Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 3340 1231061 1198136 2026-05-30T12:42:21Z Dr-Andr888 53479 /* */ 1231061 wikitext text/x-wiki {{Stavering}} {{Lântabel| eigennamme = Україна | namme = Oekraïne | flagge = Flag of Ukraine.svg | wapen = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | lokaasje = Europe-Ukraine (disputed territory).svg| motto = Воля, злагода, добро | taal = [[Oekraynsk]] | haadstêd = [[Kiev]] | steatsfoarm = Republyk | oerflak = 603.700 | pctwetter = 0 | ynwenners = 41.830.619 <small>(sûnder [[Krim]])</small> | teljier = 2020| munt = Hryvnia | muntkoade = UKH | tiidsone = +2 | feestdei = - | folksliet = Sjtsje ne vmerla Ukrajiny | lânkoade = UKR | ynternet = .ua | tillefoan = 380 | }} '''Oekraïne''' is in lân yn [[Jeropa|East-Jeropa]]. De haadstêd is [[Kiev]]. Benoarden Kiev leit [[Tsjernobyl]], dêr't yn [[1986]] in [[Kearnramp fan Tsjernobyl|kearnramp]] wie. Yn 2014 waard de [[Krim]] troch Ruslân ferovere, yn 2022 waard de rest fan Oekraïne oanfallen troch Russyske rebellen yn it easten fan it lân en it Russyske leger. [[Volodymyr Zelensky]] is sûnt 20 maaie 2019 presidint fan it lân. == Geografy == [[Ofbyld:Map of Ukraine en.svg|thumbnail|left|Lân kaart]] === Lizzing === Oekraïne wurdt begrinzge troch: * [[Wyt-Ruslân]] yn it noarden; * [[Ruslân]] yn it noardeasten; * de [[Swarte See]] yn it suden; * [[Moldaavje]], [[Roemeenje]] en [[Hongarije]] yn it súdwesten; * [[Slowakije]] en [[Poalen]] yn it westen. === Lânskip === Oekraïne is it twadgrutste lân fan Europa nei Ruslân. It lân hat in oerflak fan 603.7000 km² en in kustline by de [[Swarte See]] is 2.782 km lang. [[Ofbyld:Dolina5.jpg|thumb|left|''De Binnen Westlike Karpaten'']] It lânskip is meast flak mei de fruchtbere Pontyske steppe yn it suden en hat ferskillende plato's. De wichtichste dêrfan is it Donets(Donbass)plato yn it uterste easten fan it lân. In part fan de [[Karpaten]] rint troch it westen fan Oekraïne. De heechste berch yn dat gebiet is de Hoverla (2.061 m). Yn it easten binne noch wat hichen. It heechste punt op it skiereilân Krim is de berch Roman Kosch (1.545 m). It wetter fan de rivieren [[Dnjepr]] en [[Desna]] komt út it noarden wei en streamt fia Kiev nei de Swarte See. Troch it westen streame [[Dnjestr]], Proet, Westlike Boech en Súdlike Boech. Yn it easten is de Siwerskyj Donez in sydrivier fan de rivier de [[Don (rivier)|Don]] dy't troch Ruslân streamt. De kust fan de Swarte See hat in protte riviermûnings, wylst de kust by de Krim just rotseftich is. Oekraïne hat in tuskenbeiden klimaat. De Krim hat in Middellânske seeklimaat. Yn it noarden en westen falt mear rein as yn it easten en súdeasten. Yn de winter wurdt it op de Krim net sa kâld. Nei it noarden ta wurdt it winterdeis in stik kâlder. Yn de simmer is de temperatuer yn it hiele lân frij heech. Fan de befolking wennet 67% yn de stêden, de oare 33% op it plattelân. De fiif grutste stêden binne [[Kiëv]] (de haadstêd), [[Kharkiv]], [[Donetsk]], [[Dnipro]] en [[Odessa (stêd)|Odesa]], dy't allegear mear as 1.000.000 ynwenners ha. Ien fan 'e wichtichste natuerlike attraksjes is it bosk fan Swart, tichtby de stêd [[Znamianka]] yn it sintrum fan it lân, mei syn Berestuyate of Swarte Mar, dat neffens wittenskippers ûntstien is tidens de iistiid en "boaiemleas" is. Undersykers hawwe trije of sels fiif lagen sedimintêr gesteente fûn. It is it ienige prehistoaryske mar yn East-Europa. Net fier fan Znamianka, 10 km nei it suden, leit ek it doarp Moshorino, ferneamd as it berteplak fan Semen Klimovsky, de skriuwer fan it ferneamdste Oekraynske folksliet "In Kozak rydt oer de Donau", dat populêr is yn arranzjeminten fan Jeropeeske komponisten <ref>[https://web.archive.org/web/20240629115804/https://www.volynpost.com/news/213555-v-ukraini-ie-ozero-iake-ne-maie-dna В Україні є озеро, яке не має дна]</ref> <ref>[https://subotsi.info/pam-jatnii-znak-semenovi-klimovskomu Пам'ятний знак Семенові Климовському]</ref>. == Skiednis == [[Ofbyld:Володимир Великий.JPG|thumbnail|180px|Monumint foar kening Volodimir yn Kiev]] Sûnt de âldheid hat it steppegebiet fan Oekraïne bewenne west troch hieltyd oare folken: de [[Skyten]] (7e iuw f.Kr. - 3e iuw f.Kr.), [[Goaten]] en [[Hunnen]] (4e iuw - 5e iuw), [[Slaven (folk)|Slaven]] (6e iuw) en [[Mongoalen (folk)|Mongoalen]] (13e iuw). Yn de 8e iuw fearen [[Wytsingen]] oer de rivieren yn East-Europa en setten har nei wenjen yn Oekraïne. De Wytsingen fermongen har mei de oarspronklike Slavyske befolking. De Wytsingen kamen foar in grut part út Sweden. Der wienen twa groepen Wytsingen, de ''Wareger'' en de ''Rus''. Dy twa groepen wienen beskiedend foar de stifting fan de earste Eastslavyske steat, it [[Kievske Ryk]]. Om 1200 hinne rekke de ienheid yn dat ryk wei. Om 1240 oerweldigen de Mongoalen it Oekraynske part fan it eardere ryk. Kearpunt yn de skiednis fan Oekraïne hat west de ynliving fan [[Galysje-Wolynje]], steatkundich sjoen de opfolger fan Kiev, troch [[Poalen]] (1340-1349). Nei de personele uny tusken beide lannen (1386) rekke Oekraïne stadichoan hieltyd fierder ûnder Poalske ynfloed. In protte boeren flechten wei nei de kozakken dy't harren selsstannige posysje wol tsjinoer Poalen yn stân hâlde koenen. By it [[Bestân fan Androesjovo]] fan [[1667]] waard it gebiet fan Oekraïne troch Poalen en Ruslân ferparte. Yn [[1764]] waard de lêste hetman ôfsetten en yn [[1783]] waard it [[liifeigenskip]] ynfierd. Yn 1775 waard de Oekraynske Kozakkenfesting Sich ferneatige troch Russyske troepen, wat in nasjonale trageedzje waard. In brute polityk fan Russifikaasje waard útfierd yn 'e ferovere gebieten - in offisjeel ferbod op 'e Oekraynske taal en kultuer. Nei de Poalske dielingen fan 1772, 1793 en 1795 wie it grutste part fan Oekraïne ûnder Russysk bewâld kaam. [[Ofbyld:Kirovograd B.Khmelnyts'kogo Ploscha Pam'yatnyk B.Khmel'nyts'komu 02 (YDS 5421).jpg|thumbnail|180px|Ien fan 'e monuminten foar de nasjonale held fan Oekraïne Bohdan Khmelnytsky]] Ien fan 'e wichtichste rollen yn 'e ynname fan Oekraïne waard spile troch it [[Fort fan Sint-Elizabeth]], dat it paad trochsette nei de oprjochting fan in stabile beskaving yn it suden fan it lân en de stifting fan grutte stêden lykas Kherson, Mykolaiv, Odessa, en oan 'e ein fan 'e 18e iuw feroare it fort sels yn 'e stêd Yelisavetgrad (no Kropyvnytskyi) De [[19e iuw|19e-iuw]]ske opposysjebeweging tsjin it tsarisme krige yn Oekraïne al gau in nasjonalistysk krakter en rûn yn maart 1917 yn Kiev út op de foarming fan in sintrale ''Rada'' (Ried) as fertsjintwurdiging fan Oekraynske politike streamingen. It útroppen fan Oekraïne ta Folksrepublyk yn novimber 1917 late ta in konflikt mei de sintrale [[Bolsjewisme|bolsjewistyske]] regearing, dy't wegere om de oerwegend linksdemokratyske Rada te erkennen. Yn jannewaris 1918 folge de proklamaasje fan Oekraïne as soevereine steat. Dêrop bruts yn [[Kiëv]] in troch de bolsjewisten stipe opstân út. De Rada koe har hanthavenje troch frede te sluten mei de [[Sintralen]] en dêrnei mei help fan [[Dútslân|Dútske]] troepen de oarder werstelle. Nei de boargeroarloch en de [[Fyfde Poalsk-Russyske Oarloch]] slute Oekraïne yn desimber 1922 it steatsferdrach ta konstituearring fan de [[Sowjet-Uny]]. Yn 1932-1933 fierde it Stalinistyske rezjym de Holodomor út, in keunstmjittich organisearre hongersneed wêrby't sawat 10 miljoen minsken stoaren en dy't erkend waard as genoside op Oekraïners. Yn 1937, as ûnderdiel fan 'e Grutte Terreur, fermoarden de Sovjet-geheime tsjinsten NKVD alle fertsjintwurdigers fan 'e Oekraynske intelligentsia en harren oerbliuwsels waarden yn it geheim begroeven yn it Bykivnya-bosk by Kiev, dêr't nei de ynstoarting fan 'e USSR en de iepening fan 'e argiven in tinktekenkompleks oprjochte waard. Besikingen nei [[1939]] troch Oekraynske nasjonalistyske aktivisten om de Dútske besetting yn de [[Twadde Wrâldkriich]] foar eigen doelen te brûken, rûnen fêst op de politike belangen en de rasistyske foaroardielen fan de Dútsers, dy't in grouwélich skrikbewâld fierden. Nei de Twadde Wrâldkriich bleaunen oant en mei it begjin fan de jierren '50 yn de westlike Oekraïne kloften partisanen aktyf. Yn de twadde helte fan de 20e iuw ûntwikkele Oekraïne har ta ien fan de wichtichste en wolfarrende Sowjetrepubliken fan de Sowjet-Uny. Yn [[1954]], ûnder it bewâld fan [[Chroesjtsjov]], waard it skiereilân de [[Krim]] oerhevele fan Ruslân nei Oekraïne. Nei de steatgreep yn Moskou ferkleare it Oekraynske parlemint har op [[24 augustus]] [[1991]] ûnôfhinklik. [[Ofbyld:Національний музей Голодомору-геноциду, скульптура дівчинки «Гірка пам'ять дитинства».jpg|thumbnail|180px|Museum fan 'e hongersneed fan 1932-1933 oprjochte yn Kiev nei de ynstoarting fan 'e Sovjet-Uny]] Nei de ûnôfhinklikheid wie Oekraïne in grutte kearnmacht en beskikte oer in arsenaal fan [[Nukleêr wapen|kearnwapens]]. Begjin [[1994]] waard de ynternasjonale ôfspraak makke dat Oekraïne binnen trije jier 1800 raketten foar ferneatiging oan Ruslân ôfdraget. It ferrike [[uranium]] út de kearnkoppen wurdt dêrnei mei [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] finansjele stipe omset yn brânstof foar kearnsintrales. Yn it Boedapestmemorandum fan [[1994]] waard fêstlein dat it lân yn ruil foar de kearnwapens in soevereiniteitsgarânsje krige fan de [[Feriene Steaten]], [[Grut-Brittanje]] en Ruslân. Oekraïne ûndertekene ek it non-proliferaasjeferdrach fan kearnwapens. Yn novimber 2013 ûntstie der yn de haadstêd Kiev in protestbeweging nei oanlieding fan it net tekenjen fan in assosjaasjeferdrach mei de [[Europeeske Uny]]. De Russysk gesinde presidint [[Viktor Janûkowytsj]] flechte nei oanlieding fan dizze protesten nei Ruslân. Underwilens waard der yn Kiev in nije regear foarme, it regear-Jatsenjuk. Yn de benammen Russysk pratende dielen fan Oekraïne brutsen protesten út tsjin dit nije regear, wêrnei Ruslân it skiereilân [[Krim]] besette. Op 18 maart 2014 anneksearre Ruslân de [[Krim]], nettsjinsteande swier protest fan ûnder mear de FS en de EU. Op 24 febrewaris foel [[Ruslân]] op fjouwer fronten Oekraïne binnen. Der wienen ferskate bylden te sjen fan grutte