|Mysha|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes}} Nee, ikke net. Mar ik dy koördinaten en sa, dat giet my al gau boppe de pet. Is it oeral sa of allinnich op dizze side? As it oeral itselde is, hawwe se by Geohack miskien in ''bug'' en losse se it sels op. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 12 des 2025, 20.42 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], it skynt by ús op alle plakken, want ik haw dêr by in stikmannich plakken even neisjoen. By nl wurket er dêrfoaroer wol. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 12 des 2025, 20.47 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}} As it op nl: wol wurket, dan is der faaks by Geohack wat feroare wêrtroch it koördinateberjocht by ús (dat oars is as it koördinateberjocht op nl:, seach ik) net mear goed wurket. Mar hoe't je dat reparearje kinne sûnder dat je alle siden by del moatte dêr't it berjocht op brûkt wurdt, dat soe ik net witte. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 12 des 2025, 20.55 (CET)
:::: {{Ping|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}} @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] (Ik wit net krekt wêr't der stiet wat it ferskil is tusken &quot;Ping&quot; en &quot;@&quot;.) Is it allinnich by ús in probleem? Of hawwe oare W: dat probleem en hawwe dy it oplost? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::::{{Ping|Mysha}} Neffens my is der gjin ferskil en kinne jo beide brûke, mar earlik sein bin ik dêr net wis fan. Ik ha by de Fryske wiki leard om te pingen.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 15 des 2025, 18.45 (CET)

:{{Ping|Drewes|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk}} Om't it probleem noch jimmeroan net oplost is, ha ik oan ChatGPT frege wat it probleem wêze kin. Neffens ChatGPT hat de Frysktalige wikipedy gjin eigen konfiguraasje ynsteld om koördinaten fuort troch te stjoeren nei in kaarttsjinst. It hat te krijen mei in ûntbrekkende of oare ynstelling en net mei in bug. Soks soe oankaarte wurde kinne op Phabricator (it bug-/taaksysteem van Wikimedia). Dat kin sa en ik tink dat ien fan 'e behearders dat it bêste dwaan kinne:

*stap 1 gean nei: https://phabricator.wikimedia.org
*stap 2 Log yn (Wikimedia-account)
*stap 3 Klik op Create Task
*stap 4 Plak de ûndersteande tekst
*stap 5 Foegje de tags ta (dat helpt by de sichtberens) 

Tags: 
MediaWiki
Wikis
Maps
GeoHack
Kartographer
fywiki

'''De folgjende tekst tekst kin yn it berjocht plakt wurde.'''

Title: fywiki: Coordinates link to GeoHack instead of opening a primary map service

Description: On the Frisian Wikipedia (fywiki), clicking on coordinates in articles always redirects to GeoHack (toolforge.org), instead of opening a primary map service (e.g. OpenStreetMap) directly.

This differs from other Wikipedias such as nlwiki, where coordinates open a map directly and GeoHack is only used as a secondary tool.

Example:
Article: Abdij fan Cluny (fywiki)
Coordinates link to:
https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=fy&amp;params=46_40_0_N_4_42_0_E_scale:12500_type:landmark_region:FR

It appears that fywiki does not have a “primary map service” configured for coordinate links, causing the default GeoHack redirect to be used.

Expected behavior: Clicking on coordinates on fywiki should open a primary map service directly (e.g. OpenStreetMap), similar to nlwiki and other Wikipedias.

Possible solution / investigation: Check whether fywiki has a primary map service configured for coordinates (MediaWiki / Kartographer / Wiki configuration).
If missing, align fywiki’s behavior with other Wikipedias by setting a default map service.

Ik hoopje dat hjir wat mei dien wurde kin.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 18 des 2025, 20.37 (CET)
:: Romke, de lêste berjochten oer  AI, is dat y alle gefallen, in tredde fan de antwurden ferkeard is. Om't by [[Abdij fan Cluny]] de koordinaten net funksjonearje, moat ik oannimme dat it antwurd wat jo hân hawwe yn dy tredde sit.
:: De skoalle giet ticht foar it jier; dat ik winskje eltsenien noflike dagen, en yn [[2026]] hoopje ik werom te kommen om te sjen dat it oplost is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 19 des 2025, 14.00 (CET)
:{{Ping|RomkeHoekstra|Drewes|Kneppelfreed}} Ik haw hjir ris even nei sjoen, mar se wolle by Phabricator myn meidoggersnamme net akseptearje om't der in apostrof yn sit. No kin ik foar dizze webside fansels in oare meidoggersnamme betinke, mar ik haw oer dit ûnderwerp sa'n bytsje doel, dat as ik fragen krij, ik dy net beäntwurdzje kinne soe. Ik brûk dy koördinaten noait en ik begryp earlik sein mar heal wat it probleem is. De keppeling wurket blykber net mear goed, dat is alles wat ik oant no ta begrepen haw. {{Ping|Kneppelfreed}}, jo hawwe hjir okkerjiers de hiele programmatuer fan 'e posysjekaarten ynsteld, dat dit seit jo nei alle gedachten mear as my; is dit ek wat dat jo oppakke kinne? As jo net wolle, sil ik it wol dwaan, mar dan taast ik folslein yn it tsjuster. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 12.31 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ik haw it dêre op it aljemint brocht, dus sil sjen wat dêr fierder út komt. Mar earlik sein giet soks mei ek boppe de pet. Ja, ik haw okkerjiers de posysjekaarten oan 'e praat krigen, mar dat wie mear in kwestje om de juste berjochten yn de wikipedy oan te meitsjen, en dat wiene der noch al wat, om dy posysjekaarten oan it wurk te krijen. Dit is in kwestje foar yn 'e Wikimedia dêr't ik fierders alhiel gjin ferstân fan haw. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 19 des 2025, 20.15 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed}} O. Ik tocht dat dit oanferwante dingen wiene. Safolle wit ik der dus fan. No, yn elts gefal tankjewol dat jo it oppakt hawwe. We sille sjen wat it opsmyt. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 20.48 (CET)
::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed}} Tige tank foar jim krewearjen. Eefkes ôfwachtsje wat der no bart. It soe moai wêze as wy dit wer oan 'e praat krije. Eefkes in fraach: binne der ek kontakten mei wikipedia dat wy harren freegje kinne oer saken dêr't by ús de kennis tekoart komt? Wy binne hjir no ienris in hiel kwetsber klubke.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 19 des 2025, 22.12 (CET)
:::::{{Ping|RomkeHoekstra}} In goeie fraach. Dêr moast ik al even djip oer neitinke. Der hat in stikmannich jierren lyn ris wat west mei de haadside, dy't net mear goed werjûn waard. Doe bin ik by Meta-Wiki te rie gien, en dy hawwe doe holpen. Doe moast ik tydlik de befeiliging fan 'e haadside útsette, wit ik noch wol, sadat sy dêrmei oan it pielen koene. Ik leau dat ik dêrfoar dizze link brûkt haw: https://meta.wikimedia.org/wiki/Ask_a_question/Recent_questions , want dy haw ik teminsten opslein. Mar as jo bliuwende kontakten of in spesjale kontaktpersoan foar ús Wikipedy bedoele, nee, dy hawwe wy net. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 23.15 (CET)
::::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Ik praat fanút in stik ûnkunde en bin gjin behearder en wit ek net hokker tools jimme ta jim beskikking ha, mar is it dan net handich om earne in dielplak te hawwen dêr't jimme dizze kennis meiïnoar diele kinne? It soe spitich wêze dat de boel hjir op 'e kont leit as ien foar in skoft neat dwaan kin of omfalt of gewoan gjin nocht mear oan it wurk hat en elkenien mar omgriemt om't dêrmei de kennis ferdwûn is.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 20 des 2025, 09.17 (CET)
:::::::{{Ping|RomkeHoekstra}} No, safolle ''tools'' mear as jo hawwe wy net. Wat wy dogge, ferskilt eins net safolle fan wat josels ek al dogge, allinnich kinne wy as behearder siden wiskje, skoattelje en ûntskoattelje en meidoggers útslute. Mear is it eins net. Wat jo sizze oer it dielen fan kennis, dêr hawwe jo wol in punt. Mar ik soe sa ien, twa, trije net witte wêr't wy sokke dingen krekt opskriuwe kinne dêr't behearders fan letter it weromfine kinne as se der ferlet fan hawwe. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 01.29 (CET)

Dit wie it antwurd dat ik fan wikimedia weromkrigen ha:
Hi @Kneppelfreed, thanks for taking the time to report this and welcome to Phabricator!

&quot;koördinaten&quot; in the Infobox in https://fy.wikipedia.org/wiki/Abdij_fan_Cluny links to dead http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?language=fy&amp;params=46_40_0_N_4_42_0_E_scale:12500_type:landmark_region:FR&amp;pagename=Abdij_fan_Cluny&amp;src=Abdij_fan_Cluny. Toolserver.org was switched off in 2014.

https://fy.wikipedia.org/wiki/Berjocht:Koördinaten_yn_tekst needs updating (several outdated links), and https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Berjocht:Koördinaten&amp;action=edit (after an unneeded redirect) uses https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Berjocht:MapsServer&amp;action=edit which also needs several links to get updated.

User scripts, gadgets, templates, modules, custom CSS are local on-wiki content. Local content is managed independently on each wiki, by each wiki community themselves.
Phabricator is mostly used for MediaWiki, MediaWiki extensions, or server configuration, or by developers and teams to organize what they plan to work on.
If you are looking for help with the local code on a wiki, please see https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech instead.
This needs fixing on the local wiki by editing its local content. Thus I am closing this task here - thanks for your understanding!

{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}}
:Moai, no dan witte wy dat wy dêr net wêze moatte en it sels oplosse moatte. Ik ha fan 'e moarn in hiel skoft mei ChatGPT oan 'e gong west en nei lapen tekst en hinne en wer geskriuw binne wy der tink út (it lestige is dat ChatGPT nochal ris ferkearde folchoarders oanhâldt en somtiden wurden brûkt dy't ik net kin/koe). Mar om koart te kriemen leit neffens ChatGPT de oarsaak fan it probleem by it berjocht, dat streekrjocht nei GeoHack ferwiist. No moat der foar de oplossing earst in systeem- of ynterfaceberjocht oanmakke wurde (dêr ha ik gjin rjochten foar, dus dat sil troch ien fan jimme dien wurde moatte. Sa'n ynterfaceberjocht wurdt as folget oanmakke (mei format MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label):

* stap 1: gean nei: https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label 
* stap 2: klik op bewurkje boppe oan 'e side.
* stap 3: plak dêr de platte tekst: Toant de koördinaten fan dit plak as klikbere kaartlink mei Kartographer.
* stap 4: opslaan.

It berjocht is no beskikber foar alle berjochten of funksjes dy't it Koordinaten-yn-tekst-label brûke. As dat dien is sjoch ik as it berjocht:koördinaten yn tekst oanpast wurde moat (dêr ha'k leau ik wol rjochten foar).--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 12.52 (CET)

:{{Ping|RomkeHoekstra}} &quot;No witte wy [... dat wy] it sels oplosse moatte&quot;, skriuwe jo. Uh, dat is net wat der yn 'e reäksje fan Phabricator stiet. Sy sizze: as jimme help nedich binne om dit probleem op te lossen, dan moatte jim net by ús wêze, mar by https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech. 
:As jo miene dat jo it sels oplosse kinne, is my dat bêst, mar ik fyn dat jo tefolle fertrouwe op ChatGPT. Sels haw ik earlik sein nul fertrouwen yn sa'n a.i.-programma. &quot;Hallusinearje&quot; is net foar neat ta it wurd fan it jier keazen. As ik nei https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label gean en dêr jo tekst opslaan wol, krij ik de folgjende tekst yn byld: &quot;''Warskôging: Jo bewurkje in side dy't brûkt wurdt yn de tagongstekst foar it wikiprogramma. Feroarings op dizze side feroarje it oansjen fan de tagong foar oare meidoggers.''&quot; Sels haw ik gjin idee wat der barre kin as ik hjirmei ompiel. As de hiele Wikipedy it straks net mear docht, binne wy fierder fan hûs, fansels. Hoe wis binne jo fan jo saak? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 15.05 (CET)
::Ik ha út it andert begrepen dat dit op de lokale wiki korrizjearre wurde moat troch de lokale ynhâld oan te passen en dat wy dus sels oan 'e slach moatte. Mar dan begryp ik dat dus ferkeard.&lt;br&gt;
::Ik wit dat ChatGPT fouten makket en it dus net sa dat ik blyn op dingen yngean (foar de aardichheid moasten jo de hiele diskusje mei ChatGPT ris trochlêze), mar it is ek grutte ûnsin dat ChatGPT neat kin. Wat skriuwt ChatGPT as ik dy warskôging fan jo foarlis: Deze waarschuwing verschijnt altijd bij interfaceberichten. Het is bedoeld om te zeggen: “Denk even na voordat je opslaat.” In jullie geval is de wijziging: één korte zin, zonder code, zonder sjablonen. Dat is zo veilig als het maar kan. Deze waarschuwing is geen signaal dat je “op gevaarlijk terrein” zit — het is MediaWiki dat netjes zegt: “dit is belangrijk”.&lt;br&gt;
::Wat ChatGPT skriuwt as ik de benaudens foar AI-hallusinaasje ferwurdzje: &quot;ik begryp de soarch oer AI-hallusinaasje hiel goed. Yn dit gefal giet it lykwols net om nije logika, mar om it ferienfâldigjen fan in interfaceberjocht nei platte tekst, wat neffens MediaWiki-praktyk is. De wiziging is lyts, direkt werom te draaien en feroaret gjin artikelynhâld.&lt;br&gt;
::Mar goed, jo binne behearder, ik net. As jo nul fertrouwen ha yn ChatGPT, dan soe ik dit mar gewurde litte. Ik wol nimmen wat oplizze. Ik besykje allinnich mei te tinken om't it in probleem is dat wol om in oplossing freget.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 16.08 (CET)
:::{{Ping|RomkeHoekstra|Drewes|Kneppelfreed}} No ja, Romke, ik sil jo fertelle hoe't ik ta myn miening oer A.I. kommen bin. Google jout op 't heden boppe oan 'e side ek in A.I.-berjocht as jo wat freegje. Ik woe fan 'e wike witte wêr't de namme ''Ptilinopus huttoni'' wei kaam, de wittenskiplike namme fan 'e Rapajufferdo. ''Huttoni'' is dúdlik ôflaat fan 'e Ingelske efternamme Hutton, mar wa wie dy man (want by in frou komt der net ''-i'', mar ''-ae'' efter). Dus ik freegje dat oan Google. Dat A.I.-berjocht seit fan: o, dat is William Hutton, in bekende Nijseelânske samler fan spesimina, mei jierren fan berte en ferstjerren derby. No naam ik al neat oan fan A.I. sûnder dat ik it earnewêr oars befêstigje koe, dat ik sykje nei in William Hutton mei de opjûne jiertallen. Nearne wat te finen. Ik trochsykje en nei in hiel soad gedoch fûn ik út dat de do ferneamd wie nei de Britsk-Nijseelânske biolooch Frederick Wollaston Hutton. Der hat, ynsafier't ik útsykje kin, nea in William Hutton mei dat berop en dy jiertallen bestien. Dêr bin ik earlik sein wol wat fan skrokken. Dat sadwaande. (En dat gong ek net om nije logika, mar om âlde kennis.)
:::Wat it probleem mei de koördinaten oangiet, ik leau dat ik wat yrritaasje by jo opmerk oer myn opstelling (altyd moeilik te sizzen op basis fan skreaune tekst). Ik hoopje dat jo wol foar it ferstân hawwe dat ik jo ynset yn dizze saak tige wurdearje, mar ik hoopje ek dat jo der begrip foar opbringe kinne dat ik huverich bin om om te prutsjen mei programmatuer dêr't ik hielendal gjin ferstân fan haw. Dat ien regel platte tekst it ferskil net meitsje sil, dat wol ik wol oannimme, mar dat makket it ferskil ek net om it probleem mei de koördinaten op te lossen. Jo binne fan doel (of ik moat jo ferkeard begripe) om dêrnei oan 'e programmatuer te sleuteljen. As jo dêr ferstân fan hawwe, bêst genôch. As jo dat poer en allinnich dogge op basis fan 'e oanwizings fan ChatGPT, dan fiel ik my dêr earlik sein net sa noflik by. Ik soe earlik sein wat dit oangiet wol wat ynbring fan 'e oare behearders hawwe wolle. Wat fine {{Ping|Drewes}} en {{Ping|Kneppelfreed}} hjirfan? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 16.40 (CET)
::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Drewes|Kneppelfreed}} No wurket it [Berjocht:Koördinaten yn tekst] sawiesa net. It is de trouwens de fraach of der überhaupt sleutele wurde moat nei it opslaan fan in interfaceberjocht (interface = tagongstekst). Mar dat leart ús it úttesten. Wat ik yn it Berjocht:Koördinaten yn tekst dêrnei ferfange soe, kin ek wersteld wurde, dat liket my net folle oars as mei oare berjochten.
::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Wat it gebrûk fan A.I. oanbelanget: A.I. hellet syn ynformaasje fan ynternet en ek ynternet is net altiten korrekt. Sjoch nei wat jo hjoed oer BirdLife by it seerotsje skreaunen en ik hie lykas jo dêr ek myn twifel oer. By fragen oan ChatGPT kinne jo nei boarnen freegje, dy jout er dan by it jaan fan in antwurd en dan kinne jo de ynformaasje fuort by de boarne kontrolearje. Jo fregen oan Google A.I. wêr't de namme ''huttoni'' yn ''Ptilinopus huttoni'' wei kaam. Ik ha gjin ûnderfining mei Google A.I., mar ik ha foar de aardichheid jo fraach suverkrekt oan ChatGPT frege en krige fuort as andert: &quot;huttoni ferwiist nei Frederick Wollaston Hutton (1836–1905), in Britsk-Nijseelânske natuerûndersiker en geolooch&quot; mei ferwizing nei it Ingelsktalige wikipedylemma (Frederick Hutton (scientist).) ChatGPT makket bêst wol fouten (minsken meitsje dy trouwens ek), mar wat ik yntusken wol wit is wat spesifiker de fraach, namste better de antwurden binne. Ik soe jo oanriede dochs ris ChatGPT te brûken (en altiten om boarnen te freegjen).--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 22.46 (CET)
:::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Tankjewol foar de tip. Ik sil der ris oer neitinke. Wat de rest oangiet, as jo tinke dat it miskien mei it opslaan fan dy regel platte tekst klear is, dan wol ik dat wol foar jo dwaan. (Dus dat doch no daliks even.) Mar as der mear gebeure moat, wol ik graach dat jo dêr even mei wachtsje oant Drewes en Kneppelfreed ek har sechje oer dit ûnderwerp dwaan kinnen hawwe. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 23.09 (CET)
::::::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], ik wol alderearst Romke tige betankje foar jo ynset om dit euveltsje te ferhelpen. Sa't it liket, skynt it allinnich op ús wikipedy net te wurkjen. Ik sjoch by in soad oare wikys wurket it wol. It soe tige moai wêze dat we it hjir ek wer oan it wurk krije kinne. As Romke hjir oan sleutelje wol, dan fyn ik dat poerbêst. Iksels bin in bytsje noedlik om dêr mei om te pielen. As jo, Romke, dat net oan doare, kinne we altyd freegje op dy link dy't Phabricator stjoerd hat: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech]. It liket dat it berjocht feroare wurde moat. By nl brûke se de âlde [https://nl.wikipedia.org/wiki/Sjabloon:Co%C3%B6rdinaten sjabloan koördinaten], dy't praktysk itselde wie as ús [[Berjocht:Koördinaten]]. Wêr't ik bang foar bin, as we it berjocht koördinaten feroarje, we alle siden by del moatte om dy ek te feroarjen. 
::::::En wat ChatGPT oanbelanget, dêr haw ik noch net mei wurke, wol mei Google AI, en ik haw dêr mingde gefoelens oer. It sil yn protte gefallen wol goed wêze, mar it kin it somtiden ek ferkeard ha. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 des 2025, 03.21 (CET)
:::::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Ieneach hat no in interfaceberjocht oanmakke en der is fierder neat raars bart, lykas ChatGPT al oanjoech. It feroaret lykwols noch neat oan 'e wurking fan 'e koördinaten om't it âlde berjocht noch hieltiten de Geohack-keppeling makket. Der moatte no twa dingen dien wurde: 1. Om't der in lus ûntstiet mei't de namme fan it berjocht en de namme fan it interfaceberjocht meiïnoar botse, moat der A. in nij berjocht oanmakke wurde ûnder de namme Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer. B. Yn it âlde berjocht moat in trochferwizing komme. Dat is alles. Wurket it net, dan kin neffens ChatGPT alles weromdraaid wurde: klikke op skiednis, kies de eardere ferzje en weromsette. Eefkes foar jim ynformaasje: ik ha mei ChatGPT sels in pear saken thús oplosse kind, û.o. it werstellen fan it lint yn Word (dat út it byld ferdwûn wie), mei help fan A.I. in skealike pop-up fan 'e computer ferwidere en in skermprobleem mei de mobyl oplost. It foardiel fan ChatGPT is dat er by problemen alles yn stappen trochjout. Ik wachtsje jim reäksje ôf. It soe moai wêze as [[Meidogger:Drewes]] as behearder ek eefkes reägearret? [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 09.05 (CET)
::::::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Miskien bin ik wol wat te foarsichtich mei sok spul. Dus, no ja, okee, prebearje it mar ris. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 des 2025, 15.00 (CET)
::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}}  Meidoggers. Ik folgje alles wier wol, mar kin hjir gjin sinnich wurd oer sizze. Interfaceberjocht, ChatGPT of Geohack-keppeling, it seit my neat. Sorry. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 22 des 2025, 16.07 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes}} Ik haw besocht oft in lokale oanpassing mooglik wie en hie hope dat it hjirmei oplost wie, mar it docht bliken dat de koördinaten djipper yn 'e infoboksstruktuer sitte as ferwachte. Dat soe betsjutte dat der ek yn 'e ynfoboksen sleutele wurde moat en dat giet ek my te fier. Dêrom haw ik de feroaring fan it berjocht Berjocht:Koördinaten yn tekst werom set nei de âlde sitewaasje. It nije Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer kin ferwidere wurde lykas ek it interfaceberjocht. Dêrmei binne wy wer by de âlde sitewaasje. ChatGPT advisearret ús op 'e nij Phabricator te mailen om't it in struktureel patroanprobleem is dat dêr thús heart en joech my foar de mail de folgjende tekst.   
:::---- 
:::On fy.wikipedia.org we investigated replacing legacy GeoHack-based coordinate links with Kartographer (maplink).
:::While this initially appears to be a local template change, we found that there is no safe local-only migration path due to how coordinate templates are used.
:::Current situation:
:::* A single coordinate template is used both:
:::  - inline in article text, and
:::  - inside multiple infobox templates.
:::* The template currently outputs a plain external GeoHack link, which works in both contexts.
:::Problem encountered:
:::* Replacing the GeoHack link with Kartographer maplink causes:
:::  - template loop errors when maplink looks up interface messages, or
:::  - literal parameter output (e.g. {{{3}}}) in infoboxes, because infoboxes expect plain wikitext, not a rendering tag.
:::* Splitting logic into subtemplates avoids loops, but still breaks infobox rendering.
:::* Fixing this would require modifying infobox templates, which makes the change non-local and affects many pages.
:::Conclusion:
:::This suggests a structural limitation: when a coordinate template is embedded in infoboxes, switching from GeoHack (plain link) to Kartographer (rendered maplink) cannot be done safely by editing the coordinate template alone.
:::We reverted all local changes after testing.
:::Question:
:::Is there a recommended migration pattern for wikis where coordinate templates are used both inline and inside infoboxes?
:::Or is GeoHack currently the only viable option in such cases?
:::----
:::Dizze tags kinne tafoege wurde:
:::Kartographer
:::Templates
:::Wikimedia-Site-Requests 
:::&lt;br&gt; [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 17.47 (CET)
::::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], ja sa't ik al sei, wie ik al bang  dat der folle mear by komt te sjen. Ik haw ek even besocht en feroarje it [[Berjocht:Koördinaten]], mar dat fern**kt alle koördinaten op 'e siden en dêr moat nei alle gedachten folle mear berjochten by oanmakke wurde, tink ik. We kinne wer besykje it by Phabricator op it aljemint te bringen, en sjen wat er ditkear weromstjoerd. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 des 2025, 20.57 (CET)
::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Wat in ellinde, sis. En dat krekt mei de krystdagen... Romke, jo skriuwe hjirboppe dat it ynterfaceberjocht ferwidere wurde kin. Bedoele jo dêrmei dat ik https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label wiskje moat? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 des 2025, 21.17 (CET)

{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Ieneach, jo meie dat interfaceberjocht ek eefkes stean litte, it kin fierder dochs gjin kwea en it kin altiten noch fuort. It Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer kin fuort en as it nedich is en Phabricator kin neat foar ús betsjutte, dan kinne wy it sa wer oanmeitsje. It âlde Berjocht:Koördinaten yn tekst moat fansels yn alle gefallen stean bliuwe. No earst sjen as Phabricator it foar ús oplosse kin. Sanet, dan kinne jimme in ienmalige ynfoboksfiks oerwege. Yn dat gefal moatte de fjilden fan 'e koördinaten yn 'e ynfoboksen oanpast wurde:

Hjoeddeiske sitewaasje bygelyks:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Ynfoboks abdij
 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|…}}
}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

De ynfoboks befettet yntern:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
| koördinaten = {{{koördinaten|}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

wy feroarje allinnich de ynfobox sels, bygelyks nei:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
| koördinaten = {{{koördinaten|{{Koördinaten yn tekst|{{{lat|}}}|{{{lon|}}}}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

Wy ha alletrije ûnderfining mei ynfoboksen en witte dat wy de ynfoboks werom sette kinne as de feroaring gjin resultaat hat. As it al slagget dan hoege wy fansels net de artikels oan te passen en dan is de ynfoboks sa oanpast dat dy in Kartographer-kaartlink toane kin, wylst dy foar dy tiid allinnich mei in platte GeoHack-link omgean koe. 

Hawar, no earst mar wer eefkes Phabricator ôfwachtsje. Noflike jûn mannen!
--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 22.52 (CET)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], ik ha it wer nei Phabricator stjoerd. Ris sjen wat hy no seit. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 des 2025, 08.34 (CET)

@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], dit is wat ik weromkrigen ha fan Phabricator:

Hi,
user scripts, gadgets, templates, modules, custom CSS are local on-wiki content. Local content is managed independently on each wiki, by each wiki community themselves.
Phabricator is mostly used for MediaWiki, MediaWiki extensions, or server configuration, or by developers and teams to organize what they plan to work on. Phabricator is not a support forum. If you are looking for help with the local code on a wiki, please see https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech instead.
This needs fixing on the local wiki by editing its local content. Thus I am closing this task here - thanks for your understanding.

Dus dêr kinne we neat mei. Hy jout dy iene link wer. We soene dêr ris freegje kinne..... --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 des 2025, 20.00 (CET)

@[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Kneppelfreed, jo soene dizze tekst brûke kinne foar de mail:

&lt;blockquote&gt;
Hello,

We would like to ask for technical advice regarding coordinate templates on a smaller Wikipedia (fy.wikipedia.org).

Current situation:
On our wiki, a single coordinate template is used both:
- inline in article text, and
- inside multiple infobox templates.

This template currently outputs a plain external GeoHack link, which works in both contexts.

Problem:
We investigated replacing the GeoHack link with Kartographer (maplink). While this initially looks like a local template change, we ran into structural issues:

- Using maplink inside the existing coordinate template leads to template loop errors or broken output.
- Splitting logic into subtemplates avoids loops, but then breaks infobox rendering (infoboxes expect plain wikitext, not a rendered maplink tag).
- Fixing this appears to require modifying infobox templates as well, which makes the change non-local and affects many pages.

We reverted all changes after testing.

Question:
Is there a recommended or established pattern for migrating legacy GeoHack-based coordinate templates to Kartographer on wikis where those templates are also used inside infoboxes?

Or is GeoHack currently still the only viable solution in such mixed-use cases?

Any pointers, examples from other wikis, or general guidance would be very welcome.

Thank you in advance.
&lt;/blockquote&gt;

--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 23 des 2025, 21.52 (CET)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], dien! [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 24 des 2025, 07.43 (CET)

@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], dit is it andert dat ik weromkrigen haw fan https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech oangeande de koördinaten.

Okay, so there are two problems:

:::* GeoHack doesn’t show a map. What GeoHack shows is defined at [[Berjocht:GeoTemplate]], you can copy parts of its Dutch or English (or whichever) counterpart to fix this.
:::* You couldn’t replace the GeoHack link with a Kartographer one. This replacement is probably worth it even if you manage to (or could manage to) add the map to GeoHack, as showing the map without loading a new page is more user-friendly in my opinion. The problem with Kartographer is that it uses a completely different coordinate structure. Currently [[:fy:Berjocht:Koördinaten yn tekst]] gets a parameter with the value &lt;code&gt;53_03_03_N_5_34_32_E_type:city_zoom:15_region:NL&lt;/code&gt;, but Kartographer expects three parameters: &lt;code&gt;latitude=53.050833&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;longitude=5.575556&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;zoom=15&lt;/code&gt; (the latter is optional, &lt;code&gt;type:city&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;region:NL&lt;/code&gt; have no Kartographer equivalents), e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;maplink latitude=&quot;53.050833&quot; longitude=&quot;5.575556&quot; zoom=&quot;15&quot; /&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (&lt;maplink latitude=&quot;53.050833&quot; longitude=&quot;5.575556&quot; zoom=&quot;15&quot; /&gt;). While it’s probably possible to code the conversion between the two formats in wikitext (with the help of [[:fy:Module:String]]), the result would likely be unreadable wikitext. So you have two options: either convert all calls using a bot, or have a Lua module do the conversion. The Lua solution means less edits in the short term, but I find the current parameter value quite hard to read, so I think a bot conversion would result in a better editor experience in the long term. 

It earste probleem is dus in kwestje fan [[Berjocht:GeoTemplate]] te fiksen. It twadde probleem liket in stik mear yngewikkeld. --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 30 des 2025, 01.27 (CET)

: Dus opsje a is alles omsette mei in bot en opsje b is in konversy yn in Lua-module. Hy advisearret opsje a mar beide opsjes geane fier boppe myn kennis. Wat no? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 30 des 2025, 10.00 (CET)
::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], hy sei dêr binne twa problemen. Us [[Berjocht:GeoTemplate]] is tink ik út de tiid, want dêr stiet gjin kaart op. We kinne dy side miskien ferhelpe om de fariant fan nl of en of de oer te nimmen. Ik tink dat it probleem dan ek noch net ferholpen is, want [[Berjocht:Koördinaten]] en [[Berjocht:Koördinaten yn tekst]] sille nei alle gedachten ek oanpast wurde moatte, want yn in soad oare wikys wiene dy jierrenlyn al oanpast neffens nije systemen sa't ik begrepen ha. Dy fan ús is nea oanpast. It simpelste is dy ek fan bgl nl of en of de oer te nimmen.
::It twade probleem is grutter, want as je Kartographer brûke wolle, moatte oare koördinatestruktueren, sa't er hjirboppe neamt, brûkt wurde en dêr binne twa opsjes foar: a: mei in bot of b: mei in Lua-module.
::Wat te dwaan no: ik soe it net witte. It giet my allegear te fier boppe de pet. We kinne besykje it earste probleem op te lossen en sjen oft dat wat helpt. Ik ha earder besocht mei dy Lua-rommel te pielen, mar rekke alhiel fêst. Ik ha lêsten besocht om [[Berjocht:Ofbyld multy]] te meitsjen, dêr't je meardere ôfbylldings sa as yn bygelyks ynfoboksen sette kin, mar doe rûn ik tsjin in betonnen muorre oan, want dêr rûn ik tsjin dy Lua-modulen oan en besocht guon fan dy berjocten oan te meitsjen, mar rûn ahiel fêst. Ik tocht nei it foarinoar krijen fan 'e posysjekaarten, dat ik soks hooplik ek oan 'e praat krije koe, mar dat slagge my dus net. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 30 des 2025, 20.32 (CET)
:::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed}} Tsja, mannen, ik kin hjir ek net folle oan tafoegje. Ik haw de reäksje fannacht trije kear lêzen en ik koe it noch net neikomme. Ik hie sels noch nea fan Lua heard, en wit net wat dat is. Bots hawwe wy ek net. Wat ik wol sjoch is dat GeoHack DMS-koördinaten (degrees, minutes, seconds) brûkt, wylst Kartographer desimale koördinaten brûkt. As we Kartographer brûke wolle soene, betsjut dat dat al dy DMS-koördinaten omrekkene wurde moatte. Wat my oangiet is dat in brêge te fier. Dus we bliuwe by GeoHack. Dan is der noch ien mooglikheid: gewoan hânmjittich side foar side de boel oanpasse. It giet om sa'n 4.500 haw ik lêsten opsocht. As we 50 deis dwaan kinne komt dat út op in fearnsjier. Dat is net leuk, mar it soe te dwaan wêze as we allegearre mei-inoar de hannen út 'e mouwen stekke. Mar dan moat der earst fansels wol in funksjonearjende keppeling yninoar knutsele wurde om 'e âlde mei te ferfangen. Dat is wêr't it by my stûket, want dat kin ik sels net dwaan. Of oars kinne we der ek foar kieze om 'e âlde keppeling net te ferfangen mar gewoan fuort te heljen. We hawwe ommers yn hast alle geografyske artikels ek al in posysjekaart. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 30 des 2025, 21.18 (CET)
:::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Hoe dan ek, it wurket no net dus gjin ien hat wat oan dy koördinaten en it jout allinnich mar argewaasje as jo der op drukke en der komt neat. It giet hoe dan ek my ek fier boppe de macht, dus it soe al fan Kneppelfreed komme moatte en oars is it net oars. Faaks is dan de koartste klap om de koördinaten út de ynfoboksen te ferwiderjen. Mar dat lit ik oan jimme oer, ik help wol mei as se side foar side omset wurde moatte (mar dan sil der ek in plan komme moatte hoe't wy dat oanpakke, oars iepenje wy allegear siden dêr't earder al ien oan 'e gong west hat.  

Kinne jo hjir wat mei [[Meidogger:Kneppelfreed]]? Dit ha'k fan ChatGPT, faaks helpt it jo wat.
&lt;blockquote&gt;
'''Stappenplan: starten met een Lua-oplossing (veilig en omkeerbaar)'''

''Doel:
Kartographer gebruiken zonder artikelen of infoboxen aan te passen, en met mogelijkheid tot volledige terugdraai.''

----
'''Stap 1 — Niets wijzigen aan artikelen of infoboxen'''

* Geen enkele artikelpagina aanpassen
* Geen infobox-sjablonen aanpassen
* Alles moet blijven werken met de huidige GeoHack-parameterstring
* Als dit niet haalbaar blijkt → stoppen.
----
'''Stap 2 — Maak één nieuw Lua-module aan (losstaand)'''

Maak een nieuwe module aan, bijvoorbeeld:

&lt;small&gt;Module:Koördinaten&lt;/small&gt;

Deze module doet uitsluitend het volgende:

* input: de bestaande GeoHack-string

&lt;small&gt;53_03_03_N_5_34_32_E_type:city_zoom:15_region:NL&lt;/small&gt;

* output:
** latitude (decimaal)
** longitude (decimaal)
** zoom (optioneel)

'''Belangrijk:'''
*De module rendert géén kaart
*Geen maplink, geen HTML
*Alleen parsing en omrekening
----
'''Stap 3 — Houd de Lua-code minimaal en leesbaar'''

*Gebruik standaard Lua-functies
*Eventueel : &lt;small&gt;Module:String&lt;/small&gt; voor splitsen
*Geen “slimme” trucjes

Commentaar toevoegen bij elke stap (voor onderhoud)

Als de code onleesbaar wordt → heroverwegen.
----
'''Stap 4 — Pas alleen het bestaande sjabloon minimaal aan'''

In &lt;small&gt;Berjocht:Koördinaten yn tekst:&lt;/small&gt;

*Voeg een '''veilige keuze''' toe:
**Als Lua-module geldige coördinaten teruggeeft → gebruik Kartographer
**Anders → toon exact de oude GeoHack-link

Dus altijd een '''fallback'''.

Geen recursie, geen extra sjablonen.
----
'''Stap 5 — Test uitsluitend via voorvertoning'''

*Test op 1 artikel met inline coördinaten
*Test op 1 artikel met infobox
*Alleen voorvertoning gebruiken
*Pas opslaan als:
**geen foutmeldingen
**geen lege waarden
**geen template-lussen
----
'''Stap 6 — Terugdraaien moet triviaal zijn'''

Zorg dat alles terug te draaien is door:

*het sjabloon terug te zetten
*of de module te verwijderen

Geen sporen in artikelen.
----
'''Stopcriteria (heel belangrijk)'''

Direct stoppen als:

*infoboxen {{{3}}} of lege waarden tonen
*template-lus ontstaat
*meerdere sjablonen tegelijk aangepast moeten worden
*extra interfaceberichten nodig lijken

Dan is Lua hier geen goede oplossing.
----
'''Samenvattend'''

*Lua is hier een tussenlaag, geen einddoel
*Veiligheid en leesbaarheid gaan vóór functionaliteit
*Geen bot, geen massabewerkingen
*Bij twijfel: niets doen en GeoHack behouden

----
'''Hjirûnder stiet in minimaal Lua-skelet (raamwurk) dat allinnich de besteande GeoHack-string parsed en omrekkenet. It rendert neat en feroaret neat oan artikels. As dit al net stabyl wurket, moatte wy hjir stopje.'''

It is in minimaal en feilich Lua-skelet en hoe't it brûkt wurdt, sa opset dat:

*er niets aan artikelen of infoboxen verandert
*alles terug te draaien is
*het vooral begrijpelijk blijft voor een volgende beheerder

----
'''Lua-skelet (minimaal en veilig)''' 

Nieuwe pagina aanmaken:

&lt;nowiki&gt;&lt;/pre&gt;Module:Koördinaten&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

Inhoud (voorbeeld, nog zonder Kartographer):

&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
-- Module:Koördinaten
-- Doel: omrekken fan GeoHack-koördinaten nei desimale latitude/longitude
-- LET OP: dizze module rendert GEEN kaart

local p = {}

local function dmsToDecimal(deg, min, sec, hemi)
    local val = deg + (min / 60) + (sec / 3600)
    if hemi == 'S' or hemi == 'W' then
        val = -val
    end
    return val
end

function p.parse(frame)
    local input = frame.args[1]
    if not input or input == '' then
        return nil
    end

    local parts = mw.text.split(input, '_')
    if #parts &lt; 8 then
        return nil
    end

    local lat = dmsToDecimal(
        tonumber(parts[1]),
        tonumber(parts[2]),
        tonumber(parts[3]),
        parts[4]
    )

    local lon = dmsToDecimal(
        tonumber(parts[5]),
        tonumber(parts[6]),
        tonumber(parts[7]),
        parts[8]
    )

    return string.format(
        'latitude=%.6f|longitude=%.6f',
        lat,
        lon
    )
end

return p
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;


'''Belangrijk''':

*Dit doet nog niets zichtbaar
*Geen &lt;maplink&gt;
*Geen HTML
*Alleen rekenen

----

'''Hoe dit later in het sjabloon gebruikt kan worden (concept)'''

In &lt;small&gt;Berjocht:Koördinaten yn tekst&lt;/small&gt;(alleen conceptueel):

&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:Koördinaten|parse|{{{1}}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

👉 In deze fase alleen testen in voorvertoning, niet opslaan.

----
'''Waarom dit skelet veilig is'''

*Geen recursie
*Geen template-lus mogelijk
*Geen wijziging aan artikelen
*Geen afhankelijkheid van infoboxen

Eén module = één edit om terug te draaien

----
'''Wat nog NIET moet gebeuren'''

❌ Nog geen &lt;maplink&gt;&lt;br&gt;
❌ Nog geen vervanging van GeoHack&lt;br&gt;
❌ Nog geen bot&lt;br&gt;
❌ Nog geen interfaceberichten aanpassen&lt;br&gt;

Eerst alleen vaststellen:

Kinne wy betrouber latitude/longitude út de besteande string helje?

Als dit niet stabiel werkt → direct stoppen.

----
{{Ping|RomkeHoekstra}}, {{Ping|Ieneach fan 'e Esk}}, sorry, mar dit giet my allegear boppe de pet. Ik ha by https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech frege as se dêr mei helpe wolle, of immen witte dy't ús helpe wol. It moat as it heal kin al even fikst wurde, want dat soe ek moai wêze foar takomstige meidoggers. As ik nei in wike neat fan harren hear, dan sil ik sels noch even besykje dêr mei om te pielen en as dat net my net slagget, dan moatte we mar in plan meitsje alle siden hânmjittich om te setten. Ik soe it leafste de koördinaten wol op 'e siden hâlde wolle.
:{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk}} De bêste winsken foar it nije jier! Geweldich Kneppelfreed dat jo dit fierder noch oppakke wolle. As it net slagget, soe'k der mar net te lang mear mei omgrieme. Dan kin de tiid miskien better stutsen wurde yn it omsetten en dan moat er lykas Ieneach skreau noch wol in funksjonearjend einformaat komme. Ik ha der fierder gjin doel oer, it iennige wat ik bydrage kin is wat ChatGPT hjir oer seit. Ik wit dat jimme dêr noch net sa'n soad betrouwen yn ha, mar wy wite ek net alles en meiïnoar ynklusyf ChatGPT witte wy yn alle gefallen mear. 
----
Stappenplan bij handmatige omzetting van alle artikelen – zo pak je het veilig aan:&lt;br&gt;
1️⃣ '''Leg eerst het nieuwe eindformaat vast (zonder uitzonderingen)'''

Nog vóór het eerste artikel:

*exact één manier afspreken om coördinaten te noteren
*vastleggen:
**welke parameters verplicht zijn
**welke optioneel zijn (bijv. zoom)
**hoe het er in infoboxen uitziet

Bijvoorbeeld (alleen illustratief):
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Koördinaten yn tekst
 | latitude = 53.050833
 | longitude = 5.575556
 | zoom = 15
}}
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;
----
2️⃣ '''Maak een korte handleiding voor bewerkers'''

Eén simpele pagina is genoeg:

oude vorm → nieuwe vorm

*1 of 2 voorbeelden
*hoe je graden/minuten/seconden omzet naar decimalen
*waar je fouten meldt

Dit voorkomt goedbedoelde, maar verschillende oplossingen.
----
3️⃣ Begin met 3–5 testartikelen

Niet meteen los.

*kies artikelen:
**1 met infobox
**1 zonder infobox

*controleer:
**kaart klopt
**mobiele weergave
**geen foutmeldingen

Pas als dit goed voelt → doorgaan.
----
'''4️⃣ Werk in kleine batches'''

Bijvoorbeeld:

*5–10 artikelen per keer
*tussendoor kijken of alles nog goed gaat
*niet alles in één week willen doen
*Dat houdt het overzichtelijk.
----
5️⃣ '''Verwijder oude GeoHack-specifieke rommel'''

Bij elke omzetting:

*haal type:city, region:NL etc. weg
*zet ze niet om naar iets vaags
*liever minder, maar correct
----
6️⃣ '''Noteer wat al gedaan is'''

Bijvoorbeeld:

*een categorie “Koördinaten omset nei Kartographer”
*of een projectpagina met afgevinkte artikelen
*Zodat niemand dubbel werk doet.
----
7️⃣ '''Accepteer dat het niet perfect hoeft'''

Dit is belangrijk:

*een kaart die 20 meter verschoven is → oké
*een ontbrekende zoom → oké
*later verbeteren kan altijd
----
'''Eerlijk slotwoord'''

Na alles wat jullie geprobeerd hebben, is dit:

*de meest begrijpelijke
*de meest controleerbare
*en de minst stressvolle route

En misschien wel de enige die echt past bij een kleine, zorgvuldige wiki.

Als je wilt, help ik graag met:

*een concreet Fries voorbeeldartikel
*een korte omzettingshandleiding
*of een checklist voor elke bewerking
&lt;/blockquote&gt;

== Uitnodiging ==

--------------

{| style=&quot;width:100%; text-align:center; background-color:WhiteSmoke&quot;
|- 
| &lt;h3&gt;&lt;span style=&quot;color: #000;&quot;&gt;Kom jij ook naar de extra feestelijke nieuwjaarsborrel?&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;
&lt;span style=&quot;color: #000;&quot;&gt;Wikipedia bestaat 25 jaar! De borrel is op 17 januari in Den Bosch. &lt;br&gt;&lt;br&gt;'''[[wmnl:Nieuwjaarsbijeenkomst 2026|Schrijf je uiterlijk 10 januari in]]!'''
&lt;br&gt;&lt;br&gt;De borrel wordt georganiseerd door Wikimedia Nederland voor alle Wikimedianen.
&lt;br&gt;Eventuele partners zijn ook welkom.&lt;/span&gt;
| [[File:Mascot celebratory floating balloons.jpg]]
|}
--------------

Ik hoop dat er Friese Wikipedianen zijn die de reis naar Den Bosch kunnen maken. In elk geval zijn jullie ook van harte welkom. [[Meidogger:Ellywa|Ellywa]] ([[Meidogger oerlis:Ellywa|oerlis]]) 7 jan 2026, 21.40 (CET)

== In goed begjin? ==

Eltsenien dy't ik noch net troffen haw: Folle Lok en Seine.
As immen neat om hannen hat, kin er dan ris op [[Meidogger:Mysha/Kladblok]] sjen hoe't de plaatsjes goed komme? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 15 jan 2026, 10.03 (CET)

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16 jan 2026, 20.45 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;
: Grif hawwe hja it idee dat it foar eltsenien dúdlik wêze sil, mar ik soe sizze dat it de tante-test (muoike-metoade(?)) net folbringen kin. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Amateurfuotbalklubs yn Fryslân ==

@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]], is der immen dy't de amateurfuotbalklubs yn Fryslân by de tiid bringe/ferbetterje wol? Guon klubs hawwe noch gjin side en in guon klubs binne fusearre. Ek soe it moai wêze as der in navigaasjebalkje komt fan de klubs út Fryslân of sokssawat. Ik yn alle gefallen haw der gjin nocht oan, it seit my net sa folle, mar as in Fryske wikipedy soe it baas wêze en haw soks teminsten by de tiid. Ik haw de lêste tiden dwaande west mei in soad siden en oare dingen oan it ophelpen en dêr haw ik stadichoan in bytsje myn nocht fan, want it begjint wat putsjewurk te wurden. Ik wol meikoarten ris oer dingen skriuwe dêr't ik niget oan haw. Alfêst tige tanke. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 18 jan 2026, 04.45 (CET)
:@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] Ha we in list om hokker Klubs it giet? [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 18 jan 2026, 11.13 (CET)
::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk|Mysha|Drewes}}  Gjin idee, ik ha ek al eefkes sjoen mar koe allinnich de Fryske list fine, dy't neffens Kneffelfreed al datearre is. Ik bin earlik sein net sa thús yn 'e sport.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 18 jan 2026, 14.38 (CET)
::::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk|Mysha}} Ik bin ek net thús yn 'e sport en fiel der gjin sprút foar. En sjoch ek ris nei dy oare siden dy't dy't by de tiid brocht wurde moatte. Totaal in krappe 125 op dit stuit. Wy hawwe ienfâldich te min meidoggers om alles by te hâlden. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 18 jan 2026, 16.26 (CET)
:::::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Drewes|RomkeHoekstra|Mysha}} Ik bin net fan 'e sport en alhielendal fan it fuotbal. Ik haw yn it ferline wolris in keatsferiening of sa beskreaun, mar dat wie ynsidinteel. It lokket my net oan om hjir struktureel mei oan 'e gong. Wat kin ik sizze? Dit is myn ûnderwerp net. Drewes hat gelyk: we kinne net alles byhâlde. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 jan 2026, 01.46 (CET)

@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]], der is dêr fierder gjin list fan dy't by de tiid brocht wurde moatte. It bêste is om se allegear eefkes bylâns te rinnen. Soks binne we ek mei de siden oer doarpen ensfh oan 'e gong. Guon dêrfan wiene sa'n 20 jier net bywurke.&lt;br&gt;
Sa besteane bygelyks [[Bolswardia]] en [[CAB]] net mear en binne se fusearre ta SC Bolsward. De bêste manear soe wêze om dan even nei de Nederlânske ferzje te sjen. Ja Drewes hat wier gelyk dat we net alles byhâlde kinne, mar as it heal kin, soe it moai wêze dat siden, dy't mei Fryslân te krijen hawwe, in bytsje byholden wurde. Ik soe tinke dat sokke siden wol reedlik populêr by de lêzer wêze soene. Mar hawar as it net ien oanlokket om dêr mei oan 'e gong te gean, dat ik wol jimme ek gjin wurk opkringe, it moat wol moai bliuwe fansels. --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 19 jan 2026, 20.49 (CET)
:::::{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|RomkeHoekstra|Mysha}} Dan moatte we earst mar ris in list sjen te meitsjen, fan wat we ha en wat der efterhelle is. Ik bin al fan de sport mar fan it fuotbal bin ik mear fan de grutte toernoaien en de gruttere klubs. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 19 jan 2026, 09.42 (CET)
::::::{{Ping|FreyaSport}} Jo kinne [[:Kategory:Fryske_fuotbalklup]] as ynvintarisaasjelist brûke. Dat binne alle Fryske fuotbalklubs dêr't wy siden oer hawwe. Dan hoege jo net alle doarpen bylâns om te sjen oft der in artikel oer de pleatslike klub bestiet. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 20 jan 2026, 01.58 (CET)
:::::::{{Ping|FreyaSport|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk|Drewes}} Moai dat jo dat oppakke wolle Freya. Eefkes in pear opmerkingen foar ús allegear: (1) miskien is it wol goed om der tenei by in bewurking wat konsekwinter om te tinken of der in fermoeden is dat it artikel by de tiid brocht wurde moat en sa ja, dan fuort eefkes dat berjocht ta te foegjen. Ferâldere artikels binne gjin reklame foar de Fryske wikipedy en ik kin my foarstelle dat soks argewaasje jout by in lêzer dêrfan, dus ek hiel moai dat Kneppelfreed dit eefkes oan 'e oarder stselde. Ik bin op it stuit wat mei Frankryk oan 'e gong en dêr kaam ik ek slim ferâldere artikels tsjin fan (grutte) plakken en sa ek mei de regio's dêre, wylst der wol lytse bewurkinkjes dien wurde. Somtiden is it ien yn eachopslach te sjen dat de ynformaasje yn in ynfoboks al aardich datearre is. (2) Sa'n berocht tafoegje is in ding, mar it moat ek dúdlik wêze wêrom&quot;t in berjocht tafoege wurdt. Sa is it handich om - yn guon gefallen - op 'e oerlisside (as it hiel erch nedich is) of teminsten yn 'e gearfetting in regeltsje efter te litten wat der krekt by de tiid brocht wurde moat. Dat hoecht net as dat yn ien eachopslach lykas by doarpen of stêden wol te sjen is, mar by [[Kim Kardashian]] bygelyks stiet noch in berjocht dat it artikel by de tiid brocht wurde moat, wylst dêr nei it oanbringen fan it berjocht noch wol oan wurke is. In regeltsje yn 'e gearfetting lykas &quot;by de tiid bringe&quot; of &quot;update nedich&quot; seit foar in oar net altiten alles. In update yn it artikel fan bygelyks wat? As in klub fusearre is of as der mei in persoan wat feroare is, dan is it handich om dat tagelyk mei de tafoeging fan it berjocht fuort op 'e oerlisside of yn 'e gearfetting del te setten. Sadat de persoan dy't it oppakt fuort ek wit wat der barre moat.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 20 jan 2026, 08.45 (CET)
:::::::: Ut dy beskriuwing lês ik dat wy in berjocht {{moatbywurke}} hawwe. Krekt hokfoar berjocht is dat? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
{{Ping|Mysha}} Mysha, dat is it berjocht: {{By de tiid}}.
:::::::: {{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|Welberry|Wutsje}} Ik ha sakrekt in begjintsje makke, nei efkes neitinken ha ik besletten it wat gestrukturearder ([[Wikipedy:Wikiprojekt/Fryske amateur fuobalklups]]) oan te pakken as wat ik mei de [[PC]] en de grutte Omgongen fan it hurdfytsen dien ha. Ek om't ek ik net alhiel thús bin yn it fuotbal. Ik gean earst de kommende wiken efkes goed de brot troch en dan moat it mar ris los en hooplik komt der wat help fan bûten. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 20 jan 2026, 13.25 (CET)

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 18 jan 2026, 14.21 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

19 jan 2026, 22.01 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Oranjestêden ==

Wy sizze no op de haadside dat [[Oranjestêd]] de haadstêd is fan [[Arûba]] en fan [[Sint Eustaasjes]]. Dan moat dy keppeling, op de haadside, fansels al nei [[Oranjestêd]]; oars komt de lêzer by mar ien stêd út. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 9 feb 2026, 14.15 (CET)
: Ik haw [[Berjocht:Wisten jo dat/wike 7]] oanpast dat dy keppelet nei [[Oranjestêd]], mar ik wit net at it berjocht om it berjocht om it bejocht dan ek oanpast wurdt. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:: It is goedkaam. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Reference Previews – experiment ==

Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this.

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Problem ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the &lt;sup&gt;a b&lt;/sup&gt; (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Assumption ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Idea ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision.

When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the &quot;x&quot; or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker'''
&lt;/gallery&gt;

When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker'''
File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview'''
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview'''
&lt;/gallery&gt;

By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Experiment ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews.

We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[Meidogger:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Meidogger oerlis:Johannes Richter (WMDE)|oerlis]]) 20 feb 2026, 13.26 (CET)
:As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&amp;diff=prev&amp;oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). --[[Meidogger:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Meidogger oerlis:Johannes Richter (WMDE)|oerlis]]) 9 mrt 2026, 14.31 (CET)

:: Skriuwer wol graach in ekspiriment dwaan; ik haw gjin idee wêrom dat net op En: dien wurdt: It ekspiriment is beheind, dat de beheining op En: koe ienfâldich op mar 1% setten wurde. Mar it nuvere is dat der sein wurdt dat it barre sil; der wurdt net om tastimming frege, mar sûnder fregen wurdt dit oplein. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:: Author would like to do an experiment; I have no idea why it isn't done at En:: The experiment is limited, so the restriction on En: could simply be set to only 1%. But the strange thing is that it is SAID to be happening; permission is not asked, this is imposed without asking. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Save the Date: zaterdag 20 juni 2026 Verjaardagsfeest Wikipedia 25 jaar! ==

Op 19 juni bestaat de Nederlandstalige Wikipedia precies 25 jaar en dat willen we vieren! 

Daarom nodigen we je van harte uit voor het verjaardagsfeest op zaterdag 20 juni van 12:00 tot 17:00 uur bij restaurant LE:EN in Utrecht. 

Inschrijving is geopend! Op [[wmnl:Verjaardagsfeest_Wikipedia_25_jaar!|deze pagina]] vind je meer informatie alsmede het inschrijfformulier.

We hopen dat je erbij kunt zijn en kijken ernaar uit je te mogen verwelkomen. Tot dan!

Met vriendelijke groet,

Team Wikimedia Nederland [[Meidogger:JansenKirsten|JansenKirsten]] ([[Meidogger oerlis:JansenKirsten|oerlis]]) 12 mrt 2026, 11.36 (CET)

: It is moai dat der romte foar in feestke is foar Nl:. Fansels is Fy: jonger: Wolle wy eat dwaan foar [[2 septimber]] [[2027]]? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Kaarte? ==

Is it [[Klaverjasse (kaartspul)]] of [[Klaverjassen (kaartspul)]]? Wat wy ek skriuwe, der binne hoe ek lju dy't it der net mei iens binne. Dat, kinne jim der eat oer sizze dêr't wy by bliuwe kinne? Perslot: der binne noch mear spultsjes om te beskriuwen. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 13 mrt 2026, 13.45 (CET)

: [[Meidogger oerlis:Top8]] skreau op dy oerlisside in antwurd dat ik frege hie hjir te skriuwen:
:Ik soe oanslute wolle by wat Popkema yn syn grammatika seit, mei de oanfolling dat in ynfinityf brûkt as haadwurd gjin -n krijt as er sûnder fierdere determinearders foarkomt: 'Fytse is in sûne aktiviteit mar smoke wurde je net better fan.' Datselde jildt dus ek foar ynfinitiven dy't brûkt wurde as kopkes. 
:As der in bywurd by de ynfinityf komt bliuwt dy sûnder -n: 
:'Hurd wurkje is goed foar dy.' 
:Of: 'Altyd mar hurd wurkje is net goed foar dy.'
:Sagau't der in lidwurd of in oar bepalend wurd foar de ynfinityf komt, komt der wol in -n achter. 
:'Syn fytsen is ta in obsesje wurden.'
:'Dat altyd mar hurde wurkjen is net geod foar dy.' 
:Yn myn optyk is dat de gongbere Fryske noarm. 
:Troch de tanimmende druk fan it Hollânsk op it Fryske systeem sjogge je hieltiid faker in -n achter in ynfinityf, ek as it net hoecht/heart. Dêr woe ik net yn meigean.
:Om de regels krekt op papier te krijen (ik haw grif net alle gefallen goed útbonke) soene je in trochkrûpte grammatikus freegje moatte. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 13 mrt 2026, 17.07 (CET)

::{{Ping|Mysha}} Mar it is net in frije kar, Mysha, of in kwestje fan smaak: dit is grammatika. &quot;Klaverjasse&quot; is yn dit gefal simpelwei fout. &quot;Klaverjasse&quot; is in tiidwurd (''werkwoord''). As in wurd dat fan oarsprong in tiidwurd is, brûkt wurdt as in haadwurd (''zelfstandig naamwoord''), dan kriget it yn it Frysk in -n oan 'e ein. Dus: &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''wy klaverjasse,''&lt;/span&gt; mar &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan klaverjasse'''n'''.''&lt;/span&gt; 
::Tiidwurden en haadwurdlik brûkte tiidwurden komme yn it Nederlânsk ek foar. Soks wurdt yn it Frysk allinnich mar fout dien (neffens my) om't it Nederlânsk by tiidwurden altyd al in -n oan 'e ein hat, dus yn dy taal sjogge (en hearre) je it ferskil net. 
::Hoe kinne je beide foarmen no útinoar hâlde as je dêr net genôch taalgefoel foar hawwe of as je gjin ''native speaker'' binne? Hiel simpel: as je der in lidwurd (&quot;it&quot;) foar sette kinne, moat der in -n oan 'e ein. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy klaverjasse altyd tiisdeitejûns''&lt;/span&gt; kin der gjin lidwurd foar. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy binne tiisdeitejûns altyd oan it klaverjasse'''n'''''&lt;/span&gt; stiet it lidwurd der al yn en is it dúdlik dat it net &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy binne tiisdeitejûns altyd oan it &lt;span style=&quot;text-decoration: line-through;&quot;&gt;klaverjasse&lt;/span&gt;''&lt;/span&gt; wêze kin. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan klaverjasse'''n'''''&lt;/span&gt; stiet der gjin lidwurd foar, mar kin it ynfoege wurde: &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan '''it''' klaverjassen.''&lt;/span&gt; Yn titels giet it altyd om haadwurdlik brûkt tiidwurd, omdat bgl. &quot;klaverjassen&quot; gjin sin is en dat wurd dus gjin tiidwurdsfunksje hawwe kin. Boppedat: wêr giet dat artikel oer? Oer '''it''' klaverjassen. 
::Ik hoopje dat ik it sa dúdlik útlein haw. Sa net, skromje dan net om my der nochris nei te freegjen. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 14 mrt 2026, 20.06 (CET)


::: {{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}}{{Ping|Top8}}Sjoch: At hjimme beide skriuwe, dan is te sjen dat ik net freegje om't ìk dat aardich fyn, mar om't wy dúdlik hawwe moatte hoe it weze moat. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

:@Mysha Ik snap dy wol, in net-memmetaalprater freget om hâldfêst. Mar soms binne de regels net simpel en sels mei dizige grinzen.
:@Ieneach fan 'e Esk Tank foar dyn útlis mar nei myn betinken makkest de saak te simpel (om didaktyske redenen miskien?). De sinnen dy't ik neamde: 'Hurd wurkje is goed foar dy.' of: 'Altyd mar hurd wurkje is net goed foar dy.' binne perfekt grammatikaal, mar it giet wol om in ynfinityf brûkt as haadwurd dy't gjin -n kriget. Neffens dyn argumint kin dat net. Sjoch ek Popkema syn 'Grammatica Fries', Utert 2006, s. 194. Dêr stiet hiel dúdlik dat yn de gefallen dat de ynfinityf 'zonder bepaaldwoord' stiet der gjin -n by hoecht. En foar kopkes dy't besteane út in ynfinityf sûnder bepaaldwurd jildt dus itselde. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 16 mrt 2026, 11.42 (CET)

::{{Ping|Mysha|Tulp8}} Tulp8, ik ha mei ferheardens jo stikje lêzen. Ik fyn &quot;wurkjen&quot; net sa'n goed foarbyld om't hjir yn myn omkriten troch frijwol eltsenien it hollanisme &quot;werken&quot; brûkt wurdt, en dat fertroebelet myn taalgefoel foar &quot;wurkjen&quot; wat. Mar as we &quot;wurkjen&quot; ferfange troch &quot;fytsen&quot;, dan soe ik altyd sizze: &quot;Hurd fytse'''n''' is goed foar dy&quot; en noait &quot;Hurd fytse is goed foar dy&quot;. Dat lêste doocht foar myn taalgefoel net. Ek: &quot;Fytse'''n''' is in sûne aktiviteit mar smoke'''n''' wurde je net better fan.&quot; Ik wit net wat ik der fierders fan sizze kin, mar dat is neffens mý hoe't it heart. Sa't jo jo beroppe op Popkema, berop ik my op it boekje ''Tiidwurden'', in útjefte fan 'e Afûk, wêryn't op side 22 yn 'e paragraaf ''Nammefoarm + -n'' stiet: &quot;By it brûken fan in tiidwurd as haadwurd kriget de nammefoarm ek in -n, bygelyks: It rinne'''n''' falt him swier; Prate'''n''' hâld ik net fan. Yn jo/Popkema's optyk soe dat twadde foarbyld &quot;Prate hâldt ik net fan&quot; wêze moatte, mar neffens de Afûk is dat net sa. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 17 mrt 2026, 01.15 (CET)
:::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}}, der ferskynde in reade melding op myn skerm, mooglik wiene jo wat fan'e kaart en is hjirboppe in betizing mei de brûker {{Ping|Top8}}? [[Meidogger:Tulp8|Tulp8]] ([[Meidogger oerlis:Tulp8|oerlis]]) 20 mrt 2026, 17.32 (CET)
::::{{Ping|Tulp8}} Oeps. Sa siet it presys. Nim my net kwea-ôf. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 mrt 2026, 15.44 (CET)
:::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]Dat boekje ''Tiidwurden'' fan de Afûk haw ik ek. It jout yn par 2.4. in ferienfâldige werjefte fan it systeem want it gefal dat in ynfinityf brûkt wurdt as haadwurd sûnder determinearder stiet der net yn. Oars, it foarbyldsintsje 'Praten hâld ik net fan' dat jo jouwe stiet net yn it boekje fan de Afûk. Boppedat is dat sintsje net in korrekt foarbyld omdat it ferhâldingswurd 'fan' strâne is. Dat heart eins by 'praten'.
:::::In better foarbyld is 'Prate is goed foar har'. Dêr heart nei myn taalgefoel gjin n achter. Mar ja, as it op yndividueel taalgefoel oankomt, dan is it jowes tsjinoer mines. Noch in foarbyld: Ik fyn 'Hurd fytse is goed foar de lea' (en ek 'Hurdfytse is in moaie sport':-)) grammatikaal korrekte sinnen. Sa't ik earder sei, miskien soene wy hjir in trochkrûpte grammatikus rieplachtsje kinne. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 26 mrt 2026, 00.16 (CET)
::::::{{Ping|Top8}} Jo hawwe blykber in totaal oare útjefte fan ''Tiidwurden'', want yn myn ferzje giet it fan paragraaf 2.2.3. nei 3, dus 2.4 bestiet net. Ik kin foaryn gjin druk fine, mar ik tink dat ik de oarspronklike útjefte út 1989 haw. By my giet ik yn dizze saak om par. 4.5.2. op side 22, dêr't trije foarbylden jûn wurde:
::::::*It rinnen falt him swier.
::::::*It sliepen wol net mear.
::::::*Praten hâld ik net fan.
::::::Dat foarbyldsintsje stiet der dus wol deeglik yn. (It middelste foarbyld hie ik hjirboppe weilitten om't dat op itselde delkomt as foarbyld nû. 1.) As dat is wat jo bedoele mei &quot;haadwurd sûnder determinearder&quot; (en sa haw ik it al begrepen), dan wurdt ek dy foarm yn it boekje beskreaun. Dat en wêr't &quot;fan&quot; yn dy sin stiet, hat neffens my gjin inkele ynfloed op 'e fraach oft it haadwurdlik brûkte tiidwurd in wurdeinige -n kriget of net. Mar om jo foarbyld te nimmen: dat heart dus neffens my (en neffens de Afûk) &quot;Praten is goed foar har&quot; te wêzen. Dêr komme we dan, sa't jo hjirboppe al fêststelden, net fierder mei.
::::::Mar jo skriuwe hjirboppe: &quot;''Troch de tanimmende druk fan it Hollânsk op it Fryske systeem sjogge je hieltiid faker in -n achter in ynfinityf, ek as it net hoecht/heart.''&quot; Dêr woe ik noch al even tsjinyn gean. Neffens my is it krekt oarsom: sa't it my út myn jeugd bystiet, waard doe altyd &quot;Praten is goed foar dy&quot; sein, mei in -n, wylst de foarm &quot;Prate is goed foar dy&quot;, sûnder -n, der letter geandewei ynslûpt is ûnder druk fan it Nederlânsk. Alteast, sa haw ik dat belibbe. Want it Nederlânsk makket gjin ûnderskie tusken skriuwwize en útspraak fan tiidwurden en haadwurdlik brûkte tiidwurden. Friezen ferlieze dêrtroch it besef dat dat ûnderskie bestiet en begjinne nei Nederlânsk foarbyld haadwurdlik brûkte tiidwurden út te sprekken en te skriuwen as gewoane tiidwurden. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.24 (CET)
:::::::@Ieneach fan 'e Esk [1] De útjeften fan ''Tiidwurden'' dy't ik haw binne in 6ste printinge út 2000 en in 11te printinge út 2011. Jo hawwe grif in âldere fersy, sa't jo sels ek al stelle.
:::::::[2] In didaktysk boekje fan de Afûk is foar my minder gesachhawwend as in wiidweidige grammatika.
:::::::[3] Wy moatte earst dúdlik hawwe wêr't wy it ûniens oer binne. It giet om it as haadwurd brûkte tiidwurd sûnder determinearder. Yn de trije foarbylden dy't jo út ''Tiidwurden'' oanhelje hat de ynfinityf wol in determinearder, al is it foarsetsel 'fan' yn nr. 3 nei de ein fan de sin ta skood. 
:::::::[4] It giet my dus allinne om ynfinitiven as substantyf sûnder determinearder. Oer de oare gefallen binne wy it wol iens, liket my.
:::::::Ik haw in pear foarbylden út de skreaune literatuer opdûkt.
:::::::[a] It lidwurd 'it' is in determinearder. Dêrom is it 'It skûtsjesilen is hjoed yn Grou.' Mar Tetman de Vries sjongt: 'Skûtsjesile is myn nocht,/ lavearje en soms foar de wyn.'. Dêr wurdt de ynfinityf 'los' brûkt as haadwurd, sûnder fierdere determinearders, en Tetman sjongt dêr GJIN -n. Dat kinne je goed hearre, want oars hie er wol songen 'Skûtsjesil'n', mei in dúdlike sylabisearring fan it lêste wurdlid. Op Spotify kinne jo hearre hoe't Anneke Douma it sjongt, krekt sa't it hjir boppe stiet, sûnder -n. In parallel is dan: 'Klaverjasse is myn nocht.'
:::::::[b] Yn ''De Reade Boarre'' fan Tr. Riemersma fûn ik ek in moai foarbyld (s. 457): 'Underweis fan de wein ôf springe, dat wie prachtich.'
:::::::Dat is itselde as ien dy't seit: 'De hiele jûn klaverjasse, dat wie prachtich!'
:::::::[5] Jo analyse fan de ynfloed fan it Nederlânsk is nijsgjirrich. It soe kinne dat dy ynfloed sa wurket. Mar ik gean ôf op hoe't de dingen yn it Frysk sein wurde (waarden), en, sa't jo sizze, der is yn de útspraak in dúdlik ferskil, sa't Tetman en Anneke Douma hearre litte. En by harren is de útspraak sûnder n wier gjin ynterferinsje mei it Nederlânsk.  
:::::::[6] Sa't ik earder ek al útstelde, miskien is it better om hjir in trochkrûpte grammatikus te rieplachtsjen. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 12 apr 2026, 22.35 (CEST)
:::::::: Ik moat ris sjen wêr't ik it oersjoch fan de Afûk haw. Mar hoe ek: Sa't it my bystiet is De Reade Boarre net yn de hjoeddeiske stavering. Dat koe ynfloed hawwe. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::::::::: Ja, en nee: [[De Reade Bwarre]] wie yn in eigen stavering. [[Jetske Bilker]] hat yn [[2022]] in [[wertaling]] makke as [[De reade boarre]]. Wy hawwe der neat oer, núvernoch.
::::::::: Hoe fie wy sa'n trochkrûpte grammatikus? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Bot Flag Request for [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]] ==

Appologies for posting in English. Also, I could not locate a dedicated page for bot request in {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}, so I am posting here. Please direct me to the correct page if one exists. Thank you.

* '''Bot name''': [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]]
* '''Bot operator''': [[commons:User:SchlurcherBot]]
* '''Bot task''': Automatically convert links from &lt;code&gt;http://&lt;/code&gt; to &lt;code&gt;https://&lt;/code&gt; (secure protocol migration)
* '''Technical details''': Please see [[metawiki:User:SchlurcherBot|meta:User:SchlurcherBot]] for full details, including the expected number of affected URLs on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}.
* '''Bot flags on other projects:''': [[metawiki:Steward_requests/Bot_status/2025-12#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot|Global bot status granted]]. Also flagged on [[:en:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/SchlurcherBot|English Wikipedia]], [[:en:de:Wikipedia:Bots/Anträge_auf_Botflag/Archiv/2025#2025-02-14_–_SchlurcherBot|German Wikipedia]], [[:en:fr:Wikipédia:Bot/Statut/Archive_12#(Traité)_SchlurcherBot|French Wikipedia]], [[:en:it:Wikipedia:Bot/Autorizzazioni/Archivio/2025#SchlurcherBot|Italian Wikipedia]], [[:en:pl:Wikipedia:Boty/Zgłoszenia/2025#Wikipedysta:SchlurcherBot|Polish Wikipedia]], [[:en:pt:Wikipédia:Robôs/Pedidos_de_aprovação/Arquivo/2025#SchlurcherBot|Portuguese Wikipedia]], and [[commons:Commons:Bots/Requests/SchlurcherBot2|Commons]]. For a full list, see: [[metawiki:Special:CentralAuth/SchlurcherBot|sulutil:SchlurcherBot]]
* '''Comment''': The bot is globally approved and active on the top 10 Wikipedia projects. As this wiki has opted out of the global bot policy, I am requesting permission to perform these link updates on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}} as well. Please let me know if a local bot flag can be granted or if you have any questions. Thank you. [[Meidogger:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Meidogger oerlis:Schlurcher|oerlis]]) 21 mrt 2026, 16.43 (CET)

:{{Ping|Drewes|Kneppelfreed}} Goeie. Dit liket my wol okee. Sille wy dit mar takenne? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 mrt 2026, 17.39 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], ja dat liket my ek wol goed ta. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 mrt 2026, 21.07 (CET)
:::Ik ha ek gjin beswier. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 23 mrt 2026, 11.24 (CET)
:::: [[File:Symbol neutral vote.svg|18px]] [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) - Ik wit it net: ik gean der fanút dat at immen keazen hat foar &quot;http:&quot;, dat dêr dan in grûn foar is. Mar at der sein wurdt dat der al ferskate tapassings foar binne, dan nim ik oan dat sokke problemen al fûn binne. (Wie der berjocht dêr't ik dat &quot;neutraal&quot; mei dwaan koe?) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::: {{Neutraal}} [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::::: Ik leau net dat dêr al in berjocht foar bestiet, mar fiel jo frij om it oan te meitsjen. Wat dizze diskusje fierders oangiet: foarstel is oannommen. Ik sil ris sjen oft ik &quot;bot flag&quot; aktivearre krij. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.00 (CET)
:::::{{Ping|Schlurcher}} Hello. We (the aministrators of this Wikipedia) talked it over and decided to grant your request. I believe I have taken care of it, but I've never done this before (we don't get many bot flag requests, in fact almost none). So if there is a problem, please let me know. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.34 (CET)
::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Thanks for confirming, everything looks fine. --[[Meidogger:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Meidogger oerlis:Schlurcher|oerlis]]) 26 mrt 2026, 22.48 (CET)

Ik tocht al; grif hawwe wy dêr wat foar: It wie: &quot;foar&quot; {{foar}}; &quot;tsjin&quot; {{tsjin}} ; en &quot;neutraal&quot; {{neutraal}}. (No opnaam yn de list fan berjochten.) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:Moat dat &quot;Neutraal&quot; net &quot;Unthâlding&quot; wurde? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 28 mrt 2026, 21.02 (CET)

:: Dit is hoe't @[[Meidogger:J'88|J'88]] it makke hat, 15 jier lyn. Fansels kin it ek {{Unthâlde}} wêze, mar dan komme wy wer by de stavering fan it tiidwurd. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:[[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 30 mrt 2026, 12.11 (CEST)

== Beursaanvraag Wikimania 2026 geopend ==

Van 21 - 25 juli vindt [[wikimania:2026:Wikimania|Wikimania]] in Parijs plaats, de jaarlijkse wereldwijde conferentie voor iedereen die betrokken is bij een of meerdere Wikimedia-projecten. 

Wikimedia Nederland stelt een beperkt aantal beurzen beschikbaar voor reis- en verblijfskosten voor het hoofdprogramma van 23–25 juli. Je kunt tot uiterlijk zondag 12 april een beurs aanvragen. 

[[wmnl:Wikimania_2026|Meer informatie over de beursaanvraag vind je op de verenigingswiki]]. [[Meidogger:JansenKirsten|JansenKirsten]] ([[Meidogger oerlis:JansenKirsten|oerlis]]) 23 mrt 2026, 15.06 (CET)

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Unsichtber? ==

Is der immen dy sjen kin dat ik dizze bewurking makke haw [[Oerlis:1918]]? Ik kin it sjen at ik der sels hinne gean, en ik sjoch it ek yn myn Bydragen, mar by myn Folchlist stiet it der net by, en by Koartlyn feroare ek net. Immen in idee? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 2 apr 2026, 12.40 (CEST)

: It is núver: It is no sa'n skoft letter dat net mear te sjen is of Koartlyn feroare it hie, mar oarsom hat der yn de tuskentiid net ien west dy't sei: &quot;Ja it is goed!&quot; of &quot;Nee, wêr prate jo fan?&quot;. Is der no wier net ien dy't sels mar sjen kin at der wat stiet op [[Oerlis:1918]]? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 3 apr 2026, 19.11 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 26 apr 2026, 02.57 (CEST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;
: Ekskuzes foar it skriuwen yn it Ingelsk. Help asjebleaft mei it oersetten nei jo taal. Op it stuit wurdt in fersyk om kommentaar behannele om te besluten oer in wrâldwiid AI-belied. Tankewol. (Neffens Google translate. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]))

== InternetArchiveBot ==
Ik kin net fine dat der ea eat dien is foar [[Wikipedy_oerlis:Ambassade#InternetArchiveBot]]. De man freget om botstatus, en oant no ta is der immen dy't dat in goed idea fûn, mar der bart neat, en wy binne jierren letter.
=== Foarstel: Jou [[Meidogger:InternetArchiveBot]] botstatus ===
{{Neutraal}} - [[Mysha]]. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 11 mai 2026, 16.07 (CEST)&lt;br&gt;
{{Foar}} -[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 mai 2026, 08.45 (CEST)&lt;br&gt;
{{Foar}} -[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 27 mai 2026, 17.35 (CEST)&lt;br&gt;
{{Foar}} - [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 27 mai 2026, 18.05 (CEST)

Dan soe ik sizze dat mei de helte fan de stimmen {{Foar}}, en net ien der op tsjin, dat de foarstel dochs ris oannaam is.
Is der immen dy't de rjochten hat en set te bot-status oan?</text>
      <sha1>1w3c18wqg5qxjh8z107os6z6uzcpsoy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230821</id>
      <parentid>1230813</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T17:14:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>15867</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vote now in the 2026 U4C election */ nije seksje</comment>
      <origin>1230821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97854" sha1="taa08ah2fb66tdv9f33g1b40ujt2ny7" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__
&lt;!-- Don't place ynterwiki directly on this page; it interferes with the discussion. Interwiki can be found in [[Berjocht:Oerlisside]]. --&gt;
{{Oerlisside}}

== Koördinaten ==
{{Ping|Drewes}} Dy koordinaten hie ik noch efkens litten, om't ús Geohack net wol. {{Ping|Kneppelfreed}} Mar tank foar it kaartsje. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 12 des 2025, 11.00 (CET)
{{Ping|Drewes|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk}} Is de reden bekend werom't Geohack net wurket?--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 12 des 2025, 19.48 (CET)

:@[[Meidogger:Mysha|Mysha]], graach dien, hjer. De koördinaten kinne jo ek oernimmen fan de Nederlânske side. @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ik begryp net wêrom't Geohack no net wurket. Ik seach it no ek krekt. It wurke foarhinne al. Ik sjoch sa gau it probleem net. Is der immen dy't it wit? [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 12 des 2025, 20.38 (CET)
:{{Ping|Mysha|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes}} Nee, ikke net. Mar ik dy koördinaten en sa, dat giet my al gau boppe de pet. Is it oeral sa of allinnich op dizze side? As it oeral itselde is, hawwe se by Geohack miskien in ''bug'' en losse se it sels op. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 12 des 2025, 20.42 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], it skynt by ús op alle plakken, want ik haw dêr by in stikmannich plakken even neisjoen. By nl wurket er dêrfoaroer wol. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 12 des 2025, 20.47 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}} As it op nl: wol wurket, dan is der faaks by Geohack wat feroare wêrtroch it koördinateberjocht by ús (dat oars is as it koördinateberjocht op nl:, seach ik) net mear goed wurket. Mar hoe't je dat reparearje kinne sûnder dat je alle siden by del moatte dêr't it berjocht op brûkt wurdt, dat soe ik net witte. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 12 des 2025, 20.55 (CET)
:::: {{Ping|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}} @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] (Ik wit net krekt wêr't der stiet wat it ferskil is tusken &quot;Ping&quot; en &quot;@&quot;.) Is it allinnich by ús in probleem? Of hawwe oare W: dat probleem en hawwe dy it oplost? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::::{{Ping|Mysha}} Neffens my is der gjin ferskil en kinne jo beide brûke, mar earlik sein bin ik dêr net wis fan. Ik ha by de Fryske wiki leard om te pingen.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 15 des 2025, 18.45 (CET)

:{{Ping|Drewes|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk}} Om't it probleem noch jimmeroan net oplost is, ha ik oan ChatGPT frege wat it probleem wêze kin. Neffens ChatGPT hat de Frysktalige wikipedy gjin eigen konfiguraasje ynsteld om koördinaten fuort troch te stjoeren nei in kaarttsjinst. It hat te krijen mei in ûntbrekkende of oare ynstelling en net mei in bug. Soks soe oankaarte wurde kinne op Phabricator (it bug-/taaksysteem van Wikimedia). Dat kin sa en ik tink dat ien fan 'e behearders dat it bêste dwaan kinne:

*stap 1 gean nei: https://phabricator.wikimedia.org
*stap 2 Log yn (Wikimedia-account)
*stap 3 Klik op Create Task
*stap 4 Plak de ûndersteande tekst
*stap 5 Foegje de tags ta (dat helpt by de sichtberens) 

Tags: 
MediaWiki
Wikis
Maps
GeoHack
Kartographer
fywiki

'''De folgjende tekst tekst kin yn it berjocht plakt wurde.'''

Title: fywiki: Coordinates link to GeoHack instead of opening a primary map service

Description: On the Frisian Wikipedia (fywiki), clicking on coordinates in articles always redirects to GeoHack (toolforge.org), instead of opening a primary map service (e.g. OpenStreetMap) directly.

This differs from other Wikipedias such as nlwiki, where coordinates open a map directly and GeoHack is only used as a secondary tool.

Example:
Article: Abdij fan Cluny (fywiki)
Coordinates link to:
https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=fy&amp;params=46_40_0_N_4_42_0_E_scale:12500_type:landmark_region:FR

It appears that fywiki does not have a “primary map service” configured for coordinate links, causing the default GeoHack redirect to be used.

Expected behavior: Clicking on coordinates on fywiki should open a primary map service directly (e.g. OpenStreetMap), similar to nlwiki and other Wikipedias.

Possible solution / investigation: Check whether fywiki has a primary map service configured for coordinates (MediaWiki / Kartographer / Wiki configuration).
If missing, align fywiki’s behavior with other Wikipedias by setting a default map service.

Ik hoopje dat hjir wat mei dien wurde kin.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 18 des 2025, 20.37 (CET)
:: Romke, de lêste berjochten oer  AI, is dat y alle gefallen, in tredde fan de antwurden ferkeard is. Om't by [[Abdij fan Cluny]] de koordinaten net funksjonearje, moat ik oannimme dat it antwurd wat jo hân hawwe yn dy tredde sit.
:: De skoalle giet ticht foar it jier; dat ik winskje eltsenien noflike dagen, en yn [[2026]] hoopje ik werom te kommen om te sjen dat it oplost is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 19 des 2025, 14.00 (CET)
:{{Ping|RomkeHoekstra|Drewes|Kneppelfreed}} Ik haw hjir ris even nei sjoen, mar se wolle by Phabricator myn meidoggersnamme net akseptearje om't der in apostrof yn sit. No kin ik foar dizze webside fansels in oare meidoggersnamme betinke, mar ik haw oer dit ûnderwerp sa'n bytsje doel, dat as ik fragen krij, ik dy net beäntwurdzje kinne soe. Ik brûk dy koördinaten noait en ik begryp earlik sein mar heal wat it probleem is. De keppeling wurket blykber net mear goed, dat is alles wat ik oant no ta begrepen haw. {{Ping|Kneppelfreed}}, jo hawwe hjir okkerjiers de hiele programmatuer fan 'e posysjekaarten ynsteld, dat dit seit jo nei alle gedachten mear as my; is dit ek wat dat jo oppakke kinne? As jo net wolle, sil ik it wol dwaan, mar dan taast ik folslein yn it tsjuster. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 12.31 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ik haw it dêre op it aljemint brocht, dus sil sjen wat dêr fierder út komt. Mar earlik sein giet soks mei ek boppe de pet. Ja, ik haw okkerjiers de posysjekaarten oan 'e praat krigen, mar dat wie mear in kwestje om de juste berjochten yn de wikipedy oan te meitsjen, en dat wiene der noch al wat, om dy posysjekaarten oan it wurk te krijen. Dit is in kwestje foar yn 'e Wikimedia dêr't ik fierders alhiel gjin ferstân fan haw. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 19 des 2025, 20.15 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed}} O. Ik tocht dat dit oanferwante dingen wiene. Safolle wit ik der dus fan. No, yn elts gefal tankjewol dat jo it oppakt hawwe. We sille sjen wat it opsmyt. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 20.48 (CET)
::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed}} Tige tank foar jim krewearjen. Eefkes ôfwachtsje wat der no bart. It soe moai wêze as wy dit wer oan 'e praat krije. Eefkes in fraach: binne der ek kontakten mei wikipedia dat wy harren freegje kinne oer saken dêr't by ús de kennis tekoart komt? Wy binne hjir no ienris in hiel kwetsber klubke.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 19 des 2025, 22.12 (CET)
:::::{{Ping|RomkeHoekstra}} In goeie fraach. Dêr moast ik al even djip oer neitinke. Der hat in stikmannich jierren lyn ris wat west mei de haadside, dy't net mear goed werjûn waard. Doe bin ik by Meta-Wiki te rie gien, en dy hawwe doe holpen. Doe moast ik tydlik de befeiliging fan 'e haadside útsette, wit ik noch wol, sadat sy dêrmei oan it pielen koene. Ik leau dat ik dêrfoar dizze link brûkt haw: https://meta.wikimedia.org/wiki/Ask_a_question/Recent_questions , want dy haw ik teminsten opslein. Mar as jo bliuwende kontakten of in spesjale kontaktpersoan foar ús Wikipedy bedoele, nee, dy hawwe wy net. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 23.15 (CET)
::::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Ik praat fanút in stik ûnkunde en bin gjin behearder en wit ek net hokker tools jimme ta jim beskikking ha, mar is it dan net handich om earne in dielplak te hawwen dêr't jimme dizze kennis meiïnoar diele kinne? It soe spitich wêze dat de boel hjir op 'e kont leit as ien foar in skoft neat dwaan kin of omfalt of gewoan gjin nocht mear oan it wurk hat en elkenien mar omgriemt om't dêrmei de kennis ferdwûn is.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 20 des 2025, 09.17 (CET)
:::::::{{Ping|RomkeHoekstra}} No, safolle ''tools'' mear as jo hawwe wy net. Wat wy dogge, ferskilt eins net safolle fan wat josels ek al dogge, allinnich kinne wy as behearder siden wiskje, skoattelje en ûntskoattelje en meidoggers útslute. Mear is it eins net. Wat jo sizze oer it dielen fan kennis, dêr hawwe jo wol in punt. Mar ik soe sa ien, twa, trije net witte wêr't wy sokke dingen krekt opskriuwe kinne dêr't behearders fan letter it weromfine kinne as se der ferlet fan hawwe. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 01.29 (CET)

Dit wie it antwurd dat ik fan wikimedia weromkrigen ha:
Hi @Kneppelfreed, thanks for taking the time to report this and welcome to Phabricator!