eksploazjes yn ferskillende Oekraynske stêden. As gefolch kundige de Oekraynske presidint [[Volodymyr Zelensky]] in steat fan belis oan. Op 25 maart die it Russyske Ministearje fan Definsje te witten dat de "earste fase" fan de "spesjale militêre operaasje yn 'e Oekraïne" dien wie en dat de "befrijïng fan de Donbas" no útein sette koe. It weromlûken fan Russyske militêren yn it noarden fan Oekraïne waard troch Oekraïne as in dieloerwinning beskôge. == Bestjoerlike yndieling == Oekraïne is opdield yn 24 oblasten, ien autonome republyk en twa stêden mei in bysûndere status. ''Oblasten:'' {| | valign="top" | * [[Oblast Charkov|Charkov]] * [[Oblast Cherson|Cherson]] * [[Oblast Chmelnytskyj|Chmelnytskyj]] * [[Oblast Dnjepropetrovsk|Dnjepropetrovsk]] * [[Oblast Donetsk|Donetsk]] * [[Oblast Ivano-Frankivsk|Ivano-Frankivsk]] | width="20" | | valign="top" | * [[Oblast Kiev|Kiev (oblast)]] * [[Oblast Kirovohrad|Kirovohrad]] * [[Oblast Lviv|Lviv]] * [[Oblast Loehansk|Loehansk]] * [[Oblast Mykolajiv|Mykolajiv]] * [[Oblast Odessa|Odessa]] | width="20" | | valign="top" | * [[Oblast Poltava|Poltava]] * [[Oblast Rivne|Rivne]] * [[Oblast Soemy|Soemy]] * [[Oblast Ternopil|Ternopil]] * [[Oblast Transkarpaasje|Transkarpaasje]] * [[Oblast Tsjerkasy|Tsjerkasy]] | width="20" | | valign="top" | * [[Oblast Tsjernihiv|Tsjernihiv]] * [[Oblast Tsjernivtsy|Tsjernivtsy]] * [[Oblast Vinnytsja|Vinnytsja]] * [[Oblast Volhynje|Volhynje]] * [[Oblast Zaporizja|Zaporizja]] * [[Oblast Zjytomyr|Zjytomyr]] |} == Demografy == === Befolking === Neffens de Oekraynske folkstelling fan 2001, meitsje etnyske [[Oekraïners]] 77.8% fan de befolking út. Oare befolkingsgroepen binne [[Russen]] (17.3%), [[Wytrussen]](0.6%), [[Moldaavjers]] (0.5%), [[Krim-Tartaren]] (0.5%), [[Bulgaren]] (0.4%), [[Hongaren]] (0.3%), [[Roemenen]] (0.3%), [[Poalen (folk)|Poalen]] (0.3%), [[Joaden]] (0.2%), [[Armeenjers]] (0.2%), [[Griken]] (0.2%) en [[Tartaren]](0.2%). De yndustrialisearre gebieten yn it easten en súdeasten binne it tichtbefolke en 67.2 persint fan de befolking wennet yn stedske gebieten. === Taal === It [[Oekraynsk]] is de offisjele taal fan Oekraïne. Dizze taal is nau besibbe oan it Russysk. Fan de befolking hat 67% it Oekraynsk as memmetaal en 24% it Russysk. De lêste neamde taal wurdt benammen sprutsen op de [[Krim]] en de eastlike oblasten [[Oblast Donetsk|Donetsk]] en [[Oblast Loehansk|Loehansk]]. Yn it westen sprekt in lytse minderheid ek [[Hongaarsk]], [[Poalsk]] en [[Roemeensk]]. Op de Krim sprekt noch in minderheid it [[Krimtataarsk]]. Doe't Oekraïne noch in part fan de Sowjet-Uny wie, waard kennis fan de eigen taal troch de Kommunisten net oanmoedige, de befolking moast Russysk praten. Nei de ûnôfhinklikens bloeide de taal wer op. Lykwols leit it brûken fan it Oekraynsk noch hieltyd gefoelich by de etnyske minderheden yn it lân, benammen by de 15 miljoen Russen. === Religy === De grutte mearderheid fan de Oekraïners is [[kristendom|kristlik]]. It kristendom is sûnt [[988]] de oerhearskende godstsjinst fan it lân. Dat jier besleat foarst [[Fladimir de Grutte]] him ta it kristendom te bekearen en lit him dopen. Goed trije fearn fan de befolking heart ta de [[Eastersk-Ortodokse Tsjerke]], om-ende-by acht prosint by de [[Oekraynsk-Katolike Tsjerke]] en fierders wenje yn it lân 300.000 [[Joaden]] en sa'n 500.000 [[Moslim|moslims]]. == Ekonomy == [[BYP]] per persoan is [[$]]7.000 (2007). Gearstalling fan BYP per sektor is 9% lânbou, 32,2% yndustry en 58,8% tsjinsten. {{EU}} {{DEFAULTSORT:Oekraine}} [[Kategory:Oekraïne| ]] [[Kategory:Lân yn Jeropa]] [[Kategory:Histoaryske Russyske koloanje]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 882]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1349]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1649]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1764]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1917]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1921]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1991]] [[Kategory:Republyk]] 00xr2u0r81p23lt08km6cwijnasvjgu 1231078 1231061 2026-05-30T18:14:21Z WikiBayer 32072 Bewurkings fan "[[Wiki:Contributions/Dr-Andr888|Dr-Andr888]]" ([[Meidogger oerlis:Dr-Andr888|oerlis]]) werom set ta de ferzje fan "Drewes". 1198136 wikitext text/x-wiki {{Stavering}} {{Lântabel| eigennamme = Україна | namme = Oekraïne | flagge = Flag of Ukraine.svg | wapen = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | lokaasje = Location Ukraine Europe.png| motto = Воля, злагода, добро | taal = [[Oekraynsk]] | haadstêd = [[Kiev]] | steatsfoarm = Republyk | oerflak = 603.700 | pctwetter = 0 | ynwenners = 41.830.619 <small>(sûnder [[Krim]])</small> | teljier = 2020| munt = Hryvnia | muntkoade = UKH | tiidsone = +2 | feestdei = - | folksliet = Sjtsje ne vmerla Ukrajiny | lânkoade = UKR | ynternet = .ua | tillefoan = 380 | }} '''Oekraïne''' is in lân yn [[Jeropa|East-Jeropa]]. De haadstêd is [[Kiev]]. Benoarden Kiev leit [[Tsjernobyl]], dêr't yn [[1986]] in [[Kearnramp fan Tsjernobyl|kearnramp]] wie. Yn 2014 waard de [[Krim]] troch Ruslân ferovere, yn 2022 waard de rest fan Oekraïne oanfallen troch Russyske rebellen yn it easten fan it lân en it Russyske leger. [[Volodymyr Zelensky]] is sûnt 20 maaie 2019 presidint fan it lân. == Geografy == [[Ofbyld:Map of Ukraine en.svg|thumbnail|left|Lân kaart]] === Lizzing === Oekraïne wurdt begrinzge troch: * [[Wyt-Ruslân]] yn it noarden; * [[Ruslân]] yn it noardeasten; * de [[Swarte See]] yn it suden; * [[Moldaavje]], [[Roemeenje]] en [[Hongarije]] yn it súdwesten; * [[Slowakije]] en [[Poalen]] yn it westen. === Lânskip === Oekraïne is it twadgrutste lân fan Europa nei Ruslân. It lân hat in oerflak fan 603.7000 km² en in kustline by de [[Swarte See]] is 2.782 km lang. [[Ofbyld:Dolina5.jpg|thumb|left|''De Binnen Westlike Karpaten'']] It lânskip is meast flak mei de fruchtbere Pontyske steppe yn it suden en hat ferskillende plato's. De wichtichste dêrfan is it Donets(Donbass)plato yn it uterste easten fan it lân. In part fan de [[Karpaten]] rint troch it westen fan Oekraïne. De heechste berch yn dat gebiet is de Hoverla (2.061 m). Yn it easten binne noch wat hichen. It heechste punt op it skiereilân Krim is de berch Roman Kosch (1.545 m). It wetter fan de rivieren [[Dnjepr]] en [[Desna]] komt út it noarden wei en streamt fia Kiev nei de Swarte See. Troch it westen streame [[Dnjestr]], Proet, Westlike Boech en Súdlike Boech. Yn it easten is de Siwerskyj Donez in sydrivier fan de rivier de [[Don (rivier)|Don]] dy't troch Ruslân streamt. De kust fan de Swarte See hat in protte riviermûnings, wylst de kust by de Krim just rotseftich is. Oekraïne hat in tuskenbeiden klimaat. De Krim hat in Middellânske seeklimaat. Yn it noarden en westen falt mear rein as yn it easten en súdeasten. Yn de winter wurdt it op de Krim net sa kâld. Nei it noarden ta wurdt it winterdeis in stik kâlder. Yn de simmer is de temperatuer yn it hiele lân frij heech. Fan de befolking wennet 67% yn de stêden, de oare 33% op it plattelân. De fiif grutste stêden binne [[Kiëv]] (de haadstêd), [[Kharkiv]], [[Donetsk]], [[Dnipro]] en [[Odessa (stêd)|Odesa]], dy't allegear mear as 1.000.000 ynwenners ha. Ien fan 'e wichtichste natuerlike attraksjes is it bosk fan Swart, tichtby de stêd [[Znamianka]] yn it sintrum fan it lân, mei syn Berestuyate of Swarte Mar, dat neffens wittenskippers ûntstien is tidens de iistiid en "boaiemleas" is. Undersykers hawwe trije of sels fiif lagen sedimintêr gesteente fûn. It is it ienige prehistoaryske mar yn East-Europa. Net fier fan Znamianka, 10 km nei it suden, leit ek it doarp Moshorino, ferneamd as it berteplak fan Semen Klimovsky, de skriuwer fan it ferneamdste Oekraynske folksliet "In Kozak rydt oer de Donau", dat populêr is yn arranzjeminten fan Jeropeeske komponisten <ref>[https://web.archive.org/web/20240629115804/https://www.volynpost.com/news/213555-v-ukraini-ie-ozero-iake-ne-maie-dna В Україні є озеро, яке не має дна]</ref> <ref>[https://subotsi.info/pam-jatnii-znak-semenovi-klimovskomu Пам'ятний знак Семенові Климовському]</ref>. == Skiednis == [[Ofbyld:Володимир Великий.JPG|thumbnail|180px|Monumint foar kening Volodimir yn Kiev]] Sûnt de âldheid hat it steppegebiet fan Oekraïne bewenne west troch hieltyd oare folken: de [[Skyten]] (7e iuw f.Kr. - 3e iuw f.Kr.), [[Goaten]] en [[Hunnen]] (4e iuw - 5e iuw), [[Slaven (folk)|Slaven]] (6e iuw) en [[Mongoalen (folk)|Mongoalen]] (13e iuw). Yn de 8e iuw fearen [[Wytsingen]] oer de rivieren yn East-Europa en setten har nei wenjen yn Oekraïne. De Wytsingen fermongen har mei de oarspronklike Slavyske befolking. De Wytsingen kamen foar in grut part út Sweden. Der wienen twa groepen Wytsingen, de ''Wareger'' en de ''Rus''. Dy twa groepen wienen beskiedend foar de stifting fan de earste Eastslavyske steat, it [[Kievske Ryk]]. Om 1200 hinne rekke de ienheid yn dat ryk wei. Om 1240 oerweldigen de Mongoalen it Oekraynske part fan it eardere ryk. Kearpunt yn de skiednis fan Oekraïne hat west de ynliving fan [[Galysje-Wolynje]], steatkundich sjoen de opfolger fan Kiev, troch [[Poalen]] (1340-1349). Nei de personele uny tusken beide lannen (1386) rekke Oekraïne stadichoan hieltyd fierder ûnder Poalske ynfloed. In protte boeren flechten wei nei de kozakken dy't harren selsstannige posysje wol tsjinoer Poalen yn stân hâlde koenen. By it [[Bestân fan Androesjovo]] fan [[1667]] waard it gebiet fan Oekraïne troch Poalen en Ruslân ferparte. Yn [[1764]] waard de lêste hetman ôfsetten en yn [[1783]] waard it [[liifeigenskip]] ynfierd. Yn 1775 waard de Oekraynske Kozakkenfesting Sich ferneatige troch Russyske troepen, wat in nasjonale trageedzje waard. In brute polityk fan Russifikaasje waard útfierd yn 'e ferovere gebieten - in offisjeel ferbod op 'e Oekraynske taal en kultuer. Nei de Poalske dielingen fan 1772, 1793 en 1795 wie it grutste part fan Oekraïne ûnder Russysk bewâld kaam. [[Ofbyld:Kirovograd B.Khmelnyts'kogo Ploscha Pam'yatnyk B.Khmel'nyts'komu 02 (YDS 5421).jpg|thumbnail|180px|Ien fan 'e monuminten foar de nasjonale held fan Oekraïne Bohdan Khmelnytsky]] Ien fan 'e wichtichste rollen yn 'e ynname fan Oekraïne waard spile troch it [[Fort fan Sint-Elizabeth]], dat it paad trochsette nei de oprjochting fan in stabile beskaving yn it suden fan it lân en de stifting fan grutte stêden lykas Kherson, Mykolaiv, Odessa, en oan 'e ein fan 'e 18e iuw feroare it fort sels yn 'e stêd Yelisavetgrad (no Kropyvnytskyi) De [[19e iuw|19e-iuw]]ske opposysjebeweging tsjin it tsarisme krige yn Oekraïne al gau in nasjonalistysk krakter en rûn yn maart 1917 yn Kiev út op de foarming fan in sintrale ''Rada'' (Ried) as fertsjintwurdiging fan Oekraynske politike streamingen. It útroppen fan Oekraïne ta Folksrepublyk yn novimber 1917 late ta in konflikt mei de sintrale [[Bolsjewisme|bolsjewistyske]] regearing, dy't wegere om de oerwegend linksdemokratyske Rada te erkennen. Yn jannewaris 1918 folge de proklamaasje fan Oekraïne as soevereine steat. Dêrop bruts yn [[Kiëv]] in troch de bolsjewisten stipe opstân út. De Rada koe har hanthavenje troch frede te sluten mei de [[Sintralen]] en dêrnei mei help fan [[Dútslân|Dútske]] troepen de oarder werstelle. Nei de boargeroarloch en de [[Fyfde Poalsk-Russyske Oarloch]] slute Oekraïne yn desimber 1922 it steatsferdrach ta konstituearring fan de [[Sowjet-Uny]]. Yn 1932-1933 fierde it Stalinistyske rezjym de Holodomor út, in keunstmjittich organisearre hongersneed wêrby't sawat 10 miljoen minsken stoaren en dy't erkend waard as genoside op Oekraïners. Yn 1937, as ûnderdiel fan 'e Grutte Terreur, fermoarden de Sovjet-geheime tsjinsten NKVD alle fertsjintwurdigers fan 'e Oekraynske intelligentsia en harren oerbliuwsels waarden yn it geheim begroeven yn it Bykivnya-bosk by Kiev, dêr't nei de ynstoarting fan 'e USSR en de iepening fan 'e argiven in tinktekenkompleks oprjochte waard. Besikingen nei [[1939]] troch Oekraynske nasjonalistyske aktivisten om de Dútske besetting yn de [[Twadde Wrâldkriich]] foar eigen doelen te brûken, rûnen fêst op de politike belangen en de rasistyske foaroardielen fan de Dútsers, dy't in grouwélich skrikbewâld fierden. Nei de Twadde Wrâldkriich bleaunen oant en mei it begjin fan de jierren '50 yn de westlike Oekraïne kloften partisanen aktyf. Yn de twadde helte fan de 20e iuw ûntwikkele Oekraïne har ta ien fan de wichtichste en wolfarrende Sowjetrepubliken fan de Sowjet-Uny. Yn [[1954]], ûnder it bewâld fan [[Chroesjtsjov]], waard it skiereilân de [[Krim]] oerhevele fan Ruslân nei Oekraïne. Nei de steatgreep yn Moskou ferkleare it Oekraynske parlemint har op [[24 augustus]] [[1991]] ûnôfhinklik. [[Ofbyld:Національний музей Голодомору-геноциду, скульптура дівчинки «Гірка пам'ять дитинства».jpg|thumbnail|180px|Museum fan 'e hongersneed fan 1932-1933 oprjochte yn Kiev nei de ynstoarting fan 'e Sovjet-Uny]] Nei de ûnôfhinklikheid wie Oekraïne in grutte kearnmacht en beskikte oer in arsenaal fan [[Nukleêr wapen|kearnwapens]]. Begjin [[1994]] waard de ynternasjonale ôfspraak makke dat Oekraïne binnen trije jier 1800 raketten foar ferneatiging oan Ruslân ôfdraget. It ferrike [[uranium]] út de kearnkoppen wurdt dêrnei mei [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] finansjele stipe omset yn brânstof foar kearnsintrales. Yn it Boedapestmemorandum fan [[1994]] waard fêstlein dat it lân yn ruil foar de kearnwapens in soevereiniteitsgarânsje krige fan de [[Feriene Steaten]], [[Grut-Brittanje]] en Ruslân. Oekraïne ûndertekene ek it non-proliferaasjeferdrach fan kearnwapens. Yn novimber 2013 ûntstie der yn de haadstêd Kiev in protestbeweging nei oanlieding fan it net tekenjen fan in assosjaasjeferdrach mei de [[Europeeske Uny]]. De Russysk gesinde presidint [[Viktor Janûkowytsj]] flechte nei oanlieding fan dizze protesten nei Ruslân. Underwilens waard der yn Kiev in nije regear foarme, it regear-Jatsenjuk. Yn de benammen Russysk pratende dielen fan Oekraïne brutsen protesten út tsjin dit nije regear, wêrnei Ruslân it skiereilân [[Krim]] besette. Op 18 maart 2014 anneksearre Ruslân de [[Krim]], nettsjinsteande swier protest fan ûnder mear de FS en de EU. Op 24 febrewaris foel [[Ruslân]] op fjouwer fronten Oekraïne binnen. Der wienen ferskate bylden te sjen fan grutte eksploazjes yn ferskillende Oekraynske stêden. As gefolch kundige de Oekraynske presidint [[Volodymyr Zelensky]] in steat fan belis oan. Op 25 maart die it Russyske Ministearje fan Definsje te witten dat de "earste fase" fan de "spesjale militêre operaasje yn 'e Oekraïne" dien wie en dat de "befrijïng fan de Donbas" no útein sette koe. It weromlûken fan Russyske militêren yn it noarden fan Oekraïne waard troch Oekraïne as in dieloerwinning beskôge. == Bestjoerlike yndieling == Oekraïne is opdield yn 24 oblasten, ien autonome republyk en twa stêden mei in bysûndere status. ''Oblasten:'' {| | valign="top" | * [[Oblast Charkov|Charkov]] * [[Oblast Cherson|Cherson]] * [[Oblast Chmelnytskyj|Chmelnytskyj]] * [[Oblast Dnjepropetrovsk|Dnjepropetrovsk]] * [[Oblast Donetsk|Donetsk]] * [[Oblast Ivano-Frankivsk|Ivano-Frankivsk]] | width="20" | | valign="top" | * [[Oblast Kiev|Kiev (oblast)]] * [[Oblast Kirovohrad|Kirovohrad]] * [[Oblast Lviv|Lviv]] * [[Oblast Loehansk|Loehansk]] * [[Oblast Mykolajiv|Mykolajiv]] * [[Oblast Odessa|Odessa]] | width="20" | | valign="top" | * [[Oblast Poltava|Poltava]] * [[Oblast Rivne|Rivne]] * [[Oblast Soemy|Soemy]] * [[Oblast Ternopil|Ternopil]] * [[Oblast Transkarpaasje|Transkarpaasje]] * [[Oblast Tsjerkasy|Tsjerkasy]] | width="20" | | valign="top" | * [[Oblast Tsjernihiv|Tsjernihiv]] * [[Oblast Tsjernivtsy|Tsjernivtsy]] * [[Oblast Vinnytsja|Vinnytsja]] * [[Oblast Volhynje|Volhynje]] * [[Oblast Zaporizja|Zaporizja]] * [[Oblast Zjytomyr|Zjytomyr]] |} == Demografy == === Befolking === Neffens de Oekraynske folkstelling fan 2001, meitsje etnyske [[Oekraïners]] 77.8% fan de befolking út. Oare befolkingsgroepen binne [[Russen]] (17.3%), [[Wytrussen]](0.6%), [[Moldaavjers]] (0.5%), [[Krim-Tartaren]] (0.5%), [[Bulgaren]] (0.4%), [[Hongaren]] (0.3%), [[Roemenen]] (0.3%), [[Poalen (folk)|Poalen]] (0.3%), [[Joaden]] (0.2%), [[Armeenjers]] (0.2%), [[Griken]] (0.2%) en [[Tartaren]](0.2%). De yndustrialisearre gebieten yn it easten en súdeasten binne it tichtbefolke en 67.2 persint fan de befolking wennet yn stedske gebieten. === Taal === It [[Oekraynsk]] is de offisjele taal fan Oekraïne. Dizze taal is nau besibbe oan it Russysk. Fan de befolking hat 67% it Oekraynsk as memmetaal en 24% it Russysk. De lêste neamde taal wurdt benammen sprutsen op de [[Krim]] en de eastlike oblasten [[Oblast Donetsk|Donetsk]] en [[Oblast Loehansk|Loehansk]]. Yn it westen sprekt in lytse minderheid ek [[Hongaarsk]], [[Poalsk]] en [[Roemeensk]]. Op de Krim sprekt noch in minderheid it [[Krimtataarsk]]. Doe't Oekraïne noch in part fan de Sowjet-Uny wie, waard kennis fan de eigen taal troch de Kommunisten net oanmoedige, de befolking moast Russysk praten. Nei de ûnôfhinklikens bloeide de taal wer op. Lykwols leit it brûken fan it Oekraynsk noch hieltyd gefoelich by de etnyske minderheden yn it lân, benammen by de 15 miljoen Russen. === Religy === De grutte mearderheid fan de Oekraïners is [[kristendom|kristlik]]. It kristendom is sûnt [[988]] de oerhearskende godstsjinst fan it lân. Dat jier besleat foarst [[Fladimir de Grutte]] him ta it kristendom te bekearen en lit him dopen. Goed trije fearn fan de befolking heart ta de [[Eastersk-Ortodokse Tsjerke]], om-ende-by acht prosint by de [[Oekraynsk-Katolike Tsjerke]] en fierders wenje yn it lân 300.000 [[Joaden]] en sa'n 500.000 [[Moslim|moslims]]. == Ekonomy == [[BYP]] per persoan is [[$]]7.000 (2007). Gearstalling fan BYP per sektor is 9% lânbou, 32,2% yndustry en 58,8% tsjinsten. {{EU}} {{DEFAULTSORT:Oekraine}} [[Kategory:Oekraïne| ]] [[Kategory:Lân yn Jeropa]] [[Kategory:Histoaryske Russyske koloanje]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 882]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1349]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1649]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1764]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1917]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1921]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1991]] [[Kategory:Republyk]] a2x5qzpxi0jxp6omb1iv24ped0x8foq 1231082 1231078 2026-05-30T19:46:22Z Drewes 2754 1231082 wikitext text/x-wiki {{Lântabel| eigennamme = Україна | namme = Oekraïne | flagge = Flag of Ukraine.svg | wapen = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | lokaasje = Location Ukraine Europe.png| motto = Воля, злагода, добро | taal = [[Oekraynsk]] | haadstêd = [[Kiev]] | steatsfoarm = Republyk | oerflak = 603.700 | pctwetter = 0 | ynwenners = 41.830.619 <small>(sûnder [[Krim]])</small> | teljier = 2020| munt = Hryvnia | muntkoade = UKH | tiidsone = +2 | feestdei = - | folksliet = Sjtsje ne vmerla Ukrajiny | lânkoade = UKR | ynternet = .ua | tillefoan = 380 | }} '''Oekraïne''' is in lân yn [[Jeropa|East-Jeropa]]. De haadstêd is [[Kiev]]. Benoarden Kiev leit [[Tsjernobyl]], dêr't yn [[1986]] in [[Kearnramp fan Tsjernobyl|kearnramp]] wie. Yn 2014 waard de [[Krim]] troch Ruslân ferovere, yn 2022 waard de rest fan Oekraïne oanfallen troch Russyske rebellen yn it easten fan it lân en it Russyske leger. [[Volodymyr Zelensky]] is sûnt 20 maaie 2019 presidint fan it lân. == Geografy == [[Ofbyld:Map of Ukraine en.svg|thumbnail|left|Lân kaart]] === Lizzing === Oekraïne wurdt begrinzge troch: * [[Wyt-Ruslân]] yn it noarden; * [[Ruslân]] yn it noardeasten; * de [[Swarte See]] yn it suden; * [[Moldaavje]], [[Roemeenje]] en [[Hongarije]] yn it súdwesten; * [[Slowakije]] en [[Poalen]] yn it westen. === Lânskip === Oekraïne is it twadgrutste lân fan Europa nei Ruslân. It lân hat in oerflak fan 603.7000 km² en in kustline by de [[Swarte See]] is 2.782 km lang. [[Ofbyld:Dolina5.jpg|thumb|left|''De Binnen Westlike Karpaten'']] It lânskip is meast flak mei de fruchtbere Pontyske steppe yn it suden en hat ferskillende plato's. De wichtichste dêrfan is it Donets(Donbass)plato yn it uterste easten fan it lân. In part fan de [[Karpaten]] rint troch it westen fan Oekraïne. De heechste berch