&quot;koördinaten&quot; in the Infobox in https://fy.wikipedia.org/wiki/Abdij_fan_Cluny links to dead http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?language=fy&amp;params=46_40_0_N_4_42_0_E_scale:12500_type:landmark_region:FR&amp;pagename=Abdij_fan_Cluny&amp;src=Abdij_fan_Cluny. Toolserver.org was switched off in 2014.

https://fy.wikipedia.org/wiki/Berjocht:Koördinaten_yn_tekst needs updating (several outdated links), and https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Berjocht:Koördinaten&amp;action=edit (after an unneeded redirect) uses https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Berjocht:MapsServer&amp;action=edit which also needs several links to get updated.

User scripts, gadgets, templates, modules, custom CSS are local on-wiki content. Local content is managed independently on each wiki, by each wiki community themselves.
Phabricator is mostly used for MediaWiki, MediaWiki extensions, or server configuration, or by developers and teams to organize what they plan to work on.
If you are looking for help with the local code on a wiki, please see https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech instead.
This needs fixing on the local wiki by editing its local content. Thus I am closing this task here - thanks for your understanding!

{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}}
:Moai, no dan witte wy dat wy dêr net wêze moatte en it sels oplosse moatte. Ik ha fan 'e moarn in hiel skoft mei ChatGPT oan 'e gong west en nei lapen tekst en hinne en wer geskriuw binne wy der tink út (it lestige is dat ChatGPT nochal ris ferkearde folchoarders oanhâldt en somtiden wurden brûkt dy't ik net kin/koe). Mar om koart te kriemen leit neffens ChatGPT de oarsaak fan it probleem by it berjocht, dat streekrjocht nei GeoHack ferwiist. No moat der foar de oplossing earst in systeem- of ynterfaceberjocht oanmakke wurde (dêr ha ik gjin rjochten foar, dus dat sil troch ien fan jimme dien wurde moatte. Sa'n ynterfaceberjocht wurdt as folget oanmakke (mei format MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label):

* stap 1: gean nei: https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label 
* stap 2: klik op bewurkje boppe oan 'e side.
* stap 3: plak dêr de platte tekst: Toant de koördinaten fan dit plak as klikbere kaartlink mei Kartographer.
* stap 4: opslaan.

It berjocht is no beskikber foar alle berjochten of funksjes dy't it Koordinaten-yn-tekst-label brûke. As dat dien is sjoch ik as it berjocht:koördinaten yn tekst oanpast wurde moat (dêr ha'k leau ik wol rjochten foar).--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 12.52 (CET)

:{{Ping|RomkeHoekstra}} &quot;No witte wy [... dat wy] it sels oplosse moatte&quot;, skriuwe jo. Uh, dat is net wat der yn 'e reäksje fan Phabricator stiet. Sy sizze: as jimme help nedich binne om dit probleem op te lossen, dan moatte jim net by ús wêze, mar by https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech. 
:As jo miene dat jo it sels oplosse kinne, is my dat bêst, mar ik fyn dat jo tefolle fertrouwe op ChatGPT. Sels haw ik earlik sein nul fertrouwen yn sa'n a.i.-programma. &quot;Hallusinearje&quot; is net foar neat ta it wurd fan it jier keazen. As ik nei https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label gean en dêr jo tekst opslaan wol, krij ik de folgjende tekst yn byld: &quot;''Warskôging: Jo bewurkje in side dy't brûkt wurdt yn de tagongstekst foar it wikiprogramma. Feroarings op dizze side feroarje it oansjen fan de tagong foar oare meidoggers.''&quot; Sels haw ik gjin idee wat der barre kin as ik hjirmei ompiel. As de hiele Wikipedy it straks net mear docht, binne wy fierder fan hûs, fansels. Hoe wis binne jo fan jo saak? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 15.05 (CET)
::Ik ha út it andert begrepen dat dit op de lokale wiki korrizjearre wurde moat troch de lokale ynhâld oan te passen en dat wy dus sels oan 'e slach moatte. Mar dan begryp ik dat dus ferkeard.&lt;br&gt;
::Ik wit dat ChatGPT fouten makket en it dus net sa dat ik blyn op dingen yngean (foar de aardichheid moasten jo de hiele diskusje mei ChatGPT ris trochlêze), mar it is ek grutte ûnsin dat ChatGPT neat kin. Wat skriuwt ChatGPT as ik dy warskôging fan jo foarlis: Deze waarschuwing verschijnt altijd bij interfaceberichten. Het is bedoeld om te zeggen: “Denk even na voordat je opslaat.” In jullie geval is de wijziging: één korte zin, zonder code, zonder sjablonen. Dat is zo veilig als het maar kan. Deze waarschuwing is geen signaal dat je “op gevaarlijk terrein” zit — het is MediaWiki dat netjes zegt: “dit is belangrijk”.&lt;br&gt;
::Wat ChatGPT skriuwt as ik de benaudens foar AI-hallusinaasje ferwurdzje: &quot;ik begryp de soarch oer AI-hallusinaasje hiel goed. Yn dit gefal giet it lykwols net om nije logika, mar om it ferienfâldigjen fan in interfaceberjocht nei platte tekst, wat neffens MediaWiki-praktyk is. De wiziging is lyts, direkt werom te draaien en feroaret gjin artikelynhâld.&lt;br&gt;
::Mar goed, jo binne behearder, ik net. As jo nul fertrouwen ha yn ChatGPT, dan soe ik dit mar gewurde litte. Ik wol nimmen wat oplizze. Ik besykje allinnich mei te tinken om't it in probleem is dat wol om in oplossing freget.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 16.08 (CET)
:::{{Ping|RomkeHoekstra|Drewes|Kneppelfreed}} No ja, Romke, ik sil jo fertelle hoe't ik ta myn miening oer A.I. kommen bin. Google jout op 't heden boppe oan 'e side ek in A.I.-berjocht as jo wat freegje. Ik woe fan 'e wike witte wêr't de namme ''Ptilinopus huttoni'' wei kaam, de wittenskiplike namme fan 'e Rapajufferdo. ''Huttoni'' is dúdlik ôflaat fan 'e Ingelske efternamme Hutton, mar wa wie dy man (want by in frou komt der net ''-i'', mar ''-ae'' efter). Dus ik freegje dat oan Google. Dat A.I.-berjocht seit fan: o, dat is William Hutton, in bekende Nijseelânske samler fan spesimina, mei jierren fan berte en ferstjerren derby. No naam ik al neat oan fan A.I. sûnder dat ik it earnewêr oars befêstigje koe, dat ik sykje nei in William Hutton mei de opjûne jiertallen. Nearne wat te finen. Ik trochsykje en nei in hiel soad gedoch fûn ik út dat de do ferneamd wie nei de Britsk-Nijseelânske biolooch Frederick Wollaston Hutton. Der hat, ynsafier't ik útsykje kin, nea in William Hutton mei dat berop en dy jiertallen bestien. Dêr bin ik earlik sein wol wat fan skrokken. Dat sadwaande. (En dat gong ek net om nije logika, mar om âlde kennis.)
:::Wat it probleem mei de koördinaten oangiet, ik leau dat ik wat yrritaasje by jo opmerk oer myn opstelling (altyd moeilik te sizzen op basis fan skreaune tekst). Ik hoopje dat jo wol foar it ferstân hawwe dat ik jo ynset yn dizze saak tige wurdearje, mar ik hoopje ek dat jo der begrip foar opbringe kinne dat ik huverich bin om om te prutsjen mei programmatuer dêr't ik hielendal gjin ferstân fan haw. Dat ien regel platte tekst it ferskil net meitsje sil, dat wol ik wol oannimme, mar dat makket it ferskil ek net om it probleem mei de koördinaten op te lossen. Jo binne fan doel (of ik moat jo ferkeard begripe) om dêrnei oan 'e programmatuer te sleuteljen. As jo dêr ferstân fan hawwe, bêst genôch. As jo dat poer en allinnich dogge op basis fan 'e oanwizings fan ChatGPT, dan fiel ik my dêr earlik sein net sa noflik by. Ik soe earlik sein wat dit oangiet wol wat ynbring fan 'e oare behearders hawwe wolle. Wat fine {{Ping|Drewes}} en {{Ping|Kneppelfreed}} hjirfan? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 16.40 (CET)
::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Drewes|Kneppelfreed}} No wurket it [Berjocht:Koördinaten yn tekst] sawiesa net. It is de trouwens de fraach of der überhaupt sleutele wurde moat nei it opslaan fan in interfaceberjocht (interface = tagongstekst). Mar dat leart ús it úttesten. Wat ik yn it Berjocht:Koördinaten yn tekst dêrnei ferfange soe, kin ek wersteld wurde, dat liket my net folle oars as mei oare berjochten.
::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Wat it gebrûk fan A.I. oanbelanget: A.I. hellet syn ynformaasje fan ynternet en ek ynternet is net altiten korrekt. Sjoch nei wat jo hjoed oer BirdLife by it seerotsje skreaunen en ik hie lykas jo dêr ek myn twifel oer. By fragen oan ChatGPT kinne jo nei boarnen freegje, dy jout er dan by it jaan fan in antwurd en dan kinne jo de ynformaasje fuort by de boarne kontrolearje. Jo fregen oan Google A.I. wêr't de namme ''huttoni'' yn ''Ptilinopus huttoni'' wei kaam. Ik ha gjin ûnderfining mei Google A.I., mar ik ha foar de aardichheid jo fraach suverkrekt oan ChatGPT frege en krige fuort as andert: &quot;huttoni ferwiist nei Frederick Wollaston Hutton (1836–1905), in Britsk-Nijseelânske natuerûndersiker en geolooch&quot; mei ferwizing nei it Ingelsktalige wikipedylemma (Frederick Hutton (scientist).) ChatGPT makket bêst wol fouten (minsken meitsje dy trouwens ek), mar wat ik yntusken wol wit is wat spesifiker de fraach, namste better de antwurden binne. Ik soe jo oanriede dochs ris ChatGPT te brûken (en altiten om boarnen te freegjen).--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 22.46 (CET)
:::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Tankjewol foar de tip. Ik sil der ris oer neitinke. Wat de rest oangiet, as jo tinke dat it miskien mei it opslaan fan dy regel platte tekst klear is, dan wol ik dat wol foar jo dwaan. (Dus dat doch no daliks even.) Mar as der mear gebeure moat, wol ik graach dat jo dêr even mei wachtsje oant Drewes en Kneppelfreed ek har sechje oer dit ûnderwerp dwaan kinnen hawwe. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 23.09 (CET)
::::::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], ik wol alderearst Romke tige betankje foar jo ynset om dit euveltsje te ferhelpen. Sa't it liket, skynt it allinnich op ús wikipedy net te wurkjen. Ik sjoch by in soad oare wikys wurket it wol. It soe tige moai wêze dat we it hjir ek wer oan it wurk krije kinne. As Romke hjir oan sleutelje wol, dan fyn ik dat poerbêst. Iksels bin in bytsje noedlik om dêr mei om te pielen. As jo, Romke, dat net oan doare, kinne we altyd freegje op dy link dy't Phabricator stjoerd hat: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech]. It liket dat it berjocht feroare wurde moat. By nl brûke se de âlde [https://nl.wikipedia.org/wiki/Sjabloon:Co%C3%B6rdinaten sjabloan koördinaten], dy't praktysk itselde wie as ús [[Berjocht:Koördinaten]]. Wêr't ik bang foar bin, as we it berjocht koördinaten feroarje, we alle siden by del moatte om dy ek te feroarjen. 
::::::En wat ChatGPT oanbelanget, dêr haw ik noch net mei wurke, wol mei Google AI, en ik haw dêr mingde gefoelens oer. It sil yn protte gefallen wol goed wêze, mar it kin it somtiden ek ferkeard ha. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 des 2025, 03.21 (CET)
:::::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Ieneach hat no in interfaceberjocht oanmakke en der is fierder neat raars bart, lykas ChatGPT al oanjoech. It feroaret lykwols noch neat oan 'e wurking fan 'e koördinaten om't it âlde berjocht noch hieltiten de Geohack-keppeling makket. Der moatte no twa dingen dien wurde: 1. Om't der in lus ûntstiet mei't de namme fan it berjocht en de namme fan it interfaceberjocht meiïnoar botse, moat der A. in nij berjocht oanmakke wurde ûnder de namme Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer. B. Yn it âlde berjocht moat in trochferwizing komme. Dat is alles. Wurket it net, dan kin neffens ChatGPT alles weromdraaid wurde: klikke op skiednis, kies de eardere ferzje en weromsette. Eefkes foar jim ynformaasje: ik ha mei ChatGPT sels in pear saken thús oplosse kind, û.o. it werstellen fan it lint yn Word (dat út it byld ferdwûn wie), mei help fan A.I. in skealike pop-up fan 'e computer ferwidere en in skermprobleem mei de mobyl oplost. It foardiel fan ChatGPT is dat er by problemen alles yn stappen trochjout. Ik wachtsje jim reäksje ôf. It soe moai wêze as [[Meidogger:Drewes]] as behearder ek eefkes reägearret? [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 09.05 (CET)
::::::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Miskien bin ik wol wat te foarsichtich mei sok spul. Dus, no ja, okee, prebearje it mar ris. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 des 2025, 15.00 (CET)
::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}}  Meidoggers. Ik folgje alles wier wol, mar kin hjir gjin sinnich wurd oer sizze. Interfaceberjocht, ChatGPT of Geohack-keppeling, it seit my neat. Sorry. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 22 des 2025, 16.07 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes}} Ik haw besocht oft in lokale oanpassing mooglik wie en hie hope dat it hjirmei oplost wie, mar it docht bliken dat de koördinaten djipper yn 'e infoboksstruktuer sitte as ferwachte. Dat soe betsjutte dat der ek yn 'e ynfoboksen sleutele wurde moat en dat giet ek my te fier. Dêrom haw ik de feroaring fan it berjocht Berjocht:Koördinaten yn tekst werom set nei de âlde sitewaasje. It nije Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer kin ferwidere wurde lykas ek it interfaceberjocht. Dêrmei binne wy wer by de âlde sitewaasje. ChatGPT advisearret ús op 'e nij Phabricator te mailen om't it in struktureel patroanprobleem is dat dêr thús heart en joech my foar de mail de folgjende tekst.   
:::---- 
:::On fy.wikipedia.org we investigated replacing legacy GeoHack-based coordinate links with Kartographer (maplink).
:::While this initially appears to be a local template change, we found that there is no safe local-only migration path due to how coordinate templates are used.
:::Current situation:
:::* A single coordinate template is used both:
:::  - inline in article text, and
:::  - inside multiple infobox templates.
:::* The template currently outputs a plain external GeoHack link, which works in both contexts.
:::Problem encountered:
:::* Replacing the GeoHack link with Kartographer maplink causes:
:::  - template loop errors when maplink looks up interface messages, or
:::  - literal parameter output (e.g. {{{3}}}) in infoboxes, because infoboxes expect plain wikitext, not a rendering tag.
:::* Splitting logic into subtemplates avoids loops, but still breaks infobox rendering.
:::* Fixing this would require modifying infobox templates, which makes the change non-local and affects many pages.
:::Conclusion:
:::This suggests a structural limitation: when a coordinate template is embedded in infoboxes, switching from GeoHack (plain link) to Kartographer (rendered maplink) cannot be done safely by editing the coordinate template alone.
:::We reverted all local changes after testing.
:::Question:
:::Is there a recommended migration pattern for wikis where coordinate templates are used both inline and inside infoboxes?
:::Or is GeoHack currently the only viable option in such cases?
:::----
:::Dizze tags kinne tafoege wurde:
:::Kartographer
:::Templates
:::Wikimedia-Site-Requests 
:::&lt;br&gt; [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 17.47 (CET)
::::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], ja sa't ik al sei, wie ik al bang  dat der folle mear by komt te sjen. Ik haw ek even besocht en feroarje it [[Berjocht:Koördinaten]], mar dat fern**kt alle koördinaten op 'e siden en dêr moat nei alle gedachten folle mear berjochten by oanmakke wurde, tink ik. We kinne wer besykje it by Phabricator op it aljemint te bringen, en sjen wat er ditkear weromstjoerd. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 des 2025, 20.57 (CET)
::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Wat in ellinde, sis. En dat krekt mei de krystdagen... Romke, jo skriuwe hjirboppe dat it ynterfaceberjocht ferwidere wurde kin. Bedoele jo dêrmei dat ik https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label wiskje moat? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 des 2025, 21.17 (CET)

{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Ieneach, jo meie dat interfaceberjocht ek eefkes stean litte, it kin fierder dochs gjin kwea en it kin altiten noch fuort. It Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer kin fuort en as it nedich is en Phabricator kin neat foar ús betsjutte, dan kinne wy it sa wer oanmeitsje. It âlde Berjocht:Koördinaten yn tekst moat fansels yn alle gefallen stean bliuwe. No earst sjen as Phabricator it foar ús oplosse kin. Sanet, dan kinne jimme in ienmalige ynfoboksfiks oerwege. Yn dat gefal moatte de fjilden fan 'e koördinaten yn 'e ynfoboksen oanpast wurde:

Hjoeddeiske sitewaasje bygelyks:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Ynfoboks abdij
 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|…}}
}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

De ynfoboks befettet yntern:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
| koördinaten = {{{koördinaten|}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

wy feroarje allinnich de ynfobox sels, bygelyks nei:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
| koördinaten = {{{koördinaten|{{Koördinaten yn tekst|{{{lat|}}}|{{{lon|}}}}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

Wy ha alletrije ûnderfining mei ynfoboksen en witte dat wy de ynfoboks werom sette kinne as de feroaring gjin resultaat hat. As it al slagget dan hoege wy fansels net de artikels oan te passen en dan is de ynfoboks sa oanpast dat dy in Kartographer-kaartlink toane kin, wylst dy foar dy tiid allinnich mei in platte GeoHack-link omgean koe. 

Hawar, no earst mar wer eefkes Phabricator ôfwachtsje. Noflike jûn mannen!
--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 22.52 (CET)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], ik ha it wer nei Phabricator stjoerd. Ris sjen wat hy no seit. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 des 2025, 08.34 (CET)

@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], dit is wat ik weromkrigen ha fan Phabricator:

Hi,
user scripts, gadgets, templates, modules, custom CSS are local on-wiki content. Local content is managed independently on each wiki, by each wiki community themselves.
Phabricator is mostly used for MediaWiki, MediaWiki extensions, or server configuration, or by developers and teams to organize what they plan to work on. Phabricator is not a support forum. If you are looking for help with the local code on a wiki, please see https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech instead.
This needs fixing on the local wiki by editing its local content. Thus I am closing this task here - thanks for your understanding.

Dus dêr kinne we neat mei. Hy jout dy iene link wer. We soene dêr ris freegje kinne..... --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 des 2025, 20.00 (CET)

@[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Kneppelfreed, jo soene dizze tekst brûke kinne foar de mail:

&lt;blockquote&gt;
Hello,

We would like to ask for technical advice regarding coordinate templates on a smaller Wikipedia (fy.wikipedia.org).

Current situation:
On our wiki, a single coordinate template is used both:
- inline in article text, and
- inside multiple infobox templates.

This template currently outputs a plain external GeoHack link, which works in both contexts.

Problem:
We investigated replacing the GeoHack link with Kartographer (maplink). While this initially looks like a local template change, we ran into structural issues:

- Using maplink inside the existing coordinate template leads to template loop errors or broken output.
- Splitting logic into subtemplates avoids loops, but then breaks infobox rendering (infoboxes expect plain wikitext, not a rendered maplink tag).
- Fixing this appears to require modifying infobox templates as well, which makes the change non-local and affects many pages.

We reverted all changes after testing.

Question:
Is there a recommended or established pattern for migrating legacy GeoHack-based coordinate templates to Kartographer on wikis where those templates are also used inside infoboxes?

Or is GeoHack currently still the only viable solution in such mixed-use cases?

Any pointers, examples from other wikis, or general guidance would be very welcome.

Thank you in advance.
&lt;/blockquote&gt;

--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 23 des 2025, 21.52 (CET)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], dien! [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 24 des 2025, 07.43 (CET)

@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], dit is it andert dat ik weromkrigen haw fan https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech oangeande de koördinaten.

Okay, so there are two problems:

:::* GeoHack doesn’t show a map. What GeoHack shows is defined at [[Berjocht:GeoTemplate]], you can copy parts of its Dutch or English (or whichever) counterpart to fix this.
:::* You couldn’t replace the GeoHack link with a Kartographer one. This replacement is probably worth it even if you manage to (or could manage to) add the map to GeoHack, as showing the map without loading a new page is more user-friendly in my opinion. The problem with Kartographer is that it uses a completely different coordinate structure. Currently [[:fy:Berjocht:Koördinaten yn tekst]] gets a parameter with the value &lt;code&gt;53_03_03_N_5_34_32_E_type:city_zoom:15_region:NL&lt;/code&gt;, but Kartographer expects three parameters: &lt;code&gt;latitude=53.050833&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;longitude=5.575556&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;zoom=15&lt;/code&gt; (the latter is optional, &lt;code&gt;type:city&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;region:NL&lt;/code&gt; have no Kartographer equivalents), e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;maplink latitude=&quot;53.050833&quot; longitude=&quot;5.575556&quot; zoom=&quot;15&quot; /&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (&lt;maplink latitude=&quot;53.050833&quot; longitude=&quot;5.575556&quot; zoom=&quot;15&quot; /&gt;). While it’s probably possible to code the conversion between the two formats in wikitext (with the help of [[:fy:Module:String]]), the result would likely be unreadable wikitext. So you have two options: either convert all calls using a bot, or have a Lua module do the conversion. The Lua solution means less edits in the short term, but I find the current parameter value quite hard to read, so I think a bot conversion would result in a better editor experience in the long term. 

It earste probleem is dus in kwestje fan [[Berjocht:GeoTemplate]] te fiksen. It twadde probleem liket in stik mear yngewikkeld. --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 30 des 2025, 01.27 (CET)

: Dus opsje a is alles omsette mei in bot en opsje b is in konversy yn in Lua-module. Hy advisearret opsje a mar beide opsjes geane fier boppe myn kennis. Wat no? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 30 des 2025, 10.00 (CET)
::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], hy sei dêr binne twa problemen. Us [[Berjocht:GeoTemplate]] is tink ik út de tiid, want dêr stiet gjin kaart op. We kinne dy side miskien ferhelpe om de fariant fan nl of en of de oer te nimmen. Ik tink dat it probleem dan ek noch net ferholpen is, want [[Berjocht:Koördinaten]] en [[Berjocht:Koördinaten yn tekst]] sille nei alle gedachten ek oanpast wurde moatte, want yn in soad oare wikys wiene dy jierrenlyn al oanpast neffens nije systemen sa't ik begrepen ha. Dy fan ús is nea oanpast. It simpelste is dy ek fan bgl nl of en of de oer te nimmen.
::It twade probleem is grutter, want as je Kartographer brûke wolle, moatte oare koördinatestruktueren, sa't er hjirboppe neamt, brûkt wurde en dêr binne twa opsjes foar: a: mei in bot of b: mei in Lua-module.
::Wat te dwaan no: ik soe it net witte. It giet my allegear te fier boppe de pet. We kinne besykje it earste probleem op te lossen en sjen oft dat wat helpt. Ik ha earder besocht mei dy Lua-rommel te pielen, mar rekke alhiel fêst. Ik ha lêsten besocht om [[Berjocht:Ofbyld multy]] te meitsjen, dêr't je meardere ôfbylldings sa as yn bygelyks ynfoboksen sette kin, mar doe rûn ik tsjin in betonnen muorre oan, want dêr rûn ik tsjin dy Lua-modulen oan en besocht guon fan dy berjocten oan te meitsjen, mar rûn ahiel fêst. Ik tocht nei it foarinoar krijen fan 'e posysjekaarten, dat ik soks hooplik ek oan 'e praat krije koe, mar dat slagge my dus net. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 30 des 2025, 20.32 (CET)
:::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed}} Tsja, mannen, ik kin hjir ek net folle oan tafoegje. Ik haw de reäksje fannacht trije kear lêzen en ik koe it noch net neikomme. Ik hie sels noch nea fan Lua heard, en wit net wat dat is. Bots hawwe wy ek net. Wat ik wol sjoch is dat GeoHack DMS-koördinaten (degrees, minutes, seconds) brûkt, wylst Kartographer desimale koördinaten brûkt. As we Kartographer brûke wolle soene, betsjut dat dat al dy DMS-koördinaten omrekkene wurde moatte. Wat my oangiet is dat in brêge te fier. Dus we bliuwe by GeoHack. Dan is der noch ien mooglikheid: gewoan hânmjittich side foar side de boel oanpasse. It giet om sa'n 4.500 haw ik lêsten opsocht. As we 50 deis dwaan kinne komt dat út op in fearnsjier. Dat is net leuk, mar it soe te dwaan wêze as we allegearre mei-inoar de hannen út 'e mouwen stekke. Mar dan moat der earst fansels wol in funksjonearjende keppeling yninoar knutsele wurde om 'e âlde mei te ferfangen. Dat is wêr't it by my stûket, want dat kin ik sels net dwaan. Of oars kinne we der ek foar kieze om 'e âlde keppeling net te ferfangen mar gewoan fuort te heljen. We hawwe ommers yn hast alle geografyske artikels ek al in posysjekaart. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 30 des 2025, 21.18 (CET)
:::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Hoe dan ek, it wurket no net dus gjin ien hat wat oan dy koördinaten en it jout allinnich mar argewaasje as jo der op drukke en der komt neat. It giet hoe dan ek my ek fier boppe de macht, dus it soe al fan Kneppelfreed komme moatte en oars is it net oars. Faaks is dan de koartste klap om de koördinaten út de ynfoboksen te ferwiderjen. Mar dat lit ik oan jimme oer, ik help wol mei as se side foar side omset wurde moatte (mar dan sil der ek in plan komme moatte hoe't wy dat oanpakke, oars iepenje wy allegear siden dêr't earder al ien oan 'e gong west hat.  

Kinne jo hjir wat mei [[Meidogger:Kneppelfreed]]? Dit ha'k fan ChatGPT, faaks helpt it jo wat.
&lt;blockquote&gt;
'''Stappenplan: starten met een Lua-oplossing (veilig en omkeerbaar)'''

''Doel:
Kartographer gebruiken zonder artikelen of infoboxen aan te passen, en met mogelijkheid tot volledige terugdraai.''

----
'''Stap 1 — Niets wijzigen aan artikelen of infoboxen'''

* Geen enkele artikelpagina aanpassen
* Geen infobox-sjablonen aanpassen
* Alles moet blijven werken met de huidige GeoHack-parameterstring
* Als dit niet haalbaar blijkt → stoppen.
----
'''Stap 2 — Maak één nieuw Lua-module aan (losstaand)'''

Maak een nieuwe module aan, bijvoorbeeld:

&lt;small&gt;Module:Koördinaten&lt;/small&gt;

Deze module doet uitsluitend het volgende:

* input: de bestaande GeoHack-string

&lt;small&gt;53_03_03_N_5_34_32_E_type:city_zoom:15_region:NL&lt;/small&gt;

* output:
** latitude (decimaal)
** longitude (decimaal)
** zoom (optioneel)

'''Belangrijk:'''
*De module rendert géén kaart
*Geen maplink, geen HTML
*Alleen parsing en omrekening
----
'''Stap 3 — Houd de Lua-code minimaal en leesbaar'''

*Gebruik standaard Lua-functies
*Eventueel : &lt;small&gt;Module:String&lt;/small&gt; voor splitsen
*Geen “slimme” trucjes

Commentaar toevoegen bij elke stap (voor onderhoud)

Als de code onleesbaar wordt → heroverwegen.
----
'''Stap 4 — Pas alleen het bestaande sjabloon minimaal aan'''

In &lt;small&gt;Berjocht:Koördinaten yn tekst:&lt;/small&gt;

*Voeg een '''veilige keuze''' toe:
**Als Lua-module geldige coördinaten teruggeeft → gebruik Kartographer
**Anders → toon exact de oude GeoHack-link

Dus altijd een '''fallback'''.

Geen recursie, geen extra sjablonen.
----
'''Stap 5 — Test uitsluitend via voorvertoning'''

*Test op 1 artikel met inline coördinaten
*Test op 1 artikel met infobox
*Alleen voorvertoning gebruiken
*Pas opslaan als:
**geen foutmeldingen
**geen lege waarden
**geen template-lussen
----
'''Stap 6 — Terugdraaien moet triviaal zijn'''

Zorg dat alles terug te draaien is door:

*het sjabloon terug te zetten
*of de module te verwijderen

Geen sporen in artikelen.
----
'''Stopcriteria (heel belangrijk)'''

Direct stoppen als:

*infoboxen {{{3}}} of lege waarden tonen
*template-lus ontstaat
*meerdere sjablonen tegelijk aangepast moeten worden
*extra interfaceberichten nodig lijken

Dan is Lua hier geen goede oplossing.
----
'''Samenvattend'''

*Lua is hier een tussenlaag, geen einddoel
*Veiligheid en leesbaarheid gaan vóór functionaliteit
*Geen bot, geen massabewerkingen
*Bij twijfel: niets doen en GeoHack behouden

----
'''Hjirûnder stiet in minimaal Lua-skelet (raamwurk) dat allinnich de besteande GeoHack-string parsed en omrekkenet. It rendert neat en feroaret neat oan artikels. As dit al net stabyl wurket, moatte wy hjir stopje.'''

It is in minimaal en feilich Lua-skelet en hoe't it brûkt wurdt, sa opset dat:

*er niets aan artikelen of infoboxen verandert
*alles terug te draaien is
*het vooral begrijpelijk blijft voor een volgende beheerder

----
'''Lua-skelet (minimaal en veilig)''' 

Nieuwe pagina aanmaken:

&lt;nowiki&gt;&lt;/pre&gt;Module:Koördinaten&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

Inhoud (voorbeeld, nog zonder Kartographer):

&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
-- Module:Koördinaten
-- Doel: omrekken fan GeoHack-koördinaten nei desimale latitude/longitude
-- LET OP: dizze module rendert GEEN kaart

local p = {}

local function dmsToDecimal(deg, min, sec, hemi)
    local val = deg + (min / 60) + (sec / 3600)
    if hemi == 'S' or hemi == 'W' then
        val = -val
    end
    return val
end

function p.parse(frame)
    local input = frame.args[1]
    if not input or input == '' then
        return nil
    end

    local parts = mw.text.split(input, '_')
    if #parts &lt; 8 then
        return nil
    end

    local lat = dmsToDecimal(
        tonumber(parts[1]),
        tonumber(parts[2]),
        tonumber(parts[3]),
        parts[4]
    )

    local lon = dmsToDecimal(
        tonumber(parts[5]),
        tonumber(parts[6]),
        tonumber(parts[7]),
        parts[8]
    )

    return string.format(
        'latitude=%.6f|longitude=%.6f',
        lat,
        lon
    )
end

return p
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;


'''Belangrijk''':

*Dit doet nog niets zichtbaar
*Geen &lt;maplink&gt;
*Geen HTML
*Alleen rekenen

----

'''Hoe dit later in het sjabloon gebruikt kan worden (concept)'''

In &lt;small&gt;Berjocht:Koördinaten yn tekst&lt;/small&gt;(alleen conceptueel):

&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:Koördinaten|parse|{{{1}}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

👉 In deze fase alleen testen in voorvertoning, niet opslaan.

----
'''Waarom dit skelet veilig is'''

*Geen recursie
*Geen template-lus mogelijk
*Geen wijziging aan artikelen
*Geen afhankelijkheid van infoboxen

Eén module = één edit om terug te draaien

----
'''Wat nog NIET moet gebeuren'''

❌ Nog geen &lt;maplink&gt;&lt;br&gt;
❌ Nog geen vervanging van GeoHack&lt;br&gt;
❌ Nog geen bot&lt;br&gt;
❌ Nog geen interfaceberichten aanpassen&lt;br&gt;

Eerst alleen vaststellen:

Kinne wy betrouber latitude/longitude út de besteande string helje?

Als dit niet stabiel werkt → direct stoppen.

----
{{Ping|RomkeHoekstra}}, {{Ping|Ieneach fan 'e Esk}}, sorry, mar dit giet my allegear boppe de pet. Ik ha by https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech frege as se dêr mei helpe wolle, of immen witte dy't ús helpe wol. It moat as it heal kin al even fikst wurde, want dat soe ek moai wêze foar takomstige meidoggers. As ik nei in wike neat fan harren hear, dan sil ik sels noch even besykje dêr mei om te pielen en as dat net my net slagget, dan moatte we mar in plan meitsje alle siden hânmjittich om te setten. Ik soe it leafste de koördinaten wol op 'e siden hâlde wolle.
:{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk}} De bêste winsken foar it nije jier! Geweldich Kneppelfreed dat jo dit fierder noch oppakke wolle. As it net slagget, soe'k der mar net te lang mear mei omgrieme. Dan kin de tiid miskien better stutsen wurde yn it omsetten en dan moat er lykas Ieneach skreau noch wol in funksjonearjend einformaat komme. Ik ha der fierder gjin doel oer, it iennige wat ik bydrage kin is wat ChatGPT hjir oer seit. Ik wit dat jimme dêr noch net sa'n soad betrouwen yn ha, mar wy wite ek net alles en meiïnoar ynklusyf ChatGPT witte wy yn alle gefallen mear. 
----
Stappenplan bij handmatige omzetting van alle artikelen – zo pak je het veilig aan:&lt;br&gt;
1️⃣ '''Leg eerst het nieuwe eindformaat vast (zonder uitzonderingen)'''

Nog vóór het eerste artikel:

*exact één manier afspreken om coördinaten te noteren
*vastleggen:
**welke parameters verplicht zijn
**welke optioneel zijn (bijv. zoom)
**hoe het er in infoboxen uitziet

Bijvoorbeeld (alleen illustratief):
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Koördinaten yn tekst
 | latitude = 53.050833
 | longitude = 5.575556
 | zoom = 15
}}
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;
----
2️⃣ '''Maak een korte handleiding voor bewerkers'''

Eén simpele pagina is genoeg:

oude vorm → nieuwe vorm

*1 of 2 voorbeelden
*hoe je graden/minuten/seconden omzet naar decimalen
*waar je fouten meldt

Dit voorkomt goedbedoelde, maar verschillende oplossingen.
----
3️⃣ Begin met 3–5 testartikelen

Niet meteen los.

*kies artikelen:
**1 met infobox
**1 zonder infobox

*controleer:
**kaart klopt
**mobiele weergave
**geen foutmeldingen

Pas als dit goed voelt → doorgaan.
----
'''4️⃣ Werk in kleine batches'''

Bijvoorbeeld:

*5–10 artikelen per keer
*tussendoor kijken of alles nog goed gaat
*niet alles in één week willen doen
*Dat houdt het overzichtelijk.
----
5️⃣ '''Verwijder oude GeoHack-specifieke rommel'''

Bij elke omzetting:

*haal type:city, region:NL etc. weg
*zet ze niet om naar iets vaags
*liever minder, maar correct
----
6️⃣ '''Noteer wat al gedaan is'''

Bijvoorbeeld:

*een categorie “Koördinaten omset nei Kartographer”
*of een projectpagina met afgevinkte artikelen
*Zodat niemand dubbel werk doet.
----
7️⃣ '''Accepteer dat het niet perfect hoeft'''

Dit is belangrijk:

*een kaart die 20 meter verschoven is → oké
*een ontbrekende zoom → oké
*later verbeteren kan altijd
----
'''Eerlijk slotwoord'''

Na alles wat jullie geprobeerd hebben, is dit:

*de meest begrijpelijke
*de meest controleerbare
*en de minst stressvolle route

En misschien wel de enige die echt past bij een kleine, zorgvuldige wiki.

Als je wilt, help ik graag met:

*een concreet Fries voorbeeldartikel
*een korte omzettingshandleiding
*of een checklist voor elke bewerking
&lt;/blockquote&gt;

== Uitnodiging ==

--------------

{| style=&quot;width:100%; text-align:center; background-color:WhiteSmoke&quot;
|- 
| &lt;h3&gt;&lt;span style=&quot;color: #000;&quot;&gt;Kom jij ook naar de extra feestelijke nieuwjaarsborrel?&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;
&lt;span style=&quot;color: #000;&quot;&gt;Wikipedia bestaat 25 jaar! De borrel is op 17 januari in Den Bosch. &lt;br&gt;&lt;br&gt;'''[[wmnl:Nieuwjaarsbijeenkomst 2026|Schrijf je uiterlijk 10 januari in]]!'''
&lt;br&gt;&lt;br&gt;De borrel wordt georganiseerd door Wikimedia Nederland voor alle Wikimedianen.
&lt;br&gt;Eventuele partners zijn ook welkom.&lt;/span&gt;
| [[File:Mascot celebratory floating balloons.jpg]]
|}
--------------

Ik hoop dat er Friese Wikipedianen zijn die de reis naar Den Bosch kunnen maken. In elk geval zijn jullie ook van harte welkom. [[Meidogger:Ellywa|Ellywa]] ([[Meidogger oerlis:Ellywa|oerlis]]) 7 jan 2026, 21.40 (CET)

== In goed begjin? ==

Eltsenien dy't ik noch net troffen haw: Folle Lok en Seine.
As immen neat om hannen hat, kin er dan ris op [[Meidogger:Mysha/Kladblok]] sjen hoe't de plaatsjes goed komme? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 15 jan 2026, 10.03 (CET)

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16 jan 2026, 20.45 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;
: Grif hawwe hja it idee dat it foar eltsenien dúdlik wêze sil, mar ik soe sizze dat it de tante-test (muoike-metoade(?)) net folbringen kin. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Amateurfuotbalklubs yn Fryslân ==

@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]], is der immen dy't de amateurfuotbalklubs yn Fryslân by de tiid bringe/ferbetterje wol? Guon klubs hawwe noch gjin side en in guon klubs binne fusearre. Ek soe it moai wêze as der in navigaasjebalkje komt fan de klubs út Fryslân of sokssawat. Ik yn alle gefallen haw der gjin nocht oan, it seit my net sa folle, mar as in Fryske wikipedy soe it baas wêze en haw soks teminsten by de tiid. Ik haw de lêste tiden dwaande west mei in soad siden en oare dingen oan it ophelpen en dêr haw ik stadichoan in bytsje myn nocht fan, want it begjint wat putsjewurk te wurden. Ik wol meikoarten ris oer dingen skriuwe dêr't ik niget oan haw. Alfêst tige tanke. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 18 jan 2026, 04.45 (CET)
:@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] Ha we in list om hokker Klubs it giet? [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 18 jan 2026, 11.13 (CET)
::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk|Mysha|Drewes}}  Gjin idee, ik ha ek al eefkes sjoen mar koe allinnich de Fryske list fine, dy't neffens Kneffelfreed al datearre is. Ik bin earlik sein net sa thús yn 'e sport.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 18 jan 2026, 14.38 (CET)
::::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk|Mysha}} Ik bin ek net thús yn 'e sport en fiel der gjin sprút foar. En sjoch ek ris nei dy oare siden dy't dy't by de tiid brocht wurde moatte. Totaal in krappe 125 op dit stuit. Wy hawwe ienfâldich te min meidoggers om alles by te hâlden. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 18 jan 2026, 16.26 (CET)
:::::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Drewes|RomkeHoekstra|Mysha}} Ik bin net fan 'e sport en alhielendal fan it fuotbal. Ik haw yn it ferline wolris in keatsferiening of sa beskreaun, mar dat wie ynsidinteel. It lokket my net oan om hjir struktureel mei oan 'e gong. Wat kin ik sizze? Dit is myn ûnderwerp net. Drewes hat gelyk: we kinne net alles byhâlde. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 jan 2026, 01.46 (CET)

@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]], der is dêr fierder gjin list fan dy't by de tiid brocht wurde moatte. It bêste is om se allegear eefkes bylâns te rinnen. Soks binne we ek mei de siden oer doarpen ensfh oan 'e gong. Guon dêrfan wiene sa'n 20 jier net bywurke.&lt;br&gt;
Sa besteane bygelyks [[Bolswardia]] en [[CAB]] net mear en binne se fusearre ta SC Bolsward. De bêste manear soe wêze om dan even nei de Nederlânske ferzje te sjen. Ja Drewes hat wier gelyk dat we net alles byhâlde kinne, mar as it heal kin, soe it moai wêze dat siden, dy't mei Fryslân te krijen hawwe, in bytsje byholden wurde. Ik soe tinke dat sokke siden wol reedlik populêr by de lêzer wêze soene. Mar hawar as it net ien oanlokket om dêr mei oan 'e gong te gean, dat ik wol jimme ek gjin wurk opkringe, it moat wol moai bliuwe fansels. --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 19 jan 2026, 20.49 (CET)
:::::{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|RomkeHoekstra|Mysha}} Dan moatte we earst mar ris in list sjen te meitsjen, fan wat we ha en wat der efterhelle is. Ik bin al fan de sport mar fan it fuotbal bin ik mear fan de grutte toernoaien en de gruttere klubs. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 19 jan 2026, 09.42 (CET)
::::::{{Ping|FreyaSport}} Jo kinne [[:Kategory:Fryske_fuotbalklup]] as ynvintarisaasjelist brûke. Dat binne alle Fryske fuotbalklubs dêr't wy siden oer hawwe. Dan hoege jo net alle doarpen bylâns om te sjen oft der in artikel oer de pleatslike klub bestiet. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 20 jan 2026, 01.58 (CET)
:::::::{{Ping|FreyaSport|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk|Drewes}} Moai dat jo dat oppakke wolle Freya. Eefkes in pear opmerkingen foar ús allegear: (1) miskien is it wol goed om der tenei by in bewurking wat konsekwinter om te tinken of der in fermoeden is dat it artikel by de tiid brocht wurde moat en sa ja, dan fuort eefkes dat berjocht ta te foegjen. Ferâldere artikels binne gjin reklame foar de Fryske wikipedy en ik kin my foarstelle dat soks argewaasje jout by in lêzer dêrfan, dus ek hiel moai dat Kneppelfreed dit eefkes oan 'e oarder stselde. Ik bin op it stuit wat mei Frankryk oan 'e gong en dêr kaam ik ek slim ferâldere artikels tsjin fan (grutte) plakken en sa ek mei de regio's dêre, wylst der wol lytse bewurkinkjes dien wurde. Somtiden is it ien yn eachopslach te sjen dat de ynformaasje yn in ynfoboks al aardich datearre is. (2) Sa'n berocht tafoegje is in ding, mar it moat ek dúdlik wêze wêrom&quot;t in berjocht tafoege wurdt. Sa is it handich om - yn guon gefallen - op 'e oerlisside (as it hiel erch nedich is) of teminsten yn 'e gearfetting in regeltsje efter te litten wat der krekt by de tiid brocht wurde moat. Dat hoecht net as dat yn ien eachopslach lykas by doarpen of stêden wol te sjen is, mar by [[Kim Kardashian]] bygelyks stiet noch in berjocht dat it artikel by de tiid brocht wurde moat, wylst dêr nei it oanbringen fan it berjocht noch wol oan wurke is. In regeltsje yn 'e gearfetting lykas &quot;by de tiid bringe&quot; of &quot;update nedich&quot; seit foar in oar net altiten alles. In update yn it artikel fan bygelyks wat? As in klub fusearre is of as der mei in persoan wat feroare is, dan is it handich om dat tagelyk mei de tafoeging fan it berjocht fuort op 'e oerlisside of yn 'e gearfetting del te setten. Sadat de persoan dy't it oppakt fuort ek wit wat der barre moat.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 20 jan 2026, 08.45 (CET)
:::::::: Ut dy beskriuwing lês ik dat wy in berjocht {{moatbywurke}} hawwe. Krekt hokfoar berjocht is dat? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
{{Ping|Mysha}} Mysha, dat is it berjocht: {{By de tiid}}.
:::::::: {{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|Welberry|Wutsje}} Ik ha sakrekt in begjintsje makke, nei efkes neitinken ha ik besletten it wat gestrukturearder ([[Wikipedy:Wikiprojekt/Fryske amateur fuobalklups]]) oan te pakken as wat ik mei de [[PC]] en de grutte Omgongen fan it hurdfytsen dien ha. Ek om't ek ik net alhiel thús bin yn it fuotbal. Ik gean earst de kommende wiken efkes goed de brot troch en dan moat it mar ris los en hooplik komt der wat help fan bûten. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 20 jan 2026, 13.25 (CET)

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 18 jan 2026, 14.21 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

19 jan 2026, 22.01 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Oranjestêden ==

Wy sizze no op de haadside dat [[Oranjestêd]] de haadstêd is fan [[Arûba]] en fan [[Sint Eustaasjes]]. Dan moat dy keppeling, op de haadside, fansels al nei [[Oranjestêd]]; oars komt de lêzer by mar ien stêd út. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 9 feb 2026, 14.15 (CET)
: Ik haw [[Berjocht:Wisten jo dat/wike 7]] oanpast dat dy keppelet nei [[Oranjestêd]], mar ik wit net at it berjocht om it berjocht om it bejocht dan ek oanpast wurdt. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:: It is goedkaam. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Reference Previews – experiment ==

Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this.

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Problem ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the &lt;sup&gt;a b&lt;/sup&gt; (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Assumption ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Idea ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision.

When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the &quot;x&quot; or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker'''
&lt;/gallery&gt;

When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker'''
File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview'''
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview'''
&lt;/gallery&gt;

By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Experiment ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews.

We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[Meidogger:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Meidogger oerlis:Johannes Richter (WMDE)|oerlis]]) 20 feb 2026, 13.26 (CET)
:As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&amp;diff=prev&amp;oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). --[[Meidogger:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Meidogger oerlis:Johannes Richter (WMDE)|oerlis]]) 9 mrt 2026, 14.31 (CET)

:: Skriuwer wol graach in ekspiriment dwaan; ik haw gjin idee wêrom dat net op En: dien wurdt: It ekspiriment is beheind, dat de beheining op En: koe ienfâldich op mar 1% setten wurde. Mar it nuvere is dat der sein wurdt dat it barre sil; der wurdt net om tastimming frege, mar sûnder fregen wurdt dit oplein. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:: Author would like to do an experiment; I have no idea why it isn't done at En:: The experiment is limited, so the restriction on En: could simply be set to only 1%. But the strange thing is that it is SAID to be happening; permission is not asked, this is imposed without asking. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Save the Date: zaterdag 20 juni 2026 Verjaardagsfeest Wikipedia 25 jaar! ==

Op 19 juni bestaat de Nederlandstalige Wikipedia precies 25 jaar en dat willen we vieren! 

Daarom nodigen we je van harte uit voor het verjaardagsfeest op zaterdag 20 juni van 12:00 tot 17:00 uur bij restaurant LE:EN in Utrecht. 

Inschrijving is geopend! Op [[wmnl:Verjaardagsfeest_Wikipedia_25_jaar!|deze pagina]] vind je meer informatie alsmede het inschrijfformulier.

We hopen dat je erbij kunt zijn en kijken ernaar uit je te mogen verwelkomen. Tot dan!

Met vriendelijke groet,

Team Wikimedia Nederland [[Meidogger:JansenKirsten|JansenKirsten]] ([[Meidogger oerlis:JansenKirsten|oerlis]]) 12 mrt 2026, 11.36 (CET)

: It is moai dat der romte foar in feestke is foar Nl:. Fansels is Fy: jonger: Wolle wy eat dwaan foar [[2 septimber]] [[2027]]? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Kaarte? ==

Is it [[Klaverjasse (kaartspul)]] of [[Klaverjassen (kaartspul)]]? Wat wy ek skriuwe, der binne hoe ek lju dy't it der net mei iens binne. Dat, kinne jim der eat oer sizze dêr't wy by bliuwe kinne? Perslot: der binne noch mear spultsjes om te beskriuwen. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 13 mrt 2026, 13.45 (CET)

: [[Meidogger oerlis:Top8]] skreau op dy oerlisside in antwurd dat ik frege hie hjir te skriuwen:
:Ik soe oanslute wolle by wat Popkema yn syn grammatika seit, mei de oanfolling dat in ynfinityf brûkt as haadwurd gjin -n krijt as er sûnder fierdere determinearders foarkomt: 'Fytse is in sûne aktiviteit mar smoke wurde je net better fan.' Datselde jildt dus ek foar ynfinitiven dy't brûkt wurde as kopkes. 
:As der in bywurd by de ynfinityf komt bliuwt dy sûnder -n: 
:'Hurd wurkje is goed foar dy.' 
:Of: 'Altyd mar hurd wurkje is net goed foar dy.'
:Sagau't der in lidwurd of in oar bepalend wurd foar de ynfinityf komt, komt der wol in -n achter. 
:'Syn fytsen is ta in obsesje wurden.'
:'Dat altyd mar hurde wurkjen is net geod foar dy.' 
:Yn myn optyk is dat de gongbere Fryske noarm. 
:Troch de tanimmende druk fan it Hollânsk op it Fryske systeem sjogge je hieltiid faker in -n achter in ynfinityf, ek as it net hoecht/heart. Dêr woe ik net yn meigean.
:Om de regels krekt op papier te krijen (ik haw grif net alle gefallen goed útbonke) soene je in trochkrûpte grammatikus freegje moatte. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 13 mrt 2026, 17.07 (CET)

::{{Ping|Mysha}} Mar it is net in frije kar, Mysha, of in kwestje fan smaak: dit is grammatika. &quot;Klaverjasse&quot; is yn dit gefal simpelwei fout. &quot;Klaverjasse&quot; is in tiidwurd (''werkwoord''). As in wurd dat fan oarsprong in tiidwurd is, brûkt wurdt as in haadwurd (''zelfstandig naamwoord''), dan kriget it yn it Frysk in -n oan 'e ein. Dus: &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''wy klaverjasse,''&lt;/span&gt; mar &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan klaverjasse'''n'''.''&lt;/span&gt; 
::Tiidwurden en haadwurdlik brûkte tiidwurden komme yn it Nederlânsk ek foar. Soks wurdt yn it Frysk allinnich mar fout dien (neffens my) om't it Nederlânsk by tiidwurden altyd al in -n oan 'e ein hat, dus yn dy taal sjogge (en hearre) je it ferskil net. 
::Hoe kinne je beide foarmen no útinoar hâlde as je dêr net genôch taalgefoel foar hawwe of as je gjin ''native speaker'' binne? Hiel simpel: as je der in lidwurd (&quot;it&quot;) foar sette kinne, moat der in -n oan 'e ein. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy klaverjasse altyd tiisdeitejûns''&lt;/span&gt; kin der gjin lidwurd foar. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy binne tiisdeitejûns altyd oan it klaverjasse'''n'''''&lt;/span&gt; stiet it lidwurd der al yn en is it dúdlik dat it net &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy binne tiisdeitejûns altyd oan it &lt;span style=&quot;text-decoration: line-through;&quot;&gt;klaverjasse&lt;/span&gt;''&lt;/span&gt; wêze kin. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan klaverjasse'''n'''''&lt;/span&gt; stiet der gjin lidwurd foar, mar kin it ynfoege wurde: &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan '''it''' klaverjassen.''&lt;/span&gt; Yn titels giet it altyd om haadwurdlik brûkt tiidwurd, omdat bgl. &quot;klaverjassen&quot; gjin sin is en dat wurd dus gjin tiidwurdsfunksje hawwe kin. Boppedat: wêr giet dat artikel oer? Oer '''it''' klaverjassen. 
::Ik hoopje dat ik it sa dúdlik útlein haw. Sa net, skromje dan net om my der nochris nei te freegjen. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 14 mrt 2026, 20.06 (CET)


::: {{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}}{{Ping|Top8}}Sjoch: At hjimme beide skriuwe, dan is te sjen dat ik net freegje om't ìk dat aardich fyn, mar om't wy dúdlik hawwe moatte hoe it weze moat. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

:@Mysha Ik snap dy wol, in net-memmetaalprater freget om hâldfêst. Mar soms binne de regels net simpel en sels mei dizige grinzen.
:@Ieneach fan 'e Esk Tank foar dyn útlis mar nei myn betinken makkest de saak te simpel (om didaktyske redenen miskien?). De sinnen dy't ik neamde: 'Hurd wurkje is goed foar dy.' of: 'Altyd mar hurd wurkje is net goed foar dy.' binne perfekt grammatikaal, mar it giet wol om in ynfinityf brûkt as haadwurd dy't gjin -n kriget. Neffens dyn argumint kin dat net. Sjoch ek Popkema syn 'Grammatica Fries', Utert 2006, s. 194. Dêr stiet hiel dúdlik dat yn de gefallen dat de ynfinityf 'zonder bepaaldwoord' stiet der gjin -n by hoecht. En foar kopkes dy't besteane út in ynfinityf sûnder bepaaldwurd jildt dus itselde. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 16 mrt 2026, 11.42 (CET)

::{{Ping|Mysha|Tulp8}} Tulp8, ik ha mei ferheardens jo stikje lêzen. Ik fyn &quot;wurkjen&quot; net sa'n goed foarbyld om't hjir yn myn omkriten troch frijwol eltsenien it hollanisme &quot;werken&quot; brûkt wurdt, en dat fertroebelet myn taalgefoel foar &quot;wurkjen&quot; wat. Mar as we &quot;wurkjen&quot; ferfange troch &quot;fytsen&quot;, dan soe ik altyd sizze: &quot;Hurd fytse'''n''' is goed foar dy&quot; en noait &quot;Hurd fytse is goed foar dy&quot;. Dat lêste doocht foar myn taalgefoel net. Ek: &quot;Fytse'''n''' is in sûne aktiviteit mar smoke'''n''' wurde je net better fan.&quot; Ik wit net wat ik der fierders fan sizze kin, mar dat is neffens mý hoe't it heart. Sa't jo jo beroppe op Popkema, berop ik my op it boekje ''Tiidwurden'', in útjefte fan 'e Afûk, wêryn't op side 22 yn 'e paragraaf ''Nammefoarm + -n'' stiet: &quot;By it brûken fan in tiidwurd as haadwurd kriget de nammefoarm ek in -n, bygelyks: It rinne'''n''' falt him swier; Prate'''n''' hâld ik net fan. Yn jo/Popkema's optyk soe dat twadde foarbyld &quot;Prate hâldt ik net fan&quot; wêze moatte, mar neffens de Afûk is dat net sa. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 17 mrt 2026, 01.15 (CET)
:::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}}, der ferskynde in reade melding op myn skerm, mooglik wiene jo wat fan'e kaart en is hjirboppe in betizing mei de brûker {{Ping|Top8}}? [[Meidogger:Tulp8|Tulp8]] ([[Meidogger oerlis:Tulp8|oerlis]]) 20 mrt 2026, 17.32 (CET)
::::{{Ping|Tulp8}} Oeps. Sa siet it presys. Nim my net kwea-ôf. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 mrt 2026, 15.44 (CET)
:::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]Dat boekje ''Tiidwurden'' fan de Afûk haw ik ek. It jout yn par 2.4. in ferienfâldige werjefte fan it systeem want it gefal dat in ynfinityf brûkt wurdt as haadwurd sûnder determinearder stiet der net yn. Oars, it foarbyldsintsje 'Praten hâld ik net fan' dat jo jouwe stiet net yn it boekje fan de Afûk. Boppedat is dat sintsje net in korrekt foarbyld omdat it ferhâldingswurd 'fan' strâne is. Dat heart eins by 'praten'.
:::::In better foarbyld is 'Prate is goed foar har'. Dêr heart nei myn taalgefoel gjin n achter. Mar ja, as it op yndividueel taalgefoel oankomt, dan is it jowes tsjinoer mines. Noch in foarbyld: Ik fyn 'Hurd fytse is goed foar de lea' (en ek 'Hurdfytse is in moaie sport':-)) grammatikaal korrekte sinnen. Sa't ik earder sei, miskien soene wy hjir in trochkrûpte grammatikus rieplachtsje kinne. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 26 mrt 2026, 00.16 (CET)
::::::{{Ping|Top8}} Jo hawwe blykber in totaal oare útjefte fan ''Tiidwurden'', want yn myn ferzje giet it fan paragraaf 2.2.3. nei 3, dus 2.4 bestiet net. Ik kin foaryn gjin druk fine, mar ik tink dat ik de oarspronklike útjefte út 1989 haw. By my giet ik yn dizze saak om par. 4.5.2. op side 22, dêr't trije foarbylden jûn wurde:
::::::*It rinnen falt him swier.
::::::*It sliepen wol net mear.
::::::*Praten hâld ik net fan.
::::::Dat foarbyldsintsje stiet der dus wol deeglik yn. (It middelste foarbyld hie ik hjirboppe weilitten om't dat op itselde delkomt as foarbyld nû. 1.) As dat is wat jo bedoele mei &quot;haadwurd sûnder determinearder&quot; (en sa haw ik it al begrepen), dan wurdt ek dy foarm yn it boekje beskreaun. Dat en wêr't &quot;fan&quot; yn dy sin stiet, hat neffens my gjin inkele ynfloed op 'e fraach oft it haadwurdlik brûkte tiidwurd in wurdeinige -n kriget of net. Mar om jo foarbyld te nimmen: dat heart dus neffens my (en neffens de Afûk) &quot;Praten is goed foar har&quot; te wêzen. Dêr komme we dan, sa't jo hjirboppe al fêststelden, net fierder mei.
::::::Mar jo skriuwe hjirboppe: &quot;''Troch de tanimmende druk fan it Hollânsk op it Fryske systeem sjogge je hieltiid faker in -n achter in ynfinityf, ek as it net hoecht/heart.''&quot; Dêr woe ik noch al even tsjinyn gean. Neffens my is it krekt oarsom: sa't it my út myn jeugd bystiet, waard doe altyd &quot;Praten is goed foar dy&quot; sein, mei in -n, wylst de foarm &quot;Prate is goed foar dy&quot;, sûnder -n, der letter geandewei ynslûpt is ûnder druk fan it Nederlânsk. Alteast, sa haw ik dat belibbe. Want it Nederlânsk makket gjin ûnderskie tusken skriuwwize en útspraak fan tiidwurden en haadwurdlik brûkte tiidwurden. Friezen ferlieze dêrtroch it besef dat dat ûnderskie bestiet en begjinne nei Nederlânsk foarbyld haadwurdlik brûkte tiidwurden út te sprekken en te skriuwen as gewoane tiidwurden. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.24 (CET)
:::::::@Ieneach fan 'e Esk [1] De útjeften fan ''Tiidwurden'' dy't ik haw binne in 6ste printinge út 2000 en in 11te printinge út 2011. Jo hawwe grif in âldere fersy, sa't jo sels ek al stelle.
:::::::[2] In didaktysk boekje fan de Afûk is foar my minder gesachhawwend as in wiidweidige grammatika.
:::::::[3] Wy moatte earst dúdlik hawwe wêr't wy it ûniens oer binne. It giet om it as haadwurd brûkte tiidwurd sûnder determinearder. Yn de trije foarbylden dy't jo út ''Tiidwurden'' oanhelje hat de ynfinityf wol in determinearder, al is it foarsetsel 'fan' yn nr. 3 nei de ein fan de sin ta skood. 
:::::::[4] It giet my dus allinne om ynfinitiven as substantyf sûnder determinearder. Oer de oare gefallen binne wy it wol iens, liket my.
:::::::Ik haw in pear foarbylden út de skreaune literatuer opdûkt.
:::::::[a] It lidwurd 'it' is in determinearder. Dêrom is it 'It skûtsjesilen is hjoed yn Grou.' Mar Tetman de Vries sjongt: 'Skûtsjesile is myn nocht,/ lavearje en soms foar de wyn.'. Dêr wurdt de ynfinityf 'los' brûkt as haadwurd, sûnder fierdere determinearders, en Tetman sjongt dêr GJIN -n. Dat kinne je goed hearre, want oars hie er wol songen 'Skûtsjesil'n', mei in dúdlike sylabisearring fan it lêste wurdlid. Op Spotify kinne jo hearre hoe't Anneke Douma it sjongt, krekt sa't it hjir boppe stiet, sûnder -n. In parallel is dan: 'Klaverjasse is myn nocht.'
:::::::[b] Yn ''De Reade Boarre'' fan Tr. Riemersma fûn ik ek in moai foarbyld (s. 457): 'Underweis fan de wein ôf springe, dat wie prachtich.'
:::::::Dat is itselde as ien dy't seit: 'De hiele jûn klaverjasse, dat wie prachtich!'
:::::::[5] Jo analyse fan de ynfloed fan it Nederlânsk is nijsgjirrich. It soe kinne dat dy ynfloed sa wurket. Mar ik gean ôf op hoe't de dingen yn it Frysk sein wurde (waarden), en, sa't jo sizze, der is yn de útspraak in dúdlik ferskil, sa't Tetman en Anneke Douma hearre litte. En by harren is de útspraak sûnder n wier gjin ynterferinsje mei it Nederlânsk.  
:::::::[6] Sa't ik earder ek al útstelde, miskien is it better om hjir in trochkrûpte grammatikus te rieplachtsjen. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 12 apr 2026, 22.35 (CEST)
:::::::: Ik moat ris sjen wêr't ik it oersjoch fan de Afûk haw. Mar hoe ek: Sa't it my bystiet is De Reade Boarre net yn de hjoeddeiske stavering. Dat koe ynfloed hawwe. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::::::::: Ja, en nee: [[De Reade Bwarre]] wie yn in eigen stavering. [[Jetske Bilker]] hat yn [[2022]] in [[wertaling]] makke as [[De reade boarre]]. Wy hawwe der neat oer, núvernoch.
::::::::: Hoe fie wy sa'n trochkrûpte grammatikus? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Bot Flag Request for [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]] ==

Appologies for posting in English. Also, I could not locate a dedicated page for bot request in {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}, so I am posting here. Please direct me to the correct page if one exists. Thank you.

* '''Bot name''': [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]]
* '''Bot operator''': [[commons:User:SchlurcherBot]]
* '''Bot task''': Automatically convert links from &lt;code&gt;http://&lt;/code&gt; to &lt;code&gt;https://&lt;/code&gt; (secure protocol migration)
* '''Technical details''': Please see [[metawiki:User:SchlurcherBot|meta:User:SchlurcherBot]] for full details, including the expected number of affected URLs on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}.
* '''Bot flags on other projects:''': [[metawiki:Steward_requests/Bot_status/2025-12#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot|Global bot status granted]]. Also flagged on [[:en:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/SchlurcherBot|English Wikipedia]], [[:en:de:Wikipedia:Bots/Anträge_auf_Botflag/Archiv/2025#2025-02-14_–_SchlurcherBot|German Wikipedia]], [[:en:fr:Wikipédia:Bot/Statut/Archive_12#(Traité)_SchlurcherBot|French Wikipedia]], [[:en:it:Wikipedia:Bot/Autorizzazioni/Archivio/2025#SchlurcherBot|Italian Wikipedia]], [[:en:pl:Wikipedia:Boty/Zgłoszenia/2025#Wikipedysta:SchlurcherBot|Polish Wikipedia]], [[:en:pt:Wikipédia:Robôs/Pedidos_de_aprovação/Arquivo/2025#SchlurcherBot|Portuguese Wikipedia]], and [[commons:Commons:Bots/Requests/SchlurcherBot2|Commons]]. For a full list, see: [[metawiki:Special:CentralAuth/SchlurcherBot|sulutil:SchlurcherBot]]
* '''Comment''': The bot is globally approved and active on the top 10 Wikipedia projects. As this wiki has opted out of the global bot policy, I am requesting permission to perform these link updates on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}} as well. Please let me know if a local bot flag can be granted or if you have any questions. Thank you. [[Meidogger:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Meidogger oerlis:Schlurcher|oerlis]]) 21 mrt 2026, 16.43 (CET)

:{{Ping|Drewes|Kneppelfreed}} Goeie. Dit liket my wol okee. Sille wy dit mar takenne? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 mrt 2026, 17.39 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], ja dat liket my ek wol goed ta. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 mrt 2026, 21.07 (CET)
:::Ik ha ek gjin beswier. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 23 mrt 2026, 11.24 (CET)
:::: [[File:Symbol neutral vote.svg|18px]] [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) - Ik wit it net: ik gean der fanút dat at immen keazen hat foar &quot;http:&quot;, dat dêr dan in grûn foar is. Mar at der sein wurdt dat der al ferskate tapassings foar binne, dan nim ik oan dat sokke problemen al fûn binne. (Wie der berjocht dêr't ik dat &quot;neutraal&quot; mei dwaan koe?) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::: {{Neutraal}} [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::::: Ik leau net dat dêr al in berjocht foar bestiet, mar fiel jo frij om it oan te meitsjen. Wat dizze diskusje fierders oangiet: foarstel is oannommen. Ik sil ris sjen oft ik &quot;bot flag&quot; aktivearre krij. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.00 (CET)
:::::{{Ping|Schlurcher}} Hello. We (the aministrators of this Wikipedia) talked it over and decided to grant your request. I believe I have taken care of it, but I've never done this before (we don't get many bot flag requests, in fact almost none). So if there is a problem, please let me know. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.34 (CET)
::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Thanks for confirming, everything looks fine. --[[Meidogger:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Meidogger oerlis:Schlurcher|oerlis]]) 26 mrt 2026, 22.48 (CET)

Ik tocht al; grif hawwe wy dêr wat foar: It wie: &quot;foar&quot; {{foar}}; &quot;tsjin&quot; {{tsjin}} ; en &quot;neutraal&quot; {{neutraal}}. (No opnaam yn de list fan berjochten.) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:Moat dat &quot;Neutraal&quot; net &quot;Unthâlding&quot; wurde? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 28 mrt 2026, 21.02 (CET)

:: Dit is hoe't @[[Meidogger:J'88|J'88]] it makke hat, 15 jier lyn. Fansels kin it ek {{Unthâlde}} wêze, mar dan komme wy wer by de stavering fan it tiidwurd. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:[[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 30 mrt 2026, 12.11 (CEST)

== Beursaanvraag Wikimania 2026 geopend ==

Van 21 - 25 juli vindt [[wikimania:2026:Wikimania|Wikimania]] in Parijs plaats, de jaarlijkse wereldwijde conferentie voor iedereen die betrokken is bij een of meerdere Wikimedia-projecten. 

Wikimedia Nederland stelt een beperkt aantal beurzen beschikbaar voor reis- en verblijfskosten voor het hoofdprogramma van 23–25 juli. Je kunt tot uiterlijk zondag 12 april een beurs aanvragen. 

[[wmnl:Wikimania_2026|Meer informatie over de beursaanvraag vind je op de verenigingswiki]]. [[Meidogger:JansenKirsten|JansenKirsten]] ([[Meidogger oerlis:JansenKirsten|oerlis]]) 23 mrt 2026, 15.06 (CET)

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Unsichtber? ==

Is der immen dy sjen kin dat ik dizze bewurking makke haw [[Oerlis:1918]]? Ik kin it sjen at ik der sels hinne gean, en ik sjoch it ek yn myn Bydragen, mar by myn Folchlist stiet it der net by, en by Koartlyn feroare ek net. Immen in idee? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 2 apr 2026, 12.40 (CEST)

: It is núver: It is no sa'n skoft letter dat net mear te sjen is of Koartlyn feroare it hie, mar oarsom hat der yn de tuskentiid net ien west dy't sei: &quot;Ja it is goed!&quot; of &quot;Nee, wêr prate jo fan?&quot;. Is der no wier net ien dy't sels mar sjen kin at der wat stiet op [[Oerlis:1918]]? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 3 apr 2026, 19.11 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 26 apr 2026, 02.57 (CEST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;
: Ekskuzes foar it skriuwen yn it Ingelsk. Help asjebleaft mei it oersetten nei jo taal. Op it stuit wurdt in fersyk om kommentaar behannele om te besluten oer in wrâldwiid AI-belied. Tankewol. (Neffens Google translate. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]))

== InternetArchiveBot ==
Ik kin net fine dat der ea eat dien is foar [[Wikipedy_oerlis:Ambassade#InternetArchiveBot]]. De man freget om botstatus, en oant no ta is der immen dy't dat in goed idea fûn, mar der bart neat, en wy binne jierren letter.
=== Foarstel: Jou [[Meidogger:InternetArchiveBot]] botstatus ===
{{Neutraal}} - [[Mysha]]. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 11 mai 2026, 16.07 (CEST)&lt;br&gt;
{{Foar}} -[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 mai 2026, 08.45 (CEST)&lt;br&gt;
{{Foar}} -[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 27 mai 2026, 17.35 (CEST)&lt;br&gt;
{{Foar}} - [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 27 mai 2026, 18.05 (CEST)

Dan soe ik sizze dat mei de helte fan de stimmen {{Foar}}, en net ien der op tsjin, dat de foarstel dochs ris oannaam is.
Is der immen dy't de rjochten hat en set te bot-status oan?

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27 mai 2026, 19.14 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;</text>
      <sha1>taa08ah2fb66tdv9f33g1b40ujt2ny7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Koninklijk Fries Genootschap voor Geschiedenis en Cultuur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2582</id>
    <revision>
      <id>1230867</id>
      <parentid>1103668</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T04:55:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1230867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2931" sha1="5hbl0cq3xseg3qsmuq56ac4zqc0v49x" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Leeuwarden Koningsstraat 1 Fries Museum, Eysingahuis.jpg|thumb|It Eysingahûs, Ljouwert.]]
It '''Koninklijk Fries Genootschap voor Geschiedenis en Cultuur/Keninklik Frysk Genoatskip foar Skiednis en Kultuer''', fuortkaam út it  '''Provinciaal Friesch Genootschap ter Beoefening van Friesche Geschied-, Oudheid- en Taalkunde''', waard op [[27 septimber]] [[1827]] troch [[Franciscus Binkes]], [[Hendrik Amersfoordt]] en [[Freerk Fontein]] oprjochte en is no fêstige yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]. It Genoatskip wie, foaral yn de begjintiid, fan wat de 'hegerein' neamd wurde kin. [[Eeltsje Halbertsma]] betanke yn 1834 as lid. De reden skreau er oan syn broer Joast: ''Es gibt Narren aller Art'' (''Gekken binne der yn soarten en mjitten'') en hy woe dêr net ien fan wêze. It Frysk waard troch it Genoatskip dan wol bestudearre, fiertaal wie it by harren yn dy begjinjierren út noch yn net. Ek it sûnt 1839 ferskinende (en noch altyd besteande) tydskrift &quot;[[De Vrije Fries (Frysk Genoatskip)|De Vrije Fries]]&quot; wie foar it meastepart yn it [[Hollânsk]]. Wol binne der foar de tiid fan de &quot;De Vrije Fries&quot; noch in seistal nûmers fan in Frysktalich &quot;[[Friesch Jierboeckjen]]&quot; ferskynd.

==Kolleksje==
It Frysk Genoatskip liet fan him sprekke yn [[1877]]. Yn it paleis fan [[Willem III fan Oranje|Willem III]] oan it Hofplein yn Ljouwert waard in grutte tentoanstelling organisearre yn ferbân mei it 50-jierrich bestean fan it Genoatskip. De provinsje en de gemeente [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]] wurken der oan mei. Terpfynsten, skilderijen, silverwurk, hânskriften, kaarten, alles wat te toanen wie waard toand. It wie in grut sukses: Der kamen tritichtûzen besikers op ôf en der waard rûnom yn Nederlân omtinken oan jûn yn de parse. Der bleau genôch jild fan oer om oan de [[Turfmerk]] it &quot;[[Eysingahûs (Ljouwert)|Eysingahûs]]&quot; oan te tugen, dêr't de samlingen fan it Genoatskip en provinsje in fêst plak krigen. Dêrmei stie it Genoatskip oan de widze fan it [[Frysk Museum]]. In grut part fan de kolleksje is noch altyd yn brûklien by it Frysk Museum.

==Publikaasjes==
It genoatskip jout neist it jierboek [[De Vrije Fries (Frysk Genoatskip)|De Vrije Fries]] it [[Histoarysk tydskrift Fryslân]] út en organisearret aktiviteiten op histoarysk mêd, lykas ekskurzjes, lêzingen en symposia. 

== Keppelings om utens ==
* [https://koninklijkfriesgenootschap.nl/fr/ De thússide fan it Genoatskip]
* [https://tresoar.on.worldcat.org/oclc/73230012  ''Verslagen en Handelingen van het Fries Genootschap'' 1850 - 1875]
* [https://koninklijkfriesgenootschap.nl/fr/fryslan/ Histoarysk tydskrift Fryslân]
* [https://koninklijkfriesgenootschap.nl/fr/de-vrije-fries/ ''De Vrije Fries''], jierboek, online sûnt 1839

[[Kategory:Frysk Genoatskip| ]]
[[Kategory:Fryske kulturele organisaasje]]
[[Kategory:Fryske feriening]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1827]]
[[Kategory:Organisaasje yn Ljouwert]]</text>
      <sha1>5hbl0cq3xseg3qsmuq56ac4zqc0v49x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Napoleon Bonaparte</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4005</id>
    <revision>
      <id>1230834</id>
      <parentid>1169173</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T19:50:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1230834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3194" sha1="qyv3kzt2ffxlcane3htepurnzel5liq" xml:space="preserve">[[Ofbyld:David napoleon.jpg|right|250px|''Napoleon Bonaparte'']]
'''Napoleon Bonaparte''' ([[15 augustus]] [[1769]] – [[5 maaie]] [[1821]]) wie in generaal fan de [[Frânske Revolúsje]] en wie de liedsman fan [[Frankryk]] as Earste Konsul fan de Frânske Republyk fan [[11 novimber]] [[1799]] oant en mei [[18 maaie]] [[1804]] en dêrnei as [[Keizer]] fan de Frânsen en [[Kening (titel)|Kening]] fan [[Itaalje]] ûnder de namme Napoleon I fan [[18 maaie]] [[1804]] oant [[6 april]] [[1814]], en noch in kear fan [[20 maart]] oant [[22 juny]] yn [[1815]]. Napoleon wurdt beskôge as in militêr sjeny, en is ferneamd fan it lieden fan in grut tal súksesfolle kampanjes, hoewol't der ek in pear spektakulêre mislearrings tusken sieten. 

Napoleon Bonaparte waard berne yn [[Ajaccio]] op it eilân [[Korsika]] en stamme út in laach fan patrisjers. Hy gong yn it leger en waard op [[1785]] artilleryluitnant. By it belis fan [[Toulon]] ûnderskate er him en waard brigadegeneraal (1794). Yn oktober 1795 krige er opdracht fan de [[konvinsje (gearkomste)|Konvinsje]] om in royalistyske opstân del te slaan by [[Parys]]. Dat die er mei súkses en yn maart 1796 waard er befoardere ta de rang fan oerbefelhawwer fan it leger dat tsjin [[Itaalje]] fjochtsje moast. Yn Itaalje helle er grutte súksessen; yn 1797 waard de foar Frankryk geunstige [[Frede fan Campoformio]] sletten. In dêrop folgjende ekspedysje fan him tsjin [[Egypte]] mislearre lykwols; op [[1 augustus]] [[1798]] waard de Frânske float by Aboekir troch [[Horatio Nelson|Nelson]] ferneatige. By it útbrekken fan de ''[[Twadde Koalisjekriich]]'' kearde Napoleon werom nei Frankryk. Troch de steatsgreep fan [[9 novimber]] [[1799]] brocht er it Directoire-regear ten fal. Yn de nije regearing waard Napoleon earste konsul foar 10 jier en wie doe feitlik autokraat. 

Yn de rin fan krekt mear as 10 jier bemachtige er de kontrôle oar it grutste part fan west en sintraal [[Jeropa]] troch oerweldiging en troch ferdraggen te sluten, oant syn nederlaach yn de [[Slach by Leipzig]] yn oktober [[1813]]. In pear moanne letter waard er ôfset en finzen set op it eilân [[Elba (eilân)|Elba]]. In 10 moanne letter kaam er wer oan de macht, dizze tiid stiet bekend as de [[Hûndert Dagen]]. Hy waard úteinlik ferslein yn de [[Slach by Waterloo]] yn [[Belgje]] op [[18 juny]] [[1815]]. Koart dêrnei waard er opnij finzen naam troch de Ingelsen en waard ferballe nei it eilân [[Sint-Helena (eilân)|Sint-Helena]], dêr't er yn 1821 stoarn is.

[[Kategory:Napoleon Bonaparte| ]]
[[Kategory:Frânsk maarskalk]]
[[Kategory:Frânsk militêr yn de Oarloggen fan de Frânske Revolúsje]]
[[Kategory:Frânsk militêr yn de Napoleontyske Oarloggen]]
[[Kategory:Frânsk politikus]]
[[Kategory:Keizer fan Frankryk]]
[[Kategory:Kening fan Itaalje]]
[[Kategory:Frânsk misdieslachtoffer]]
[[Kategory:Persoan dy't in moardoanslach oerlibbe hat]]
[[Kategory:Frânsk balling]]
[[Kategory:Korsikaansk persoan]]
[[Kategory:Frânsk persoan fan Italjaansk komôf]]
[[Kategory:Frânsk persoan fan Korsikaansk komôf]]
[[Kategory:Hûs Bonaparte]]
[[Kategory:Skiednis fan Frankryk]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1769]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1821]]</text>
      <sha1>qyv3kzt2ffxlcane3htepurnzel5liq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hannibal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10227</id>
    <revision>
      <id>1230831</id>
      <parentid>1030938</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T19:47:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1230831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3496" sha1="7vvfftjds002zxx0hs7k0s72llztkxa" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Mommsen p265.jpg|thumb|250px|Buste fan Hannibal]]

'''Hannibal''', eins '''Hannibal Barka''', soan fan [[Hamilkar Barka]] ([[Kartago]], [[247 f.Kr.]] – [[Libyssa]], [[183 f.Kr.]]) wie in [[Kartago|Kartaachsk]] [[generaal]]. 

Hannibal groeide op yn legerkampen fan syn adopsjeheit [[Hamilkar Barka]]. Syn heit wie generaal yn de [[Earste Punyske oarloch]] en hat letter [[Ibearje]] ([[Spanje]] en [[Portegal]]) ferovere. Troch syn heit wie Hannibal in fijân fan de [[Romeinen]]; syn heit wie fûl tsjin de Romeinen. Hy liet de lytse Hannibal dan ek swarre om nea in Romein as freon te hâlden. 

== De baas ==
Doe't Hamikar Barkas stoar (hy foel fan syn hynder), wie Hannibal al folwoeksen, mar noch net âld genôch om te lieden. Dêrom waard syn omke [[Hasdrubal]] [[regint]]. Hasdrubal hat it [[Ebro ferdrach]] tekene. It ferdrach ferdielde it lân yn twa stikken. Alles wat súdlik fan de [[Ebro]] lei wie fan [[Kartago]] en wat noard fan de Ebro lei wie fan de Romeinen. Kartago beloofde de Ebro net oer te stekken, sûnder in oarlochsferklearring nei [[Rome (stêd)|Rome]] te stjoeren. Hasdrubal waard fermoarde en Hannibal waard de nije baas. 

== De oarloch ==
Hannibal wie populêr by de soldaten. Hy foel al rillegau de stêd Saguntum oan. De stêd lei súdlik fan de Ebro, mar wie in bûnsgenoat fan Rome. Hjirnei ferklearre Rome de oarloch oan Kartago.
Hannibal woe Rome oanfalle. Hy gie mei 100.000 man en 36 [[Oaljefant|oaljefanten]] nei Rome ta. Hy koe net oer de [[Middellânske See]], Rome wie de baas op see nei in oarloch. Hy gie mei syn leger nei it noardlikste diel fan [[Marokko]] en gie sa nei Spanje. Dêrnei gienen se troch de [[Alpen]] om sa troch it noarden Rome binnen te fallen. Troch de Alpen gean wie tige swier. De paden leinen besiedde mei rotsblokken. Op hegere dielen befrear de grûn en der wienen faak sniestoarmen. Tûzenen manskippen en bisten gienen dea fan de honger en fan de kjeld. Neffens de Grykske [[histoarikus]] [[Polybius]] hie mar in kwart fan Hannibals leger de tocht oerlibbe.

Doe't er yn [[Itaalje]] oankaam fersloech er it iene nei it oare Romeinske leger. Hy stie foar de poarten fan Rome, mar syn iten rekke op. Hy moast nei Súd-Itaalje om iten te plonderjen. Rome hie yntiids in nij leger klear makke. 
[[Ofbyld:Slaget_ved_Zama_-_Cornelis_Cort,_1567.jpg|left|thumb|It gefjocht yn Zama]]
[[Skipio Afrikanus]] foel Kartago oan en Hannibal waard weromroppen. Hannibal lanne yn Noard-[[Afrika]] en marsjearre nei Skipio Africanus, dy’t nei him ta kaam. Se moeten elkoar by it plak [[Zama]]. Doe't Hannibal syn oaljefanten oanfalle liet, iepenen de Romeinske rigen harsels, dat de oaljefanten koenen net folle skea oanbringe. Efter de haadmacht waarden se oanfallen troch licht bewapene soldaten. Dêrnei foel de [[ynfantery]] fan de beide legers elkoar oan. De Kartagers wûnen maklik. Mar ynienen ferskynden de [[ruters]] fan de Romeinen. Dizze ruters wienen opsyk nei fiedsel. Se foelen de Kartagers yn de rêch oan. As se in kertier letter komd wienen, hienen de Kartagers wûn. Mar no rûn it oars. Nei de Slach by Zama flechte Hannibal nei [[Syrje]] en [[Bitynje]], dêr't er himsels fan kant makke neidat er ûntdutsen wie.

[[Kategory:Barkiden]]
[[Kategory:Kartaachsk generaal]]
[[Kategory:Kartaachsk politikus]]
[[Kategory:Kartaachsk balling]]
[[Kategory:Selsmoarddogger]]
[[Kategory:Kartago]]
[[Kategory:Persoan yn de Punyske Oarloggen]]
[[Kategory:Persoan berne yn 247 f.Kr.]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 183 f.Kr.]]</text>
      <sha1>7vvfftjds002zxx0hs7k0s72llztkxa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Klokhûs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13609</id>
    <revision>
      <id>1230865</id>
      <parentid>1133144</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T04:48:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1230865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1115" sha1="cpm88hn816b95dkwdbvxbvgjjders0c" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Klokkenstoek Katlijk.jpg|thumb|right|Los klokhûs yn [[Ketlik]].]]
In '''klokhûs''' is in stellaazje foar it ophingjen fan ien as mear liedklokken. It klokhûs jout de klok romte om te slingerjen. Fral by in ynwindich klokhûs komt dêr by dat it ek de trillings dimpt dy't oars fan de ophinging op it gebou oergean soenen en sa op 'e lange doer it gebou stikken trilje soenen.

In protte tsjerken hawwe in ynwindich klokhûs, guon hawwe in los klokhûs, en in inkelden ien hat in oanhingjend klokhûs.

==Losse klokhuzen==
In los klokhûs hat ornaris in dak, mar is fierders iepen foar it waar. In útsûndering is it klokhûs fan Snits, dat allinne stiet, mar betimmere is. Lytsere klokhuzen steane faak op in hôf, fral at der gjin tsjerke mear by is. Losse klokhuzen waarden fral boud út ekonomys motyf: in lyts tsjerkje mei in klokhûs wie in goedkeapere manier om [[doarp]] te wurden as in stiennen tsjerke mei ek wer in klokhûs.