yn dat gebiet is de Hoverla (2.061 m). Yn it easten binne noch wat hichen. It heechste punt op it skiereilân Krim is de berch Roman Kosch (1.545 m). It wetter fan de rivieren [[Dnjepr]] en [[Desna]] komt út it noarden wei en streamt fia Kiev nei de Swarte See. Troch it westen streame [[Dnjestr]], Proet, Westlike Boech en Súdlike Boech. Yn it easten is de Siwerskyj Donez in sydrivier fan de rivier de [[Don (rivier)|Don]] dy't troch Ruslân streamt. De kust fan de Swarte See hat in protte riviermûnings, wylst de kust by de Krim just rotseftich is. Oekraïne hat in tuskenbeiden klimaat. De Krim hat in Middellânske seeklimaat. Yn it noarden en westen falt mear rein as yn it easten en súdeasten. Yn de winter wurdt it op de Krim net sa kâld. Nei it noarden ta wurdt it winterdeis in stik kâlder. Yn de simmer is de temperatuer yn it hiele lân frij heech. Fan de befolking wennet 67% yn de stêden, de oare 33% op it plattelân. De fiif grutste stêden binne [[Kiëv]] (de haadstêd), [[Kharkiv]], [[Donetsk]], [[Dnipro]] en [[Odessa (stêd)|Odesa]], dy't allegear mear as 1.000.000 ynwenners ha. Ien fan 'e wichtichste natuerlike attraksjes is it bosk fan Swart, tichtby de stêd [[Znamianka]] yn it sintrum fan it lân, mei syn Berestuyate of Swarte Mar, dat neffens wittenskippers ûntstien is tidens de iistiid en "boaiemleas" is. Undersykers hawwe trije of sels fiif lagen sedimintêr gesteente fûn. It is it ienige prehistoaryske mar yn East-Europa. Net fier fan Znamianka, 10 km nei it suden, leit ek it doarp Moshorino, ferneamd as it berteplak fan Semen Klimovsky, de skriuwer fan it ferneamdste Oekraynske folksliet "In Kozak rydt oer de Donau", dat populêr is yn arranzjeminten fan Jeropeeske komponisten <ref>[https://web.archive.org/web/20240629115804/https://www.volynpost.com/news/213555-v-ukraini-ie-ozero-iake-ne-maie-dna В Україні є озеро, яке не має дна]</ref> <ref>[https://subotsi.info/pam-jatnii-znak-semenovi-klimovskomu Пам'ятний знак Семенові Климовському]</ref>. == Skiednis == [[Ofbyld:Володимир Великий.JPG|thumbnail|180px|Monumint foar kening Volodimir yn Kiev]] Sûnt de âldheid hat it steppegebiet fan Oekraïne bewenne west troch hieltyd oare folken: de [[Skyten]] (7e iuw f.Kr. - 3e iuw f.Kr.), [[Goaten]] en [[Hunnen]] (4e iuw - 5e iuw), [[Slaven (folk)|Slaven]] (6e iuw) en [[Mongoalen (folk)|Mongoalen]] (13e iuw). Yn de 8e iuw fearen [[Wytsingen]] oer de rivieren yn East-Europa en setten har nei wenjen yn Oekraïne. De Wytsingen fermongen har mei de oarspronklike Slavyske befolking. De Wytsingen kamen foar in grut part út Sweden. Der wienen twa groepen Wytsingen, de ''Wareger'' en de ''Rus''. Dy twa groepen wienen beskiedend foar de stifting fan de earste Eastslavyske steat, it [[Kievske Ryk]]. Om 1200 hinne rekke de ienheid yn dat ryk wei. Om 1240 oerweldigen de Mongoalen it Oekraynske part fan it eardere ryk. Kearpunt yn de skiednis fan Oekraïne hat west de ynliving fan [[Galysje-Wolynje]], steatkundich sjoen de opfolger fan Kiev, troch [[Poalen]] (1340-1349). Nei de personele uny tusken beide lannen (1386) rekke Oekraïne stadichoan hieltyd fierder ûnder Poalske ynfloed. In protte boeren flechten wei nei de kozakken dy't harren selsstannige posysje wol tsjinoer Poalen yn stân hâlde koenen. By it [[Bestân fan Androesjovo]] fan [[1667]] waard it gebiet fan Oekraïne troch Poalen en Ruslân ferparte. Yn [[1764]] waard de lêste hetman ôfsetten en yn [[1783]] waard it [[liifeigenskip]] ynfierd. Yn 1775 waard de Oekraynske Kozakkenfesting Sich ferneatige troch Russyske troepen, wat in nasjonale trageedzje waard. In brute polityk fan Russifikaasje waard útfierd yn 'e ferovere gebieten - in offisjeel ferbod op 'e Oekraynske taal en kultuer. Nei de Poalske dielingen fan 1772, 1793 en 1795 wie it grutste part fan Oekraïne ûnder Russysk bewâld kaam. [[Ofbyld:Kirovograd B.Khmelnyts'kogo Ploscha Pam'yatnyk B.Khmel'nyts'komu 02 (YDS 5421).jpg|thumbnail|180px|Ien fan 'e monuminten foar de nasjonale held fan Oekraïne Bohdan Khmelnytsky]] Ien fan 'e wichtichste rollen yn 'e ynname fan Oekraïne waard spile troch it [[Fort fan Sint-Elizabeth]], dat it paad trochsette nei de oprjochting fan in stabile beskaving yn it suden fan it lân en de stifting fan grutte stêden lykas Kherson, Mykolaiv, Odessa, en oan 'e ein fan 'e 18e iuw feroare it fort sels yn 'e stêd Yelisavetgrad (no Kropyvnytskyi) De [[19e iuw|19e-iuw]]ske opposysjebeweging tsjin it tsarisme krige yn Oekraïne al gau in nasjonalistysk krakter en rûn yn maart 1917 yn Kiev út op de foarming fan in sintrale ''Rada'' (Ried) as fertsjintwurdiging fan Oekraynske politike streamingen. It útroppen fan Oekraïne ta Folksrepublyk yn novimber 1917 late ta in konflikt mei de sintrale [[Bolsjewisme|bolsjewistyske]] regearing, dy't wegere om de oerwegend linksdemokratyske Rada te erkennen. Yn jannewaris 1918 folge de proklamaasje fan Oekraïne as soevereine steat. Dêrop bruts yn [[Kiëv]] in troch de bolsjewisten stipe opstân út. De Rada koe har hanthavenje troch frede te sluten mei de [[Sintralen]] en dêrnei mei help fan [[Dútslân|Dútske]] troepen de oarder werstelle. Nei de boargeroarloch en de [[Fyfde Poalsk-Russyske Oarloch]] slute Oekraïne yn desimber 1922 it steatsferdrach ta konstituearring fan de [[Sowjet-Uny]]. Yn 1932-1933 fierde it Stalinistyske rezjym de Holodomor út, in keunstmjittich organisearre hongersneed wêrby't sawat 10 miljoen minsken stoaren en dy't erkend waard as genoside op Oekraïners. Yn 1937, as ûnderdiel fan 'e Grutte Terreur, fermoarden de Sovjet-geheime tsjinsten NKVD alle fertsjintwurdigers fan 'e Oekraynske intelligentsia en harren oerbliuwsels waarden yn it geheim begroeven yn it Bykivnya-bosk by Kiev, dêr't nei de ynstoarting fan 'e USSR en de iepening fan 'e argiven in tinktekenkompleks oprjochte waard. Besikingen nei [[1939]] troch Oekraynske nasjonalistyske aktivisten om de Dútske besetting yn de [[Twadde Wrâldkriich]] foar eigen doelen te brûken, rûnen fêst op de politike belangen en de rasistyske foaroardielen fan de Dútsers, dy't in grouwélich skrikbewâld fierden. Nei de Twadde Wrâldkriich bleaunen oant en mei it begjin fan de jierren '50 yn de westlike Oekraïne kloften partisanen aktyf. Yn de twadde helte fan de 20e iuw ûntwikkele Oekraïne har ta ien fan de wichtichste en wolfarrende Sowjetrepubliken fan de Sowjet-Uny. Yn [[1954]], ûnder it bewâld fan [[Chroesjtsjov]], waard it skiereilân de [[Krim]] oerhevele fan Ruslân nei Oekraïne. Nei de steatgreep yn Moskou ferkleare it Oekraynske parlemint har op [[24 augustus]] [[1991]] ûnôfhinklik. [[Ofbyld:Національний музей Голодомору-геноциду, скульптура дівчинки «Гірка пам'ять дитинства».jpg|thumbnail|180px|Museum fan 'e hongersneed fan 1932-1933 oprjochte yn Kiev nei de ynstoarting fan 'e Sovjet-Uny]] Nei de ûnôfhinklikheid wie Oekraïne in grutte kearnmacht en beskikte oer in arsenaal fan [[Nukleêr wapen|kearnwapens]]. Begjin [[1994]] waard de ynternasjonale ôfspraak makke dat Oekraïne binnen trije jier 1800 raketten foar ferneatiging oan Ruslân ôfdraget. It ferrike [[uranium]] út de kearnkoppen wurdt dêrnei mei [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] finansjele stipe omset yn brânstof foar kearnsintrales. Yn it Boedapestmemorandum fan [[1994]] waard fêstlein dat it lân yn ruil foar de kearnwapens in soevereiniteitsgarânsje krige fan de [[Feriene Steaten]], [[Grut-Brittanje]] en Ruslân. Oekraïne ûndertekene ek it non-proliferaasjeferdrach fan kearnwapens. Yn novimber 2013 ûntstie der yn de haadstêd Kiev in protestbeweging nei oanlieding fan it net tekenjen fan in assosjaasjeferdrach mei de [[Europeeske Uny]]. De Russysk gesinde presidint [[Viktor Janûkowytsj]] flechte nei oanlieding fan dizze protesten nei Ruslân. Underwilens waard der yn Kiev in nije regear foarme, it regear-Jatsenjuk. Yn de benammen Russysk pratende dielen fan Oekraïne brutsen protesten út tsjin dit nije regear, wêrnei Ruslân it skiereilân [[Krim]] besette. Op 18 maart 2014 anneksearre Ruslân de [[Krim]], nettsjinsteande swier protest fan ûnder mear de FS en de EU. Op 24 febrewaris foel [[Ruslân]] op fjouwer fronten Oekraïne binnen. Der wienen ferskate bylden te sjen fan grutte eksploazjes yn ferskillende Oekraynske stêden. As gefolch kundige de Oekraynske presidint [[Volodymyr Zelensky]] in steat fan belis oan. Op 25 maart die it Russyske Ministearje fan Definsje te witten dat de "earste fase" fan de "spesjale militêre operaasje yn 'e Oekraïne" dien wie en dat de "befrijïng fan de Donbas" no útein sette koe. It weromlûken fan Russyske militêren yn it noarden fan Oekraïne waard troch Oekraïne as in dieloerwinning beskôge. == Bestjoerlike yndieling == Oekraïne is opdield yn 24 oblasten, ien autonome republyk en twa stêden mei in bysûndere status. ''Oblasten:'' {| | valign="top" | * [[Oblast Charkov|Charkov]] * [[Oblast Cherson|Cherson]] * [[Oblast Chmelnytskyj|Chmelnytskyj]] * [[Oblast Dnjepropetrovsk|Dnjepropetrovsk]] * [[Oblast Donetsk|Donetsk]] * [[Oblast Ivano-Frankivsk|Ivano-Frankivsk]] | width="20" | | valign="top" | * [[Oblast Kiev|Kiev (oblast)]] * [[Oblast Kirovohrad|Kirovohrad]] * [[Oblast Lviv|Lviv]] * [[Oblast Loehansk|Loehansk]] * [[Oblast Mykolajiv|Mykolajiv]] * [[Oblast Odessa|Odessa]] | width="20" | | valign="top" | * [[Oblast Poltava|Poltava]] * [[Oblast Rivne|Rivne]] * [[Oblast Soemy|Soemy]] * [[Oblast Ternopil|Ternopil]] * [[Oblast Transkarpaasje|Transkarpaasje]] * [[Oblast Tsjerkasy|Tsjerkasy]] | width="20" | | valign="top" | * [[Oblast Tsjernihiv|Tsjernihiv]] * [[Oblast Tsjernivtsy|Tsjernivtsy]] * [[Oblast Vinnytsja|Vinnytsja]] * [[Oblast Volhynje|Volhynje]] * [[Oblast Zaporizja|Zaporizja]] * [[Oblast Zjytomyr|Zjytomyr]] |} == Demografy == === Befolking === Neffens de Oekraynske folkstelling fan 2001, meitsje etnyske [[Oekraïners]] 77.8% fan de befolking út. Oare befolkingsgroepen binne [[Russen]] (17.3%), [[Wytrussen]](0.6%), [[Moldaavjers]] (0.5%), [[Krim-Tartaren]] (0.5%), [[Bulgaren]] (0.4%), [[Hongaren]] (0.3%), [[Roemenen]] (0.3%), [[Poalen (folk)|Poalen]] (0.3%), [[Joaden]] (0.2%), [[Armeenjers]] (0.2%), [[Griken]] (0.2%) en [[Tartaren]](0.2%). De yndustrialisearre gebieten