== Sjoch ek ==
* [[Klokkestuollen yn Fryslân]]


{{CommonsBalke|Bell frames}}
* {{Wikiwurdboek|klokhûs}}

[[Kategory:Klokkestoel| ]]
[[Kategory:Bouwurk nei soarte]]</text>
      <sha1>cpm88hn816b95dkwdbvxbvgjjders0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jacob Noordmans</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24453</id>
    <revision>
      <id>1230866</id>
      <parentid>1039459</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T04:51:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1230866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2231" sha1="4qrg3lvh9qb6dkjr8pnovr2dx7h4m6t" xml:space="preserve">{{Persoan algemien
| ôfbylding                    = 
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = 
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = {{Flagge_NL}} [[Nederlân]]sk
| berne                        = [[19 febrewaris]] [[1928]]
| berteplak                    = [[Tritsum]] 
| stoarn                       = [[25 juny]] [[2017]] (89 jier)
| stjerplak                    = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| etnisiteit                   = 
| berop/amt                    = Sjoernalist
| aktyf as                     = Haadredakteur, kollumnist
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = 
| bekendste wurk(en)           = Rubryk Gast op Zondag
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}			
'''Jacob Noordmans''' ([[Tritsum]] ([[Tsjom]]), [[19 febrewaris]] [[1928]] - [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[25 juny]] [[2017]]) wie in [[sjoernalist]] en âld-[[haadredakteur]] fan de [[Ljouwerter Krante]] út [[Balk]]. 

Yn 1948 die er eineksamen oan it grifformeard gymnasium-A yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]. Nei syn militêre tsjinstplicht studearre er sûnt 1950 [[Ingelsk]] oan de steedlike [[Universiteit fan Amsterdam]]. Op 1 febrewaris [[1952]] waard er beneamd by de provinsje-redaksje en hie dêr as lid fan de [[Nederlânsk Herfoarme Tsjerke]] de rubriken Tsjerkenijs en Geastlik Libben. 

Op 1 jannewaris 1966 waard Noordmans beneamd as haadredakteur oan de Ljouwerter Krante neist [[Jacob Evenhuis|Eddy Evenhuis]]. Hy folge dêrmei [[Tjitte Piebenga]] op. Hy wie ek dejinge dy't [[Rimmer Mulder]] út De Haach wei nei de redaksje fan de Ljouwerter helle. Yn [[1989]] gie er mei pinsjoen, mar hy gie noch jierren troch mei syn populêre rubryk Gast op Zondag.

Jacob Noordmans waard 89 jier en waard te hôf brocht yn [[Kûbaard]] dêr't er grutbrocht waard.

{{boarnen|boarnefernijing=
* ''Oud-hoofdredacteur Jacob Noordmans (89) overleden'', Ljouwerter Krante 26 juny 2017.
}}	

{{DEFAULTSORT:Noordmans, Jacob}}
[[Kategory:Frysk sjoernalist]]
[[Kategory:Persoan berne yn Tsjom]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1928]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 2017]]</text>
      <sha1>4qrg3lvh9qb6dkjr8pnovr2dx7h4m6t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Michaïl Gorbatsjov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25767</id>
    <revision>
      <id>1230888</id>
      <parentid>1122121</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T10:17:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>353</id>
      </contributor>
      <comment>President_Ronald_Reagan_and_Nancy_Reagan_with_Soviet_General_Secretary_Mikhail_Gorbachev_and_Raisa_Gorbachev.jpg ferfongen troch [[c:File:President_Ronald_Reagan_and_Nancy_Reagan_with_Soviet_General_Secretary_Gorbachev_and_Raisa_Gorbachev_Attending_a_Dinn</comment>
      <origin>1230888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20789" sha1="4iboj9a39j28thqn03af36wie952otf" xml:space="preserve">{{Politikus
| ôfbylding                   = Михаил Горбачёв (03-12-1989).png
| ôfbyldingstekst             = ''Mikhail Gorbatsjov 1989''
| ôfbyldingsbreedte           = 280px
| namme                       = 
| echte namme                 = Michaïl Sergejevitsj Gorbatsjov
| nasjonaliteit               =
| bertedatum                  = 2 maart 1931
| berteplak                   = Privolnoje by Stavropol
| stjerdatum                  = 30 augustus 2022
| stjerplak                   = Moskou
| dynasty                     = 
| etnisiteit                  = Russysk
| regionale identiteit        = 
| partij                      = Kommunistyske Partij
| prizen                      = Nobelpriis foar de Frede 
| ûnderskiedings              = 
| funksje1                    = Sekretaris-generaal 
| regear1                     = 
| amtsperioade1               = 1985-1991
| foargonger1                 = Konstantin Tsjernenko
| opfolger1                   = gjin
| funksje2                    = Foarsitter fan it Presidium fan de Heechste Sovjet fan de USSR
| regear2                     = 
| amtsperioade2               = 1988-1990
| foargonger2                 = Andrei Gromyko
| opfolger2                   = gjin
| funksje3                    = President fan de Sovjet-Uny
| regear3                     = 
| amtsperioade3               = 1990-1991
| foargonger3                 = 
| opfolger3                   = gjin
| funksje4                    = 
| regear4                     = 
| amtsperioade4               = 
| foargonger4                 = 
| opfolger4                   = 
| funksje5                    = 
| regear5                     = 
| amtsperioade5               = 
| foargonger5                 = 
| opfolger5                   = 
| funksje6                    = 
| regear6                     = 
| amtsperioade6               = 
| foargonger6                 = 
| opfolger6                   = 
| funksje7                    = 
| regear7                     = 
| amtsperioade7               = 
| foargonger7                 = 
| opfolger7                   = 
| funksje8                    = 
| regear8                     = 
| amtsperioade8               = 
| foargonger8                 = 
| opfolger8                   = 
| regear9                     = 
| amtsperioade9               = 
| foargonger9                 = 
| opfolger9                   = 
| webside                     = [https://www.gorby.ru/ www.gorby.ru]
}}
'''Michaïl Sergejevitsj Gorbatsjov''' ([[Russysk]]: ''Михаил Сергеевич Горбачёв'', [[Privolnoje]], [[2 maart]] [[1931]] – [[Moskou]], [[30 augustus]] [[2022]]) wie de lêste lieder fan de [[Sovjet-Uny]]. Hy wie de lêste [[sekretaris-generaal]] fan it Sintraal Komitee fan de Kommunistyske Partij fan de Sovjet-Uny ([[1985]]-[[1991]]), de lêste [[foarsitter]] fan it Presidium fan de Heechste Sovjet fan de [[USSR]] ([[1988]]-[[1989]]), dêrnei de earste foarsitter fan de Heechste Sovjet fan de USSR ([[1989]]-[[1990]]) en de iennige [[presidint]] fan de USSR ea ([[1990]]-[[1991]]).

Yn de tiid fan it [[regear]] ûnder Gorbatsjov fûnen der yngreven feroarings plak, dy't de hiele wrâld beynfloeden en in rige fan histoaryske barrens feroarsaken: de '[[perestrojka]]' (in massive herfoarming fan it Sovjet-systeem), de yntroduksje yn de USSR fan it belied fan '[[glasnost]]', it nije politike tinken, [[frijheid fan parse]] en [[frijheid fan mieningsutering|mieningsutering]], de yntroduksje fan [[demokrasy]], de herfoarming fan de [[planekonomy]] yn 'e rjochting fan de [[Kapitalisme|merkekonomy]], de ein fan de Kâlde Kriich, it weromlûken fan de Sovjet-troepen út [[Afganistan]] ([[1989]]), de [[Fal fan it Izeren Gerdyn]] en it [[ynstoarting fan de Sovjet-Uny|ynstoarten fan de USSR]] en it [[Warsjaupakt]].

Njonken in grut tal oare [[ûnderskieding]]s en earetitels krige Gorbatsjov yn [[1990]] foar syn rol yn it beëinigjen fan de [[Kâlde Kriich]] de [[Nobelpriis foar de Frede]]. 

== Libben ==
[[Ofbyld:Миша Горбачёв с дедом Пантелеем и бабушкой Василисой.jpg|thumb|left|''Michail Gorbatsjov mei syn heit en mem'']]
Gorbatsjov waard yn 1931 as soan fan Kolchoze-boeren yn Privolnoje berne, in doarpke by [[Stavropol]] yn it noarden fan de [[Kaukasus]]. Syn heit wie Sergei Andrejevitsj Gorbatsjov (1909-1976) en fan Russyske komôf, wylst syn mem Maria Pantaleevna Gorbatsjov (berne Gopkalo, 1911-1995) fan [[Oekraïne|Oekraynske]] komôf wie. 

Alle twa pake's fan Michaïl Gorbatsjov hiene yn de jierren 1930 te meitsjen mei de ûnderdrukking ûnder [[Jozef Stalin|Stalin]]. Syn pake fan syn heite kant, Andrei Moisejevitsj Gorbatsjov (1890-1962), waard as boer nei Irkûtsk ferballe, mar nei twa jier wer frijlitten. Yn syn bertestreek wurke dy oant syn dea yn in kollektive buorkerij. De pake fan syn memme kant, Pantelei Efimovitsj Gopkalo (1894-1953) stamde oarspronklik út in boerelaach út de kontrijen fan [[Tsjernihiv]] en waard yn 1937 arrestearre op fertinking fan [[trotskisme]] en foar 14 moannen opsletten. 

Doe't Michaïl 10 wie waard syn heit nei it front stjoerd. Wylst syn heit tsjin de Dútsers focht waard Privolnoje troch de [[Wehrmacht]] beset. De besetting duorre fiif moanne en op 21 en 22 jannewaris 1943 folge de befrijing troch it [[Reade Leger]]. Fuort nei de befrijing krigen de famylje in berjocht dat Sergei Gorbatsjov ferstoarn wie. In pear dagen letter folge der noch in berjocht dat er libbe, it rouberjocht wie mei fersin ferstjoerd. 

Al ier wurke de jonge Michaïl mei oan it binnenheljen fan de rispinge. Foar syn wurk op de buorkerij waard Michaïl yn 1949 ûnderskieden mei de Oarder fan de Reade Flagge fan Arbeid. Hy joech him by de jongereinbeweging [[Komsomol]] en krige yn 1950 permisje om yn Moskou rjochten te studearjen oan de [[Steatsuniversiteit fan Moskou]]. 

Yn syn studintetiid learde er ek syn takomstige frou [[Raisa Gorbatsjova|Raisa]] kennen, dy't yn Moskou op de Fakulteit fan de Wiisbegearte studearre. Dat wie op in dûnsjûn fan de studinteklub yn it studinteteäter fan de Steatsuniversiteit fan Moskou, de sûnt 1922 ûntwijde universiteitstsjerke (tsjintwurdich wer yn gebrûk as de Tsjerke fan de Martler Tatiana). Hja trouden op 25 septimber 1953 en krigen yn 1957 harren dochter en iennichst bern Irina. Op 20 september 1999 ferlear Gorbatsjov syn frou Raisa, dy't doe yn de âldens fan 67 jier oan leukemy ferstoar.

== Politike karriêre ==
Yn 1952 waard Michaïl Gorbatsjov lid fan de Kommunistyske Partij en nei't er syn stúdzje yn 1955 cum laude foltôge waard er werom stjoerd nei Stavropol, dêr't er opgong makke yn de partij en yn 1970 earste sikretaris waard fan de Kommunistyske Partij. In jier letter waard Gorbatsjov lid fan it Sintraal Komitee fan de Kommunistyske Partij fan de Sovjet-Uny. Yn 1978 folge de beneaming ta partijsekretaris fan lânbou, wylst er in jier letter kandidaat-lid waard fan it Politburo en wer in jier letter dêr in folweardich lid fan waard. 

Under de koarte amtstermyn fan [[Jûri Andropov]] (1982-1984) ûnderskiede de jonge Gorbatsjov him fan oare leden troch syn leeftyd en enerzjike ynset en doe't de al âlde [[Konstantin Tsjernenko]] (1984-1985) yn febrewaris 1984 Andropov opfolge waard Gorbatsjov as mooglike opfolger sjoen. De deis nei it ferstjerren fan Tsjernenko keas it Politburo Gorbatsjov ta sekretaris-generaal fan it Politburo.    

== Perestrojka ==
Under Andropov wie al in earste oanset dien ta glasnost (iepenheid). It wie in tiid dat in net goed gyng mei de planekonomy, de yndustry wie ferâldere, der wiene tekoarten, de technology bleau efter en de kosten fan de wapenwedrin waarden te djoer. Sa ferlear de Kommunistyske Partij jimmeroan mear oansjen. Dêrnjonken eine it net mei de oarloch yn Afganistan. It wie Gorbatsjov wol dúdlik dat der herfoarmings nedich wiene. Hy woe mear frijheid foar de minsken en yn de ekonomy. Dat brocht Gorbatsjov ta de 'perstrojka', dat wol sizze de ferbouwing fan de Sovjet-Uny. 
[[Ofbyld:President Ronald Reagan and Nancy Reagan with Soviet General Secretary Gorbachev and Raisa Gorbachev Attending a Dinner at The Soviet Embassy in Washington DC - DPLA - 9afbd8c02db950326cb5c11a07390b45.jpg|thumb|left|250px|De Gorbatsjov's en de Reagan's yn 1987]]
Ek tegearre mei syn frou joech er him, hiel oars as syn foargongers, in soad ûnder de minsken. Raisa beselsippe har man as in 'first lady' ek yn it bûtenlân en ek dat wie in brek mei it nochal âlderwetske . 

Gorbatsjov helle de bannen mei it Westen oan en yn desimber 1987 ûndertekene Gorbatsjov in ûntwapeningsoerienkomst mei [[Ronald Reagan]] foar de ferneating fan kearnraketten foar de middellange ôfstân. Yn 1989 liet er nei njoggen jier striid de lêste troepen út Afanistan werom helje.  

Troch de nije iepenheid ûntstiene der lykwols ek nasjonale bewegings yn de lannen dy't by it Eastblok hearden. Gorbatsjov hie militêr yngripe kind, mar hy wegere dat en joech dêrmei swijend syn tastimming dat de kommunistyske regearings ôfset en ferfongen waarden troch demokratyske regearings. Njonken de Eastbloklannen ûntstie der ek jimmeroan mear ûnrêst yn de Sovjet-republiken.

== Feriening fan East- en West-Dútslân ==
[[Ofbyld:Bundesarchiv Bild 183-1986-0416-418, Berlin, Michail Gorbatschow an der Mauer.jpg|thumb|left|250px|''Gorbatsjov yn 1986 by de Berlynske Muorre'']]
Yn de simmer fan 1990 waard yn Moskou de hantekening setten ûnder it Twa Plus Fjouwer Ferdrach. De [[DDR]] en de [[Bûnsrepyblyk]] en de fjouwer alliearde lannen makken dêrmei de wei frij foar de ienwurding fan de sûnt de [[Twadde Wrâldkriich]] fan inoar skieden Dútslannen. Op 4 maart 1991 ratifisearre de Sovjet-Uny it ferdrach, dat alve dagen letter yn wurking gyng. De Russyske goedkarring foar it ferienjen fan de DDR en de Bûnsrepublyk soe ûnder it mûnlinge betingst jûn wêze, dat de [[Noardatlantyske Ferdrachsorganisaasje|NAFO]] sûnder tastimming fan Moskou mei gjin sintimeter nei it easten útwreidzje soe. De diplomaat Vladimir Polenov, dy't yn 1990 by de ûnderhannelings wie, sei dat it in grut fersin west hat om dat betingst net skriftlik fêst te lizzen&lt;ref&gt;[https://www.mdr.de/geschichte/zeitgeschichte-gegenwart/politik-gesellschaft/zwei-plus-vier-verhandlungen-deutsche-einheit-nato-osterweiterung-putin-100.html NDR Nachrichten Nils Werner 30 maart 2022]&lt;/ref&gt;. 

== Steatsgreep ==
[[Ofbyld:August 1991 coup - awaiting the counterattack outside the White House Moscow - panoramio.jpg|thumb|260px|''Barrikades by it Wite Hûs'']]
Wylst de Sovjet-Uny mei faasje útinoar begûn te fallen en guon lannen de unôfhinklikens útrôpen, besochten kommunisten fan it âlde stimpel de yn gong sette fernijings werom te draaien. Yn augustus 1991 slagge in organisearre groep der yn om Michaïl Gorbatsjov yn syn eigen [[datsja]] op de Krim te isolearjen fan it lânsbestsjoer, mei it doel him ta ôftreden te twingen en de needtastân ôf te kundigjen. Wylst kranten ferbean waarden en in diel fan it leger yn de strjitten fan Moskou ferskynde, mislearre de arrestaasje fan de krekt keazen president fan de Russyske Federaasje, [[Boris Jeltsin]], dy't op 19 augustus bekend makke wat de sitewaasje wie en it folk ta ferset oprôp. In diel fan it leger foege him by Jelsin en de Moskoviten, dy't barrikades by it Wite hûs opsmiten hiene. Vladimir Krjûtsjkov (haad [[KGB]]) en Boris Pûgo (Minister fan Ynlânske Saken) joegen de oare deis opdracht om it parlemintsgebou te bestoarmjen, mar dêr kaam neat fan telâne en dy jûns loeken de troepen harren út Moskou werom. 

Doe't dúdlik woarn wie dat de steatsgreep op in mislearring útrûn, fleach Gorbatsjov werom nei Moskou. Alle meiplichtigen waarden oppakt mar krigen gjin swiere straffen. 

De rêst kearde werom yn it lân, mar Gorbatsjov soe dêrnei tenei yn it skaad fan Boris Jeltsin stean. Op 24 augustus stapte Gorbatsjov op as sekretaris-generaal fan de Kommunistyske Partij. De Sovjet-Uny foel doe yn rap tempo útinoar en doe't de Sovjet-Uny yn desimber 1991 offisjeel opheft waard wie it dien mei de politike rol fan Gorbatsjov.   

== Politike erfenis  ==
[[Ofbyld:Barack Obama &amp; Joe Biden with Mikhail Gorbachev 3-20.09.jpg|thumb|left|250px|''Gorbatsjov yn 2009 mei [[Barack Obama]] en [[Joe Biden]]'']]
Gorbatsjov wie yn it bûtenlân populêrder dan yn eigen lân. In soad Russen ferwieten him dat hy Ruslân as wrâldmacht ferkwânsele en it folk earmoede brocht hie. Doe't er yn 1996 besocht om president fan Ruslân te wurden, krige er mar 0,52% fan de stimmen. 

Oanhingers fan de merkekonomy joegen krityk op Gorbatsjov fanwegen syn amateurisme, de tsjinstridigens yn de herfoarmings en it besykjen fan Gorbatsjov om de planekonomy en it sosjalisme te behâlden. De kommunisten joegen krityk op de ekonomyske delgong, it ynstoarten fan de Sovjet-Uny en oare negative gefolgen fan de perestrojka. Hja ferwieten Gorbatsjov ek dat hy as haad fan de steat tefolle ûnder ynfloed fan syn frou Raisa stie. 

Neffens Nikolai Rûsjkov, de lêste foarsitter fan de Ried fan Ministers fan de USSR, wie de grutste fout fan Gorbatsjov dat er de ekonomyske herfoarming mei de herfoarming fan it politike systeem mei mear frijheden gearfalle liet, wylst pynlike herfoarmings allinne súksesfol wêze kinne as der in sterk regear is, lykas yn [[Sina]].  

== De Krim en de Oekraïne ==
Op 17 maart 2014 ferwolkomme Gorbatsjov de resultaten fan it referindum op de Krim oer de oansluting by de Russyske Federaasje. Sûnder it folk te freegjen wie de Krim neffens âlde Sovjet-wetten oerdroegen oan de Oekraïne en neffens Gorbatsjov hie it folk mei it referendum dy histoaryske fout sels korrizjearre. Soks soe neffens Gorbatsjov tajubele wurde en hy feroardiele de sanksjes fan de Feriene Steaten en de Europeeske Uny tsjin Ruslân. Gorbatsjov sei dêroer: 'Foar sanksjes binne tige earnstige redenen nedich en de Feriene Naasjes moatte dêr efter stean. De wil fan it folk fan de Krim foarmet gjin basis foar it ôfkundigjen fan sanksjes.&lt;ref&gt;[https://www.interfax.ru/russia/365216 Interfax, 17 maart 2014]&lt;/ref&gt; 

Gorbatsjov warskoge yn 2015 yn [[Der Spiegel]] dat de minne relaasjes tusken Ruslân en it Westen oer de Oekraïne liede koene ta in grut konflikt. Hy stelde fêst dat de útwreiding fan de NAFO nei it easten de Europeeske feilichheidsarsjitektuer, lykas dy yn de Helsinki-akkoarden (1975) fêstlein wiene, ferneatige hie. Neffens Gorbatsjov wie de 'útwreiding nei it easten in ommekear fan 180 graden, dy't ôfwykte fan it [[Hânfêst fan Parys foar in nij Europa]] dat yn 1990 troch alle Europeeske steaten ûndertekene waard om de Kâlde Kriich foar ivich efter ús te litten'. Yn it fraachpetear joech Gorbatsjov krityk op de 'arrogante wegering fan it Westen om yn te gean op Russyske útstellen fan bygelyks [[Dmitri Medvedev]] om meiïnoar te oerlizzen oer in nije feilichheidsarsjitektuer yn Europa'.&lt;ref&gt;[https://www.spiegel.de/international/world/gorbachev-warns-of-decline-in-russian-western-ties-over-ukraine-a-1012992.html Der Spiegel, 16.01.2015]&lt;/ref&gt; Neffens Gorbatsjov moasten Westerske lannen harren ôfsidich hâlde fan wat der yn de Oekraïne barde, om't it dúdlik wie dat in soad minsken yn it lân der nei stribben in nije skieding yn Europa te kreëarjen.   
[[Ofbyld:Gorbachev 2019.jpg|thumb|left|250px|''Gorbatsjov yn 2019'']]
Fanwegen syn stipe foar de Russyske anneksaasje fan de Krim krige Gorbatsjov op 26 maaie 2016 in ferbod fan de Oekraïne fan fiif jier om it lân yn te reizgjen. 'Ik ha altiten de frije miening en de wil fan it folk stipe en it grutste diel fan de Krim woe in feriening mei Ruslân' sei Gorbatsjov.&lt;ref&gt;[http://special.tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/3316350 Parseburo TASS, 16 maaie 2016 (argyf)]&lt;/ref&gt; Ek sei er dat er al lang net mear yn de Oekraïne west hie en ek net fan doel wie om it lân in besite te bringen. 

Gorbatsjov hat him yn it iepenbier net utere oer de yn 2022 útein sette kriich fan Ruslân tsjin de Oekraïne, mar neffens de sjoernalist Aleksei Venediktov wie Gorbatsjov poer op it beslút fan Ruslân tsjin om in grutskalige militêre operaasje te begjinnen. Gorbatsjov wie tige fan slach doe't er hearde fan de ynfal en neffens de sjoernalist soe Gorbatsjov sein ha dat Pûtin syn libbenswurk ferneatige.

== Vladimir Pûtin en it Westen ==
Sûnt 2008 wie Gorbatsjov ien fan de lieders fan de Unôfhinklike Demokratyske Partij fan Ruslân, in sintrumpartij dy't wetlike en ekonomyske herfoarmings neistribbet. Ek wie Gorbatsjov ien fan de eigners fan de krityske krante 'Novaja Gazeta'. In soad súkses yn de opposysje tsjin [[Vladimir Pûtin|Pûtin]] hie Gorbatsjov lykwols net.  

Gorbatsjov priizge Vladimir Pûtin fanwegen syn bydrage oan de stabilaasje fan it lân nei de rûzige jierren nei de fal fan de Sovjet-Uny. Tagelyk hied er ek regelmjittich krityk en yn desimber 2011 advisearre Gorbatsjov, doe't der protesten plakfûnen tsjin de útslach fan de Russyske ferkiezings dy moanne, yn in fideoboadskip Pûtin om net mear diel te nimmen oan de folgjende presidentsferkiezingen. Twa terminen as president en ien as premier wie neffens Gorbatsjov foar Pûtin wol genôch. 

Mar Gorbatsjov joech ek krityk op it Westen. By de betinking fan it 25-jierrich jubileum fan de [[Berlynske Muorre]] ferwiet Gorbatsjov de Feriene Steaten en Europa it net neikommen fan ôfspraken, dy't nei de omkearings fan 1989 makke wiene. Ek beskuldige er it Westen fan triomfantalisme en it profitearjen fan it op dat momint tige ferswakke Ruslân.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2014/nov/08/gorbachev-cold-war-threat-berlin-wall-25th-anniversary The Guardian: As Germany marks fall of the Berlin Wall, Gorbachev warns of new cold war, 9 novimber 2014]&lt;/ref&gt;

== Ferstjerren == 
Michaïl Gorbatsjov ferstoar yn de jûn fan 30 augustus 2022 nei in langduorjende sykte yn 'e âldens fan 91 jier yn it Sintraal Klinysk Sikehûs yn Moskou. Gorbatsjov hie earnstige klachten mei de nieren op de dei foardat er nei it sikehûs moast foar [[hemodialise]].&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/buitenland/voormalig-sovjet-leider-michail-gorbatsjov-91-overleden~ac142304d/ AD:Voormalig Sovjet-leider Michail Gorbatsjov (91) overleden, 30 augustus 2022]&lt;/ref&gt;    

Op 3 septimber 2022 fûn de begraffenis fan Gorbatsjov plak. Tûzenen minsken namen ôfskie fan Gorbatsov. Vladimir Pûtin wie net op de begraffenis, offisjeel om't er him tariede moast foar in reis nei Aazje. It is bekend dat Pûtin net goed mei Gorbatsjov koe. Wol lei Pûtin earder blommen by de kiste fan Gorbatsjov yn it sikehûs. De begraffenis waard bywenne troch âld-president [[Dmitri Medvedev]] en premier [[Viktor Orbán]] fan [[Hongarije]]. Oare lieders fan 'e wrâld feskynden net op de begraffenis. Guon lannen hiene wol in ôffurdige stjoerd. Yn de haadstêd fan Dútslân hongen de flaggen op offisjele gebouwen healstok.&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2443129-duizenden-mensen-nemen-in-moskou-afscheid-van-gorbatsjov NOS, 3 septimber 2022]&lt;/ref&gt;      

Gorbatsjov waard by syn frou Raisa op it [[Novodevitsji-begraafplak]] yn Moskou te rêste lein.

== Oars ==
[[Ofbyld:Väter der Einheit.jpg|thumb|260px|''Väter der Einheit, Berlyn'']]
As âld-president waard Gorbatsjov in soad útnoege yn it westen en hy iepene bygelyks op 13 desimber 2003 in útstalling oer Russyske skilderkeunst yn it [[Grinslânsk Museum]]. 

It tiidskrift [[Time]] sette Gorbatsjov yn de top 100 fan de kategory lieders yn de meast foaroansteande minsken fan de 20e iuw. [[The Guardian]] neamde Gorbatsjov de belangrykste persoan út it lêste fearn fan de 20e iuw.  

Op 29 septimber 2010 waard yn it ramt fan it 20-jierrich jubileum fan de Dútske ienwurding yn Berlyn tichteby de grins fan east en west de byldegroep 'Väter der Einheit' ûntbleate. De bylden stelle de brûnzen bustes fan [[Helmut Kohl]], Michaïl Gorbatsjov en [[George W. Bush]] foar.

Op 3 oktober 2020 yn it ramt fan it 30-jierrich jubileum fan de Dútske ienwurding waard foar Gorbatsjov in monumint ûnthulle fan de byldhouwer Bernd Goebel op it stêdhûsplein fan Dessau-Roslau yn Sasken-Anhalt.

== Keppeling om utens ==
* {{en}} {{ru}} [http://www.gorby.ru/en/ Offisjele webstee] 
{{Boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Russysktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:ru:Горбачёв, Михаил Сергеевич]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Mikhail Gorbachev|Michail Gorbatsjov}}
}}


{{DEFAULTSORT:Gorbatsjov, Michail}}
[[Kategory:Russysk politikus]]
[[Kategory:Sovjet-lieder]]
[[Kategory:Russysk kommunist]]
[[Kategory:Russysk ateïst]]
[[Kategory:Winner fan de Nobelpriis foar de Frede]]
[[Kategory:Grammy-winner]]
[[Kategory:Russysk persoan fan Oekraynsk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1931]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 2022]]</text>
      <sha1>4iboj9a39j28thqn03af36wie952otf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Frâns Holwerda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30543</id>
    <revision>
      <id>1230827</id>
      <parentid>1228893</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T19:24:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1230827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3339" sha1="9kupm7mss0eg2315ceptigluvsqwis5" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Frâns Holwerda yn petear mei Meindert Bylsma op it Skriuwerswykein te Koartehimmen, 1996-10, signatuur 227806.jpg|thumb|250px|Frâns Holwerda (l.) mei [[Meindert Bylsma]] (1996)]]
'''Frâns Holwerda''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[17 maart]] [[1938]] - dêre, [[12 juny]] [[2000]]) wie in [[Nederlân]]ske [[dichter]], [[Auteur|skriuwer]] en literêr [[Krityk|kritikus]], dy't yn it [[Frysk]] publisearre. Dêrneist wie er anneks mei ferskate Fryske literêre tydskriften en organisaasjes.

== Libben ==
Frâns Holwerda groeide op by de [[Burgumerdaam]] by [[Burgum]]. Nei de [[legere skoalle]] yn [[Sumar]] en de [[Hegere boargerskoalle|HBS]] yn [[Drachten]] folge te hawwen studearre er [[sosjale geografy]] en [[skiednis]] oan de [[Ryksuniversiteit Grins]]. Oant syn pinsjoen wie er de ôfdielingsdirekteur fan de [[Heger algemien fuortset ûnderwiis|hafû]] fan skoallemienskip &quot;De Delta&quot; (tsjintwurdich: [[Piter Jelles Aldlân]]) yn Ljouwert.

Yn it earstoan wie Holwerda benammen ynteressearre yn de Nederlânske, Dútske en Spaanske literatuer, syn ynteresse foar de [[Fryske literatuer]] kaam earst op lettere jierren. Hy folge in oantal skriuwkursussen by it [[Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum]] (FLMD, sûnt 2002 [[Tresoar]]) yn Ljouwert en publisearrre pas op syn fyftichste foar it earst. Hy wie redaksjelid fan it Fryske literêre tydskrift [[De Strikel]], it ''Skriuwerskalinderboek'' en meiwurker oan ''De Strikelboekjes''. Ek wie er redaksjelid fan [[De Oesdrip]] en wie er in skoft sekretaris fan It [[Skriuwersboun]]. Dêrneist wie er bestjoerslid fan de FLMD en lid fan de [[Koperative Utjouwerij]].

Holwerda publisearre gedichten yn de [[Lyrische Courant]], de [[Skriuwerskalinder]], [[Operaesje Fers]], [[Hjir]] en [[Trotwaer]]. Yn 1997 ferskynde syn ienichste dichtbondel, ''Wâldmanshikke''. Oer dizze gedichten, wêryn't de leafde in grutte rol spilet, ferklearre Holwerda sels dat se beynfloede wienen troch [[Adriaan Morriën]] en [[Rogi Wieg]].

Op 12 juny 2000 (Pinkstermoandei) ferstoar Holwerda hommels yn 'e âldens fan 62 jier yn Ljouwert.

== Wurk ==
*1997: ''Wâldmanshikke'' (gedichtebondel)
*2000: ''Snapshots: oantinkens oan W.F. Hermans as dosint wis- en natuerkundige ierdrykskunde 1956-1960'', yn ''It is net mear wat it ea west hat: bydragen oan 25 jier gedachtewikseling yn de SSN''.

== Priis ==
*1993: Twadde priis yn de skriuwwedstriid om ''De Gouden Pen'' fan de [[Stichting Literêre Aktiviteiten It Hearrenfean]], foar it ferhaal ''De soan fan [[Doris Day]]''

{{boarnen|boarnefernijing=
*[http://www.tresoar.nl/mmtresoar/main/content_pagina_volledig_teaser_rechts.jsp?lang=nl&amp;pagina=16539&amp;stylesheet=frieseschrijvers.css Tresoar, Frysk Histoarsyk en Letterkundich Sintrum - Holwerda, Frâns] &lt;small&gt;(21 oktober 2007)&lt;/small&gt;
*[http://home.planet.nl/~meul2882/fries/Holwerda,Frans.html Fryske-literatuerside fan Jelle van der Meulen - Frâns Holwerda] &lt;small&gt;(21 oktober 2007)&lt;/small&gt;
}}

{{DEFAULTSORT:Holwerda, Frans}}
[[Kategory:Frysk ûnderwizer]]
[[Kategory:Frysk sjoernalist]]
[[Kategory:Frysk literatuerkritikus]]
[[Kategory:Frysk dichter]]
[[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]]
[[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]]
[[Kategory:Burgumerdaam]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1938]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 2000]]</text>
      <sha1>9kupm7mss0eg2315ceptigluvsqwis5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tollina Schuurman</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31499</id>
    <revision>
      <id>1230828</id>
      <parentid>1161021</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T19:33:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1230828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10201" sha1="gm474milq2g219tnbxrmkqxjj517b6n" xml:space="preserve">{{Ynfoboks sporter
| namme                = Tollina Schuurman
| ôfbylding            = Tollina Schuurman 1932 blad9fe.jpg
| ôfbyldingsbreedte    = 300
| ôfbyldingtekst       = f.l.n.r. Tollien Schuurman, Cor Aalten, trainer Van der Putte, Bep du Mée en Jo Dalmolen
| bynamme              = ''de froulike Berger''
| echte namme          =
| nasjonaliteit        = {{NEDnasj}}
| bertedatum           = [[20 jannewaris]] [[1913]]
| berteplak            = [[Zorgvlied (Drinte)|Zorgvlied]] ([[Westerfjild]])
| stjerdatum           = [[29 jannewaris]] [[1994]]
| stjerplak            = [[Apeldoarn]]
| stjerplak            = 
| etnisiteit           = {{FRLetn}}
| regionale identiteit = 
| grutte               = 1,75 m
| gewicht              = 
| sport                = [[Atletyk]]
| ûnderdiel            = sprint, fierspringen
| trener               = Jan Britstra
| 1etitel              = Ned. kampioene 100 m 1930
| OS                   = [[Olympyske Simmerspullen 1932|Los Angeles 1932]]
| PS                   = 
| ekstra               = Wrâldrekorhâldster 100 m 1930-1933, 200 m 1933-1935; Ned. rekordhâldster 100 m 1930-1939, 200 m 1930-1943, 4 x 100 m 1931-1936
| debút                = 
| karriêre-ein         = 
| prestaasjes          = 
}}
[[File:Tollien Schuurman 1932.jpg|thumb|left|Tollien Schuurman yn 1932]]
'''Tollina Wilhelmina (Tollien) Schuurman''' ([[Zorgvlied (Drinte)|Zorgvlied]] ([[Westerfjild]]), [[20 jannewaris]] [[1913]] - [[Apeldoarn]], [[29 jannewaris]] [[1994]]) wie in [[Nederlân]]sk [[atleet|atlete]]. Se wie yn de [[1930-1939|tritiger jierren]] ien fan de rapste froulju fan de wrâld en rûn yn 1932 as earste de [[100 meter (atletyk)|100 m]] yn de 12 sekonden. Schuurman die ienkear mei oan de [[Olympyske Spullen]]. Se wie dêrmei de earste Friezinne op de Olympyske Spullen.

== Biografy ==
=== Gymnastyk as basis ===
Tollien Schuurman waard berne yn Zorgvliet, har âldershûs stie oan de wei nei [[Wateren]], mar se groeide op yn [[Rottefalle]]. Har heit wie dêr haad fan de legere skoalle. Se wie in sterk jongfaam en boppedat fluch. Sa fluch, dat se al gau lid waard fan de [[Gymnastyk|gymnastykferiening]] ''UDI'' út [[Drachten]]. Yn de wintermoannen waard turne en yn de simmermoanne die se oan atletyk.&lt;ref name=&quot;Tollien Schuurman&quot;&gt;Ut ''Tollien Schuurman: in hiele grutte'', publisearre yn ''1870 – 2000, 130 jier atletyk yn Nederlân'' troch Aad Heere en Bart Kappenburg, boarne: sjoch hjirboppe&lt;/ref&gt;

=== Rekords ===
Yn 1930 rûn Schuurman as 17-jierrige op [[De Jouwer]] in Nederlânsk rekord op de 100 m. Letter dat jier belike se it wrâldrekord fan 12,0 sekonden fan de Kanadeeske Mirtle Cook ( Halfax 02-07-1928), in sensasjonele prestaasje foar in famke fan dy leeftiid. It earste wrâldrekord fan 11,9 op [[5 juny]] [[1932]] te Haarlim op de gersbaan oan de Kleverleane wie in rêchwyn tiid. Mar in wike letter, op [[13 juny]] 1932 rûn se yn it Olympysk Stadion fan Amsterdam wer 11,9 sek., dat wol erkend waard as WR. 
Se hat yn de dêrop folgjende jierren teminsten 7 kear dizze 11,9 rûn. De lêste kear yn [[Hilfertsom]] op [[1 juny]] [[1934]]. By de froulju Wrâld Spullen fan 1930 yn [[Praach]] helle Tollien Schuurman twadde plakken op de 100 en 200 m yn 12,6 en 25,8.&lt;ref name=&quot;Tollien Schuurman&quot;/&gt;

Net erkend waard har wrâldrekordprestaasje fan 11,2 op de 100 yards út [[1931]]. It frouljusbûn, ''Féderation Sportive Féminime Internationale'' (FSFI) dy't neist de [[International Association of Athletics Federations|IAAF]] as apart bûn operearde, erkende allinnich wrâldrekords op meterôfstannen.&lt;ref name=&quot;Tollien Schuurman&quot;/&gt; Schuurman wie de foarrinster fan [[Fanny Blankers-Koen]] op de sprintnûmers en krige de bynamme 'de froulike [[Chris Berger|Berger]].&lt;ref name=&quot;Tollien Schuurman&quot;/&gt;

By de [[Olympyske Simmerspullen 1932|Olympyske Spullen fan 1932]] yn [[Los Angeles]] wurdt in soad fan har ferwachte. Mar mentaal is se net yn topkondysje. Inkele dagen foardat se ôfset is har trainster Jan Bitstra ('Myn steun en taflecht') troch de [[Keninklike Nederlânske Atletyk Uny|KNAU]] oan de kant skood. De gebrekkige begelieding brekt de ûnbewende sprintster op. Neist in destiids net oer te kommen froulik ûngemak wie er noch in reden dat it net goed gean soe. De baan yn LA wie in reade gravelbaan mei in soad klaai deryn ferwurke. Dus by drûch waar spikerhurd. Britstra wie der net by en de froulju rûnen op spikes mei lange punten. Soks wie foar de Nederlânske gersbanen prima, mar net foar LA. En nimmen fan de trainers/begelieders kaam op it idee om dy punten by de slypstien lâns te heljen. De earste searje wint se noch, mar yn de heale finale giet it mis. Se makket in falske start en alle selsbetrouwen is fuort. Tollien Schuurman wurdt tredde; gjin finaleplak. En dus gjin Olympysk goud. 

De Nederlânske estafetteploech  wurdt fjirde yn Los Angeles, sûnder in offisjele tiid. Trainer Van der Putte klokt 48,3 sec. Oer it ferrin fan de wedstriid skriuwt Van der Putte: ''Mej. Dalmolen starte foar Hollân, se die alles wat se koe, mar koe net ferhinderje dat se gau in soad terrein ferlear; har wiksel mei Mej. du Mée wie net bûtengewoan goed. Mej. du Mée rûn foar wat se wurdich wie en joech in treflike wiksel oan Mej. Aalten oer; neidat ek dizze lêste alles besocht hie om de efterstân sa lyts mooglik te meitsjen, moast se wikselje mei Mej. Schuurman. Dy makke lykwols de fout fan te let te starten, dat Mej. Aalten kaam neist har te rinnen. Neidat Mej. Schuurman de stok ienris fêst hie, gie se wer goed en rûn op har tsjinstansters yn .....''

Werom yn Nederlân traint se hurd foar de folgjende [[Olympyske Simmerspullen 1936|Spullen yn 1936]] yn [[Berlyn]]. In medalje kin har eins net ûntgean. At yn 1933 [[Adolf Hitler|Hitler]] oan de macht komt, komme by Schuurman-thús de ynternasjonale ûntwikkelingen op it aljemint. Thús wurdt in soad praten oer polityk. Har âlden binne lid fan de sosjalistyske [[Sosjaal Demokratyske Arbeiders Partij|SDAP]]. Tollien heucht har de gearkomsten dy't har mem thús foar de frouljusôfdieling organisearre. Dan sieten se by in breiwurkje oeren te praten oer de partij en wat der allegear yn de wrâld barde. 'Us bewustwurding fan polityk waard benammen troch ús heit stimulearre; ús pake wie ien fan de earste sosjalisten yn Frylân. Us heit en mem bediskusearren in soad mei ús oer hoe't it der yn Dútslân om en ta gie; oer de terreur fan de [[Sturmabteilung|brúnhimden]] tsjin de [[joaden]]. Har SDAP-opfieding hat der holpen om it beslút te nimmen net nei Berlyn te gean, nettsjinsteande de druk fan de kant fan de KNAU.

Tollien Schuurman helle njoggen kear in Nederlânske titel, ferdield oer trije atletykûnderdielen: 100 m, 200 meter en [[fierspringen]]. Op de 100 en 200 m wie se boppedat jierrenlang hâldster fan it nasjonale rekord. It wie op it lêst Fanny Blankers-Koen dy't har tiden út de rekordboeken skrasse soe. Ek wie se njoggen kear behelle yn de ferbettering fan it nasjonale rekord op de [[4 x 100 meter estafette|4 x 100 m estafette]]. Yn 1931 liet se op dit nûmer tegearre mei [[Cor Aalten]], [[Bep du Mée]] en [[Lies Aengenendt]] de klokken stilstean op 49,8 s. In jier letter skerpe se dit rekord fierder mei oan ta 49,4, mei Cor Aalten, Bep du Mée en [[Jo Dalmolen]]. Dit lêste rekord hâlde stân oant 1936, doe't in team mei in jonge Fanny Koen yn de ploech presys in sekonde hurder rûn.

Fierspringe die Tollien Schuurman ek: se hat op in NK 5,27 m sprongen, mar har PR is fierder.

=== Prinsipiële wegering ===
Mar as Hitler witte lit dat der yn Berlyn gjin joaden meidwaan meie, is dat foar Tollien de drip dy't de amer oerrinne lit. De Olympyske Spullen wienen ommers krekt ynsteld om feriening ta stân te bringen. 'Ik rin net foar Hitler en syn trawanten. Ik gean net mei nei Berlyn. Minsklike aspekten moatte net skaat wurde fan de sport,' ferdigent se har foar de parse oer lykas kranten as [[De Telegraaf]], dy't negatyf berjochtet oer har wegering en fûn dat de atlete de polityk bûten de sport hâlde moast. Troch it ôfsizzen fan Tollien Schuurman krige de 18-jierrige Fanny Koen de kâns om ynternasjonaal te debutearjen.

=== Fan ferdrinkingsdea rêden ===
De [[Olympyske Simmerspullen 1948|Spullen fan 1948]] kamen foar Schuurman te let; se wurke wylst as toskedokter-assistinte en hie letter in [[Pedikuere|pedikuerepraktyk]]. Dêrneist wie se sporttrainster. Yn de simmer fan dat jier rêde se it libben fan twa famkes dy't drigen te ferdrinken foar de kust fan [[Flylân]].&lt;br&gt;

Tollien Schuurman bleau frijfaam. Hja ferstoar yn 1994 yn de âldens fan 81 jier. De atletykferiening ''[[Impala (atletykferiening)|Impala]]'' yn Drachten hat it pleatslike atletykkompleks nei har neamd.

== Nasjonale kampioenskippen ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
!Underdiel
!jier
|-
|100 m || 1930, 1931, 1933, 1934
|-
|200 m || 1931, 1933, 1934
|-
|fierspringen || 1933, 1934
|}

== Persoanlike rekords ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
!Underdiel
!Prestaasje
!Datum
!Plak
|-
|100 m
|11,9 s
|5 juny 1932
|[[Haarlim]]
|-
|200 m
|24,6 s
|13 augustus 1933
|[[Schaarbeek]]
|}

== Keppeling om utens ==
*[http://www.pluskrant.nl/index.php?itemid=1985 Tollien Schuurman gie net nei de Spullen]
*[http://www2.sport.nl/olympischarchief/show.php3?spelen=24&amp;pgr=22 Nederlânske dielnimmers oan de Olympyske Spullen op NOC*NSF]

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
* {{en}} [http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/sc/tollien-schuurman-1.html Profyl op Sport-reference.com]
* Wurkgroep Statistyk KNAU - ''Atletiekstatistiek Aller Tijden'' KNAU (1994)
*{{Aut|Heere, A. en Kappenburg, B.}} - ''1870 – 2000, 130 jaar atletiek in Nederland'' Groenevelt b.v. ISBN 90-90-12867-0 ( 2000)
*{{Aut|Bijkerk, T.}} - ''Olympisch Oranje'' De Vrieseborch ISBN 90-6076-522-2 (2004)
*{{EvF|Schuurman, Tollina Wilhelmina}}
{{Commonscat|Tollien Schuurman}}
}}

{{DEFAULTSORT:Schuurman, Tollien}}
[[Kategory:Nederlânsk atletyktrainer]]
[[Kategory:Frysk sprinter]]
[[Kategory:Frysk Olympysk dielnimmer]]
[[Kategory:Frysk atletyktrainer]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Stellingwerfsk persoan]]
[[Kategory:De Rottefalle]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1913]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1994]]</text>
      <sha1>gm474milq2g219tnbxrmkqxjj517b6n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sythiemastate</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38306</id>
    <revision>
      <id>1230803</id>
      <parentid>1024412</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T14:36:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[]]</comment>
      <origin>1230803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11816" sha1="6xe5b3rhkruhwjbc3fjtz8e1kg7te43" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Hallum Sythiema 1723 Stellingwerf.jpg|thumb|right|''Sythiemastate troch Stellingwerf (1723)'']]
[[Ofbyld:Hallum wichtichste states.jpg|thumb|right|''Wichtichste states by Hallum'']]
'''Sythiemastate''' stie krekt east fan de âlde buorren fan [[Hallum]], gemeente [[Ferwerderadiel]]. Fan de [[state]] is neat werom te finen.

De oarsprong sil yn de [[13e iuw|13e]] of [[14e iuw]] lein hawwe. Foar it earst wurde de Sythiema's neamd neffens Upcke fan Burmania yn 1397. Onne Sythiema soe doe [[grytman]] fan Ferwerderadiel west hawwe. Mooglik wie hy deselde as 'Onna Sikama tho Hallum' dy't yn 1408 as segelder foarkomt. Yn in folgjende generaasje wurdt in Syds Sithiema neamd, dy't mei 'Fettie te Bornwerd' troude, mooglik stamjend út de Remmersma's fan [[Dokkum]] en letter wertroud mei Sape Minnoltsma te [[Boarnwert]].¹)

De filiaasje fan de Sithiema's yn de [[15e iuw]] is fierders op guon punten problematysk. Grif is der kontinuïteit fan de 14de iuw út, mar de details binne net dúdlik. Benammen de relaasje mei de Botnia's fan [[Marrum]], de Sickema's te Hallum en de Jellinga's te [[Britsum]] is ûndúdlik. 
Om 1461 krige in Tzaling Sytyama in skeel mei in oare Hallumer ealman, Schelte Jaijama. Op Palmsnein fan it folgjende jier dagen hja elkoar út ta in kampslach yn Marrum, mei as gefolch dat Tjalling deadlik ferwûne rekke en stoar. Hy hie lykwols syn tsjinstanner yn in knibbel rekke, dy't dêr letter ek oan ferstoar. De skiedskriuwer [[Ocko Scharlensis]] skriuwt oer Tjalling: &quot;dat hij was een zeer stout en koen man, de stoutste en onversaagste onder alle heerschappen op die tijd in Friesland, die veel oorloogde tegen de vetkoopers in Ferwerderadeel en daaromtrent, want hij ze een groot vijand was.&quot; Syn eardere freonen moatte him wol tige ferrieden hawwe om sa'n haat te fertsjinjen. Neffens [[Worp fan Thabor]] soe Tjalling oar fan oarsprong lykwols gjin Sythiema mar in Botnia west hawwe. ²) Of dat wier sa is, wie en is noch altiten net mei wissichheid te sizzen. Ek yn de 16e en [[17e iuw]] bestienen hjiroer al fragen. Upcke fan Burmania, Winsemius en Schotanus bygelyks suggerearren dat Tjalling Sytyama alias Botnia yndie in sib wie fan de Sythiema's. Ut wraak foar syn deaslach soe de Britsumer haadling Lieuwe Jellinga, krekt as Tjalling Botnia/Sythiema in Skieringer en neffens Burmania in soan fan Syds Sithiema en Fettie te Boarnwert, yn 1463 Remke Donia ferbaarnd hawwe. ³)
 
In soan fan Syds Sithiema en broer fan Lieuwe Jellinga wie neffens Burmania Onne Sithiema dy't yn 1472 grytman fan Ferwerderadiel west hawwe soe. Onne syn soan Syds Sytiama (ek Sixtus neamd) stelde yn 1498 syn ''hues to Hallum by nacht ende by dey open voor de stad Leeuwarden''. Yn 1500 wie hy grytman fan Ferwerderadiel en yn 1505 waard hy ûnder de edelen fan Ferwerderadiel neamd. Syn widdo Womck Juckema wie yn 1511 eigneresse en brûkster fan Sythiemastate.

Nei Womck har dea fererve Sythiemastate op harren soan Haring. Hy wie yn 1549 1549 lid fan Deputearre Steaten en ‘medegecommiteerde’ foar it regeljen fan in geskink oan de prins fan Spanje, dy't letter [[Filips II fan Spanje|kening Philips II]] wurde soe. Ek wie hy ôffurdige op de [[lândei]] fan 17 jannewaris 1550, wêrop de eed fan huldiging oan Philips II besprutsen waard, far it gefal keizer [[Karel V fan it Hillige Roomske Ryk|Karel V]] ferstjerre soe. Yn 1540 hie Syds fan Tiaerda, troud mei Harings suster Moed al op de state longere: yn syn testamint fan dat jier stelde hy dat it like dat Haring sûnder bern ferstjerre soe; &quot;also verhoepen myn huusfrowe ende ick dat hy dye state, te weten dat tymmert, bespreken sal een van onse soens.&quot; Yn 1550 fermakke Jeye Sickinghe, frou fan Haring Sythiema, har oandiel fan &quot;Sythiema husingen ende tymmeringe, structuren ende edificien, groot ende cleyn, sampt hoff, plantinge van bomen, opgravinge van grafften ende dergelycke, met levende beesten, rechten en ghewalt&quot; oan har man. Hja hâlde der ek rekken mei dat Haring sûnder bern stjerre soe; yn dat gefal soenen de bern fan Moed en Syds Tiaerda it heule goed erve. Jeye ferstoar yn 1552 en Haring hat foar har grêf in sark meitsje litten troch de ferneamde stienhouwer Benedictus Gerbrands te [[Frjentsjer]]. Nei de dea fan Jeye wertroude Haring, ridder fan Jeruzalim, mei His fan Eminga dy't yn 1578 noch op Sythiema wenne. Harren portretten út 1603 kommend fan [[Wiardastate]] hingje yn it [[Frysk Museum]] te Ljouwert. By His krige Haring dochs noch meardere bern. Yn 1580 wenne harren soan Syds Sythiema op de state. Hy wie troud mei Frouck fan Cammingha en ek harren portretten út 1608 binne yn it Frysk Museum. Yn 1640 wie harren soan Haring eigener. Dizze Haring fan Sythiema II wie ien fan de yn  Hallum wenjende lânjonkers oan wa't op 19 febrewaris 1664 troch de [[Steaten fan Fryslân]] oktroai ferliene waard foar de oanlis fan it trekwei lâns de feart fan Hallum nei de [[Dokkumer Ie]]. Hy erfde fan syn muoike His fan Eminga yn 1657. It wapen fan Haring en syn frou Perk fan Ringia kaam foar op de poarte fan Wiardastate te [[Goutum]]; mooglik wenne it pear dêr. Se binne yn Hallum begroeven ûnder de sark fan syn âlden.

Harren dochter, lêste fan Sythiema, boaske Frans Hessels fan Eminga en stoar jong yn 1675. Hy wertroude in nammegenoate en beneamde as syn erfgenamt syn soan Syds Hessels. Dy komt neffens Cannegieter foar yn it [[floreenkohier]] fan 1698 en ferstoar yn 1708. Yn it [[stimkohier]] fan 1698 is Arent fan Bolten kurator oer Syds Hessels. Yn 1728 fererve Sythiemastate oan Ruurd fan Burmania troud mei Elisabeth fan Eminga en sa kaam de state yn hannen fan Minno Frans fan Burmania, dy't ek eigener wie fan [[Waltastate (Boazum)|Waltastate]] te Boazum, dat hy slope liet. Omdat Walta lykwol belêste wie mei in fidei commis datearjend fan 1538, makke de widdo Ewsum, frouwe fan Lulema dêrtsjin beswier en de erfgenamten fan Minno Frans, Sixma fan Andla wie net sa goed of hy moast Waltastate wer opbouwe. Dêrom liet hy op syn beurt Sythiemastate te Hallum slope. Yn 1796 wurde it [[hoarnleger]] en de terreinen ferkocht wêrûnder de 'poortfenne', it appelhôf en `de trans over het geheel'. D. Cannegieter neamt dat der `enige jaren geleden' in pear kelders fûn binne en dat it `fraaie bosch binnen de grachten de laatste jaren' hielendal útrûge is.

== Oerbliuwsels ==
[[Ofbyld:Hallum Sythiema poarte 1861 Cannegieter.jpg|thumb|right|''Sythiemapoarte troch [[Dominicus Cannegieter]] (1861)'']]
[[Ofbyld:Hallum Sythiema opgraving fûneminten poartel.jpg|thumb|right|''Opgraving fûneminten Sythiemastate'']]
It laach Fan Sythiema hie twa grêfkelders yn it koar aan de Hallumer tsjerke. op de stien dy 't de yngong fan de earste kelder bedekte wurde de nammen Haringh Onne fan Sijthiema, Hessel fan Sijthiema, Idsaert fan Sijthiema en Bibiana fan Sijthiema fermelden. Dêrneist leit in sark fan Sijds fan Sijthiema († 1636) en syn frou Frouck fan Kamminga († 1623). Op dizze sark hawwe de kertierwapens fan Sytthiema, Eminga, Roorda, Camminga, Ringia, Goslinga, Donia en Liauckama stien. Teffens stiet op dizze sark dat op 11 july 1668 de &quot;Edele en Erentpheste Joncker Haring van Sijthiema op Sijthiema, oud 57 jaren&quot; stoarn is en syn frou Perck fan Ringia yn 1673, noch mar 40 jier âld. Op 18 july 1675 is ferstoarn Bouck Susanna fan Sythiema, de frou fan de &quot;hoog welgeboren heer Frans van Eminga, nog maar 18 jaar oud&quot;. 

Mei Offinga en Goslinga hearde Sythiema ta de wichtichste staten fan Hallum, as wy soks teminsten ôfmjitte oan de grutte ômgrêfte stinsterreinen en de neite fan it doarp en de tsjerke. Op de kaarten fan [[Sibrandus Leo]] (1579) en Winsemius (1622), en ek op lettere kaarten, is Sythiema stees as aadlike state oanjûn.

De [[kadaster]]kaarten jouwe it terrein dúdlik oan. It wie rjochthoekich en lei mids in grêft, wêrbinnen noch in omgrêfte eilân lei. Nei't de Hear Regnerus te Hallum, dy't it terrein jierren bewurke, om 1980 melde, soe dêr in soad pún fûn wêze en in stins stien hawwe kind. Yn it oare terrein wienen kronkelpaden wer te kennen, blykber oerbliuwsels fan de troch Cannegieter fermelde bosk. 

Yn 1977 is it terrein bouryp makke en binne yn de line fan it noch besteande Poartepaad de fûneminten fûn fan in poartegebou oer in grêft. It poartsje, dat yn 1899 ôfbrutsen is, wie neffens de tekening fan D. Cannegieter en Bulthuis/Stellingwerf 1671 datearre.

Neffens gegevens fan it Biologysk Archeologysk Ynstitút, dat de opgraving útfierde, bestie it opgeande mitselwurk fan it poartegebou ûnderoan út reade bakstien fan 26 x 6,5 sm, hegerop út giele stien fan 20,3 x 4,5 sm mei in bûtenkant fan pearsreade stien fan 18,5-19 x 4,5 sm. De oerspanning ûnder de brêge wie krap 2 m tusken twa lânhaden, dy't oan beide kanten twa âldere fûndearrings hienen steunbeareftige blokken mitselwurk, dêr't de oanset fan mitsele bôgen yn te sjen wie. De 17e-iuwske poarte ferfong dus in mitsele bôgebrêge, dêr't it middendiel beweechber fan west hawwe kin. De foar- en eftergevel fan de 17e-iuwske poarte sille op it plak fan de âldere pylders stien hawwe. Dy wienen fundearre op in bêd fan balken. De wangen fan de lânhaden wienen keppele troch fjouwer lange trekbalken mei ankers, twa op âldere bôgeoansetten en twa yn de ûnderbou fan de foar- en eftergevel fan de poarte.

De tekening fan Stellingwerf toant in gearstald gebou, dêr't de tagong en de heaks dêrop steande fleugel fan ûnderkeldere wienen. Mooglik stamme it de tagong noch út de Midsiuwen en waard dêr yn de 16e iuw in wenfleugel oanboud. De krúskesinen steane dêr ommers noch yn nissen en de topgevels hawwe lytse pinakels. Letter soe dat part útwreide wêze kinne en in heaks dêrop steande oanbou krigen hawwe kinne mei in leger part fan it âldste boublok. De tekening jout lykwols gjin mooglikheden ta datearjen.

* ¹) Sjoch [[Minnoltsmastate|Minnoltsma]] te [[Boarnwert]] en Remmersma te Dokkum.
* ²) Ien mooglike ferklearring foar de dûbelde namme Sytyama alias Botnia is betizing mei Tzaling Botnia's pakesizzer Tzialingh Sidses Sitzema of Botnia. Sjoch Botniastate te Marrum en GJB (1998) 136-137. In oare ferklearring kin wêze dat Tjalling Botnia yndie besibbe wie mei de Sythiema's.
* ³) By Worp fan Thabor wurde de beide foarfallen noch net eksplisyt mei elkoar yn ferbân brocht. Sjoch ek [[Jellingastate]] te [[Britsum]], [[Botniastate (Marrum)]] te [[Marrum]], [[Doniastate (Hallum)|Doniastate]] en [[Jayemastate]] te [[Hallum]].

== Bewenners ==
* 1307 Oene Sijthiema
* 1420 - 1461 Tjalling Sythijema
* &lt; 1505 Syds van Sythiema en syn frou Womck Juckema
* 1505 - 1522 Womck Juckema
* 1522 - 1557 Haring fan Sythiema
* &lt; 1636 nei alle gedachten Sijds fan Sijthiema
* &lt; 1668 Haring van Sythiema en syn frou Perck fan Ringia
* 1668 - 1673 Perck fan Ringia
* 1673 - 1675 Bouck Susanna fan Sythiema en Frans Hessels fan Eminga 
* 1675 – 1698 Frans Hessels fan Eminga 
* 1698 – 1708 Syds Hessels fan Eminga
* 1728 Ruurd fan Burmania troud mei Elisabeth fan Eminga
* Minno Frans fan Burmania
* Sixma fan Andla

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.stinseninfriesland.nl/ States en stinzen yn Fryslân]
* {{Aut|D. Cannegieter}} - ''Geschiedkundige herinneringen van Hallum'', artikels yn de Friesche Volksalmanak fan 1851 en 1852
* {{Aut|G.A. Wumkes}} - ''Stads en Dorpskroniek van Friesland'', 1930
* {{Aut|Herma M. van den Berg}} - ''De monumenten van geschiedenis en kunst, Noordelijk Oostergo, Ferwerderadeel'', 1981
* {{Aut|Noomen}} - ''De stinzen in middeleeuws Friesland en hun bewoners'', 2009
}}

{{DEFAULTSORT:Sithiemastate}}
[[Kategory:State]]
[[Kategory:Hallum]]
[[Kategory:Eardere stins of state yn Fryslân]]
[[Kategory:Stins of state yn Ferwerderadiel]]
[[Kategory:Stins of state yn Noardeast-Fryslân]]
[[Kategory:Bouwurk út de 13e iuw]]
[[Kategory:Bouwurk sloopt yn de 18e iuw]]</text>
      <sha1>6xe5b3rhkruhwjbc3fjtz8e1kg7te43</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Landkreis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44644</id>
    <revision>
      <id>1230814</id>
      <parentid>1005476</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T16:20:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>[[]] oars en red</comment>
      <origin>1230814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1420" sha1="crt7ntd273g91077404lc3ti5aojfts" xml:space="preserve">{| align=&quot;right&quot; border=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 2em 2em&quot;
| align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:90%&quot; |
[[Ofbyld:Administrative divisions of Germany.svg|lang=de|450px|Fertikale bestjoersstruktuer yn Dútslân]]

Fertikale bestjoersstruktuer yn Dútslân
|}
In '''Landkreis''' is in regionale bestjoersienheid (distrikt) yn de [[Dútslân|Bûnsrepublyk Dútslân]]. It giet dan om in gemeenteferbûn en rjochtspersoan (fan [[publykrjocht]]), ien bestjoerlik nivo boppe de gemeente. Yn [[Noardryn-Westfalen]] en [[Sleeswyk-Holstein]] hjit dy bestjoerslaach '''Kreis''', lykas eartiids yn [[Prusen]].  

In Landkreis is sels wer part fan in ''[[Regierungsbezirk]]'' of fuortendaliks fan in [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]]. De lêste wiziging yn de yndieling fan de distrikten yn Dútslân wie op [[1 july]] [[2007]]. By dy twadde weryndieling fan Saksen-Anhalt is it totaal oan Dútske kreisen werombrocht nei 313. 

In Landkreis is ferantwurdlik foar saken as sikehuzen, ôffalferwurking, oerlanging fan rydbewizen, oerlanging fan jachtaktes ensafuorthinne. 

Stêden mei mear as 100.000 ynwenners hearre meastentiids net by in ''Landkreis'' en binne sels foar dy tsjinsten ferantwurdlik. Sokke stêden wurde ''[[Kreisfreie Stadt]]'' of soms ''Stadtkreis'' neamd, en binne in stedsdistrikt.

== Sjoch ek ==
*[[Regierungsbezirk]]
*[[Kreisfreie Stadt]]

[[Kategory:Distrikt yn Dútslân]]
[[Kategory:Lienwurd út it Dútsk]]</text>
      <sha1>crt7ntd273g91077404lc3ti5aojfts</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Syl</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122398</id>
    <revision>
      <id>1230889</id>
      <parentid>1213361</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T10:55:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1230889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12916" sha1="7udaiz7xvz3zcopjc9qedgwmt46fkjn" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Lorentzsluizen Kornwerderzand.jpg|thumb|300px|De silen yn 'e [[Lorentzslûzen]] yn [[Koarnwertersân]]]]
[[Ofbyld:Harlesiel Siel.jpg|thumb|300px|In sylbouwurk yn [[Harlesiel]] yn [[East-Fryslân]]]]
In '''syl''' of '''spuislûs''' is in [[slûs]] dêr't it tefolle oan binnenwetter troch ôffierd wurde kin en it bûtenwetter te kearen. It is dêrom ek wol in [[kearslûs]]. It begryp &quot;syl&quot; komt fan in Fryske wurdfoarming dat weromgiet op it [[tiidwurd]] &quot;sige&quot; of &quot;sipelje&quot; en tsjut dus it plak oan dêr't wetter fuorttreame kin.

== Funksje == 
Fan oarsprong is in syl net oars as in lange [[Dûker (piip)|dûker]] ([[pomp]]) yn de [[dyk]], dy't by leech wetter iependrukt wurdt troch it binnenwetter. By [[floed]] drukt it seewetter de slûsdoar dêrnei wer ticht. By de Dútske waadkust wurkje de measte silen noch hieltyd op dy manear. Yn [[Nederlân]] lizze de [[polder]]s folle leger en binne hast alle silen troch [[gemaal|gemalen]] ferfongen. De measte silen hienen sûnt de [[13e iuw]] de foarm fan in houten koker dy't yn de dyk yngroeven waard. Dy hie ornaris trije stel slûsdoarren: útsein de gewoane floeddoarren in ekstra stel floeddoarren mocht it wêze dat der ekstreem heech wetter wie, en in stel ebbedoarren, dy't tefoarren komme moast dat it wetter yn it tafierkanaal of syldjip te fluch fuortstreame soe, dêr't skipfeart net mooglik troch wêze soe. De gruttere silen waarden gaadlik foar de skipfeart makke, dat de lytsere skippen by heech wetter troch de koker lûke koenen. Fan de trije silen yn [[Delfsyl]] wie dêr ien gaadlik foar de skipfeart.

It probleem fan soksoarte pompen wie it tichtslykjen fan de bûtendykse ôffierslinke. Dat koe mijd wurde troch it oanlizzen fan in [[sylhaven]] mei in spielslûs dêr't it it ophope wetter mei krêft troch de syl nei bûten ta streamde. 

Histoarysk sjoen waarden yn in sylkonstruksje slûsdoarren sûnder oandriuwing ynboud. By nijbou waard op grûnwurk fan it wetterpeil regele hefdoarren as ôfsluting brûkt. Oan de [[Noardsee]] wurde foar dy taak hieltyd faker slûspompen brûkt, dy't ek wol &quot;skúfpompen&quot; neamd wurde. Dy binne geunstich wannear't by [[ebbe]] net genôch tiid foar it natuerlik ôffieren fan it wetter is of wannear't it wetter by in heechwetterstân foar in lange tiid, by bygelyks in [[stoarmfloed]], it ynlân ûnder wetter driget te strûpen.

== Typen ==
[[Ofbyld:Boomhöhl un Ständersiel.JPG|thumb|300px|It spuien fan wetter troch in dûker (lofts) en in standertsyl]]
Dêr binne ferskate mooglikheden om in syl yn in dyk te bouwen.

=== Pomp of klepdûkers ===
In [[pomp]] of [[klepdûker]] binne lytse foarmen fan in syl. Dy besteane út in [[Dûker (piip)|dûker]], dy't yn 'e dyk lein waard, mei in weromslachklep oan 'e seekant. Yn it ferline bestie sa'n dûker út twa útholle beamstamhelten. Op guon plakken wiene dêr in soad fan sokke pompen, dêr't omwenjenden harren lânguod fuortendaliks benefter de dyk ûntwetteren. It wurdt &quot;pomp&quot; komt yn plaknammen foar, lykas yn [[Kollumerpomp]] en De Pomp by [[Middelstum]].

=== Wachterslûs ===
In wachterslûs hat almeast slûsdoarren, dy't oan skarnieren hingje. Dy kinne befêstige wurde oan swiere, yn 'e dyk ynboude houten peallen of muorren. Soksoarte silen wiene yn eardere tiden al sa makke dat by ebbe, wannear't de doarren iepen stiene, lytse skippen de benefter de dyk oanleine kanalen ynfarre koene.

=== Ferwulftsyl ===
Om't alle houten ûnderdielen fan in slûs troch it kontakt mei wetter en mokselen lang om let ferrotsje koene, waard by grutte silen oergien op it bouwen fan de fêste ûnderdielen yn stien. Soksoarte silen koene it better ferneare wannear't dêr in [[stoarmfloed]] wie. Der waard in wulvige poarte troch de dyk hinne boud. Grutte ferwulftsilen koene ek troch lytsere skippen, lykas kustmotorskippen, passearre wurde. Op guon plakken binne se sa boud dat de slûs ek as [[skutslûs]] brûkt wurde kin. In foarbyld fan sa'n slûs is de eardere Hodeler kanaalslûs yn [[Otterndorf]].

== Wurking as spielslûs == 
By in [[spielslûs]], benammen yn [[Dútslân]],  wurdt by floed it wetter ynlitten en opslein yn in floedgrêft benefter de dyk. As it ebbe wurdt, wurdt it opstode wetter as in stoartfloed ôffierd, sa't it [[slyk]] en [[sedimint]]en út it [[sylhaven]]gebiet fuortspield wurde kin.

=== Grêften ===
In syl waar gauris ynset om it peil fan it binnenwetter fan in stêd te regeljen. As der tefolle wetter yn 'e [[grêft]]en fan in stêd wie waard dy troch de syl, ek spuislûs neamd, de stêd út spuid. Yn guon stêden lykas [[Amsterdam]] en [[De Haach]] binne der strjitten of pleinen mei de namme ''Spui'' dêr yn, dat oan soks noch weromtinkt.

== Syl as toponym ==
Syl is in oare namme fan in spuislûs. It wurd &quot;syl&quot; wurdt fanâlds yn de Fryske lannen, lykas [[Fryslân]], [[Grinslân]] en [[East-Fryslân]] en justjes dêrbûten, lykas Aldenburch en [[Sleeswyk-Holstein]], brûkt. Oare farianten fan syl binne &quot;ziel&quot; yn it [[Grinslânsk]] en &quot;[[Siel (slûs)|Siel]]&quot; yn it [[Eastfrysk (Nederdútsk)|Eastfrysk]] en [[Nederdútsk]].

It wurd komt ek foar yn de foarm [[sylfest]] en ''Sielacht'', dat [[wetterskip]] of &quot;útwetteringsorganisaasje&quot; betsjut. In kanaal dy't nei in syl liedt, wurdt ornaris in [[syldjip]], [[sylroede]], sylstocht, sylmaar, sylsleat of ''Sieltief'' neamd. In [[sylhaven]] is in haven efter in syl, dêr't de syl grut genôch makke wie dêr't skippen trochhinne passearje koene.

=== Etymology === 
It begryp &quot;syl&quot; en de farianten &quot;zijl&quot; en &quot;Siel&quot;  komme fan it [[Aldfrysk]]e ''sīl'', &quot;ôfwettering(slûs)&quot; of &quot;wetterrin&quot;, ôfkomstich fan it [[tiidwurd]] ''sihila'', itjinge &quot;sige&quot;, &quot;sipelje&quot; of &quot;streamend wetter&quot; betsjut. Ek ôfwetteringskanalen steane wol bekend as syl.

It begryp kaam foar it earst foar yn 'e earste helte fan de [[12e iuw]] en gei om de fierder net bekende ''Sigeldrith'', in &quot;oer te stekken plak by de syl&quot; of &quot;by de wetterrin&quot; yn 'e omkriten fan [[Ter Aar]] yn [[Súd-Hollân]]. Ek it tsjerkedoarp [[Iselham]] (''Sillehem'', 1132) yn 'e [[Kop fan Oerisel]], soe syn namme fan &quot;oanslike lân yn in bocht fan in wetterrin&quot; of &quot;by in syl&quot; krige ha.

It Aldere [[Skouterjocht]] fan [[Westerlauwersk Fryslân]] út de 12e iuw befettet ferskate oardenings oangeande it ûnderhâld fan de silen.

&lt;blockquote&gt;''Dit is riocht, dat dy fria Fresa den zyl, deer hi bi banne warat, et sinte Benedictusmissa schel tiaenda ende temende habba iefta hij schel iens den scelta aldus wr nacht mey twam scillinghen beta''.&lt;br&gt;
Dit is rjocht, dat de frije Fries de syl, dêr't fan ferwachte wurdt dy te ûnderhâlden, op 'e hjeldei fan de hillige [[Benediktus fan Nursia|Benediktus]] (11 july) ree hawwe moat, om it wetter (by ebbe) fuortstreame te litten en (by floed) tsjin te hâlden; oars moat er de folgjende moarns oan de skout twa skellings betelje.&lt;/blockquote&gt;

De ôflieding [[sylfest]] (wetterskip), Aldfrysk: ''sīlfestene'', komt op syn minst foar sûnt 1309; it wurd ''Sielacht'' ([[Midnederdútsk]]: ''zylacht'') sûnt 1437.

Silen wurden, njonken de Fryske lannen, ek neamd yn it Súdhollânske riviergebiet (1277), Noard-Hollân (1372), by de [[Gelderske Isel]] del (1373), yn 'e [[Betuwe]] (1471), om [[Bremen]] (1374) en [[Hamburch]] (1518) hinne. 

=== Delsettingstypen ===
Fan de 14 en 15e iuw ôf ûntstie in nij type havendelsetting dat in [[sylhaven]]delsetting ([[Dútsk]]: ''Sielhafensiedlung'') neamd waard. Op de diken oan wjerskanten fan de bûtendykse streamslinke of op de diken om de sylhaven hinne kamen ien of twa rigen hûzen. Dêrûnder wie it sylwardershûs, ien of mear herbergen, middenstânwenten, pakhuzen, in skoalle en fan de 17e iuw ôf ek yndustrymûnen.

Dat delsettingstype komt benammen foar yn it súdwesten fan Fryslân, Grinslân, East-Fryslân en de Kop fan Oerisel. De earste fan sokke delsettings wiene [[De Kúnder|Kúndersyl]] (1243), [[Delfsyl]] (1303), [[Bloksyl]] (1336 ''Baerlesile'', 1375 ''Groote Zijl''), [[Houwerzijl]] (1347), [[Aldesyl (It Hegelân)|Aldesyl]] (1358), [[Skouwersyl]] (1371), [[Aduardersyl]] (1382) en [[Greetsiel]] (1389). De measte foarbylden út [[Eastfryslân]] komme fan de 16e en 17e iuw en dy fan [[Aldenburchsk Fryslân]] fan de 18e en 19e iuw.

It tsjerkedoarp Kúndersyl (''Kunresyl'') oan de [[Tsjonger]] waard sûnt [[1243]] neamd. Nei alle gedachten wie dat de foarrinner fan it hjoeddeistige doarp [[De Kúnder]]. De syl waard om 1400 hinne ôfbrutsen en waard troch de [[Skoattersyl]] (1474) ferfongen. Ut de [[Ommelannen]] komt in ynpolderingskontrakt út 1317, dy't neamd dat skippers en keaplju dy't by de nijboude syl fan it letter doarp [[Syldyk]] oanleine. De oardening foar de oanbelangjende Easternijsyl of ''Hoghersijl'' út [[1428]] neamde ûnder oaren de slûsmaster, dy syn hûs, berch- en wurkplak. Ek waard der sprutsen oer it beskermjen fan de keaplju dy't dêr harren guod op skippen laden. In ''capmasile'' (keapmanssyl) by it doarp [[Pilsum]] waard yn [[1362]] neamd.

Net alle delsettings fan dat type hawwe de namme mei de útgong -syl. Aldere foarbylden binne [[Delfshaven]], [[Maasslûs]], [[Oudesluis (Skagen)]], [[Kolhorn]], [[Broekerhaven]], [[Edam]], [[Spaarndam]], [[Swartslús|Swartslûs]], [[De Kúnder]], [[De Lemmer]], [[Makkum]], [[Slikenboarch (plak)|Slikenboarch]], [[Fisfliet]], [[Onderdendam]] en [['t Waar]]. De lêste twa geane om delsettings om in binnensyl of fallaat. Foarbylden yn Dútslân binne [[Papenburch]] (Drostensiel), [[Ditzumerverlaat]], [[Neustadtgödens]], Bremen-[[Vegesack]] en [[Neuhaus (Oste)]]. Ek [[Emden]] (Faldern- of Rote Siel en Gasthaussiel), [[Knock (East-Fryslân)|Knock]], [[Larrelt]], [[Norden]] (Alte en Große Siel), [[Cuxhaven (stêd)|Cuxhaven]], [[Glückstadt]] en [[Friedrichstadt]] hawwe yn de 16e en 17e iuw in sylhaven, dochs net altyd de typearjende bebouwing om de sylhaven hinne. In soad dêr waarden troch Nederlânske dykboumasters fan boud. Yn [[Oldersum]] en [[Taning]] binne de havens noch oanwêzich. Plannen om in soksoarte haven yn [[Bräist]] oan te lizzen, waarden net wiermakke.

=== Nederlân ===
In soad plakken yn [[Grinslân]] en [[Fryslân]] ûntliene harren namme oan in syl.

*[[Aldebiltsyl]]
*[[Alde Steatesyl]]
*[[Aldesyl (It Hegelân)|Aldesyl]]
*[[Aduardersyl]]
*[[Bloksyl]]
*[[Dokkumer Nije Silen]]
*[[Eksmoardersyl]]
*[[Iesumasyl]]
*[[Harkesyl]]
*[[Kystersyl]]
*[[Houwersyl]]
*[[Jirnsummersyl]]
*[[Kollumer Aldsyl|Kollumerâldsyl]]
*[[Kommersyl]]
*[[Lauwerssyl]]
*[[Munnekesyl]]
*[[Nijebiltsyl]]
*[[Nije Steatesyl]]
*[[Nijesyl (It Bilt)|Nijesyl]]
*[[Noardpoldersyl]]
*[[Ossensyl]]
*[[Pikesyl]]
*[[Pitersyl]]
*[[Ritsumasyl]]
*[[Roptasyl]]
*[[Skoattersyl]]
*[[Skouwersyl]]
*[[Teakesyl]]
*[[Termunterzijl]]

=== Dútslân ===
[[File:Bensersiel-hafen.JPG|thumb|250px|Haven fan Bensersiel]]
Ek yn [[Noard-Fryslân|Noard-]] en [[East-Fryslân]] einigje in protte plaknammen op ''-syl'', wat dan yn it Dútsk as ''-siel'' skreaun wurdt.
* Bensersiel
* Carolinensiel
* Dornumersiel
* Eckwardersiel
* [[Greetsiel]]
* Harlesiel
* Hooksiel
* Horumersiel
* Nessmersiel
* Neuharlingersiel
* Schlüttsiel
* Schweiburgersiel
* Tammensiel
* Westeraccumersiel

== Feart == 
In syl is ek wol in [[feart (wetterwei)|feart]] foar de ôffier fan wetter. De [[Syl (Súd-Hollân)|Syl]], yn Súdhollân, is in sydtûke fan de [[Alde Ryn]]. En yn âlde [[Hollân]]ske stêden binne silen meastentiids smelle, faak ek oerklûze, dwersferbinings tusken parallel rinnende grêften. Sokke silen wurde brûkt foar it [[skuorjen fan grêften|skuorjen]]: it trochspielen fan de wetters om dy te ferfarskjen.

== Famyljenamme == 
In soad minsken, benammen yn [[Noard-Hollân|Noard-]] en [[Súd-Hollân]], [[Fryslân]] en [[Grinslân]], hawwe har [[famyljenamme]] fan in syl, mei nammen lykas ''(van) Zijl'' (''Zeijl'', ''Zeyl'', ''Sijl'', ''Ziel''), ''Zijlker, Zijlman(s),'' ''Zijl(e)ma'', ''Zijlstra'', ''Zijlvaart'', ''Sijlvester,'' ''Zijlwaarder'' en oare farianten.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.cbgfamilienamen.nl/ |titel=''Nederlandse familienamenbank'' |datum=2025-06-29 |útjouwer=Centrum voor Familiegeschiedenis (CBG)}}&lt;/ref&gt; 

== Sjoch ek ==
* [[Sylhaven]]

== Literatuer == 
* {{Aut|Tim de Ridder}}: [https://www.jvdn.nl/Downloads/WG/1999/TWG1999%20010-022.pdf ''De oudste deltawerken van West-Europa''] yn ''Tijdschrift voor Waterstaatsgeschiedenis'' 8 (1999)

== Keppelings om utens ==
* [https://wiki.woudagemaal.nl/w/index.php?title=Zijl Wouda's WIki: ''Zijl'']
* [https://web.archive.org/web/20230326153519/https://wiki.woudagemaal.nl/w/index.php/Zijlen_en_sluizen_in_breed_perspectief Wouda’s Wiki: ''Zijlen en sluizen in breed perspectief'']
* [https://sielwerk.de/ ''Sielwerke in Ostfriesland, Friesland und die Grenzbereiche Wesermarsch und Niederlande. Historische Sielbauten''] (sielwerk.de)

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
* Foar mear boarnen, sjoch [[:nl:Zijl (spuisluis)]]
}}
{{DEFAULTSORT:Sil}}
[[Kategory:Slûs]]
[[Kategory:Haven]]
[[Kategory:Toponimy]]</text>
      <sha1>7udaiz7xvz3zcopjc9qedgwmt46fkjn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sint-Kristoffelkatedraal (Roermond)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126710</id>
    <revision>
      <id>1230836</id>
      <parentid>1227216</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T20:13:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Stikje oer de oargels oanpast, deade link ferwidere.</comment>
      <origin>1230836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5537" sha1="sf77n36qyrrh5syi3gugvvd85h0h2po" xml:space="preserve">{{Ynfoboks katedraal
| namme                       = Sint-Kristoffelkatedraal
| ôfbylding                   = Roermond, de Sint-Christoffelkathedraal RM32552 foto3 2017-05-17 11.26.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| lân                         = 
| bestjoerlike ienheid 1      = provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Limburg.svg|20px]] [[Limburch (Nederlân)|Limburch]]
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Ofbyld:Roermond vlag.svg|20px]] [[Roermond]]
| adres                       = Grote Kerkstraat 29
| koördinaten                 = 
| tsjerkegenoatskip           = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]]
| bisdom                      = [[Bisdom Roermond|Roermond]]
| aartsbisdom                 = 
| patroanhillige              = [[Kristoffel (hillige)|Sint-Kristoffel]]
| status                      =
| arsjitekt                   = 
| yngenieur                   = 
| boujier                     = 15e en 16e iuw
| sloopjier                   = 
| boustyl                     = [[gotyk]]
| hichte                      = 
| monumintale status          = [[Ofbyld:Monumentenbordje 2014.svg|12px]] [[ryksmonumint]]
| monumintnûmer               = 32522 
| webside                     = [https://www.bisdom-roermond.nl/ Side bisdom Roermond]
| mapname                     = Limburch (Nederlân)
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 51	   
| lat_min                     = 11
| lat_sec                     = 4
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 5
| lon_min                     = 59
| lon_sec                     = 4
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
}}
De '''Sint-Kristoffelkatedraal''' oan 'e ''Grote Kerkstraat'' yn [[Roermond]] is de [[biskop]]stsjerke fan it [[bisdom Roermond]], dat de [[Roomsk Katolike Tsjerke|katolike]] provinsje [[Limburch (Nederlân)|Limburch]] omfiemet.

== Skiednis ==
[[Ofbyld:Plattegrond van de tegenwoordige toestand van de kathedraal St. Christoffel te Roermond - Roermond - 20189332 - RCE.jpg|thumb|left|Grûnplan fan 'e katedraal.]]
Troch de oanlis fan nije ferdigeningswâlen om 'e stêd hinne kaam de âlde [[parochytsjerke]] dêrbûten te lizzen. Dat makke om likernôch 1410 de bou fan in nije tsjerke binne de omwâling needsaaklik, de hjoeddeiske Sint-Kristoffelkatedraal. Noch yn 'e 15e iuw feroaren se it plan fan 'e tsjerke, dat yn 'e foarm fan in [[Gryksk krús]] boud wie: it [[Koer (tsjerke)|koer]] waard as in [[Skip (tsjerke)|trijeskippige]] hal foltôge en de tsjerke waard fiifskippich útfierd.    

Yn 'e rin fan 'e 16e iuw kaam it bouwurk ree. It oarsprinklik as parochytsjerke boude godshûs krige yn 1661 de status fan [[katedraal]] foar it yn 1559 stifte bisdom Roermond.    

De Kristoffelkatedraal rekke yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch|Twadde Wrâldkriich]] slim skeind, doe't Dútske troepen de deis foar de befrijing fan 'e stêd de 78 meter hege, yn it westlike diel fan it tsjerkeskip ynboude toer opblaasden. Nei de kriich waard de toer yn 'e âlde styl wer opboud. Nije skea rûn de tsjerke yn 1992 op, doe't Roermond troch in [[ierdskodding]] troffen waard.

Fan 2005 oant 2007 ûndergyng de katedraal in grutte renovaasje.

== Ynrjochting ==
[[Ofbyld:Dalheimer Kreuz.jpg|thumb|left|It 13e iuwske Dalheimer Krús.]]
De ynrjochting fan 'e tsjerke datearret út ferskate tiidrekken. Ut de 13e iuw datearret it saneamde Dalheimer Krús, dat nei de [[sekularisaasje]] fan it [[Sistersjinzers|sistjersjinzerke]] kleaster yn Dalheim ([[Noardryn-Westfalen]]) yn 1804 yn 'e hannen fan 'e katedraal oergyng. It [[renêssânse]] Sakramintsalter (1593) en de koerbanken binne 16e iuwsk, wylst de [[rokoko]] [[preekstoel]] en de [[Bychtstoel|bychtstuollen]](Petrus Vinck) 18e iuwsk binne. Dêrnjonken hingje der in tal skilderijen fan kultuerhistoaryske wearde.

Yn 'e mei in 3,57 meter heech byld fan 'e patroanhillige bekroande toer hingje fiif klokken.