yn it easten en súdeasten binne it tichtbefolke en 67.2 persint fan de befolking wennet yn stedske gebieten. === Taal === It [[Oekraynsk]] is de offisjele taal fan Oekraïne. Dizze taal is nau besibbe oan it Russysk. Fan de befolking hat 67% it Oekraynsk as memmetaal en 24% it Russysk. De lêste neamde taal wurdt benammen sprutsen op de [[Krim]] en de eastlike oblasten [[Oblast Donetsk|Donetsk]] en [[Oblast Loehansk|Loehansk]]. Yn it westen sprekt in lytse minderheid ek [[Hongaarsk]], [[Poalsk]] en [[Roemeensk]]. Op de Krim sprekt noch in minderheid it [[Krimtataarsk]]. Doe't Oekraïne noch in part fan de Sowjet-Uny wie, waard kennis fan de eigen taal troch de Kommunisten net oanmoedige, de befolking moast Russysk praten. Nei de ûnôfhinklikens bloeide de taal wer op. Lykwols leit it brûken fan it Oekraynsk noch hieltyd gefoelich by de etnyske minderheden yn it lân, benammen by de 15 miljoen Russen. === Religy === De grutte mearderheid fan de Oekraïners is [[kristendom|kristlik]]. It kristendom is sûnt [[988]] de oerhearskende godstsjinst fan it lân. Dat jier besleat foarst [[Fladimir de Grutte]] him ta it kristendom te bekearen en lit him dopen. Goed trije fearn fan de befolking heart ta de [[Eastersk-Ortodokse Tsjerke]], om-ende-by acht prosint by de [[Oekraynsk-Katolike Tsjerke]] en fierders wenje yn it lân 300.000 [[Joaden]] en sa'n 500.000 [[Moslim|moslims]]. == Ekonomy == [[BYP]] per persoan is [[$]]7.000 (2007). Gearstalling fan BYP per sektor is 9% lânbou, 32,2% yndustry en 58,8% tsjinsten. {{EU}} {{DEFAULTSORT:Oekraine}} [[Kategory:Oekraïne| ]] [[Kategory:Lân yn Jeropa]] [[Kategory:Histoaryske Russyske koloanje]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 882]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1349]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1649]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1764]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1917]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1921]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1991]] [[Kategory:Republyk]] aecfn8gczu0295ur67ngwqr4rg35w60 0 11704 1231118 1223236 2026-05-30T23:59:51Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Shanghai]] omneamd ta [[Sjanghai]] fan de trochferwizing: Namme ferfryske. Dizze hawwe wy oer de holle sjoen doe't we it oer it ferfryskjen fan útlânske plaknammen hiene. Mar dizze ferfrysking liket my net kontroversjeel ta. 1223236 wikitext text/x-wiki {{stobbe|plak en as gemeente‎}} {{Universele ynfoboks stêd | namme = Shanghai<br />上海 | ôfbylding = Shanghai montage.png | ôfbyldingsbreedte = 260px | ôfbyldingstekst = Mei de klok mei boppe: Pudong skyline, Yuyuantún, Sina-paviljoen, Neonljocht oan Nanjingwei, en it Bund yn Puxi | ynwennertal = 22.210.000 <small>(regio, 2010)</small> | oerflak = 6.340,5 km² | befolkingstichtens = 3.156,2/km² | stêdekloft = | hichte = 4 m | lân = [[Folksrepublyk Sina]] | bestjoerlike ienheid 1 = | namme bestjoerlike ienheid 1= | bestjoerlike ienheid 2 = | namme bestjoerlike ienheid 2= | boargemaster = | stêdsyndieling = | stifting = [[5e iuw|5e]]-[[7e iuw]] | postkoade = | tiidsône = China standard time ([[UTC]]+8) | simmertiid = | koördinaten = | webside = [https://www.shanghai.gov.cn www.shanghai.gov.cn ] }} '''Shanghai''' (上海 ; [[pinyin]] : Shànghǎi) is in [[stêd]] fan [[Sina]]. De [[stêd]] hat 9.838.000 ynwenners. Shanghai is ek in [[direkt bestjoerde stêd]], mei likernôch 22.000.000 ynwenners. [[Ofbyld:Shanghai the bund from Jin Mao.JPG|thumb|250px|It "Bund" oan de Huangpurivier]] [[Kategory:Sjanghai| ]] [[Kategory:Plak yn Sina]] 8k9qjepm9ein94t1iefkv2g34630jaw 1231120 1231118 2026-05-31T00:01:06Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1231120 wikitext text/x-wiki {{stobbe|plak en as gemeente‎}} {{Universele ynfoboks stêd | namme = Sjanghai<br />上海 | ôfbylding = Shanghai montage.png | ôfbyldingsbreedte = 260px | ôfbyldingstekst = Mei de klok mei boppe: Pudong skyline, Yuyuantún, Sina-paviljoen, Neonljocht oan Nanjingwei, en it Bund yn Puxi | ynwennertal = 22.210.000 <small>(regio, 2010)</small> | oerflak = 6.340,5 km² | befolkingstichtens = 3.156,2/km² | stêdekloft = | hichte = 4 m | lân = [[Folksrepublyk Sina]] | bestjoerlike ienheid 1 = | namme bestjoerlike ienheid 1= | bestjoerlike ienheid 2 = | namme bestjoerlike ienheid 2= | boargemaster = | stêdsyndieling = | stifting = [[5e iuw|5e]]-[[7e iuw]] | postkoade = | tiidsône = China standard time ([[UTC]]+8) | simmertiid = | koördinaten = | webside = [https://www.shanghai.gov.cn www.shanghai.gov.cn ] }} '''Sjanghai''' ([[Mandarynsk]]: 上海; [[pinyin]]-[[transliteraasje]]: Shànghǎi) is in [[stêd]] fan [[Sina]]. De [[stêd]] hat 9.838.000 ynwenners. Sjanghai is ek in [[direkt bestjoerde stêd]], mei likernôch 22.000.000 ynwenners. [[Ofbyld:Shanghai the bund from Jin Mao.JPG|thumb|250px|De "Bund" oan de rivier de Huangpu.]] [[Kategory:Sjanghai| ]] [[Kategory:Plak yn Sina]] 2al6kuh437pfxgl4mbu2cwfn6nh55of 0 13637 1231123 903778 2026-05-31T01:17:58Z Bosterm 58320 Use higher quality photo 1231123 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Alfred Radcliffe-Brown 1930.jpg|thumb|right|Alfred Reginald Radcliffe-Brown]] '''Alfred Reginald Radcliffe-Brown''' ([[Birmingham]], [[17 jannewaris]] [[1881]] - [[Londen]], [[24 oktober]] [[1955]]) wie in [[Ingelân|Ingelske]] sosjaal [[antropology|antropolooch]]. Hy hat de [[teory fan strukturele funksjonalisme]] ûntwikkele, dizze teory beskriuwt de basiskonsepten fan de sosjale struktueren fan beskavingen. == Biografy == Nei in stúdzje op it [[Universiteit fan Cambridge|Trinity kolleezje]] yn [[Cambridge]], reizget Radckliffe-Brown nei de [[Andamanen]] en hy giet nei it westen fan [[Austraalje (wrâlddiel)|Austraalje]]. Hy docht dêr antropologysk fjildwurk. Dizze reizen ynspirearren him om de boeken ''The Andaman Islanders'' (1922) en ''The Social Organization of Australian Tribes'' (1930) te skriuwen. Yn 1920 ferhuzet Radcliffe-Brown nei [[Kaapstêd|Cape Town]], dêr waard hy professor yn de sosjale antropology. Hy hat dêr de skoalle mei de namme ''School of African Life'' oprjochte. Letter is er ek noch professor wurden op de universiteiten fan [[Sydney]], [[Chicago]] en [[Oksford]]. In ferneamde studint fan Radcliffe-Brown wie [[Fred Eggan]]. == Syn wurk == Radcliffe-Brown hat in hiele soad konsepten makke foar de [[etnografy]]. Hy woe it net tajaan, mar minsken assosjearje him my it [[funksjonalisme]]. [[Bronislaw Kasper Malinowski|Malinowksi]] wie dejinge dy’t it fjildwurk foar de antropology betocht hat, Radcliffe-Brown hat de teory der efter ûntwikkele. Ratcliffe-Brown hat ek in soad skreaun oer it antropologyske idee fan sibskip en hie dan ek krityk op [[Claude Lévi-Strauss]] syn teory fan bûnskippen. Radcliffe-Brown hat yn de rin fan de jierren in soad krityk krigen om it feit dat hy sa'n bytsje rekken hâlde mei de feroaringen dy’t beskavingen ûndergean as koloanje. Hy joech hjir net folle krityk op en dat wylst hy wol seach dat dit net goed wie. Men tinkt dat hy freonen yn eigen lân hâlde woe. Dôchs wurdt hy tegearre mei [[Bronislaw Kasper Malinowski|Bronilslaw Malinowski]] sjoen as de heit fan de antropology. == Publikaasjes == Radcliffe-Brown hat ferskillende boeken en artikels skreaun. Hjir folgend in lytse seleksje: * 1922, ''The Andaman Islanders''. * 1931, ''Social Organization of Australian Tribes''. * 1940, ''On [[Joking relationship|Joking Relationships]]'': Africa: Journal of the International African Institute, Vol. 13, No. 3 (Jul., 1940), pp. 195-210 doi:10.2307/1156093 * 1952, ''Structure and Function in Primitive Society'': Nei syn dea * 1957, ''A Natural Science of Society'': basearre op syn lessen dy’t hy joech nei syn dea. Dit boek is dan ek skreaun troch syn studinten en útbrocht nei syn dea. == Keppeling om utens == *[http://www.scribd.com/doc/20234/Alfred-Reginald-Radcliffe-Brown-On-the-concepts-of-function-and-social-structure-in-social-science On the concepts of function and social structure in social science] {{DEFAULTSORT:Radcliffe-Brown, Alfred}} [[Kategory:Ingelsk antropolooch]] [[Kategory:Ingelsk ateïst]] [[Kategory:Persoan berne yn 1881]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1955]] p790tmiuhyfya99bs3e30w9fypa26da 0 16393 1231071 1066919 2026-05-30T16:59:27Z Drewes 2754 1231071 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Allardsoog.jpg|thumb|175px|It each fan Allard]] '''Allardseach''' is in [[buorskip]] yn 'e [[himrik]] fan [[Bakkefean]], tichtby it trije-provinsjes-punt fan Fryslân, [[Grinslân]] en [[Drinte]]. Yn in tún fan in hûs oan de Allardseachsterwei stiet in [[grinspeal]] dy't it krekte punt oanjout dêr't de trije provinsjes oan inoar grinzje. Allardseach is bekend fan de earste [[folkshegeskoalle]] fan Nederlân, de [[Folkshegeskoalle Allardseach]], stifte troch [[Jarich van der Wielen]]. Oer de heide fan Allardseach rint in âlde midsiuwske wei. Dy [[holle wei]] wie sûnt de [[midsiuwen]] in wichtige rûte fan Fryslân nei Grinslân/Drinte. Dêrneist lizze op de heide in tal [[grêfhichte]]n út it [[Neolitikum]]. Op de grins fan Fryslân en Drinte leit de [[Lânwar (festingwurk)|Lânwar]], in let-midsiuwsk ferdigeningswurk. De Lânwar wie it earste natoergebiet dat [[It Fryske Gea]] in syn besit krige. Yn in earder skoalgebou yn Allardseach sit in ''[[Nivon|Natoerfreonehûs]]''. <gallery widths="180" heights="180"> Ofbyld:heide_van_allardsoog.jpg|Heide fan Allardseach Ofbyld:Monument Allardsoog.JPG|Monumint ta neitins oan de fusilearring fan û.o. [[Hendrik Nicolaas Werkman]] Ofbyld:De Landweer bij Allardsoog.jpg|De [[Lânwar (festingwurk)|Lânwar]] by Allardseach Ofbyld:Natuurvriendenhuis Allardsoog.JPG|[[Nivon_Natuurvriendenhuizen|Natoerfreonehûs]] Allardseach </gallery> ==Keppelings om utens== * [http://www.allardsoog.nl Webstee fan Allardseach] * [http://213.206.66.146/pgs_content/main.php?callmode=1&language=0&sqlmode=5&id=539 Makette fan de Folkshegeskoalle Allardseach yn Madurodam] * [http://www.noorderbreedte.nl/pdf/91304.pdf Artikel yn "Noorderbreedte" oer it trije-provinsjes-punt yn Allardeach] {{Koördinaten|53_4_54_N_6_15_26_E_type:city_scale:29000_region:NL|53° 6' NB, 6° 18' EL}} {{Opsterlân}} [[Kategory:Bakkefean]] [[Kategory:Buorskip yn Opsterlân]] mg8zh8lb5c2tomdqsncw4tjyxm3uhet 0 27147 1231068 1194922 2026-05-30T16:25:13Z Drewes 2754 [[]] 1231068 wikitext text/x-wiki {{stobbe|twadde wrâldkriich‎}} [[Ofbyld:Dutch resistance Memorial.jpg|thumb|Betinkstien yn Kennemerdunen op it plak dêr't de lichems fan 92 fermoarde fersetslju fûn binne]] It '''Nederlânsk ferset yn de Twadde Wrâldkriich''' is de sammelnamme foar alle persoanen en groepen dy't yn de [[Twadde Wrâldkriich]] [[fersetsbeweging|wjerstân]] bean hawwe oan de [[Nazi-Dútslân|Dútske]] besetting fan [[Nederlân]] (1940-1945) en de [[Japan]]ske besetting fan [[Nederlânsk-Ynje]] (1942-1945).<ref>[[De Groene Amsterdammer]]: [http://www.groene.nl/2009/33/strijden-voor-erkenning ''Vergeten verzet in Nederlands-Indië'']</ref>. It ferset yn Nederlân wie benammen geweldleas en fersoarge in tige suksesfolle ûnderdûk, dy't late ta in grutte fersetsorganisaasje, de LO (''[[Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers]]''). Uteinlik dûkten neffens it [[NIOD]] 350.000 Nederlanners ûnder (in rekôr yn beset Europa), ûnder wa't mear as 25.000 [[Joaden]] wiene. == Bekende fersetsstriders == *[[Piet Alberts]] *[[Willem Arondeus]] *[[Pierre Louis d’Aulnis de Bourouill]] *[[Frieda Belinfante]] *[[Ko Beuzemaker]] *[[Jacob Boekman]] *[[Pim Boellaard]] *[[Ko Boezeman|Jacobus Johannes Wilhelmus (Ko) Boezeman]] *[[Gideon Willem Boissevain]] *[[Jan Karel Boissevain]] *[[Louis Boissevain]] *[[Corrie ten Boom]] *[[Titus Brandsma|Pater Titus Brandsma O.Carm.]] *[[Aat Breur-Hibma|Krijn Breur en Aat Breur-Hibma]] *[[Henk Das]] *[[Gerrit Frederik Dalenoord]] *[[Jan Dieters]] *[[Theo Dobbe]] *[[Sally Dormits]] *[[Jurjen Dreeuws]] *[[Kees Dutilh]] *[[Leo Frijda]] *[[Reina Prinsen Geerligs]] *[[Jos Gemmeke]] *[[Daan Goulooze]] *[[Paul de Groot|Saul (Paul) de Groot]] *[[Walraven van Hall]] *[[Erik Hazelhoff Roelfzema]], better bekend as de '[[Soldaat fan Oranje]]' *[[Jan Herder]] *[[C.P. van den Hoek]] *[[Herman Holstege]] *[[Jan van Hoof]] *[[Johannes ter Horst]] *[[Leo Boekbinder]] en [[Ina Horn-Boekbinder]] *[[Peter van den Hurk (fersetsstrider)|Peter van den Hurk]] *[[Bernardus IJzerdraat]] *[[Louis Jansen]] *[[Johan Janzen]] *[[Gerrit Willem Kastein]] *[[Hans Katan]] *[[Joseph Kentgens]] *[[Tjerk Kloostra]] *[[Anton de Kom]] *[[Anton Kortlandt]] *[[Helena Kuipers-Rietberg]] *[[Sape Kuipers]] *[[Albert Ferdinand Lancker]] *[[Truus van Lier]] *[[George Maduro]] *[[Henk Michel]] *[[Piet Oberman]] *[[Allard Oosterhuis]], koadenamme 'Zwaantje' *[[Peter A.M. Pooters|Peter A.M. (Pam) Pooters]] *[[Willem Poorterman]] *De gebroeders [[Marinus Post|Marinus]] en [[Johannes Post]] *[[Jan Postma (CPN)|Jan Postma]] *[[Klaas Postma]] *[[Gerrit Raap]] *[[H.M. van Randwijk]] *[[Groep André#Jan de Rooy|Jan de Rooy]] *[[Groep Rademaker]] Hilversum [[Willem Rademaker]] *[[Frits Ruys]] *[[Willem Ruys (reder)|Willem Ruys]] *[[Hannie Schaft]], bynamme 'it famke mei it reade hier' *[[Kees Schalker|Cornelis Johannes Pieter (Kees) Schalker]] *[[Geert Schoonman]] *[[Jan van Straelen]] *[[Henk Sneevliet]] *[[Caspar Speksnijder]] *[[Henk Speksnijder]] *[[Albert van Spijker]] *[[Geert Sterringa]] *[[Han Stijkel]] *[[Arie den Toom]] *Frans Tromp - koadenamme 'De Ruiter', Feluwsk Ferset *[[Gerrit van der Veen]] *[[Jan Verleun]] *[[Henry Vroom]] *[[Koos Vorrink]] *[[Gerben Wagenaar]] *[[Hendrik Nicolaas Werkman]] *[[Herman Bernard Wiardi Beckman|Stuuf Wiardi Beckman]] *sjoch ek: [[Fersetskrús]] == Yllegale parse == Al rillegau nei de [[kapitulaasje]] ûntstie de [[yllegale parse]]. Omdat de besteande parse, it [[ANP]] foarop, lykskeakele waard, moasten de besteande kranten en radio-omroppen harren hâlde oan wat troch de besetter tastien waard. Yllegale kranten: *''[[Het Parool]]'' (july 1940) *''[[Vrij Nederland]]'' (augustus 1940) *''[[De Vonk (fersetsorganisaasje)|De Vonk]]'' fan de CPN (oktober 1940) *''[[De Waarheid]]'' (novimber 1940) *''[[Het Noorderlicht (krant)|Het Noorderlicht]]'' (novimber 1940) *''[[De Vonk (fersetsblêd fan ISB)|De Vonk]]'' fan de ISB (jannewaris 1941) *''[[Trouw]]'' (jannewaris 1943) == Koeriers en koerierstsjinsten== Koeriers en koeriersters wurken in alle dielen fan it lân en yn alle ûnderdielen fan it ferset. In soad gruttere organizaasjes hiene harren eigen koerierstsjinsten. Foar de illegale kranten wie in distribúsje-apparaat fan libbensbelang. Ien fan de bekendste koeriersters wie [[Betty Trompetter]], dy't gearwurke mei [[Johannes Post]]. == Keppelings om utens == * [http://www.zijkozenvoorverzet.nl/ Sy keazen foar ferset: webstee oer inkelde fersetsstriders dy't begroeven binne op it Earehôf Bloemendaal] * [http://www.nmkampvught.nl/ Kamp Vught] * [http://www.geheugenvannederland.nl/?/nl/collecties/illegale_pamfletten_en_brochures Yllegale pamfletten en brosjueres fan it ferset] {{Boarnen|boarnefernijing= * Foar dit artikel is yn haadsaak gebrûk makke fan Dr. L. de Jong (1969-1982) syn ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' deel 4-7 en 10, Staatsuitgeverij, Den Haag. In soad fan boppesteande ynformaasje is ''passim'' ûntliend en omwurke, dêrom net per side ferantwurde. ---- <references/> }} [[Kategory:Nederlânsk ferset yn de Twadde Wrâldkriich| ]] [[Kategory:Ferset yn de Twadde Wrâldkriich]] [[Kategory:Nederlân yn de Twadde Wrâldkriich]] mwb9go7r4kpkf8hn2x49ob54os0rbxe 0 51125 1231062 1225385 2026-05-30T14:53:59Z Drewes 2754 /* Beskriuwing */ sa rint de sin moaier 1231062 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Johannes de Doperkerk1 Parr.jpg|thumb|''Sint-Jehannes de Dopertsjerke (2011)'']] De '''Sint-Jehannes de Dopertsjerke''' is in [[goatyk|iergoatyske]] tsjerke oan de Tsjerkebuert yn [[Parregea]] en boud yn de 13e of 14e iuw.<ref>Neffens Stenvert en Karstkarel datearje tsjerke en toer út de 13e iuw. By de tsjerke sels wurdt as boujier 1300 neamd. Stenvert skriuwt dat de boppebou fan de toer mooglik yn de 16e iuw fernijd is en it koar mooglik yn de 17e iuw</ref> [[Ofbyld:Johannes de Doperkerk2 Parrega.jpg|thumb|left|''Jehannes de Dopertsjerke mei it tagongsstek nei it begraafplak'']] == Beskriuwing == De tsjerke is ± 1300 boud. De muorren besteane meast út giele [[kleastermop]]pen. By lettere reparaasjes binne, benammen yn de súdlike muorre, lytsere giele stiennen brûkt. De [[sealdak]]toer, dy't grif fan wat jongere datum is, waard oplutsen fan reade moppen. Yn dy toer binne ek platen [[Obernkirchener sânstien|Bremer sânstien]] ferwurke. De tsjerke waard wijd oan [[Jehannes de Doper]]. De massive toer hat tsien opfallende rûnbôgige [[galmgat]]ten. De liedklok datearret, neffens Karstkarel en Stenvert, út 1402 en soe getten wêze troch in Hermanus. Neffens in ynformaasjepaniel by de tsjerke is de klok lykwols út de 16e iuw. De klok, dy't Jehannes neamd wurdt, draacht de nammen fan Heer Arent, Heer Harma, Heer Jarich Tjallongs en Eelcke Douwes. Yn 1543 stie pastoar Arents yn Parregea. Neffens dy ynformaasje soe hy de liedklok wolris ynsegene hawwe kinne. Yn 1898 en yn 2003 is de tsjerke restaurearre. De houten sinnewizer, dy't bewarre waard op de souder fan de tsjerke, sit sûnt 2003 wer oan de bûtenmuorre fan de tsjerke fêst. Tsjerke en toer binne erkend as [[ryksmonumint]]. Itselde jildt foar it tagongsstek nei it tsjerkhou om de tsjerke. Yn it stek, dat om 1880 makke is, is de tekst oanbrocht ''"Gedenk te sterven"''. De stekpylders drage deadssymboalen as ''krúste útdôve toartsen, krúse [[seine (ark)|seine]]s, in fleugele sânrinder en in deadsholle mei krúste bonken''.<ref>Rykstsjinst foar it Kultureel Erfguod</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= * Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed: [http://www.kich.nl/kich2010/rapport.jsp?id_qualifier=ODB:Rijksmonumentnr&id=39421 Nederlânsk Herfoarme tsjerke yn Parregea] * Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed: [http://www.kich.nl/kich2010/rapport.jsp?id_qualifier=ODB:Rijksmonumentnr&id=516530 Hek Nederlands Hervormde kerk te Parrega] * Stenvert, Ronald [et.al.] (2000) [https://www.dbnl.org/tekst/sten009monu06_01/sten009monu06_01_0143.php ''Fryslân. Monumenten in Nederland, diel 6 - Parregea (gemeente Wûnseradiel)]'' Zeist: Rijksdienst voor de Monumentenzorg / Swol: Waanders. ISBN 90 400 9476 4 *Karstkarel, Peter ''Alle middeleeuwse kerken: Van Harlingen tot Wilhelmshaven'' (2007) Leeuwarden/Groningen, Uitgeverij Noordboek, ISBN 978 9033005589 *Ynformaasjepaniel "Johannes de Doperkerk" by de tsjerke ---- <references/> ---- {{Commonscat|Johannes de Doperkerk, Parrega|Jehannes de Dopertsjerke, Parregea}} }} {{Koördinaten|52_54_0.24_N_5_23_54.67_E_scale:500|52°54'0" N, 5°23'55" EL}} {{DEFAULTSORT:Jehannes de Dopertsjerke (Parregea)}} [[Kategory:Parregea]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn Wûnseradiel]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn Súdwest-Fryslân]] [[Kategory:Ryksmonumint yn Wûnseradiel]] [[Kategory:Ryksmonumint yn Súdwest-Fryslân]] [[Kategory:Bouwurk út 1300]] adnx5phichv1x5wc3af00h0h4ms92pw 0 92646 1231099 1231037 2026-05-30T22:55:33Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Skiftopbou */ - typfl 1231099 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding =Megalapteryx.