== Oargel ==
It [[Tsjerkeoargel|haadoargel]] waard yn 1957 troch de oargelboufirma L. Verschueren út Heythuysen boud en ferfong it yn 'e kriich ferneatige ynstrumint. Dit is it grutte oargel dat boppe de yngong hinget. It [[koeroargel]] is ek boud troch Verschueren en wurdt brûkt by de tsjinsten troch de wike en de begelieding fan it koar.
 
== Toerbyld Sint-Kristoffel ==
It oarspronklike toerbyld fan Kristoffel waard troch Theodorus Cox getten en yn 1894 op de spits set. In stoarm ferneatige it byld yn 1921 en it moast dêrnei ferskate ferfongen wurde troch stoarmen, brannen en kriichgeweld. It hjoeddeiske byld waard makke troch Jac Claessens, dy't it byld ek makke hie dat yn 'e Twadde Wrâldkriich fan 'e toer sketten waard.

== Keppeling om utens ==
* [http://www.kerk-en-orgel.nl/record.php?term=roermond&amp;id=6036&amp;search=smart&amp;action=display_ordered&amp;page_num=2&amp;item=32 Disposysje oargel]

{{Boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:nl:Christoffelkathedraal]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Christoffelkathedraal (Roermond)|Sint-Kristoffelkatedraal, Roermond}}
}}
{{DEFAULTSORT:Kristoffelkatedraal (Roermûn)}}

[[Kategory:Katedraal yn Nederlân]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn Limburch (Nederlân)]]
[[Kategory:Ryksmonumint yn Limburch (Nederlân)]]
[[Kategory:Bouwurk út de 16e iuw]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Roermond]]</text>
      <sha1>sf77n36qyrrh5syi3gugvvd85h0h2po</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kirk Douglas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141620</id>
    <revision>
      <id>1230882</id>
      <parentid>1023166</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T09:44:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>353</id>
      </contributor>
      <comment>President_Ronald_Reagan_with_Kirk_Douglas_and_Mrs._Douglas_attending_a_private_dinner.jpg ferfongen troch [[c:File:President_Ronald_Reagan_with_Kirk_Douglas_and_Mrs._Douglas_Attending_a_Private_Dinner_at_Eldorado_Country_Club_in_Rancho_Mirage_-_DPLA_-_17b</comment>
      <origin>1230882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56786" sha1="5wfof9sb3utn023qudzrg6bbj1ccbmc" xml:space="preserve">{{Akteur
| ôfbylding                    = Kirk_Douglas_1969.jpg
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 160px
| echte namme                  = Issur Danielovitch
| nasjonaliteit                = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]
| berne                        = [[9 desimber]] [[1916]]
| berteplak                    = [[Amsterdam (stêd yn New York)|Amsterdam]] ([[New York (steat)|New York]])
| stoarn                       = [[5 febrewaris]] [[2020]]
| stjerplak                    = [[Beverly Hills]] ([[Kalifornje]])
| etnisiteit                   = [[File:Flag of Israel.svg|border|20px]] [[Joaden|Joadsk]]
| regionale identiteit         = 
| jierren aktyf                = [[1946]] – [[2008]]
| prizen                       = [[Golden Globe]] 1957&lt;br&gt; [[Cecil B. DeMille Award]] 1968&lt;br&gt;[[César du Cinéma]] 1980&lt;br&gt;[[Presidinsjele Frijheidsmedalje|Pres. Frijheidsmedalje]] 1981&lt;br&gt;[[Légion d'Honneur]] 1990&lt;br&gt;[[Eare-Oscar]] 1996&lt;br&gt;[[Screen Actors Guild Award|SAG Award]] 1999&lt;br&gt;[[Gouden Earebear]] 2001
| webside                      = n.f.t.
}}
'''Kirk Douglas''' (wiere [[namme]]: '''Issur Danielovitch'''; [[Amsterdam (stêd yn New York)|Amsterdam]] ([[New York (steat)|New York]]), [[9 desimber]] [[1916]] – [[Beverly Hills]] ([[Kalifornje]]), [[5 febrewaris]] [[2020]]) wie in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] [[akteur]], [[filmprodusint]], [[regisseur]], [[filantroop]] en [[skriuwer]]. Hy [[jonkheid|groeide op]] yn [[earmoed]]ige omstannichheden en tsjinne yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] by de [[Amerikaanske Marine]]. Douglas makke syn [[debút]] as [[filmakteur]] yn [[1946]] en ûntjoech him yn 'e [[1950-er jierren]] ta in [[Hollywood]]stjer, mei [[rol]]len yn [[film]]s as ''Champion'', ''Young Man with a Horn'', ''Detective Story'', ''The Bad and the Beautiful'', ''Lust for Life'', ''Gunfight at the O.K. Corrall'' en ''[[The Vikings (film)|The Vikings]]''. Yn 'e [[1960-er jierren]] belibbe er syn grutste súksessen, mei films as ''Spartacus'', ''Lonely Are the Brave'', ''Seven Days in May'' en ''[[The Heroes of Telemark]]''. Douglas holp om 'e [[Swarte List fan Hollywood]] ûnder fuotten te heljen troch de as [[kommunist]] weisetten [[Dalton Trumbo]] iepentlik it [[senario]] skriuwe te litten foar ''Spartacus''.

Yn [[1963]] spile Douglas op [[Broadway]] yn 'e [[toaniel]]adaptaasje fan ''One Flew over the Cuckoo's Nest'', dêr't er de [[filmrjochten]] op kocht. Dy droech er letter oer oan syn [[soan]] [[Michael Douglas|Michael]], dy't der in mei ferskate [[Oscar]]s bekroande film fan makke. Sels waard Douglas trije kear nominearre foar de Oscar foar bêste akteur. Dy wûn er nea, mar hy wûn wol in [[Golden Globe]] foar bêste akteur, en fierders [[oeuvreprizen]] as de [[Cecil B. DeMille Award]], de [[Eare-Oscar]] en de [[Gouden Earebear]]. Op 'e ranglist fan ''Grutste Manlike Filmlegindes út Hollywood'', fan it [[Amerikaansk Filmynstitút]], nimt Douglas it santjinde plak yn. Mei syn [[oarehelte|twadde frou]] [[Anne Buydens]] joech er miljoenen [[Amerikaanske dollar|dollars]] wei oan [[goeddiedichheid|goede doelen]]. Hy oerlibbe in [[helikopter]]ûngemak yn [[1991]] en in [[serebraal faskulêr aksidint|oerhaal]] yn [[1996]], en wie de lêste noch libjende stjer út it saneamde [[Gouden Tiidrek fan Hollywood]]. Douglas kaam yn [[2020]] yn 'e hege [[âlderdom]] fan 103 jier te [[ferstjerren]].

==Libben en karriêre==
===Jonkheid en oplieding===
Douglas waard yn [[1916]] [[berne]] yn [[Amsterdam (stêd yn New York)|Amsterdam]], yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[New York (steat)|New York]], as Issur Danielovitch ([[Jiddysk]]: איסר דניאלאָוויטש‎). Hy wie de [[soan]] fan Herschel &quot;Harry&quot; Danielovitch ([[1884]]-[[1950]]) en dy syn [[oarehelte|frou]] Bryna &quot;Bertha&quot; Sanglel ([[1884]]-[[1958]]), dy't allebeide [[etnysk]] [[Joaden|Joadske]] [[emigrant]]en wiene út [[Tsjavûsy]], by [[Mogilev]], yn it diel fan it [[Keizerryk Ruslân]] dat no [[Wyt-Ruslân]] foarmet. Douglas wie de iennichste [[jonge]] yn in [[húshâlding]] mei seis [[dochter]]s dêr't yn 'e hûs [[Jiddysk]] sprutsen waard. In [[omke]] oan heitekant, dy't earder emigrearre wie, hie by oankomst yn 'e [[Feriene Steaten]] de [[efternamme]] Demsky oannommen, en Douglas syn [[heit]] hie dat foarbyld folge. Sadwaande groeide Douglas op as Izzy Demsky.

Syn [[jonkheid]] brocht Douglas troch yn djippe [[earmoede]], sa't er letter beskriuwe soe yn syn [[autobiografy]] ''The Ragman's Son'', dy't er yn [[1988]] publisearre. Syn heit, dy't yn Ruslân [[keapman|hynstekeapman]] west hie, waard yn Amearika in [[foddejoad]], dy't fodden, stikjes [[metaal]] en oare rommel opkocht om it guod te [[recycljen]], al bestie dat wurd doe fansels noch net. Syn heit wie in [[agresje|agressive]] [[alkoholist]], dy't amper nei syn húshâlding omseach. It wie Douglas syn stiiffêst doel om oan 'e earmoede te ûntkommen en 'it te meitsjen' as [[akteur]], fan it stuit ôf dat er op 'e [[beukerskoalle]] ris it [[gedicht]] ''The Red Robin of Spring'' opsei en dêr [[applaus]] foar krige. As [[puber|opslûpen jonge]] ferkocht er hapkes oan [[fabryksarbeider]]s om genôch [[jild]] te fertsjinjen dat er [[molke]] en [[bôle]] foar himsels, syn [[mem]] en syn [[suster]]s keapje koe. Letter besoarge er [[krante]]n en hied er mear as fjirtich oare [[baan (wurk)|baantsjes]] ear't er as akteur oan it wurk gie.

Nei't er yn [[1934]] slagge foar syn [[eineksamens]] yn it [[fuortset ûnderwiis]] oan 'e Amsterdam High School, woe Douglas fierder leare, mar dêr hied er it jild net foar. Dêrom prate er himsels nei binnen yn it [[kantoar]] fan 'e [[rektor]] fan 'e [[St. Lawrence Universiteit]] yn [[Canton (doarp yn New York)|Canton]], dy't er syn treflike siferlist fan 'e [[middelbere skoalle]] sjen liet. Hy wist foarinoar te krijen dat er om syn [[lesjild]] fan te beteljen in [[liening]] krige, dy't er werombetelle troch yn syn [[frije tiid]] op 'e [[universiteit]] as [[túnman]] en [[konsjerzje]] te wurkjen. Ek wied er in prominint lid fan it universitêr [[wrakseljen|wrakselteam]], en ien [[simmerfakânsje]] brocht Douglas troch mei wrakseljen op 'e [[merke]] om dêrmei jild te fertsjinjen. Yn [[1939]] rûne er syn [[stúdzje]] ôf mei it beheljen fan in [[bachelorgraad]].
[[File:Douglas-graduation.jpg|left|thumb|140px|Kirk Douglas ([[1939]]).]]

Neitiid krige Douglas omreden fan syn akteartalint in spesjale [[stúdzjebeurs]] fan 'e [[Amerikaanske Akademy foar Toanielkeunst]] (AADA) yn [[New York (stêd)|New York]], dêr't er yn 'e kunde kaam mei syn earste frou, [[Diana Dill]]. In oarenien fan syn klasgenoaten dêre wie Betty Joan Perske, dy't letter wrâldferneamd wurde soe ûnder de namme [[Lauren Bacall]], en dy't [[fereale|smoarfereale]] op Douglas rekke. It wie yn dy snuorje dat Douglas de [[artystenamme]] 'Kirk Douglas' betocht en syn namme ek formeel feroarje liet. Yn dy tiid wie it hiel gewoan foar lju út 'e [[entertainment]]yndustry om ûngewoane of bûtenlânsk klinkende nammen te feroarjen, sa't bygelyks ek Douglas syn maat [[Karl Malden]] (Mladen Sekulovich) en lju as [[John Wayne]] (Marion Morrison), [[Cary Grant]] (Archibald Leach) en [[Fred Astaire]] (Frederick Austerlitz) diene. 

===Militêre tsjinst===
Yn [[desimber]] [[1941]], koart nei't de Feriene Steaten troch de [[Japan]]ske [[oanfal op Pearl Harbor]] by de [[Twadde Wrâldoarloch]] belutsen rekke wiene, naam Douglas tsjinst by de [[Amerikaanske Marine]]. Dêr tsjinne er as [[kommunikaasje]]ofsier by de bestriding fan [[dûkboat]]en op 'e USS ''PC-1139''. Yn [[1944]] waard er earfol ûntslein fanwegen oarlochs[[ferwûning]]s oprûn by in [[ûngemak (aksidint)|ûngemak]] mei in [[djiptebom]].

===Aktearkarriêre===
====Iere jierren====
Nei de oarloch kearde Douglas werom yn [[New York (stêd)|New York]], dêr't er wurk fûn as akteur op it [[toaniel]] en yn [[harkspul]]len en [[reklamespotsje]]s op 'e [[radio]]. De harkspullen dêr't er yn spile wiene oer it algemien [[soapsearje]]s fan 'e grutte [[radio]]netwurken [[American Broadcasting Company|ABC]], [[NBC]] en [[CBS (tillefyzjestjoerder)|CBS]]. Douglas seach dat as weardefolle oefening yn it gebrûk fan syn [[stim]] by it [[aktearjen]]. Syn trochbraak op it [[toaniel]] kaam doe't er de rol oernaam dy't earder troch [[Richard Widmark]] spile wie yn it [[toanielstik]] ''Kiss and Tell''. Dêrnei waarden him foar it earst rollen oanbean.
[[File:Douglas_-_Bacall_-_Horn_1950.jpg|right|thumb|200px|Kirk Douglas mei [[Lauren Bacall]] yn ''Young Man with a Horn'', út [[1950]].]]

Douglas wie eins fan doel west om toanielakteur te bliuwen, en it wie syn [[freonskip|freondinne]] Lauren Bacall dy't him syn earste filmrol besoarge troch him oan te rikkemandearjen by [[filmprodusint]] [[Hal B. Wallis]], doe't dy op 'e sneup wie nei nij manlik [[talint]]. Douglas makke yn [[1946]] syn film[[debút]] yn Wallis syn ''The Strange Love of Martha Ivers'', mei yn 'e [[haadrol]] [[Hollywood]]stjer [[Barbara Stanwyck]]. Hy spile yn dy film in jonge, [[jaloerskens|jaloerske]] man dy't ûnwis fan himsels wie en waans [[libben]] behearske waard troch syn ûnmeilydsume frou, sadat er soelaas socht yn alkohol. Dat wie de earste en de lêste kear dat Douglas yn in film de rol fan in swakkeling fertolke. 

Yn [[1947]] spile er yn 'e [[film noir]] ''Out of the Past'' (yn it [[Feriene Keninkryk]] útbrocht ûnder de [[titel (namme)|titel]] ''Build My Gallows High''), mei as [[tsjinspiler]]s [[Robert Mitchum]] en [[Jane Greer]]. Datselde jiers wied er ek te sjen yn 'e [[dramafilm]] ''Mourning Becomes Electra'', en yn [[1948]] kamen trije films fan him út: de film noir ''I Walk Alone'', dêr't er foar it earst yn gearwurke mei akteur [[Burt Lancaster]], it drama ''The Walls of Jericho'' en de [[komeedzjefilm]] ''My Dear Secretary'', yn [[1949]] folge troch de [[romantyske film]] ''A Letter to Three Wives''. Yn [[1949]] makke Douglas ek syn debút op [[Broadway]], yn it stik ''Three Sisters'', dat produsearre waard troch [[Katharine Cornell]].

====Trochbraak====
Douglas fêstige syn [[imago]] as 'stoere keardel' mei syn achtste film, ''Champion'', út [[1949]], dêr't er yn [[cast]] waard troch produsint [[Stanley Kramer]]. Hy spile yn dy film de [[egoïsme|egoïstyske]] [[bokser]] Midge Kelly. It wie foar Douglas in gok, om't er foar syn rol yn ''Champion'' it oanbod fan in rol yn 'e [[MGM]]-film ''The Great Sinner'' ôfwize moast, dêr't er it trijefâldige mei fertsjinne hawwe soe. Neffens [[filmskiednis|filmhistoarikus]] Ray Didinger seach Douglas ''Champion'' as in grutter risiko, mar ek as in gruttere kâns, en dy kâns koed er net foarbygean litte. Mei de rol fan Kelly briek Douglas troch as filmakteur, en sleepte er syn earste nominaasje foar de [[Oscar]] foar bêste akteur yn 'e wacht. Fan dat stuit ôf besleat er dat er, as er slagje woe as Hollywoodstjer, syn [[bleuens]] fan him ôfsette en sterkere rollen kieze moast. 
[[File:Douglas_-_Big_Trees_-_1952.jpg|left|thumb|200px|Kirk Douglas mei [[Eve Miller]] yn ''The Big Trees'', út [[1952]].]]

Yn [[1950]] spile Douglas de rol fan Rick Martin yn 'e [[biografyske film]] ''Young Man with a Horn'', basearre op 'e roman mei deselde namme fan [[Dorothy Baker]] oer it libben fan 'e [[jazz]]-[[muzikant]] [[Bix Beiderbecke]]. Syn tsjinspylster wie [[Doris Day]], yn de rol fan in jonge frou dy't [[fereale]] wie op Beiderbecke. Yn har [[autobiografy]] soe Day Douglas letter beskriuwe as &quot;[[fatsoen]]lik, mar egosintryk&quot; en it meitsjen fan 'e film as &quot;totaal freugdeleas&quot;. Under de [[opnamen (film)|opnamen]] fan ''Young Man with a Horn'', yn [[1949]], ferdwûn ien fan 'e [[figurant]]en, in [[Jean Spangler]], sûnder in spoar nei te litten, en it is noch altyd ûndúdlik wat der fan har wurden is. Op [[9&amp;nbsp;oktober]] [[1949]] waard it [[hântas]]ke fan Spangler deunby de Fern Dell-yngoang fan it [[Griffith Park]] yn [[Los Angeles]] weromfûn, mei dêryn in bryfke rjochte oan in &quot;Kirk&quot;, mei de ûnôfmakke [[tekst]]: &quot;Kin net langer wachtsje. Gean nei dokter Scott. It kin it bêste no mar, no't mem fuort is.&quot; Dat late de [[plysje]] fansels nei Douglas ta, mar hoewol't er tajoech te witten wa't Spangler wie en ek wolris mei har praat te hawwe, ûntstried er yn alle toanaarden dat er de 'Kirk' út it bryfke wie. Kammeraatskes fan Spangler fertelden de plysje dat se op it stuit fan har ferdwining trije [[moanne (tiid)|moannen]] [[swierwêzen|swier]] wie, en dat feit yn kombinaasje mei de tekst fan it bryfke liket neffens ûndersikers te suggerearjen dat se fan doel wie in [[abortus]] útfiere te litten, wat yn dy tiid yllegaal wie.

Fan Douglas kaam yn [[1950]] ek de dramafilm ''The Glass Menagerie'' út. Yn [[1951]] spile er yn 'e [[westernfilm|western]] ''Along the Great Divide'', as [[marshal (plysje)|marshal]] Len Merrick, in [[plysjeman]] yn it [[Wylde Westen]]. It wie de earste film dêr't er yn [[hynsteriden|hynsteride]] moast, mar hy learde it him oan en rekke al rillegau tige fertroud mei [[hynder]]s. Datselde jier spile er de rol fan Chuck Tatum, in [[synisme (psychology)|synyske]], oer liken geande [[sjoernalist]] op 'e sneup nei in 'grut ferhaal' yn ''Ace in the Hole'', fan [[regisseur]] [[Billy Wilder]]. Hoewol't dy film de [[priis (ûnderskieding)|priis]] foar bêste bûtenlânske film wûn op it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Feneesje]], wie it ûnderwerp doedestiden tige kontroversjeel, en it [[bioskoop]]publyk bleau wei. Yn lettere jierren waard ''Ace in the Hole'' gauris opnommen yn listen fan bêste films ea makke. In trêde film fan Douglas dy't yn [[1951]] útkaam, wie ''Detective Story'', wêryn't er de New&amp;nbsp;Yorkske [[resjersjeur]] Jim McLeod spile. Dy film foel better yn 'e smaak, en waard nominearre foar fjouwer [[Oscar]]s. Douglas sels waard nominearre foar in [[Golden Globe]] yn 'e kategory 'bêste akteur' yn in [[dramafilm]].
[[File:Spartacus_-_1960_-_poster.png|right|thumb|200px|Kirk Douglas op 'e filmposter fan ''Spartacus'', út [[1960]].]]

====Heechtijdagen====
Yn [[1952]] kamen op 'e nij trije films fan Douglas út: de [[westernfilm|westernfilms]] ''The Big Trees'' en ''The Big Sky'', en it [[melodrama]] ''The Bad and the Beautiful''. Yn dy lêste film spile er de rol fan Jonathan Shields, in ûnmeilydsume [[filmprodusint]], dy't allegeduerigen [[akteur]]s, [[regisseur]]s en [[senarioskriuwer]]s [[manipulaasje|manipulearret]]. Douglas waard foar dy rol foar de twadde kear nominearre foar in [[Oscar]] foar bêste akteur. Nei ''The Story of Three Loves'', ''The Juggler'' en ''Act of Love'', dy't yn [[1953]] útkamen, wied er yn [[1954]] yn in [[komeedzje|komyske]] rol te sjen as [[seeman]] yn 'e [[aventoerefilm]] ''20,000 Leagues Under the Sea'', in adaptaasje fan 'e bekende roman ''Vingt Mille Lieues sous les Mers'' fan [[Jules Verne]]. Datselde jiers makke er ek syn [[tillefyzje]]debút as in [[sang|sjongende]] gast yn ''The Jack Benny Program''. Yn [[1955]] spile Douglas yn it drama ''The Racers'' en ek yn ''Ulysses'', in film dy't basearre wie op 'e ''[[Odyssee]]'' fan [[Homearus]]. Dêryn fertolke er de [[titelrol]] as [[Odysseus]] (ûnder dy syn [[Latyn|latinisearre]] namme Ulysses), mei as tsjinspilers [[Silvana Mangano]] as [[Penelope (Odyssee)|Penelope]] en [[Kirke (Odyssee)|Kirke]], en [[Anthony Quinn]] as [[Antinoüs]].

Douglas joech in [[komeedzje|komyske]] draai oan syn rol as Dempsey Rae yn 'e western ''Man without a Star'', út [[1955]]. Datselde jiers rjochte er in eigen [[filmstudio]] op, sadat er tenei sels sizzenskip oer syn filmprojekten útoefenje koe. Hy neamde it [[bedriuw]] [[Bryna Productions]], nei syn [[mem]]. De earste film dy't er foar syn eigen studio produsearre (en dêr't er teffens de haadrol yn spile), wie de western ''The Indian Fighter'', dy't ek yn [[1955]] útkaam. In hiele oare rol hie Douglas yn [[1956]] yn ''Lust for Life'', fan regisseur [[Vincente Minnelli]], mei wa't er earder yn [[1952]] gearwurke hie oan ''The Bad and the Beautiful''. Yn 'e [[biografyske film]] ''Lust for Life'' fertolke Douglas de rol fan 'e [[Nederlân]]ske [[keunstskilder]] [[Vincent van Gogh]]. De film waard foar it meastepart op lokaasje yn [[Parys]] filme, mei [[Anthony Quinn]] yn 'e rol fan [[Paul Gauguin]]. Douglas wûn foar syn rol in [[Golden Globe]] foar bêste akteur yn in [[dramafilm]] en waard nominearre foar de [[Oscar]] foar bêste akteur, wylst Quinn de Oscar foar bêste [[byrol]] fan in akteur wûn.
[[File:Kirk_Douglas_ceremony_Grauman's_Chinese_Theatre_1962.jpg|left|thumb|250px|Kirk Douglas lit yn [[1962]] syn hân- en fuotprinten yn [[beton]] ferivigje op [[Hollywood Boulevard]], by [[Grauman's Chinese Theatre]].]]

Yn [[1957]] spile Douglas [[generaal-majoar]] Melville A. Goodwin yn 'e [[romantyske komeedzje]] ''Top Secret Affair'', de [[histoarysk]]e [[gokker]] [[Doc Holliday]] yn 'e [[westernfilm]] ''Gunfight at the O.K. Corral'' en de sympatike [[Frankryk|Frânske]] [[kolonel]] Dax yn 'e [[anty-oarlochsfilm]] ''Paths of Glory'', ien fan 'e iere films fan regisseur [[Stanley Kubrick]]. Douglas waard û.m. yn dy rol [[cast]] om't er floeiend [[Frânsk]] spriek. De film gie oer in [[ofsier]] (Dax) dy't yn 'e [[Earste Wrâldoarloch]] trije fan syn [[soldaten]] fan 'e [[deastraf]] besiket te rêden. Foar't de [[opnamen (film)|opnamen]] úteinsetten, werskreau Kubrick it [[senario]] sûnder foarôfgeand oerlis mei Douglas. Dy naam dat net en krige in [[opljeppendheid|driftbui]] wêryn't er de regisseur útmakke foar alles wat lilk wie en him oan it ferstân brocht dat er syn [[kontrakt]] tekene hie op basis fan it oarspronklike skript en &quot;net dizze stront!&quot; Kubrick naam it [[lakonikens|lakonyk]] op, mar de film waard makke nei it oarspronklike senario. Hoewol't ''Paths of Glory'' doedestiden flopte yn 'e bioskopen, wurdt it tsjintwurdich troch [[filmkritisy]] beskôge as ien fan 'e wichtichste anty-oarlochsfilms dy't ea makke binne. De film wie yn Frankryk ferbean oant [[1976]].

Douglas spile yn [[1958]] yn in [[histoaryske film]] oer de [[Wytsingen]], mei as titel simpelwei ''[[The Vikings (film)|The Vikings]]''. Dêrmei wûn er de [[priis (ûnderskieding)|priis]] foar bêste akteur op it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan San Sebastián]], yn [[Spanje]]. Datselde jiers waard him ek in [[earedoktoraat]] yn 'e [[skiene keunsten]] takend troch de [[St. Lawrence Universiteit]], dêr't er yn 'e [[1930-er jierren]] studearre hie. Nei rollen yn ''Last Train from Gun Hill'' en ''The Devil's Disciple'' yn [[1959]], hie Douglas yn [[1960]] syn bekendste rol en belibbe er syn grutste súkses mei de [[swurd-en-sandalefilm]] ''Spartacus'', oer de [[histoarysk]]e persoan fan [[Spartakus]], de lieder fan in [[slavernij|slave]]-[[opstân]] yn 'e [[Romeinske Republyk]]. De film hie in stjerrecast, besteande út û.o. [[Laurence Olivier]], [[Peter Ustinov]] en [[Tony Curtis]]. Mei in [[budget]] fan [[$]]12&amp;nbsp;miljoen wie it doedestiden ien fan 'e djoerste films ea makke. Douglas spile sels de [[titelrol]] en keas as [[tsjinspylster]] [[Jean Simmons]] út. Dat koed er dwaan om't er sels ek as [[útfierend produsint]] by ''Spartacus'' belutsen wie. Hy wiisde [[Anthony Mann]] oan as regisseur, mar betocht him foar't de opnamen úteinset wiene en ferfong Mann troch [[Stanley Kubrick]]. 
[[File:Kirk_Douglas_-_1963.jpg|right|thumb|230px|Kirk Douglas yn [[1963]] mei [[Joan Tetzel]] op [[Broadway]], yn 'e [[toaniel]]adaptaasje fan ''One Flew over the Cuckoo's Nest''.]]

Douglas liet it senario fan ''Spartacus'' skriuwe troch [[Dalton Trumbo]], dy't ein [[1940-er jierren]] yn it ramt fan 'e saneamde [[Earste Reade Panyk|Reade Panyk]] as [[kommunist]]yske sympatisant troch it [[Komitee oangeande Unamerikaanske Aktiviteiten fan it Hûs fan Offurdigen]] (HUAC) op 'e [[Swarte List fan Hollywood]] pleatst wie. Lju dy't op dy list kamen te stean, mochten net mear yn 'e [[filmyndustry]] wurkje, hoewol't dat nei ferrin fan tiid wol klandestyn barde. Trochdat Douglas op 'e [[ôftiteling]] fan ''Spartacus'' iepentlik Trumbo as senarioskriuwer fermelde, helle er (nei eigen sizzen) de Swarte List ûnder fuotten en beëinige er effektyf de praktyk fan it skouderjen fan lju omreden fan persoanlike [[politike]] opfettings. By in [[fraachpetear]] yn [[2012]] soed er sizze: &quot;Ik haw mear as 85 films makke, mar wêr't ik it meast grutsk op bin, is dat ik de macht fan 'e Swarte List brutsen haw.&quot; Letter soene [[Edward Lewis (filmprodusint)|Edward Lewis]], de produsint fan ''Spartacus'', en de [[erfgenamt|erven]] Trumbo lykwols Douglas syn ferzje fan 'e foarfallen tsjinsprekke en úthâlde dat Douglas folle minder te krijen hie mei it beslút om Trumbo syn namme iepentlik te fermelden as dat er sels sei.

In oare film fan Douglas dy't yn [[1960]] útkaam, wie it drama ''Strangers When We Meet''. Hy spile ek yn it [[rjochtbankdrama]] ''Town Without Pity'' en de western ''The Last Sunset'' (beide út [[1961]]), en yn it drama ''Two Weeks in Another Town'' ([[1962]]) en de [[oarlochsfilm]] ''The Hook'' ([[1962]]), oer de [[Koreaanske Oarloch]]. Yn [[1962]] fertolke Douglas yn ''Lonely Are the Brave'' ek de rol fan Jack Burns, in [[cowboy]] dy't neffens syn eigen regels libje wol. Dy film neamde er letter altyd as syn persoanlike favoryt. Foar de rol fan Burns waard er nominearre foar in [[BAFTA]] foar bêste bûtenlânske akteur. De [[filmkritisy]] hiene respekt foar ''Lonely Are the Brave'', mar troch minne [[marketing]] en [[filmdistribúsje]] die de film it net goed yn 'e [[bioskopen]]. 

Yn [[1963]] spile Douglas yn 'e films ''The List of Adrian Messenger'' en ''For Love or Money'', mar syn wichtichste wurk hied er dat jiers op it [[toaniel]]. Hy hie nammentlik de [[filmrjochten|rjochten]] kocht op 'e [[roman]] ''[[One Flew over the Cuckoo's Nest]]'', fan [[Ken Kesey]], dêr't er in [[toaniel]]adaptaasje fan meitsje litten hie. Yn [[1963]] fertolke er dêryn op [[Broadway]] sels fiif moannen lang de haadrol fan Randle McMurphy, mei as [[tsjinspylster]] [[Joan Tetzel]] yn 'e rol fan [[ferpleechster]] Ratched. Fan 'e [[resinsint]]en krige it stik mingde kritiken. Douglas behold de [[filmrjochten]] op it boek, mar nei't er mear as tsien jier om 'e nocht besocht hie om Hollywood waarm te meitsjen foar de ferfilming, skode er dy ta oan syn [[soan]] [[Michael Douglas|Michael]]. Dy produsearre yn [[1975]] de film ''One Flew over the Cuckoo's Nest'', mei [[Jack Nicholson]] yn 'e haadrol, mei't Douglas dêr doe te âld foar wie. De film wie in ûnbidich súkses en wûn alle fiif wichtichste [[Oscar]]s.
[[File:Kirk_Douglas_Walk_of_Fame_Star.png|left|thumb|250px|De [[stjer (figuer)|stjer]] fan Kirk Douglas op 'e [[Hollywood Walk of Fame]].]]

Yn 'e [[politike]] [[skriller]] ''Seven Days in May'', út [[1964]], spile Douglas de rol fan [[kolonel]] Jiggs Casey. Foar syn tsjinspiler hied er [[Burt Lancaster]] op it each, mar regisseur [[John Frankenheimer]] fielde dêr neat foar, mei't in eardere gearwurking tusken him en Lancaster gjin súkses wurden wie. Douglas prate lykwols op Frankenheimer yn oant er syn sin krige, en de regisseur skreau letter dat er bliid wie dat er tajûn hie om't Lancaster efterôf besjoen de juste kar foar de rol wie. Yn [[1965]] wie Douglas te sjen yn twa [[oarlochsfilm]]s: ''In Harm's Way'' en ''[[The Heroes of Telemark]]''. Dy lêste film gie oer [[Noarske swierwettersabotaazje|in wierbarde sabotaazje-aksje]] yn [[1943]], ûnder de [[Twadde Wrâldoarloch]], troch it [[Noarsk ferset yn de Twadde Wrâldkriich|Noarske ferset]] op in [[fabryk]] dêr't de [[nazy]]s [[swierwetter]] produsearren, dat se nedich wiene foar [[Dútsk atoomprogramma|de ûntwikkeling]] fan in [[atoombom]].

Oare films fan Douglas út 'e midden fan 'e [[1960-er jierren]] wiene: ''Cast a Giant Shadow'' ([[1966]]), ''Is Paris Burning?'' ([[1966]]), wêryn't er de rol fan [[generaal]] [[George S. Patton]] spile, ''The Way West'' ([[1967]]) en ''The War Wagon'' ([[1967]]), wêryn't er foar it earst gearwurke mei [[John Wayne]]. Yn [[1968]] kamen twa [[misdiefilm]]s fan Douglas út: ''A Lovely Way to Die'' en ''The Brotherhood'', dêr't er ek as [[filmprodusint]] yn behelle wie. Dat jiers waard him de [[Cecil B. DeMille Award]] takend, de [[oeuvrepriis]] fan 'e [[Golden Globe]]s. De [[1960-er jierren]] einigen foar Douglas mei in rol yn 'e dramafilm ''The Arrangement'' ([[1969]]), fan regisseur [[Elia Kazan]], wêryn't er de mentaal tramtearre [[reklame]]man Eddie Anderson delsette, mei [[Faye Dunaway]] as tsjinspylster.
[[File:Kirk Douglas Tonight Show guest host 1975.JPG|right|thumb|180px|Kirk Douglas yn [[1975]].]]

====Lettere jierren====
Yn 'e western ''There Was a Crooked Man…'', út [[1970]], wurke Douglas gear mei in oare Hollywoodleginde, [[Henry Fonda]]. Ek wied er begjin [[1970-er jierren]] te sjen yn films as ''To Catch a Spy'' ([[1971]]), ''The Light at the End of the World'' ([[1971]]), ''A Gunfight'' ([[1971]]), ''The Master Touch'' ([[1972]]) en ''Scalawag'' ([[1972]]), wêrfan't er de lêste ek sels regissearre. Op 'e [[tillefyzje]] [[sjongen|song]] er yn [[1970]] yn ''The Johnny Cash Show'' mei [[Johnny Cash]], wied er yn [[1972]] te gast yn 'e [[tillefyzjespecial]] ''The Special London Bridge Special'', mei [[Tom Jones]], en spile er de rollen fan [[dokter]] Henry Jekyll en Edward Hyde yn 'e foar trije [[Emmy Award]]s nominearre [[tillefyzjefilm]][[musical]] ''Dr. Jekyll and Mr. Hyde'' ([[1973]]). Yn [[1974]] spilen Douglas en [[Bruce Dern]] de haadrollen yn 'e western ''Posse'', dy't Douglas sels regissearre en produsearre, en dy't yn [[1975]] op it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Berlyn]] nominearre waard foar de [[Gouden Bear]]. Fierders spile er mids [[1970-er jierren]] yn 'e film ''Once Is Not Enough'' ([[1975]]) en de [[tillefyzjefilm]]s ''Mousey'' ([[1974]]) en ''Victory at Entebbe'' ([[1976]]). Dy lêste film gie oer [[Operaasje Entebbe]], wêrby't [[Israel]]yske [[kommando's]] op [[4&amp;nbsp;july]] [[1976]] sûnder tastimming de [[lofthaven]] fan [[Entebbe]], yn [[Uganda]], binnenkrongen om in ein te meitsjen oan 'e [[fleantúchkaping|kaping]] fan [[Air France|Air France-flecht 139]] troch [[Palestina|Palestynske]] ekstremisten fan it [[Folksfront foar de Befrijing fan Palestina]] (PFLP).

Nei't er yn [[1977]] te sjen west hie yn 'e [[horrorfilm]] ''Holocaust 2000'', ek bekend ûnder de titels ''Rain of Fire'' en ''The Chosen'', wurke Douglas yn [[1978]] gear mei [[John Cassavetes]] en [[Amy Irving]] yn 'e horrorfilm ''The Fury'', fan regisseur [[Brian De Palma]]. Yn [[1979]] spile Douglas in [[slapstick]]-eftige rol as de knoffelige âlde [[bandyt]] Cactus Jack Slade yn 'e [[westernkomeedzje]] ''The Villain''. Hy efterfolget yn dy film in [[skientme|tsjeppe]] en [[rykdom|rike]] dame ([[Ann-Margret]]) en har ûnnoazele [[liifwacht]] (in iere rol fan [[Arnold Schwarzenegger]]), mar alles dat er besiket om harren te oerfallen, brekt him by de hannen om 't ôf. Yn [[1980]] hie Douglas in hiele oare rol yn ''The Final Countdown'', as [[kaptein-op-see]] Matthew Yelland, de befelfierend [[ofsier]] fan it Amerikaanske [[fleandekskip]] de [[USS Nitmitz (CVN-68)|USS ''Nimitz'']], dat troch in mysterieus [[boppenatuerlik]] fenomeen [[tiidreizgjen|weromreizget]] yn 'e tiid nei [[6&amp;nbsp;desimber]] [[1941]], de dei foàr de [[Japan]]ske [[oanfal op Pearl Harbor]]. Douglas wie yn [[1980]] ek te sjen yn 'e [[science fiction-film]] ''Saturn&amp;nbsp;3'' en de [[komeedzjefilm]] ''Home Movies''. Him waard dat jiers de [[oeuvrepriis]] takend fan 'e [[César du Cinéma]], de wichtichste [[Frankryk|Frânske]] filmpriis. Yn [[1981]] ûntfong er fierders út 'e hannen fan 'e [[Amerikaanske presidint]] [[Jimmy Carter]] de [[Presidinsjele Frijheidsmedalje]], de heechste [[boarger]]like [[ûnderskieding]] fan 'e Feriene Steaten.
[[File:Kirk_douglas_photo_signed.JPG|left|thumb|180px|Kirk Douglas yn [[1955]].]]

Douglas hie yn [[1982]] in rol yn 'e [[Austraalje (lân)|Australyske]] western ''The Man from Snowy River'', dy't troch de filmkritisy rûnom priizge waard en withoefolle prizen wûn. Ek wied er dat jiers te sjen yn 'e oarlochsfilm ''Remembrance of Love'' en yn [[1983]] yn 'e [[skriller]] ''Eddie Macon's Run''. Yn [[1984]] spile er yn 'e tillefyzjefilm ''Draw!'' en wurke er mei oan it [[ôflevering]] oer [[John Wayne]] fan 'e [[dokumintêre]]searje ''Hollywood Greats''. Ek waard Douglas dat jiers ynhuldige as lid fan 'e [[Western Performers Hall of Fame]] yn it [[National Cowboy &amp; Western Heritage Museum]] yn [[Oklahoma City]]. Yn [[1985]] fertolke er de titelrol yn 'e tillefyzjefilm ''Amos'', wêrfoar't er nominearre waard foar in [[Golden Globe]] foar bêste akteur yn in [[minysearje]] of tillefyzjefilm, en ek foar in [[Emmy Award]] yn deselde kategory. 

Yn [[1986]] spilen Douglas en [[Burt Lancaster]] yn 'e [[misdiekomeedzje]] ''Tough Guys'' twa âlde [[kriminelen]] dy't nei tsientallen jierren as âlde knarren út 'e [[finzenis]] frijlitten wurde en dan harren âlde libbensstyl wer besykje op te nimmen. Se ûntdekke lykwols dat se folslein efter de tiid rekke binne en ek dat se net mear sa jong binne as foarhinne. ''Tough Guys'' wie de sânde en lêste film wêryn't Douglas en Lancaster gearwurken, nei ''I Walk Alone'' ([[1948]]), ''Gunfight at the O.K. Corral'' ([[1957]]), ''The Devil's Disciple'' ([[1959]]), ''The List of Adrian Messenger'' ([[1963]]), ''Seven Days in May'' ([[1964]]) en ''Victory at Entebbe'' ([[1976]]). Yn 'e publike ferbylding wiene hja sadwaande min ofte mear in byinoar hearrend pear wurden. Ek oare akteurs op jierren, lykas [[Charles Durning]] en [[Eli Wallach]], hiene rollen yn ''Tough Guys''. Yn [[1986]] fersoarge Douglas tegearre mei [[Angela Lansbury]] ek de presintaasje fan it [[konsert]] wêrmei't it [[New York Philharmonic]] ûnder lieding fan [[dirigint]] [[Zubin Mehta]] hulde brocht oan it hûndertjierrich bestean fan it [[Frijheidsbyld (New York)|Frijheidsbyld]]. 
[[File:KirkDouglasZubinMehtaMar11.jpg|right|thumb|180px|Kirk Douglas yn [[2011]] mei [[Zubin Mehta]].]]

Yn [[1987]] spile Douglas yn 'e tillefyzjefilm ''Queenie'', en yn [[1988]] wied er te sjen yn 'e mei twa [[Emmy]]s bekroande tillefyzjefilm ''Inherit the Wind'', mei [[Jason Robards]] en [[Jean Simmons]]. Hy waard yn [[1990]] foar syn tsjinsten oan 'e [[Frankryk|Frânske]] [[skiene keunsten|keunsten]] en [[letteren]] opnommen yn it [[Légion d'Honneur]]. Oan it begjin fan 'e [[1990-er jierren]] wurke Douglas mei oan 'e films ''Oscar'' ([[1991]]) en ''Welcome to Veraz'' ([[1991]]) en de tillefyzjefilm ''The Secret'' ([[1992]]), oer in [[pake]] en in [[pakesizzer]] dy't allebeide wrakselje mei [[lêsblinens]]. Hy spile de rol fan generaal Kalthrob yn 'e ôflevering ''Yellow'' fan 'e [[horror]]searje ''Tales from the Crypt'', út [[1991]], wêrfoar't er nominearre waard foar in [[Emmy Award]] foar bêste akteur yn in [[dramasearje]]. Dat jiers ûntfong er ek de [[AFI Life Achievement Award]], in [[oeuvrepriis]] dy't útrikt wurdt troch it [[Amerikaansk Filmynstitút]] (AFI).

Yn 'e [[komeedzjefilm]] ''Greedy'', út [[1994]], spile Douglas de [[omke]] fan it [[personaazje]] fan [[Michael J. Fox]]. Ek ferskynde er yn [[1995]] as de [[Satan|duvel]] yn 'e [[fideoklip]] fan it [[liet]] ''The Garden of Allah'', fan [[Don Henley]]. Itselde jiers wied er te sjen yn 'e tillefyzjefilm ''Take Me Home Again'', en yn [[1996]] wurke er as [[stimakteur]] mei oan in ôflevering fan 'e populêre [[tekenfilmsearje]] ''[[The Simpsons]]''. Ek wied er yn [[1997]] te sjen yn in ôflevering fan 'e [[aventoeresearje]] ''[[Xena: Warrior Princess]]'', mar inkeld op [[argyf]]bylden út ''Spartacus''. Yn [[1996]] waard oan Douglas de [[Eare-Oscar]] takend foar fyftich jier wurk yn 'e Amerikaanske [[filmyndustry]]. Datselde jiers krige er slimme [[serebraal faskulêr aksidint|oerhaal]], wêrby't er syn [[spraak]]fermogen kwytrekke wie. Douglas wie lykwols noch net klear mei syn filmkarriêre, dat hy gie jierrenlang yn [[logopedy|spraakterapy]] en makke yn [[1998]] de film ''Diamonds'', wêryn't er in âlde [[bokser]] spile dy't opbetteret fan in oerhaal, mei as tsjinspylster syn âlde freondinne [[Lauren Bacall]]. Yn [[2000]] hied er in [[gastrol]] yn 'e ôflevering ''Bar Mitzvah'' fan 'e [[tillefyzjesearje]] ''Touched by an Angel'', wêrfoar't er nochris nominearre waard foar in [[Emmy Award]].
[[File:President Ronald Reagan with Kirk Douglas and Mrs. Douglas Attending a Private Dinner at Eldorado Country Club in Rancho Mirage - DPLA - 17b0375ae7b1d9be64a94b3f3ab6511a.jpg|left|thumb|250px|Kirk Douglas yn [[1987]] mei syn [[oarehelte|frou]] [[Anne Buydens]] en [[presidint]] [[Ronald Reagan]] (rj.).]]

Yn [[1999]] krige Douglas ek de oeuvrepriis fan 'e [[Screen Actors Guild Award]]s, yn [[2001]] folge troch [[Gouden Earebear]], de oeuvrepriis fan it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Berlyn]]. Ek waard him yn [[2002]] de [[Nasjonale Medalje foar de Keunsten]] takend troch presidint [[George W. Bush]]. Yn [[oktober]] [[2004]] waard yn [[Palm Springs (Kalifornje)|Palm Springs]], yn [[Kalifornje]], it [[strjitte|stjitnammeboerd]] fan 'e nei Douglas ferneamde Kirk Douglas Way ûntbleate troch de organisaasje fan it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Palm Springs]]. Ek krige er foar syn bydragen oan 'e Amerikaanske filmyndustry in [[stjer (figuer)|stjer]] op 'e [[Hollywood Walk of Fame]], ter hichte fan 6263 [[Hollywood Boulevard]]. Douglas is mei [[James Stewart]], [[Gregory Peck]] en [[Gene Autry]] ien fan 'e fjouwer filmakteurs fan wa't de stjer op 'e Hollywood Walk of Fame [[dieverij|stellen]] en ferfongen is.

Yn [[2003]] spile Douglas yn ''It Runs in the Family'', in film dy't produsearre waard troch syn soannen [[Michael Douglas|Michael]] en [[Joel Douglas|Joel]]. Behalven Douglas sels wiene yn ''It Runs in the Family'' ferskate oare leden fan syn echte [[famylje (besibskip)|famylje]] te sjen, ûnder wa syn soan Michael en syn [[pakesizzer]] [[Cameron Douglas|Cameron]], wylst de rol fan syn frou yn 'e film spile waard troch syn eigen earste frou [[Diana Dill]], Michael syn mem, fan wa't Douglas mear as fyftich jier earder [[skieding (houlik)|skieden]] wie. Syn lêste filmrol hie Douglas yn [[2004]], doe't er 88 jier wie, yn ''Illusion'' fan regisseur [[Michael Goorjian]], wêryn't er in âlde regisseur spile dy't op syn stjerbêd twongen wurdt om fragminten út it libben fan in soan te sjen dy't er wegere hat as sadanich te erkennen. Syn lêste tillefyzjerol hied er yn [[2008]], doe't er 92 jier wie, yn 'e Frânske tillefyzjefilm en [[mockumentary]] ''Meurtres à l'Empire State Building''. 

Yn [[maart]] [[2009]] fersoarge Douglas noch in [[autobiografy]]ske [[one-manshow]], mei de titel ''Before I Forget'', yn it nei him ferneamde [[Kirk Douglas Theatre]] yn [[Culver City (Kalifornje)|Culver City]]. De fjouwer foarstellings waarden filme en brûkt om in [[dokumintêre]] oer him te meitsjen, dy't yn [[jannewaris]] [[2010]] yn [[premiêre]] gie. Yn [[jannewaris]] [[2018]], doe't er 101 jier wie, ferskynde Douglas foar it lêst yn it iepenbier, doe't er op 'e útrikkingsseremoanje fan 'e [[Golden Globe]]s, holpen troch syn [[skoandochter]] [[Catherine Zeta-Jones]], de priis foar it bêste senario fan in spylfilm útrikte. It publyk joech him by dy gelegenheid in [[steande ovaasje]].
[[File:Kirk_&amp;_Ann_attend_Jefferson_awards.jpg|right|thumb|250px|Kirk Douglas yn [[2003]] mei syn [[oarehelte|frou]] [[Anne Buydens]].]]

===Priveelibben===
====Persoanlikheid====
Douglas waard gauris omskreaun as [[dissipline|dissiplinearre]], mei in treflik [[gefoel foar humor]], mar benammen as ien dy't net sa maklik wie. Yn syn [[autobiografy]] ''The Ragman's Son'' omskreau er himsels as &quot;in rotsak&quot;. Ek skreau er: &quot;Ik bin nei alle gedachten de akteur dy't men yn Hollywood it minst fan allegear lije mei. En dêr bin ik behoarlik grutsk op. Want dat is wa't ik bin. […] Ik bin agressyf berne, en ik sil ek wol agressyf stjerre.&quot; Syn freon [[Burt Lancaster]] sei ris oer Douglas: &quot;Kirk soe de earste wêze om jin te fertellen dat er ferrekte dreech yn 'e omgong is. En ik soe de twadde wêze.&quot;

====Relaasjes en bern====
Yn 'e tiid dat Douglas oan 'e [[Amerikaanske Akademy foar de Toanielkeunst]] (AADA) yn [[New York (stêd)|New York]] studearre, wie syn klasgenoate [[Lauren Bacall]] inkele jierren efterinoar [[fereale|smoarfereale]] op him, sa't se yn [[1978]] sels yn har autobiografy ''By Myself and Then Some'' útbrocht. Se [[útgean (frije tiid)|giene in pear kear út]], mar mear as [[freonskip|freonen]], want Douglas hold de boat ôf. &quot;Hy wie freonlik en leaf&amp;nbsp;– mocht graach yn myn selskip wêze&amp;nbsp;– mar ik wie dúdlik te jong foar him,&quot; skreau Bacall, dy't acht jier mei Douglas skeelde. In oare, âldere klasgenoate, [[Diana Dill]], foel mear by Douglas yn 'e smaak. Se [[troud]]en op [[2&amp;nbsp;novimber]] [[1943]], en krigen twa [[soan]]nen: [[akteur]] [[Michael Douglas]] ([[1944]]) en [[filmprodusint]] [[Joel Douglas]] ([[1947]]). Yn [[1951]] einige harren [[houlik]] lykwols yn in [[skieding (houlik)|skieding]].

Yn [[1954]], ûnder de [[opnamen (film)|opnamen]] fan 'e film ''Lust for Life'' yn [[Parys]], kaam Douglas yn 'e kunde mei produsinte [[Anne Buydens]], berne as Hannelore Marx op [[23&amp;nbsp;april]] [[1919]] yn [[Hannover]]. Hja hie Dútslân foarôfgeande oan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] ferlitten op 'e flecht foar de [[nazy]]s en neitiid troch har [[meartaligens]] wurk fûn yn 'e filmyndustry, dêr't se yn 't earstoan fertaalwurk die foar [[ûndertiteling]]. Douglas en Buydens trouden op [[29&amp;nbsp;maaie]] [[1954]] en fierden sadwaande yn [[2014]] harren (60-jierrige) [[diamanten brulloft]]. Se krigen twa soannen, filmprodusint [[Peter Douglas]] ([[1955]]) en akteur [[Eric Douglas]] ([[1958]]-[[2004]]), dy't mei 46 jier kaam te [[ferstjerren]] oan in oerdoazis [[drugs]] en alkohol. Syn hiele houlik troch hie Douglas [[oerhoer|românses]] mei oare [[froulju]], wêrûnder ferskate mindere Hollywoodstjerren. Dat ferburch er lykwols nea foar syn frou, dy't syn [[hâlden en dragen]] akseptearre. Yn in [[fraachpetear]] yn [[2017]], ta gelegenheid fan 'e publikaasje fan harren samling [[brief|brieven]] ''Kirk and Anne: Letters of Love, Laughter and a Lifetime in Hollywood'', sei Buydens dêroer: &quot;As Jeropese begriep ik dat it ûnreälistysk is om folsleine trou yn in houlik te ferwachtsjen.&quot;
[[File:Kirk_Douglas_Jimmy_Carter.jpg|left|thumb|250px|Kirk Douglas yn [[1978]] mei syn [[oarehelte|frou]] [[Anne Buydens]] en [[presidint]] [[Jimmy Carter]] (rj.).]]

====Godstsjinst====
Yn [[2000]] fertelde Douglas in [[fraachpetear]] dat hy as [[puber|opslûpen jonge]] al ôfstân fan it [[joadendom]] nommen hie. Hy sei dêroer: &quot;Doedestiden wie ik aardich goed yn [[cheder]] &lt;small&gt;[joadsk ûnderrjocht]&lt;/small&gt;, dat de joaden fan ús mienskip mienden dat se my in hiele geunst dwaan soene troch genôch jild yn te sammeljen sadat se my nei in [[jesjiva]] &lt;small&gt;[joadske godstsjinstskoalle]&lt;/small&gt; stjoere koene om [[rabbyn]] te wurden. Hillige Moazes! Dêr waard ik wol even skitende benaud fan. Ik woe hielendal gjin rabbyn wurde. Ik woe akteur wurde. Mar nim mar fan my oan, dy soannen fan Israel holden oan as kâld wetter. Ik krige der [[nachtmerje]]s fan&amp;nbsp;– dat ik lange [[peies]] &lt;small&gt;[slieplokken]&lt;/small&gt; hie en in swarte [[hoed]] op. Ik moast bodzje as in arbeider om oan dat lot te ûntkommen.&quot;

Doe't er yn [[1991]] op in hier nei omkaam by in [[helikopter]]ûngelok, makke dat yn Douglas lykwols wat wekker dat lang slommere hie. Nei in protte selsûndersyk en it lêzen fan in soad boeken oer [[religy]], late dat derta dat er it joadendom fannijs omearme. Oer dy syktocht nei de betsjutting fan it libben skreau er neitiid it boek ''Climbing the Mountain: My Search for Meaning''. Doe pas murk er op dat it ûnderlizzende [[motyf (literatuer)|motyf]] yn ferskaten fan syn films, lykas ''The Juggler'' ([[1953]]), ''Cast a Giant Shadow'' ([[1966]]) en ''Remembrance of Love'' ([[1982]]), gie oer in joad dy't himsels net as joad sjocht, mar úteinlik dochs syn joadskheid ûntdekt.

Syn fjouwer [[bern (persoan)|bern]] hiene net-Joadske memmen, sadat se foar it joadendom net as Joaden beskôge wurde. Neffens Douglas hied er besocht om nea harren religieuze besluten te beynfloedzjen. Sels died er yn [[1999]], doe't er 83 jier wie, syn [[bar mitswa]]-seremoanje nochris oer. Syn twadde frou Anne [[bekearing|bekearde]] har yn [[2004]] ta it joadendom, foar't sy en hy dat jiers harren [[houliksûnthjit]]ten fernijden.
[[File:Kirk_Douglas_with_book_2002.jpg|right|thumb|180px|Kirk Douglas yn [[2002]] mei syn [[boek]] ''My Stroke of Luck''.]]

====Polityk====
Douglas wie syn hiele libben lang in oertsjûge lid fan 'e [[Demokratyske Partij (Feriene Steaten)|Demokratyske Partij]]. Hy skreau út en troch [[brieven]] oan [[politisy]] dy't er koe, yn in besykjen om harren opfettings en dêrmei it regearingsbelied by te stjoeren. Douglas en syn frou Anne reizgen fierders troch de jierren hinne, op eigen kosten en sûnder dêrmei de publisisteit op te sykjen, nei mear as fjirtich ûnderskate lannen om as ûnbetelle [[ambassadeur]]s foar de Feriene Steaten [[taspraak|lêzing]]s te hâlden oer [[demokrasy]] en hoe't it demokratysk polityk systeem wurket. Foar dy ynspannings kende presidint [[Jimmy Carter]] Douglas yn [[1981]] de [[Presidinsjele Frijheidsmedalje]] ta, de heechste [[boarger]]like [[ûnderskieding]] dêr't de Feriene Steaten oer beskikke.

====Filantropy====
Douglas en de frou stiene derom bekend dat se altyd royaal oan [[goeddiedichheid|goede doelen]] joegen. Se hiene plannen om foar harren [[dea]] it meastepart fan harren [[fermogen (jild)|fermogen]] fan [[$]]80&amp;nbsp;miljoen wei te jaan. Sa die Douglas skinkings oan syn eardere [[legere skoalle|legere]] en [[middelbere skoalle]]n, en yn [[2012]] skonk er $5&amp;nbsp;miljoen oan 'e [[St. Lawrence Universiteit]], dêr't er studearre hie. De universiteit brûkte it jild foar de útwreiding fan it stelsel fan [[stúdzjebeurs|stúdzjebeurzen]] dat Douglas al yn [[1999]] begûn wie. Ek ferskate oare [[ûnderwiis]]ynstellings, [[sikehuzen]] en [[non-profit]]organisaasjes yn [[Súdlik Kalifornje]] krigen hege jildbedraggen fan Douglas útkeard. It [[Los Angeles Unified School District]] brûkte it jild dat it fan Douglas krige foar de heechnedige [[renovaasje]] fan mear as 400 [[boarterstún|boarterstunen]] yn [[Los Angeles]].

Mei in oare skinking waard it Anne Douglas Center for Homeless Women oprjochte, dat hûnderten [[dakleazens|dakleaze]] [[froulju]] holpen hat om harren libben wer op 'e rails te krijen. Yn [[Culver City (Kalifornje)]] iepenen Douglas en de frou yn [[2004]] it [[Kirk Douglas Theatre]], in [[skouboarch]] dy't mei harren jild boud wie. Ek betellen se foar it Anne Douglas Childhood Center yn 'e [[Sinai Temple (Los Angeles)|Sinai Temple]], in [[synagoge]] yn Los Angeles. Yn [[maart]] [[2015]] skonken Douglas en de frou $2,3&amp;nbsp;miljoen oan it [[Bernesikehûs Los Angeles]]. Fierders skonken se sûnt de iere [[1990-er jierren]] oant $40&amp;nbsp;miljoen oan Harry's Haven, in [[fersoargingstehûs]] yn Los Angeles foar [[pasjint]]en mei de [[sykte fan Alzheimer]]. Ta gelegenheid fan Douglas syn 99e [[jierdei]] joegen se dêr yn [[desimber]] [[2015]] bygelyks $15&amp;nbsp;miljoen oan foar de útwreiding mei in nij gebou fan twa ferdjippigns.
[[File: Impronte_di_Kirk_Douglas_al_TCL_Chinese_Theatre_-_Los_Angeles_-_USA_-_agosto_2011.jpg|left|thumb|250px|De hân- en fuotprinten fan Kirk Douglas yn it [[beton]] fan [[Hollywood Boulevard]].]]

====Skriuwwurk====
Douglas mocht út en troch wolris [[blôch|blogge]]. Oarspronklik died er dat op [[MySpace]], mar sûnt [[2012]] wiene syn posts te lêzen op 'e [[webside]] fan 'e ''[[Huffington Post]]''. Sûnt [[2008]] wied er nei't it skynt de âldste ferneamde blogger fan 'e wrâld. Douglas skreau ek trije [[roman]]s: ''Dance with the Devil'' ([[1990]]), ''The Gift'' ([[1992]]) en ''Last Tango in Brooklyn'' ([[1994]]), en in [[novelle]] foar [[jongfolwoeksene]]n: ''The Broken Mirror'' ([[1997]]).

====Sûnensswierrichheden====
Yn [[febrewaris]] [[1991]] reizge Douglas mei in [[helikopter]] dy't boppe de [[Lofthaven fan Santa Paula]] yn botsing kaam mei in [[priveefleantúch]]. Douglas en twa oaren yn 'e helikopter rekken [[ferwûne]], wylst de beide ynsittenden fan it fleantúch omkamen.

Op [[28 jannewaris]] [[1996]] krige Douglas in swiere [[serebraal faskulêr aksidint|oerhaal]], wêrby't er syn [[spraak]]fermogen kwytrekke. De [[dokter]]s fertelden syn frou dat as der op dat mêd net gau foarútgong boekt waard, it spraakferlies nei alle gedachten bliuwend wêze soe. Nei inkele moannenlang yntinsive deistige [[logopedy|spraakterapy]] ûndergien te hawwen, kearde syn spraakfermogen werom, hoewol't it yn 't earstoan tige beheind wie. Yn [[maart]] [[1996]] wie Douglas by steat en nim sels syn [[Eare-Oscar]] yn ûntfangst, wêrby't er it publyk betanke. Hy skreau oer syn [[ûnderfining]]s yn [[2003]] it boek ''My Stroke of Luck'' (in [[wurdboarterij]]: de titel betsjut &quot;Myn Bûtenkânske&quot;, mar ''stroke'' betsjut ek &quot;oerhaal&quot;). Hy hope dat it boek tsjinje koe as in &quot;hânlieding&quot; foar minsken dy't oerhaalslachtoffer yn 'e famylje hawwe.

Yn [[desimber]] [[2016]] fierde Douglas syn hûndertste jierdei yn it [[Beverly Hills Hotel]] yn syn wenplak [[Beverly Hills]], yn oanwêzichheid fan syn frou Anne, syn soan [[Michael Douglas|Michael]], syn skoandochter [[Catherine Zeta-Jones]], oare famyljeleden en goede freonen, lykas [[Don Rickles]], [[Jeffrey Katzenberg]] en [[Steven Spielberg]]. Troch de gasten waard er neitiid omskreaun as &quot;noch goed halich&quot;. Hy wie by steat om sûnder wifkjen de feestseal yn te rinnen dêr't de fiering plakhie.

===Ferstjerren===
Op [[5 febrewaris]] [[2020]], goed twa moannen nei syn 103e jierdei, kaam Douglas thús yn [[Beverly Hills]] te [[ferstjerren]] oan natuerlike oarsaken. Hy hie op dat stuit trije [[bern (persoan)|bern]], sân [[pakesizzer]]s en ien [[oerpakesizzer]].

==Filmografy==
{{Filmografy|as=akteur}}
|-
{{Filmografy/Titel|titel=films}}
|-
|align=&quot;center&quot;| 1946 || ''The Strange Love of Martha Ivers'' || Walter O'Neil || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1947 || ''Out of the Past'' || Whit Sterling || ek bekend as ''Build My Gallows High''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1947 || ''Mourning Becomes Electra'' || Peter Niles || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1948 || ''I Walk Alone'' || Noll &quot;Dink&quot; Turner || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1948 || ''The Walls of Jericho'' || Tucker Wedge || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1948 || ''My Dear Secretary'' || Owen Waterbury || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1949 || ''A Letter to Three Wives'' || George Phipps || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1949 || ''Champion'' || Michael &quot;Midge&quot; Kelly || nominearre foar in [[Oscar]] foar bêste akteur
|-
|align=&quot;center&quot;| 1950 || ''Young Man with a Horn'' || Rick Martin || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1950 || ''The Glass Menagerie'' || Jim O'Connor || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1951 || ''Along the Great Divide'' || [[marshal (plysje)|marshal]] Len Merrick || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1951 || ''Ace in the Hole'' || Chuck Tatum || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1951 || ''Detective Story'' || [[resjersjeur]] Jim McLeod || nominearre foar in [[Golden Globe]] foar bêste akteur yn in [[dramafilm]]
|-
|align=&quot;center&quot;| 1952 || ''The Big Trees'' || Jim Fallon || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1952 || ''The Big Sky'' || Jim Deakins || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1952 || ''The Bad and the Beautiful'' || Jonathan Shields || nominearre foar in [[Oscar]] foar bêste akteur
|-
|align=&quot;center&quot;| 1953 || ''The Story of Three Loves'' || Pierre Narval || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1953 || ''The Juggler'' || Hans Muller || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1953 || ''Act of Love'' || Robert Teller || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1954 || ''20,000 Leagues Under the Sea'' || Ned Land || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1955 || ''The Racers'' || Gino Borgesa || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1955 || ''Ulysses'' || [[Odysseus|Ulysses]] || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1955 || ''Man Without a Star'' || Dempsey Rae || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1955 || ''The Indian Fighter'' || Johnny Hawks || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1956 || ''Lust for Life'' || [[Vincent van Gogh]] || wûn in [[Golden Globe]] foar bêste akteur yn in dramafilm&lt;br&gt;nominearre foar in [[Oscar]] foar bêste akteur
|-
|align=&quot;center&quot;| 1957 || ''Top Secret Affair'' || [[generaal-majoar]] Melville A. Goodwin || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1957 || ''Gunfight at the O.K. Corral'' || [[Doc Holliday]] || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1957 || ''Paths of Glory'' || [[kolonel]] Dax || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1958 || ''[[The Vikings (film)|The Vikings]]'' || Einar || wûn de priis foar bêste akteur op it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan San Sebastián]]
|-
|align=&quot;center&quot;| 1959 || ''Last Train from Gun Hill'' || Matt Morgan || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1959 || ''The Devil's Disciple'' || Dick Dudgeon || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1960 || ''Strangers When We Meet'' || Larry Coe || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1960 || ''Spartacus'' || [[Spartakus]] || ek [[útfierend produsint]]
|-
|align=&quot;center&quot;| 1961 || ''Town without Pity'' || [[majoar]] Garrett || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1961 || ''The Last Sunset'' || Bren O'Malley || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1962 || ''Lonely Are the Brave'' || John W. &quot;Jack&quot; Burns || nominearre foar in [[BAFTA]] foar bêste bûtenlânske akteur
|-
|align=&quot;center&quot;| 1962 || ''Two Weeks in Another Town'' || Jack Andrus || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1963 || ''The Hook'' || P.J. Briscoe || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1963 || ''The List of Adrian Messenger'' || ferskaat || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1963 || ''For Love or Money'' || Deke Gentry || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1964 || ''Seven Days in May'' || kolonel Jiggs Casey || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1965 || ''In Harm's Way'' || luitenant-op-see Paul Eddington || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1965 || ''[[The Heroes of Telemark]]'' || [[dr.]] Rolf Pedersen || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1966 || ''Cast a Giant Shadow'' || kolonel Mickey Marcus|| 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1966 || ''Is Paris Burning?'' || [[generaal]] [[George S. Patton]] || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1967 || ''The Way West'' || [[Amerikaanske Senaat|senator]] William J. Tadlock || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1967 || ''The War Wagon'' || Lomax || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1968 || ''Once Upon a Wheel'' || himsels || [[dokumintêre]] 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1968 || ''A Lovely Way to Die'' || Jim Schuyler || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1968 || ''The Brotherhood'' || Frank Ginetta || ek [[filmprodusint|produsint]]
|-
|align=&quot;center&quot;| 1969 || ''The Arrangement'' || Eddie Anderson || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1970 || ''There Was a Crooked Man...'' || Paris Pitman jr. || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1971 || ''To Catch a Spy'' || Andrej || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1971 || ''The Light at the Edge of the World'' || Will Denton || ek produsint
|-
|align=&quot;center&quot;| 1971 || ''A Gunfight'' || Will Tenneray || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1972 || ''The Master Touch'' || Steve Wallace || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1973 || ''Scalawag'' || Peg || ek [[regisseur]]
|-
|align=&quot;center&quot;| 1974 || ''Posse'' || marshal Howard Nightingale || ek regisseur en produsint
|-
|align=&quot;center&quot;| 1975 || ''Once Is Not Enough'' || Mike Wayne || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1977 || ''Holocaust 2000'' || Robert Caine || ek bekend as ''Rain of Fire'' of ''The Chosen''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1978 || ''The Fury'' || Peter Sandza || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1979 || ''The Villain'' || Cactus Jack Slade || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1980 || ''Saturn 3'' || Adam || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1980 || ''Home Movies'' || dr. Tuttle, &quot;The Maestro&quot; || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1980 || ''The Final Countdown'' || [[kaptein-op-see]] Matthew Yelland || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1982 || ''The Man from Snowy River'' || Harrison/Spur || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1982 || ''Remembrance of Love'' || Joe Rabin || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1983 || ''Eddie Macon's Run'' || Marzack || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1986 || ''Tough Guys'' || Archie Long || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1991 || ''Oscar'' || Eduardo Provolone || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1991 || ''Welcome to Veraz'' || Quentin || ek bekend as ''Veraz''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1994 || ''A Century of Cinema'' || himsels || dokumintêre
|-
|align=&quot;center&quot;| 1994 || ''Greedy'' || [[omke]] Joe McTeague || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1999 || ''Diamonds'' || Harry Agensky || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2003 || ''It Runs in the Family'' || Mitchell Gromberg || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2004 || ''Illusion'' || Donald Baines || 
|-
{{Filmografy/Titel|titel=tillefyzje}}
|-
|align=&quot;center&quot;| 1954 || ''The Jack Benny Program'' || himsels || gast yn in [[tillefyzjeprogramma]]
|-
|align=&quot;center&quot;| 1970 || ''The Johnny Cash Show'' || himsels || as [[sjonger]] yn in tillefyzjeprogramma
|-
|align=&quot;center&quot;| 1972 || ''The Special London Bridge Special'' || himsels || gast yn in tillefyzjeprogramma 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1973 || ''Dr. Jekyll and Mr. Hyde'' || [[dokter]] Henry Jekyll / Edward Hyde || [[tillefyzjefilm]] yn 'e foarm fan in [[musical]]
|-
|align=&quot;center&quot;| 1974 || ''Mousey'' || George Anderson || tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1976 || ''Victory at Entebbe'' || Hershel Vilnofsky || tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1984 || ''Draw!'' || Harry H. Holland || tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1984 || ''Hollywood Greats'' || himsels || dokumintêresearje, [[ôflevering]] ''[[John Wayne]]''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1985 || ''Amos'' || Amos Lasher || tillefyzjefilm&lt;br&gt;nominearre foar in [[Golden Globe]] foar bêste akteur yn in [[minysearje]] of [[tillefyzjefilm]]&lt;br&gt;nominearre foar in [[Emmy Award]] foar bêste akteur yn in minysearje of [[tillefyzjespecial]]
|-
|align=&quot;center&quot;| 1987 || ''Queenie'' || David Konig || tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1988 || ''Inherit the Wind'' || Matthew Harrison Brady || tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1991 || ''Tales from the Crypt'' || generaal Kalthrob || ôflevering ''Yellow''; nominearre foar in [[Emmy Award]] foar bêste akteur yn in [[dramasearje]]
|-
|align=&quot;center&quot;| 1992 || ''The Secret'' || [[pake]] Mike Dunmore || tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1994 || ''Take Me Home Again'' || Ed Reece || tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1996 || ''[[The Simpsons]]'' || Chester J. Lampwick || as [[stimakteur]]; ôflevering ''The Day the Violence Died''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1997 || ''[[Xena: Warrior Princess]]'' || [[Spartakus]] || op [[argyf]]bylden; ôflevering ''Athens Academy of the Performing Bards''
|-
|align=&quot;center&quot;| 2000 || ''Touched by an Angel'' || Ross Burger || ôflevering ''Bar Mitzvah''; nominearre foar in [[Emmy Award]] foar bêste gastrol yn in dramasearje
|-
|align=&quot;center&quot;| 2008 || ''Empire State Building Murders'' || Jim Kovalski || tillefyzjefilm
|-
|}

==Bibliografy==
boeken skreaun troch Kirk Douglas:
*1988 – ''The Ragman's Son'' &lt;small&gt;([[autobiografy]])&lt;/small&gt;
*1990 – ''Dance with the Devil'' &lt;small&gt;([[roman]])&lt;/small&gt;
*1992 – ''The Gift'' &lt;small&gt;(roman)&lt;/small&gt;
*1994 – ''Last Tango in Brooklyn'' &lt;small&gt;(roman)&lt;/small&gt;
*1997 – ''The Broken Mirror: A Novella'' &lt;small&gt;([[novelle]] foar [[jongfolwoeksene]]n)&lt;/small&gt;
*1999 – ''Young Heroes of the Bible'' &lt;small&gt;([[bibel]]ferhalen foar jongfolwoeksenen)&lt;/small&gt;
*2001 – ''Climbing the Mountain: My Search for Meaning'' &lt;small&gt;(oer omearming fan it [[joadendom]])&lt;/small&gt;
*2003 – ''My Stroke of Luck'' &lt;small&gt;(oer syn [[serebraal faskulêr aksidint|oerhaal]])&lt;/small&gt;
*2007 – ''Let's Face It: 90 Years of Living, Loving and Learning'' &lt;small&gt;(autobiografy)&lt;/small&gt;
*2012 – ''I Am Spartacus! Making a Film, Breaking the Blacklist'' &lt;small&gt;(autobiografy)&lt;/small&gt;
*2014 – ''Life Could Be Verse: Reflections on Love, Loss and What Really Matters'' &lt;small&gt;(autobiografy)&lt;/small&gt;
*2017 – ''Kirk and Anne: Letters of Love, Laughter and a Lifetime in Hollywood'' &lt;small&gt;([[brief|brieven]])&lt;/small&gt;

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0000018/ Folsleine filmografy fan Kirk Douglas yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Kirk_Douglas ''References'' en ''Further Reading'', op dizze side].
----
{{commonscat|Kirk Douglas}}
}}

{{DEFAULTSORT:Douglas, Kirk}}
[[Kategory:Amerikaansk filmakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk telefyzje-akteur]]
[[Kategory:Amerikaansk toanielakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk harkspulakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk musicalakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk stimakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk filmprodusint]]
[[Kategory:Amerikaansk regisseur]]
[[Kategory:Amerikaansk publisist]]
[[Kategory:Amerikaansk romanskriuwer]]
[[Kategory:Amerikaansk autobiograaf]]
[[Kategory:Amerikaansk blogger]]
[[Kategory:Amerikaansk matroas (militêr)]]
[[Kategory:Amerikaansk militêr yn de Twadde Wrâldkriich]]
[[Kategory:Eare-Oscar-winner]]
[[Kategory:Golden Globe-winner]]
[[Kategory:Cecil B. DeMille Award-winner]]
[[Kategory:Winner fan de Presidinsjele Frijheidsmedalje]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Joadsk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Wytrussysk-Joadsk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1916]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 2020]]</text>
      <sha1>5wfof9sb3utn023qudzrg6bbj1ccbmc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedy oerlis:Bots</title>
    <ns>5</ns>
    <id>145508</id>
    <revision>
      <id>1230855</id>
      <parentid>1230488</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T23:29:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LearnFrisian</username>
        <id>58281</id>
      </contributor>
      <comment>Fersyk botstatus foar stub-bot</comment>
      <origin>1230855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23923" sha1="lqsdgww554x4soeb5st5e1z74lk2829" xml:space="preserve">== Important: maintenance operation on September 1st ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2020|Read this message in another language]]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will be testing its secondary data centre.  This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. To make sure everything is working, the Wikimedia Technology department needs to do a planned test. This test will show if they can reliably switch from one data centre to the other. It requires many teams to prepare for the test and to be available to fix any unexpected problems. 

They will switch all traffic to the secondary data centre on '''Tuesday, September 1st 2020'''.

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made.  We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

*You will not be able to edit for up to an hour on Tuesday, September 1st. The test will start at [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20200901T14 14:00 UTC] (15:00 BST, 16:00 CEST, 10:00 EDT, 19:30 IST, 07:00 PDT, 23:00 JST, and in New Zealand at 02:00 NZST on Wednesday September 2).
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message.  We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it.  If you see the error message, then please wait until everything is back to normal.  Then you should be able to save your edit.  But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
*There will be code freezes for the week of September 1st, 2020.  Non-essential code deployments will not happen.

This project may be postponed if necessary.  You can [[wikitech:Switch Datacenter#Schedule for 2020 switch|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule.  There will be more notifications about this.  '''Please share this information with your community.''' 
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;span dir=ltr&gt;[[m:User:Trizek (WMF)|User:Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|talk]])&lt;/span&gt; 31 aug 2020, 12.30 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Trizek_(WMF)/sandbox/temp_MassMessage_list&amp;oldid=20410849 --&gt;

== Important: maintenance operation on October 27 ==

{{int:please-translate}} {{int:thank-you}}

This is a reminder of [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server_switch_2020|a message]] already sent to your wiki. 

On Tuesday, October 27 2020, all wikis will be in read-only mode for a short period of time. 

You will not be able to edit for up to an hour on Tuesday, October 27. The test will start at 14:00 UTC (14:00 WET, 15:00 CET, 10:00 EDT, 19:30 IST, 07:00 PDT, 23:00 JST, and in New Zealand at 03:00 NZDT on Wednesday October 28). 

Background jobs will be slower and some may be dropped. This may have an impact on some bots work. 

[[m:Special:MyLanguage/Tech/Server_switch_2020|Know more about this operation.]]

-- &lt;span dir=ltr&gt;[[m:User:Trizek (WMF)|User:Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|talk]])&lt;/span&gt; 26 okt 2020, 10.25 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Trizek_(WMF)/sandbox/temp_MassMessage_list&amp;oldid=20578077 --&gt;

== Server switch ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2020|Read this message in another language]]  •  [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch+2020&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] tests the switch between its first and secondary data centers.  This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. To make sure everything is working, the Wikimedia Technology department needs to do a planned test. This test will show if they can reliably switch from one data centre to the other. It requires many teams to prepare for the test and to be available to fix any unexpected problems. &lt;!--

 They will switch all traffic back to the primary data center on '''Tuesday, October 27 2020'''. --&gt;

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made.  We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

*You will not be able to edit for up to an hour on Tuesday, 29 June 2021. The test will start at [https://zonestamp.toolforge.org/1624975200 14:00 UTC] (07:00 PDT, 10:00 EDT, 15:00 WEST/BST, 16:00 CEST, 19:30 IST,  23:00 JST, and in New Zealand at 02:00 NZST on Wednesday 30 June).
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message.  We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it.  If you see the error message, then please wait until everything is back to normal.  Then you should be able to save your edit.  But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
*There will be code freezes for the week of June 28.  Non-essential code deployments will not happen.

This project may be postponed if necessary.  You can [[wikitech:Switch_Datacenter#Schedule_for_2021_switch|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule.  There will be more notifications about this. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. '''Please share this information with your community.'''&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; [[user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] 27 jun 2021, 03.23 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:SGrabarczuk (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Bots&amp;oldid=20746915 --&gt;

== Server switch ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] tests the switch between its first and secondary data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. To make sure everything is working, the Wikimedia Technology department needs to do a planned test. This test will show if they can reliably switch from one data centre to the other. It requires many teams to prepare for the test and to be available to fix any unexpected problems. 

They will switch all traffic back to the primary data center on '''Tuesday, 14 September 2021'''.

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

*You will not be able to edit for up to an hour on Tuesday, 14 September 2021. The test will start at [https://zonestamp.toolforge.org/1631628049 14:00 UTC] (07:00 PDT, 10:00 EDT, 15:00 WEST/BST, 16:00 CEST, 19:30 IST, 23:00 JST, and in New Zealand at 02:00 NZST on Wednesday, 15 September).
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.

This project may be postponed if necessary.  You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. There will be more notifications about this. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. '''Please share this information with your community.'''&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; [[User:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[User:SGrabarczuk (WMF)|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 11 sep 2021, 03.10 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:SGrabarczuk (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Bots&amp;oldid=20746915 --&gt;

== Bots need to upgrade to Pywikibot 6.6.1 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Dear bot operators, bots running [[mw:Pywikibot|Pywikibot]] must upgrade to [https://doc.wikimedia.org/pywikibot/stable/changelog.html version 6.6.1] otherwise they will break when [[mw:MediaWiki_1.37/Deprecation_of_legacy_API_token_parameters|deprecated API parameters]] are removed. If you have any questions or need help in upgrading, please reach out using one of the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot/Communication|Pywikibot communication channels]].

Thanks, [[m:User:Legoktm|Legoktm]] ([[m:User talk:Legoktm|talk]]) 22 sep 2021, 20.02 (CEST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Legoktm@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Bots&amp;oldid=22004738 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Your wiki will be in read only soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] tests the switch between its first and secondary data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. To make sure everything is working, the Wikimedia Technology department needs to do a planned test. This test will show if they can reliably switch from one data centre to the other. It requires many teams to prepare for the test and to be available to fix any unexpected problems. 

All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2023-03-01|en}}'''. The test will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2023-03-01T14:00|en}} {{#time:H:i e|2023-03-01T14:00}}]'''.

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

*You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2023-03-01|en}}.
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.

This project may be postponed if necessary.  You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. There will be more notifications about this. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. '''Please share this information with your community.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span dir=ltr&gt;[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])&lt;/span&gt; 27 feb 2023, 22.24 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Bots&amp;oldid=24337896 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Your wiki will be in read-only soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] tests the switch between its first and secondary data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. To make sure everything is working, the Wikimedia Technology department needs to do a planned test. This test will show if they can reliably switch from one data centre to the other. It requires many teams to prepare for the test and to be available to fix any unexpected problems. 

All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2023-04-26|en}}'''. The test will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2023-04-26T14:00|en}} {{#time:H:i e|2023-04-26T14:00}}]'''.

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

*You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2023-04-26|en}}.
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.

This project may be postponed if necessary.  You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. There will be more notifications about this. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. '''Please share this information with your community.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21 apr 2023, 03.21 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Bots&amp;oldid=24903511 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Your wiki will be in read-only soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. To make sure everything is working, the Wikimedia Technology department needs to do a planned test. This test will show if they can reliably switch from one data centre to the other. It requires many teams to prepare for the test and to be available to fix any unexpected problems. 

All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2023-09-20|en}}'''. The test will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2023-09-20T14:00|en}} {{#time:H:i e|2023-09-20T14:00}}]'''.

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

*You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2023-09-20|en}}.
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.

This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. There will be more notifications about this. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. '''Please share this information with your community.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|talk]]) 15 sep 2023, 11.30 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Bots&amp;oldid=25086542 --&gt;


== Fersyk botstatus FryskaBot ==

Hallo, ik bin [[Meidogger:AukeDH|AukeDH]] en freegje hjirmei botstatus oan foar [[Meidogger:FryskaBot|FryskaBot]].

=== Wat docht de bot? ===
FryskaBot oersettet artikels fan de Nederlânske of Ingelske Wikipedy nei it Frysk. De bot brûkt in lokaal fine-tuned Frysk taalmodel (frisian-llm, basearre op Qwen2.5-3B). Alle oersette artikels wurde earst troch in automatyske hallusinaasjekontrôle gien (ferliking fan sifers, jierren en seksjetal mei de boarne). Artikels dy't de kontrôle net trochjouwe wurde apart bewarre foar minslike beoardieling foardat se publisearre wurde.

=== Technologysk ===
* Software: [[pywikibot]]
* Taalmodel: frisian-llm (lokaal, Qwen2.5-3B fine-tuned op Frysk)
* Maksimum tempo: 30 bewurkings per oere
* CC BY-SA attributysje: eltse bewurking hat in resumé mei ferwizing nei de boarne

=== Bewiisstikken ===
Meidogger AukeDH hat 7 manuele bewurkings dien op de Fryske Wikipedy om de wurkwize te testen: [[Ylst]], [[Alve stêden fan Fryslân]], [[Waddensee]], [[Alde Fryske Tsjerken]], [[FNP (partij)]], [[Kulturele Haadstêd 2018]] en [[Fryske literatuer]].

Tige tank foar jo oerweging. -- [[Meidogger:AukeDH|AukeDH]] [[Meidogger:AukeDH|AukeDH]] ([[Meidogger oerlis:AukeDH|oerlis]]) 21 mai 2026, 23.24 (CEST)

:Goeie, AukeDH. Dat moat mar net. Jo &quot;bewiisstikken&quot; lieken nearne nei. Ylst, Waddensee, Sneekermeer en Lauwersmeer binne gjin Fryske nammen. Wy hawwe al lang artikels oer Drylts, de Waadsee, de Snitsermar en de Lauwersmar. Dy siden hiene jo mei in bytsje ynspanning fan jo kant ek wol fine kinnen. Ek oer alle oare troch jo oanmakke ûnderwerpen bestiene al lang artikels. Foar in diel soe it wêze kinne dat jo dy siden net fine kinnen hawwe, bgl. yn it gefal fan de &quot;Alve stêden fan Fryslân&quot;, dêr't jo foar wêze moatte by it artikel Fryske stêden. Mar yn it gefal fan &quot;FNP (partij)&quot; meitsje jo my net wiis dat jo de side FNP net fine koene, en by &quot;Fryske literatuer&quot; hawwe jo sels in goede trochwizing nei Frysktalige literatuer wiske om moedwillich in dûbele side oan te meitsjen. Dat komt al hiel ticht yn 'e buert fan fandalisme. It wiskjen fan twatrêdepart fan it besteande artikel by De Kameleon is gewoan fandalisme. As jo soks nochris dogge, dan sille wy jo útslute moatte. De iennichste bydrage fan jowes dy't stean bliuwt is it stikje oer Elba en de útwreiding fan it artikel [[mangrove]]. En de tafoege tekst stie dêr grôtfol staverings- en grammatikaflaters. As jo it Frysk net better behearskje as sa, dan kinne jo spitigernôch net oan 'e Fryske Wikipedy bydrage. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 mai 2026, 02.40 (CEST)

== Fersyk botstatus foar LearnFrisian ==

Hallo, ik bin de operator fan it akkount [[Meidogger:LearnFrisian|LearnFrisian]]. Ik soe dizze meidogger graach brûke wolle as bot foar it oanmeitsjen fan nije stub-artikels op de Fryske Wikipedy.