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = In [[berchmoä]] (''Megalapteryx didinus''). | namme = moä's | takson1 = | namme1 = | takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson4 = [[ûnderstamme]]: | namme4 = [[wringedieren]] (''Vertebrata'') | takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme5 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson6 = [[ûnderklasse]]: | namme6 = [[moderne fûgels]] (''Neornithes'') | takson7 = [[tuskenklasse]]: | namme7 = [[âldkakigen]]&nbsp;(''Palaeognathae'') | takson8 = ''sûnder rang'': | namme8 = [[echte âldkakigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Notopalaeognathae'') | takson9 = [[skift]]: | namme9 = '''moä's'''&nbsp;(''Dinornithiformes'') | takson11 = | namme11 = | takson12 = | namme12 = | takson13 = | namme13 = | takson14 = | namme14 = | takson15 = | namme15 = | takson16 = | namme16 = | takson17 = | namme17 = | takson18 = | namme18 = | takson19 = | namme19 = | beskriuwer, jier = [[Karel Lusiaan Bonaparte|Bonaparte]], 1853 }} De '''moä's''' of '''moä-eftigen''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Dinornithiformes'') foarmje in [[skift]] fan 'e [[klasse (taksonomy)|klasse]] fan 'e [[fûgels]] (''Aves''), de [[ûnderklasse]] fan 'e [[moderne fûgels]] (''Neornithes''), de [[tuskenklasse]] fan 'e [[âldkakigen]] (''Palaeognathae'') en de rangleaze groep fan 'e [[echte âldkakigen]] (''Notopalaeognathae''). By dit [[skift]] binne 9 [[soarte]]n ûnderbrocht, dy't sûnder útsûndering útstoarn binne, ferdield oer twa [[famylje (taksonomy)|famyljes]] en seis [[skaai (taksonomy)|skaaien]]. De moä's, dy't foarkamen yn [[Nij-Seelân]], wiene grutte, [[flechtleaze fûgel|flechtleaze]] [[rinfûgels]]. Se stoaren omtrint [[1440]] út troch [[oerbejaging]] troch de [[minske]]. Resint hawwe guon lju it idee op 't aljemint brocht om se wer ta libben te bringen troch it [[kloane|kloan]]jen fan bewarre bleaun [[genetika|genetysk]] materiaal. ==Beskriuwing== De moä's wiene grutte [[rinfûgels]] dy't it [[flechtleaze fûgel|fermogen om te fleanen ferlern]] hiene. De grutste [[soarte]], de [[Sudereilânreuzemoä]] (''Dinornis robustus''), hie in gewicht fan 230&nbsp;kg en mei de [[hals (lichemsdiel)|hals]] útrutsen omheech in hichte fan 3.60&nbsp;m. De op ien nei grutste soarte, de [[Noardereilânreuzemoä]] (''Dinornis novaezealandiae''), wie in stik lytser, mei in maksimale hichte fan 3&nbsp;m, wat noch altyd in slach grutter is as de grutste libbene fûgelsoarte, de [[strúsfûgel]] (''Struthio camelus''), dy't oan in maksimale hichte fan 2.80&nbsp;m ta komt. Moä's wiene de iennichste flechtleaze fûgels dy't sels gjin [[rudimintêr]]e [[wjuk]]ken hiene sa't dy by alle oare rinfûgels foarkomme. Feitlik ûntbrieken by moä's de foarste [[lidden (lichemsdielen)|lidden]] hielendal. ==Taksonomy== Moä's wiene nau besibbe oan 'e krektlyk flechtleaze [[nandoe-eftigen]] (''Rheiformes'') en de fleanende [[tinamû-eftigen]] (''Tinamiformes'') fan [[Súd-Amearika]], en teffens oan 'e [[nije rinfûgels]] (''Novaeratitae''), in groep dy't noch trije oare skiften fan [[flechtleaze fûgel]]s omfettet. Dêrûnder binne de (folle lytsere) [[kiwy-eftigen]] (''Apterygiformes''), dy't ek út Nij-Seelân komme, mar dy't neffens resint [[genetika|genetysk]] ûndersyk eins nauwer besibbe wiene mei de útstoarne [[oaljefantsfûgeleftigen]] (''Aepyornithiformes'') fan [[Madagaskar]] as mei de moä's. [[File:Dinornithidae_SIZE_01.png|left|thumb|250px|In ferliking fan grutte tusken de [[minske]] en 4 moäsoarten: <br>1. [[Noardereilânreuzemoä]] <br>2. [[eastlike moä]]<br>3. [[lytse boskmoä]]<br>4. [[Sudereilânreuzemoä]].]] ==Utstjerren== Moä's kamen inkeld foar op it [[Noardereilân (Nij-Seelân)|Noardereilân]] en it [[Sudereilân (Nij-Seelân)|Sudereilân]] fan [[Nij-Seelân]], dêr't se tûzenen jierren lang de dominante [[fûgel]]soarten wiene. It wiene [[herbivoar]]en dy't yn 'e [[wâld]]en, op 'e [[savanne]]s en yn 'e legere [[berch|bergen]] libben. Se hiene yn Nij-Seelân, dat 80 miljoen jier lang sterk fan 'e bûtenwrâld isolearre west hie, frijwol gjin natuerlike fijannen, útsein de ûnbidich grutte [[haastearn]] of Haasts earn (''Harpagornis moorei''). Men rûst dat er omtrint [[1280]], doe't de [[Maoary (folk)|Maoary]] Nij-Seelân foar it earst berikten fanút harren [[Polyneezje|Polynezyske]] heitelân, sa'n 58.000 moä's (fan alle njoggen soarten mei-inoar) yn Nij-Seelân libbe hawwe moatte. It útstjerren fan 'e moä's, dat tusken [[1420]] en [[1460]] syn beslach krigen hawwe moat, waard benammen feroarsake troch [[oerbejaging]] troch de Maoary, en yn mindere mjitte troch ferlies oan [[habitat]] trochdat de Maoary in diel fan 'e wâlden kappen. It ferdwinen fan 'e moä's doemde ek de haastearn ta útstjerren, mei't dy [[predaasje|rôffûgel]] yn lykwicht mei de moä's [[evolúsje|evoluëarre]] wie en sûnder harren net bestean koe. Resint ûndersyk wêrby't gebrûk makke is fan [[koalstofdatearring]] fan moä-bonken hat útwiisd dat it útstjerren fan 'e moä's yn in goed iuw tiid plakfûn hat, en net nei ferskate iuwen fan bejaging en oare foarmen fan ekploitaasje (lykas it stellen fan [[aai (bist)|aai]]en), sa't earder tocht waard. Guon saakkundigen hingje de teory oan dat lytse groepkes [[berchmoä|berchmoä's]] (''Megalapteryx didinus'') oant yn 'e [[achttjinde iuw|achttjinde]] en [[njoggentjinde iuw]] noch yn úthoeken fan Nij-Seelân oerlibbe hawwe kinne, mar dy miening wurdt net dield troch it meastepart fan 'e [[wittenskip]]like mienskip. Nettsjinsteande dat binne der dokumintearre ferslaggen fan Maoary dy't noch yn 'e [[1770]]-er jierren bewearden op [[jacht (aktiviteit)|jacht]] te wêzen nei moä's. Ek besteane der ferskate ferslaggen fan [[jeropide ras|blanke]] [[seelju]] en [[walfiskfarder]]s dy't om dyselde tiid hinne meunstereftich grutte fûgels oan 'e kust fan it Sudereilân sjoen hawwe soene. [[File:Giant_Haasts_eagle_attacking_New_Zealand_moa.jpg|right|thumb|250px|In foarstelling fan in [[haastearn]] dy't in pear moä's oanfalt.]] Yn 'e [[1820]]-er jierren sei in man dy't fan George Pauley hiet dat er in moä sjoen hie yn 'e [[Otago-regio]]. In ekspedysje út 'e [[1850]]-er jierren ûnder lieding fan in [[luitenant]] A. Impey rapportearre dat se twa [[emoe]]-eftige fûgels waarnommen hiene op in heuvelskeante op it Sudereilân. En yn [[1959]] bewearde in 80-jierrige frou, Alice McKenzie, dat se yn [[1887]] en jitris yn [[1896]] yn 'e wyldernis fan it Sudereilân in moä sjoen hie. Ek yn 'e [[tweintichste iuw]] hawwe der oanhâldend berjochten west oer waarnimmings fan moä's, de resintste yn [[1993]] en [[2008]], mar dêr wurdt troch serieuze wittenskippers gjin wearde oan hechte. It leauwen yn it fuortbestean fan 'e moä is sadwaande in kwestje fan [[kryptobiology]] wurden, krekt as it leauwen yn it [[meunster fan Loch Ness]]. ==Bonken== [[Joel Polack]], in [[keapman]] dy't fan [[1834]] oant [[1837]] oan 'e eastkust fan it Noardereilân wenne, skreau yn [[1838]] dat him dêr troch de pleatslike Maoary "''ferskate tige grutte [[fossyl|fossile]] [[bonke]]n''" toand wiene, dy't fûn wiene yn 'e omkriten fan 'e [[Mount Hikurangi]]. Hy wie der wis fan dat it de bonken wêze moasten fan in soarte [[emoe]] of [[strúsfûgel]], mei't er sei: "''de ynboarlingen foegje dêroan ta dat harren oerlevering hawwe wol dat yn lang ferfleine tiden tige grutte fûgels bestien hawwe, mar dat de krapte oan fleis sawol as de maklike wize dêr't dy bisten op te fangen wiene, laat hawwe ta harren útrûging.''" Polack skreau ek dat de Maoary seine dat der yn ôfhandige dielen fan it Sudereilân noch in "''soarte fan [[Struthio]]''" foarkomme moast. Yn [[1839]] krige in John W. Harris, in [[flaaks]]keapman út [[Poverty Bay]] mei in belangstelling foar [[biology]], in 15&nbsp;sm lang apart stik [[bonke]] yn besit fan in Maoary dy't it út 'e [[igge]] fan in [[rivier]] dold hie. Hy liet dat sjen oan syn omke, John Rule, dy't [[dokter]] yn [[Sydney]] wie, en dy stjoerde it op nei [[Richard Owen]], in [[anatoom]] dy't doedestiden wurksum wie oan it [[Royal College of Surgeons]] yn [[Londen]], en dy't letter de grûnlizzer fan it [[Natoerhistoaryske Museum (Londen)|Natoerhistoarysk Museum]] wurde soe. Owen pielde hast fjouwer jier mei it bonkefragmint om, en kaam úteinlik ta de konklúzje dat it in diel fan 'e [[bilbonke]] wie fan in grut [[bist]], al wie it dêr ûnkarakteristike licht en hol foar. Oan in skeptyske wittenskiplike mienskip ferkundige er dat it in restant wêze moast fan in reuseftige útstoarne rinfûgel, dy't er de namme ''[[Dinornis]]'' joech. Hoewol't Owen syn konklúzje troch guon fan syn tiidgenoaten mei de gek beslein waard, die neitiid bliken dat er folslein gelyk hân hie doe't genôch moäbonken [[Ingelân]] berikten dat der in hiel [[skelet]] út rekonstruëarre wurde koe. [[File:Moa foot.jpg|left|thumb|200px|In [[mummifikaasje|mummifisearre]] moäpoat.]] ==Weropstanning troch genetysk kloanen== Moä's wurde gauris neamd as potinsjele kandidaten foar it op 'e nij libben yn blazen fan útstoarne bistesoarten troch it [[kloane]]n fan [[genetika|genetysk]] materiaal dat bewarre bleaun is yn 'e foarm fan [[bonke]]n en [[mummifikaasje|mummifisearre]] lichemsresten. De ikoanyske status dy't moä's yn [[Nij-Seelân]] wûn hawwe, yn kombinaasje mei it feit dat der in grutte hoemannichte fan sok genetysk materiaal bestiet en it feit dat de bisten, oars as bgl. de [[mammoet]], noch mar relatyf resint útstoarn rekke binne, hat makke dat moä's, krekt as bgl. de [[dodo]] fan [[Mauritsius]] en de [[bûdelwolf]] fan [[Tasmaanje]], yn dit ferbân faak neamd wurde. Foarriedich wurk op dit mêd, de ekstraksje fan [[desoksyribonukleïnesoer|DNA]] út âlde bonken ynbegrepen, is al ferrjochte troch de [[Japan]]ske [[genetikus]] [[Ankoh Yasuyuki Shirota]]. Mids [[2014]] stelde it Nijseelânske parlemintslid [[Trevor Mallard]] foar dat it werom ta libben bringen fan guon lytsere soarten moä's binnen de kommende fyftich jier helber wêze moat. Hoewol't dy útspraak troch in protte lju fuorthúnd waard, krige Mallard byfal fan guon foaroansteande ekspêrs op it mêd fan 'e [[natoer]]histoarje. ==Skiftopbou== Op 't heden wurde der 9 ferskillende [[soarte]]n moä's ûnderskaat, ferdield oer twa [[famylje (taksonomy)|famyljes]] en seis [[skaai (taksonomy)|skaaien]]. Foarhinne waarden der noch ferskate oare soarten erkend, mar ekspêrs fermoeden al langere tiid dat it by de ûnderstelde soarten ''Euryapteryx curtus'' en ''Euryapteryx exilis'', by ''Emeus huttonii'' en ''Emeus crassus'' en by ''Pachyornis septentrionalis'' en ''Pachyornis mappini'' om pearkes fan [[man (sekse)|mantsjes]], resp. [[frou|wyfkes]] gie fan ien en deselde soarte. Dy teory waard yn [[2003]] befêstige troch [[desoksyribonukleïnesoer|DNA]]-ûndersyk. De ferskillen yn bonkestruktuer en de dêrút fuortkommende ferskillen yn lichemsgrutte en -foarm tusken dizze pearkes wurde no taskreaun oan [[seksuële dimorfy]]. [[File:The skeletons of Eastern moa and other kinds of moas in Otago