'''Doel:'''
De bot makket koarte stub-siden oan oer ûnderwerpen dy't al in artikel hawwe op de Ingelske Wikipedy, mar noch net op fy.wikipedia.org. It giet benammen om:
* Fryske doarpen en plakken
* Fryske persoannen (sportlju, skriuwers, histoaryske figuren)
* Fryske kultuersaken, wetterwegen en natoergebieten

'''Wurkwize:'''
* De bot kontrolearret earst oft in side al bestiet foardat er ien oanmakket
* It taal-resultaat is West-Frysk
* De bot wurket maksimaal 3 neue siden per dei
* Alle bewurkings hawwe in dúdlike bewurkingskommentaar

'''Foarbylden fan al oanmakke artikels (testfaze):'''
* [[Friezen (âld folk)]]
* [[Carl Verheijen]]
* [[SC Hearrenfean]]
* [[Broek, Fryslân]]

Ik freegje hjirby om botstatus foar [[Meidogger:LearnFrisian|LearnFrisian]], sadat de bewurkings net de side &quot;Koartlyn feroare&quot; oerfleane. Fragen of opmerkingen binne fansels wolkom.

[[Meidogger:LearnFrisian|LearnFrisian]] [[Meidogger:LearnFrisian|LearnFrisian]] ([[Meidogger oerlis:LearnFrisian|oerlis]]) 28 mai 2026, 01.29 (CEST)</text>
      <sha1>lqsdgww554x4soeb5st5e1z74lk2829</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rupert Murdoch</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148556</id>
    <revision>
      <id>1230886</id>
      <parentid>1135141</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T10:08:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>353</id>
      </contributor>
      <comment>President_Ronald_Reagan_with_Rupert_Murdoch_and_Charles_Wick.jpg ferfongen troch [[c:File:President_Ronald_Reagan_During_a_Meeting_with_Rupert_Murdoch_with_Charles_Wick_in_The_Oval_Office_-_DPLA_-_c3304fa3e908abf00648f8a5aec0fc3d.jpg|President_Ronald_Reag</comment>
      <origin>1230886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21386" sha1="scs5blqk710mllf7lkh1bdkf2iwm4c0" xml:space="preserve">{{Persoan algemien
| ôfbylding                    = Rupert_Murdoch_-_Flickr_-_Eva_Rinaldi_Celebrity_and_Live_Music_Photographer.jpg
| ôfbyldingstekst              = Rupert Murdoch yn [[2012]].
| ôfbyldingsbreedte            = 180px
| echte namme                  = Keith Rupert Murdoch
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = [[File:Flag of Australia.svg|border|20px]] [[Austraalje (lân)|Australysk]] &lt;small&gt;(1931-1985)&lt;/small&gt; &lt;br&gt; [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] &lt;small&gt;(fan 1985 ôf, naturalisearre)&lt;/small&gt;
| berne                        = [[11 maart]] [[1931]]
| berteplak                    = [[Melbourne]], [[Fiktoaria (Austraalje)|Fiktoaria]] ([[Austraalje (lân)|Austraalje]])
| stoarn                       = 
| stjerplak                    = 
| etnisiteit                   = [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Ingelsen|Ingelsk]] &lt;br&gt; [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Skotten|Skotsk]] &lt;br&gt; [[File:Flag of Ireland.svg|border|20px]] [[Ieren (folk)|Iersk]] 
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = [[algemien direkteur]] fan [[News Corporation (1980-2013)|News Corporation]] (1980-2013) &lt;br&gt; direkteur fan [[News Corp]] (2013-hjoed-de-dei) &lt;br&gt; algemien direkteur fan [[21st Century Fox]] (2013-2015) &lt;br&gt; meidirekteur 21st Century Fox (2015-2019) &lt;br&gt; algemien direkteur fan [[Fox News]] (2016-2018) &lt;br&gt; foarsitter fan Fox News (2016-2019) &lt;br&gt; [[foarsitter]] fan [[Fox Corporation]] (2019-hjoed-de-dei)
| aktyf as                     = 
| jierren aktyf                = [[1952]] - hjoed-de-dei
| reden bekendheid             = 
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''Keith Rupert Murdoch''' ([[Melbourne]], [[Fiktoaria (Austraalje)|Fiktoaria]] ([[Austraalje (lân)|Austraalje]]), [[11 maart]] [[1931]]) is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[media]]magnaat fan [[Austraalje (lân)|Australysk]] komôf. Troch it eigendom fan syn bedriuw [[News Corp]] is er de eigener fan hûnderten pleatslike, nasjonale en ynternasjonale mediabedriuwen yn de wrâld, lykas ''[[The Sun]]'' en ''[[The Times]]'' yn it [[Feriene Keninkryk]]; ''[[The Daily Telegraph]]'', ''[[Herald Sun]]'' en ''[[The Australian]]'' yn Austraalje; en ''[[The Wall Street Journall]]'' en ''[[New York Post]]'' yn de [[Feriene Steaten]]; boeke-útjouwer [[HarperCollins]] en de [[tillefyzjestjoerder]]s ''[[Sky News Australia]]'' en ''[[Fox News]]'' (troch de ''[[Fox Corporation]]''). Hy wie ek de eigener fan ''[[Sky Limited]]'' (oant 2018), ''[[21st Century Fox]]'' (oant 2019) en de ophefte ''[[News of the World]]''.

In soad fan Murdoch syn kranten en telefyzjestjoerders wurde fan skeane en misliedende berjochtjouwing beskuldige dy't syn sake-ympearium en politike freonen foardielen jaan soene. Dêrtroch hie er politike ynfloed yn Austraalje, it Feriene Keninkryk en de Feriene Steaten.  

== Jonkheid en oplieding ==
[[Ofbyld:KeithMurdoch.jpg|thumb|Sir Keith Murdoch (1885-1952), de heit fan Rupert Murdoch]]
Keith Rupert Murdoch waard op 11 maart 1931 berne yn [[Melbourne]], [[Fiktoaria (Austraalje)]], as soan fan Sir [[Keith Murdoch]] (1885-1952) en Dame [[Elisabeth Murdoch]] (famkesnamme: Greene; 1909-2012). Hy is fan [[Ingelsen|Ingelsk]], [[Ieren (folk)|Iersk]] en [[Skotten|Skotsk]] komôf. Syn âlden waarden beide ek berne yn Melbourne en hy hat trije susters: Janet Calvert-Jones, Anne Kantor en Helen Hadbury (1929-2004). Syn heit wie in kriichskorrespondint en waard letter in pleatslike [[krante]]magnaat, dy't twa kranten yn [[Adelaide |Adelaide]], [[Súd-Austraalje]], en in [[radiostjoerder]] yn in mynstêd yn besit hie. Boppedat waard er ek direkteur fan de grutte útjouwer ''Herald  and Weekly Times''. Letter yn it libben besleat Keith Rupert syn twadde namme te brûken, dêr't er fan nei syn pake oan memmekant neamd waard.

Rupert gie nei ''Geelong Grammar School'' en naam in dieltiidsbaan by de ''[[The Herald (Melbourne)|Melbourne Herald]]''. Hy waard yn dy tiid troch syn heit taret om de famyljesaak oer te nimmen. Murdoch studearre [[filosofy]], [[polityk]] en [[ekonomy]] op it ''[[Worcester College]]'' yn [[Oxford]] ([[Ingelân]]), dêr't er in búste fan [[Lenin]] yn syn keamer stean hie. Hy kaam der as &quot;reade Rupert&quot; bekend te stean. Hy waard lid fan de ''[[Labour Party]]'' fan de [[Universiteit fan Oxford]]. Yn 1952 kaam syn heit oan [[kanker]] te ferstjerren en moast Rupert werom nei Austraalje ferfarre om de famyljesaak oer te nimmen.

== Karriêre==
=== Austraalje en Nij-Seelân ===
Nei't syn heit ferstoar gie Rupert Murdoch, dy't doe 21 jier âld wie, werom om de famyljesaak, fan wat der fan oer wie, oer te nimmen. Nei de likwidaasje fan syn heit syn oandiel yn ''The Herald'' om belestings te beteljen, bleau der allinnich noch mar ''[[News Limited]]'', dat yn 1923 oprjochte waard, oer. ''The News'', in krante yn [[Adelaide]], wie it grutste ûnderdiel fan ''News Limited'' en dat waard troch Rupert Murdoch ta in grut sukses makke. Hy sette útein mei útwreiding en it oanskaffen fan ferskate provinsjale kranten yn Austraalje, lykas de ''Sunday Times'' yn [[Perth]] (1956) en de [[tabloid]] ''The Daily Mirror'' yn [[Sydney]] (1960). 

Yn 1964, doe't er mei freonen yn [[Nij-Seelân]] op fakânsje wie lies er dat it deiblêd fan [[Wellington (stêd yn Nij-Seelân)|Wellington]], ''The Dominion'' oernommen wurde soe troch de Britske [[krante]]magnaat fan Kanadeesk komôf, [[Roy Thomson]]. Murdoch die in tsjinbod en lang om let krige er de krante yn eigendom. Letter yn 1964 sette Murdoch útein mei ''[[The Australian]]'', dat it earste nasjonale deiblêd fan Austraalje waard. Yn 1972 kocht er de tabloid ''[[The Daily Telegraph]]'' yn Sydney fan de Australyske mediamagnaat Sir Frank Packer, dy't der letter spyt fan krige dat er oan Murdoch ferkocht hie. 

[[Ofbyld:News Corp. logo.svg|thumb|De logo fan News Corporation]]
Yn 1980 rjochte er ''[[News Corporation]]'' op as in [[holding]] foar ''News Limited''. It bedriuw hie syn haadkertier yn Adelaide en waard in [[beursnotearre ûndernimming]] op de [[NASDAQ]].

Yn 1984 waard er beneamd ta ''Companion'' (AC) yn de [[Oarder fan Austraalje]]. Yn 1999 wreide Murdoch syn warberens yn de muzykyndustry út. Hy kocht it grutste oandiel yn de Australyske [[platemaatskippij]] ''Mushroom Records'' en fusearre dy mei ''Festival Records'' dat ta ''Festival Mushroom Records'' late. De platemaatskippij waard jierrenlang beheard troch Rupert syn soan [[James Murdoch]].

Op polityk mêd is Murdoch foarstanner fan de [[Republikanisme yn Austraalje|Australyske republyk]]

=== Feriene Keninkryk ===
[[Ofbyld:Rupert Murdoch - WEF Davos 2007.jpg|thumb|Rupert Murdoch op it [[Wrâld Ekonomysk Foarum]] yn 2007 yn [[Davos]], [[Switserlân]]]]
Yn 1968 kaam er telâne yn de Britske krante-yndustry mei syn oername fan de populistyske ''[[News of the World]]''. Yn 1969 naam er it wrakseljende ''[[The Sun]]'' oer en fernijde er de krante yn tabloid-formaat. Yn 1981 naam er de wrakseljende ''[[Times]]'' en ''[[Sunday Times]]'' oer fan útjouwer Roy Thomson, dy't syn nocht hie fan it ferliezen fan jild dêryn, en tocht dat Murdoch de kranten winstjouwend meitsje koe.

Yn 1981 foarme Murdoch ''[[News International]]'', dêr't er al syn publikaasjes yn ûnderbrocht.

Yn de 1980'er en 1990'er jierren wiene de publikaasjes fan Murdoch almeast ta geunst fan [[minister-presidint]] [[Margaret Thatcher]] en [[John Major]]. Nei harren bestjoer begûn Murdoch [[Labour Party]] ûnder [[Tony Blair]] te stypjen. Hja waarden goede freonen en holden wol gearkomsten om nasjonaal belied yn it [[Feriene Keninkryk]] te besprekken. Dat smiet yn de publike opiny argewaasje op. Dat feroare letter doe't ''The Sun'' de hearskjende Labour Party algeduerigen ôfkreake en stipe joech oan de [[Konservative Partij (Feriene Keninkryk)|Konservative Partij]] ûnder [[David Cameron]].

Yn 1986 yntrodusearre Murdoch elektroanyske produksje fan syn kranten yn Austraalje, it Feriene Keninkryk en de Feriene Steaten. Dat late ta it ferminderjen fan it tal wurklju dy't by de printinge belutsen wiene. Yn [[Ingelân]] late dat ta argewaasje fan de fakbûnen. Dêrnei ûntstie der in rebûlje, nei't 6.000 wurklju dien krigen, nei't se yn staking giene. [[Lofts (polityk)|Polityk lofts]] yn Ingelân beskuldige it regear fan Thatcher dêrfan dat se temûk mei Murdoch de Britske fakbûnen dwers sitte woene. Yn 1987 krigen de wurklju, dy't dien krigen hiene, in skikking fan [[£]] 60 miljoen.

Yn 1998 besocht Murdoch [[fuotbal]]klup [[Manchester United]] mei in bod fan £ 625 miljoen oan te keapjen, dochs dat mislearre. Dat wie it grutste bedrach dat ea foar in sportklup oanbean waard. It oankeapjen waard troch de Britske ''[[Competition Commission]]'' tsjinholden, dy't sei dat it oankeapjen troch Murdoch konkurrinsjeneidielen foarmje soene yn de Britske omroppers en dat de kwaliteit fan Britsk fuotbal efterút buorkje soe.

Yn 1983 kocht Murdoch syn ''News International'' 65 prosint oandiel yn ''[[Sky Television]]'' foar £ 5 miljoen, dat yn de earste jierren fan syn bestean mei ferlies draaide. Sky waard subsidiearre troch de winsten fan syn oare bedriuwen. Yn 1990 koe er in fúzje mei konkurrint ''[[British Satellite Broadcasting]]'' dien krije, dêr't ''[[British Sky Broadcasting]]'' (BSkyB) troch ûntstie en dêrmei dominearre er de Britske satellytmerke. Yn 1996 hie BSkyB wol 3,6 miljoen abonneminten, goed trije kear sa folle as keabelabonneminten.

Yn 2011 wie Murdoch belutsen by in [[Ofharkskandaal fan News of the World |skandaal oangeande it ôfharkjen]] fan ferneamde persoanen lykas keninklike persoanen en ek publike boargers troch ien fan syn bedriuwen ''[[News of the World]]'', eigendom fan ''News Corporation''. Murdoch wie part fan it ûndersyk troch de Britske oerheid en de FBI oangeande omkeapjen en korrupsje. Op 7 july 2011 waard de krante sletten en guon redakteuren waarden arrestearre. Yn febrewaris 2012 makke Murdoch bekend dat de sneinske bylage fan ''The Sun'' as ferfanging fan ''News of the World'' ferkine soe. Op 21 july 2012 stapte Murdoch op as direkteur fan ''News International''

Yn jannewaris 2018 blokkearre de ''[[Competition and Markets Authority]]'' (CMA) Murdoch om de oerbliuwende 61 prosint fan BSkyB, dy't er noch net yn besit hie, te keapjen, út noed oer hearskippij oer de merk. Letter stimde de CMA mei it keapjen fan de rest fan BSkyB troch Murdoch yn mei betingst dat er ''[[Sky News]]'' oan ''[[The Walt Disney Company]]'', dy't al warber wie mei it oanskaffen fan ''[[21st Century Fox]]'', ferkeapje soe. Nettsjinsteande dat kaam de kontrôle oer BSkyB yn hannen fan ''[[Comcast]]'' by in feiling dy't troch CMA oardere waard. Murdoch ferkocht letter syn 39 prosint fan BSkyB oan Comcast.

=== Feriene Steaten ===
[[Ofbyld:President John F. Kennedy Visits with Rupert Murdoch, Publisher of News Ltd. of Australia.jpg|thumb|Rupert Murdoch mei presidint [[John F. Kennedy]] en Zell Rabin yn de ''[[Oval Office]]'' yn 1961]]
[[Ofbyld:President Ronald Reagan During a Meeting with Rupert Murdoch with Charles Wick in The Oval Office - DPLA - c3304fa3e908abf00648f8a5aec0fc3d.jpg|thumb|Rupert Murdoch mei presidint [[Ronald Reagan]] yn de ''Oval Office'' yn 1983]]
Murdoch die syn earste oername yn de [[Feriene Steaten]] yn 1973, doe't er de ''[[San Antonio Express-News]]'' oernaam. Yn 1974 ferhuze er nei [[New York (stêd)|New York]] om op de Amerikaanske merk út te wreidzjen. Hy bleau lykwols ek warber yn Austraalje en it Feriene Keninkryk. Justjes letter rjochte er it [[bûlevaarblêd]] ''[[Star Magazine]]'' op en yn 1976 kocht er de ''[[New York Post]]'' oan. Op 4 septimber 1985 waard er in naturalisearre steatsboarger fan de Feriene Steaten, om't eigeners fan Amerikaanske [[tillefyzjestjoerder]]s ferplichte wiene om Amerikaansk steatsboarger te wêzen.
 
Yn maart 1984 ferkocht [[Marvin Davis]] de oandielen fan [[Marc Rich]] yn ''[[20th Century Fox]]'' foar $ 250 miljoen oan Murdoch, om't Marc Rich hannelskontakten mei [[Iraan]] hie nettsjinsteande de Amerikaanske sanksjes. Davis luts him letter werom fan in gearwurking mei Murdoch om tillefyzjestjoerders fan ''[[Metromedia]]'' te keapjen. Murdoch kocht alle sjoerders sels en kocht Davis syn oandiel yn Fox foar $ 325 miljoen. De seis tillefyzjestjoerders fan ''Metromedia'' foarmen de kearn fan ''[[Fox Broadcasting Company]]'', dat op 9 oktober 1986 oprjochte waard. 

Murdoch syn ''20th Century Fox'' kocht de oerbliuwende oandielen fan ''[[Four Star Television]]'' fan [[Ronald Perelman]] syn ''[[Compact Video]]'' yn 1996. Nei de ferskate oernamen fan Murdoch yn de 1980'er jierren yn it &quot;[[leveraged buyout|oername-tiidrek]]&quot; hat ''[[News Corporation]]'', syn [[holding]]sûndernimming, skulden fan $ 7 miljard oprûn, benammen troch it oernimmen fan ''[[Sky TV]]'' yn it Feriene Keninkryk, nettsjinsteande it grutte eigen fermogen dy't News Corporation besiet. De hege skulden twong Murdoch yn de lette 1980-er jierren syn oandielen yn de Amerikaanske tydskriften te ferkeapjen.

Yn 1993 naam Fox it útstjoeren fan de ''[[National Football Conference]]'' fan de [[NFL]] fan [[CBS (telefyzjenetwurk)|CBS]] oer. Yn 1995 kaam Fox oan it aljemint yn in ûndersyk fan de ''[[Federal Communications Commission]]'' (FCC) doe't der in beskuldiging dien waard dat Murdoch syn eigendom yn Fox troch de Australyske ''News Limited'' ûnwettich makke. De FCC oardiele lykwols yn it foardiel fan Murdoch. Yn datselde jier arbeide er op mei ''[[MCI Communications]]'' om in grutte webstee en tydskrift op it mêd fan nijs te ûntwikkeljen. Yn 1996 sette er útein mei ''[[Fox News]]'', in nijsstjoerder op de [[keabel (tillefyzje)|keabel]] dy't 24 oeren de dei útstjoert en ornearre waard foar in [[konservatyf]] publyk. Yn 2009 waard waarnommen dat Fox News de meast populêre nijsstjoerder yn de Feriene Steaten wie. Yn 2003 kocht Murdoch in oandiel fan 34 prosint yn ''[[Hughes Electronics]]'', de útfierder fan it grutste Amerikaanske [[satellyt (tillefyzje)|satellyt]]bedriuw, [[DirecTV]], fan ''[[General Motors]]'' foar $ 6 miljard.

Yn 2004 makke Murdoch buorkundich dat er it haadkantoar fan [[News Corporation]] fan Adelaide nei New York ferhúzje soe, sa't Amerikaanske fûnsbehearders mear oandielen yn de ûndernimming keapje koene.

Op 20 july 2005 kocht ''News Corporation'' ''[[Intermix Media]]'', dy't ''[[Myspace]]'', ''[[Imagine Games Network]]'' en oare sosjale netwurken behearde, foar $ 580 miljoen. Yn juny 2011 ferkocht er ''Myspace'' lykwols foar $ 35 miljoen Op 11 septimber 2005 makke News Corporation buorkundich dat it ''IGN Entertainment'' foar $ 650 miljoen keapje soe.

Yn maaie 2007 die Murdoch in oanbieding en keapje ''[[Dow Jones &amp; Company]]'' foar $ 5 miljard. De famylje Bancroft, dy't doedestiids it bedriuw 105 jier yn eigendom hiene en kontrôle hiene oer 64 prosint fan de oandielen, wegeren lykwols te ferkeapjen. Letter kamen se derop werom en ferkochten it bedriuw yn 2007 oan Murdoch.

Yn juny 2014 die Murdoch syn ''[[21st Century Fox]]'' in bod op ''[[Time Warner]]'' mei $ 85 de oandiel ($ 80 miljard totaal), dy't troch it bestjoer fan Time Warner ôfwiisd waard.

Murdoch stapte yn 2015 op as [[algemien direkteur]] fan ''21st Century Fox'', mar bleau noch wol de eigener oant it troch de ''[[The Walt Disney Company]]'' oernommen waard. In stikmannich tillefyzjestjoerders, wêrûnder [[Fox News]], waarden ûnderbrocht yn de ''[[Fox Corporation]]'', dat noch hieltyd eigendom fan Murdoch is.

Yn septimber 2023 stapte er op as foarsitter fan Fox Corp en News Corp. Syn soan Lachlan soe syn taken oernimme.

=== Jeropa ===
Murdoch hat it grutste part fan ''Sky Italia'', in satellytoanbieder yn [[Itaalje]], yn besit. Murdoch hie gauris in skeel mei de eardere Italjaanske [[minister-presidint]] [[Silvio Berlusconi]], dy't de eigener fan konkurrint, it grutte mediabedriuw ''[[Mediaset]]'', is. Mediaset wegere News Corporation reklame op syn stjoerders út te stjoeren en dat late ta in rjochtsaak, dêr't de rjochter yn it foardiel fan Murdoch oardiele.

=== Aazje ===
Yn novimber 1986 kocht News Corporation 35 prosint oandielen yn ''[[South China Morning Post]]'' (SCMP) út [[Hong Kong]] foar $ 105 miljoen. SCMP wie doedestiids in [[beursnotearre ûndernimming]] en it eigendom fan [[HSBC]], [[Hutchison Whampoa]] en [[Dow Jones &amp; Company]]. Yn desimber 1986 bea Dow Jones &amp; Company syn oerbliuwende 19 prosint oan foar $ 57,2 miljoen en yn 1987 hie News Corporation him folslein oernommen. Yn septimber 1993 ferkocht News Corporation 34,9 prosint fan SCMP oan ''[[Kerry Media]]'' foar $ 349 miljoen. Yn 1994 ferkocht News Corporation syn oerbliuwende part fan 15,1 prosint oan de ''[[MUI Group]]''.

Yn 1993 besocht News Corporation 22 prosint oandielen yn [[TVB]], in tillefyzje-omropper yn Hong Kong te keapjen foar $ 237 miljoen, mar joech dat lang om let op, nei't de oerheid fan Hong Kong tsjin oan it stribbeljen wie. Ek yn dat jier kocht News Corporation ''[[Star TV]]'' yn Hong Kong fan Hutchison Whampoa foar $ 1 miljard en sette ferskate kantoaren op oer [[Aazje]] hinne, en dêrmei koe ''[[News International]]'' útstjoere út [[Hong Kong]], [[Yndia]], [[Sina]], [[Japan]] en 30 oare lannen yn Aazje wei, en waard it ien fan de grutste satellytstjoerders yn it easten. De Sineeske oerheid lei lykwols dwers en beheine him tagong ta grutte parten fan Sina

Yn 2009 waard ''Star TV'', no gewoan ''Star'' hjitten, troch News Corporation fannijs organisearre. In protte fan syn operaasjes yn East-Aazje, Súdeast-Aazje en it [[Midden-Easten]] waarden ûnderbrocht by ''Fox International Channels'', wylst ''Star India'' syn eigen bedriuw, ûnder News Corporation, waard.

== Persoanlik libben ==
Yn maaie 2013 kocht Murdoch de ''Moraga Estate'', in [[filla]] mei wynhôf yn [[Bel Air (Los Angeles)]].

=== Houliken en bern ===
[[Ofbyld:Rupert Murdoch Wendi Murdoch 2011 Shankbone.JPG|thumb|Rupert Murdoch mei syn tredde frou Wendi yn 2011]]
[[Ofbyld:Jerry Hall headshot.jpg|thumb|Jerry Hall, de fjirde frou fan Rupert Murdoch]]
Rupert Murdoch hat fjouwer kear troud west, dêr't der trije einigen yn in skieding. Hy hat yn totaal seis bern.

Yn 1956 boaske Murdoch Patricia Booker, in eardere winkelassistinte en [[stewardess]] fan Melbourne. It pear hie ien dochter, Prudence Murdoch, berne yn 1958. Hja skaten yn 1967.

Yn 1967 boaske er Anna Torv, in sjoernalist foar syn krante ''[[The Daily Telegraph]]'' fan [[Sydney]], dy't yn [[Skotlân]] berne wie. Yn jannewaris 1998, trije moanne ear't it buorkundich waard dat er fan Anna, dy't [[roomsk-katolyk]] wie, skiede soe, waard Murdoch beneamd ta ridder-kommandeur yn de [[Oarder fan Sint-Gregoarius de Grutte]] troch [[paus]] [[Jehannes Paulus II]]. Wylst Murdoch almeast mei Anna nei de mis ta gie, bekearde er him nea ta it katolisisme. Anna en Rupert hiene trije bern: Elisabeth Murdoch, berne yn Sydney op 22 augustus 1968; [[Lachlan Murdoch]], berne yn [[Londen]] op 8 septimber 1971; [[James Murdoch]], berne yn Londen op 13 desimber 1972.

Op 25 juny 1999, 17 dagen nei't er offisjeel skaat wie fan syn twadde frou, boaske Rupert Murdoch, dy't doe 68 jier âld wie, de 30-jierrige Wendi Deng, dy't yn Sina berne wie en ôfstudearre hie oan de [[Universiteit fan Yale]]. Hja wie fise-direkteur fan syn bedriuw ''Star TV''. Rupert Murdoch hie twa bern mei har: Grace, berne yn 2001, en Chloe, berne yn 2003. Op 13 juny 2013 waard buorkundich makke dat Rupert Murdoch foar in skieding yn New York oanfrege hie. Neffens in wurdfierder wie it houlik al mear as seis moanne stikken. Ek einige Murdoch syn lange freonskip mei [[Tony Blair]] dy't er dêrfan beskuldige dat er in seksuële relaasje mei Wendi hie, doe't se noch troud wiene.

Op 11 jannewaris 2016 make Rupert Murdoch syn ferloving mei it eardere [[Model (berop)|model]] Jerry Hall buorkundich yn de krante ''[[The Times]]''. Op 4 maart 2016 troude de doe 85-jierrige Murdoch mei de 59-jierrige Hall yn Londen. Op 1 july 2022 frege Hall de skeiding omreden te grutte ferskillen. Yn augustus 2022 waard de skieding dienmakke. 

Murdoch moete Ann Lesley Smith (1956), in eardere Amerikaanske radiopresintatrise. Op [[Sint-Patricks Dei]] yn 2023 die Murdoch, dy't in fearns fan Iersk komôf is, har in houliksoansyk. Twa wike nei't se ferloofd wiene, yn april, biek Murdoch hommels de ferloving ôf. Dat die er nei alle gedachten doe't omreden Smith har religieuze stânpunten en útsinnigens foar [[Tucker Carlson]], in presintator fan Fox News. Hja neamde Carlson &quot;boadskipper fan God&quot;. Carlson krige trije wike letter dien by Fox News.

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch [https://en.wikipedia.org/wiki/Rupert_Murdoch ''References'' op dizze side]
--------
{{Commonscat|Rupert Murdoch}}
}}

{{DEFAULTSORT:Murdoch, Rupert}}
[[Kategory:Australysk ûndernimmer]]
[[Kategory:Australysk útjouwer]]
[[Kategory:Amerikaansk ûndernimmer]]
[[Kategory:Amerikaansk útjouwer]]
[[Kategory:Australysk persoan fan Ingelsk komôf]]
[[Kategory:Australysk persoan fan Skotsk komôf]]
[[Kategory:Australysk persoan fan Iersk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Australysk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Ingelsk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Skotsk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Iersk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1931]]</text>
      <sha1>scs5blqk710mllf7lkh1bdkf2iwm4c0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sint-Amelbergabasilyk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171966</id>
    <revision>
      <id>1230835</id>
      <parentid>1200658</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T20:01:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>+ kt</comment>
      <origin>1230835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13054" sha1="2ctd36ms1d1sh85u2oywqfav3kvgdag" xml:space="preserve">{{Ynfoboks tsjerkegebou
| namme                       = Sint-Amelbergabasilyk
| ôfbylding                   = De Sint-Amelbergabasiliek te Susteren3.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| lân                         = 
| bestjoerlike ienheid 1      = provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Limburg (Netherlands).svg|border|20px]] [[Limburch]]
| bestjoerlike ienheid 2      = gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flag of Echt-Susteren.svg|20px]] [[Echt-Susteren]] 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Ofbyld:Susterenvlag.gif|20px]] [[Susteren]]
| adres                       = Salvatorplein 1
| koördinaten                 = 
| tsjerkegenoatskip           =    
| bisdom                      = [[Bisdom Roermond]]
| aartsbisdom                 = 
| patroanhillige              = 
| status                      = [[basilica minor]]
| arsjitekt                   = 
| yngenieur                   = 
| boujier                     = 11e iuw
| sloopjier                   = 
| boustyl                     = [[romaanske arsjitektuer]]
| hichte                      = 
| monumintale status          = [[Ofbyld:Monumentenbordje 2014.svg|12px]] [[ryksmonumint]]
| monumintnûmer               = [https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/34947 34947]
| webside                     = [https://www.christussalvator.nl/ Parochy Kristus Salvator]  
| mapname                     = Limburch (Nederlân)
| mapwidth                    =  
| lat_deg                     = 51
| lat_min                     = 3
| lat_sec                     = 40
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 5
| lon_min                     = 51
| lon_sec                     = 3
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
}}
De '''Sint-Amelbergabasilyk''' is in [[Romaanske arsjitektuer|romaansk]] [[tsjerkegebou]] yn it [[Limburch]]ske plakje [[Susteren]]. Ea wie it de kleastertsjerke fan 'e abdij fan Susteren. Hjoed-de-dei is it in [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomske]] [[parochytsjerke]] en in [[beafeart]]splak, dêr't alle sân jier in prosesje holden wurdt. Yn 'e goed bewarre bleaune 11e-iuwske tsjerke is it grêf fan 'e hillige [[Amelberga fan Susteren]]. 

De tsjerke krige yn 2007 de status fan [[Basilica minor|basilyk]].

== Skiednis ==
[[Ofbyld:Interior of Sint-Amelbergabasiliek, Susteren, Sanctus Willibrodus.jpg|thumb|left|Willibrord.]]
Op it plak fan 'e hjoeddeiske basilyk waard yn 714 op it lângoed Suestra troch [[Willibrord]], [[Pepyn fan Herstal]] en syn frou Plectrudis in abdij stifte. Mooglik is dat de earste kleasterstifting fan Nederlân. De tsjerke waard doe oan Kristus Salvator en de hillige apostels [[Petrus (apostel)|Petrus]] en [[Paulus (apostel)|Paulus]] wijd. De abdijtsjerke wie in [[Karolingen|Karolingyske]] [[eigentsjerke]] en waard de grêftsjerke fan in pear foarname famyljeleden fan Plectrudis (û.o. de hillige Vastrada, [[Gregoarius fan Utert]] en [[Alberik I fan Utert|Alberik fan Utert]]). 

[[Wytsings]] soene de abdij yn 882 ferneatige ha en by [[archeology]]sk ûndersyk yn 'e jierren 1991-1993 troch de Rykstsjinst fan Aldheidkundich Boaiemûndersyk binne op it plein noardlik fan 'e tsjerke resten fan dat âldste kleaster fûn.

Rillegau dêrnei waard it manljuskleaster omset yn in [[Benediktinen|benediktynsk]] nonnekleaster ûnder lieding fan 'e earste abdis Amelberga fan Susteren. Hja waard yn 'e abdijtsjerke begroeven en wurdt as hillige fereare. Amelberga soarge der foar dat de abdij op 'e nij in keninklike glâns krige. Kening [[Swentibold]] fan Loateringen waard der yn it jier 900 begroeven en syn dochters Benedikta en Secilia waarden dêr abdis. Fan har binne yn 'e skatkeamer fan 'e tsjerke [[Relikwy|reliken]] oanwêzich. 

Yn 'e 11e iuw waard de âlde abdijtsjerke ferfongen troch de hjoeddeiske tsjerke yn ier-romaanske, [[Ottoanen|Ottoanske]] styl. Yn 'e 12e iuw waard in foars [[westwurk]] tafoege.  

== Stiftstsjerke ==
[[Ofbyld:Susteren, StAmelbergabasiliek11.jpg|thumb|left|Foarstelling fan it stift Susteren..]]
It nonnekleaster ûntwikkele him yn 'e 12e of 13e iuw ta in [[stift]], in sekulier [[kapittel]] fan aadlike froulju. Al gau nei de oermastering fan 'e [[Súdlike Nederlannen]] troch de Frânske Republyk yn 1794 waard it kapittel opheft. De measte stiftsfroulju wiene doe al flechte en de abdijgebouwen waarden, op 'e tsjerke nei, yn 'e rin fan 'e 19e iuw ôfbrutsen.        

== Parochytsjerke ==
Oer de earste parochytsjerke fan Susteren is net in soad bekend, útsein dat dy oan [[Marije (mem fan Jezus)|Us-Leaffrou]] wijd wie en dat dy oan 'e ein fan 'e 18e iuw fanwegen brekfalligens ôfbrutsen waard. Sûnt die de âlde abdijtsjerke, dus noch foar de opheffing fan it kapittel, ek tsjinst as parochytsjerke. Yn 'e 19e iuw krige de tsjerke de namme Sint-Amelbergatsjerke.

Yn 'e jierren 1885-1891 waard de tsjerke neffens plannen fan [[Pierre Cuypers]] restaurearre. It hjoeddeiske westwurk, wêrfan dielen net mear bestiene, datearret fan dy restauraasje. Nei de swiere skea yn 'e oarloch waard de tsjerke yn 1948 renovearre.

== Beafeart ==
Fanwegen de [[Relikwy|reliken]] fan [[Apollonia fan Aleksandrje|Sint-Apollonia]], dy't by pine yn 'e mûle oanroppen wurdt, waard Susteren sûnt de 19e iuw oant 1940 drok besocht. Op in bôge tusken it [[Skip (tsjerke)|middenskip]] en it sydskip stie eartiids in skilderij fan 'e hillige, mar dy ferdwûn by de renovaasje fan 1971-1972. Yn 'e skatkeamer is in 18e-iuwske relykhâlder mei in tosk. Net wis is it oft de tosk feitlik fan 'e hillige Apollonia west hat. Oare wichtige reliken binne dy fan 'e Utertske hilligen Gregoarius fan Utert en Alberik I.

Ienris yn 'e sân jier wurdt de tradisjonele 'Hillichdomsfeart' (''Heilidomsvaart'') fan Susteren holden. By dat religieuze barren wurde û.o. de reliken fan 'e hilligen troch Susteren droegen. Soartgelikense eveneminten wurde ek holden yn [[Maastricht]], de Belgyske stêden [[Tongeren]] en [[Hasselt]] en it [[Dútslân|Dútke]] [[Aken]].

Yn it ramt fan 'e Hillichdomsfeart fan 2007 joech de paus de Sint-Amelbergatsjerke de titel ''[[basilica minor]]''.

== Beskriuwing tsjerke ==
[[Ofbyld:Dehio 47 Susteren.jpg|thumb|260px|Plattegrûn fan 'e tsjerke.]]
De Sint-Amelbergatsjerke is in ier-romaanske krúsbasilyk mei in westwurk en in [[krypt]]. Foar de út likernôch 1060 datearjende tsjerke wiene in pear tsjerken út de krite [[Essen]]-[[Werden]] it foarbyld. Ek de romaanske [[Kapiteel|kapitelen]] yn 'e tsjerke hawwe oerienkomsten mei dy fan Essen en Werden. De 11e-iuwske, útwindige krypt is foar Nederlân tige bysûnder, mar waard yn 'e 19e iuw swier restaurearre.     
[[Ofbyld:De Sint-Amelbergabasiliek te Susteren2.jpg|thumb|left|Westwurk.]]
It westwurk fan 'e tsjerke waard yn 'e 12e iuw boud en wie eartiids allyk oan dat fan 'e [[Stiftstsjerke (Essen)|stiftstsjerke fan Essen]] mei in middenbou mei in achtsidige toer en twa legere treptuorren oan wjerskanten. Dy opset is net bewarre bleaun. Al foar de restauraasje fan 'e tsjerke yn 1885-1891 wiene de middenbou ferdwûn en ien fan 'e tuorren heger makke. It oansjen fan it hjoeddeiske westwurk datearret fan dy restauraasje neffens Frânske foarbylden: de tsjerke hat hjoed-de-dei twa tuorren oan wjerskanten fan 'e gevel. Dêryn hingje in pear âlde klokken: de grutste klok hat in diameter fan 1 meter en waard yn 1309 getten troch P. van Sittert; de lytsere klok waard yn 1608 troch [[Hans Falck]] getten.     

== Ynterieur  tsjerke en krypte ==
[[Ofbyld:INTERIEUR, OVERZICHT NAAR HET WESTEN - Susteren - 20277597 - RCE.jpg|thumb|260px|Ynterieur.]]
De trijeskippige tsjerke hat in flak plafond, dat droegen wurdt troch swiere romaanske pylders, dy't mei inoar ferbûn wurde troch alternearjende steunbôgen. De tsjerke hat twa krypten, in krypt ûnder de westbou en in útwindige krypt by it [[Koer (tsjerke)|koer]]. 

Yn 'e tsjerke binne û.o. in stiennen [[sarkofaach]] mei deksel (mooglik 10e-iuwsk), tolve grêfsarken fan abdissen en kanunniken (15e-18e iuw), in doopfont út 1200, in 18e-iuwske [[bychtstoel]] en in [[Tsjerkeoargel|oargel]] fan healwei de 19e iuw mei 18e-iuwsk piipwurk.

=== Keunstwurken ===
Yn 'e tsjerke steane 16e-iuwske houten bylden fan û.o. [[Marije (mem fan Jezus)|Marije]], [[Katarina fan Aleksandrje|Sint-Katarina]] en [[Sebastiaan (hillige)|Sint-Sebastiaan]].
[[Ofbyld:Susteren Gospel Book - Saint John.jpg|thumb|left|Evangeliarium fan Jehannes.]]
Tige kostber is it saneamde Evangeliarium fan Susteren, in 11e- of 12e-iuwsk evangeeljeboek mei miniatueren, dat yn in 1174 (?) troch de abdis Imago van Loon oan it kleaster skonken waard. Yn it Evangeliarium is in yn 1174 opmakke ynventarislist opnommen, dy't 17 relykhâlders neamd mei reliken fan it Hillige Krús en de Susterenske hilligen Amelberga, Gregorius en Alberik. In list fan 1688 is grutter en neamd reliken fan û.o. Gregoarius en Alberik, in gouden relykhâlder mei in relyk fan [[Swentibold]], twa stikken klean fan Swentibold en reliken fan syn dochters Benedikta en Sesilia, in tal reliken fan Amelberga, wêrûnder har drinkskaal, in sulveren krús mei in krúsrelikwy, it salvedoaske fan [[Marije Magdalena]], in stik klean fan [[Jehannes (apostel)|Sint-Jehannes]] en reliken fan [[Walburga]]. In net mear folsleine 18e-iuwske list neamt boppedat ek reliken fan 'e apostel [[Mattias (apostel)|Mattias]] en [[Joaris (hillige)|Sint-Joaris]], in sulveren doaske mei de tosk fan Swentibold en in fjouwerkant, mei sulveren plaatsjes beklaaid relykdoaske mei reliken fan ferskillende hilligen. De measte relykhâlders mei de reliken binne yn 'e [[Frânske tiid]] ferdwûn.

De 12e-iuwske ikehouten relykskryn fan Amelberga hat de tiid wol trochstien. De 52 x 36 x 41 sm grutte [[skryn]] hat de foarm fan in hûs en wie ynearsten mei sulveren platen beklaaid mei foarstellings fan 'e deugden en de [[patroanhillige]]n fan 'e tsjerke. Yn 'e 14e iuw rekke de skryn by it ynstoarten fan it westwurk skansearre. De sulveren platen binne yn 1890 op 'e nij brûkt by in nije skryn, dy't oan trije kanten beklaaid is. Op 'e foarkant stiet Kristus as ''Majestas Domini'' en Amelberga mei it opskrift ''sors illorum est'' ('dit is harren diel'). Op 'e lange kant steane de apostels Petrus (12e iuw), Paulus (1890), [[Andréas (apostel)|Andréas]] (12e iuw), [[Jakobus de Meardere|Jakobus]] (12e iuw), Jehannes (1890) en [[Bartoloméus]] (1890). Op it [[sealtek]] fan 'e skryn binne seis allegoarieën fan deugden te sjen, op ien nei allegear 12e-iuwsk.
[[Ofbyld:20180527 Maastricht Heiligdomsvaart 035.jpg|thumb|260px|De relykbuste fan Amelberga fan Susteren; hjir droegen yn [[Maastricht]].]]
Oare oantinkens oan Amelberga yn 'e skatkeamer binne in relykbuste fan nutehout (16e iuw), in 19e iuwske skryn fan ferguld koper en glês mei bonkjes fan Amelberga, Benedikta, Seselia en Gregoarius en in lytse, 19e-iuwske relykhâlder fan Amelberga en Sesilia. De op eardere listen neamde sulveren 'bokaal fan Amelberga' is sûnt it begjin fan 'e 20e iuw nearne mear te finen.

Fan 'e yn Susteren begroeven abt Gregoarius en syn neef, de Utertske biskop Alberik, binne yn 'e skatkeamer ferskillende oantinkens te sjen, lykas twa mei ealstiennen fersierde relykbustes út 1890, mei dêryn de plasse fan Gregoarius en Alberik en twa houten kistjes út 1885 mei oare bonkereliken. Ek is der noch in koperen [[monstrâns]] út 1886 en in ienfâldige koperen skryn út 1898 fan dy hilligen. It saneamde kleed fan Alberik komt út Noard-Dútslân en is 15e-iuwsk, dat nei alle gedachten brûkt waard om reliken yn te bewarjen. In yn 1688 opskreaun sulveren krús mei reliken fan Gregoarius is net mear yn 'e skatkeamer oanwêzich .

De plasse fan Swentibold wurdt yn 'e skatkeamer bewarre yn in 17e of 18e-iuwske wytfarve relykhâlder. Ek de plasse fan syn frou Oda wurdt yn in soartegelikense relykhâlder bewarre. It saneamde kleed fan Swentibold is in 14e of 15e iuwske wapenrok fan grien fluwiel mei borduerwurk. It beknipte kleed waard yn 'e 19e iuw werom fûn as oertrek fan in kessen yn in [[bychtstoel]]. De tosk fan Swentibold op 'e list fan 'e 18e iuw is net mear oanwêzich, mar kin likegoed doe betiizge wêze mei de tosk fan Appolonia.

== Keppeling om utens ==
* [https://www.heiligdomsvaart.nl/ Side Hillichdomsfeart]
* [https://www.orgelsite.nl/susteren-nederland-limburg-nederlands-basiliek-van-de-heilige-amelberga/ Oargelsite: ynformaasje oargel]
{{boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is foar in part in oersetting fan 'e Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis [[:nl:Sint-Amelbergabasiliek]] (ferzje 20 desimber 2023)
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Sint-Amelbergabasiliek, Susteren|Sint-Amelbergabasilyk}} 
}}
{{DEFAULTSORT:Amelbergabasilyk, Susteren}}
[[Kategory:Tsjerkegebou yn Limburch (Nederlân)]]
[[Kategory:Ryksmonumint yn Limburch (Nederlân)]]
[[Kategory:Bouwurk út de 11e iuw]]
[[Kategory:Basilyk yn Nederlân]]
[[Kategory:Beafeartstsjerke]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Roermond]]</text>
      <sha1>2ctd36ms1d1sh85u2oywqfav3kvgdag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ferwyldere kat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189033</id>
    <revision>
      <id>1230850</id>
      <parentid>1215085</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T22:55:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fersprieding */ stikje oanfolling</comment>
      <origin>1230850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27450" sha1="m4k3wd22uf8aq7eb0k1sox3fxbifr33" xml:space="preserve">[[File:Herd_of_Cats.jpg|right|thumb|250px|In [[koloanje (biology)|koloanje]] ferwyldere katten.]]
In '''ferwyldere kat''', ek wol in '''swerfkat''' neamd, is in [[hûskat]] (''Felis catus'') dy't troch in proses fan [[ferwyldering]] wer weromkeard is nei de oarspronklike wylde steat fan syn fiere [[foarâlden]]. Ferwyldere katten libje bûtendoar, moatte sels [[iten]] sykje (hoewol't se soms byfuorre wurde troch bisteleafhawwers), en mije elts kontakt mei [[minske]]n. Se litte har net [[aaien (strieljen)|aaie]] of fêstpakke en hâlde har ornaris ferburgen foar minsken, of it moat wêze dat se witte dat der fretten te heljen is. Se komme foar op it [[plattelân]] en yn 'e [[stêd]] en foarmje op in protte plakken yn 'e wrâld in [[rôfdier|toprôfdier]] yn it [[biotoop]] dêr't se yn tahâlde. As dat op in plak is dêr't de lânseigen [[fauna]] net [[evolúsje|evoluëarre]] is om mei sokke rôfdieren om te gean, kinne se dêr as [[ynvasive eksoat]] in [[ekology]]ske [[ramp]] oanrjochtsje. Ferwyldere katten [[fuortplanting|plantsje har omraak fuort]]. [[Ofskot]] helpt net om't it [[territoarium (biology)|territoarium]] fan 'e deade kat daliks ynnommen wurdt troch in oarenien. It is better om ferwyldere katten te fangen, te [[sterilisaasje|sterilisearjen]] en wer los te litten, sadat se har net mar fuortplantsje kinne.

==Fersprieding==
Ferwyldere katten hawwe in [[kosmopolityske fersprieding]]: se komme foar op alle [[wrâlddiel]]en útsein [[Antarktika]], en teffens op 118 fan 'e 131 gruttere [[arsjipel]]len, sels oan sokke isolearre, ûnbewenne eilannen ta as it [[Frankryk|Frânske]] [[Kerguelen]], yn 'e súdlike [[Yndyske Oseaan]], en de [[tropysk]]e [[Kermadeceilannen]], yn 'e [[Stille Súdsee]] benoarden [[Nij-Seelân]]. Neffens in skatting út [[2021]] soene der doe wrâldwiid 480&amp;nbsp;miljoen ferwyldere katten west hawwe. (Ta ferliking: deselde skatting hold it derop dat der 220&amp;nbsp;miljoen nuete hûskatten yn 'e wrâld wiene.)
[[File:Ko%C4%8Dka_v_Dra%C5%A1nici.jpg|left|thumb|250px|In ferwyldere kat yn it [[Kroaasje|Kroätyske]] [[Drašnice]].]]

Ferskate [[lytse katten|lytse kateftigen]] dy't foarhinne as selsstannige soarten beskôge waarden, ntl. de [[Kretinzyske wylde kat]], de [[Sardynske wylde kat]] en de [[Korsikaanske wylde kat]], wurde tsjintwurdich wol sjoen as tige âlde, isolearre [[populaasje (biology)|populaasjes]] ferwyldere katten, al is dat anno [[2025]] foar wat de lêste beide bisten oanbelanget noch gjin útmakke saak.

De [[Universiteit fan Wageningen]] skatte yn [[2015]] dat der doe tusken de 135.000 en 1,2&amp;nbsp;miljoen ferwyldere katten yn [[Nederlân]] libben.&lt;ref name=&quot;lc2&quot;&gt;{{Fuotnoat|——, ''728 verwilderde katten afgeschoten'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 30 july 2018, s. 20}}&lt;/ref&gt; Se komme yn it hiele lân foar, ek op 'e [[Nederlânske Waadeilannen]]. Yn [[2013]] waard de populaasje op [[Skiermûntseach]] bygelyks rûsd op 50–60 eksimplaren.&lt;ref name=&quot;lc1&quot;&gt;{{Fuotnoat|{{Aut|Dalen, Roelof van}}, ''De Jachtluipaarden van Schiermonnikoog'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 23 febrewaris 2013, s. 5}}&lt;/ref&gt; Yn [[2026]] wie der sprake fan 30–70 ferwyldere katten op Skiermûntseach. Dat jiers loek de [[Provinsje Fryslân]] [[€]]75.000 út om &quot;de lêste tsientallen swerfkatten&quot; fan it eilân te krijen om 'e kwetsbere fûgelpopulaasjes dêre te beskermjen. (Dat fuortkrijen fan dy katten barde yn dit gefal op humane wize, troch opspoaren, fangen en oerbringen nei de fêste wâl.)&lt;ref&gt;{{Aut|Bloem, Erik}}, ''Schiermonnikoog maakt jacht op laatste zwerfkatten'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 27 maaie 2026, s. 23.&lt;/ref&gt;

==Biotoop==
De kat is in tige adaptyf bist, dat him oan alle libbensomstannichheden oanpasse kin, útsein de meast ekstremen. Sadwaande komme ferwyldere katten foar yn hast alle [[biotopen]], fan 'e iepen [[flakte]] oant yn [[berchtme]]n en fan [[toendra]] en de [[woastyn]] oant it [[tropysk reinwâld]] en [[moeras]]sen. Se libje op it [[plattelân]], mar komme ek yn 'e grutte [[stêd]]en foar, dêr't se swerfkatten neamd wurde en yn fertutearze [[stege]]n en efterôfstrjitsjes tahâlde.
[[File:Paolo_Monti_-_Servizio_fotografico_(Roma,_1969)_-_BEIC_6353760.jpg|right|thumb|250px|In [[koloanje (biology)|koloanje]] ferwyldere katten yn it [[Largo di Torre Argenina]] yn [[Rome]]. &lt;small&gt;(Foto troch [[Paolo Monti]], [[1969]].)&lt;/small&gt;]]

==Hâlden en dragen==
Ferwyldere katten binne tige [[skouwens|skou]] en mije fan natuere [[minske]]n. Yn 'e regel hâlde se har ferburgen as se minsken oankommen hearre, of it moat wêze dat se witte dat se fuorre wurde sille. Dan noch litte se har net [[aaien (strieljen)|aaie]] of fêstpakke en skrilje se tebek en naaie út as in minske neieroankommen siket. As se fongen wurde, [[blazen (kateftigen)|blaze]] en [[grânzgjen|grânzgje]] se, litte de [[tosk]]en sjen by wize fan dúdlik drigemint en slane fan har ôf mei útskode [[klau]]wen. Ferwyldere katten dy't (by)fuorre wurde troch bisteleafhawwers kinne stadichoan wat mear wend reitsje oan 'e oanwêzigens fan minsken, mar fierder as it duldzjen fan harren oanwêzigens op in feilige ôfstân giet dat oer it algemien net.

De measte ferwyldere katten hawwe [[territoarium (biology)|territoaria]] dy't neat te grut binne, hoewol't party swalkers binne dy't langere ôfstannen ôflizze. It territoarium fan in [[boarre]] is ornaris 2–3&amp;nbsp;kear sa grut as dat fan in [[poes]]. It hat in [[oerflak]] fan 1–300&amp;nbsp;[[hektare|ha]], ôfhinklik fan 'e omstannichheden, hoewol't de trochsneed grutte om 'e 10&amp;nbsp;ha hinne leit. Omstannichheden dy't ynfloed hawwe op 'e grutte fan it territoarium binne: de beskikberens fan [[proai]]dieren, de [[jiertiid|tiid fan 't jier]] (yn 'e [[peartiid]] is it territoarium grutter), de [[leeftyd]] fan 'e boarre en de fraach oft er [[kastrearre]] is of net.

Benammen yn [[stêd|stedske]] fermiddens foarmje ferwyldere katten gauris [[koloanje (biology)|koloanjes]] deunby itensboarnen. Yn sa'n koloanje hearsket in [[dominânsjehierargy]] wêrby't elts lid syn plak yn 'e pikoarder ken. Wittenskippers hawwe by koloanjes ferwyldere katten ferskate foarmen fan dominânsjehierargyen waarnommen, wêrûnder [[despoat]]yske hierargyen (mei ien kat dy't de baas is oer alle oaren) en lineêre hierargyen (mei in struktuer as fan 'e triemmen fan in ljedder). Guon koloanjes binne op in folle yngewikkelder wize organisearre, bgl. mei in relative hierargy, wêrby't de sosjale status fan yndividuele leden fariëarret nei lokaasje, tiid fan 'e dei en aktiviteit (yn 't bysûnder [[iten]] en [[pearjen]]). As koloanjes deun byinoar libje yn in grutte stêd, bewege guon katten har frij fan 'e iene nei de oare koloanje.

Dat it [[ferwyldering]]sproses net [[genetysk]] is, wurdt bewiisd troch it feit dat jongkatsjes fan in ferwyldere poes sûnder swierrichheden sosjalisearre wurde kinne ta in nuete hûskat. Dêr moat lykwols net al te lang mei wachte wurde. De krekte [[leeftyd]] dat sosjalisearring problematysk en ferwyldering suver ûnomkearber wurdt, binne saakkundigen it net oer iens, mar dy leit earne tusken de 7&amp;nbsp;[[wike]]n en 4&amp;nbsp;[[moanne (tiid)|moannen]] yn. Hoewol't âldere katten soms ek wol sosjalisearre wurde, is it dan in tige lang en dreech proses, en de kat wurdt mar selden freonlik foar minsken oer en bliuwt faak [[eangst]]ich.
[[File:Feral-kitten-eating-adult-cottontail-rabbit.jpg|left|thumb|250px|In ferwyldere jongkatsje makket in [[wylde knyn]] lytsman.]]

==Fretten==
Katten binne [[karnivoar]]en. Yn pleatslike [[ekosystemen]] binne ferwyldere katten [[rôfdier]]en fan middelrang of toprôfdieren. Se [[jacht (aktiviteit)|bejeie]] in breed ferskaat oan [[dierte]], wêrûnder sawol [[wringedieren]] as [[wringeleazen]], yn 'e regel mei in lichemsgewicht fan minder as 100&amp;nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. De [[proai]]en binne benammen [[kjifdieren]], [[hazze-eftigen]], lytse [[fûgels]] en [[hagedissen]]. Ut in ûndersyk út [[2015]] kaam oan it ljocht dat wrâldwiid de meast bejage proaisoarten fan ferwyldere katten wiene: de [[hûsmûs]] (''Mus musculus''), de [[wylde knyn]] (''Oryctolagus cuniculus''), de [[swarte rôt]] (''Rattus rattus''), de [[mosk]] (''Passer domesticus'') en de [[lyster]] (''Turdus merula''). Yn [[Austraalje (lân)|Austraalje]] waard in ferwyldere kat [[foto]]grafearre by it bejeien en deadzjen fan in [[folwoeksen]] [[readpoatpademelon]] (''Thylogale stigmatica''), in soartemint 'dwerchkangoeroe', dy't mei in gewicht fan 4&amp;nbsp;[[kg]] it eigen gewicht fan 'e kat belykje koe.

Hoewol't de measte ferwyldere katten sels har kostje byinoar sykje moatte, wurde guon stedske [[koloanje (biology)|koloanjes]] fuorre troch bisteleafhawwers. Foarbylden binne de koloanjes by it [[Colosseum]] en it [[Forum Romanum]] yn [[Rome]], dy't sa bekend wurden binne dat se útgroeid binne ta [[toerist]]yske trekpleisters. Yn [[haven]]s yn bgl. [[Itaalje]] en [[Japan]] libje ek koloanjes ferwyldere katten dy't fuorre wurde troch de pleatslike [[fisker]]s mei [[byfangst]] en it [[yngewant]] fan 'e fongen fisk.

==Effekten op oare bisten==
Ferwyldere katten binne tige effisjinte jagers, dy't net inkeld [[jacht (aktiviteit)|jeie]] as se ferlet fan [[iten]] hawwe, mar ek om't it harren [[ynstinkt]] is. Wannear't dat ynstinkt prikele wurdt, geane se efter in [[proai]] oan, ek as se gjin [[honger]] hawwe. 

Yn [[2013]] waard by in ûndersyk fêststeld dat de [[populaasje (biology)|populaasje]] fan 50–60&amp;nbsp;ferwyldere katten op [[Skiermûntseach]] elts jier 24.000&amp;nbsp;[[fjildmûzen]] (''Microtus arvalis''), 18.000 [[hazze]]n (''Lepus europaeus'') en [[wylde kninen]] (''Oryctolagus cuniculus'') en 6.000&amp;nbsp;lytse [[fûgels]] opfret. Op it earste gesicht liket dat net iens sa ûngeunstich: se hâlde de [[kjifdier]]estân wat ûnder kontrôle en it tal fûgels dat se fersline, falt ta. Mar de fjildmûzen binne ek it foarnaamste fretten foar kwetsbere gruttere fûgels, lykas [[hoanskrobbers]] en [[ûlen]], dy't troch de fraatsucht fan 'e ferwyldere katten yn 'e knipe komme.&lt;ref name=&quot;lc1&quot;/&gt;
[[File:Cat_chasing_a_pigeon.webm|right|thumb|250px|In ferwyldere kat hat it foarsjoen op in [[dowen|do]].]]

Yn 'e [[Feriene Steaten]] wolle guon natoerbehearders ferwyldere katten brûke as in natuerlike manear om oare [[ynvasive eksoat]]en yn 'e besnijing te hâlden, lykas [[stedsdo]]wen (''Columba livia &quot;domestica&quot;'') en [[kjifdieren]] as de [[hûsmûs]] (''Mus musculus'') en de [[brune rôt]] (''Rattus norvegicus''). Mar dat binne bisten dy't sels, krekt as de kat, in [[kosmopolityske fersprieding]] hawwe, en dy't har yn [[Jeraazje]] yn 'e mande mei de (ferwyldere) kat [[evolúsje|ûntjûn]] hawwe. Dat bestjut dat se har al fan âlds oan 'e (ferwyldere) kat oanpast hawwe en yn ferhâlding ta lânseigen [[Noard-Amearika|Noardamerikaanske]] kjifdieren masters binne yn it ûntwiken fan [[predaasje]] troch de ferwyldere kat. Undersiken yn [[Kalifornje]] ûnderstypje dat: dêryn is oantoand dat 67% fan 'e [[mûseftigen]] dy't troch ferwyldere katten yn 'e steat deamakke en opfretten wurde, eins yndividuën fan lânseigen [[soarte]]n binne ynstee fan eksoaten, en dat der yn 'e neite fan [[koloanje (biology)|koloanjes]] ferwyldere katten winliken gruttere hûsmûzepopulaasjes libje, mar minder lânseigen fûgels en lânseigen kjifdieren.

Yn gebieten dêr't de lânseigen [[fauna]] him alhiel sûnder de oanwêzigens fan [[lânrôfdier]]en ûntwikkele hat, lykas [[Nij-Seelân]] en de [[eilannen]] yn de [[Stille Súdsee]], of dêr't folle minder of folle minder fûleindige lânrôfdieren foarkomme, lykas yn [[Austraalje (lân)|Austraalje]], hawwe ferwyldere katten in [[ekology]]ske [[ramp]] oanrjochte. Dêr moat wol by oantekene wurde dat se dat net allinnich dien hawwe, mar yn 'e mande mei oare eksoatyske rôfdieren, lykas de [[foks]] (''Vulpes vulpes'') en de [[harmeling]] (''Mustela erminea''), en rôfsuchtige kjifdieren, lykas de [[brune rôt]] (''Rattus norvegicus'') en de [[swarte rôt]] (''Rattus rattus''). En úteinlings is fansels de [[minske]] de einferantwurdlike foar it hiele spul, mei't dy al dy bisten yntrodusearre hat yn gebieten dêr't se net thúshearre.

Mar it resultaat is dat beskate lânseigen bistesoarten [[útstjerren (biology)|útstoarn]] binne. Foarbylden binne: de [[bargepoatbûdeldas]] (''Chaeropus ecaudatus''), de [[lytse langearbûdeldas]] (''Macrotis leucura'') en de [[breedkopkangoeroerôt]] (''Potorous platyops'') út Austraalje, de [[Sudereilânpiopio]] (''Turnagra capensis''), de [[Nijseelânske seachbek]] (''Mergus australis'') en it [[Stephens-Islandtomke]] (''Traversia lyalli)'') út Nij-Seelân, de [[Chathamral]] (''Cabalus modestus'') en de [[dieffenbachral]] (''Gallirallus dieffenbachii'') fan 'e [[Chathameilannen]], de [[Navassaglêdkopleguaan]] (''Leiocephalus eremitus'') fan [[Navassa]] (by [[Porto Riko]]) en de [[Kaapverdyske reuzeskink]] (''Chioninia coctei'') fan [[Kaapverdje]].
[[File:Messina_cat_colony_2-11-20.jpg|left|thumb|250px|In [[koloanje (biology)|koloanje]] ferwyldere katten yn 'e [[haven]] fan it [[Itaalje|Italjaanske]] [[Messina]], dy't lykwols geregeldwei fuorre wurde troch de pleatslike [[fisker]]s.]]

Oare lânseigen soarten, dy't mei troch tadwaan fan ferwyldere katten yn har fuortbestean [[bedrige soarte|bedrige]] wurde, binne û.o.: de [[boarstelsturtkangoeroerôt]] (''Bettongia penicillata''), [[Lesueurs boarstelsturtkangoeroerôt]] (''Bettongia lesueur''), de [[reade kangoeroerôt]] (''Aepyprymnus rufescens''), de [[grutte langearbûdeldas]] (''Macrotis lagotis'') en de [[numbat]] (''Myrmecobius fasciatus'') út Austraalje en de [[kakapo]] (''Strigops habroptilus'') út [[Nij-Seelân]].

==Hybridisearring mei wylde katten==
Yn gebieten dêr't beskate soarten út it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[wylde katten]] (''Felis'') lânseigen binne, foarmje ferwyldere katten dan wer in bedriging foar de [[genetysk]]e suverens fan dy bisten, mei't der geregeldwei [[krusing (biology)|krusings]] tusken wylde katten en ferwyldere katten plakfine. Soks bart bygelyks yn [[Skotlân]], dêr't de lânseigen [[Skotske wylde kat]] (''Felis silvestris grampia'') slim [[bedrige soarte|bedrige]] wurdt trochdat der mar kwealk mear genetysk suvere yndividuën besteane dy't gjin ferwyldere hûskatten yn harren [[stambeam]] hawwe. Yn Skotlân komt ek de [[Kellaskat]] foar, dat gjin selsstannige soarte is, mar spesifyk in krusing fan 'e Skotske wylde kat mei de ferwyldere hûskat.

==Natuerlike fijannen==
De wichtichste [[rôfdier|natuerlike fijannen]] fan ferwyldere katten binne benammen middelgrutte [[hûneftigen]], lykas de [[prêrjewolf]] (''Canis latrans'') yn [[Noard-Amearika|Noard]]- en [[Midden-Amearika]], de [[goudjakhals]] (''Canis aureus'') en de [[Aziatyske wylde hûn]] (''Cuon alpinus'') yn dielen fan [[Aazje]] en [[Jeropa]], en de [[sealjakhals]] (''Lupulella mesomelas''), de [[streekte jakhals]] (''Lupulella adusta'') en de [[Afrikaanske goudwolf]] (''Canis lupaster'') yn [[Afrika]] en de [[dingo]] (''Canis lupus dingo'') yn [[Austraalje (lân)|Austraalje]]. Oer de hiele wrâld foarmet ek de domestisearre en ferwyldere [[hûn]] (''Canis lupus familiaris'') bytiden in gefaar. Yn dielen fan Aazje en Afrika moatte katten ek oppasse foar gruttere [[kateftigen]], lykas de [[karakal]] (''Caracal caracal'') en it [[loaihoars]] (''Panthera pardus''), en datselde jildt yn 'e [[Nije Wrâld]] foar de [[poema]] (''Puma concolor''). Grutte [[rôffûgels]] en [[ûlen]] binne benammen foar jongere eksimplaren in gefaar. 
[[File:Feral_cat_1.JPG|right|thumb|250px|In ferwyldere kat mei in lyts hoekje fan syn [[ear (anatomy)|lofterear]] knipt ta teken dat er alris fongen en [[sterilisaasje|sterilisearre]] is.]]

==Sûnens==
Sûnder [[bistedokter|feterinêre]] [[sûnenssoarch]] steane ferwyldere katten bleat oan gâns [[sykte]]n en [[oandwaning]]s, hoewol't by ferskate wittenskiplike ûndersiken fêststeld is dat se oer it algemien eins [[sûnens|sûner]] binne as ferwachte wurde meie soe op basis fan [[statistiken]] oangeande bistedoktersbesiken fan nuete hûskatten. Wol hiene ferwyldere katten folle mear te lijen ûnder [[ektoparasiten]], lykas de [[katteflie]] (''Ctenocephalides felis'') en de [[earmyt]] (''Otodectes cynotis''). 

==Behear==
Minsklike hâldings foar ferwyldere katten oer rinne sterk útinoar: guon sjogge de bisten, alteast yn [[Jeropa]], dêr't se al iuwenlang foarkomme, as in ûnderdiel fan 'e [[natoer]], wylst oaren se as [[ûngedierte]] beskôgje dat útrûge wurde moat. Dat kin op eilannen faaks wol oprêden wurde, mar op it fêstelân liket der gjin begjinnensein oan te wêzen. It tal ferwyldere katten is gewoan te grut, en foar elts bist dat deade wurdt, nimt in oaren syn plak yn. In bettere, en op 'e lange termyn ek doeltreffendere metoade is om ferwyldere katten te fangen, te [[sterilisaasje|sterilisearjen]] en dan wer frij te litten, sadat se har net mear [[fuortplantsje]] kinne.  

Yn [[Nederlân]] wurdt oer it algemien foar de lêste metoade keazen, mar de provinsje [[Fryslân]] hâldt as iennichste steech fêst oan syn ôfskotbelied. Sa waarden yn 'e twa en in heal jier fan [[jannewaris]] [[2015]] en [[july]] [[2018]] yn Fryslân troch [[fergunning]]hâldende jagers 728 ferwyldere katten deaskettten.&lt;ref name=&quot;lc2&quot;/&gt;

Op guon eilannen yn 'e wrâld is de hiele [[populaasje (biology)|populaasje]] ferwyldere katten útrûge ta beskerming fan 'e lânseigen fauna. Soks is bygelyks dien op [[Tristan da Cunha]] yn [[1974]], op [[Macquarie (eilân)|Macquarie]] en [[Bouvet (eilân)|Bouvet]] yn [[2000]], op [[Ascension (eilân)|Ascension]] yn [[2006]] en op [[Wake (eilân)|Wake]] yn [[2008]].

==Sjoch ek==
* [[boerekat]]
* [[kat]]

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Feral_cat ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Feral cats}}
}}

{{DEFAULTSORT:Ferwildere kat}}
[[Kategory:Ferwyldere kat| ]]
[[Kategory:Kat]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Eksoat yn Abgaazje]]
[[Kategory:Eksoat yn Albaanje]]
[[Kategory:Eksoat yn Andorra]]
[[Kategory:Eksoat yn Armeenje]]
[[Kategory:Eksoat yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Eksoat yn de Azoaren]]
[[Kategory:Eksoat yn Belgje]]
[[Kategory:Eksoat yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Eksoat yn Bulgarije]]
[[Kategory:Eksoat yn Denemark]]
[[Kategory:Eksoat yn Dútslân]]
[[Kategory:Eksoat yn Eastenryk]]
[[Kategory:Eksoat yn Estlân]]
[[Kategory:Eksoat yn Fatikaanstêd]] 
[[Kategory:Eksoat yn de Fêreu-eilannen]]
[[Kategory:Eksoat yn Finlân]]
[[Kategory:Eksoat yn Frankryk]]
[[Kategory:Eksoat yn Fryslân]]
[[Kategory:Eksoat yn Georgje]]
[[Kategory:Eksoat yn Gibraltar]]
[[Kategory:Eksoat yn Grikelân]]
[[Kategory:Eksoat yn Guernsey]]
[[Kategory:Eksoat yn Hongarije]]
[[Kategory:Eksoat yn Ierlân]]
[[Kategory:Eksoat yn Ingelân]] 
[[Kategory:Eksoat yn Yslân]]
[[Kategory:Eksoat yn Itaalje]]
[[Kategory:Eksoat yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Eksoat yn Jersey]] 
[[Kategory:Eksoat yn de Kanaryske Eilannen]]
[[Kategory:Eksoat yn Kazachstan]]
[[Kategory:Eksoat yn Kosovo]]
[[Kategory:Eksoat yn Kroaasje]]
[[Kategory:Eksoat yn Letlân]] 
[[Kategory:Eksoat yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Eksoat yn Litouwen]]
[[Kategory:Eksoat yn Lúksemboarch (lân)]]
[[Kategory:Eksoat yn Madeara]]
[[Kategory:Eksoat yn Malta]]
[[Kategory:Eksoat yn Man]]
[[Kategory:Eksoat yn Moldaavje]]
[[Kategory:Eksoat yn Monako]]
[[Kategory:Eksoat yn Montenegro]]
[[Kategory:Eksoat yn Nederlân]]
[[Kategory:Eksoat yn Noard-Ierlân]]
[[Kategory:Eksoat yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Eksoat yn Noarwegen]] 
[[Kategory:Eksoat yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Eksoat yn Poalen]]
[[Kategory:Eksoat yn Portegal]]
[[Kategory:Eksoat yn Roemeenje]]
[[Kategory:Eksoat yn San Marino]]
[[Kategory:Eksoat yn Servje]]
[[Kategory:Eksoat yn Sibearje]]
[[Kategory:Eksoat yn Skotlân]]
[[Kategory:Eksoat yn Sloveenje]]
[[Kategory:Eksoat yn Slowakije]]
[[Kategory:Eksoat yn Spanje]]
[[Kategory:Eksoat yn Súd-Osseesje]]
[[Kategory:Eksoat yn Sweden]]
[[Kategory:Eksoat yn Switserlân]]
[[Kategory:Eksoat yn Syprus]]
[[Kategory:Eksoat yn Tsjechje]]
[[Kategory:Eksoat yn Turkije]]
[[Kategory:Eksoat yn Wales]]
[[Kategory:Eksoat yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Eksoat yn Alaska]]
[[Kategory:Eksoat yn de Amerikaanske Famme-eilannen]]
[[Kategory:Eksoat yn Anguilla]]
[[Kategory:Eksoat yn Antigûa en Barbûda]]
[[Kategory:Eksoat yn Arûba]] 
[[Kategory:Eksoat yn de Bahama's]]
[[Kategory:Eksoat yn Barbados]]
[[Kategory:Eksoat yn Belize]]
[[Kategory:Eksoat yn Bermuda]]
[[Kategory:Eksoat yn Bonêre]]
[[Kategory:Eksoat yn de Britske Famme-eilannen]]
[[Kategory:Eksoat yn Dominika]] 
[[Kategory:Eksoat yn de Dominikaanske Republyk]]
[[Kategory:Eksoat yn El Salvador]]
[[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Eksoat yn Frânsk-Sint-Marten]]
[[Kategory:Eksoat yn Grenada]]
[[Kategory:Eksoat yn Grienlân]]
[[Kategory:Eksoat yn Gûadelûp]]
[[Kategory:Eksoat yn Gûatemala]]
[[Kategory:Eksoat yn Haïty]]
[[Kategory:Eksoat yn Hondoeras]]
[[Kategory:Eksoat yn Jamaika]]
[[Kategory:Eksoat yn de Kaaimaneilannen]]
[[Kategory:Eksoat yn Kanada]]
[[Kategory:Eksoat yn Kosta Rika]]
[[Kategory:Eksoat yn Kuba]]
[[Kategory:Eksoat yn Kurasau]]
[[Kategory:Eksoat yn Martinyk]]
[[Kategory:Eksoat yn Meksiko]]
[[Kategory:Eksoat yn Montserrat]]
[[Kategory:Eksoat yn Nikaragûa]]
[[Kategory:Eksoat yn Panama]]
[[Kategory:Eksoat yn Porto Riko]]
[[Kategory:Eksoat yn Saba]]
[[Kategory:Eksoat yn Sint-Bartelemy]] 
[[Kategory:Eksoat yn Sint-Eustasius]]
[[Kategory:Eksoat yn Sint-Finsint en de Grenadinen]]
[[Kategory:Eksoat yn Sint-Kits en Nevis]]
[[Kategory:Eksoat yn Sint-Lusia]]
[[Kategory:Eksoat yn Sint-Marten]]
[[Kategory:Eksoat yn Sint-Pierre en Miquelon]]
[[Kategory:Eksoat yn Trinidad en Tobago]]
[[Kategory:Eksoat yn de Turks- en Kaikoseilannen]]
[[Kategory:Eksoat yn Argentynje]]
[[Kategory:Eksoat yn Bolivia]] 
[[Kategory:Eksoat yn Brazylje]]
[[Kategory:Eksoat yn de Falklâneilannen]]
[[Kategory:Eksoat yn Ekwador]]
[[Kategory:Eksoat yn Fenezuëla]]
[[Kategory:Eksoat yn Frânsk-Guyana]] 
[[Kategory:Eksoat yn de Galapagoseilannen]]
[[Kategory:Eksoat yn Guyana]]
[[Kategory:Eksoat yn Kolombia]]
[[Kategory:Eksoat yn Oerûguay]]
[[Kategory:Eksoat yn Paraguay]]
[[Kategory:Eksoat yn Perû]]
[[Kategory:Eksoat yn Sily]]
[[Kategory:Eksoat yn Suriname]]
[[Kategory:Eksoat yn Afganistan]]
[[Kategory:Eksoat yn de Andamanen en Nikobaren]]
[[Kategory:Eksoat yn Bachrein]]
[[Kategory:Eksoat yn Bangladesj]] 
[[Kategory:Eksoat yn Birma]]
[[Kategory:Eksoat yn Brûnei]]
[[Kategory:Eksoat yn Bûtan]]
[[Kategory:Eksoat yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Eksoat yn de Filipinen]]
[[Kategory:Eksoat yn East-Timor]]
[[Kategory:Eksoat yn Fjetnam]] 
[[Kategory:Eksoat yn Yndia]]
[[Kategory:Eksoat yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Eksoat yn Japan]]
[[Kategory:Eksoat yn Jemen]]
[[Kategory:Eksoat yn Kambodja]]
[[Kategory:Eksoat yn Katar]]
[[Kategory:Eksoat yn Kirgyzje]] 
[[Kategory:Eksoat yn Koeweit]]
[[Kategory:Eksoat yn Laos]]
[[Kategory:Eksoat yn de Maldiven]]
[[Kategory:Eksoat yn Maleizje]]
[[Kategory:Eksoat yn Mongoalje]]
[[Kategory:Eksoat yn Nepal]]
[[Kategory:Eksoat yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Eksoat yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Eksoat yn Oman]]
[[Kategory:Eksoat yn Pakistan]] 
[[Kategory:Eksoat yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Eksoat yn Sina]]
[[Kategory:Eksoat yn Singapoer]]
[[Kategory:Eksoat yn Sry Lanka]]
[[Kategory:Eksoat yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Eksoat yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Eksoat yn Tailân]]
[[Kategory:Eksoat yn Taiwan]]
[[Kategory:Eksoat yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Eksoat yn de Amerikaanske Lytse Ofhandige Eilannen yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Eksoat yn Amerikaansk-Samoä]]
[[Kategory:Eksoat yn Austraalje]]
[[Kategory:Eksoat yn de Chathameilannen]]
[[Kategory:Eksoat yn de Cookeilannen]]
[[Kategory:Eksoat yn Fanûatû]]
[[Kategory:Eksoat yn Fidzjy]]
[[Kategory:Eksoat yn Frânsk-Polyneezje]]
[[Kategory:Eksoat yn Gûam]]
[[Kategory:Eksoat yn Hawaï]]
[[Kategory:Eksoat yn de Kermadeceilannen]]
[[Kategory:Eksoat yn Kiribaty]]
[[Kategory:Eksoat yn de Kokoseilannen]]
[[Kategory:Eksoat yn Krysteilân]]
[[Kategory:Eksoat yn Lord Howe]]
[[Kategory:Eksoat yn de Marshalleilannen]]
[[Kategory:Eksoat yn Mikroneezje (lân)]]
[[Kategory:Eksoat yn Naurû]]
[[Kategory:Eksoat yn Nij-Kaledoanje]]
[[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]]
[[Kategory:Eksoat yn Niûé]]
[[Kategory:Eksoat yn de Noardlike Marianen]] 
[[Kategory:Eksoat yn Norfolk (eilân)]]
[[Kategory:Eksoat yn Palau]]
[[Kategory:Eksoat yn Papoea Nij-Guineä]]
[[Kategory:Eksoat yn Peaske-eilân]]
[[Kategory:Eksoat yn de Pitcairneilannen]]
[[Kategory:Eksoat yn de Salomonseilannen]]
[[Kategory:Eksoat yn Samoä]] 
[[Kategory:Eksoat yn Tokelau]]
[[Kategory:Eksoat yn Tonga]]
[[Kategory:Eksoat yn Tûvalû]]
[[Kategory:Eksoat yn Wallis en Fûtûna]]
[[Kategory:Eksoat yn Algerije]]
[[Kategory:Eksoat yn Angoala]]
[[Kategory:Eksoat yn Ascension]]
[[Kategory:Eksoat yn Benyn]]
[[Kategory:Eksoat yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Eksoat yn Boerûndy]]
[[Kategory:Eksoat yn Botswana]]
[[Kategory:Eksoat yn it Britsk Territoarium yn de Yndyske Oseaan]]
[[Kategory:Eksoat yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Eksoat yn Ekwatoriaal-Guinee]]
[[Kategory:Eksoat yn Eritreä]]
[[Kategory:Eksoat yn Etioopje]]
[[Kategory:Eksoat yn Gabon]]
[[Kategory:Eksoat yn Gambia]]
[[Kategory:Eksoat yn Gana]]
[[Kategory:Eksoat yn Guinee]]
[[Kategory:Eksoat yn Guinee-Bissau]] 
[[Kategory:Eksoat yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Eksoat yn Kaapverdje]]
[[Kategory:Eksoat yn Kameroen]]
[[Kategory:Eksoat yn Kenia]]
[[Kategory:Eksoat yn de Komoaren]]
[[Kategory:Eksoat yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Eksoat yn Kongo (Republyk)]] 
[[Kategory:Eksoat yn Lesoto]]
[[Kategory:Eksoat yn Libearia]]
[[Kategory:Eksoat yn Lybje]]
[[Kategory:Eksoat yn Madagaskar]]
[[Kategory:Eksoat yn Majot]]
[[Kategory:Eksoat yn Malawy]]
[[Kategory:Eksoat yn Maly]] 
[[Kategory:Eksoat yn Marokko]]
[[Kategory:Eksoat yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Eksoat yn Mauritsius]]
[[Kategory:Eksoat yn Mozambyk]]
[[Kategory:Eksoat yn Namybje]]
[[Kategory:Eksoat yn Nigearia]]
[[Kategory:Eksoat yn Niger]]
[[Kategory:Eksoat yn Reünion]]
[[Kategory:Eksoat yn Rodrigues]]
[[Kategory:Eksoat yn Rûanda]]
[[Kategory:Eksoat yn Sambia]]
[[Kategory:Eksoat yn Sao Tomee en Prinsipe]]
[[Kategory:Eksoat yn Senegal]]
[[Kategory:Eksoat yn de Seysjellen]]
[[Kategory:Eksoat yn Sierra Leöane]]
[[Kategory:Eksoat yn Simbabwe]]
[[Kategory:Eksoat yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Eksoat yn Sint-Helena]]
[[Kategory:Eksoat yn Somaalje]]
[[Kategory:Eksoat yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Eksoat yn Sûdan]]
[[Kategory:Eksoat yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Eksoat yn Swazylân]]
[[Kategory:Eksoat yn Tanzania]]
[[Kategory:Eksoat yn Togo]]
[[Kategory:Eksoat yn Tristan da Cunha]]
[[Kategory:Eksoat yn Tsjaad]]
[[Kategory:Eksoat yn Tuneezje]]
[[Kategory:Eksoat yn Uganda]]
[[Kategory:Eksoat yn de Westlike Sahara]]
[[Kategory:Eksoat yn Bouvet]]
[[Kategory:Eksoat yn de Frânske Súdlike en Antarktyske Lannen]]
[[Kategory:Eksoat yn Gough]]
[[Kategory:Eksoat yn Macquarie]]
[[Kategory:Eksoat yn de Nijseelânske Subantarktyske Eilannen]]
[[Kategory:Eksoat yn de Prins Edwardeilannen]]
[[Kategory:Eksoat yn Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen]]</text>
      <sha1>m4k3wd22uf8aq7eb0k1sox3fxbifr33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Rosa Parks</title>
    <ns>1</ns>
    <id>192000</id>
    <revision>
      <id>1230839</id>
      <parentid>1230779</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T21:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Hja en sa */ Antwurd</comment>
      <origin>1230839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7745" sha1="420ylz49yzpymr0e7y7g5ba28w8gbqo" xml:space="preserve">== Hja en sa  ==

{{Ping|Hurkonides}} Goeie. Jo hawwe in pear kear 'hja' yn 'se' en 'belutsen' yn 'behelle' feroare. Wêrom? Neffens Frysker binne beide goed. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 22 mai 2026, 17.02 (CEST), [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 mai 2026, 00.25 (CEST)

:Hja en se binne yndie beide goed mar yn de saneamde &quot;enclise&quot; (sûnder klam) brûke je yn it Frysk gjin &quot;hja&quot; en &quot;hy&quot; mar &quot;se&quot; en &quot;er&quot;. Foar &quot;hy&quot; en &quot;er&quot;is dat minsken folle bekinder omdat dat noch gewoan brûkt wurdt. Mar itselde jildt dus foar &quot;hja&quot; en &quot;se&quot;.
:Atst it Wurdboek fan de Fryske Taal derby pakst, blykt &quot;belutsen&quot; in hiel oare betsjutting te hawwen. Frysker.nl makket spitigernôch in soad fouten, mar is ek noch yn ûntwikkeling.
:Foar alle dúdlikheid, ik bin ôfstudearre yn it Frysk mei neidruk op taalkunde en grammatika. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 23 mai 2026, 07.25 (CEST)
{{Ping|Hurkonides}} Goed, ik nim it fan jo oan. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 23 mai 2026, 16.33 (CEST)

:{{Ping|Hurkonides|Drewes}} Dat fan hja en se sil wol sa wêze, dêr wol ik ôf wêze, mar belûke, dêr binne jo mis mei. O, ik leau bêst dat it yn it WFT sa stiet, mar dan mist dêr dus wat. Want ik haw twa oare wurdboeken, ek fan 'e Fryske Akademy, dêr't &quot;belûke by&quot; gewoan as synonym jûn wurdt fan &quot;behelje yn&quot;. Sawol it Frysk-Nederlânsk Wurdboek as it Frysk Hânwurdboek jouwe by it lemma &quot;belûke&quot; 4 betsjuttings:
:# it mei wolken bedutsen reitsjen fan 'e loft
:# it bleek wurden fan in gesicht
:# lytser/minder wurde, krimpe
:# (belûke by/yn) '''behelje yn'''
:[[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 24 mai 2026, 00.31 (CEST)
::It is net in kwestje fan mis wêzen, mar mear in kwestje fan smaak. &quot;Belutsen&quot; yn dy betsjutting is domwei in letterlike oersetting fan it Hollânske &quot;betrokken&quot; sa't it Frysk dy earder net koe. Yn it wurdboek fan 1985 wurdt dy fariant yn it wurdboek Nederlânsk-Frysk ek noch net neamd. Letter sa't it liket wol. Der mist dus neat yn it WFT. Dêr ha se noch goed oanfield dat it oerset Hollânsk is. Sa fiel ik it sels ek oan. Myn foarkar giet út nei de âlde, mear Fryske farianten, mar elkenien moat it sels witte. Ik hâld nea yn tsjin, mar sil it sels net brûke. Mar it is dus mear in kwestje fan smaak. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 24 mai 2026, 07.24 (CEST)
:::{{Ping|Hurkonides|Drewes}} Tsja, Hurkonides, kwestjes fan smaak binne ynherint subjektyf, dus it hat gjin sin dêroer te tsieren. Feit is dat &quot;belûke&quot; yn dizze sin yn it wurdboek stiet. En it is eins ''not done'' om 'e wurdkar fan oare meidoggers te &quot;ferbetterjen&quot; as dy wurdkar net fout is. Soks ropt argewaasje en wranteligens op en is net befoarderlik foar it skeppen en bewarjen fan in ûntspande en mienriedige wurksfear op 'e Wikipedy. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 25 mai 2026, 00.38 (CEST)
::::At je it WFT as rjochtline oanhâlde, liket it my wol dúdlik ta dat &quot;belutsen&quot; yn dy betsjutting in Hollanisme is en dat is net in kwestje fan smaak. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 25 mai 2026, 20.23 (CEST)
:::::{{Ping|Hurkonides}} Ik sjoch gjin reden om it WFT boppe oare wurdboeken te ferheffen. It binne allegearre útjeften fan 'e Fryske Akademy en wy meie oannimme dat dêr minsken wurkje dy't witte wêr't se it oer hawwe as it om 'e wurdskat fan it Frysk giet. As der yn it WFT wat stiet dat yn oare wurdboeken mist, dan nim ik dy missende ynformaasje grif oan fan it WFT. Mar oarsom jildt itselde: as der yn it WFT wat mist dat yn oare wurdboeken wol fermeld stiet, dan kin dat fansels net samar oan kant reage wurde om't it net yn it WFT stiet. Dat soe te gek foar wurden wêze; dan koene wy alle oare wurdboeken ek wol fuortgoaie. 
:::::Boppedat, jo hâlde hieltyd mar út dat &quot;belûke&quot; in hollanisme is, mar ik leau dêr neat fan. Yn it Frysk Hânwurdboek wurde hollanismen, lykas it alhiel ynboargere &quot;gesin&quot;, dat jo ek hieltyd &quot;ferbetterje&quot;, werjûn mei in haadletter H. Mar der stiet gjin H by de fjirde betsjutting fan it lemma &quot;belûke&quot;. It foarbyld dat dêrby yn it Frysk-Nederlânsk Wurdboek jûn wurdt (&quot;Wy moatte it hiele doarp derby belûke&quot;) liket my folslein geef Frysk ta. Om te sizzen &quot;It hiele doarp is derby belutsen&quot; is dan inkeld it feroarjen fan 'e bedriuwende foarm yn 'e ûndergeande foarm. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mai 2026, 02.15 (CEST)
::::::In oar taalgefoel as my sille we mar sizze. Ik myn jonge jierren haw ik sa'n foarm noait brûken heard. Wy wienen earne yn behelle of mei wat anneks. En dat kloppet ek mei it wurdboek fan 1985 dêr't er noch net yn neamd wurdt. Ek it wurdboek fan Waling Dykstra neamt de foarm net. &quot;Geef&quot; soe ik it dan ek net neame wolle. In &quot;modernisme&quot; earder. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 26 mai 2026, 10.19 (CEST)
:::::::{{Ping|Hurkonides}} Jo binne ek in moaienien, Hurkonides. Jo hawwe in hiel ferhaal oer dat &quot;belûke&quot; yn dizze betsjutting net yn it WFT stean soe. Dus ik gean derfan út dat dat dat sa is en dat jo it checkt hawwe. Hjoed út nijsgjirrigens dochris yn it WFT sjoen, en wat stiet dêr: 
:::::::belûke
:::::::# betrekken; met wolken enz. overtrokken worden (van de lucht). → berinne, betrekke.
:::::::# mager worden; bleek en flets wegtrekken (van gelaat).
:::::::# verbleken; tijdelijk door schrik, kou enz. bleek worden (van gelaat). ferblikke.
:::::::# inkrimpen, slinken. → belúnje.
:::::::# '''betrekken; in een zaak mengen, erin of erbij halen.''' → behelje.
:::::::Sjoch: https://gtb.ivdnt.org/iWDB/search?actie=article&amp;wdb=WFT&amp;id=5487&amp;lemma=bel%C3%BBke&amp;domein=0&amp;conc=true
:::::::[[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 27 mai 2026, 00.18 (CEST)
::::::::Uteraard haw ik it neirûn. Mar moatst it wol goed lêze: der steane twa foarbylden fan &quot;belûke yn&quot; as alternatyf foar &quot;behelje yn&quot; en net it &quot;belûken by&quot; dat gewoan út it Hollânsk komt. En dat iderkear brûkt wurdt. It lêste haw ik &quot;ferbettere&quot; yn &quot;behelje yn&quot;. Dêr ferwize se hjir nei! [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 27 mai 2026, 06.59 (CEST)
:::::::::{{Ping|Hurkonides}} Hurkonides, ik begjin no dochs hiel sterk de yndruk te krijen dat jo gewoan net tajaan wolle dat jo yn dit gefal mis binne. Earst is it in hollanisme dat net yn it wurdboek stiet. As ik dat wjerlis, giet it om in kwestje fan smaak. As ik sis dat it net winsklik is dat jo de wurdkar fan oare meidoggers oan jo eigen smaak oanpasse, is it ynienen wer gjin kwestje fan smaak, mar giet it derom dat it wurd yn dizze betsjutting net yn it WFT stiet. As ik dan yn it WFT sjoch en fêststel dat it wurd yn dizze betsjutting der wol deeglik yn stiet, giet it ynienen om it foarsetsel dat derby brûkt wurdt. Oer dat lêste wol ik dit noch wol kwyt: yn it Frysk Hânwurdboek stiet dúdlik dat it foarsetsel by &quot;belûke&quot; yn dizze betsjutting sawol &quot;yn&quot; as &quot;by&quot; wêze mei. Mar fierder bin ik sa stadichoan wol klear mei dizze diskusje. Jo komme hieltyd wer mei wat nijs, wylst de wurdboeken dúdlik binne. &quot;Belutsen by&quot; is gewoan geef Frysk en jo moatte ophâlde dat te &quot;ferbetterjen&quot;. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 27 mai 2026, 23.38 (CEST)</text>
      <sha1>420ylz49yzpymr0e7y7g5ba28w8gbqo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230863</id>
      <parentid>1230839</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T04:38:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <comment>/* Hja en sa */ Antwurd</comment>
      <origin>1230863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8726" sha1="15ubxyllqznke3u15m3coxqqqccjob6" xml:space="preserve">== Hja en sa  ==

{{Ping|Hurkonides}} Goeie. Jo hawwe in pear kear 'hja' yn 'se' en 'belutsen' yn 'behelle' feroare. Wêrom? Neffens Frysker binne beide goed. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 22 mai 2026, 17.02 (CEST), [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 mai 2026, 00.25 (CEST)

:Hja en se binne yndie beide goed mar yn de saneamde &quot;enclise&quot; (sûnder klam) brûke je yn it Frysk gjin &quot;hja&quot; en &quot;hy&quot; mar &quot;se&quot; en &quot;er&quot;. Foar &quot;hy&quot; en &quot;er&quot;is dat minsken folle bekinder omdat dat noch gewoan brûkt wurdt. Mar itselde jildt dus foar &quot;hja&quot; en &quot;se&quot;.
:Atst it Wurdboek fan de Fryske Taal derby pakst, blykt &quot;belutsen&quot; in hiel oare betsjutting te hawwen. Frysker.nl makket spitigernôch in soad fouten, mar is ek noch yn ûntwikkeling.
:Foar alle dúdlikheid, ik bin ôfstudearre yn it Frysk mei neidruk op taalkunde en grammatika. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 23 mai 2026, 07.25 (CEST)
{{Ping|Hurkonides}} Goed, ik nim it fan jo oan. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 23 mai 2026, 16.33 (CEST)

:{{Ping|Hurkonides|Drewes}} Dat fan hja en se sil wol sa wêze, dêr wol ik ôf wêze, mar belûke, dêr binne jo mis mei. O, ik leau bêst dat it yn it WFT sa stiet, mar dan mist dêr dus wat. Want ik haw twa oare wurdboeken, ek fan 'e Fryske Akademy, dêr't &quot;belûke by&quot; gewoan as synonym jûn wurdt fan &quot;behelje yn&quot;. Sawol it Frysk-Nederlânsk Wurdboek as it Frysk Hânwurdboek jouwe by it lemma &quot;belûke&quot; 4 betsjuttings:
:# it mei wolken bedutsen reitsjen fan 'e loft
:# it bleek wurden fan in gesicht
:# lytser/minder wurde, krimpe
:# (belûke by/yn) '''behelje yn'''
:[[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 24 mai 2026, 00.31 (CEST)
::It is net in kwestje fan mis wêzen, mar mear in kwestje fan smaak. &quot;Belutsen&quot; yn dy betsjutting is domwei in letterlike oersetting fan it Hollânske &quot;betrokken&quot; sa't it Frysk dy earder net koe. Yn it wurdboek fan 1985 wurdt dy fariant yn it wurdboek Nederlânsk-Frysk ek noch net neamd. Letter sa't it liket wol. Der mist dus neat yn it WFT. Dêr ha se noch goed oanfield dat it oerset Hollânsk is. Sa fiel ik it sels ek oan. Myn foarkar giet út nei de âlde, mear Fryske farianten, mar elkenien moat it sels witte. Ik hâld nea yn tsjin, mar sil it sels net brûke. Mar it is dus mear in kwestje fan smaak. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 24 mai 2026, 07.24 (CEST)
:::{{Ping|Hurkonides|Drewes}} Tsja, Hurkonides, kwestjes fan smaak binne ynherint subjektyf, dus it hat gjin sin dêroer te tsieren. Feit is dat &quot;belûke&quot; yn dizze sin yn it wurdboek stiet. En it is eins ''not done'' om 'e wurdkar fan oare meidoggers te &quot;ferbetterjen&quot; as dy wurdkar net fout is. Soks ropt argewaasje en wranteligens op en is net befoarderlik foar it skeppen en bewarjen fan in ûntspande en mienriedige wurksfear op 'e Wikipedy. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 25 mai 2026, 00.38 (CEST)
::::At je it WFT as rjochtline oanhâlde, liket it my wol dúdlik ta dat &quot;belutsen&quot; yn dy betsjutting in Hollanisme is en dat is net in kwestje fan smaak. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 25 mai 2026, 20.23 (CEST)
:::::{{Ping|Hurkonides}} Ik sjoch gjin reden om it WFT boppe oare wurdboeken te ferheffen. It binne allegearre útjeften fan 'e Fryske Akademy en wy meie oannimme dat dêr minsken wurkje dy't witte wêr't se it oer hawwe as it om 'e wurdskat fan it Frysk giet. As der yn it WFT wat stiet dat yn oare wurdboeken mist, dan nim ik dy missende ynformaasje grif oan fan it WFT. Mar oarsom jildt itselde: as der yn it WFT wat mist dat yn oare wurdboeken wol fermeld stiet, dan kin dat fansels net samar oan kant reage wurde om't it net yn it WFT stiet. Dat soe te gek foar wurden wêze; dan koene wy alle oare wurdboeken ek wol fuortgoaie. 
:::::Boppedat, jo hâlde hieltyd mar út dat &quot;belûke&quot; in hollanisme is, mar ik leau dêr neat fan. Yn it Frysk Hânwurdboek wurde hollanismen, lykas it alhiel ynboargere &quot;gesin&quot;, dat jo ek hieltyd &quot;ferbetterje&quot;, werjûn mei in haadletter H. Mar der stiet gjin H by de fjirde betsjutting fan it lemma &quot;belûke&quot;. It foarbyld dat dêrby yn it Frysk-Nederlânsk Wurdboek jûn wurdt (&quot;Wy moatte it hiele doarp derby belûke&quot;) liket my folslein geef Frysk ta. Om te sizzen &quot;It hiele doarp is derby belutsen&quot; is dan inkeld it feroarjen fan 'e bedriuwende foarm yn 'e ûndergeande foarm. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mai 2026, 02.15 (CEST)
::::::In oar taalgefoel as my sille we mar sizze. Ik myn jonge jierren haw ik sa'n foarm noait brûken heard. Wy wienen earne yn behelle of mei wat anneks. En dat kloppet ek mei it wurdboek fan 1985 dêr't er noch net yn neamd wurdt. Ek it wurdboek fan Waling Dykstra neamt de foarm net. &quot;Geef&quot; soe ik it dan ek net neame wolle. In &quot;modernisme&quot; earder. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 26 mai 2026, 10.19 (CEST)
:::::::{{Ping|Hurkonides}} Jo binne ek in moaienien, Hurkonides. Jo hawwe in hiel ferhaal oer dat &quot;belûke&quot; yn dizze betsjutting net yn it WFT stean soe. Dus ik gean derfan út dat dat dat sa is en dat jo it checkt hawwe. Hjoed út nijsgjirrigens dochris yn it WFT sjoen, en wat stiet dêr: 
:::::::belûke
:::::::# betrekken; met wolken enz. overtrokken worden (van de lucht). → berinne, betrekke.
:::::::# mager worden; bleek en flets wegtrekken (van gelaat).
:::::::# verbleken; tijdelijk door schrik, kou enz. bleek worden (van gelaat). ferblikke.
:::::::# inkrimpen, slinken. → belúnje.
:::::::# '''betrekken; in een zaak mengen, erin of erbij halen.''' → behelje.
:::::::Sjoch: https://gtb.ivdnt.org/iWDB/search?actie=article&amp;wdb=WFT&amp;id=5487&amp;lemma=bel%C3%BBke&amp;domein=0&amp;conc=true
:::::::[[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 27 mai 2026, 00.18 (CEST)
::::::::Uteraard haw ik it neirûn. Mar moatst it wol goed lêze: der steane twa foarbylden fan &quot;belûke yn&quot; as alternatyf foar &quot;behelje yn&quot; en net it &quot;belûken by&quot; dat gewoan út it Hollânsk komt. En dat iderkear brûkt wurdt. It lêste haw ik &quot;ferbettere&quot; yn &quot;behelje yn&quot;. Dêr ferwize se hjir nei! [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 27 mai 2026, 06.59 (CEST)
:::::::::{{Ping|Hurkonides}} Hurkonides, ik begjin no dochs hiel sterk de yndruk te krijen dat jo gewoan net tajaan wolle dat jo yn dit gefal mis binne. Earst is it in hollanisme dat net yn it wurdboek stiet. As ik dat wjerlis, giet it om in kwestje fan smaak. As ik sis dat it net winsklik is dat jo de wurdkar fan oare meidoggers oan jo eigen smaak oanpasse, is it ynienen wer gjin kwestje fan smaak, mar giet it derom dat it wurd yn dizze betsjutting net yn it WFT stiet. As ik dan yn it WFT sjoch en fêststel dat it wurd yn dizze betsjutting der wol deeglik yn stiet, giet it ynienen om it foarsetsel dat derby brûkt wurdt. Oer dat lêste wol ik dit noch wol kwyt: yn it Frysk Hânwurdboek stiet dúdlik dat it foarsetsel by &quot;belûke&quot; yn dizze betsjutting sawol &quot;yn&quot; as &quot;by&quot; wêze mei. Mar fierder bin ik sa stadichoan wol klear mei dizze diskusje. Jo komme hieltyd wer mei wat nijs, wylst de wurdboeken dúdlik binne. &quot;Belutsen by&quot; is gewoan geef Frysk en jo moatte ophâlde dat te &quot;ferbetterjen&quot;. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 27 mai 2026, 23.38 (CEST)
::::::::::Ik bin deagewoan net mis. Do bist gjin taalkundige, mar der foar al op út om dyn gelyk te heljen en fierst dêrom gjin ynhâldlike diskusje. Do hast it net wjerlein. &quot;Belutsen by&quot; is oerset Hollânsk en gjin oarspronklik Frysk. Dat blykt út it WFT ek wol, dat opset is troch taalkundigen dy't der lykas my ûndersyk nei dien ha. Dat WFT jout allinne behelje en belûke yn kombinaasje mei yn en ferwiist nei &quot;behelje&quot; as de bêste opsje. Dit strookt mei my eigen Frysk taalgefoel. Yn 'e taalfoarbylden út earder tiid kaam &quot;belutsen by&quot; net foar. Rara hoe kin dat?
::::::::::Myn hânwurdboek út 1986 jout de opsje &quot;belûke by&quot; ek noch net, omdat dat net strookte mei it Fryske taalgefoel. Foar dy jout it blykber de trochslach dat in modernere ferzje dy opsje wol jout. En uteraard is it in kwestje fan smaak om dan foar sa'n fariant te kiezen. It is myn smaak net. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 28 mai 2026, 06.38 (CEST)</text>
      <sha1>15ubxyllqznke3u15m3coxqqqccjob6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230864</id>
      <parentid>1230863</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T04:45:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <comment>/* Hja en sa */ Antwurd</comment>
      <origin>1230864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9017" sha1="m6s5ox5q6mkoxa1k51qxcxymzb9idgt" xml:space="preserve">== Hja en sa  ==

{{Ping|Hurkonides}} Goeie. Jo hawwe in pear kear 'hja' yn 'se' en 'belutsen' yn 'behelle' feroare. Wêrom? Neffens Frysker binne beide goed. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 22 mai 2026, 17.02 (CEST), [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 mai 2026, 00.25 (CEST)

:Hja en se binne yndie beide goed mar yn de saneamde &quot;enclise&quot; (sûnder klam) brûke je yn it Frysk gjin &quot;hja&quot; en &quot;hy&quot; mar &quot;se&quot; en &quot;er&quot;. Foar &quot;hy&quot; en &quot;er&quot;is dat minsken folle bekinder omdat dat noch gewoan brûkt wurdt. Mar itselde jildt dus foar &quot;hja&quot; en &quot;se&quot;.
:Atst it Wurdboek fan de Fryske Taal derby pakst, blykt &quot;belutsen&quot; in hiel oare betsjutting te hawwen. Frysker.nl makket spitigernôch in soad fouten, mar is ek noch yn ûntwikkeling.
:Foar alle dúdlikheid, ik bin ôfstudearre yn it Frysk mei neidruk op taalkunde en grammatika. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 23 mai 2026, 07.25 (CEST)
{{Ping|Hurkonides}} Goed, ik nim it fan jo oan. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 23 mai 2026, 16.33 (CEST)

:{{Ping|Hurkonides|Drewes}} Dat fan hja en se sil wol sa wêze, dêr wol ik ôf wêze, mar belûke, dêr binne jo mis mei. O, ik leau bêst dat it yn it WFT sa stiet, mar dan mist dêr dus wat. Want ik haw twa oare wurdboeken, ek fan 'e Fryske Akademy, dêr't &quot;belûke by&quot; gewoan as synonym jûn wurdt fan &quot;behelje yn&quot;. Sawol it Frysk-Nederlânsk Wurdboek as it Frysk Hânwurdboek jouwe by it lemma &quot;belûke&quot; 4 betsjuttings:
:# it mei wolken bedutsen reitsjen fan 'e loft
:# it bleek wurden fan in gesicht
:# lytser/minder wurde, krimpe
:# (belûke by/yn) '''behelje yn'''
:[[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 24 mai 2026, 00.31 (CEST)
::It is net in kwestje fan mis wêzen, mar mear in kwestje fan smaak. &quot;Belutsen&quot; yn dy betsjutting is domwei in letterlike oersetting fan it Hollânske &quot;betrokken&quot; sa't it Frysk dy earder net koe. Yn it wurdboek fan 1985 wurdt dy fariant yn it wurdboek Nederlânsk-Frysk ek noch net neamd. Letter sa't it liket wol. Der mist dus neat yn it WFT. Dêr ha se noch goed oanfield dat it oerset Hollânsk is. Sa fiel ik it sels ek oan. Myn foarkar giet út nei de âlde, mear Fryske farianten, mar elkenien moat it sels witte. Ik hâld nea yn tsjin, mar sil it sels net brûke. Mar it is dus mear in kwestje fan smaak. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 24 mai 2026, 07.24 (CEST)
:::{{Ping|Hurkonides|Drewes}} Tsja, Hurkonides, kwestjes fan smaak binne ynherint subjektyf, dus it hat gjin sin dêroer te tsieren. Feit is dat &quot;belûke&quot; yn dizze sin yn it wurdboek stiet. En it is eins ''not done'' om 'e wurdkar fan oare meidoggers te &quot;ferbetterjen&quot; as dy wurdkar net fout is. Soks ropt argewaasje en wranteligens op en is net befoarderlik foar it skeppen en bewarjen fan in ûntspande en mienriedige wurksfear op 'e Wikipedy. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 25 mai 2026, 00.38 (CEST)
::::At je it WFT as rjochtline oanhâlde, liket it my wol dúdlik ta dat &quot;belutsen&quot; yn dy betsjutting in Hollanisme is en dat is net in kwestje fan smaak. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 25 mai 2026, 20.23 (CEST)
:::::{{Ping|Hurkonides}} Ik sjoch gjin reden om it WFT boppe oare wurdboeken te ferheffen. It binne allegearre útjeften fan 'e Fryske Akademy en wy meie oannimme dat dêr minsken wurkje dy't witte wêr't se it oer hawwe as it om 'e wurdskat fan it Frysk giet. As der yn it WFT wat stiet dat yn oare wurdboeken mist, dan nim ik dy missende ynformaasje grif oan fan it WFT. Mar oarsom jildt itselde: as der yn it WFT wat mist dat yn oare wurdboeken wol fermeld stiet, dan kin dat fansels net samar oan kant reage wurde om't it net yn it WFT stiet. Dat soe te gek foar wurden wêze; dan koene wy alle oare wurdboeken ek wol fuortgoaie. 
:::::Boppedat, jo hâlde hieltyd mar út dat &quot;belûke&quot; in hollanisme is, mar ik leau dêr neat fan. Yn it Frysk Hânwurdboek wurde hollanismen, lykas it alhiel ynboargere &quot;gesin&quot;, dat jo ek hieltyd &quot;ferbetterje&quot;, werjûn mei in haadletter H. Mar der stiet gjin H by de fjirde betsjutting fan it lemma &quot;belûke&quot;. It foarbyld dat dêrby yn it Frysk-Nederlânsk Wurdboek jûn wurdt (&quot;Wy moatte it hiele doarp derby belûke&quot;) liket my folslein geef Frysk ta. Om te sizzen &quot;It hiele doarp is derby belutsen&quot; is dan inkeld it feroarjen fan 'e bedriuwende foarm yn 'e ûndergeande foarm. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mai 2026, 02.15 (CEST)
::::::In oar taalgefoel as my sille we mar sizze. Ik myn jonge jierren haw ik sa'n foarm noait brûken heard. Wy wienen earne yn behelle of mei wat anneks. En dat kloppet ek mei it wurdboek fan 1985 dêr't er noch net yn neamd wurdt. Ek it wurdboek fan Waling Dykstra neamt de foarm net. &quot;Geef&quot; soe ik it dan ek net neame wolle. In &quot;modernisme&quot; earder. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 26 mai 2026, 10.19 (CEST)
:::::::{{Ping|Hurkonides}} Jo binne ek in moaienien, Hurkonides. Jo hawwe in hiel ferhaal oer dat &quot;belûke&quot; yn dizze betsjutting net yn it WFT stean soe. Dus ik gean derfan út dat dat dat sa is en dat jo it checkt hawwe. Hjoed út nijsgjirrigens dochris yn it WFT sjoen, en wat stiet dêr: 
:::::::belûke
:::::::# betrekken; met wolken enz. overtrokken worden (van de lucht). → berinne, betrekke.
:::::::# mager worden; bleek en flets wegtrekken (van gelaat).
:::::::# verbleken; tijdelijk door schrik, kou enz. bleek worden (van gelaat). ferblikke.
:::::::# inkrimpen, slinken. → belúnje.
:::::::# '''betrekken; in een zaak mengen, erin of erbij halen.''' → behelje.
:::::::Sjoch: https://gtb.ivdnt.org/iWDB/search?actie=article&amp;wdb=WFT&amp;id=5487&amp;lemma=bel%C3%BBke&amp;domein=0&amp;conc=true
:::::::[[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 27 mai 2026, 00.18 (CEST)
::::::::Uteraard haw ik it neirûn. Mar moatst it wol goed lêze: der steane twa foarbylden fan &quot;belûke yn&quot; as alternatyf foar &quot;behelje yn&quot; en net it &quot;belûken by&quot; dat gewoan út it Hollânsk komt. En dat iderkear brûkt wurdt. It lêste haw ik &quot;ferbettere&quot; yn &quot;behelje yn&quot;. Dêr ferwize se hjir nei! [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 27 mai 2026, 06.59 (CEST)
:::::::::{{Ping|Hurkonides}} Hurkonides, ik begjin no dochs hiel sterk de yndruk te krijen dat jo gewoan net tajaan wolle dat jo yn dit gefal mis binne. Earst is it in hollanisme dat net yn it wurdboek stiet. As ik dat wjerlis, giet it om in kwestje fan smaak. As ik sis dat it net winsklik is dat jo de wurdkar fan oare meidoggers oan jo eigen smaak oanpasse, is it ynienen wer gjin kwestje fan smaak, mar giet it derom dat it wurd yn dizze betsjutting net yn it WFT stiet. As ik dan yn it WFT sjoch en fêststel dat it wurd yn dizze betsjutting der wol deeglik yn stiet, giet it ynienen om it foarsetsel dat derby brûkt wurdt. Oer dat lêste wol ik dit noch wol kwyt: yn it Frysk Hânwurdboek stiet dúdlik dat it foarsetsel by &quot;belûke&quot; yn dizze betsjutting sawol &quot;yn&quot; as &quot;by&quot; wêze mei. Mar fierder bin ik sa stadichoan wol klear mei dizze diskusje. Jo komme hieltyd wer mei wat nijs, wylst de wurdboeken dúdlik binne. &quot;Belutsen by&quot; is gewoan geef Frysk en jo moatte ophâlde dat te &quot;ferbetterjen&quot;. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 27 mai 2026, 23.38 (CEST)
::::::::::Ik bin deagewoan net mis. Do bist gjin taalkundige, mar der foar al op út om dyn gelyk te heljen en fierst dêrom gjin ynhâldlike diskusje. Do hast it net wjerlein. &quot;Belutsen by&quot; is oerset Hollânsk en gjin oarspronklik Frysk. Dat blykt út it WFT ek wol, dat opset is troch taalkundigen dy't der lykas my ûndersyk nei dien ha. Dat WFT jout allinne behelje en belûke yn kombinaasje mei yn en ferwiist nei &quot;behelje&quot; as de bêste opsje. Dit strookt mei my eigen Frysk taalgefoel. Yn 'e taalfoarbylden út earder tiid kaam &quot;belutsen by&quot; net foar. Rara hoe kin dat?
::::::::::Myn hânwurdboek út 1986 jout de opsje &quot;belûke by&quot; ek noch net, omdat dat net strookte mei it Fryske taalgefoel. Foar dy jout it blykber de trochslach dat in modernere ferzje dy opsje wol jout. En uteraard is it in kwestje fan smaak om dan foar sa'n fariant te kiezen. It is myn smaak net. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 28 mai 2026, 06.38 (CEST)
:::::::::::Mar lit ús der mei ophâlde. Ik sil dit tenei stean litte. Dat past better by dyn opfetting om it Frysk stadichoan fierder yn de rjochting fan it Hollânsk gliidzje te litten. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 28 mai 2026, 06.45 (CEST)</text>
      <sha1>m6s5ox5q6mkoxa1k51qxcxymzb9idgt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Javaanske túfearn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192052</id>
    <revision>
      <id>1230800</id>
      <parentid>1230694</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T13:57:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>/* Status */ dûbel wurd</comment>
      <origin>1230800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4036" sha1="4g48jhoddqemkyaj48f0ecm1kkilx92" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = Javaanske túfearn
|Ofbyld       = [[Ofbyld:ELJA.jpg|250px]]
|lûd          = 
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') 
|Famylje      = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') 
|Skaai        = [[túfearnen]] (''Nisaetus'') 
|Wittenskiplike namme= Nisaetus bartelsi
|Beskriuwer, jier= [[Erwin Stresemann|Stresemann]], 1924
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: &lt;span style=&quot;color:#FF4500;&quot;&gt;'''bedrige'''&lt;/span&gt;
|lânkaart     = 
}}
De '''Javaanske túfearn''' of '''Javaanske toefearn''' (''Nisaetus bartelsi''; synonym: ''Spizaetus bartelsi'') is in [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') binnen it [[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). It is in bedrige, [[Endemisme|endemyske]] [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] op it [[Yndoneezje|Yndonezyske]] eilân [[Java]].

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:ELANG JAWA.jpg|thumb|left|De fûgel is ûnder ljocht mei donkere streken.]] 
De fûgel is 56 oant 60 sm lang en hat in wjukspanwiidte fan 110 oant 130 sm. De Javaanske túfearn is in middelgrutte earn mei koarte, rûne wjukken. De boppedielen fan in folwoeksen Javaanske túfearn binne donkerbrún en ûnder is de fûgel wyt mei streken en bannen. As de fûgel sit, is syn rjochtopsteande túf hiel dúdlik te sjen. Yn 'e flecht falle de opfallende &quot;fingers&quot; (de útsprate slachpinnen oan 'e wjukeinen) op, lykas ek de wite kiel mei in swarte streek en de brede swarte bannen op 'e flechtfearren en de sturt. 

It fearrekleed fan juvenilen en jonge folwoeksenen wike dúdlik ôf. In jonge fûgel hat in ljocht gielbrune kop en ûnderkant, in koartere túf en in ljochtere swarte bân op 'e wjukken en de sturt. 

De ljochte foarm fan 'e [[Yndyske túfearn]] (''Nisaetus cirrhatus'') kin in soad op 'e Javaanske túfearn lykje. Dochs ûnderskiedt de Javaanske túfearn him troch de folle tichter tekene ûnderkant en wjukken, de langere túf, en de gielbrune (ynstee fan wite) kop by de jonge fûgels.

== Fersprieding en leefgebiet ==
Dizze soarte is endemysk op Java, dêr't de fûgel oars seldsum is en allinnich noch libbet yn 'e lêste restanten natuerlik bosk. Neffens literatuer út 2016 binne der ek waarnimmings dien op it oanbuorjende eilân [[Baly]]. It leefgebied bestiet út reinwâlden, mar ek degenerearre bosk dat noch foarkomt op rotsige hellings dy't fierders ek ryk begroeid binne. De measte waarnimmings binne dien op hichten tusken de 500 en 1000 meter boppe de seespegel.

== Status ==
De Javaanske túfearn libbet yn in bedrige type habitat en dêrtroch is de kâns op útstjerren oanwêzich. De grutte fan 'e populaasje waard yn 2017 troch [[BirdLife International]] rûsd op trije- oant tolvehûndert folwoeksen fûgels en de populaasje-oantallen rinne fierder tebek. It leefgebiet wurdt oantaast troch ûntbosking, wêrby't natuerlik bosk omset wurdt yn gebiet foar agrarysk gebrûk, ûnder oaren troch it feroarsaakjen fan boskbrannen, ek yn formeel beskerme gebieten. Dêrnjonken is der hannel yn 'e fûgelsoarte, dy't neffens in publikaasje út 2009 op fûgelmerken te keap oanbean wurdt. Dêrfandinne stiet dizze soarte as bedrige op de [[Reade list]] fan de [[IUCN]].

Formeel jilde der beheidings foar de hannel yn dizze fûgel, want de soarte stiet yn 'e Bylage II fan it [[CITES]]-ferdrach.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/javan-hawk-eagle-nisaetus-bartelsi BirdLife, oproppen 25 maaie 2026.]
* [https://ebird.org/species/javhae1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 25 maaie 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/javhae1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 maaie 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Nisaetus bartelsi|Javaanske túfearn}}
}}
{{DEFAULTSORT:Javaanske tufearn}}
[[Kategory:Túfearn]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]</text>
      <sha1>4g48jhoddqemkyaj48f0ecm1kkilx92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Floarestúfearn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192055</id>
    <revision>
      <id>1230799</id>
      <parentid>1230696</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T13:56:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>/* Status */ dûbel wurd</comment>
      <origin>1230799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3387" sha1="3l9nch3s7ijs7gb5y74mq8dsw5gyl3t" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = Floarestúfearn
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Lppe-01.jpg|250px]]
|lûd          = 
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') 
|Famylje      = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') 
|Skaai        = [[túfearnen]] (''Nisaetus'') 
|Wittenskiplike namme= Nisaetus floris
|Beskriuwer, jier= ([[Ernst Hartert|Hartert]]), 1898
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''bedrige'''&lt;/span&gt;
|lânkaart     = 
}}
De '''Floarestúfearn''' of '''Floarestoefearn''' (''Nisaetus floris'') is in bedrige, [[Endemisme|endemyske]] [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') binnen it [[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). De fûgel komt foar op 'e [[Lytse Sûnda-eilannen]] yn [[Yndoneezje]]. Guon taksonomen beskôgje de fûgel as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[Yndyske túfearn]] (''Nisaetus cirrhatus'').

== Uterlik en lûd ==
Mei in lichemslingte fan 60 oant 80 sentimeter is de Floarestúfearn troch de bank nommen grutter as syn nauwe sibbe, de Yndyske túfearn. Ek de wjuklingte wykt ôf: 43 oant 46,2 sm tsjinoer 36,5 oant 42,6 sm by de Yndyske túfearn. Grutte dielen fan it fearrekleed binne boppedat wyt en de sturt hat seis dwersbannen (ynstee fan fjouwer as fiif). Fan in fûgel op it eilân Alor waard in skril en lûd fluitsjen heard.

== Fersprieding en systematyk ==
De soarte komt foar yn tropysk, fochtich leechlânbosk oant op in hichte fan 1.700 meter boppe de seespegel. Oer it iten fan de fûgel is hast neat bekend, mar der wurdt fan útgien dat er fanút in sitplak jaget, krekt as syn sibben. Op Sumbawa is waarnommen dat de fûgel slangen fange. Ek oer it briedgedrach is net in soad bekend, mar briedgedrach is rapportearre yn 'e moannen maart–maaie en op Floares yn augustus.

Dizze earn komt allinnich op 'e Lytse Sûnda-eilannen foar, spesifyk op [[Sûmbawa]], [[Komodo]], [[Floares]] en [[Pulau Palue]]. Earder waard de Mindanaotúfearn as in ûndersoarte beskôge. Guon wittenskippers behannelje de Floarestúfearn hjoed-de-dei noch altyd as in ûndersoarte fan 'e Yndyske túfearn (''Nisaetus cirrhatus'').

=== Taksonomy ===
De earnen út it skaai ''Nisaetus'' waarden earder ta it skaai ''Spizaetus'' rekkene, mar [[DNA]]-ûndersyk hat útwiisd dat dizze twa groepen genetysk net nau oaninoar besibbe binne.

== Status ==
De Floarestúfearn hat in tige lytse wrâldpopulaasje, dy't yn 2023 rûsd waard op mar 320 oant 1.500 folwoeksen fûgels. Der wurdt fan útgien dat de oantallen stadichoan tebekrinne troch ûntbosking en ferfolging troch de minske. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte dêrom as bedrige (''Endangered'') op 'e [[Reade list]].

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/flores-hawk-eagle-nisaetus-floris BirdLife, oproppen 25 maaie 2026.]
* [https://ebird.org/species/flohae1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 25 maaie 202.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/flohae1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 maaie 202.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Nisaetus floris|Floarestúfearn}}
}}
{{DEFAULTSORT:Floarestufearn}}
[[Kategory:Túfearn]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]</text>
      <sha1>3l9nch3s7ijs7gb5y74mq8dsw5gyl3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berchtúfearn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192078</id>
    <revision>
      <id>1230798</id>
      <parentid>1230775</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T13:55:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>/* Status en bedriging */</comment>
      <origin>1230798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4352" sha1="1w9phebztnwma914nbd7b61v02q8x9n" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = Berchtúfearn
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Nisaetus nipalensis 182186101.jpg|250px]]
|lûd          = 
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') 
|Famylje      = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') 
|Skaai        = [[túfearnen]] (''Nisaetus'') 
|Wittenskiplike namme= Nisaetus nipalensis
|Beskriuwer, jier= [[Brian Houghton Hodgson|Hodgson]], 1836
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: &lt;span style=&quot;color:#CC9900;&quot;&gt;'''gefoelich'''&lt;/span&gt;
|lânkaart     = [[Ofbyld:Spizaetus nipalensis area svg.PNG|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]&lt;/small&gt;
}}
De '''berchtúfearn''' of '''berchtoefearn''' (''Nisaetus nipalensis'') is in [[rôffûgel]] út de [[famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') yn it [[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). 

== Uterlik ==
[[OFbyld:Nisaetus nipalensis 3.jpg|thumb|left|''Nisaetus nipalensis''.]]
De berchtúfearn is in middelgrutte rôffûgel mei in lichemslingte fan 67 oant 86 sm en in wjukspanne fan 130 oant 175 sm. In folwoeksen fûgel is boppe meastentiids brún en fan ûnderen bleker, mei dwersbannen op 'e sturt en de slachpinnen. It boarst, de búk en de ûnderwjukdekfearren binne krêftich streke. De wjukken binne breed en wurde swevend yn in lichte V-foarm omheech holden. De skaaien binne allyk, mar juvenilen hawwe faak in ljochtere kop. 

De Japanske [[ûndersoarte]] ''orientalis'' is grutter, ljochter fan kleur en hat mar in hiel lyts túfke yn ferliking mei de nominaatfoarm.

== Fersprieding en systematyk ==
De berchtúfearn wurdt opdield yn twa ûndersoarten mei it folgjende ferspriedingsgebiet:

* ''N. n. nipalensis'' – komt foar fan [[Yndia]] oant it easten fan [[Sina]], [[Taiwan]], [[Yndosina]] en it [[Malakka|Malakka-skiereilân]].
* ''N. n. orientalis'' – komt foar yn [[Japan]].

As doarmer is de soarte ek wolris waarnommen yn [[Hongkong]], [[Koreä]] en [[Mongoalje]].

Earder waard ek de [[Legges túfearn]] (''Nisaetus kelaarti'') as in ûndersoarte fan 'e berchtúfearn beskôge, mar nei ferskate stúdzjes wurdt dizze hjoed-de-dei meastentiids as in aparte soarte beskôge.

=== Skaai-yndieling ===
De earnen út it skaai ''Nisaetus'' waarden earder ta it skaai ''Spizaetus'' rekkene, mar [[DNA]]-ûndersyk hat útwiisd dat dizze twa groepen genetysk net nau oaninoar besibbe binne.

== Libbenswize ==
De berchtúfearn komt foar yn boskgebieten yn 'e bergen, op hichten tusken de 600 en 4.000 meter boppe de seespegel. Hy bouwt in nêst fan tûken yn in beam en leit dêr meastentiids mar ien aai yn. De fûgel libbet fan lytse sûchdieren, fûgels en reptilen.

== Status en bedriging ==
De berchtúfearn hat in grut ferspriedingsgebiet, mar de wrâldpopulaasje is lyts. Yn 2009 waard it oantal folwoeksen fûgels troch [[BirdLife International]] rûsd op mar 1.200 oant 6.700 fûgels. Der wurdt fan útgien dat de oantallen de kommende trije generaasjes mei wol 20% tebekrinne sil as gefolch fan habitatferlies troch ûntbosking. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte dêrom as hast bedrige (''Near Threatened'').

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/mountain-hawk-eagle-nisaetus-nipalensis BirdLife, oproppen 26 maaie 2026.]
* [https://ebird.org/species/mouhae1/NP eBird, oproppen 26 maaie 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/mouhae1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 26 maaie 2026.]
* [https://www.eaglewatch.nl/roofvogels/Accipitres/Accipitidae/Accipitrinae/Aziatische_kuifarend/Index.html Eagle Watch, oproppen 26 maaie 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Nisaetus nipalensis|Berchtúfearn}}
}}
{{DEFAULTSORT:Berchtufearn}}
[[Kategory:Túfearn]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]</text>
      <sha1>1w9phebztnwma914nbd7b61v02q8x9n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Noardfilipynske túfearn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192081</id>
    <revision>
      <id>1230801</id>
      <parentid>1230776</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T13:57:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>/* Status en bedriging */ dûbel wurd</comment>
      <origin>1230801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4261" sha1="h8lo40eukfn734n0y33cl5yom3ix575" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = Noardfilipynske túfearn
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Philippine Hawk Eagle.jpg|250px]]
|lûd          = 
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') 
|Famylje      = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') 
|Skaai        = [[túfearnen]] (''Nisaetus'') 
|Wittenskiplike namme= Nisaetus philippensis
|Beskriuwer, jier= [[John Gould|Gould]], 1863
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: &lt;span style=&quot;color:#FF4500;&quot;&gt;'''bedrige'''&lt;/span&gt;
|lânkaart     = 
}}
De '''Noardfilipynske túfearn''' of '''Noardfilipynske toefearn''' (''Nisaetus philippensis'') is in bedrige, [[Endemisme|endemyske]] [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') yn it [[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). De fûgel komt allinnich foar op 'e [[Filipinen]].

== Uterlik ==
Lykas oare túfearnen is de Noardfilipynske túfearn in grutte rôffûgel mei brede wjukken en in lange sturt. Troch dizze lichemsbou is de [[Soarte (taksonomy)|soarte]] goed útrist om tusken de beammen troch efter in proai oan te jeien. It meast opfallende skaaimerk fan 'e túfearnen binne de langere fearren op 'e boppekant fan de kop, dy't as in túf rjochtop set wurde kinne. 

De nekke en de kop binne donkerbrún fan kleur. De fûgel hat boppe in donkerbrún fearrekleed en in ljochtbrune búk. De kop en it boarst binne streke en de ûnderbúk hat in fyn patroan fan blokjes. Jonge fûgels binne in slach bleker fan kleur.

=== Underskie mei oare soarten ===
De Noardfilipynske túfearn hat in soad wei fan 'e [[Selebeshuningfalk]] (''Pernis celebensis''), mar is slanker en minder massyf. De soarte liket ek op 'e   [[Súdfilipynske túfearn]] (''Nisaetus pinskeri''), mar it fearrekleed fan 'e Noardfilipynske fûgel is oer it generaal in stik brûner fan kleur.

== Fersprieding en systematyk ==
Dizze earn briedt yn it noarden fan de Filipinen, benammen op it eilân [[Luzon]]. 

De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, wat betsjut dat er net opdield wurdt yn ferskate [[ûndersoarte]]n. Earder waard de Súdfilipynske túfearn (''N. pinskeri'') út de súdlike Filipinen lykwols wol as in ûndersoarte fan 'e Noardfilipynske túfearn behannele.

De earnen út it skaai ''Nisaetus'' waarden earder ta it skaai ''Spizaetus'' rekkene, mar [[DNA]]-ûndersyk hat útwiisd dat dizze twa groepen genetysk net nau oaninoar besibbe binne.

== Briedgedrach ==
It nêst fan 'e Noardfilipynske túfearn wurdt yn in grutte beam boud en der wurde yn 'e regel twa aaien lein. Lykas by de measte grutte earnen sil troch kaïnisme lykwols mar ien jong it nêst ferlitte. It nêst is ûnbidich grut en de boaiem is mei griene blêden bedutsen. It brieden duorret 60 dagen en wurdt foar it grutste part troch it wyfke dien, wylst it mantsje foar it iten soarget. De jonge fûgels fleane nei likernôch 105 dagen nei it útkommen fan it aai út. Om 't in pear Noardfilipynske túfearnen mar om de twa jier in pyk grutbringt, is de populaasje tige kwetsber.

== Status en bedriging ==
De Noardfilipynske túfearn is in tige lytse wrâldpopulaasje dy't rûsd wurdt op mar 1.000 oant 2.000 folwoeksen fûgels. Der wurdt boppedat fan útgien dat de oantallen foars tebekrinne as gefolch fan grutskalige ûntbosking, wat mooglik noch fersterke wurdt troch de jacht. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte dêrom as bedrige (''Endangered'').
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/north-philippine-hawk-eagle-nisaetus-philippensis BirdLife, oproppen 26 maaie 2026.]
* [https://ebird.org/species/phihae1 eBird,  oproppen 26 maaie 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/phihae1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 26 maaie 2026.]
* [https://www.eaglewatch.nl/roofvogels/Accipitres/Accipitidae/Accipitrinae/Filippijnse_Kuifarend/Index.html Eagle Watch, oproppen 26 maaie 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Nisaetus philippensis|Noardfilipynske túfearn}}
}}
{{DEFAULTSORT:Noardfilipynske tufearn}}
[[Kategory:Túfearn]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]</text>
      <sha1>h8lo40eukfn734n0y33cl5yom3ix575</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory oerlis:Unfrij ôfbyld</title>
    <ns>15</ns>
    <id>192088</id>
    <revision>
      <id>1230838</id>
      <parentid>1230781</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T21:17:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Uploaden fan ôfbylden */ Antwurd</comment>
      <origin>1230838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5625" sha1="1djr9a6pa96xshbkjnldzrca8svw8sr" xml:space="preserve">== Uploaden fan ôfbylden  ==
{{Ping|Ieneach fan 'e Esk}} Ik set myn ôfbylden altiten op wiki commons, mar kin elk hjir ôfbylden op sette? Wat is it foardiel om se hjir del te setten en hoe dogch ik dat? [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 26 mai 2026, 22.41 (CEST)
:{{Ping|RomkeHoekstra}} It foardiel om dat hjir te dwaan, mei ôfbyldings yn it algemien, is dat it hjir folle ienfâldiger is en folle gemoedliker. By Commons lykje se der wol fanút te gean dat de oplader ornaris kwea yn 't sin hat. Ik fyn it dêr gjin noflike wurksfear, it is krekt as moatte je op aaien rinne. Mar dat is myn persoanlike miening. Wat spesifyk ûnfrije ôfbyldings oangiet, dy wurde fansels op Commons hielendal net akseptearre, dus as je sa'n ôfbylding brûke wolle, dan moatte je him hjir wol oplade. Oer it algemien giet it dêrby om ôfbyldings dy't al op oare Wikipedyprojekten brûkt wurde, lykas en:. 
:It opladen fan ôfbyldings op 'e Wikipedy kinne jo allinnich dwaan as jo ynlogd binne ûnder jo meidochnamme. It giet fia de keppeling &quot;Bestân oanbiede&quot;. Dy stiet yn 'e âlde brede lay-out, dy't ik brûk, yn 'e loftersydbalke ûnder it kopke &quot;Helpmiddels&quot;. Yn 'e nije smelle lay-out (haw ik krekt even sjoen) stiet er yn 'e rjochtersydbalke ûnder &quot;Helpmiddels&quot; en dan it subkopke &quot;Algemien&quot;. As jo op dy keppeling klikke, komme jo op 'e side [[Wiki:Bied triem oan]], dêr't jo fia de knop &quot;Bladeren...&quot; in ôfbylding yn jo kompjûter selektearje kinne. Yn it finster &quot;Bestânsnamme&quot; kinne jo de namme fan 'e ôfbylding eventueel noch feroarje en yn it finster &quot;Gearfetting&quot; kinne jo in koarte útlis jaan wat de ôfbylding foarstelt of wat der op te sjen is. 
:By it útklapmenu lisinsje moatte jo in lisinsje kieze, mar dy kinne jo letter ek altyd noch feroarje, dat is gjin probleem. As it om in ûnfrije ôfbylding giet, doch ik earst altyd de standertlisinsje, omdat by sokke ôfbyldings letter dochs de tabel fan [[:Berjocht:Unfrij ôfbyld]] ynfoege wurde moat. Hielendal ûnderoan stiet de knop &quot;Bestân oplade&quot;, dêr't jo de troch jo selektearre ôfbylding mei oplade kinne nei de Wikipedy.
:As it om in ûnfrije ôfbylding giet, moat der dus op 'e side fan 'e ôfbylding ûnder it kopke &quot;Lisinsje&quot; in ferantwurding komme yn 'e foarme fan in ynfolde tabel fan [[:Berjocht:Unfrij ôfbyld]]. Ik soe sizze: sjoch ris yn 'e kategory dêr't dizze oerlisside by heart hoe't ik dat dien haw by in ferlykbere ôfbylding. As jo dêr fragen oer hawwe, wol ik ek altyd noch wol even helpe, hear. Mar as ik dy hiele tabel trochgean, wurdt dit sa'n lang ferhaal en ik tink dat it him dochs foar it meastepart sels wol wiist.
:Tink derom dat der fan Wikimedia gjin ûnfrije ôfbyldings fan libbene persoanen brûkt wurde meie. Dat kaam foar my twa jier lyn, doe't alle ôfbyldings bylâns west haw, as in ûnoangename ferrassing, want dy regel (dêr't ik my ûnbewust fan wie) hie ik my yn foargeande jierren net oan holden. De reden foar dy beheining is my net alhiel dúdlik. Wêrom gjin ûnfrije ôfbyldings fan libbene persoanen tastean, mar sadree't immen stoarn is ynienen wol? No wurdt it bytsje yngewikkeld, want foto's fan fiktive personaazjes (spile troch akteurs dy't noch libje), meie dan wer wol (bgl. [[:Ofbyld:Ewan McGregor as Obi-Wan Kenobi.jpg]]). En by de Wikipedy hawwe wy noch in útsûndering, want guon meidoggers (benammen Drewes) hawwe guon bekende Friezen oanskreaun om tastimming foar it brûken fan in foto te freegjen (sjoch bgl. [[:Ofbyld:A.J.Soepboer.jpg]]).
:No, ik hoopje dat it dúdlik wie. Sa net, dan witte jo my te finen. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 27 mai 2026, 00.58 (CEST)
::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk}} Ik ha dêr tûzenen ôfbylden opladen en eins nea problemen, mar de lêste kear binne der trije ôfbylden wiske. Dat wienen in pear mei AI generearre plaatsjes fan bibelske persoanen. Wiki commons jout by it opladen wol de mooglikheid om sokke plaatsjes mei de beskriuwing fan 'e prompt ta te foegjen, mar der is dêr ien dy't dêr oars oer tinkt en dy't tige aktyf is om sokke plaatsjes wer te wiskjen. De oplader fan sa'n ôfbyld kriget in berjocht mei in fersyk om te reagearjen, mar as jo dan in ferwar skriuwe, bliuwt it dêrnei stil. Soks hat dus hielendal gjin sin, it ôfbyld wurdt hoe dan ek troch dy persoan wiske ek al is der fierder gjin ien dy't beswier makket tsjin sokke plaatsjes. Dus is it better dat ik it hjir doch, dan bliuwe se der fan ôf. Ik sil der meikoarten eefkes nei sjen. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 27 mai 2026, 09.44 (CEST)
:::{{Ping|RomkeHoekstra}} Ik begryp it hielendal. Soks haw ik ek alris meimakke. Je kinne de dingen útlizze oant je in ûns weagje, mar je wurde gewoan negearre. Dêrom is it sa moai dat wy ússels noch rêde kinne, want bygelyks op nl: hawwe se eltse mooglikheid ta it lokaal opladen fan ôfbyldings ôfskaft. Dêr kinne je al mear as tsien jier inkeld noch ôfbyldings fan Commons brûke. Op in stuit woene se út Wikimedia wei de mooglikheid ta it lokaal opladen fan ôfbyldings op alle lytse Wikpedyen opheffe. Drewes en ik hawwe der doe foar fochten om dat foar de Fryske Wikipedy te behâlden. Ik haw ús Wikipedy op Meta wol trije kear fan in list helle fan Wikipedyen dêr't it near lein wurde soe op it lokaal opladen. No ja, hawar, ik hoopje dat jo it opladen jo hjirre better bekomme sil. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 27 mai 2026, 23.17 (CEST)</text>
      <sha1>1djr9a6pa96xshbkjnldzrca8svw8sr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Túfearnen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192103</id>
    <revision>
      <id>1230795</id>
      <timestamp>2026-05-27T13:42:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Universele ynfoboks bisteryk | namme               = Túfearnen | ôfbylding           = Changable Hawk-eagle Bhavani AJTJ IMG 8853.jpg | ôfbyldingsbreedte   =  | ôfbyldingstekst     = De [[Yndyske túfearn]] (''Nisaetus cirrhatus'') is de [[typesoarte]] fan it skaai. | takson1             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1              = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2              = [[rêchstringdieren]] (''Ch...&quot;</comment>
      <origin>1230795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6574" sha1="5pm8o2zr6klpq71sy6mug22sw5m4sd2" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| namme               = Túfearnen
| ôfbylding           = Changable Hawk-eagle Bhavani AJTJ IMG 8853.jpg
| ôfbyldingsbreedte   = 
| ôfbyldingstekst     = De [[Yndyske túfearn]] (''Nisaetus cirrhatus'') is de [[typesoarte]] fan it skaai.
| takson1             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme1              = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson2             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme2              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson3             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme3              = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson4             = [[skift]]:
| namme4              = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'')
| takson5            = [[famylje]]:
| namme5             = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'')
| takson6            = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme6             = '''túfearnen''' (''Nisaetus'')
| beskriuwer, jier    = [[Brian Houghton Hodgson|Hodgson]], 1836
}}
De '''túfearnen''' (''Nisaetus'') foarmje in [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') yn it [[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). It skaai bestiet út alve libbene [[Soarte (taksonomy|soarte]]n fan middelgrutte oant frij grutte rôffûgels dy't allegear foarkomme yn 'e bosken fan [[Aazje]]. 

== Skaaimerken ==
Túfearnen binne slanke, krêftige earnen dy't yn bosken foarkomme. De meast soarten ha in opfallende túf, dêr't it skaai syn Fryske namme oan ûntlient. De wjukken binne oer it generaal breed en as de fûgels yn in sirkel sweve, wurde de wjukken yn in flakke V-foarm holden. De poaten binne oant op 'e teannen ta swier befearre. 

== Fersprieding en libbenswize ==
It ferspriedingsgebiet fan it skaai is beheind ta it [[Aazje|Aziatyske]] kontinint en leit tusken it [[Yndyske subkontinint]] en [[Sina]] oant de ferskate eilannen fan [[Yndoneezje]], [[Japan]] en de [[Filipinen]]. Se libbe benammen yn tichte, tropyske en subtropyske bosken, fariearjend fan iepen leechlânbosken oant fochtige berchbosken op gruttere hichten. 

De fûgels jeie op in haukeftige wize: se sitte faak ferburgen op in tûke te wachtsjen en dogge dan in flugge útfal nei harren proai. It iten bestiet út lytse oant middelgrutte [[sûchdieren]] (lykas iikhoarntsjes en oare yn beammen libjende bisten), fûgels, hagedissen en slangen. 

== Systematyk ==
De earnen út it skaai ''Nisaetus'' waarden earder ta it Amerikaanske skaai fan 'e [[dwerchearnen]] (''Spizaetus'') rekkene. Ut modern [[DNA]]-ûndersyk die lykwols bliken dat de Aziatyske soarten genetysk net nau besibbe binne oan 'e dwerchearnen út de [[Nije Wrâld]]. Dêrom binne de Aziatyske soarten yn it hjoeddeiske, aparte skaai ''Nisaetus'' set, in namme dy't al yn 1836 troch de Ingelske natuerûndersiker Brian Houghton Hodgson útsteld wie.

=== Soarten ===
It skaai telt op it stuit alve libbene soarten:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:Nisaetus nipalensis 182186101.jpg|120px]] || [[berchtúfearn]] || ''Nisaetus nipalensis'' || fan it [[Himalaya]]gebiet oant Sina, [[Taiwan]] en Japan ||  &lt;span style=&quot;color:#CC9900;&quot;&gt;'''gefoelich'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/mountain-hawk-eagle-nisaetus-nipalensis ''Nisaetus nipalensis''op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt; 
|-
| [[Ofbyld:Blythe's hawk-eagle.png|120px]] || [[Blyths túfearn]] || ''Nisaetus alboniger'' || it [[Malakka|Maleiske skiereilân]], [[Sumatra]] en [[Borneo]] || &lt;span style=&quot;color:#008000;&quot;&gt;'''net bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blyths-hawk-eagle-nisaetus-alboniger ''Nisaetus alboniger'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Lppe-01.jpg|120px]] || [[Floarestúfearn]] || ''Nisaetus floris'' || de [[Lytse Sûnda-eilannen]] (Floares, Lombok, Sumbawa en Alor) ||  &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/flores-hawk-eagle-nisaetus-floris ''Nisaetus floris'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:A Crested Hawk Eagle on a Perch (50259238371).jpg|120px]] || [[Yndyske túfearn]] || ''Nisaetus cirrhatus'' || fan [[Yndia]] en [[Sry Lanka]] oer [[Súdeast-Aazje]] oant de Filipinen en Yndoneezje || &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;'''net bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/changeable-hawk-eagle-nisaetus-cirrhatus ''Nisaetus cirrhatus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:ELANG JAWA.jpg|120px]] || [[Javaanske túfearn]] || ''Nisaetus bartelsi'' || it eilân Java (endemysk) || &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''bedrige'''&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/javan-hawk-eagle-nisaetus-bartelsi ''Nisaetus bartelsi'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Crested Hawk E.jpg|120px]] || [[Legge's túfearn]] || ''Nisaetus kelaarti'' || Súd-Yndia en Sry Lanka || gjin eigen status &lt;ref&gt;[https://birdsoftheworld.org/bow/species/mouhae2/cur/introduction ''Nisaetus kelaarti'' op ''Birds of the World'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Nisaetus nanus 14787809.jpg|120px]] || [[Lytse túfearn]] || ''Nisaetus nanus'' || it Maleiske skiereilân, Sumatra en Borneo || &lt;span style=&quot;color:#FF8C00;&quot;&gt;'''kwetsber'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/wallaces-hawk-eagle-nisaetus-nanus ''Nisaetus nanus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Philippine Hawk-eagle.jpg|120px]] || [[Noardfilipynske túfearn]] || ''Nisaetus philippensis'' || it eilân Luzon yn de Filipinen (endemysk) || &lt;span style=&quot;color:#FF4500;&quot;&gt;'''bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/philippine-hawk-eagle-nisaetus-philippensis ''Nisaetus philippensis'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Sulawesi-hawk eagle.jpg|120px]] || [[Selebestúfearn]] || ''Nisaetus lanceolatus'' || Sulawesi en de omlizzende eilannen (endemysk) || &lt;span style=&quot;color:#2E8B57;&quot;&gt;'''net bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sulawesi-hawk-eagle-nisaetus-lanceolatus ''Nisaetus lanceolatus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Pinskers hawk eagle 2.jpg|120px]] || [[Súdfilipynske túfearn]] || ''Nisaetus pinskeri'' || de súdlike Filipinen (û.o. Mindanao, Leyte en Samar) || &lt;span style=&quot;color:#FF4500;&quot;&gt;'''bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pinskers-hawk-eagle-nisaetus-pinskeri ''Nisaetus pinskeri'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|}
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|2}}
----
{{Commonscat|Nisaetus|Túfearnen}}
}}
{{DEFAULTSORT:Tufearnen}}
[[Kategory:Túfearn| ]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Haukfûgel]]</text>
      <sha1>5pm8o2zr6klpq71sy6mug22sw5m4sd2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230796</id>
      <parentid>1230795</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T13:51:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1230796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6647" sha1="10wwlzmf15bucd86dhoi0pye0q8tw3c" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| namme               = Túfearnen
| ôfbylding           = Changable Hawk-eagle Bhavani AJTJ IMG 8853.jpg
| ôfbyldingsbreedte   = 
| ôfbyldingstekst     = De [[Yndyske túfearn]] (''Nisaetus cirrhatus'') is de [[typesoarte]] fan it skaai.
| takson1             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme1              = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson2             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme2              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson3             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme3              = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson4             = [[skift]]:
| namme4              = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'')
| takson5            = [[famylje]]:
| namme5             = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'')
| takson6            = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme6             = '''túfearnen''' (''Nisaetus'')
| beskriuwer, jier    = [[Brian Houghton Hodgson|Hodgson]], 1836
}}
De '''túfearnen''' (''Nisaetus'') foarmje in [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') yn it [[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). It skaai bestiet út alve libbene [[Soarte (taksonomy|soarte]]n fan middelgrutte oant frij grutte rôffûgels dy't allegear foarkomme yn 'e bosken fan [[Aazje]]. 

== Skaaimerken ==
Túfearnen binne slanke, krêftige earnen dy't yn bosken foarkomme. De meast soarten ha in opfallende túf, dêr't it skaai syn Fryske namme oan ûntlient. De wjukken binne oer it generaal breed en as de fûgels yn in sirkel sweve, wurde de wjukken yn in flakke V-foarm holden. De poaten binne oant op 'e teannen ta swier befearre. 

== Fersprieding en libbenswize ==
It ferspriedingsgebiet fan it skaai is beheind ta it [[Aazje|Aziatyske]] kontinint en leit tusken it [[Yndyske subkontinint]] en [[Sina]] oant de ferskate eilannen fan [[Yndoneezje]], [[Japan]] en de [[Filipinen]]. Se libbe benammen yn tichte, tropyske en subtropyske bosken, fariearjend fan iepen leechlânbosken oant fochtige berchbosken op gruttere hichten. 

De fûgels jeie op in haukeftige wize: se sitte faak ferburgen op in tûke te wachtsjen en dogge dan in flugge útfal nei harren proai. It iten bestiet út lytse oant middelgrutte [[sûchdieren]] (lykas iikhoarntsjes en oare yn beammen libjende bisten), fûgels, hagedissen en slangen. 

== Systematyk ==
De earnen út it skaai ''Nisaetus'' waarden earder ta it Amerikaanske skaai fan 'e [[dwerchearnen]] (''Spizaetus'') rekkene. Ut modern [[DNA]]-ûndersyk die lykwols bliken dat de Aziatyske soarten genetysk net nau besibbe binne oan 'e dwerchearnen út de [[Nije Wrâld]]. Dêrom binne de Aziatyske soarten yn it hjoeddeiske, aparte skaai ''Nisaetus'' set, in namme dy't al yn 1836 troch de Ingelske natuerûndersiker Brian Houghton Hodgson útsteld wie.

=== Soarten ===
It skaai telt op it stuit alve libbene soarten:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:Nisaetus nipalensis 182186101.jpg|120px]] || [[berchtúfearn]] || ''Nisaetus nipalensis'' || fan it [[Himalaya]]gebiet oant Sina, [[Taiwan]] en Japan ||  &lt;span style=&quot;color:#CC9900;&quot;&gt;'''gefoelich'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/mountain-hawk-eagle-nisaetus-nipalensis ''Nisaetus nipalensis''op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt; 
|-
| [[Ofbyld:Blythe's hawk-eagle.png|120px]] || [[Blyths túfearn]] || ''Nisaetus alboniger'' || it [[Malakka|Maleiske skiereilân]], [[Sumatra]] en [[Borneo]] || &lt;span style=&quot;color:#008000;&quot;&gt;'''net bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blyths-hawk-eagle-nisaetus-alboniger ''Nisaetus alboniger'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Lppe-01.jpg|120px]] || [[Floarestúfearn]] || ''Nisaetus floris'' || de [[Lytse Sûnda-eilannen]] ([[Floares]], [[Lombok (eilân)|Lombok]], Sumbawa en Alor) ||  &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/flores-hawk-eagle-nisaetus-floris ''Nisaetus floris'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:A Crested Hawk Eagle on a Perch (50259238371).jpg|120px]] || [[Yndyske túfearn]] || ''Nisaetus cirrhatus'' || fan [[Yndia]] en [[Sry Lanka]] oer [[Súdeast-Aazje]] oant de Filipinen en Yndoneezje || &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;'''net bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/changeable-hawk-eagle-nisaetus-cirrhatus ''Nisaetus cirrhatus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:ELANG JAWA.jpg|120px]] || [[Javaanske túfearn]] || ''Nisaetus bartelsi'' || it eilân [[Java]] ([[Endemisme|endemysk]]) || &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''bedrige'''&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/javan-hawk-eagle-nisaetus-bartelsi ''Nisaetus bartelsi'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Crested Hawk E.jpg|120px]] || [[Legge's túfearn]] || ''Nisaetus kelaarti'' || Súd-Yndia en Sry Lanka || gjin eigen status &lt;ref&gt;[https://birdsoftheworld.org/bow/species/mouhae2/cur/introduction ''Nisaetus kelaarti'' op ''Birds of the World'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Nisaetus nanus 14787809.jpg|120px]] || [[Lytse túfearn]] || ''Nisaetus nanus'' || it Maleiske skiereilân, Sumatra en Borneo || &lt;span style=&quot;color:#FF8C00;&quot;&gt;'''kwetsber'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/wallaces-hawk-eagle-nisaetus-nanus ''Nisaetus nanus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Philippine Hawk-eagle.jpg|120px]] || [[Noardfilipynske túfearn]] || ''Nisaetus philippensis'' || it eilân [[Luzon]] yn 'e Filipinen (endemysk) || &lt;span style=&quot;color:#FF4500;&quot;&gt;'''bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/north-philippine-hawk-eagle-nisaetus-philippensis ''Nisaetus philippensis'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Sulawesi-hawk eagle.jpg|120px]] || [[Selebestúfearn]] || ''Nisaetus lanceolatus'' || [[Selebes]] en omlizzende eilannen (endemysk) || &lt;span style=&quot;color:#2E8B57;&quot;&gt;'''net bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://birdsoftheworld.org/bow/species/sulhae1/cur/introduction ''Nisaetus lanceolatus'' op ''Birds of the World'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Pinskers hawk eagle 2.jpg|120px]] || [[Súdfilipynske túfearn]] || ''Nisaetus pinskeri'' || de súdlike Filipinen (û.o. [[Mindanao]], [[Leyte]] en [[Samar (eilân)|Samar]]) || &lt;span style=&quot;color:#FF4500;&quot;&gt;'''bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/south-philippine-hawk-eagle-nisaetus-pinskeri ''Nisaetus pinskeri'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|}
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|2}}
----
{{Commonscat|Nisaetus|Túfearnen}}
}}
{{DEFAULTSORT:Tufearnen}}
[[Kategory:Túfearn| ]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Haukfûgel]]</text>
      <sha1>10wwlzmf15bucd86dhoi0pye0q8tw3c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230797</id>
      <parentid>1230796</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T13:54:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1230797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6648" sha1="hvc94bzster8uzlzq21fs72jij42yb1" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| namme               = Túfearnen
| ôfbylding           = Changable Hawk-eagle Bhavani AJTJ IMG 8853.jpg
| ôfbyldingsbreedte   = 
| ôfbyldingstekst     = De [[Yndyske túfearn]] (''Nisaetus cirrhatus'') is de [[typesoarte]] fan it skaai.
| takson1             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme1              = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson2             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme2              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson3             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme3              = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson4             = [[skift]]:
| namme4              = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'')
| takson5            = [[famylje]]:
| namme5             = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'')
| takson6            = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme6             = '''túfearnen''' (''Nisaetus'')
| beskriuwer, jier    = [[Brian Houghton Hodgson|Hodgson]], 1836
}}
De '''túfearnen''' (''Nisaetus'') foarmje in [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') yn it [[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). It skaai bestiet út alve libbene [[Soarte (taksonomy)|soarte]]n fan middelgrutte oant frij grutte rôffûgels dy't allegear foarkomme yn 'e bosken fan [[Aazje]]. 

== Skaaimerken ==
Túfearnen binne slanke, krêftige earnen dy't yn bosken foarkomme. De meast soarten ha in opfallende túf, dêr't it skaai syn Fryske namme oan ûntlient. De wjukken binne oer it generaal breed en as de fûgels yn in sirkel sweve, wurde de wjukken yn in flakke V-foarm holden. De poaten binne oant op 'e teannen ta swier befearre. 

== Fersprieding en libbenswize ==
It ferspriedingsgebiet fan it skaai is beheind ta it [[Aazje|Aziatyske]] kontinint en leit tusken it [[Yndyske subkontinint]] en [[Sina]] oant de ferskate eilannen fan [[Yndoneezje]], [[Japan]] en de [[Filipinen]]. Se libbe benammen yn tichte, tropyske en subtropyske bosken, fariearjend fan iepen leechlânbosken oant fochtige berchbosken op gruttere hichten. 

De fûgels jeie op in haukeftige wize: se sitte faak ferburgen op in tûke te wachtsjen en dogge dan in flugge útfal nei harren proai. It iten bestiet út lytse oant middelgrutte [[sûchdieren]] (lykas iikhoarntsjes en oare yn beammen libjende bisten), fûgels, hagedissen en slangen. 

== Systematyk ==
De earnen út it skaai ''Nisaetus'' waarden earder ta it Amerikaanske skaai fan 'e [[dwerchearnen]] (''Spizaetus'') rekkene. Ut modern [[DNA]]-ûndersyk die lykwols bliken dat de Aziatyske soarten genetysk net nau besibbe binne oan 'e dwerchearnen út de [[Nije Wrâld]]. Dêrom binne de Aziatyske soarten yn it hjoeddeiske, aparte skaai ''Nisaetus'' set, in namme dy't al yn 1836 troch de Ingelske natuerûndersiker Brian Houghton Hodgson útsteld wie.

=== Soarten ===
It skaai telt op it stuit alve libbene soarten:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:Nisaetus nipalensis 182186101.jpg|120px]] || [[berchtúfearn]] || ''Nisaetus nipalensis'' || fan it [[Himalaya]]gebiet oant Sina, [[Taiwan]] en Japan ||  &lt;span style=&quot;color:#CC9900;&quot;&gt;'''gefoelich'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/mountain-hawk-eagle-nisaetus-nipalensis ''Nisaetus nipalensis''op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt; 
|-
| [[Ofbyld:Blythe's hawk-eagle.png|120px]] || [[Blyths túfearn]] || ''Nisaetus alboniger'' || it [[Malakka|Maleiske skiereilân]], [[Sumatra]] en [[Borneo]] || &lt;span style=&quot;color:#008000;&quot;&gt;'''net bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blyths-hawk-eagle-nisaetus-alboniger ''Nisaetus alboniger'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Lppe-01.jpg|120px]] || [[Floarestúfearn]] || ''Nisaetus floris'' || de [[Lytse Sûnda-eilannen]] ([[Floares]], [[Lombok (eilân)|Lombok]], Sumbawa en Alor) ||  &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/flores-hawk-eagle-nisaetus-floris ''Nisaetus floris'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:A Crested Hawk Eagle on a Perch (50259238371).jpg|120px]] || [[Yndyske túfearn]] || ''Nisaetus cirrhatus'' || fan [[Yndia]] en [[Sry Lanka]] oer [[Súdeast-Aazje]] oant de Filipinen en Yndoneezje || &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;'''net bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/changeable-hawk-eagle-nisaetus-cirrhatus ''Nisaetus cirrhatus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:ELANG JAWA.jpg|120px]] || [[Javaanske túfearn]] || ''Nisaetus bartelsi'' || it eilân [[Java]] ([[Endemisme|endemysk]]) || &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''bedrige'''&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/javan-hawk-eagle-nisaetus-bartelsi ''Nisaetus bartelsi'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Crested Hawk E.jpg|120px]] || [[Legge's túfearn]] || ''Nisaetus kelaarti'' || Súd-Yndia en Sry Lanka || gjin eigen status &lt;ref&gt;[https://birdsoftheworld.org/bow/species/mouhae2/cur/introduction ''Nisaetus kelaarti'' op ''Birds of the World'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Nisaetus nanus 14787809.jpg|120px]] || [[Lytse túfearn]] || ''Nisaetus nanus'' || it Maleiske skiereilân, Sumatra en Borneo || &lt;span style=&quot;color:#FF8C00;&quot;&gt;'''kwetsber'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/wallaces-hawk-eagle-nisaetus-nanus ''Nisaetus nanus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Philippine Hawk-eagle.jpg|120px]] || [[Noardfilipynske túfearn]] || ''Nisaetus philippensis'' || it eilân [[Luzon]] yn 'e Filipinen (endemysk) || &lt;span style=&quot;color:#FF4500;&quot;&gt;'''bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/north-philippine-hawk-eagle-nisaetus-philippensis ''Nisaetus philippensis'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Sulawesi-hawk eagle.jpg|120px]] || [[Selebestúfearn]] || ''Nisaetus lanceolatus'' || [[Selebes]] en omlizzende eilannen (endemysk) || &lt;span style=&quot;color:#2E8B57;&quot;&gt;'''net bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://birdsoftheworld.org/bow/species/sulhae1/cur/introduction ''Nisaetus lanceolatus'' op ''Birds of the World'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Pinskers hawk eagle 2.jpg|120px]] || [[Súdfilipynske túfearn]] || ''Nisaetus pinskeri'' || de súdlike Filipinen (û.o. [[Mindanao]], [[Leyte]] en [[Samar (eilân)|Samar]]) || &lt;span style=&quot;color:#FF4500;&quot;&gt;'''bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/south-philippine-hawk-eagle-nisaetus-pinskeri ''Nisaetus pinskeri'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|}
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|2}}
----
{{Commonscat|Nisaetus|Túfearnen}}
}}
{{DEFAULTSORT:Tufearnen}}
[[Kategory:Túfearn| ]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Haukfûgel]]</text>
      <sha1>hvc94bzster8uzlzq21fs72jij42yb1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230842</id>
      <parentid>1230797</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T22:17:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>syn.</comment>
      <origin>1230842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6668" sha1="8udni3mclyxq97iv4v1rh57c554aa9d" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| namme               = Túfearnen
| ôfbylding           = Changable Hawk-eagle Bhavani AJTJ IMG 8853.jpg
| ôfbyldingsbreedte   = 
| ôfbyldingstekst     = De [[Yndyske túfearn]] (''Nisaetus cirrhatus'') is de [[typesoarte]] fan it skaai.
| takson1             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme1              = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson2             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme2              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson3             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme3              = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson4             = [[skift]]:
| namme4              = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'')
| takson5            = [[famylje]]:
| namme5             = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'')
| takson6            = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme6             = '''túfearnen''' (''Nisaetus'')
| beskriuwer, jier    = [[Brian Houghton Hodgson|Hodgson]], 1836
}}
De '''túfearnen''' of '''toefearnen''' (''Nisaetus'') foarmje in [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') yn it [[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). It skaai bestiet út alve libbene [[Soarte (taksonomy)|soarte]]n fan middelgrutte oant frij grutte rôffûgels dy't allegear foarkomme yn 'e bosken fan [[Aazje]]. 

== Skaaimerken ==
Túfearnen binne slanke, krêftige earnen dy't yn bosken foarkomme. De meast soarten ha in opfallende túf, dêr't it skaai syn Fryske namme oan ûntlient. De wjukken binne oer it generaal breed en as de fûgels yn in sirkel sweve, wurde de wjukken yn in flakke V-foarm holden. De poaten binne oant op 'e teannen ta swier befearre. 

== Fersprieding en libbenswize ==
It ferspriedingsgebiet fan it skaai is beheind ta it [[Aazje|Aziatyske]] kontinint en leit tusken it [[Yndyske subkontinint]] en [[Sina]] oant de ferskate eilannen fan [[Yndoneezje]], [[Japan]] en de [[Filipinen]]. Se libbe benammen yn tichte, tropyske en subtropyske bosken, fariearjend fan iepen leechlânbosken oant fochtige berchbosken op gruttere hichten. 

De fûgels jeie op in haukeftige wize: se sitte faak ferburgen op in tûke te wachtsjen en dogge dan in flugge útfal nei harren proai. It iten bestiet út lytse oant middelgrutte [[sûchdieren]] (lykas iikhoarntsjes en oare yn beammen libjende bisten), fûgels, hagedissen en slangen. 

== Systematyk ==
De earnen út it skaai ''Nisaetus'' waarden earder ta it Amerikaanske skaai fan 'e [[dwerchearnen]] (''Spizaetus'') rekkene. Ut modern [[DNA]]-ûndersyk die lykwols bliken dat de Aziatyske soarten genetysk net nau besibbe binne oan 'e dwerchearnen út de [[Nije Wrâld]]. Dêrom binne de Aziatyske soarten yn it hjoeddeiske, aparte skaai ''Nisaetus'' set, in namme dy't al yn 1836 troch de Ingelske natuerûndersiker Brian Houghton Hodgson útsteld wie.

=== Soarten ===
It skaai telt op it stuit alve libbene soarten:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:Nisaetus nipalensis 182186101.jpg|120px]] || [[berchtúfearn]] || ''Nisaetus nipalensis'' || fan it [[Himalaya]]gebiet oant Sina, [[Taiwan]] en Japan ||  &lt;span style=&quot;color:#CC9900;&quot;&gt;'''gefoelich'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/mountain-hawk-eagle-nisaetus-nipalensis ''Nisaetus nipalensis''op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt; 
|-
| [[Ofbyld:Blythe's hawk-eagle.png|120px]] || [[Blyths túfearn]] || ''Nisaetus alboniger'' || it [[Malakka|Maleiske skiereilân]], [[Sumatra]] en [[Borneo]] || &lt;span style=&quot;color:#008000;&quot;&gt;'''net bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blyths-hawk-eagle-nisaetus-alboniger ''Nisaetus alboniger'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Lppe-01.jpg|120px]] || [[Floarestúfearn]] || ''Nisaetus floris'' || de [[Lytse Sûnda-eilannen]] ([[Floares]], [[Lombok (eilân)|Lombok]], Sumbawa en Alor) ||  &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/flores-hawk-eagle-nisaetus-floris ''Nisaetus floris'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:A Crested Hawk Eagle on a Perch (50259238371).jpg|120px]] || [[Yndyske túfearn]] || ''Nisaetus cirrhatus'' || fan [[Yndia]] en [[Sry Lanka]] oer [[Súdeast-Aazje]] oant de Filipinen en Yndoneezje || &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;'''net bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/changeable-hawk-eagle-nisaetus-cirrhatus ''Nisaetus cirrhatus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:ELANG JAWA.jpg|120px]] || [[Javaanske túfearn]] || ''Nisaetus bartelsi'' || it eilân [[Java]] ([[Endemisme|endemysk]]) || &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''bedrige'''&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/javan-hawk-eagle-nisaetus-bartelsi ''Nisaetus bartelsi'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Crested Hawk E.jpg|120px]] || [[Legge's túfearn]] || ''Nisaetus kelaarti'' || Súd-Yndia en Sry Lanka || gjin eigen status &lt;ref&gt;[https://birdsoftheworld.org/bow/species/mouhae2/cur/introduction ''Nisaetus kelaarti'' op ''Birds of the World'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Nisaetus nanus 14787809.jpg|120px]] || [[Lytse túfearn]] || ''Nisaetus nanus'' || it Maleiske skiereilân, Sumatra en Borneo || &lt;span style=&quot;color:#FF8C00;&quot;&gt;'''kwetsber'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/wallaces-hawk-eagle-nisaetus-nanus ''Nisaetus nanus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Philippine Hawk-eagle.jpg|120px]] || [[Noardfilipynske túfearn]] || ''Nisaetus philippensis'' || it eilân [[Luzon]] yn 'e Filipinen (endemysk) || &lt;span style=&quot;color:#FF4500;&quot;&gt;'''bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/north-philippine-hawk-eagle-nisaetus-philippensis ''Nisaetus philippensis'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Sulawesi-hawk eagle.jpg|120px]] || [[Selebestúfearn]] || ''Nisaetus lanceolatus'' || [[Selebes]] en omlizzende eilannen (endemysk) || &lt;span style=&quot;color:#2E8B57;&quot;&gt;'''net bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://birdsoftheworld.org/bow/species/sulhae1/cur/introduction ''Nisaetus lanceolatus'' op ''Birds of the World'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Pinskers hawk eagle 2.jpg|120px]] || [[Súdfilipynske túfearn]] || ''Nisaetus pinskeri'' || de súdlike Filipinen (û.o. [[Mindanao]], [[Leyte]] en [[Samar (eilân)|Samar]]) || &lt;span style=&quot;color:#FF4500;&quot;&gt;'''bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/south-philippine-hawk-eagle-nisaetus-pinskeri ''Nisaetus pinskeri'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|}
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|2}}
----
{{Commonscat|Nisaetus|Túfearnen}}
}}
{{DEFAULTSORT:Tufearnen}}
[[Kategory:Túfearn| ]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Haukfûgel]]</text>
      <sha1>8udni3mclyxq97iv4v1rh57c554aa9d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Blythtúfearn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192104</id>
    <redirect title="Blyths túfearn" />
    <revision>
      <id>1230802</id>
      <timestamp>2026-05-27T13:59:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Blyths túfearn]]</comment>
      <origin>1230802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="3xgxpqb9kym2dtl2g9x0uxj4bcxqb8u" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Blyths túfearn]]</text>
      <sha1>3xgxpqb9kym2dtl2g9x0uxj4bcxqb8u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Readbúkdwerchearn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192105</id>
    <revision>
      <id>1230804</id>
      <timestamp>2026-05-27T15:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme        = Readbúkdwerchearn |Ofbyld       = [[Ofbyld:Roofus-bellied hawk eagle (51760611293).jpg|250px]] |lûd          =  |Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift        = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'')  |Famylje      = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'')  |Skaai        = [[readbúkdwerchearnen]] (''Lophotriorchis'')  |Wittenskiplike namme = Lophot...&quot;</comment>
      <origin>1230804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4981" sha1="dgwlrksfywlbpolmqawobxhxua664z5" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = Readbúkdwerchearn
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Roofus-bellied hawk eagle (51760611293).jpg|250px]]
|lûd          = 
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') 
|Famylje      = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') 
|Skaai        = [[readbúkdwerchearnen]] (''Lophotriorchis'') 
|Wittenskiplike namme = Lophotriorchis kienerii
|Beskriuwer, jier = [[Louis Ernest Gustave de Sparre|De Sparre]], 1835
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: &lt;span style=&quot;color:#cccc00&quot;&gt;'''gefoelich'''&lt;/span&gt; (VU)
|lânkaart     = 
}}
De '''readbúkdwerchearn''' (''Lophotriorchis kienerii'') is in [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] van 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') yn it [[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). De fûgel komt foar yn tropyske bosken fan [[Aazje]]. 

== Uterlik ==
De readbúkdwerchearn is in dwerchearn mei in lingte fan 42 oant 60 sm en in spanwiidte fan 90 oant 127 sentimeter. Mantsjes weage likernôch 730 gram, wylst de wyfkes mei sa'n 800 gram wat swierder binne. It uterlik fan beide seksen is allyk.
[[Ofbyld:Rufous-bellied Eagle.jpg|thumb|left|Yn 'e flecht.]]
In folwoeksen fûgel (fan de ûndersoarte ''L. k. formosus'') hat in swarte boppekant en in swarte túf op 'e kop. De boppekant fan 'e sturt is donkerbrún mei ûndúdlike swarte bannen. Oan 'e ûnderkant is de sturt witich mei fine swarte streken en in brede swarte einbân. De wangstreek en de sydkanten fan 'e kop hawwe in streke patroan fan readbrún en swart. De kiel en de boppekant fan it boarst binne sniewyt, wylst de ûnderkant fan it boarst, de búk, de flanken en de ûndersturtfearren readbrún fan kleur binne. Oer it readbrune boarst rinne in oantal swarte lingtestreken en op 'e flanken sit in swarte plak. De wjukken binne ûnder readbrún mei swarte streken; de slachpinnen binne fan ûnderen witich mei fine bannen, mar rjochting de wjukeinen wurde se hast swart. De snaffel is donkergriis, de iris is donkerbrún en de poaten binne felle giel.

In jonge fûgel hat in donkerbrune boppekant en túf. De foarholle en de nekke binne wyt mei brune stippen en it gesicht is swart. De hiele ûnderkant fan it liif is by in jonge fûgel noch folslein wyt.

== Fersprieding en libbenswize ==
Dizze soarte libbet benammen yn 'e [[berchbosk]]en en beboske heuvelgebieten van tropysk Aazje. Yn [[Yndia]] komt de fûgel in soad foar yn it gebiet fan 'e [[West-Ghats]], mar folle minder lâns de [[Himalaya]], dêr't it ferspriedingsgebiet fan [[Nepal]] oant [[Assam]] rint.

== Ekology == 
De readbúkdwerchearn jaget fanút de loft en makket dûkflechten om syn proai te pakken. It iten bestiet út fûgels dy't yn 'e loft fongen wurde en lytse sûchdieren op 'e grûn. Der is dokumintearre dat de readbúkdwerchearn grutte boskfûgels pakt, lykas de [[Srylankaanske hôfdo]] (''Columba torringtoniae''), de [[Nepaleeske fazant]] (''Lophura leucomelanos'') en de [[Bankivahin]] (''Gallus gallus'').

It briedseizoen falt yn 'e winter. It nêst wurdt troch de earnen beklaaid mei griene blêden. It wyfke leit mar ien aai en de jongen fleane yn 'e maitiid út, in tiid dy't gearfalt mei it briedseizoen fan oare fûgelsoarten, sadat der genôch proaibisten te finen binne. Beide âlden wikselje inoar ôf by it ferdigenjen fan it nêst.

== Status en bedriging ==
De soarte nimt yn oantal ôf troch oanhâldende ûntbosking yn syn hiele ferspriedingsgebiet. It boskferlies wurdt rûsd op 29% oer trije generaasjes (54 jier). Dêrom kategorisearret de [[IUCN]] de soarte as gefoelich (''Near Threatened'') op 'e [[Reade list]].

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rufous-bellied-eagle-lophotriorchis-kienerii BirdLife, oproppen 27 maaie 2026.] 
* [https://ebird.org/species/rubeag2 eBird, oproppen 27 maaie 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/rubeag2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 maaie 2026.]
* [https://www.eaglewatch.nl/roofvogels/Accipitres/Accipitidae/Accipitrinae/Roodbuikhavikarend/Index.html Eagle Watch, oproppen 27 maaie 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lophotriorchis kienerii|Readbúkdwerchearn}}
}}
{{DEFAULTSORT:Readbukdwerchearn}}
[[Kategory:Readbúkdwerchearn]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]</text>
      <sha1>dgwlrksfywlbpolmqawobxhxua664z5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lophotriorchis kienerii</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192106</id>
    <redirect title="Readbúkdwerchearn" />
    <revision>
      <id>1230805</id>
      <timestamp>2026-05-27T15:13:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Readbúkdwerchearn]]</comment>
      <origin>1230805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="pslx36om5mwdqxhxcxolpn72ru8jez3" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Readbúkdwerchearn]]</text>
      <sha1>pslx36om5mwdqxhxcxolpn72ru8jez3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Readbúkdwerchearn</title>
    <ns>14</ns>
    <id>192107</id>
    <revision>
      <id>1230806</id>
      <timestamp>2026-05-27T15:14:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|Lophotriorchis kienerii|''Lophotriorchis''}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Haukfûgel]]&quot;</comment>
      <origin>1230806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="106" sha1="5fxpt9ucfwotxzxoulrnjuxh6gm45mo" xml:space="preserve">{{Commonscat|Lophotriorchis kienerii|''Lophotriorchis''}}
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Haukfûgel]]</text>
      <sha1>5fxpt9ucfwotxzxoulrnjuxh6gm45mo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Duco Gerrolt Rengers fan Farmsum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192108</id>
    <revision>
      <id>1230807</id>
      <timestamp>2026-05-27T15:23:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;'''Duco Gerrolt Rengers van Farmsum''' (doopt yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[13 juny]] [[1750]] – [[Grins (stêd)|Grins]], [[17 maart]] [[1810]]) wie in [[politikus]] yn it [[Bataafsk Mienebest]].   == Biografy == ===Komôf en famylje=== Rengers, lid fan de famylje [[Rengers]], wie hear fan [[Farmsum]] en [[Ten Post]]. Hy wie in soan fan [[Sjuck fan Burmania Rengers|Sjuck Gerrolt Juckema baron fan Burmania Rengers]] (1713-1784), [[grytman]] fan Frjentsjerteradiel (...&quot;</comment>
      <origin>1230807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2047" sha1="r0hnpmg6pzvcxuj0umx12s5xlb32jx1" xml:space="preserve">'''Duco Gerrolt Rengers van Farmsum''' (doopt yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[13 juny]] [[1750]] – [[Grins (stêd)|Grins]], [[17 maart]] [[1810]]) wie in [[politikus]] yn it [[Bataafsk Mienebest]]. 

== Biografy ==
===Komôf en famylje===
Rengers, lid fan de famylje [[Rengers]], wie hear fan [[Farmsum]] en [[Ten Post]]. Hy wie in soan fan [[Sjuck fan Burmania Rengers|Sjuck Gerrolt Juckema baron fan Burmania Rengers]] (1713-1784), [[grytman]] fan [[Frjentsjerteradiel (1851-1984)|Frjentsjerteradiel]] en Wymbritseradiel, en Odilia Amelia des H.R. ryksgrevinne fan Welderen (1723-1788). Hy troude yn 1772 mei Jeannette Gabrielle van Lintelo tot de Marsch; it pear krige seis bern. Hy wie in broer fan [[Egbert Sjuck Gerrold Juckema fan Burmania Rengers]].

===Karriêre===
Rengers studearre Romeinsk en hjoeddeisk rjocht oan de [[Grinzer Hegeskoalle]] en promovearre yn 1769 op syn proefskrift ''De testamento militari''. Hy waard luitenant fan de garde en ferfolle ferskate bestjoerlike funksjes yn de stêd Grins. Hy wie ûnder mear ried (1780-1795), riedshear fan de Hege Justysjekeamer (mear as ien kear tusken 1781 en 1794), lid fan [[Deputearre Steaten]] (1782, 1789, 1792) en deputearre fan [[Steaten-Generaal]] (1785, 1791).

Yn de [[Frânske perioade]] beklaaide Rengers gjin amt. Fan 10 novimber 1801 oant 20 jannewaris 1802 wie er lid fan it Wetjaand Lichem. Dêrnei wie er lid fan it algemien bestjoer (1802-1807) en lid fan de ried fan finânsjes (1805-1807) fan it [[Departemint Stêd en Lannen fan Grinslân]]. Fan 25 maaie 1807 oant 1 novimber 1808 wie er drost fan it kertier Appingedam.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* De ynformaasje op dizze side, of in eardere ferzje dêrfan, is hielendal of foar in part ôfkomstich fan [https://parlement.com/biografie/mr-dg-rengers-van-farmsum www.parlement.com.]
{{Reflist}}
}}
{{DEFAULTSORT:Rengers, Duco}}
[[Kategory:Lid fan it Wetjaand Lichem fan de Bataafske Republyk]]
[[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1750]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1810]]</text>
      <sha1>r0hnpmg6pzvcxuj0umx12s5xlb32jx1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230818</id>
      <parentid>1230807</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T16:46:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>plaatsje</comment>
      <origin>1230818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2190" sha1="orep5rrbtit2q6r9oadyo279coehbfa" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Rengers-Van-Lintelo-768x525.jpg|thumb|Jeannette Gabrielle van Lintelo en har man Duco Gerrold Rengers, hear fan Farmsum en Ten Post]]
'''Duco Gerrolt Rengers van Farmsum''' (doopt yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[13 juny]] [[1750]] – [[Grins (stêd)|Grins]], [[17 maart]] [[1810]]) wie in [[politikus]] yn it [[Bataafsk Mienebest]]. 

== Biografy ==
===Komôf en famylje===
Rengers, lid fan de famylje [[Rengers]], wie hear fan [[Farmsum]] en [[Ten Post]]. Hy wie in soan fan [[Sjuck fan Burmania Rengers|Sjuck Gerrolt Juckema baron fan Burmania Rengers]] (1713-1784), [[grytman]] fan [[Frjentsjerteradiel (1851-1984)|Frjentsjerteradiel]] en Wymbritseradiel, en Odilia Amelia des H.R. ryksgrevinne fan Welderen (1723-1788). Hy troude yn 1772 mei Jeannette Gabrielle van Lintelo tot de Marsch; it pear krige seis bern. Hy wie in broer fan [[Egbert Sjuck Gerrold Juckema fan Burmania Rengers]].

===Karriêre===
Rengers studearre Romeinsk en hjoeddeisk rjocht oan de [[Grinzer Hegeskoalle]] en promovearre yn 1769 op syn proefskrift ''De testamento militari''. Hy waard luitenant fan de garde en ferfolle ferskate bestjoerlike funksjes yn de stêd Grins. Hy wie ûnder mear ried (1780-1795), riedshear fan de Hege Justysjekeamer (mear as ien kear tusken 1781 en 1794), lid fan [[Deputearre Steaten]] (1782, 1789, 1792) en deputearre fan [[Steaten-Generaal]] (1785, 1791).

Yn de [[Frânske perioade]] beklaaide Rengers gjin amt. Fan 10 novimber 1801 oant 20 jannewaris 1802 wie er lid fan it Wetjaand Lichem. Dêrnei wie er lid fan it algemien bestjoer (1802-1807) en lid fan de ried fan finânsjes (1805-1807) fan it [[Departemint Stêd en Lannen fan Grinslân]]. Fan 25 maaie 1807 oant 1 novimber 1808 wie er drost fan it kertier Appingedam.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* De ynformaasje op dizze side, of in eardere ferzje dêrfan, is hielendal of foar in part ôfkomstich fan [https://parlement.com/biografie/mr-dg-rengers-van-farmsum www.parlement.com.]
{{Reflist}}
}}
{{DEFAULTSORT:Rengers, Duco}}
[[Kategory:Lid fan it Wetjaand Lichem fan de Bataafske Republyk]]
[[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1750]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1810]]</text>
      <sha1>orep5rrbtit2q6r9oadyo279coehbfa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230820</id>
      <parentid>1230818</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T16:54:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1230820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2196" sha1="k50tl0143lr1xtzfonufuqbbju4fg6b" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Rengers-Van-Lintelo-768x525.jpg|thumb|325px|Jeannette Gabrielle van Lintelo en har man Duco Gerrold Rengers, hear fan Farmsum en Ten Post]]
'''Duco Gerrolt Rengers van Farmsum''' (doopt yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[13 juny]] [[1750]] – [[Grins (stêd)|Grins]], [[17 maart]] [[1810]]) wie in [[politikus]] yn it [[Bataafsk Mienebest]]. 

== Biografy ==
===Komôf en famylje===
Rengers, lid fan de famylje [[Rengers]], wie hear fan [[Farmsum]] en [[Ten Post]]. Hy wie in soan fan [[Sjuck fan Burmania Rengers|Sjuck Gerrolt Juckema baron fan Burmania Rengers]] (1713-1784), [[grytman]] fan [[Frjentsjerteradiel (1851-1984)|Frjentsjerteradiel]] en Wymbritseradiel, en Odilia Amelia des H.R. ryksgrevinne fan Welderen (1723-1788). Hy troude yn 1772 mei Jeannette Gabrielle van Lintelo tot de Marsch; it pear krige seis bern. Hy wie in broer fan [[Egbert Sjuck Gerrold Juckema fan Burmania Rengers]].

===Karriêre===
Rengers studearre Romeinsk en hjoeddeisk rjocht oan de [[Grinzer Hegeskoalle]] en promovearre yn 1769 op syn proefskrift ''De testamento militari''. Hy waard luitenant fan de garde en ferfolle ferskate bestjoerlike funksjes yn de stêd Grins. Hy wie ûnder mear ried (1780-1795), riedshear fan de Hege Justysjekeamer (mear as ien kear tusken 1781 en 1794), lid fan [[Deputearre Steaten]] (1782, 1789, 1792) en deputearre fan [[Steaten-Generaal]] (1785, 1791).

Yn de [[Frânske perioade]] beklaaide Rengers gjin amt. Fan 10 novimber 1801 oant 20 jannewaris 1802 wie er lid fan it Wetjaand Lichem. Dêrnei wie er lid fan it algemien bestjoer (1802-1807) en lid fan de ried fan finânsjes (1805-1807) fan it [[Departemint Stêd en Lannen fan Grinslân]]. Fan 25 maaie 1807 oant 1 novimber 1808 wie er drost fan it kertier Appingedam.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* De ynformaasje op dizze side, of in eardere ferzje dêrfan, is hielendal of foar in part ôfkomstich fan [https://parlement.com/biografie/mr-dg-rengers-van-farmsum www.parlement.com.]
{{Reflist}}
}}
{{DEFAULTSORT:Rengers, Duco}}
[[Kategory:Lid fan it Wetjaand Lichem fan de Bataafske Republyk]]
[[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1750]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1810]]</text>
      <sha1>k50tl0143lr1xtzfonufuqbbju4fg6b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230844</id>
      <parentid>1230820</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T22:20:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Karriêre */ kt</comment>
      <origin>1230844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2225" sha1="925w5514c896vlicnqd0ewub61h2ug2" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Rengers-Van-Lintelo-768x525.jpg|thumb|325px|Jeannette Gabrielle van Lintelo en har man Duco Gerrold Rengers, hear fan Farmsum en Ten Post]]
'''Duco Gerrolt Rengers van Farmsum''' (doopt yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[13 juny]] [[1750]] – [[Grins (stêd)|Grins]], [[17 maart]] [[1810]]) wie in [[politikus]] yn it [[Bataafsk Mienebest]]. 

== Biografy ==
===Komôf en famylje===
Rengers, lid fan de famylje [[Rengers]], wie hear fan [[Farmsum]] en [[Ten Post]]. Hy wie in soan fan [[Sjuck fan Burmania Rengers|Sjuck Gerrolt Juckema baron fan Burmania Rengers]] (1713-1784), [[grytman]] fan [[Frjentsjerteradiel (1851-1984)|Frjentsjerteradiel]] en Wymbritseradiel, en Odilia Amelia des H.R. ryksgrevinne fan Welderen (1723-1788). Hy troude yn 1772 mei Jeannette Gabrielle van Lintelo tot de Marsch; it pear krige seis bern. Hy wie in broer fan [[Egbert Sjuck Gerrold Juckema fan Burmania Rengers]].

===Karriêre===
Rengers studearre Romeinsk en hjoeddeisk rjocht oan de [[Grinzer Hegeskoalle]] en promovearre yn 1769 op syn proefskrift ''De testamento militari''. Hy waard luitenant fan de garde en ferfolle ferskate bestjoerlike funksjes yn de stêd Grins. Hy wie ûnder mear ried (1780-1795), riedshear fan de Hege Justysjekeamer (mear as ien kear tusken 1781 en 1794), lid fan [[Deputearre Steaten]] (1782, 1789, 1792) en deputearre fan [[Steaten-Generaal]] (1785, 1791).

Yn de [[Frânske perioade]] beklaaide Rengers gjin amt. Fan 10 novimber 1801 oant 20 jannewaris 1802 wie er lid fan it Wetjaand Lichem. Dêrnei wie er lid fan it algemien bestjoer (1802-1807) en lid fan de ried fan finânsjes (1805-1807) fan it [[Departemint Stêd en Lannen fan Grinslân]]. Fan 25 maaie 1807 oant 1 novimber 1808 wie er drost fan it kertier Appingedam.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* De ynformaasje op dizze side, of in eardere ferzje dêrfan, is hielendal of foar in part ôfkomstich fan [https://parlement.com/biografie/mr-dg-rengers-van-farmsum www.parlement.com.]
{{Reflist}}
}}
{{DEFAULTSORT:Rengers, Duco}}
[[Kategory:Frysk politikus]]
[[Kategory:Lid fan it Wetjaand Lichem fan de Bataafske Republyk]]
[[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1750]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1810]]</text>
      <sha1>925w5514c896vlicnqd0ewub61h2ug2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Readbúkdwerchearnen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192109</id>
    <revision>
      <id>1230809</id>
      <timestamp>2026-05-27T15:42:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Universele ynfoboks bisteryk | namme               = Readbúkdwerchearnen | ôfbylding           = Elang-Perut-Karat-by-alimadura.jpg | ôfbyldingsbreedte   =  | ôfbyldingstekst     = De [[readbúkdwerchearn]] (''Lophotriorchis kienerii'') is de ienige soarte yn dit skaai. | takson1             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1              = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2              = [[rêchstringdieren]] (...&quot;</comment>
      <origin>1230809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2397" sha1="1jbq86n1b583brcmffo60p4w24j6nf1" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| namme               = Readbúkdwerchearnen
| ôfbylding           = Elang-Perut-Karat-by-alimadura.jpg
| ôfbyldingsbreedte   = 
| ôfbyldingstekst     = De [[readbúkdwerchearn]] (''Lophotriorchis kienerii'') is de ienige soarte yn dit skaai.
| takson1             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme1              = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson2             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme2              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson3             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme3              = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson4             = [[skift]]:
| namme4              = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'')
| takson5             = [[famylje]]:
| namme5              = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'')
| takson6            = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme6            = '''readbúkdwerchearnen''' (''Lophotriorchis'')
| beskriuwer, jier    = [[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1874
}}
De '''readbúkdwerchearnen''' (''Lophotriorchis'') foarmje in [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') yn it [[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). 

== Systematyk ==
It skaai is [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat it mar út ien [[Soarte (taksonomy)|soarte]] bestiet. De readbúkdwerchearn waard yn it ferline ek wol by oare skaaien ûnderbrocht, lykas it skaai fan 'e [[dwerchearnen]] (''Hieraaetus'') of it skaai [[echte earnen]] (''Aquila''), mar hjoed-de-dei wurdt de fûgel yn in eigen skaai set. Dit skaai waard yn 1874 beskreaun troch de [[Ingelân|Ingelske]] [[ornitolooch]] Richard Bowdler Sharpe.

=== Soarte ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:Roofus-bellied hawk eagle (51760611293).jpg|120px]] || [[readbúkdwerchearn]] || ''Lophotriorchis kienerii'' || de beboste gebieten fan tropysk [[Aazje]] || &lt;span style=&quot;color:#CC9900;&quot;&gt;'''gefoelich'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rufous-bellied-eagle-lophotriorchis-kienerii ''Lophotriorchis kienerii'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|}
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|2}}
----
{{Commonscat|Lophotriorchis kienerii|Readbúkdwerch}}
}}
{{DEFAULTSORT:Readbúkdwerchearnen}}
[[Kategory:Readbúkdwerchearn| ]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Haukfûgel]]</text>
      <sha1>1jbq86n1b583brcmffo60p4w24j6nf1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lophotriorchis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192110</id>
    <redirect title="Readbúkdwerchearnen" />
    <revision>
      <id>1230810</id>
      <timestamp>2026-05-27T15:42:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Readbúkdwerchearnen]]</comment>
      <origin>1230810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="a8xgl5qg09umg463klrcjq9f9sqbajz" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Readbúkdwerchearnen]]</text>
      <sha1>a8xgl5qg09umg463klrcjq9f9sqbajz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Louis Ernest Gustave de Sparre</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192111</id>
    <revision>
      <id>1230811</id>
      <timestamp>2026-05-27T15:52:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>wurk</comment>
      <origin>1230811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1433" sha1="hg4snpiy9sa2day3gc8xsfivd97f9fc" xml:space="preserve">{{wurk}}
'''Louis Ernest Gustave de Sparre''' ([[De Haach]], [[23 maart]] [[1802]] - 6e arrondissement yn [[Parys]], [[5 july]] [[1866]]) &lt;ref&gt;[https://www.leonore.archives-nationales.culture.gouv.fr/ui/notice/349563 Léonore N° de Notice : L2545026] &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt; Hoewol't yn de dea-akten De Haach as syn berteplak stiet, is Léonore berne oan de Rue de Joubert nr. 482 yn it 1e arrondissemint fan Parys &lt;/ref&gt; wie in Frânske [[greve]], [[luitenant]] fan it 2e Rezjimint [[Ulaan|Ulanen]], fûgel[[yllustrator]] en amateur-[[ornitolooch]].

== Wurk ==
Kar-út:
* ''Pie. Pica. Cuvier. P. à moustache blanches. P. mystacalis. G. S. Yn: Magasin de zoologie, Journal destiné a établir une coorespondance entre les zoologistes de tous les pays, et a leur faciliter les moyens de publier les espèces nouvelles ou peu connus qu’ils possèdent''. Band 5, 1835.
* ''Autour. Astur. Cuvier. A. de Kiener. A. Kienerii. G. S. Yn: Magasin de zoologie, Journal destiné a établir une coorespondance entre les zoologistes de tous les pays, et a leur faciliter les moyens de publier les espèces nouvelles ou peu connus qu’ils possèdent''. Band 5, 1835.

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Sparre, Louis Ernest Gustave de}}
[[Kategory:Frânsk yllustrator]]
[[Kategory:Frânsk ornitolooch]]
[[Kategory:Frânsk militêr]]
[[Kategory:Sweedske adel]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1802]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1866]]</text>
      <sha1>hg4snpiy9sa2day3gc8xsfivd97f9fc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230812</id>
      <parentid>1230811</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T16:03:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1230812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1762" sha1="ngwv6d3rb0iwiucoxyl0z3dd5chg4e7" xml:space="preserve">{{wurk}}
'''Louis Ernest Gustave de Sparre''' ([[De Haach]], [[23 maart]] [[1802]] - 6e arrondissement yn [[Parys]], [[5 july]] [[1866]]) &lt;ref&gt;[https://www.leonore.archives-nationales.culture.gouv.fr/ui/notice/349563 Léonore N° de Notice : L2545026] &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt; Hoewol't yn de dea-akten De Haach as syn berteplak stiet, is Léonore berne oan de Rue de Joubert nr. 482 yn it 1e arrondissemint fan Parys &lt;/ref&gt; wie in Frânske [[greve]], [[luitenant]] fan it 2e Rezjimint [[Ulaan|Ulanen]], fûgel[[yllustrator]] en amateur-[[ornitolooch]].

&lt;gallery&gt;
Louis Ernest Gustave de Sparre - Kopie.jpg|Oantekening fan syn dea yn it 6e arrondissement fan Parys.
Lophotriorchis kienerii.jpg|[[Readbúkdwerchearn]] (''Lophotriorchis kienerii''), yllustraasje fan de Sparre (G.S.)
Cyanocorax mystacalis.jpg|(''Cyanocorax mystacalis''), yllustraasje fan De Sparre (G.S.)
&lt;/gallery&gt;

== Wurk ==
Kar-út:
* ''Pie. Pica. Cuvier. P. à moustache blanches. P. mystacalis. G. S. Yn: Magasin de zoologie, Journal destiné a établir une coorespondance entre les zoologistes de tous les pays, et a leur faciliter les moyens de publier les espèces nouvelles ou peu connus qu’ils possèdent''. Band 5, 1835.
* ''Autour. Astur. Cuvier. A. de Kiener. A. Kienerii. G. S. Yn: Magasin de zoologie, Journal destiné a établir une coorespondance entre les zoologistes de tous les pays, et a leur faciliter les moyens de publier les espèces nouvelles ou peu connus qu’ils possèdent''. Band 5, 1835.

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Sparre, Louis Ernest Gustave de}}
[[Kategory:Frânsk yllustrator]]
[[Kategory:Frânsk ornitolooch]]
[[Kategory:Frânsk militêr]]
[[Kategory:Sweedske adel]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1802]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1866]]</text>
      <sha1>ngwv6d3rb0iwiucoxyl0z3dd5chg4e7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230815</id>
      <parentid>1230812</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T16:30:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1230815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3270" sha1="cfynieo80xquexiaj78wm0j133odfqh" xml:space="preserve">'''Louis Ernest Gustave de Sparre''' ([[De Haach]], [[23 maart]] [[1802]] - 6e arrondissement yn [[Parys]], [[5 july]] [[1866]]) &lt;ref&gt;[https://www.leonore.archives-nationales.culture.gouv.fr/ui/notice/349563 Léonore N° de Notice : L2545026] &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt; Hoewol't yn de dea-akten De Haach as syn berteplak stiet, is Léonore berne oan de Rue de Joubert nr. 482 yn it 1e arrondissemint fan Parys &lt;/ref&gt; wie in Frânske [[greve]], [[luitenant]] fan it 2e Rezjimint [[Ulaan|Ulanen]], fûgel[[yllustrator]] en amateur-[[ornitolooch]].

== Biografy ==
De Sparre wie de soan fan luitenant-generaal Louis Ernest Joseph de Sparre (1780–1845) fan 'e âlde Sweedske aadlike famylje Sparre en Marie de Montholon (1777–1807). &lt;ref&gt;[https://books.google.de/books?id=kaXoSooGx5EC&amp;pg=PA165-IA2 Les sénateurs du Consulat et de l’Empire: 1789–1814–1848]&lt;/ref&gt; Yn 1828 troude er mei Hippolite Louise Gabrielle de Gramont Caderouse (1806–1844). &lt;ref name=&quot;anrep45&quot;&gt;Gabriel Anrep (1861), s. 45.&lt;/ref&gt; Op 10 juny 1847 troude er fannijs mei Louise Chapelain de Séréville de Crenay (1829–1897), mei wa't er teminsten ien dochter hie mei de namme Brigitte Élisabeth Sidonie Marie (berne 1859).

Oant 1816 tsjinne de Sparre as [[kornet]] yn 'e Sweedske Liifgarde. Hy gie doe oer nei it 2e Rezjimint Ulanen, dêr't er yn 1830 weigie.

Op 8 augustus 1829 waard him de Oarder fan ''Chevalier de la [[Légion d'honneur]]'' takend. Hy waard ek yn 1835 talitten yn de Sweedske Oarder fan it Swurd (''Kungliga Svärdsorden''). &lt;ref name=&quot;anrep45&quot; /&gt;

Yn 1835 wie Gustave de Sparre de earste dy't de Readbuikearn (''[[Lophotriorchis kienerii]]'') en de Wytsturtblauwe Raven (''[[Cyanocorax mystacalis]]'') beskreau en yllustrearre. Beide type-eksimplaren wiene yn 'e kolleksje fan François Victor Masséna. [[Isidore Geoffroy Saint-Hilaire]] wurdt faak neamd as de earste beskriuwer fan 'e twa fûgels, wat nei alle gedachten leit oan in flater fan [[Richard Bowdler Sharpe]] yn 1867.&lt;ref name=&quot;dickinson315f&quot;&gt;Edward Clive Dickinson (2005), s. 317–320.&lt;/ref&gt; 

&lt;gallery&gt;
Louis Ernest Gustave de Sparre - Kopie.jpg|Oantekening fan syn dea yn it 6e arrondissement fan Parys.
Lophotriorchis kienerii.jpg|[[Readbúkdwerchearn]] (''Lophotriorchis kienerii''), yllustraasje fan de Sparre (G.S.)
Cyanocorax mystacalis.jpg|(''Cyanocorax mystacalis''), yllustraasje fan De Sparre (G.S.)
&lt;/gallery&gt;

== Wurk ==
Kar-út:
* ''Pie. Pica. Cuvier. P. à moustache blanches. P. mystacalis. G. S. Yn: Magasin de zoologie, Journal destiné a établir une coorespondance entre les zoologistes de tous les pays, et a leur faciliter les moyens de publier les espèces nouvelles ou peu connus qu’ils possèdent''. Band 5, 1835.
* ''Autour. Astur. Cuvier. A. de Kiener. A. Kienerii. G. S. Yn: Magasin de zoologie, Journal destiné a établir une coorespondance entre les zoologistes de tous les pays, et a leur faciliter les moyens de publier les espèces nouvelles ou peu connus qu’ils possèdent''. Band 5, 1835.

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Sparre, Louis Ernest Gustave de}}
[[Kategory:Frânsk yllustrator]]
[[Kategory:Frânsk ornitolooch]]
[[Kategory:Frânsk militêr]]
[[Kategory:Sweedske adel]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1802]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1866]]</text>
      <sha1>cfynieo80xquexiaj78wm0j133odfqh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230816</id>
      <parentid>1230815</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T16:37:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>commons</comment>
      <origin>1230816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3286" sha1="a5jz1yxcyingqhsseekd6q29b9rspqb" xml:space="preserve">'''Louis Ernest Gustave de Sparre''' ([[De Haach]], [[23 maart]] [[1802]] - 6e arrondissement yn [[Parys]], [[5 july]] [[1866]]) &lt;ref&gt;[https://www.leonore.archives-nationales.culture.gouv.fr/ui/notice/349563 Léonore N° de Notice : L2545026] &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt; Hoewol't yn de dea-akten De Haach as syn berteplak stiet, is Léonore berne oan de Rue de Joubert nr. 482 yn it 1e arrondissemint fan Parys &lt;/ref&gt; wie in Frânske [[greve]], [[luitenant]] fan it 2e Rezjimint [[Ulaan|Ulanen]], fûgel[[yllustrator]] en amateur-[[ornitolooch]].

== Biografy ==
De Sparre wie de soan fan luitenant-generaal Louis Ernest Joseph de Sparre (1780–1845) fan 'e âlde Sweedske aadlike famylje Sparre en Marie de Montholon (1777–1807). &lt;ref&gt;[https://books.google.de/books?id=kaXoSooGx5EC&amp;pg=PA165-IA2 Les sénateurs du Consulat et de l’Empire: 1789–1814–1848]&lt;/ref&gt; Yn 1828 troude er mei Hippolite Louise Gabrielle de Gramont Caderouse (1806–1844). &lt;ref name=&quot;anrep45&quot;&gt;Gabriel Anrep (1861), s. 45.&lt;/ref&gt; Op 10 juny 1847 troude er fannijs mei Louise Chapelain de Séréville de Crenay (1829–1897), mei wa't er teminsten ien dochter hie mei de namme Brigitte Élisabeth Sidonie Marie (berne 1859).

Oant 1816 tsjinne de Sparre as [[kornet]] yn 'e Sweedske Liifgarde. Hy gie doe oer nei it 2e Rezjimint Ulanen, dêr't er yn 1830 weigie.

Op 8 augustus 1829 waard him de Oarder fan ''Chevalier de la [[Légion d'honneur]]'' takend. Hy waard ek yn 1835 talitten yn de Sweedske Oarder fan it Swurd (''Kungliga Svärdsorden''). &lt;ref name=&quot;anrep45&quot; /&gt;

Yn 1835 wie Gustave de Sparre de earste dy't de Readbuikearn (''[[Lophotriorchis kienerii]]'') en de Wytsturtblauwe Raven (''[[Cyanocorax mystacalis]]'') beskreau en yllustrearre. Beide type-eksimplaren wiene yn 'e kolleksje fan François Victor Masséna. [[Isidore Geoffroy Saint-Hilaire]] wurdt faak neamd as de earste beskriuwer fan 'e twa fûgels, wat nei alle gedachten leit oan in flater fan [[Richard Bowdler Sharpe]] yn 1867.&lt;ref name=&quot;dickinson315f&quot;&gt;Edward Clive Dickinson (2005), s. 317–320.&lt;/ref&gt; 

&lt;gallery&gt;
Louis Ernest Gustave de Sparre - Kopie.jpg|Oantekening fan syn dea yn it 6e arrondissement fan Parys.
Lophotriorchis kienerii.jpg|[[Readbúkdwerchearn]] (''Lophotriorchis kienerii''), yllustraasje fan de Sparre (G.S.)
Cyanocorax mystacalis.jpg|(''Cyanocorax mystacalis''), yllustraasje fan De Sparre (G.S.)
&lt;/gallery&gt;

== Wurk ==
Kar-út:
* ''Pie. Pica. Cuvier. P. à moustache blanches. P. mystacalis. G. S. Yn: Magasin de zoologie, Journal destiné a établir une coorespondance entre les zoologistes de tous les pays, et a leur faciliter les moyens de publier les espèces nouvelles ou peu connus qu’ils possèdent''. Band 5, 1835.
* ''Autour. Astur. Cuvier. A. de Kiener. A. Kienerii. G. S. Yn: Magasin de zoologie, Journal destiné a établir une coorespondance entre les zoologistes de tous les pays, et a leur faciliter les moyens de publier les espèces nouvelles ou peu connus qu’ils possèdent''. Band 5, 1835.

{{Commonscat}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Sparre, Louis Ernest Gustave de}}
[[Kategory:Frânsk yllustrator]]
[[Kategory:Frânsk ornitolooch]]
[[Kategory:Frânsk militêr]]
[[Kategory:Sweedske adel]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1802]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1866]]</text>
      <sha1>a5jz1yxcyingqhsseekd6q29b9rspqb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230819</id>
      <parentid>1230816</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T16:53:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1230819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3296" sha1="m152k3ht43qffvwevrsihc1b7yx19jw" xml:space="preserve">'''Louis Ernest Gustave de Sparre''' ([[De Haach]]?[[Parys]], [[23 maart]] [[1802]] - 6e arrondissement yn [[Parys]], [[5 july]] [[1866]]) &lt;ref&gt;[https://www.leonore.archives-nationales.culture.gouv.fr/ui/notice/349563 Léonore N° de Notice : L2545026] &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt; Hoewol't yn de dea-akten De Haach as syn berteplak stiet, is Léonore berne oan de Rue de Joubert nr. 482 yn it 1e arrondissemint fan Parys &lt;/ref&gt; wie in Frânske [[greve]], [[luitenant]] fan it 2e Rezjimint [[Ulaan|Ulanen]], fûgel[[yllustrator]] en amateur-[[ornitolooch]].

== Biografy ==
De Sparre wie de soan fan luitenant-generaal Louis Ernest Joseph de Sparre (1780–1845) fan 'e âlde Sweedske aadlike famylje Sparre en Marie de Montholon (1777–1807). &lt;ref&gt;[https://books.google.de/books?id=kaXoSooGx5EC&amp;pg=PA165-IA2 Les sénateurs du Consulat et de l’Empire: 1789–1814–1848]&lt;/ref&gt; Yn 1828 troude er mei Hippolite Louise Gabrielle de Gramont Caderouse (1806–1844). &lt;ref name=&quot;anrep45&quot;&gt;Gabriel Anrep (1861), s. 45.&lt;/ref&gt; Op 10 juny 1847 troude er fannijs mei Louise Chapelain de Séréville de Crenay (1829–1897), mei wa't er teminsten ien dochter hie mei de namme Brigitte Élisabeth Sidonie Marie (berne 1859).

Oant 1816 tsjinne de Sparre as [[kornet]] yn 'e Sweedske Liifgarde. Hy gie doe oer nei it 2e Rezjimint Ulanen, dêr't er yn 1830 weigie.

Op 8 augustus 1829 waard him de Oarder fan ''Chevalier de la [[Légion d'honneur]]'' takend. Hy waard ek yn 1835 talitten yn de Sweedske Oarder fan it Swurd (''Kungliga Svärdsorden''). &lt;ref name=&quot;anrep45&quot; /&gt;

Yn 1835 wie Gustave de Sparre de earste dy't de Readbuikearn (''[[Lophotriorchis kienerii]]'') en de Wytsturtblauwe Raven (''[[Cyanocorax mystacalis]]'') beskreau en yllustrearre. Beide type-eksimplaren wiene yn 'e kolleksje fan François Victor Masséna. [[Isidore Geoffroy Saint-Hilaire]] wurdt faak neamd as de earste beskriuwer fan 'e twa fûgels, wat nei alle gedachten leit oan in flater fan [[Richard Bowdler Sharpe]] yn 1867.&lt;ref name=&quot;dickinson315f&quot;&gt;Edward Clive Dickinson (2005), s. 317–320.&lt;/ref&gt; 

&lt;gallery&gt;
Louis Ernest Gustave de Sparre - Kopie.jpg|Oantekening fan syn dea yn it 6e arrondissement fan Parys.
Lophotriorchis kienerii.jpg|[[Readbúkdwerchearn]] (''Lophotriorchis kienerii''), yllustraasje fan de Sparre (G.S.)
Cyanocorax mystacalis.jpg|(''Cyanocorax mystacalis''), yllustraasje fan De Sparre (G.S.)
&lt;/gallery&gt;

== Wurk ==
Kar-út:
* ''Pie. Pica. Cuvier. P. à moustache blanches. P. mystacalis. G. S. Yn: Magasin de zoologie, Journal destiné a établir une coorespondance entre les zoologistes de tous les pays, et a leur faciliter les moyens de publier les espèces nouvelles ou peu connus qu’ils possèdent''. Band 5, 1835.
* ''Autour. Astur. Cuvier. A. de Kiener. A. Kienerii. G. S. Yn: Magasin de zoologie, Journal destiné a établir une coorespondance entre les zoologistes de tous les pays, et a leur faciliter les moyens de publier les espèces nouvelles ou peu connus qu’ils possèdent''. Band 5, 1835.

{{Commonscat}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Sparre, Louis Ernest Gustave de}}
[[Kategory:Frânsk yllustrator]]
[[Kategory:Frânsk ornitolooch]]
[[Kategory:Frânsk militêr]]
[[Kategory:Sweedske adel]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1802]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1866]]</text>
      <sha1>m152k3ht43qffvwevrsihc1b7yx19jw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230845</id>
      <parentid>1230819</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T22:23:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wurk */ kt</comment>
      <origin>1230845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3325" sha1="5b9q4ix8wg5bgmobn8g5wj6ccxhb010" xml:space="preserve">'''Louis Ernest Gustave de Sparre''' ([[De Haach]]?[[Parys]], [[23 maart]] [[1802]] - 6e arrondissement yn [[Parys]], [[5 july]] [[1866]]) &lt;ref&gt;[https://www.leonore.archives-nationales.culture.gouv.fr/ui/notice/349563 Léonore N° de Notice : L2545026] &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt; Hoewol't yn de dea-akten De Haach as syn berteplak stiet, is Léonore berne oan de Rue de Joubert nr. 482 yn it 1e arrondissemint fan Parys &lt;/ref&gt; wie in Frânske [[greve]], [[luitenant]] fan it 2e Rezjimint [[Ulaan|Ulanen]], fûgel[[yllustrator]] en amateur-[[ornitolooch]].

== Biografy ==
De Sparre wie de soan fan luitenant-generaal Louis Ernest Joseph de Sparre (1780–1845) fan 'e âlde Sweedske aadlike famylje Sparre en Marie de Montholon (1777–1807). &lt;ref&gt;[https://books.google.de/books?id=kaXoSooGx5EC&amp;pg=PA165-IA2 Les sénateurs du Consulat et de l’Empire: 1789–1814–1848]&lt;/ref&gt; Yn 1828 troude er mei Hippolite Louise Gabrielle de Gramont Caderouse (1806–1844). &lt;ref name=&quot;anrep45&quot;&gt;Gabriel Anrep (1861), s. 45.&lt;/ref&gt; Op 10 juny 1847 troude er fannijs mei Louise Chapelain de Séréville de Crenay (1829–1897), mei wa't er teminsten ien dochter hie mei de namme Brigitte Élisabeth Sidonie Marie (berne 1859).

Oant 1816 tsjinne de Sparre as [[kornet]] yn 'e Sweedske Liifgarde. Hy gie doe oer nei it 2e Rezjimint Ulanen, dêr't er yn 1830 weigie.

Op 8 augustus 1829 waard him de Oarder fan ''Chevalier de la [[Légion d'honneur]]'' takend. Hy waard ek yn 1835 talitten yn de Sweedske Oarder fan it Swurd (''Kungliga Svärdsorden''). &lt;ref name=&quot;anrep45&quot; /&gt;

Yn 1835 wie Gustave de Sparre de earste dy't de Readbuikearn (''[[Lophotriorchis kienerii]]'') en de Wytsturtblauwe Raven (''[[Cyanocorax mystacalis]]'') beskreau en yllustrearre. Beide type-eksimplaren wiene yn 'e kolleksje fan François Victor Masséna. [[Isidore Geoffroy Saint-Hilaire]] wurdt faak neamd as de earste beskriuwer fan 'e twa fûgels, wat nei alle gedachten leit oan in flater fan [[Richard Bowdler Sharpe]] yn 1867.&lt;ref name=&quot;dickinson315f&quot;&gt;Edward Clive Dickinson (2005), s. 317–320.&lt;/ref&gt; 

&lt;gallery&gt;
Louis Ernest Gustave de Sparre - Kopie.jpg|Oantekening fan syn dea yn it 6e arrondissement fan Parys.
Lophotriorchis kienerii.jpg|[[Readbúkdwerchearn]] (''Lophotriorchis kienerii''), yllustraasje fan de Sparre (G.S.)
Cyanocorax mystacalis.jpg|(''Cyanocorax mystacalis''), yllustraasje fan De Sparre (G.S.)
&lt;/gallery&gt;

== Wurk ==
Kar-út:
* ''Pie. Pica. Cuvier. P. à moustache blanches. P. mystacalis. G. S. Yn: Magasin de zoologie, Journal destiné a établir une coorespondance entre les zoologistes de tous les pays, et a leur faciliter les moyens de publier les espèces nouvelles ou peu connus qu’ils possèdent''. Band 5, 1835.
* ''Autour. Astur. Cuvier. A. de Kiener. A. Kienerii. G. S. Yn: Magasin de zoologie, Journal destiné a établir une coorespondance entre les zoologistes de tous les pays, et a leur faciliter les moyens de publier les espèces nouvelles ou peu connus qu’ils possèdent''. Band 5, 1835.

{{Commonscat}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Sparre, Louis Ernest Gustave de}}
[[Kategory:Frânsk yllustrator]]
[[Kategory:Frânsk ornitolooch]]
[[Kategory:Frânsk publisist]]
[[Kategory:Frânsk ofsier]]
[[Kategory:Sweedske adel]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1802]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1866]]</text>
      <sha1>5b9q4ix8wg5bgmobn8g5wj6ccxhb010</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ofbyld:Rengers-Van-Lintelo-768x525.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>192112</id>
    <revision>
      <id>1230817</id>
      <timestamp>2026-05-27T16:44:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Foto mei tank oan Van Spengen, Kunst &amp; Antiek Veilingen / www.vanspengen.nl</comment>
      <origin>1230817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="127" sha1="brvdxt7s06ggcu0gwtgnyk9y9sss2ia" xml:space="preserve">== Gearfetting ==
Foto mei tank oan Van Spengen, Kunst &amp; Antiek Veilingen / www.vanspengen.nl
== Lisinsje ==
{{Unfrij ôfbyld}}</text>
      <sha1>brvdxt7s06ggcu0gwtgnyk9y9sss2ia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Katy Perry</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192113</id>
    <revision>
      <id>1230822</id>
      <timestamp>2026-05-27T17:34:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31710-41</username>
        <id>58277</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;Katy Perry, berne as Katheryn Elizabeth Hudson (Santa Barbara, 25 oktober 1984), is in Amerikaanske sjongster, ûndernimster en televyzjepersoanlikheid. Bekend om har ynfloed op moderne popmuzyk, waard se troch it tydskrift Vogue de “Keninginne fan Camp” neamd. Nei’t se op har sechstjinde begûn mei in karriêre yn gospelmuzyk, brocht Perry har debútalbum, Katy Hudson, út fia Red Hill Records yn 2001, mar dat hie gjin kommersjeel súkses. Op har santjinde ferhuze se...&quot;</comment>
      <origin>1230822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1801" sha1="hpvyb2h6juvpz97ikmq1kwtulsatcrq" xml:space="preserve">Katy Perry, berne as Katheryn Elizabeth Hudson (Santa Barbara, 25 oktober 1984), is in Amerikaanske sjongster, ûndernimster en televyzjepersoanlikheid. Bekend om har ynfloed op moderne popmuzyk, waard se troch it tydskrift Vogue de “Keninginne fan Camp” neamd. Nei’t se op har sechstjinde begûn mei in karriêre yn gospelmuzyk, brocht Perry har debútalbum, Katy Hudson, út fia Red Hill Records yn 2001, mar dat hie gjin kommersjeel súkses. Op har santjinde ferhuze se nei Los Angeles om har te rjochtsjen op sekuliere muzyk, en letter naam se de artystenamme “Katy Perry” oan, ôflaat fan de famkesnamme fan har mem. Se naam in album op wylst se ûnder kontrakt stie by Columbia Records, mar waard letter loslitten en tekene dêrnei by Capitol Records.

Se waard wrâldferneamd mei it album One of the Boys (2008), in poprockalbum mei har debútsingle I Kissed a Girl en de folgjende single Hot n Cold, dy’t respektivelik de earste en tredde posysje hellen yn de Amerikaanske hitlist Billboard Hot 100. It popalbum Teenage Dream (2010), beynfloede troch diskomuzyk, levere fiif singles op dy’t de top fan de Amerikaanske hitlist berikten — California Gurls, Teenage Dream, Firework, E.T. en Last Friday Night (T.G.I.F.) — wêrtroch it it iennige album fan in froulike artyst waard dat sa’n prestaasje helle. In opnij útbrochte ferzje fan it album, mei de titel Teenage Dream: The Complete Confection (2012), brocht letter ek de single Part of Me fuort, dy’t ek de top fan de Amerikaanske hitlist helle.

Har album mei it tema fan empowerment, Prism (2013), hie twa nûmer-ien-singles yn de Feriene Steaten: Roar en Dark Horse. De byhearrende fideoklips makken fan Perry de earste artyst mei mear as ien fideo dy’t mear as ien miljard werjeften helle op it platfoarm Vevo.</text>
      <sha1>hpvyb2h6juvpz97ikmq1kwtulsatcrq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230823</id>
      <parentid>1230822</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T17:40:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yeuxpapilon</username>
        <id>58278</id>
      </contributor>
      <origin>1230823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2723" sha1="s92wsx7mz32ktxkpmver9mhl2ewdw3o" xml:space="preserve">{{By de tiid}}
{{Sjonger of muzikant
| ôfbylding                    = Katy Perry DNC July 2016 (cropped).jpg
| ôfbyldingstekst              = Katy Perry (2016)
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = Katheryn Elizabeth Hudson
| nasjonaliteit                = {{USAnasj}}
| berne                        = [[25 oktober]] [[1984]]
| berteplak                    = [[Santa Barbara (Kalifornje)]]
| stoarn                       = 
| stjerplak                    = 
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| sjenre                       = [[popmuzyk|pop]]
| ynstrumint                   = 
| sjongtaal                    = [[Ingelsk]]
| grutste hit(s)               = [[I Kissed a Girl]],&lt;br&gt;[[Teenage Dream]]
| jierren aktyf                = [[2001]]-no
| prizen                       = 
| webside                      = * [https://www.katyperry.com/ katyperry.com]
}}
Katy Perry, berne as Katheryn Elizabeth Hudson (Santa Barbara, 25 oktober 1984), is in Amerikaanske sjongster, ûndernimster en televyzjepersoanlikheid. Bekend om har ynfloed op moderne popmuzyk, waard se troch it tydskrift Vogue de “Keninginne fan Camp” neamd. Nei’t se op har sechstjinde begûn mei in karriêre yn gospelmuzyk, brocht Perry har debútalbum, Katy Hudson, út fia Red Hill Records yn 2001, mar dat hie gjin kommersjeel súkses. Op har santjinde ferhuze se nei Los Angeles om har te rjochtsjen op sekuliere muzyk, en letter naam se de artystenamme “Katy Perry” oan, ôflaat fan de famkesnamme fan har mem. Se naam in album op wylst se ûnder kontrakt stie by Columbia Records, mar waard letter loslitten en tekene dêrnei by Capitol Records.

Se waard wrâldferneamd mei it album One of the Boys (2008), in poprockalbum mei har debútsingle I Kissed a Girl en de folgjende single Hot n Cold, dy’t respektivelik de earste en tredde posysje hellen yn de Amerikaanske hitlist Billboard Hot 100. It popalbum Teenage Dream (2010), beynfloede troch diskomuzyk, levere fiif singles op dy’t de top fan de Amerikaanske hitlist berikten — California Gurls, Teenage Dream, Firework, E.T. en Last Friday Night (T.G.I.F.) — wêrtroch it it iennige album fan in froulike artyst waard dat sa’n prestaasje helle. In opnij útbrochte ferzje fan it album, mei de titel Teenage Dream: The Complete Confection (2012), brocht letter ek de single Part of Me fuort, dy’t ek de top fan de Amerikaanske hitlist helle.

Har album mei it tema fan empowerment, Prism (2013), hie twa nûmer-ien-singles yn de Feriene Steaten: Roar en Dark Horse. De byhearrende fideoklips makken fan Perry de earste artyst mei mear as ien fideo dy’t mear as ien miljard werjeften helle op it platfoarm Vevo.</text>
      <sha1>s92wsx7mz32ktxkpmver9mhl2ewdw3o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230824</id>
      <parentid>1230823</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T17:44:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yeuxpapilon</username>
        <id>58278</id>
      </contributor>
      <origin>1230824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3807" sha1="su4i3fkhd3bu0dhx4duseqk9o8k8qqk" xml:space="preserve">{{By de tiid}}
{{Sjonger of muzikant
| ôfbylding                    = Katy Perry DNC July 2016 (cropped).jpg
| ôfbyldingstekst              = Katy Perry (2016)
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = Katheryn Elizabeth Hudson
| nasjonaliteit                = {{USAnasj}}
| berne                        = [[25 oktober]] [[1984]]
| berteplak                    = [[Santa Barbara (Kalifornje)]]
| stoarn                       = 
| stjerplak                    = 
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| sjenre                       = [[popmuzyk|pop]]
| ynstrumint                   = 
| sjongtaal                    = [[Ingelsk]]
| grutste hit(s)               = [[I Kissed a Girl]],&lt;br&gt;[[Teenage Dream]]
| jierren aktyf                = [[2001]]-no
| prizen                       = 
| webside                      = * [https://www.katyperry.com/ katyperry.com]
}}
'''Katy Perry''', berne as '''Katheryn Elizabeth Hudson''' ([[Santa Barbara (Kalifornje)|Santa Barbara]], 25 oktober 1984), is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] sjongster, ûndernimster en televyzjepersoanlikheid. Bekend om har ynfloed op moderne popmuzyk, waard se troch it tydskrift Vogue de “Keninginne fan Camp” neamd. Nei’t se op har sechstjinde begûn mei in karriêre yn gospelmuzyk, brocht Perry har debútalbum, Katy Hudson, út fia Red Hill Records yn 2001, mar dat hie gjin kommersjeel súkses. Op har santjinde ferhuze se nei Los Angeles om har te rjochtsjen op sekuliere muzyk, en letter naam se de artystenamme “Katy Perry” oan, ôflaat fan de famkesnamme fan har mem. Se naam in album op wylst se ûnder kontrakt stie by Columbia Records, mar waard letter loslitten en tekene dêrnei by Capitol Records.

Se waard wrâldferneamd mei it album One of the Boys (2008), in poprockalbum mei har debútsingle I Kissed a Girl en de folgjende single Hot n Cold, dy’t respektivelik de earste en tredde posysje hellen yn de Amerikaanske hitlist Billboard Hot 100. It popalbum Teenage Dream (2010), beynfloede troch diskomuzyk, levere fiif singles op dy’t de top fan de Amerikaanske hitlist berikten — California Gurls, Teenage Dream, Firework, E.T. en Last Friday Night (T.G.I.F.) — wêrtroch it it iennige album fan in froulike artyst waard dat sa’n prestaasje helle. In opnij útbrochte ferzje fan it album, mei de titel Teenage Dream: The Complete Confection (2012), brocht letter ek de single Part of Me fuort, dy’t ek de top fan de Amerikaanske hitlist helle.

Har album mei it tema fan empowerment, Prism (2013), hie twa nûmer-ien-singles yn de Feriene Steaten: Roar en Dark Horse. De byhearrende fideoklips makken fan Perry de earste artyst mei mear as ien fideo dy’t mear as ien miljard werjeften helle op it platfoarm Vevo.

== Diskografy ==

=== Studio-albums ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Album !! Utbrocht op !! Label !! Singles
|-
|''[[The Fame (album fan Lady Gaga)|The Fame]]''
|[[19 augustus]] [[2008]]
| rowspan=&quot;6&quot; |Streamline
|''[[Just Dance (liet fan Lady Gaga)|Just Dance]]'',&lt;br&gt;''[[Poker Face]]'',&lt;br&gt;Eh, Eh (Nothing Else I Can Say),&lt;br&gt;LoveGame,&lt;br&gt;''[[Paparazzi (liet fan Lady Gaga)|Paparazzi]]''
|-
|''[[Born This Way (album fan Lady Gaga)|Born This Way]]''
|[[23 maaie]] [[2011]]
|''[[Born This Way (liet fan Lady Gaga)|Born This Way]]'',&lt;br&gt;''Judas'',&lt;br&gt;''The Edge of Glory'',&lt;br&gt;''You and I'',&lt;br&gt;''Marry the Night'',&lt;br&gt;''Bloody Mary''
|-
|[[Artpop]]
|[[6 novimber]] [[2013]]
|''Applause'',&lt;br&gt;''Do What U Want'',&lt;br&gt;''G.U.Y.''
|-
|[[Joanne (album fan Lady Gaga)|Joanne]]
|[[21 oktober]] [[2016]]
|''Perfect Illusion'',&lt;br&gt;''Million Reasons'',&lt;br&gt;Joanne
|-
|''[[Chromatica (album fan Lady Gaga)|Chromatica]]''
|[[29 maaie]] [[2020]]
|''Stupid Love'',&lt;br&gt;''Rain on Me'',&lt;br&gt;''911''
|-
|''Harlequin''
|2024
|
|}</text>
      <sha1>su4i3fkhd3bu0dhx4duseqk9o8k8qqk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230825</id>
      <parentid>1230824</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T18:05:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yeuxpapilon</username>
        <id>58278</id>
      </contributor>
      <origin>1230825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4015" sha1="j2i4zv3bf7t7uaqjoy2mcl20zpavmxc" xml:space="preserve">{{By de tiid}}
{{Sjonger of muzikant
| ôfbylding                    = Katy Perry DNC July 2016 (cropped).jpg
| ôfbyldingstekst              = Katy Perry (2016)
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = Katheryn Elizabeth Hudson
| nasjonaliteit                = {{USAnasj}}
| berne                        = [[25 oktober]] [[1984]]
| berteplak                    = [[Santa Barbara (Kalifornje)]]
| stoarn                       = 
| stjerplak                    = 
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| sjenre                       = [[popmuzyk|pop]]
| ynstrumint                   = 
| sjongtaal                    = [[Ingelsk]]
| grutste hit(s)               = [[I Kissed a Girl]],&lt;br&gt;[[Teenage Dream]]
| jierren aktyf                = [[2001]]-no
| prizen                       = 
| webside                      = * [https://www.katyperry.com/ katyperry.com]
}}
'''Katy Perry''', berne as '''Katheryn Elizabeth Hudson''' ([[Santa Barbara (Kalifornje)|Santa Barbara]], 25 oktober 1984), is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] sjongster, ûndernimster en televyzjepersoanlikheid. Bekend om har ynfloed op moderne popmuzyk, waard se troch it tydskrift Vogue de “Keninginne fan Camp” neamd. Nei’t se op har sechstjinde begûn mei in karriêre yn gospelmuzyk, brocht Perry har debútalbum, Katy Hudson, út fia Red Hill Records yn 2001, mar dat hie gjin kommersjeel súkses. Op har santjinde ferhuze se nei Los Angeles om har te rjochtsjen op sekuliere muzyk, en letter naam se de artystenamme “Katy Perry” oan, ôflaat fan de famkesnamme fan har mem. Se naam in album op wylst se ûnder kontrakt stie by Columbia Records, mar waard letter loslitten en tekene dêrnei by Capitol Records.

Se waard wrâldferneamd mei it album One of the Boys (2008), in poprockalbum mei har debútsingle I Kissed a Girl en de folgjende single Hot n Cold, dy’t respektivelik de earste en tredde posysje hellen yn de Amerikaanske hitlist Billboard Hot 100. It popalbum Teenage Dream (2010), beynfloede troch diskomuzyk, levere fiif singles op dy’t de top fan de Amerikaanske hitlist berikten — California Gurls, Teenage Dream, Firework, E.T. en Last Friday Night (T.G.I.F.) — wêrtroch it it iennige album fan in froulike artyst waard dat sa’n prestaasje helle. In opnij útbrochte ferzje fan it album, mei de titel Teenage Dream: The Complete Confection (2012), brocht letter ek de single Part of Me fuort, dy’t ek de top fan de Amerikaanske hitlist helle.

Har album mei it tema fan empowerment, Prism (2013), hie twa nûmer-ien-singles yn de Feriene Steaten: Roar en Dark Horse. De byhearrende fideoklips makken fan Perry de earste artyst mei mear as ien fideo dy’t mear as ien miljard werjeften helle op it platfoarm Vevo.

== Diskografy ==

=== Studio-albums ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Album !! Utbrocht op !! Label !! Singles
|-
|''One Of The Boys''
|[[2008]]
| rowspan=&quot;6&quot; |Streamline
|''Hot N' Cold,&lt;br&gt; I Kissed a Girl,&lt;br&gt; Waking Up In Vegas,&lt;br&gt; Ur So Gay''
|-
|''Teenage Dream''
|[[2010]]
|''California Gurls'',&lt;br&gt;''Firework'',&lt;br&gt;''Teenage Dream'',&lt;br&gt;''Part of Me'',&lt;br&gt;''Last Friday Night (T.G.I.F.)'', &lt;br&gt;''Awide Awake''
|-
|''Prism''
|[[2013]]
|''Roar'',&lt;br&gt;''Dark Horse'',&lt;br&gt;''Unconditionally'',&lt;br&gt;''This Is How We Do'',&lt;br&gt;''Walking On Air''
|-
|''Witness''
|[[2017]]
|''Chained to the Rhythm'',&lt;br&gt;''Swish Swish'',&lt;br&gt;''Bon Appétit''
|-
|''Smile''
|[[2020]]
|''Never Really Over'',&lt;br&gt;''Harleys In Hawaii'',&lt;br&gt;''Daisies'',&lt;br&gt;''Not the End of the World''
|-
|''143''
|[[2024]]
|''Woman's World'',&lt;br&gt;''Lifetimes'',&lt;br&gt;''I'm His, He's Mine''
|}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
* Wikipedy:EN
{{Commonscat|Katy Perry}}
}}

[[Kategory:Amerikaansk sjonger]]
[[Kategory:Amerikaansk muzikant]]
[[Kategory:Amerikaansk muzykprodusint]]
[[Kategory:Amerikaansk artyst]]
[[Kategory:Amerikaansk filantroop]]
[[Kategory:Amerikaansk feminist]]
[[Kategory:Amerikaansk sosjaal aktivist]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1984]]</text>
      <sha1>j2i4zv3bf7t7uaqjoy2mcl20zpavmxc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230826</id>
      <parentid>1230825</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T18:08:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yeuxpapilon</username>
        <id>58278</id>
      </contributor>
      <origin>1230826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4141" sha1="n1n5uh8ifuxh32fpyhh7zghykkz5r5n" xml:space="preserve">{{By de tiid}}
{{Sjonger of muzikant
| ôfbylding                    = Katy Perry DNC July 2016 (cropped).jpg
| ôfbyldingstekst              = Katy Perry (2016)
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = Katheryn Elizabeth Hudson
| nasjonaliteit                = {{USAnasj}}
| berne                        = [[25 oktober]] [[1984]]
| berteplak                    = [[Santa Barbara (Kalifornje)]]
| stoarn                       = 
| stjerplak                    = 
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| sjenre                       = [[popmuzyk|pop]]
| ynstrumint                   = 
| sjongtaal                    = [[Ingelsk]]
| grutste hit(s)               = [[I Kissed a Girl]],&lt;br&gt;[[Teenage Dream]]
| jierren aktyf                = [[2001]]-no
| prizen                       = 
| webside                      = * [https://www.katyperry.com/ katyperry.com]
}}
'''Katy Perry''', berne as '''Katheryn Elizabeth Hudson''' ([[Santa Barbara (Kalifornje)|Santa Barbara]], 25 oktober 1984), is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] sjongster, ûndernimster en televyzjepersoanlikheid. Bekend om har ynfloed op moderne popmuzyk, waard se troch it tydskrift Vogue de “Keninginne fan Camp” neamd.&lt;ref&gt;[https://www.vogue.com/slideshow/katy-perry-las-vegas-residency-camp-fashion Katy Perry Is Still the Queen of Camp]&lt;/ref&gt; Nei’t se op har sechstjinde begûn mei in karriêre yn gospelmuzyk, brocht Perry har debútalbum, Katy Hudson, út fia Red Hill Records yn 2001, mar dat hie gjin kommersjeel súkses. Op har santjinde ferhuze se nei Los Angeles om har te rjochtsjen op sekuliere muzyk, en letter naam se de artystenamme “Katy Perry” oan, ôflaat fan de famkesnamme fan har mem. Se naam in album op wylst se ûnder kontrakt stie by Columbia Records, mar waard letter loslitten en tekene dêrnei by Capitol Records.

Se waard wrâldferneamd mei it album One of the Boys (2008), in poprockalbum mei har debútsingle I Kissed a Girl en de folgjende single Hot n Cold, dy’t respektivelik de earste en tredde posysje hellen yn de Amerikaanske hitlist Billboard Hot 100. It popalbum Teenage Dream (2010), beynfloede troch diskomuzyk, levere fiif singles op dy’t de top fan de Amerikaanske hitlist berikten — California Gurls, Teenage Dream, Firework, E.T. en Last Friday Night (T.G.I.F.) — wêrtroch it it iennige album fan in froulike artyst waard dat sa’n prestaasje helle. In opnij útbrochte ferzje fan it album, mei de titel Teenage Dream: The Complete Confection (2012), brocht letter ek de single Part of Me fuort, dy’t ek de top fan de Amerikaanske hitlist helle.

Har album mei it tema fan empowerment, Prism (2013), hie twa nûmer-ien-singles yn de Feriene Steaten: Roar en Dark Horse. De byhearrende fideoklips makken fan Perry de earste artyst mei mear as ien fideo dy’t mear as ien miljard werjeften helle op it platfoarm Vevo.

== Diskografy ==

=== Studio-albums ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Album !! Utbrocht op !! Label !! Singles
|-
|''One Of The Boys''
|[[2008]]
| rowspan=&quot;6&quot; |Streamline
|''Hot N' Cold,&lt;br&gt; I Kissed a Girl,&lt;br&gt; Waking Up In Vegas,&lt;br&gt; Ur So Gay''
|-
|''Teenage Dream''
|[[2010]]
|''California Gurls'',&lt;br&gt;''Firework'',&lt;br&gt;''Teenage Dream'',&lt;br&gt;''Part of Me'',&lt;br&gt;''Last Friday Night (T.G.I.F.)'', &lt;br&gt;''Awide Awake''
|-
|''Prism''
|[[2013]]
|''Roar'',&lt;br&gt;''Dark Horse'',&lt;br&gt;''Unconditionally'',&lt;br&gt;''This Is How We Do'',&lt;br&gt;''Walking On Air''
|-
|''Witness''
|[[2017]]
|''Chained to the Rhythm'',&lt;br&gt;''Swish Swish'',&lt;br&gt;''Bon Appétit''
|-
|''Smile''
|[[2020]]
|''Never Really Over'',&lt;br&gt;''Harleys In Hawaii'',&lt;br&gt;''Daisies'',&lt;br&gt;''Not the End of the World''
|-
|''143''
|[[2024]]
|''Woman's World'',&lt;br&gt;''Lifetimes'',&lt;br&gt;''I'm His, He's Mine''
|}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
* Wikipedy:EN
{{Commonscat|Katy Perry}}
}}

[[Kategory:Amerikaansk sjonger]]
[[Kategory:Amerikaansk muzikant]]
[[Kategory:Amerikaansk muzykprodusint]]
[[Kategory:Amerikaansk artyst]]
[[Kategory:Amerikaansk filantroop]]
[[Kategory:Amerikaansk feminist]]
[[Kategory:Amerikaansk sosjaal aktivist]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1984]]</text>
      <sha1>n1n5uh8ifuxh32fpyhh7zghykkz5r5n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230846</id>
      <parentid>1230826</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T22:32:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>ik tink dat dat by fersin oernommen is</comment>
      <origin>1230846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4126" sha1="njolaynop7sa953lluk797t6zqlznsk" xml:space="preserve">{{Sjonger of muzikant
| ôfbylding                    = Katy Perry DNC July 2016 (cropped).jpg
| ôfbyldingstekst              = Katy Perry (2016)
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = Katheryn Elizabeth Hudson
| nasjonaliteit                = {{USAnasj}}
| berne                        = [[25 oktober]] [[1984]]
| berteplak                    = [[Santa Barbara (Kalifornje)]]
| stoarn                       = 
| stjerplak                    = 
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| sjenre                       = [[popmuzyk|pop]]
| ynstrumint                   = 
| sjongtaal                    = [[Ingelsk]]
| grutste hit(s)               = [[I Kissed a Girl]],&lt;br&gt;[[Teenage Dream]]
| jierren aktyf                = [[2001]]-no
| prizen                       = 
| webside                      = * [https://www.katyperry.com/ katyperry.com]
}}
'''Katy Perry''', berne as '''Katheryn Elizabeth Hudson''' ([[Santa Barbara (Kalifornje)|Santa Barbara]], 25 oktober 1984), is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] sjongster, ûndernimster en televyzjepersoanlikheid. Bekend om har ynfloed op moderne popmuzyk, waard se troch it tydskrift Vogue de “Keninginne fan Camp” neamd.&lt;ref&gt;[https://www.vogue.com/slideshow/katy-perry-las-vegas-residency-camp-fashion Katy Perry Is Still the Queen of Camp]&lt;/ref&gt; Nei’t se op har sechstjinde begûn mei in karriêre yn gospelmuzyk, brocht Perry har debútalbum, Katy Hudson, út fia Red Hill Records yn 2001, mar dat hie gjin kommersjeel súkses. Op har santjinde ferhuze se nei Los Angeles om har te rjochtsjen op sekuliere muzyk, en letter naam se de artystenamme “Katy Perry” oan, ôflaat fan de famkesnamme fan har mem. Se naam in album op wylst se ûnder kontrakt stie by Columbia Records, mar waard letter loslitten en tekene dêrnei by Capitol Records.

Se waard wrâldferneamd mei it album One of the Boys (2008), in poprockalbum mei har debútsingle I Kissed a Girl en de folgjende single Hot n Cold, dy’t respektivelik de earste en tredde posysje hellen yn de Amerikaanske hitlist Billboard Hot 100. It popalbum Teenage Dream (2010), beynfloede troch diskomuzyk, levere fiif singles op dy’t de top fan de Amerikaanske hitlist berikten — California Gurls, Teenage Dream, Firework, E.T. en Last Friday Night (T.G.I.F.) — wêrtroch it it iennige album fan in froulike artyst waard dat sa’n prestaasje helle. In opnij útbrochte ferzje fan it album, mei de titel Teenage Dream: The Complete Confection (2012), brocht letter ek de single Part of Me fuort, dy’t ek de top fan de Amerikaanske hitlist helle.

Har album mei it tema fan empowerment, Prism (2013), hie twa nûmer-ien-singles yn de Feriene Steaten: Roar en Dark Horse. De byhearrende fideoklips makken fan Perry de earste artyst mei mear as ien fideo dy’t mear as ien miljard werjeften helle op it platfoarm Vevo.

== Diskografy ==

=== Studio-albums ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Album !! Utbrocht op !! Label !! Singles
|-
|''One Of The Boys''
|[[2008]]
| rowspan=&quot;6&quot; |Streamline
|''Hot N' Cold,&lt;br&gt; I Kissed a Girl,&lt;br&gt; Waking Up In Vegas,&lt;br&gt; Ur So Gay''
|-
|''Teenage Dream''
|[[2010]]
|''California Gurls'',&lt;br&gt;''Firework'',&lt;br&gt;''Teenage Dream'',&lt;br&gt;''Part of Me'',&lt;br&gt;''Last Friday Night (T.G.I.F.)'', &lt;br&gt;''Awide Awake''
|-
|''Prism''
|[[2013]]
|''Roar'',&lt;br&gt;''Dark Horse'',&lt;br&gt;''Unconditionally'',&lt;br&gt;''This Is How We Do'',&lt;br&gt;''Walking On Air''
|-
|''Witness''
|[[2017]]
|''Chained to the Rhythm'',&lt;br&gt;''Swish Swish'',&lt;br&gt;''Bon Appétit''
|-
|''Smile''
|[[2020]]
|''Never Really Over'',&lt;br&gt;''Harleys In Hawaii'',&lt;br&gt;''Daisies'',&lt;br&gt;''Not the End of the World''
|-
|''143''
|[[2024]]
|''Woman's World'',&lt;br&gt;''Lifetimes'',&lt;br&gt;''I'm His, He's Mine''
|}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
* Wikipedy:EN
{{Commonscat|Katy Perry}}
}}

[[Kategory:Amerikaansk sjonger]]
[[Kategory:Amerikaansk muzikant]]
[[Kategory:Amerikaansk muzykprodusint]]
[[Kategory:Amerikaansk artyst]]
[[Kategory:Amerikaansk filantroop]]
[[Kategory:Amerikaansk feminist]]
[[Kategory:Amerikaansk sosjaal aktivist]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1984]]</text>
      <sha1>njolaynop7sa953lluk797t6zqlznsk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230847</id>
      <parentid>1230846</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T22:36:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Studio-albums */ kt</comment>
      <origin>1230847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4442" sha1="1ne1rllxsd9i1euyl6hr3cubanzh62u" xml:space="preserve">{{Sjonger of muzikant
| ôfbylding                    = Katy Perry DNC July 2016 (cropped).jpg
| ôfbyldingstekst              = Katy Perry (2016)
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = Katheryn Elizabeth Hudson
| nasjonaliteit                = {{USAnasj}}
| berne                        = [[25 oktober]] [[1984]]
| berteplak                    = [[Santa Barbara (Kalifornje)]]
| stoarn                       = 
| stjerplak                    = 
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| sjenre                       = [[popmuzyk|pop]]
| ynstrumint                   = 
| sjongtaal                    = [[Ingelsk]]
| grutste hit(s)               = [[I Kissed a Girl]],&lt;br&gt;[[Teenage Dream]]
| jierren aktyf                = [[2001]]-no
| prizen                       = 
| webside                      = * [https://www.katyperry.com/ katyperry.com]
}}
'''Katy Perry''', berne as '''Katheryn Elizabeth Hudson''' ([[Santa Barbara (Kalifornje)|Santa Barbara]], 25 oktober 1984), is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] sjongster, ûndernimster en televyzjepersoanlikheid. Bekend om har ynfloed op moderne popmuzyk, waard se troch it tydskrift Vogue de “Keninginne fan Camp” neamd.&lt;ref&gt;[https://www.vogue.com/slideshow/katy-perry-las-vegas-residency-camp-fashion Katy Perry Is Still the Queen of Camp]&lt;/ref&gt; Nei’t se op har sechstjinde begûn mei in karriêre yn gospelmuzyk, brocht Perry har debútalbum, Katy Hudson, út fia Red Hill Records yn 2001, mar dat hie gjin kommersjeel súkses. Op har santjinde ferhuze se nei Los Angeles om har te rjochtsjen op sekuliere muzyk, en letter naam se de artystenamme “Katy Perry” oan, ôflaat fan de famkesnamme fan har mem. Se naam in album op wylst se ûnder kontrakt stie by Columbia Records, mar waard letter loslitten en tekene dêrnei by Capitol Records.

Se waard wrâldferneamd mei it album One of the Boys (2008), in poprockalbum mei har debútsingle I Kissed a Girl en de folgjende single Hot n Cold, dy’t respektivelik de earste en tredde posysje hellen yn de Amerikaanske hitlist Billboard Hot 100. It popalbum Teenage Dream (2010), beynfloede troch diskomuzyk, levere fiif singles op dy’t de top fan de Amerikaanske hitlist berikten — California Gurls, Teenage Dream, Firework, E.T. en Last Friday Night (T.G.I.F.) — wêrtroch it it iennige album fan in froulike artyst waard dat sa’n prestaasje helle. In opnij útbrochte ferzje fan it album, mei de titel Teenage Dream: The Complete Confection (2012), brocht letter ek de single Part of Me fuort, dy’t ek de top fan de Amerikaanske hitlist helle.

Har album mei it tema fan empowerment, Prism (2013), hie twa nûmer-ien-singles yn de Feriene Steaten: Roar en Dark Horse. De byhearrende fideoklips makken fan Perry de earste artyst mei mear as ien fideo dy’t mear as ien miljard werjeften helle op it platfoarm Vevo.

== Diskografy ==

=== Studio-albums ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Album !! Utbrocht op !! Label !! Singles
|-
|''One Of The Boys''
|[[2008]]
| rowspan=&quot;6&quot; |Streamline
|''Hot N' Cold,&lt;br&gt; I Kissed a Girl,&lt;br&gt; Waking Up In Vegas,&lt;br&gt; Ur So Gay''
|-
|''Teenage Dream''
|[[2010]]
|''California Gurls'',&lt;br&gt;''Firework'',&lt;br&gt;''Teenage Dream'',&lt;br&gt;''Part of Me'',&lt;br&gt;''Last Friday Night (T.G.I.F.)'', &lt;br&gt;''Awide Awake''
|-
|''Prism''
|[[2013]]
|''Roar'',&lt;br&gt;''Dark Horse'',&lt;br&gt;''Unconditionally'',&lt;br&gt;''This Is How We Do'',&lt;br&gt;''Walking On Air''
|-
|''Witness''
|[[2017]]
|''Chained to the Rhythm'',&lt;br&gt;''Swish Swish'',&lt;br&gt;''Bon Appétit''
|-
|''Smile''
|[[2020]]
|''Never Really Over'',&lt;br&gt;''Harleys In Hawaii'',&lt;br&gt;''Daisies'',&lt;br&gt;''Not the End of the World''
|-
|''143''
|[[2024]]
|''Woman's World'',&lt;br&gt;''Lifetimes'',&lt;br&gt;''I'm His, He's Mine''
|}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
* Wikipedy:EN
{{Commonscat|Katy Perry}}
}}

{{DEFAULTSORT:Perry, Katy}}
[[Kategory:Amerikaansk sjonger]]
[[Kategory:Amerikaansk lietsjeskriuwer]]
[[Kategory:Amerikaansk gitarist]]
[[Kategory:Amerikaansk dance-artyst]]
[[Kategory:Amerikaansk popartyst]]
[[Kategory:Amerikaansk rockartyst]]
[[Kategory:Amerikaansk muzykprodusint]]
[[Kategory:Amerikaansk filmakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk telefyzje-akteur]]
[[Kategory:Amerikaansk stimakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk feminist]]
[[Kategory:Amerikaansk sosjaal aktivist]]
[[Kategory:Goodwill-ambassadeur fan de Feriene Naasje]]
[[Kategory:Amerikaansk filantroop]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1984]]</text>
      <sha1>1ne1rllxsd9i1euyl6hr3cubanzh62u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230848</id>
      <parentid>1230847</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T22:36:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Studio-albums */ oeps</comment>
      <origin>1230848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4443" sha1="f4svsx8m1xozqti9nqf05kn41ymwsbg" xml:space="preserve">{{Sjonger of muzikant
| ôfbylding                    = Katy Perry DNC July 2016 (cropped).jpg
| ôfbyldingstekst              = Katy Perry (2016)
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = Katheryn Elizabeth Hudson
| nasjonaliteit                = {{USAnasj}}
| berne                        = [[25 oktober]] [[1984]]
| berteplak                    = [[Santa Barbara (Kalifornje)]]
| stoarn                       = 
| stjerplak                    = 
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| sjenre                       = [[popmuzyk|pop]]
| ynstrumint                   = 
| sjongtaal                    = [[Ingelsk]]
| grutste hit(s)               = [[I Kissed a Girl]],&lt;br&gt;[[Teenage Dream]]
| jierren aktyf                = [[2001]]-no
| prizen                       = 
| webside                      = * [https://www.katyperry.com/ katyperry.com]
}}
'''Katy Perry''', berne as '''Katheryn Elizabeth Hudson''' ([[Santa Barbara (Kalifornje)|Santa Barbara]], 25 oktober 1984), is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] sjongster, ûndernimster en televyzjepersoanlikheid. Bekend om har ynfloed op moderne popmuzyk, waard se troch it tydskrift Vogue de “Keninginne fan Camp” neamd.&lt;ref&gt;[https://www.vogue.com/slideshow/katy-perry-las-vegas-residency-camp-fashion Katy Perry Is Still the Queen of Camp]&lt;/ref&gt; Nei’t se op har sechstjinde begûn mei in karriêre yn gospelmuzyk, brocht Perry har debútalbum, Katy Hudson, út fia Red Hill Records yn 2001, mar dat hie gjin kommersjeel súkses. Op har santjinde ferhuze se nei Los Angeles om har te rjochtsjen op sekuliere muzyk, en letter naam se de artystenamme “Katy Perry” oan, ôflaat fan de famkesnamme fan har mem. Se naam in album op wylst se ûnder kontrakt stie by Columbia Records, mar waard letter loslitten en tekene dêrnei by Capitol Records.

Se waard wrâldferneamd mei it album One of the Boys (2008), in poprockalbum mei har debútsingle I Kissed a Girl en de folgjende single Hot n Cold, dy’t respektivelik de earste en tredde posysje hellen yn de Amerikaanske hitlist Billboard Hot 100. It popalbum Teenage Dream (2010), beynfloede troch diskomuzyk, levere fiif singles op dy’t de top fan de Amerikaanske hitlist berikten — California Gurls, Teenage Dream, Firework, E.T. en Last Friday Night (T.G.I.F.) — wêrtroch it it iennige album fan in froulike artyst waard dat sa’n prestaasje helle. In opnij útbrochte ferzje fan it album, mei de titel Teenage Dream: The Complete Confection (2012), brocht letter ek de single Part of Me fuort, dy’t ek de top fan de Amerikaanske hitlist helle.

Har album mei it tema fan empowerment, Prism (2013), hie twa nûmer-ien-singles yn de Feriene Steaten: Roar en Dark Horse. De byhearrende fideoklips makken fan Perry de earste artyst mei mear as ien fideo dy’t mear as ien miljard werjeften helle op it platfoarm Vevo.

== Diskografy ==

=== Studio-albums ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Album !! Utbrocht op !! Label !! Singles
|-
|''One Of The Boys''
|[[2008]]
| rowspan=&quot;6&quot; |Streamline
|''Hot N' Cold,&lt;br&gt; I Kissed a Girl,&lt;br&gt; Waking Up In Vegas,&lt;br&gt; Ur So Gay''
|-
|''Teenage Dream''
|[[2010]]
|''California Gurls'',&lt;br&gt;''Firework'',&lt;br&gt;''Teenage Dream'',&lt;br&gt;''Part of Me'',&lt;br&gt;''Last Friday Night (T.G.I.F.)'', &lt;br&gt;''Awide Awake''
|-
|''Prism''
|[[2013]]
|''Roar'',&lt;br&gt;''Dark Horse'',&lt;br&gt;''Unconditionally'',&lt;br&gt;''This Is How We Do'',&lt;br&gt;''Walking On Air''
|-
|''Witness''
|[[2017]]
|''Chained to the Rhythm'',&lt;br&gt;''Swish Swish'',&lt;br&gt;''Bon Appétit''
|-
|''Smile''
|[[2020]]
|''Never Really Over'',&lt;br&gt;''Harleys In Hawaii'',&lt;br&gt;''Daisies'',&lt;br&gt;''Not the End of the World''
|-
|''143''
|[[2024]]
|''Woman's World'',&lt;br&gt;''Lifetimes'',&lt;br&gt;''I'm His, He's Mine''
|}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
* Wikipedy:EN
{{Commonscat|Katy Perry}}
}}

{{DEFAULTSORT:Perry, Katy}}
[[Kategory:Amerikaansk sjonger]]
[[Kategory:Amerikaansk lietsjeskriuwer]]
[[Kategory:Amerikaansk gitarist]]
[[Kategory:Amerikaansk dance-artyst]]
[[Kategory:Amerikaansk popartyst]]
[[Kategory:Amerikaansk rockartyst]]
[[Kategory:Amerikaansk muzykprodusint]]
[[Kategory:Amerikaansk filmakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk telefyzje-akteur]]
[[Kategory:Amerikaansk stimakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk feminist]]
[[Kategory:Amerikaansk sosjaal aktivist]]
[[Kategory:Goodwill-ambassadeur fan de Feriene Naasjes]]
[[Kategory:Amerikaansk filantroop]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1984]]</text>
      <sha1>f4svsx8m1xozqti9nqf05kn41ymwsbg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Us-Leaffrouwebasilyk (Maastricht)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192114</id>
    <revision>
      <id>1230829</id>
      <timestamp>2026-05-27T19:34:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Ynfoboks tsjerkegebou | namme                       = Us-Leaffrouwebasilyk&lt;br/&gt;&lt;small&gt;''Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw''&lt;/small&gt; | ôfbylding                   = Maastricht liebfrauenkirche.jpg | ôfbyldingsbreedte           =  | ôfbyldingstekst             = It ymposante romaanske westwurk fan 'e basilyk | lân                         = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1      = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Limburch (Nederlân)|Limburch]] | bestjoerlike ienhei...&quot;</comment>
      <origin>1230829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11936" sha1="fkieu8fgsysyampj3g3oalo9nj3dfwe" xml:space="preserve">{{Ynfoboks tsjerkegebou
| namme                       = Us-Leaffrouwebasilyk&lt;br/&gt;&lt;small&gt;''Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw''&lt;/small&gt;
| ôfbylding                   = Maastricht liebfrauenkirche.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = It ymposante romaanske westwurk fan 'e basilyk
| lân                         = {{NL}}
| bestjoerlike ienheid 1      = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Limburch (Nederlân)|Limburch]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Maastricht]]
| adres                       = OLV-plein 7
| koördinaten                 = 
| tsjerkegenoatskip           = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]]
| bisdom                      = [[Bisdom Roermond]]
| aartsbisdom                 = 
| patroanhillige              = 
| wijd oan                    = [[Marije-Himelfeart]] / ''Sterre der Zee''
| status                      = ''[[Basilica minor]]'' (sûnt 1933)
| ôfstjitten                  = 
| hjoeddeiske funksje         = Parochytsjerke en beafeartstsjerke
| arsjitekt                   = [[Pierre Cuypers]] (restauraasje 19e/20e iuw)
| yngenieur                   = 
| boujier                     = 11e–12e iuw (mei mooglike foargongers sûnt de 4e of 5e iuw)
| sloopjier                   = 
| boustyl                     = [[Romaanske boustyl|Romaansk]] (Maaslânske styl mei let-goatyske kleastergong)
| hichte                      = 
| monumintale status          = [[Ryksmonumint]]
| monumintnûmer               = 27453
| webside                     = [https://olv-sintpieter.nl/ olv-sintpieter.nl]
| mapname                     = Maastricht-Sintrum
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 50
| lat_min                     = 50
| lat_sec                     = 51
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 5
| lon_min                     = 41
| lon_sec                     = 36
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = Us-Leaffrouwetsjerke
}}
De '''Us-Leaffrouwetsjerke''' ([[Nederlânsk]]: ''Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw''; Limburchsk: ''Slevrouwe'') is in [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] tsjerke yn it histoaryske sintrum fan [[Maastricht]]. De tsjerke is wijd oan [[Marije-Himelfeart]] en is in [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katolike]] [[parochytsjerke]] dy't ûnder it [[bisdom Roermond]] falt. De tsjerke wurdt ek wol de ''Sterre der Zee'' (Stjer fan 'e See) neamd, nei de [[Marije (mem fan Jezus)|Marije]]-devoasje yn 'e tsjerke.

== Skiednis ==
De hjoeddeiske tsjerke is nei alle gedachten net de earste tsjerke dy't op dit plak boud waard. Omdat der lykwols noch nea [[Archeology|archeologysk]] ûndersyk yn it gebou dien is, kin dêr neat mei wissichheid oer sein wurde. De lizzing fan 'e tsjerke yn it eardere [[Romeinen|Romeinske]] ''castrum'' en in deunby oan 'e god [[Jupiter (god)|Jupiter]] wijd hillichdom suggerearje dat it plak ea beset waard troch in Romeinske timpel. It is net ûnwierskynlik dat de earste tsjerke fan 'e stêd hjir boud waard en dat dy tsjerke yn 'e 4e of 5e iuw de katedraal fan it [[Bisdom Maastricht|bisdom Tongeren-Maastricht]] waard.
[[Ofbyld:2023 Maastricht, OLV-basiliek, kapitelen kooromgang (18).jpg|thumb|left|Romaanske kapiteel koeromgong.]]
Foar it jier 1100 waard de tsjerke in [[kapitteltsjerke]], bestjoerd troch in kolleezje fan koarhearen (kanunniken). Dizze koarhearen waarden beneamd troch de prinsbiskop fan [[Prinsbisdom Luik|Luik]]. It kapittel fan Us-Leaffrouwe hie likernôch 20 koarhearen. Oant it opheffen fan it kapittel yn 1798 hold de tsjerke in sterke bân mei Luik. Parochianen waarden yn âlde dokuminten sels oantsjutten as hearrend ta de ''Familia Sancti Lamberti'' (de famylje fan 'e hillige Lambertus fan Luik). It is dúdlik dat it oare Maastrichtske kapittel, dat fan [[Sint-Servaasbasilyk|Sint-Servaas]], in machtiger ynstelling wie mei sterke bannen mei de keizers van it [[Hillige Roomske Ryk]], mar troch de hiele [[midsiuwen]] hinne bleauwen de twa tsjerken rivalen fan inoar.

It grutste part fan 'e hjoeddeiske tsjerke waard yn 'e 11e en 12e iuw boud. Mei de bou fan it ymposante westwurk waard koart nei it jier 1000 úteinset. Yn 'e 13e iuw krige it [[Skip (tsjerke)|skip]] [[Gotyk|goatyske]] [[ferwulft]]en. Yn 'e 14e iuw waard njonken de kapitteltsjerke in parochytsjerke boud, sadat de tsjerke tenei allinnich foar de koarhearen tsjinne om harren religieuze taken út te fieren. Dy oan Nikolaas fan Myra wijde tsjerke waard yn 1838 ôfbrutsen. Healwei de 16e iuw waarden de eardere [[kleastergong]] ferfongen troch de hjoeddeiske letgoatyske kleastergong.  

[[Ofbyld:Maastricht, OLV-plein (A Schaepkens).jpg|thumb|left|De Us-Leaffrouwetsjerke mei de Sint-Nikolaastsjerke.]]
Nei't Maastricht by 1794 troch de Frânske Republyk anneksearre waard, waarden fjouwer jier letter de religieuze ynstellings fan 'e stêd opheft. In soad tsjerkeskatten gyngen yn dy tiid ferlern. De tsjerke en de kleastergong waarden troch it militêre garnizoen brûkt as smidte en hynstestâl. Dy sitewaasje duorre oant 1837, doe't it gebou syn religieuze funksje werom krige. Dat foel gear mei de sloop fan 'e oanbuorjende Sint-Nikolaastsjerke, wêrtroch't dy parochy oergie nei de Us-Leaffrouwe.

Fan 1887 oant 1917 waard de tsjerke yngreven restaurearre troch de bekende arsjitekt [[Pierre Cuypers]]. Cuypers ferwidere yn prinsipe alles wat net past yn syn ideaalbyld fan in romaanske tsjerke. Dielen fan it eastlike koer, de twa koertuorren en it súdlike sydskip waarden hast hielendal op 'e nij boud. 

Op 20 febrewaris 1933 waard de tsjerke troch paus [[Pius XI]] ferheven ta ''[[basilica minor]]''.

== Eksterieur ==
It gebou is foar it grutste part romaansk fan styl en wurdt as in wichtich foarbyld fan 'e Maaslânske boustyl beskôge, dy't skaaimerke wurdt troch massive [[westwurk]]en. De Us-Leaffrouwe hat in heech, massyf westwurk fan koalstofhâldende sânstien út de iere 11e iuw, flankearre troch twa tuorkes fan mergelstien. Yn 'e ûnderste dielen fan it westwurk binne ''[[spolia]]'' (âlde Romeinske boumaterialen) ferwurke, mooglik ôfkomstich fan it eardere Romeinske castrum. It [[Skip (tsjerke)|skip]] en it [[dwersskip]] stamme foar it grutste part út de twadde helte fan 'e 11e iuw.

De tsjerke hat twa koeren en twa [[krypt]]en. It eastlike koer datearret út de 12e iuw en is fersierd mei romaanske [[Kapiteel|kapitelen]]. De eastlike krypt is noch in iuw âlder. Ien fan 'e koertuorren, ferneamd nei de hillige [[Barbara fan Nikomeedje|Barbara]], waard brûkt foar it bewarjen fan it stedsargyf en de tsjerkeskat. In goatysk portaal út de 13e iuw jout op it Onze Lieve Vrouweplein tagong ta de tsjerke en de saneamde Mérode-kapel (de kapel fan 'e Stjer fan 'e See).

== Ynterieur == 
[[Ofbyld:Maastricht notre dame choeur (cropped).JPG|thumb|left|Koer.]]
Hoewol't it ynterieur yn 'e rin fan 'e iuwen in soad feroaringen ûndergien hat, strielt it in 'autentyk' romaansk gefoel út. Dat is foar in grut part te tankjen oan 'e restauraasje fan Pierre Cuypers, dy't ferskate grutte goatyske ramen ferfong troch lytse romaanske finsters om in tsjustere, 'mystike' sfear te kreëarjen. Ek ferwidere Cuypers de wite pleisterlaach út de let-barokke tiid.

Dochs is de rûzige skiednis fan it gebou noch jimmeroan te sjen. In pear midsiuwske muorreskilderingen hawwe it oerlibbe, lykas ien fan 'e hillige Katarina út de 14e iuw en ien fan Sint-Kristoffel mei it bern Jezus út 1571. De grutte skildering oan it ferwulft yn it koer is neoromaansk en stammet út de Cuypers-restauraasje. De ryk fersierde preekstoel en ferskate barokke bychtstuollen binne oernommen út in eardere, tichtbylizzende Jezuïtentsjerke. It grutte oargel waard yn 1652 boud troch André Severin.

It arsjitektoanysk byldhouwurk fan it ynterieur heart ta de hichtepunten fan 'e Maaslânske keunst. Benammen de 20 tige symboalyske kapitelen fan 'e [[koeromgong]] binne ferneamd mei sênes sjen út it [[Alde Testamint]], mar ek bisten, meunsters en minsken dy't fjochtsje mei bisten. Ien kapiteel is yn it bysûnder ferneamd om't it ûndertekene is mei de namme 'Heimo', nei alle gedachten troch de byldhouwer sels, dêr't er himsels op ôfbylde hat as langet er in kapiteel oer oan 'e Jongfaam Marije. Der is in nauwe keunsthistoaryske bân fêststeld tusken it romaanske byldhouwurk yn 'e Us-Leaffrou en dat yn de Sint-Servaasbasilyk, de Sint-Pitertsjerke yn [[Utert (stêd)|Utert]] en de Marije en Klemenstsjerke fan [[Schwarzrheindorf/Vilich-Rheindorf|Schwarzrheindorf]].

== Kleastergong ==
De hjoeddeiske kleastergong, dy't in tún omklammet, waard boud yn 1558-1559 yn mergelstien yn in let-goatyske styl mei wat [[renêssânse]]-eleminten. De flier fan 'e kleastergong is mei monumintale grêfstenen belein. Yn 1910 waard yn 'e kleastertún de resten fan in toer fan it âlde Romeinske castrum ûntdutsen.

== Us-Leaffrou ==
[[Ofbyld:Netherlands-5036 - Our Lady - Star of the Sea (12571910635).jpg|thumb|left|Us-Leaffrou.]]
Foar in soad minsken is de it mirakuleuze byld fan Us-Leaf-Frou it wichtichste doel fan in besite. Dit 15e-iuwske houten byld stie oarspronklik yn in tichtbylizzend Fransiskaansk kleaster, mar ferhuze nei in pear omswalkingen yn 1837 nei de Us-Leaffrouwetsjerke. Yn 1903 krige it in plak yn 'e goatyske kapel by de haadyngong, dêr't it hjoed-de-dei noch altyd stiet en alle dagen troch hûnderten leauwigen besocht wurdt. Twaris yn it jier wurdt it byld meidroegen yn 'e grutte religieuze prosesjes fan Maastricht.

== Skatkeamer ==
De Us-Leaffrouwebasilyk besit in wichtige histoaryske tsjerkeskat dy't bestiet út reliken, relykhâlders, tekstyl en liturgyske foarwerpen. Sûnt de 14e iuw hie it in aparte skatkeamer yn 'e Sint-Barbaratoer. Der wurdt tocht dat de kreake fan it koer yn 'e 12e sels spesjaal boud waard om de lêste reliken dy't út Konstantinopel bemachtige wiene te toanen. Fral by de grutte beafeart ienris yn 'e sân teagen grutte oantallen pylgers út hiel Europa nei Maastricht. 

Hjoed-de-dei is de tsjerkeskat noch mar in fraksje fan wat it ea wie. In soad gouden en sulveren foarwerpen waarden nei de Frânske ynname yn 1794 omraand om oarlochsbelestings te beteljen. Sels yn 1837 gyngen der troch ûnwittendheid noch twa kostbere skatten ferlêrn: in 10e-iuwske relykhâlder yn 'e foarm van in patriarchaal krús (mei it grutst bekende stik fan it [[Helena fan Konstantinopel#It Wiere Krús en de Tsjerke fan it Hillich Grêf|Wiere Krús]]) en it saneamde boarstkrús fan [[Konstantyn de Grutte|Konstantyn]]. Beide waarden troch in eardere koarhear weijûn en wurde hjoed-de-dei yn 'e skatkeamer fan 'e [[Sint-Pitersbasilyk]] yn [[Fatikaanstêd]] bewarre.

De hjoeddeiske kolleksje bestiet benammen út:
[[Ofbyld:2024 RMO, Het jaar 1000, Vikinghoorn (2).jpg|thumb|10e-iuwske Wytsingshoarn, letter yn gebrûk as relykhâlder.]]
* In sulveren relykhâlder foar in diel fan 'e gurdle fan 'e Jongfaam Marije (Maastricht?, 14e iuw).
* In sulveren toer dy't hearde by in yn 1795 omraand byld fan 'e hillige Barbara (Maastricht?, 16e iuw).
* Twa sulveren monstrânsen út de 14e en 15 iuw.
* Trije ivoren relikwykisten (Súd-Itaalje of Spanje, 12e of 13e iuw).
* Trije relikykhoarnen út de 10e iuw, 14e en 15e iuw.
* De saneamde Mantel fan Sint-Lambertus (Sintraal-Aazje, 10e-13e iuw).
{{Boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Basilica of Our Lady, Maastricht]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Onze-Lieve-Vrouwebasiliek (Maastricht)|Us-Leaffrouwebasilyk, Maastricht}}
}}

{{DEFAULTSORT:Us-Leaffrouwebasilyk, Maastricht}}
[[Kategory:Tsjerkegebou yn Limburch (Nederlân)]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Roermond]]
[[Kategory:Beafeartstsjerke]]
[[Kategory:Basilyk yn Nederlân]]
[[Kategory:Bouwurk yn Maastricht]]
[[Kategory:Bouwurk út de 12e iuw]]
[[Kategory:Ryksmonumint yn Limburch (Nederlân)]]</text>
      <sha1>fkieu8fgsysyampj3g3oalo9nj3dfwe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230830</id>
      <parentid>1230829</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T19:41:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1230830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11995" sha1="drfulh2ki1eviia59ob8r8mjqtjg40g" xml:space="preserve">{{Ynfoboks tsjerkegebou
| namme                       = Us-Leaffrouwebasilyk&lt;br/&gt;&lt;small&gt;''Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw''&lt;/small&gt;
| ôfbylding                   = Maastricht liebfrauenkirche.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = It ymposante romaanske westwurk fan 'e basilyk
| lân                         = {{NL}}
| bestjoerlike ienheid 1      = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Limburch (Nederlân)|Limburch]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Maastricht]]
| adres                       = OLV-plein 7
| koördinaten                 = 
| tsjerkegenoatskip           = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]]
| bisdom                      = [[Bisdom Roermond]]
| aartsbisdom                 = 
| patroanhillige              = 
| wijd oan                    = [[Marije-Himelfeart]] / ''Sterre der Zee''
| status                      = ''[[Basilica minor]]'' (sûnt 1933)
| ôfstjitten                  = 
| hjoeddeiske funksje         = Parochytsjerke en beafeartstsjerke
| arsjitekt                   = [[Pierre Cuypers]] (restauraasje 19e/20e iuw)
| yngenieur                   = 
| boujier                     = 11e–12e iuw (mei mooglike foargongers sûnt de 4e of 5e iuw)
| sloopjier                   = 
| boustyl                     = [[Romaanske boustyl|Romaansk]] (Maaslânske styl mei let-goatyske kleastergong)
| hichte                      = 
| monumintale status          = [[Ryksmonumint]]
| monumintnûmer               = 27453
| webside                     = [https://olv-sintpieter.nl/ olv-sintpieter.nl]
| mapname                     = Maastricht-Sintrum
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 50
| lat_min                     = 50
| lat_sec                     = 51
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 5
| lon_min                     = 41
| lon_sec                     = 36
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = Us-Leaffrouwetsjerke
}}
De '''Us-Leaffrouwetsjerke''' ([[Nederlânsk]]: ''Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw''; Limburchsk: ''Slevrouwe'') is in [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] tsjerke yn it histoaryske sintrum fan [[Maastricht]]. De tsjerke is wijd oan [[Marije-Himelfeart]] en is in [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katolike]] [[parochytsjerke]] dy't ûnder it [[bisdom Roermond]] falt. De tsjerke wurdt ek wol de ''Sterre der Zee'' (Stjer fan 'e See) neamd, nei de [[Marije (mem fan Jezus)|Marije]]-devoasje yn 'e tsjerke.

== Skiednis ==
De hjoeddeiske tsjerke is nei alle gedachten net de earste tsjerke dy't op dit plak boud waard. Omdat der lykwols noch nea [[Archeology|archeologysk]] ûndersyk yn it gebou dien is, kin dêr neat mei wissichheid oer sein wurde. De lizzing fan 'e tsjerke yn it eardere [[Romeinen|Romeinske]] ''castrum'' en in deunby oan 'e god [[Jupiter (god)|Jupiter]] wijd hillichdom suggerearje dat it plak ea beset waard troch in Romeinske timpel. It is net ûnwierskynlik dat de earste tsjerke fan 'e stêd hjir boud waard en dat dy tsjerke yn 'e 4e of 5e iuw de katedraal fan it [[Bisdom Maastricht|bisdom Tongeren-Maastricht]] waard.
[[Ofbyld:2023 Maastricht, OLV-basiliek, kapitelen kooromgang (18).jpg|thumb|left|Romaanske kapiteel koeromgong.]]
Foar it jier 1100 waard de tsjerke in [[kapitteltsjerke]], bestjoerd troch in kolleezje fan koarhearen (kanunniken). Dizze koarhearen waarden beneamd troch de prinsbiskop fan [[Prinsbisdom Luik|Luik]]. It kapittel fan Us-Leaffrouwe hie likernôch 20 koarhearen. Oant it opheffen fan it kapittel yn 1798 hold de tsjerke in sterke bân mei Luik. Parochianen waarden yn âlde dokuminten sels oantsjutten as hearrend ta de ''Familia Sancti Lamberti'' (de famylje fan 'e hillige [[Lambertus fan Luik]]). It is dúdlik dat it oare Maastrichtske kapittel, dat fan [[Sint-Servaasbasilyk|Sint-Servaas]], in machtiger ynstelling wie mei sterke bannen mei de keizers van it [[Hillige Roomske Ryk]], mar troch de hiele [[midsiuwen]] hinne bleauwen de twa tsjerken rivalen fan inoar.

It grutste part fan 'e hjoeddeiske tsjerke waard yn 'e 11e en 12e iuw boud. Mei de bou fan it ymposante westwurk waard koart nei it jier 1000 úteinset. Yn 'e 13e iuw krige it [[Skip (tsjerke)|skip]] [[Gotyk|goatyske]] [[ferwulft]]en. Yn 'e 14e iuw waard njonken de kapitteltsjerke in parochytsjerke boud, sadat de tsjerke tenei allinnich foar de koarhearen tsjinne om harren religieuze taken út te fieren. Dy oan [[Nikolaas fan Myra]] wijde tsjerke waard yn 1838 ôfbrutsen. Healwei de 16e iuw waarden de eardere [[kleastergong]] ferfongen troch de hjoeddeiske letgoatyske kleastergong.  

[[Ofbyld:Maastricht, OLV-plein (A Schaepkens).jpg|thumb|left|De Us-Leaffrouwetsjerke mei de Sint-Nikolaastsjerke.]]
Nei't Maastricht by 1794 troch de Frânske Republyk anneksearre waard, waarden fjouwer jier letter de religieuze ynstellings fan 'e stêd opheft. In soad tsjerkeskatten gyngen yn dy tiid ferlern. De tsjerke en de kleastergong waarden troch it militêre garnizoen brûkt as smidte en hynstestâl. Dy sitewaasje duorre oant 1837, doe't it gebou syn religieuze funksje werom krige. Dat foel gear mei de sloop fan 'e oanbuorjende Sint-Nikolaastsjerke, wêrtroch't dy parochy oergie nei de Us-Leaffrouwe.

Fan 1887 oant 1917 waard de tsjerke yngreven restaurearre troch de bekende arsjitekt [[Pierre Cuypers]]. Cuypers ferwidere yn prinsipe alles wat net past yn syn ideaalbyld fan in romaanske tsjerke. Dielen fan it eastlike koer, de twa koertuorren en it súdlike sydskip waarden hast hielendal op 'e nij boud. 

Op 20 febrewaris 1933 waard de tsjerke troch paus [[Pius XI]] ferheven ta ''[[basilica minor]]''.

== Eksterieur ==
It gebou is foar it grutste part romaansk fan styl en wurdt as in wichtich foarbyld fan 'e Maaslânske boustyl beskôge, dy't skaaimerke wurdt troch massive [[westwurk]]en. De Us-Leaffrouwe hat in heech, massyf westwurk fan koalstofhâldende sânstien út de iere 11e iuw, flankearre troch twa tuorkes fan mergelstien. Yn 'e ûnderste dielen fan it westwurk binne ''[[spolia]]'' (âlde Romeinske boumaterialen) ferwurke, mooglik ôfkomstich fan it eardere Romeinske castrum. It [[Skip (tsjerke)|skip]] en it [[dwersskip]] stamme foar it grutste part út de twadde helte fan 'e 11e iuw.

De tsjerke hat twa koeren en twa [[krypt]]en. It eastlike koer datearret út de 12e iuw en is fersierd mei romaanske [[Kapiteel|kapitelen]]. De eastlike krypt is noch in iuw âlder. Ien fan 'e koertuorren, ferneamd nei de hillige [[Barbara fan Nikomeedje|Barbara]], waard brûkt foar it bewarjen fan it stedsargyf en de tsjerkeskat. In goatysk portaal út de 13e iuw jout op it Onze Lieve Vrouweplein tagong ta de tsjerke en de saneamde Mérode-kapel (de kapel fan 'e Stjer fan 'e See).

== Ynterieur == 
[[Ofbyld:Maastricht notre dame choeur (cropped).JPG|thumb|left|Koer.]]
Hoewol't it ynterieur yn 'e rin fan 'e iuwen in soad feroaringen ûndergien hat, strielt it in 'autentyk' romaansk gefoel út. Dat is foar in grut part te tankjen oan 'e restauraasje fan Pierre Cuypers, dy't ferskate grutte goatyske ramen ferfong troch lytse romaanske finsters om in tsjustere, 'mystike' sfear te kreëarjen. Ek ferwidere Cuypers de wite pleisterlaach út de let-barokke tiid.

Dochs is de rûzige skiednis fan it gebou noch jimmeroan te sjen. In pear midsiuwske muorreskilderingen hawwe it oerlibbe, lykas ien fan 'e hillige [[Katarina fan Aleksandrje|Katarina]] út de 14e iuw en ien fan [[Kristoffel (hillige)|Sint-Kristoffel]] mei it bern Jezus út 1571. De grutte skildering oan it ferwulft yn it koer is neoromaansk en stammet út de Cuypers-restauraasje. De ryk fersierde preekstoel en ferskate barokke bychtstuollen binne oernommen út in eardere, tichtbylizzende Jezuïtentsjerke. It grutte oargel waard yn 1652 boud troch André Severin.

It arsjitektoanysk byldhouwurk fan it ynterieur heart ta de hichtepunten fan 'e Maaslânske keunst. Benammen de 20 tige symboalyske kapitelen fan 'e [[koeromgong]] binne ferneamd mei sênes sjen út it [[Alde Testamint]], mar ek bisten, meunsters en minsken dy't fjochtsje mei bisten. Ien kapiteel is yn it bysûnder ferneamd om't it ûndertekene is mei de namme 'Heimo', nei alle gedachten troch de byldhouwer sels, dêr't er himsels op ôfbylde hat as langet er in kapiteel oer oan 'e Jongfaam Marije. Der is in nauwe keunsthistoaryske bân fêststeld tusken it romaanske byldhouwurk yn 'e Us-Leaffrou en dat yn de Sint-Servaasbasilyk, de Sint-Pitertsjerke yn [[Utert (stêd)|Utert]] en de Marije en Klemenstsjerke fan [[Schwarzrheindorf/Vilich-Rheindorf|Schwarzrheindorf]].

== Kleastergong ==
De hjoeddeiske kleastergong, dy't in tún omklammet, waard boud yn 1558-1559 yn mergelstien yn in let-goatyske styl mei wat [[renêssânse]]-eleminten. De flier fan 'e kleastergong is mei monumintale grêfstenen belein. Yn 1910 waard yn 'e kleastertún de resten fan in toer fan it âlde Romeinske castrum ûntdutsen.

== Us-Leaffrou ==
[[Ofbyld:Netherlands-5036 - Our Lady - Star of the Sea (12571910635).jpg|thumb|left|Us-Leaffrou.]]
Foar in soad minsken is it mirakuleuze byld fan Us-Leaf-Frou it wichtichste doel fan in besite. Dit 15e-iuwske houten byld stie oarspronklik yn in tichtbylizzend Fransiskaansk kleaster, mar ferhuze nei in pear omswalkingen yn 1837 nei de Us-Leaffrouwetsjerke. Yn 1903 krige it in plak yn 'e goatyske kapel by de haadyngong, dêr't it hjoed-de-dei noch altyd stiet en alle dagen troch hûnderten leauwigen besocht wurdt. Twaris yn it jier wurdt it byld meidroegen yn 'e grutte religieuze prosesjes fan Maastricht.

== Skatkeamer ==
De Us-Leaffrouwebasilyk besit in wichtige histoaryske tsjerkeskat dy't bestiet út reliken, relykhâlders, tekstyl en liturgyske foarwerpen. Sûnt de 14e iuw hie it in aparte skatkeamer yn 'e Sint-Barbaratoer. Der wurdt tocht dat de kreake fan it koer yn 'e 12e sels spesjaal boud waard om de lêste reliken dy't út Konstantinopel bemachtige wiene te toanen. Fral by de grutte beafeart ienris yn 'e sân teagen grutte oantallen pylgers út hiel Europa nei Maastricht. 

Hjoed-de-dei is de tsjerkeskat noch mar in fraksje fan wat it ea wie. In soad gouden en sulveren foarwerpen waarden nei de Frânske ynname yn 1794 omraand om oarlochsbelestings te beteljen. Sels yn 1837 gyngen der troch ûnwittendheid noch twa kostbere skatten ferlêrn: in 10e-iuwske relykhâlder yn 'e foarm van in patriarchaal krús (mei it grutst bekende stik fan it [[Helena fan Konstantinopel#It Wiere Krús en de Tsjerke fan it Hillich Grêf|Wiere Krús]]) en it saneamde boarstkrús fan [[Konstantyn de Grutte|Konstantyn]]. Beide waarden troch in eardere koarhear weijûn en wurde hjoed-de-dei yn 'e skatkeamer fan 'e [[Sint-Pitersbasilyk]] yn [[Fatikaanstêd]] bewarre.

De hjoeddeiske kolleksje bestiet benammen út:
[[Ofbyld:2024 RMO, Het jaar 1000, Vikinghoorn (2).jpg|thumb|10e-iuwske Wytsingshoarn, letter yn gebrûk as relykhâlder.]]
* In sulveren relykhâlder foar in diel fan 'e gurdle fan 'e Jongfaam Marije (Maastricht?, 14e iuw).
* In sulveren toer dy't hearde by in yn 1795 omraand byld fan 'e hillige Barbara (Maastricht?, 16e iuw).
* Twa sulveren monstrânsen út de 14e en 15 iuw.
* Trije ivoren relikwykisten (Súd-Itaalje of Spanje, 12e of 13e iuw).
* Trije relikykhoarnen út de 10e iuw, 14e en 15e iuw.
* De saneamde Mantel fan Sint-Lambertus (Sintraal-Aazje, 10e-13e iuw).
{{Boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Basilica of Our Lady, Maastricht]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Onze-Lieve-Vrouwebasiliek (Maastricht)|Us-Leaffrouwebasilyk, Maastricht}}
}}

{{DEFAULTSORT:Us-Leaffrouwebasilyk, Maastricht}}
[[Kategory:Tsjerkegebou yn Limburch (Nederlân)]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Roermond]]
[[Kategory:Beafeartstsjerke]]
[[Kategory:Basilyk yn Nederlân]]
[[Kategory:Bouwurk yn Maastricht]]
[[Kategory:Bouwurk út de 12e iuw]]
[[Kategory:Ryksmonumint yn Limburch (Nederlân)]]</text>
      <sha1>drfulh2ki1eviia59ob8r8mjqtjg40g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230832</id>
      <parentid>1230830</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T19:47:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>RomkeHoekstra hat de side [[Ues-Leaffrouwebasilyk (Maastricht)]] omneamd ta [[Us-Leaffrouwebasilyk (Maastricht)]]</comment>
      <origin>1230830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11995" sha1="drfulh2ki1eviia59ob8r8mjqtjg40g" xml:space="preserve">{{Ynfoboks tsjerkegebou
| namme                       = Us-Leaffrouwebasilyk&lt;br/&gt;&lt;small&gt;''Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw''&lt;/small&gt;
| ôfbylding                   = Maastricht liebfrauenkirche.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = It ymposante romaanske westwurk fan 'e basilyk
| lân                         = {{NL}}
| bestjoerlike ienheid 1      = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Limburch (Nederlân)|Limburch]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Maastricht]]
| adres                       = OLV-plein 7
| koördinaten                 = 
| tsjerkegenoatskip           = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]]
| bisdom                      = [[Bisdom Roermond]]
| aartsbisdom                 = 
| patroanhillige              = 
| wijd oan                    = [[Marije-Himelfeart]] / ''Sterre der Zee''
| status                      = ''[[Basilica minor]]'' (sûnt 1933)
| ôfstjitten                  = 
| hjoeddeiske funksje         = Parochytsjerke en beafeartstsjerke
| arsjitekt                   = [[Pierre Cuypers]] (restauraasje 19e/20e iuw)
| yngenieur                   = 
| boujier                     = 11e–12e iuw (mei mooglike foargongers sûnt de 4e of 5e iuw)
| sloopjier                   = 
| boustyl                     = [[Romaanske boustyl|Romaansk]] (Maaslânske styl mei let-goatyske kleastergong)
| hichte                      = 
| monumintale status          = [[Ryksmonumint]]
| monumintnûmer               = 27453
| webside                     = [https://olv-sintpieter.nl/ olv-sintpieter.nl]
| mapname                     = Maastricht-Sintrum
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 50
| lat_min                     = 50
| lat_sec                     = 51
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 5
| lon_min                     = 41
| lon_sec                     = 36
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = Us-Leaffrouwetsjerke
}}
De '''Us-Leaffrouwetsjerke''' ([[Nederlânsk]]: ''Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw''; Limburchsk: ''Slevrouwe'') is in [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] tsjerke yn it histoaryske sintrum fan [[Maastricht]]. De tsjerke is wijd oan [[Marije-Himelfeart]] en is in [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katolike]] [[parochytsjerke]] dy't ûnder it [[bisdom Roermond]] falt. De tsjerke wurdt ek wol de ''Sterre der Zee'' (Stjer fan 'e See) neamd, nei de [[Marije (mem fan Jezus)|Marije]]-devoasje yn 'e tsjerke.

== Skiednis ==
De hjoeddeiske tsjerke is nei alle gedachten net de earste tsjerke dy't op dit plak boud waard. Omdat der lykwols noch nea [[Archeology|archeologysk]] ûndersyk yn it gebou dien is, kin dêr neat mei wissichheid oer sein wurde. De lizzing fan 'e tsjerke yn it eardere [[Romeinen|Romeinske]] ''castrum'' en in deunby oan 'e god [[Jupiter (god)|Jupiter]] wijd hillichdom suggerearje dat it plak ea beset waard troch in Romeinske timpel. It is net ûnwierskynlik dat de earste tsjerke fan 'e stêd hjir boud waard en dat dy tsjerke yn 'e 4e of 5e iuw de katedraal fan it [[Bisdom Maastricht|bisdom Tongeren-Maastricht]] waard.
[[Ofbyld:2023 Maastricht, OLV-basiliek, kapitelen kooromgang (18).jpg|thumb|left|Romaanske kapiteel koeromgong.]]
Foar it jier 1100 waard de tsjerke in [[kapitteltsjerke]], bestjoerd troch in kolleezje fan koarhearen (kanunniken). Dizze koarhearen waarden beneamd troch de prinsbiskop fan [[Prinsbisdom Luik|Luik]]. It kapittel fan Us-Leaffrouwe hie likernôch 20 koarhearen. Oant it opheffen fan it kapittel yn 1798 hold de tsjerke in sterke bân mei Luik. Parochianen waarden yn âlde dokuminten sels oantsjutten as hearrend ta de ''Familia Sancti Lamberti'' (de famylje fan 'e hillige [[Lambertus fan Luik]]). It is dúdlik dat it oare Maastrichtske kapittel, dat fan [[Sint-Servaasbasilyk|Sint-Servaas]], in machtiger ynstelling wie mei sterke bannen mei de keizers van it [[Hillige Roomske Ryk]], mar troch de hiele [[midsiuwen]] hinne bleauwen de twa tsjerken rivalen fan inoar.

It grutste part fan 'e hjoeddeiske tsjerke waard yn 'e 11e en 12e iuw boud. Mei de bou fan it ymposante westwurk waard koart nei it jier 1000 úteinset. Yn 'e 13e iuw krige it [[Skip (tsjerke)|skip]] [[Gotyk|goatyske]] [[ferwulft]]en. Yn 'e 14e iuw waard njonken de kapitteltsjerke in parochytsjerke boud, sadat de tsjerke tenei allinnich foar de koarhearen tsjinne om harren religieuze taken út te fieren. Dy oan [[Nikolaas fan Myra]] wijde tsjerke waard yn 1838 ôfbrutsen. Healwei de 16e iuw waarden de eardere [[kleastergong]] ferfongen troch de hjoeddeiske letgoatyske kleastergong.  

[[Ofbyld:Maastricht, OLV-plein (A Schaepkens).jpg|thumb|left|De Us-Leaffrouwetsjerke mei de Sint-Nikolaastsjerke.]]
Nei't Maastricht by 1794 troch de Frânske Republyk anneksearre waard, waarden fjouwer jier letter de religieuze ynstellings fan 'e stêd opheft. In soad tsjerkeskatten gyngen yn dy tiid ferlern. De tsjerke en de kleastergong waarden troch it militêre garnizoen brûkt as smidte en hynstestâl. Dy sitewaasje duorre oant 1837, doe't it gebou syn religieuze funksje werom krige. Dat foel gear mei de sloop fan 'e oanbuorjende Sint-Nikolaastsjerke, wêrtroch't dy parochy oergie nei de Us-Leaffrouwe.

Fan 1887 oant 1917 waard de tsjerke yngreven restaurearre troch de bekende arsjitekt [[Pierre Cuypers]]. Cuypers ferwidere yn prinsipe alles wat net past yn syn ideaalbyld fan in romaanske tsjerke. Dielen fan it eastlike koer, de twa koertuorren en it súdlike sydskip waarden hast hielendal op 'e nij boud. 

Op 20 febrewaris 1933 waard de tsjerke troch paus [[Pius XI]] ferheven ta ''[[basilica minor]]''.

== Eksterieur ==
It gebou is foar it grutste part romaansk fan styl en wurdt as in wichtich foarbyld fan 'e Maaslânske boustyl beskôge, dy't skaaimerke wurdt troch massive [[westwurk]]en. De Us-Leaffrouwe hat in heech, massyf westwurk fan koalstofhâldende sânstien út de iere 11e iuw, flankearre troch twa tuorkes fan mergelstien. Yn 'e ûnderste dielen fan it westwurk binne ''[[spolia]]'' (âlde Romeinske boumaterialen) ferwurke, mooglik ôfkomstich fan it eardere Romeinske castrum. It [[Skip (tsjerke)|skip]] en it [[dwersskip]] stamme foar it grutste part út de twadde helte fan 'e 11e iuw.

De tsjerke hat twa koeren en twa [[krypt]]en. It eastlike koer datearret út de 12e iuw en is fersierd mei romaanske [[Kapiteel|kapitelen]]. De eastlike krypt is noch in iuw âlder. Ien fan 'e koertuorren, ferneamd nei de hillige [[Barbara fan Nikomeedje|Barbara]], waard brûkt foar it bewarjen fan it stedsargyf en de tsjerkeskat. In goatysk portaal út de 13e iuw jout op it Onze Lieve Vrouweplein tagong ta de tsjerke en de saneamde Mérode-kapel (de kapel fan 'e Stjer fan 'e See).

== Ynterieur == 
[[Ofbyld:Maastricht notre dame choeur (cropped).JPG|thumb|left|Koer.]]
Hoewol't it ynterieur yn 'e rin fan 'e iuwen in soad feroaringen ûndergien hat, strielt it in 'autentyk' romaansk gefoel út. Dat is foar in grut part te tankjen oan 'e restauraasje fan Pierre Cuypers, dy't ferskate grutte goatyske ramen ferfong troch lytse romaanske finsters om in tsjustere, 'mystike' sfear te kreëarjen. Ek ferwidere Cuypers de wite pleisterlaach út de let-barokke tiid.

Dochs is de rûzige skiednis fan it gebou noch jimmeroan te sjen. In pear midsiuwske muorreskilderingen hawwe it oerlibbe, lykas ien fan 'e hillige [[Katarina fan Aleksandrje|Katarina]] út de 14e iuw en ien fan [[Kristoffel (hillige)|Sint-Kristoffel]] mei it bern Jezus út 1571. De grutte skildering oan it ferwulft yn it koer is neoromaansk en stammet út de Cuypers-restauraasje. De ryk fersierde preekstoel en ferskate barokke bychtstuollen binne oernommen út in eardere, tichtbylizzende Jezuïtentsjerke. It grutte oargel waard yn 1652 boud troch André Severin.

It arsjitektoanysk byldhouwurk fan it ynterieur heart ta de hichtepunten fan 'e Maaslânske keunst. Benammen de 20 tige symboalyske kapitelen fan 'e [[koeromgong]] binne ferneamd mei sênes sjen út it [[Alde Testamint]], mar ek bisten, meunsters en minsken dy't fjochtsje mei bisten. Ien kapiteel is yn it bysûnder ferneamd om't it ûndertekene is mei de namme 'Heimo', nei alle gedachten troch de byldhouwer sels, dêr't er himsels op ôfbylde hat as langet er in kapiteel oer oan 'e Jongfaam Marije. Der is in nauwe keunsthistoaryske bân fêststeld tusken it romaanske byldhouwurk yn 'e Us-Leaffrou en dat yn de Sint-Servaasbasilyk, de Sint-Pitertsjerke yn [[Utert (stêd)|Utert]] en de Marije en Klemenstsjerke fan [[Schwarzrheindorf/Vilich-Rheindorf|Schwarzrheindorf]].

== Kleastergong ==
De hjoeddeiske kleastergong, dy't in tún omklammet, waard boud yn 1558-1559 yn mergelstien yn in let-goatyske styl mei wat [[renêssânse]]-eleminten. De flier fan 'e kleastergong is mei monumintale grêfstenen belein. Yn 1910 waard yn 'e kleastertún de resten fan in toer fan it âlde Romeinske castrum ûntdutsen.

== Us-Leaffrou ==
[[Ofbyld:Netherlands-5036 - Our Lady - Star of the Sea (12571910635).jpg|thumb|left|Us-Leaffrou.]]
Foar in soad minsken is it mirakuleuze byld fan Us-Leaf-Frou it wichtichste doel fan in besite. Dit 15e-iuwske houten byld stie oarspronklik yn in tichtbylizzend Fransiskaansk kleaster, mar ferhuze nei in pear omswalkingen yn 1837 nei de Us-Leaffrouwetsjerke. Yn 1903 krige it in plak yn 'e goatyske kapel by de haadyngong, dêr't it hjoed-de-dei noch altyd stiet en alle dagen troch hûnderten leauwigen besocht wurdt. Twaris yn it jier wurdt it byld meidroegen yn 'e grutte religieuze prosesjes fan Maastricht.

== Skatkeamer ==
De Us-Leaffrouwebasilyk besit in wichtige histoaryske tsjerkeskat dy't bestiet út reliken, relykhâlders, tekstyl en liturgyske foarwerpen. Sûnt de 14e iuw hie it in aparte skatkeamer yn 'e Sint-Barbaratoer. Der wurdt tocht dat de kreake fan it koer yn 'e 12e sels spesjaal boud waard om de lêste reliken dy't út Konstantinopel bemachtige wiene te toanen. Fral by de grutte beafeart ienris yn 'e sân teagen grutte oantallen pylgers út hiel Europa nei Maastricht. 

Hjoed-de-dei is de tsjerkeskat noch mar in fraksje fan wat it ea wie. In soad gouden en sulveren foarwerpen waarden nei de Frânske ynname yn 1794 omraand om oarlochsbelestings te beteljen. Sels yn 1837 gyngen der troch ûnwittendheid noch twa kostbere skatten ferlêrn: in 10e-iuwske relykhâlder yn 'e foarm van in patriarchaal krús (mei it grutst bekende stik fan it [[Helena fan Konstantinopel#It Wiere Krús en de Tsjerke fan it Hillich Grêf|Wiere Krús]]) en it saneamde boarstkrús fan [[Konstantyn de Grutte|Konstantyn]]. Beide waarden troch in eardere koarhear weijûn en wurde hjoed-de-dei yn 'e skatkeamer fan 'e [[Sint-Pitersbasilyk]] yn [[Fatikaanstêd]] bewarre.

De hjoeddeiske kolleksje bestiet benammen út:
[[Ofbyld:2024 RMO, Het jaar 1000, Vikinghoorn (2).jpg|thumb|10e-iuwske Wytsingshoarn, letter yn gebrûk as relykhâlder.]]
* In sulveren relykhâlder foar in diel fan 'e gurdle fan 'e Jongfaam Marije (Maastricht?, 14e iuw).
* In sulveren toer dy't hearde by in yn 1795 omraand byld fan 'e hillige Barbara (Maastricht?, 16e iuw).
* Twa sulveren monstrânsen út de 14e en 15 iuw.
* Trije ivoren relikwykisten (Súd-Itaalje of Spanje, 12e of 13e iuw).
* Trije relikykhoarnen út de 10e iuw, 14e en 15e iuw.
* De saneamde Mantel fan Sint-Lambertus (Sintraal-Aazje, 10e-13e iuw).
{{Boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Basilica of Our Lady, Maastricht]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Onze-Lieve-Vrouwebasiliek (Maastricht)|Us-Leaffrouwebasilyk, Maastricht}}
}}

{{DEFAULTSORT:Us-Leaffrouwebasilyk, Maastricht}}
[[Kategory:Tsjerkegebou yn Limburch (Nederlân)]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Roermond]]
[[Kategory:Beafeartstsjerke]]
[[Kategory:Basilyk yn Nederlân]]
[[Kategory:Bouwurk yn Maastricht]]
[[Kategory:Bouwurk út de 12e iuw]]
[[Kategory:Ryksmonumint yn Limburch (Nederlân)]]</text>
      <sha1>drfulh2ki1eviia59ob8r8mjqtjg40g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230837</id>
      <parentid>1230832</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T20:15:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1230837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11997" sha1="bspxs9wfocmq67mekmzwa6oky05szlu" xml:space="preserve">{{Ynfoboks tsjerkegebou
| namme                       = Us-Leaffrouwebasilyk&lt;br/&gt;&lt;small&gt;''Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw''&lt;/small&gt;
| ôfbylding                   = Maastricht liebfrauenkirche.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = It ymposante romaanske westwurk fan 'e basilyk
| lân                         = {{NL}}
| bestjoerlike ienheid 1      = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Limburch (Nederlân)|Limburch]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Maastricht]]
| adres                       = OLV-plein 7
| koördinaten                 = 
| tsjerkegenoatskip           = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]]
| bisdom                      = [[Bisdom Roermond]]
| aartsbisdom                 = 
| patroanhillige              = 
| wijd oan                    = [[Marije-Himelfeart]] / ''Sterre der Zee''
| status                      = ''[[Basilica minor]]'' (sûnt 1933)
| ôfstjitten                  = 
| hjoeddeiske funksje         = Parochytsjerke en beafeartstsjerke
| arsjitekt                   = [[Pierre Cuypers]] (restauraasje 19e/20e iuw)
| yngenieur                   = 
| boujier                     = 11e–12e iuw (mei mooglike foargongers sûnt de 4e of 5e iuw)
| sloopjier                   = 
| boustyl                     = [[Romaanske boustyl|Romaansk]] (Maaslânske styl mei let-goatyske kleastergong)
| hichte                      = 
| monumintale status          = [[Ryksmonumint]]
| monumintnûmer               = 27453
| webside                     = [https://olv-sintpieter.nl/ olv-sintpieter.nl]
| mapname                     = Maastricht-Sintrum
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 50
| lat_min                     = 50
| lat_sec                     = 51
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 5
| lon_min                     = 41
| lon_sec                     = 36
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = Us-Leaffrouwetsjerke
}}
De '''Us-Leaffrouwetsjerke''' ([[Nederlânsk]]: ''Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw''; Limburchsk: ''Slevrouwe'') is in [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] tsjerke yn it histoaryske sintrum fan [[Maastricht]]. De tsjerke is wijd oan [[Marije-Himelfeart]] en is in [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katolike]] [[parochytsjerke]] dy't ûnder it [[bisdom Roermond]] falt. De tsjerke wurdt ek wol de ''Sterre der Zee'' (Stjer fan 'e See) neamd, nei de [[Marije (mem fan Jezus)|Marije]]-devoasje yn 'e tsjerke.

== Skiednis ==
De hjoeddeiske tsjerke is nei alle gedachten net de earste tsjerke dy't op dit plak boud waard. Omdat der lykwols noch nea [[Archeology|archeologysk]] ûndersyk yn it gebou dien is, kin dêr neat mei wissichheid oer sein wurde. De lizzing fan 'e tsjerke yn it eardere [[Romeinen|Romeinske]] ''castrum'' en in deunby oan 'e god [[Jupiter (god)|Jupiter]] wijd hillichdom suggerearje dat it plak ea beset waard troch in Romeinske timpel. It is net ûnwierskynlik dat de earste tsjerke fan 'e stêd hjir boud waard en dat dy tsjerke yn 'e 4e of 5e iuw de katedraal fan it [[Bisdom Maastricht|bisdom Tongeren-Maastricht]] waard.
[[Ofbyld:2023 Maastricht, OLV-basiliek, kapitelen kooromgang (18).jpg|thumb|left|Romaanske kapiteel koeromgong.]]
Foar it jier 1100 waard de tsjerke in [[kapitteltsjerke]], bestjoerd troch in kolleezje fan koarhearen (kanunniken). Dizze koarhearen waarden beneamd troch de prinsbiskop fan [[Prinsbisdom Luik|Luik]]. It kapittel fan Us-Leaffrouwe hie likernôch 20 koarhearen. Oant it opheffen fan it kapittel yn 1798 hold de tsjerke in sterke bân mei Luik. Parochianen waarden yn âlde dokuminten sels oantsjutten as hearrend ta de ''Familia Sancti Lamberti'' (de famylje fan 'e hillige [[Lambertus fan Luik]]). It is dúdlik dat it oare Maastrichtske kapittel, dat fan [[Sint-Servaasbasilyk|Sint-Servaas]], in machtiger ynstelling wie mei sterke bannen mei de keizers van it [[Hillige Roomske Ryk]], mar troch de hiele [[midsiuwen]] hinne bleauwen de twa tsjerken rivalen fan inoar.

It grutste part fan 'e hjoeddeiske tsjerke waard yn 'e 11e en 12e iuw boud. Mei de bou fan it ymposante westwurk waard koart nei it jier 1000 úteinset. Yn 'e 13e iuw krige it [[Skip (tsjerke)|skip]] [[Gotyk|goatyske]] [[ferwulft]]en. Yn 'e 14e iuw waard njonken de kapitteltsjerke in parochytsjerke boud, sadat de tsjerke tenei allinnich foar de koarhearen tsjinne om harren religieuze taken út te fieren. Dy oan [[Nikolaas fan Myra]] wijde tsjerke waard yn 1838 ôfbrutsen. Healwei de 16e iuw waarden de eardere [[kleastergong]] ferfongen troch de hjoeddeiske letgoatyske kleastergong.  

[[Ofbyld:Maastricht, OLV-plein (A Schaepkens).jpg|thumb|left|De Us-Leaffrouwetsjerke mei de Sint-Nikolaastsjerke.]]
Nei't Maastricht by 1794 troch de Frânske Republyk anneksearre waard, waarden fjouwer jier letter de religieuze ynstellings fan 'e stêd opheft. In soad tsjerkeskatten gyngen yn dy tiid ferlern. De tsjerke en de kleastergong waarden troch it militêre garnizoen brûkt as smidte en hynstestâl. Dy sitewaasje duorre oant 1837, doe't it gebou syn religieuze funksje werom krige. Dat foel gear mei de sloop fan 'e oanbuorjende Sint-Nikolaastsjerke, wêrtroch't dy parochy oergie nei de Us-Leaffrouwe.

Fan 1887 oant 1917 waard de tsjerke yngreven restaurearre troch de bekende arsjitekt [[Pierre Cuypers]]. Cuypers ferwidere yn prinsipe alles wat net past yn syn ideaalbyld fan in romaanske tsjerke. Dielen fan it eastlike koer, de twa koertuorren en it súdlike sydskip waarden hast hielendal op 'e nij boud. 

Op 20 febrewaris 1933 waard de tsjerke troch paus [[Pius XI]] ferheven ta ''[[basilica minor]]''.

== Eksterieur ==
It gebou is foar it grutste part romaansk fan styl en wurdt as in wichtich foarbyld fan 'e Maaslânske boustyl beskôge, dy't skaaimerke wurdt troch massive [[westwurk]]en. De Us-Leaffrouwe hat in heech, massyf westwurk fan koalstofhâldende sânstien út de iere 11e iuw, flankearre troch twa tuorkes fan mergelstien. Yn 'e ûnderste dielen fan it westwurk binne ''[[spolia]]'' (âlde Romeinske boumaterialen) ferwurke, mooglik ôfkomstich fan it eardere Romeinske castrum. It [[Skip (tsjerke)|skip]] en it [[dwersskip]] stamme foar it grutste part út de twadde helte fan 'e 11e iuw.

De tsjerke hat twa koeren en twa [[krypt]]en. It eastlike koer datearret út de 12e iuw en is fersierd mei romaanske [[Kapiteel|kapitelen]]. De eastlike krypt is noch in iuw âlder. Ien fan 'e koertuorren, ferneamd nei de hillige [[Barbara fan Nikomeedje|Barbara]], waard brûkt foar it bewarjen fan it stedsargyf en de tsjerkeskat. In goatysk portaal út de 13e iuw jout op it Onze Lieve Vrouweplein tagong ta de tsjerke en de saneamde Mérode-kapel (de kapel fan 'e Stjer fan 'e See).

== Ynterieur == 
[[Ofbyld:Maastricht notre dame choeur (cropped).JPG|thumb|left|Koer.]]
Hoewol't it ynterieur yn 'e rin fan 'e iuwen in soad feroaringen ûndergien hat, strielt it in 'autentyk' romaansk gefoel út. Dat is foar in grut part te tankjen oan 'e restauraasje fan Pierre Cuypers, dy't ferskate grutte goatyske ramen ferfong troch lytse romaanske finsters om in tsjustere, 'mystike' sfear te kreëarjen. Ek ferwidere Cuypers de wite pleisterlaach út de let-barokke tiid.

Dochs is de rûzige skiednis fan it gebou noch jimmeroan te sjen. In pear midsiuwske muorreskilderingen hawwe it oerlibbe, lykas ien fan 'e hillige [[Katarina fan Aleksandrje|Katarina]] út de 14e iuw en ien fan [[Kristoffel (hillige)|Sint-Kristoffel]] mei it bern Jezus út 1571. De grutte skildering oan it ferwulft yn it koer is neoromaansk en stammet út de Cuypers-restauraasje. De ryk fersierde preekstoel en ferskate barokke bychtstuollen binne oernommen út in eardere, tichtbylizzende Jezuïtentsjerke. It grutte oargel waard yn 1652 boud troch André Severin.

It arsjitektoanysk byldhouwurk fan it ynterieur heart ta de hichtepunten fan 'e Maaslânske keunst. Benammen de 20 tige symboalyske kapitelen fan 'e [[koeromgong]] binne ferneamd mei sênes út it [[Alde Testamint]], mar ek mei bisten, meunsters en minsken dy't fjochtsje mei bisten. Ien kapiteel is yn it bysûnder ferneamd om't it ûndertekene is mei de namme 'Heimo', nei alle gedachten troch de byldhouwer sels, dêr't er himsels op ôfbylde hat as langet er in kapiteel oer oan 'e Jongfaam Marije. Der is in nauwe keunsthistoaryske bân fêststeld tusken it romaanske byldhouwurk yn 'e Us-Leaffrou en dat yn de Sint-Servaasbasilyk, de Sint-Pitertsjerke yn [[Utert (stêd)|Utert]] en de Marije en Klemenstsjerke fan [[Schwarzrheindorf/Vilich-Rheindorf|Schwarzrheindorf]].

== Kleastergong ==
De hjoeddeiske kleastergong, dy't in tún omklammet, waard boud yn 1558-1559 yn mergelstien yn in let-goatyske styl mei wat [[renêssânse]]-eleminten. De flier fan 'e kleastergong is mei monumintale grêfstenen belein. Yn 1910 waard yn 'e kleastertún de resten fan in toer fan it âlde Romeinske castrum ûntdutsen.

== Us-Leaffrou ==
[[Ofbyld:Netherlands-5036 - Our Lady - Star of the Sea (12571910635).jpg|thumb|left|Us-Leaffrou.]]
Foar in soad minsken is it mirakuleuze byld fan Us-Leaf-Frou it wichtichste doel fan in besite. Dit 15e-iuwske houten byld stie oarspronklik yn in tichtbylizzend Fransiskaansk kleaster, mar ferhuze nei in pear omswalkingen yn 1837 nei de Us-Leaffrouwetsjerke. Yn 1903 krige it in plak yn 'e goatyske kapel by de haadyngong, dêr't it hjoed-de-dei noch altyd stiet en alle dagen troch hûnderten leauwigen besocht wurdt. Twaris yn it jier wurdt it byld meidroegen yn 'e grutte religieuze prosesjes fan Maastricht.

== Skatkeamer ==
De Us-Leaffrouwebasilyk besit in wichtige histoaryske tsjerkeskat dy't bestiet út reliken, relykhâlders, tekstyl en liturgyske foarwerpen. Sûnt de 14e iuw hie it in aparte skatkeamer yn 'e Sint-Barbaratoer. Der wurdt tocht dat de kreake fan it koer yn 'e 12e sels spesjaal boud waard om de lêste reliken dy't út Konstantinopel bemachtige wiene te toanen. Fral by de grutte beafeart ienris yn 'e sân jier teagen grutte oantallen pylgers út hiel Europa nei Maastricht. 

Hjoed-de-dei is de tsjerkeskat noch mar in fraksje fan wat it ea wie. In soad gouden en sulveren foarwerpen waarden nei de Frânske ynname yn 1794 omraand om oarlochsbelestings te beteljen. Sels yn 1837 gyngen der troch ûnwittendheid noch twa kostbere skatten ferlêrn: in 10e-iuwske relykhâlder yn 'e foarm van in patriarchaal krús (mei it grutst bekende stik fan it [[Helena fan Konstantinopel#It Wiere Krús en de Tsjerke fan it Hillich Grêf|Wiere Krús]]) en it saneamde boarstkrús fan [[Konstantyn de Grutte|Konstantyn]]. Beide waarden troch in eardere koarhear weijûn en wurde hjoed-de-dei yn 'e skatkeamer fan 'e [[Sint-Pitersbasilyk]] yn [[Fatikaanstêd]] bewarre.

De hjoeddeiske kolleksje bestiet benammen út:
[[Ofbyld:2024 RMO, Het jaar 1000, Vikinghoorn (2).jpg|thumb|10e-iuwske Wytsingshoarn, letter yn gebrûk as relykhâlder.]]
* In sulveren relykhâlder foar in diel fan 'e gurdle fan 'e Jongfaam Marije (Maastricht?, 14e iuw).
* In sulveren toer dy't hearde by in yn 1795 omraand byld fan 'e hillige Barbara (Maastricht?, 16e iuw).
* Twa sulveren monstrânsen út de 14e en 15 iuw.
* Trije ivoren relikwykisten (Súd-Itaalje of Spanje, 12e of 13e iuw).
* Trije relykhoarnen út de 10e iuw, 14e en 15e iuw.
* De saneamde Mantel fan Sint-Lambertus (Sintraal-Aazje, 10e-13e iuw).
{{Boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Basilica of Our Lady, Maastricht]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Onze-Lieve-Vrouwebasiliek (Maastricht)|Us-Leaffrouwebasilyk, Maastricht}}
}}

{{DEFAULTSORT:Us-Leaffrouwebasilyk, Maastricht}}
[[Kategory:Tsjerkegebou yn Limburch (Nederlân)]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Roermond]]
[[Kategory:Beafeartstsjerke]]
[[Kategory:Basilyk yn Nederlân]]
[[Kategory:Bouwurk yn Maastricht]]
[[Kategory:Bouwurk út de 12e iuw]]
[[Kategory:Ryksmonumint yn Limburch (Nederlân)]]</text>
      <sha1>bspxs9wfocmq67mekmzwa6oky05szlu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leggetoefearn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192116</id>
    <redirect title="Legge&#039;s túfearn" />
    <revision>
      <id>1230840</id>
      <timestamp>2026-05-27T22:16:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Legge's túfearn]]</comment>
      <origin>1230840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="dlorc47zmzeb4q08zd0s68xnthrsu8t" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Legge's túfearn]]</text>
      <sha1>dlorc47zmzeb4q08zd0s68xnthrsu8t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Blythtoefearn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192117</id>
    <redirect title="Blyths túfearn" />
    <revision>
      <id>1230841</id>
      <timestamp>2026-05-27T22:17:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Blyths túfearn]]</comment>
      <origin>1230841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="3xgxpqb9kym2dtl2g9x0uxj4bcxqb8u" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Blyths túfearn]]</text>
      <sha1>3xgxpqb9kym2dtl2g9x0uxj4bcxqb8u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Toefearnen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192118</id>
    <redirect title="Túfearnen" />
    <revision>
      <id>1230843</id>
      <timestamp>2026-05-27T22:18:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Túfearnen]]</comment>
      <origin>1230843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="r2jry1r37v8502ucldr3zd8grm1l84c" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Túfearnen]]</text>
      <sha1>r2jry1r37v8502ucldr3zd8grm1l84c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>SC Hearrenfean</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192121</id>
    <redirect title="SC It Hearrenfean" />
    <revision>
      <id>1230853</id>
      <timestamp>2026-05-27T23:21:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LearnFrisian</username>
        <id>58281</id>
      </contributor>
      <comment>Nije stêdsside fan SC Hearrenfean (bot, 2026-05-28)</comment>
      <origin>1230853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="296" sha1="l7obxt18x310oywwoob091z864izih1" xml:space="preserve">'''SC Hearrenfean''' is in Nederlânske fuotbalkrop út Hearrenfean. De klub spielt yn de Eredivisie, de boppeste kompetysje fan fuotbal yn Nederlân. SC Hearrenfean is bekend om syn Fryske identiteit.

[[Kategory:Fuotbalklubben yn Nederlân]]
[[Kategory:Hearrenfean]]
[[Kategory:Stubs]]
{{stub}}</text>
      <sha1>l7obxt18x310oywwoob091z864izih1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230858</id>
      <parentid>1230853</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T23:37:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LearnFrisian</username>
        <id>58281</id>
      </contributor>
      <comment>Taalflaters hersteld (stavering en grammatika)</comment>
      <origin>1230858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="279" sha1="jvqymnubihpp4ukozi0q7r3ofkch499" xml:space="preserve">'''SC Hearrenfean''' is in Nederlânske fuotbalklup út Hearrenfean. De klup spilet yn de Eredivisie, de heechste kompetysje fan fuotbal yn Nederlân. SC Hearrenfean stiet bekend om syn Fryske identiteit.

[[Kategory:Fuotbal yn Nederlân]]
[[Kategory:Sport yn Fryslân]]
{{stub}}</text>
      <sha1>jvqymnubihpp4ukozi0q7r3ofkch499</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230859</id>
      <parentid>1230858</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T23:53:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LearnFrisian</username>
        <id>58281</id>
      </contributor>
      <comment>Trochferwizing nei SC It Hearrenfean (bestiet al)</comment>
      <origin>1230859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="j4t83vuqwunlpox4kdjl4nu0031dmer" xml:space="preserve">#TROCHFERWIZING [[SC It Hearrenfean]]</text>
      <sha1>j4t83vuqwunlpox4kdjl4nu0031dmer</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Reinder Nummerdor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192124</id>
    <revision>
      <id>1230862</id>
      <timestamp>2026-05-28T00:44:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LearnFrisian</username>
        <id>58281</id>
      </contributor>
      <comment>Nije stêdsside fan Reinder Nummerdor (bot, 2026-05-28)</comment>
      <origin>1230862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="266" sha1="rkr4fy373c61zosu9qphdtvq3iiglw5" xml:space="preserve">'''Reinder Aart Nummerdor''' (berne 1976, Snits) is in Nederlânske follybalspiler. Hy die mei oan fiif Olympyske Simmerspullen achter elkoar. Twa kear as lid fan it sealfollybalteam (2000 en 2004) en trije kear as beachfollybalspiler.

[[Kategory:Persoan]]
{{stub}}</text>
      <sha1>rkr4fy373c61zosu9qphdtvq3iiglw5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fjochtearn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192125</id>
    <revision>
      <id>1230868</id>
      <timestamp>2026-05-28T06:37:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme        = Fjochtearn |Ofbyld       = [[Ofbyld:Martial Eagle Looking for Guineafowl.jpg|250px]] |lûd          =  |Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift        = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'')  |Famylje      = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'')  |Skaai        = [[fjochtearnen]] (''Polemaetus'')  |Wittenskiplike namme= Polemaetus bellicosus |Beskriu...&quot;</comment>
      <origin>1230868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4890" sha1="69wnh6dqrujiwjd5ryjb047uyqxn8c3" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = Fjochtearn
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Martial Eagle Looking for Guineafowl.jpg|250px]]
|lûd          = 
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') 
|Famylje      = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') 
|Skaai        = [[fjochtearnen]] (''Polemaetus'') 
|Wittenskiplike namme= Polemaetus bellicosus
|Beskriuwer, jier= ([[François-Marie Daudin|Daudin]]), 1800
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''bedrige'''&lt;/span&gt; 
|lânkaart     = [[Ofbyld:Polemaetus bellicosus distribution map.png|250px]]
}}
De '''fjochtearn''' (''Polemaetus bellicosus'') is in [[fûgel]] dy't heart ta de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan de [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). It is de iennige soarte út it [[Monotypysk takson|monotypyske]] [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Polemaetus'' en komt allinnich foar yn [[Afrika]] besuden de [[Sahara]].

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Serengeti National Park 2021-08 - Polemaetus bellicosus - martial eagle.jpg|thumb|left|Fûgel yn it [[Nasjonaal Park Serengeti]].]]
De fjochtearn is 78 oant 96 sentimeter lang, weaget tusken de 3,0 en 6,2 kilo en hat in spanwiidte fan 188 oant 240 sentimeter. It is in frij grutte earn. As er sit hat er brede skouders en hy sjocht der dan yndrukwekkend út. De boppedielen binne donkerbrún, lykas ek de kop en it boarst. Oan 'e efterkant fan 'e kop hat er in koarte túf. De snaffel is swart en de eagen binne giel. De búk is wyt mei grutte donkere spikkels en de ûnderwjukken binne donkerbrún.

== Libbenswize ==
De fjochtearn kin proaien deadzje dy't grutter binne as de fûgel sels. Hy kin bygelyks in jonge antilope of in jonger wetterswyn gripe. De measte proaien binne lykwols rêchstringdieren tusken de 1 en de 5 kilo, lykas hazzen, mangoesten en waranen. De earn jaget ek op piken en oar lytsfee. By moai waar silet er in hiel skoft heech yn 'e loft op 'e strún nei proaien, om dêrnei yn in steile dûkflecht fanút de loft ta te slaan. Ek jaget er fanút de top fan in hege beam; fan dêrút makket er in lange, flakke dûkflecht flak oer de grûn, wêby't er ek gebrûk meitsje kin fan strûken as dekking om syn proai te oerfallen. 

== Briedgedrach ==
Fjochtearnen binne [[Monogamy|monogame]] fûgels en foarmje pearen foar it libben. It wyfke makket it nêst boppe yn in beam en leit dêryn ien aai dêr't se 47 oant 51 dagen op briedt. It aai komt betiid yn it drûge seizoen út, sadat de jonge fûgel yn it wiete seizoen, as der genôch iten is, fearren krijt. Nei 96 oant 99 dagen ferlit it jong it nêst, mar se bliuwe 8 oant 12 moannen ôfhinklik fan 'e âlden.

== Fersprieding en libbensgebiet ==
Dizze soarte komt foar yn Afrika besuden de Sahara. It habitat bestiet út iepen lânskippen fan healwoastinen en steppes oant leechberchtmen en bosksavannes.

== Status ==
De fjochtearn hat in grut ferspriedingsgebiet. De grutte fan 'e wrâldpopulaasje waard yn 2001 rûchwei rûsd op inkele tsientûzenen. De earn rint lykwols yn oantallen tebek troch ferfolging. De fûgel wurdt sketten, fongen en fergiftige; fierder falle der slachtoffers troch elektreksiteitstriedden en rint de wyldstân yn it libbensgebiet tebek. Yn West-Afrika ûntbrekke bygelyks grutte populaasjes fan sûchdieren en nimt de befolking sterk yn oantal ta. Dêrfandinne stiet dizze earn as bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]].

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/martial-eagle-polemaetus-bellicosus BirdLife, oproppen 28 maaie 2026.] 
* [https://ebird.org/species/mareag1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 28 maaie 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/mareag1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 28 maaie 2026.]
* [https://www.eaglewatch.nl/roofvogels/Accipitres/Accipitidae/Accipitrinae/Vechtarend/Index.html Eagle Watch, oproppen 28 maaie 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Polemaetus bellicosus|Fjochtearn}}
}}
{{DEFAULTSORT:Fjochtearn}}
[[Kategory:Fjochtearn]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]</text>
      <sha1>69wnh6dqrujiwjd5ryjb047uyqxn8c3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polemaetus bellicosus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192126</id>
    <redirect title="Fjochtearn" />
    <revision>
      <id>1230869</id>
      <timestamp>2026-05-28T06:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Fjochtearn]]</comment>
      <origin>1230869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="mdzvl3qdreg4v6aoqzkeboguzdhuurd" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Fjochtearn]]</text>
      <sha1>mdzvl3qdreg4v6aoqzkeboguzdhuurd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Fjochtearn</title>
    <ns>14</ns>
    <id>192127</id>
    <revision>
      <id>1230870</id>
      <timestamp>2026-05-28T06:39:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|Polemaetus bellicosus|''Polemaetus''}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Haukfûgel]]&quot;</comment>
      <origin>1230870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100" sha1="357vouiyrb6tjus07hoxzyzhdrxzyp7" xml:space="preserve">{{Commonscat|Polemaetus bellicosus|''Polemaetus''}}
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Haukfûgel]]</text>
      <sha1>357vouiyrb6tjus07hoxzyzhdrxzyp7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fjochtearnen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192128</id>
    <revision>
      <id>1230871</id>
      <timestamp>2026-05-28T06:48:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Universele ynfoboks bisteryk | namme               = Fjochtearnen | ôfbylding           = Serengeti National Park 04 - Polemaetus bellicosus - martial eagle.jpg | ôfbyldingsbreedte   =  | ôfbyldingstekst     = De [[fjochtearn]] (''Polemaetus bellicosus'') is de ienige soarte yn dit skaai. | takson1             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1              = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2              = rê...&quot;</comment>
      <origin>1230871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2149" sha1="19jznqvxlatmzgau3punbu6tm4jhugg" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| namme               = Fjochtearnen
| ôfbylding           = Serengeti National Park 04 - Polemaetus bellicosus - martial eagle.jpg
| ôfbyldingsbreedte   = 
| ôfbyldingstekst     = De [[fjochtearn]] (''Polemaetus bellicosus'') is de ienige soarte yn dit skaai.
| takson1             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme1              = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson2             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme2              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson3             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme3              = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson4             = [[skift]]:
| namme4              = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'')
| takson5            = [[famylje]]:
| namme5             = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'')
| takson6            = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme6             = '''fjochtearnen''' (''Polemaetus'')
| beskriuwer, jier    = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1885
}}
De '''fjochtearnen''' (''Polemaetus'') foarmje in [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') yn it [[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). 

== Systematyk ==
It skaai is [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge betsjut dat it mar út ien [[soarte (taksonomy)|soarte]] bestiet. It skaai waard yn 1885 foar it earst wittenskiplik beskreaun troch de [[Dútslân|Dútske]] [[botanikus]] en [[ornitolooch]] [[Ludwig Reichenbach]].

== Soarte ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:Martial Eagle (Polemaetus bellicosus) (44731608120).jpg|120px]] || [[fjochtearn]] || ''Polemaetus bellicosus'' || Afrika besuden de Sahara || &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/martial-eagle-polemaetus-bellicosus ''Polemaetus bellicosus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|}
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Polemaetus bellicosus|Fjochtearnen}}
}}
{{DEFAULTSORT:Fjochtearnen}}
[[Kategory:Fjochtearn| ]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Haukfûgel]]</text>
      <sha1>19jznqvxlatmzgau3punbu6tm4jhugg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polemaetus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192129</id>
    <redirect title="Fjochtearnen" />
    <revision>
      <id>1230872</id>
      <timestamp>2026-05-28T06:48:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Fjochtearnen]]</comment>
      <origin>1230872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="7i7zazx8khvy0i8yfgb2e6j5ovvzwj7" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Fjochtearnen]]</text>
      <sha1>7i7zazx8khvy0i8yfgb2e6j5ovvzwj7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Afrikaanske swarte túfearn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192130</id>
    <revision>
      <id>1230873</id>
      <timestamp>2026-05-28T07:30:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme        = Afrikaanske swarte túfearn |Ofbyld       = [[Ofbyld:Long-crested eagle (Lophaetus occipitalis) Uganda.jpg|250px]] |lûd          =  |Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift        = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'')  |Famylje      = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'')  |Skaai        = [[Afrikaanske swarte túfearnen]] (''Lophaetus'')  |Witten...&quot;</comment>
      <origin>1230873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5490" sha1="rzpb5tk7er0jt2o4oluil3zomjeufql" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = Afrikaanske swarte túfearn
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Long-crested eagle (Lophaetus occipitalis) Uganda.jpg|250px]]
|lûd          = 
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') 
|Famylje      = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') 
|Skaai        = [[Afrikaanske swarte túfearnen]] (''Lophaetus'') 
|Wittenskiplike namme= Lophaetus occipitalis
|Beskriuwer, jier= ([[Johann Jakob Kaup|Kaup]]), 1847
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;'''net bedrige'''&lt;/span&gt; (LC)
|lânkaart     = 
}}

De '''Afrikaanske swarte túfearn''' (''Lophaetus occipitalis'') is in [[Afrika]]anske [[fûgel]] dy't heart ta de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). It is de iennige [[Soarte (taksonomy)|soarte]] út it [[Monotypysk takson|monotypyske]] [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Lophaetus''. De wrâldpopulaasje wurdt as net bedrige beskôge.

== Ferskining ==
[[Ofbyld:Long-crested Eagle 2017 12 17 1288.jpg|thumb|left|Kop fan 'e Afrikaanske swarte túfearn.]]
De Afrikaanske swarte túfearn is in lytse earn mei in lingte fan 53 oant 58 sm en in spanwiidte fan 112 oant 129 sm. De fûgel is donker fan kleur en hat in hiele lange túf op 'e kop. Skaaimerkend binne ek de wytbefearre &quot;broek&quot; op 'e poaten en de foar in grut part wite slachpinnen, dy't yn 'e flecht dúdlik te sjen binne. De sturt is swart-wyt bandearre en de flecht is rjocht mei ûndjippe wjukslaggen. 

== Fersprieding en systematyk ==
De fûgel komt foar yn Afrika besuden de [[Sahara]], mear spesifyk fan [[Senegal]] en [[Gambia]] eastlik nei [[Eritreä]] en [[Etioopje]], seldsum yn [[Somaalje]], en fierder súdlik nei it noardeasten fan [[Namybje]], it noarden fan [[Botswana]], [[Simbabwe]], [[Mozambyk]] en it easten en suden fan [[Súd-Afrika]]. Yn 'e drûchste dielen fan súdlik Afrika ûntbrekt de soarte.

=== Systematyk ===
De Afrikaanske swarte túfearn wurdt as iennige soarte yn it skaai ''Lophaetus'' set. [[DNA]]-stúdzjes litte sjen dat syn nauwste sibben nei alle gedachten de [[Yndyske swarte earn]] (''Ictinaetus malaiensis'') en de [[krytearnen]] yn it skaai ''Clanga'' binne. De soarte is monotypysk, wat betsjut dat er net ûnderferdield wurdt yn [[ûndersoarte]]n.

== Libbenswize ==
De Afrikaanske swarte túfearn wurdt yn bosklânskippen, plantaazjes en oan boskrânen oantroffen, foaral tichtby wetter. Ek wurdt er faak sjoen wylst er op in opfallend plak yn in deade beam of op in tillefoanpeal sit. It iten bestiet foar it grutste part út lytse [[kjifdieren]] en spitsmûzen; yn súdlik Afrika foaral [[poelrotten]] (''Otomys''). De fûgel leit de aaien meastentiids yn 'e reintiid, mar kin letter yn datselde jier nochris mei súkses briede.

== Status ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade list]].

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/long-crested-eagle-lophaetus-occipitalis BirdLife, oproppen 28 maaie 2026.] 
* [https://ebird.org/species/loceag1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 28 maaie 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/loceag1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 28 maaie 2026.]
* [https://www.eaglewatch.nl/roofvogels/Accipitres/Accipitidae/Accipitrinae/Afrikaanse_Zwarte_Kuifarend/Index.html Eagle Watch, oproppen 28 maaie 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lophaetus occipitalis|Afrikaanske swarte túfearn}}
}}
{{DEFAULTSORT:Afrikaanske swarte tufearn}}
[[Kategory:Afrikaanske swarte túfearn]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]</text>
      <sha1>rzpb5tk7er0jt2o4oluil3zomjeufql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Afrikaanske swarte toefearn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192131</id>
    <redirect title="Afrikaanske swarte túfearn" />
    <revision>
      <id>1230874</id>
      <timestamp>2026-05-28T07:30:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Afrikaanske swarte túfearn]]</comment>
      <origin>1230874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="15e7qo2exi98b4w5bkfcq6p9gghmpdq" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Afrikaanske swarte túfearn]]</text>
      <sha1>15e7qo2exi98b4w5bkfcq6p9gghmpdq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lophaetus occipitalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192132</id>
    <redirect title="Afrikaanske swarte túfearn" />
    <revision>
      <id>1230875</id>
      <timestamp>2026-05-28T07:31:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Afrikaanske swarte túfearn]]</comment>
      <origin>1230875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="15e7qo2exi98b4w5bkfcq6p9gghmpdq" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Afrikaanske swarte túfearn]]</text>
      <sha1>15e7qo2exi98b4w5bkfcq6p9gghmpdq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Afrikaanske swarte túfearn</title>
    <ns>14</ns>
    <id>192133</id>
    <revision>
      <id>1230876</id>
      <timestamp>2026-05-28T07:32:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|Lophaetus occipitalis|Lophaetus}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Haukfûgel]]&quot;</comment>
      <origin>1230876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="cxvgfux0n1t3wl1h2wvgjzm40u14ejn" xml:space="preserve">{{Commonscat|Lophaetus occipitalis|Lophaetus}}
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Haukfûgel]]</text>
      <sha1>cxvgfux0n1t3wl1h2wvgjzm40u14ejn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Afrikaanske swarte túfearnen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192134</id>
    <revision>
      <id>1230877</id>
      <timestamp>2026-05-28T07:44:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Universele ynfoboks bisteryk | namme               = Afrikaanske swarte túfearnen | ôfbylding           = Long-crested eagle (Lophaetus occipitalis) 3.jpg | ôfbyldingsbreedte   =  | ôfbyldingstekst     = De [[Afrikaanske swarte túfearn]] (''Lophaetus occipitalis'') is de ienige soarte yn it skaai. | takson1             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1              = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2...&quot;</comment>
      <origin>1230877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2349" sha1="t5l13yh61kerijct82hfvuvnbbw0h49" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| namme               = Afrikaanske swarte túfearnen
| ôfbylding           = Long-crested eagle (Lophaetus occipitalis) 3.jpg
| ôfbyldingsbreedte   = 
| ôfbyldingstekst     = De [[Afrikaanske swarte túfearn]] (''Lophaetus occipitalis'') is de ienige soarte yn it skaai.
| takson1             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme1              = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson2             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme2              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson3             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme3              = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson4             = [[skift]]:
| namme4              = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'')
| takson5             = [[famylje]]:
| namme5              = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'')
| takson6             = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme6              = '''Afrikaanske swarte túfearnen''' (''Lophaetus'')
| beskriuwer, jier    = [[Johann Jakob Kaup|Kaup]], 1847
}}

De '''Afrikaanske swarte túfearnen''' (''Lophaetus'') foarmje in [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') yn it [[skift]] van 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). 

== Systematyk ==
It skaai is [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat it mar út ien soarte bestiet. [[DNA]]-stúdzjes litte sjen dat de nauwste sibben fan dit skaai de [[Yndyske swarte earn]] (''Ictinaetus'') en de [[krytearnen]] (''Clanga'') binne. It skaai waard yn 1847 foar it earst wittenskiplik beskreaun troch de [[Dúslân|Dútske]] natuerûndersiker [[Johann Jakob Kaup]].

=== Soarte ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:Lophaetus occipitalis 448328695.jpg|120px]] || [[Afrikaanske swarte túfearn]] || ''Lophaetus occipitalis'' || Afrika besuden de Sahara || &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/long-crested-eagle-lophaetus-occipitalis ''Lophaetus occipitalis'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|}
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lophaetus occipitalis|Afrkaanske swarte túftearnen}}
}}
{{DEFAULTSORT:Afrkaanske swarte tuftearnen}}
[[Kategory:Afrikaanske swarte túfearn| ]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Haukfûgel]]</text>
      <sha1>t5l13yh61kerijct82hfvuvnbbw0h49</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230880</id>
      <parentid>1230877</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T07:45:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1230880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2350" sha1="2nif18r8r7gbczzokkddzte8z7ywjjz" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| namme               = Afrikaanske swarte túfearnen
| ôfbylding           = Long-crested eagle (Lophaetus occipitalis) 3.jpg
| ôfbyldingsbreedte   = 
| ôfbyldingstekst     = De [[Afrikaanske swarte túfearn]] (''Lophaetus occipitalis'') is de ienige soarte yn it skaai.
| takson1             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme1              = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson2             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme2              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson3             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme3              = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson4             = [[skift]]:
| namme4              = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'')
| takson5             = [[famylje]]:
| namme5              = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'')
| takson6             = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme6              = '''Afrikaanske swarte túfearnen''' (''Lophaetus'')
| beskriuwer, jier    = [[Johann Jakob Kaup|Kaup]], 1847
}}

De '''Afrikaanske swarte túfearnen''' (''Lophaetus'') foarmje in [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') yn it [[skift]] van 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). 

== Systematyk ==
It skaai is [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat it mar út ien soarte bestiet. [[DNA]]-stúdzjes litte sjen dat de nauwste sibben fan dit skaai de [[Yndyske swarte earn]] (''Ictinaetus'') en de [[krytearnen]] (''Clanga'') binne. It skaai waard yn 1847 foar it earst wittenskiplik beskreaun troch de [[Dútslân|Dútske]] natuerûndersiker [[Johann Jakob Kaup]].

=== Soarte ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:Lophaetus occipitalis 448328695.jpg|120px]] || [[Afrikaanske swarte túfearn]] || ''Lophaetus occipitalis'' || Afrika besuden de Sahara || &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/long-crested-eagle-lophaetus-occipitalis ''Lophaetus occipitalis'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|}
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lophaetus occipitalis|Afrkaanske swarte túftearnen}}
}}
{{DEFAULTSORT:Afrkaanske swarte tuftearnen}}
[[Kategory:Afrikaanske swarte túfearn| ]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Haukfûgel]]</text>
      <sha1>2nif18r8r7gbczzokkddzte8z7ywjjz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lophaetus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192135</id>
    <redirect title="Afrikaanske swarte túfearnen" />
    <revision>
      <id>1230878</id>
      <timestamp>2026-05-28T07:44:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Afrikaanske swarte túfearnen]]</comment>
      <origin>1230878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="7t12tqstrz82frhz7rqwob3tcgz5894" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Afrikaanske swarte túfearnen]]</text>
      <sha1>7t12tqstrz82frhz7rqwob3tcgz5894</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Afrikaanske swarte toefearnen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192136</id>
    <redirect title="Afrikaanske swarte túfearnen" />
    <revision>
      <id>1230879</id>
      <timestamp>2026-05-28T07:44:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Afrikaanske swarte túfearnen]]</comment>
      <origin>1230879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="7t12tqstrz82frhz7rqwob3tcgz5894" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Afrikaanske swarte túfearnen]]</text>
      <sha1>7t12tqstrz82frhz7rqwob3tcgz5894</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ofbyld:Strepe goudspanner.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>192137</id>
    <revision>
      <id>1230881</id>
      <timestamp>2026-05-28T08:10:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1230881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="8ouwdb7s76mvyt7d2kojyipek29z4hl" xml:space="preserve">
== Lisinsje ==
{{Auteursrjocht Frij}}</text>
      <sha1>8ouwdb7s76mvyt7d2kojyipek29z4hl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Strepe goudspanner</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192138</id>
    <revision>
      <id>1230883</id>
      <timestamp>2026-05-28T10:02:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme    = strepe goudspanner |Ofbyld   = [[Ofbyld:Strepe goudspanner.jpg|250px]] |lûd      = |Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme   = [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse   = [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift    = [[flinters]] (''Lepidoptera'')  |Famylje  = [[spanners]] (''Geometridae'') |Skaai    = (''Camtogramma'') |Wittenskiplike namme= Camtogramma bilineata |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: net bedrige |l...&quot;</comment>
      <origin>1230883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4528" sha1="42sy1vl9lx7ako8wrvnlrry6cayzqtq" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = strepe goudspanner
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Strepe goudspanner.jpg|250px]]
|lûd      =
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'')
|Klasse   = [[ynsekten]] (''Insecta'')
|Skift    = [[flinters]] (''Lepidoptera'') 
|Famylje  = [[spanners]] (''Geometridae'')
|Skaai    = (''Camtogramma'')
|Wittenskiplike namme= Camtogramma bilineata
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: net bedrige
|lânkaart=
}}
De '''strepe goudspanner''' (''Camtogramma bilineata'') is in [[nachtflinter]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[spanners]] (''Geometridae'').

== Skaaimerken ==
De flinter hat in wjukspanne fan 20 oant 25 millimeter. De foarwjukken binne opfallend goudgiel oant ljochtbrún mei ferskate fine, weagjende, wite en donkere dwersstreken. Troch dizze karakteristike strepen is de soarte meastentiids maklik te ûnderskieden fan oare spanners. De flinter is oerdeis ek faak aktyf en fleant maklik út it gers of fan strûken op as er fersteurd wurdt. By wyfkes binne faak twa oan 'e wite dwersstreken grinzgjende (donker)brune dwersbannen te sjen, wylst it mantsje dêr effener giel is.

De flinter fleant fan maaie oant augustus en de soarte bringt ien of twa generaasjes fuort. 

De oant 24 mm lange rûpen libje op ferskate lege planten, lykas ''Galium'', ''Rumex'' en [[fûgelwikje]] (''Vicia cracca''). Rûpen binne meastentiids ljochtgrien, gielgrien of bleekbrún. Oer de rêch rint in donkere faak dizige lingtestreek. Dêrnjonken hat de rûp oan 'e sydkanten faak ljochte, witige of giele lingtestreken. De oergongen tusken de segminten kinne giel of rôzich wêze.

== Fersprieding ==
De soarte komt foar yn hast hiel [[Europa]], fan it noarden fan [[Skandinaavje]] oant hielendal yn it suden op [[Malta]]. Bûten Europa rint it ferspriedingsgebiet fierder troch nei [[Noard-Afrika]], [[Lyts-Aazje]] (Turkije), it noarden fan [[Iran]] en [[Turkmenistan]] en nei it easten ta oer [[Sibearje]] oant it [[Altai-berchtme]].


{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://www.gbif.org/species/4524376 Global Biodiversity Information Facility, oproppen 28 maaie 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Camtogramma bilineata|Strepe goudspanner}}
}}
[[Kategory:Flintersoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]</text>
      <sha1>42sy1vl9lx7ako8wrvnlrry6cayzqtq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230885</id>
      <parentid>1230883</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T10:06:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1230885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4582" sha1="j5rr4sf2gnh1j1plo5rkucwn3iy88ns" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = strepe goudspanner
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Strepe goudspanner.jpg|250px]]&lt;br&gt;Strepe goudspanner oan 'e Westerdyk yn Ryptsjerk.
|lûd      =
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'')
|Klasse   = [[ynsekten]] (''Insecta'')
|Skift    = [[flinters]] (''Lepidoptera'') 
|Famylje  = [[spanners]] (''Geometridae'')
|Skaai    = (''Camtogramma'')
|Wittenskiplike namme= Camtogramma bilineata
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: net bedrige
|lânkaart=
}}
De '''strepe goudspanner''' (''Camtogramma bilineata'') is in [[nachtflinter]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[spanners]] (''Geometridae'').

== Skaaimerken ==
De flinter hat in wjukspanne fan 20 oant 25 millimeter. De foarwjukken binne opfallend goudgiel oant ljochtbrún mei ferskate fine, weagjende, wite en donkere dwersstreken. Troch dizze karakteristike strepen is de soarte meastentiids maklik te ûnderskieden fan oare spanners. De flinter is oerdeis ek faak aktyf en fleant maklik út it gers of fan strûken op as er fersteurd wurdt. By wyfkes binne faak twa oan 'e wite dwersstreken grinzgjende (donker)brune dwersbannen te sjen, wylst it mantsje dêr effener giel is.

De flinter fleant fan maaie oant augustus en de soarte bringt ien of twa generaasjes fuort. 

De oant 24 mm lange rûpen libje op ferskate lege planten, lykas ''Galium'', ''Rumex'' en [[fûgelwikje]] (''Vicia cracca''). Rûpen binne meastentiids ljochtgrien, gielgrien of bleekbrún. Oer de rêch rint in donkere faak dizige lingtestreek. Dêrnjonken hat de rûp oan 'e sydkanten faak ljochte, witige of giele lingtestreken. De oergongen tusken de segminten kinne giel of rôzich wêze.

== Fersprieding ==
De soarte komt foar yn hast hiel [[Europa]], fan it noarden fan [[Skandinaavje]] oant hielendal yn it suden op [[Malta]]. Bûten Europa rint it ferspriedingsgebiet fierder troch nei [[Noard-Afrika]], [[Lyts-Aazje]] (Turkije), it noarden fan [[Iran]] en [[Turkmenistan]] en nei it easten ta oer [[Sibearje]] oant it [[Altai-berchtme]].


{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://www.gbif.org/species/4524376 Global Biodiversity Information Facility, oproppen 28 maaie 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Camptogramma bilineata|Strepe goudspanner}}
}}
[[Kategory:Flintersoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]</text>
      <sha1>j5rr4sf2gnh1j1plo5rkucwn3iy88ns</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230887</id>
      <parentid>1230885</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T10:09:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1230887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4679" sha1="1vgqlz1rn60iw7w12u19w1i2cnieg8y" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = strepe goudspanner
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Strepe goudspanner.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Strepe goudspanner oan 'e Westerdyk yn [[Ryptsjerk]].&lt;/small&gt;
|lûd      =
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'')
|Klasse   = [[ynsekten]] (''Insecta'')
|Skift    = [[flinters]] (''Lepidoptera'') 
|Famylje  = [[spanners]] (''Geometridae'')
|Skaai    = (''Camtogramma'')
|Wittenskiplike namme= Camtogramma bilineata
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: net bedrige
|lânkaart=
}}
De '''strepe goudspanner''' (''Camtogramma bilineata'') is in [[nachtflinter]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[spanners]] (''Geometridae'').

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Camptogramma bilineata - female (2006-06-28).jpg|thumb|left|Wyfke.]]
De flinter hat in wjukspanne fan 20 oant 25 millimeter. De foarwjukken binne opfallend goudgiel oant ljochtbrún mei ferskate fine, weagjende, wite en donkere dwersstreken. Troch dizze karakteristike strepen is de soarte meastentiids maklik te ûnderskieden fan oare spanners. De flinter is oerdeis ek faak aktyf en fleant maklik út it gers of fan strûken op as er fersteurd wurdt. By wyfkes binne faak twa oan 'e wite dwersstreken grinzgjende (donker)brune dwersbannen te sjen, wylst it mantsje dêr effener giel is.

De flinter fleant fan maaie oant augustus en de soarte bringt ien of twa generaasjes fuort. 

De oant 24 mm lange rûpen libje op ferskate lege planten, lykas ''Galium'', ''Rumex'' en [[fûgelwikje]] (''Vicia cracca''). Rûpen binne meastentiids ljochtgrien, gielgrien of bleekbrún. Oer de rêch rint in donkere faak dizige lingtestreek. Dêrnjonken hat de rûp oan 'e sydkanten faak ljochte, witige of giele lingtestreken. De oergongen tusken de segminten kinne giel of rôzich wêze.

== Fersprieding ==
De soarte komt foar yn hast hiel [[Europa]], fan it noarden fan [[Skandinaavje]] oant hielendal yn it suden op [[Malta]]. Bûten Europa rint it ferspriedingsgebiet fierder troch nei [[Noard-Afrika]], [[Lyts-Aazje]] (Turkije), it noarden fan [[Iran]] en [[Turkmenistan]] en nei it easten ta oer [[Sibearje]] oant it [[Altai-berchtme]].


{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://www.gbif.org/species/4524376 Global Biodiversity Information Facility, oproppen 28 maaie 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Camptogramma bilineata|Strepe goudspanner}}
}}
[[Kategory:Flintersoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]</text>
      <sha1>1vgqlz1rn60iw7w12u19w1i2cnieg8y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Camtogramma bilineata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192139</id>
    <redirect title="Strepe goudspanner" />
    <revision>
      <id>1230884</id>
      <timestamp>2026-05-28T10:03:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Strepe goudspanner]]</comment>
      <origin>1230884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="nacdb3ywp3tph1k37vzok672lf4kpzp" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Strepe goudspanner]]</text>
      <sha1>nacdb3ywp3tph1k37vzok672lf4kpzp</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>