museum.jpg|right|thumb|220px|It [[skelet]] fan in [[eastlike moä]] yn it Otago-museum yn [[Nij-Seelân]].]] Krektsa waarden der oant [[2003]] trije ferskillende soarten [[reuzemoä's]] (''Dinornis'') ûnderskaat: de [[Noardereilânreuzemoä]] (''Dinornis novaezealandiae''), de [[Sudereilânreuzemoä]] (''Dinornis robustus'') en de ranke moä (''Dinornis struthioides''). Ut DNA-ûndersyk die lykwols bliken dat alle ranke moä's feitliks mantsjes wiene, wylst alle eardere Sudereilânreuzemoä's wyfkes wiene. Sadwaande waarden de eardere trije soarte reklassifisearre as twa soarten. {| class="wikitable" style="width: 450px;" |- style="vertical-align: top;" | scope="row" style="width: 50%; background-color: Honeydew;" | {{Stambeam2}} * skift '''moä's''' of '''moä-eftigen''' (''Dinornithiformes'') † ** famylje [[berchmoäfûgels]] (''Megalapterygidae'') † *** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai [[berchmoä's]] (''Megalapteryx'') † **** {{Stambeam2/ein tûke}}[[berchmoä]] (''Megalapteryx didinus'') † ** famylje [[moäfûgels]] (''Emeidae'') † *** skaai [[boskmoä's]] (''Anomalopteryx'') † **** {{Stambeam2/ein tûke}}[[lytse boskmoä]] (''Anomalopteryz didiformus'') † *** skaai [[eastlike moä's]] (''Emeus'') † **** {{Stambeam2/ein tûke}}[[eastlike moä]] (''Emeus crassus'') † *** skaai [[echte moä's]] (''Pachyornis'') † **** [[groupoatmoä]] (''Pachyornis elephantopus'') † **** [[koartpoatmoä]] (''Pachyornis geranoides'') † **** {{Stambeam2/ein tûke}}[[toefmoä]] (''Pachyornis australis'') † *** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai [[kustmoä's]] (''Euryapteryx'') † **** {{Stambeam2/ein tûke}}[[kustmoä]] (''Euryapteryx curtus'') † ** {{Stambeam2/ein tûke}}famylje [[reuzemoäfûgels]] (''Dinornithidae'') † *** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai [[reuzemoä's]] (''Dinornis'') † **** [[Noardereilânreuzemoä]] (''Dinornis novaezealandiae'') † **** {{Stambeam2/ein tûke}}[[Sudereilânreuzemoä]] (''Dinornis robustus'') † {{Stambeam2/ein}} |- |} {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Moa ''Footnotes'' en ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Dinornithiformes}} }} {{DEFAULTSORT:Moa's}} [[Kategory:Moä-eftige| ]] [[Kategory:Fûgelskift]] [[Kategory:Skiednis fan Nij-Seelân]] [[Kategory:Maoary]] qa9aenhsfb08lqccs09c2d09bq01c5e 0 98808 1231081 1022648 2026-05-30T19:42:09Z Drewes 2754 plaatsje 1231081 wikitext text/x-wiki {{Dyn koart | namme = Jan fan Menteith | ôfbylding = Earl of Menteith.svg | ôfbyldingstekst = It wapen fan Jan fan Menteith | ôfbyldingsbreedte = 200px | nasjonaliteit = [[File:Royal arms of Scotland.svg|15px]] [[Skotlân|Skotsk]] | bertedatum = ±[[1275]] | berteplak = [[Menteith]] ([[Skotlân]]) | stjerdatum = ±[[1323]] | stjerplak = ? ([[Skotlân]]) | dynasty = [[Hûs Menteith]] | etnisiteit = [[File:Flag of Scotland.svg|20px]] [[Skotten|Skotsk]] }} '''Jan fan Menteith''' ([[Ingelsk]]: ''John de Menteith''; ±[[1275]] – ±[[1323]]) wie in [[Midsiuwen|Midsiuwsk]] [[Skotlân|Skotsk]] [[ealman]], dy't yn 'e [[Skotske Unôfhinklikheidsoarloggen]] oan 'e [[Ingelân|Ingelske]] kant stie. Hy is yn oantinken bleaun as de [[ferrieder]] fan 'e ferneamde Skotske frijheidsstrider [[William Wallace]]. ==Libben== Menteith waard omtrint [[1275]] berne as de [[soan]] fan [[Marije I, grevinne fan Menteith]] ''[[suo jure]]'', en har [[oarehelte|man]] [[Walter Bailloch|Walter 'Bailloch' Stewart]]. Hy en syn âldere [[broer]] [[Aleksander, greve fan Menteith]], brûkten 'Menteith' as harren [[famyljenamme]] (ynstee fan 'Stewart'). Jan fan Menteith besiet lânerijen by [[Ruskie]], yn [[Stirlingshire]]. Under de [[Earste Skotske Unôfhinklikheidsoarloch]] ([[1296]]-[[1328]]) bleau Menteith trou oan kening [[Edwert&nbsp;I fan Ingelân]]. Dyselde beneamde him ta [[kastlein (kastielhear)|kastlein]] fan it [[Kastiel fan Dumbarton]], mei't er dat fêstingwurk, dat in wichtige oerseeske tagongsrûte ta Skotlân behearske, graach stevich yn 'e hannen hâlde woe. Neffens de [[Skotlân|Skotske]] tradysje wie it Menteith dy't de frijheidsstrider [[William Wallace]] oan 'e Ingelsen ferrette of oerdroech, wat late ta Wallace syn berjochting en feroardieling foar [[ferrie]] en syn dêropfolgjende [[marteling|marteldea]] op it [[skavot]] yn [[Londen]]. Sadwaande kaam Menteith neitiid yn Skotlân bekend te stean as ''the Fause Menteith'' ([[Skotsk]] foar "de Falske Menteith"). Neffens de [[Ingelân|Ingelske]] [[kronyk]]skriuwer [[Piers Langtoft]] ûntdiek Menteith Wallace syn skûlplak te [[Robroyston]], yn 'e neite fan [[Glasgow]], troch de ferriedlike ynformaasje fan [[Jack Short]], Wallace syn [[tsjinstfeint]]. Neitiid soe Menteith Wallace by [[nacht]] oer it mad kommen wêze. Oer Menteith is fierders net folle bekend. Hy moat omtrint [[1323]] stoarn wêze, yn 'e âlderdom fan likernôch 48 jier. ==Neiteam== By in ûnbekende [[oarehelte]] hie Menteith teminsten trije [[bern (persoan)|bern]]: * Jan fan Menteith de Jongere ([[1299]]-[[1344]]), troude mei Helena, de [[dochter]] fan [[Gartnait, greve fan Mar]] * Walter fan Menteith (±[[1300]]-[[1323]]) * Jehanna fan Menteith (±[[1322]]-±[[1367]]), troude (1) mei [[Malise, 7e greve fan Strathearn]]; (2) mei [[Jan Campbell, greve fan Atholl]]; (3) mei [[Maurits fan Moraavje, greve fan Strathearn]]; (4) mei [[Willem fan Moraavje, 5e greve fan Sutherland]]. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/John_de_Menteith ''References'' en ''Sources'', op dizze side]. }} {{DEFAULTSORT:Menteith, Jan fan}} [[Kategory:Skotske adel]] [[Kategory:Persoan yn de Skotske Unôfhinklikheidsoarloggen]] [[Kategory:Persoan berne yn 1275]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1323]] 0a4x6eb4ohha0l2k0hmmx4hjltbwze7 4 136345 1231122 1177809 2026-05-31T00:07:59Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Sina */ + 1231122 wikitext text/x-wiki Dit is de troch in stimming (sjoch [[Wikipedy_oerlis:Mienskip#Ferfrysking_of_net-ferfryskjen_fan_plaknammen_b%C3%BBten_Frysl%C3%A2n|hjirre]]) ûnder de meidoggers fan de Wikpedy gearstalde list fan ferfryske plaknammen bûten Fryslân. Dizze list is bedoeld as neislachwurk foar meidoggers. ==Nederlân== ===Drinte=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Alde Willem (Westerfjild)]] |''Oude Willem'' |<small></small> |---- |[[Beilerfeart (plak)]] |''Beilervaart'' |<small>Oer dizze plaknamme staakten de stimmen; mei't er by it hâlden fan 'e stimming ferfryske wie, bliuwt er dat</small> |---- |[[Boppesmilde]] |''Bovensmilde'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Dwingelo]] |''Dwingeloo'' |<small>''Kaart van Friesland / Kaart fan Fryslân'', 1986, in útjefte fan it Provinsjaal Bestjoer fan Fryslân, de Fryske Akademy, de Ljouwerter Krante, VVV Fryslân-Ljouwert, Falkplan-Suurland B.V. Eindhoven</small> |---- |[[Ekslo]] |''Exloo'' |<small></small> |---- |[[Feanhuzen (Noardenfjild)]] |''Veenhuizen'' |<small>[https://www.omropfryslan.nl/nijs/804143-finzenis-norgerhaven-yn-feanhuzen-moat-iepenbliuwe ''Finzenis Norgerhaven yn Feanhuzen moat iepenbliuwe'', op Omrop Fryslân]</small> |---- |[[Fledder]] |''Vledder'' |<small>''Kaart van Friesland / Kaart fan Fryslân'', 1986, in útjefte fan it Provinsjaal Bestjoer fan Fryslân, de Fryske Akademy, de Ljouwerter Krante, VVV Fryslân-Ljouwert, Falkplan-Suurland B.V. Eindhoven</small> |---- |[[Frederiksoard]] |''Frederiksoord'' |<small>''Kaart van Friesland / Kaart fan Fryslân'', 1986, in útjefte fan it Provinsjaal Bestjoer fan Fryslân, de Fryske Akademy, de Ljouwerter Krante, VVV Fryslân-Ljouwert, Falkplan-Suurland B.V. Eindhoven</small> |---- |[[Hegersmilde]] |''Hoogersmilde'' |<small>''Kaart van Friesland / Kaart fan Fryslân'', 1986, in útjefte fan it Provinsjaal Bestjoer fan Fryslân, de Fryske Akademy, de Ljouwerter Krante, VVV Fryslân-Ljouwert, Falkplan-Suurland B.V. Eindhoven</small> |---- |[[Ien]] |''Een'' |<small>- ''Kaart van Friesland / Kaart fan Fryslân'', 1986, in útjefte fan it Provinsjaal Bestjoer fan Fryslân, de Fryske Akademy, de Ljouwerter Krante, VVV Fryslân-Ljouwert, Falkplan-Suurland B.V. Eindhoven<br>- [https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:yrf4onzfTaAJ:https://www.dbnl.org/tekst/_naa002198101_01/_naa002198101_01_0015.php+&cd=7&hl=nl&ct=clnk&gl=nl Jelle Hendriks Brouwer, artikel yn ''It Heitelân'', 1937, oanhelle yn H.T.J. Miedema, ''Naamkunde'', 1981]</small> |---- |[[Ien-West]] |''Een-West |<small>ôflieding fan [[Ien]]</small> |---- |[[Nij-Amsterdam (Drinte)]] |''Nieuw-Amsterdam'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Nij-Roan]] |''Nieuw-Roden'' |<small>ôflieding fan [[Roan]]</small> |---- |[[Noarch]] |''Norg'' |<small>- [[Eeltsje Hiddes Halbertsma]], ''[[De Noarger Rún oan Gabe Skroar]]'', 1836, yn ''[[Rimen en Teltsjes]]''<br> - [https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:yrf4onzfTaAJ:https://www.dbnl.org/tekst/_naa002198101_01/_naa002198101_01_0015.php+&cd=7&hl=nl&ct=clnk&gl=nl Jelle Hendriks Brouwer, artikel yn ''It Heitelân'', 1937, oanhelle yn H.T.J. Miedema, ''Naamkunde'', 1981]</small> |---- |[[Roan]] |''Roden'' |<small>- ''Kaart van Friesland / Kaart fan Fryslân'', 1986, in útjefte fan it Provinsjaal Bestjoer fan Fryslân, de Fryske Akademy, de Ljouwerter Krante, VVV Fryslân-Ljouwert, Falkplan-Suurland B.V. Eindhoven<br>- [https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:yrf4onzfTaAJ:https://www.dbnl.org/tekst/_naa002198101_01/_naa002198101_01_0015.php+&cd=7&hl=nl&ct=clnk&gl=nl Jelle Hendriks Brouwer, artikel yn ''It Heitelân'', 1937, oanhelle yn H.T.J. Miedema, ''Naamkunde'', 1981]</small> |---- |[[Roaneries]] |''Roderesch'' |<small>ôflieding fan [[Roan]]</small> |---- |[[Roanerwâlde]] |''Roderwolde'' |<small>ôflieding fan [[Roan]]</small> |---- |[[Súdlaren]] |''Zuidlaren'' |<small>[https://www.omropfryslan.nl/nijs/554728-guon-wtc-beurzen-nei-sudlaren ''Guon WTC-beurzen nei Súdlaren'', op Omrop Fryslân]</small> |---- |[[Wilhelminaoard]] |''Wilhelminaoord'' |<small>nei analogy fan [[Frederiksoard]]</small> |---- |} ===Flevolân=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Almeare]] |''Almere'' |<small>[[Wikipedy oerlis:Mienskip#Reaksje Fryske Akademy|Pieter Duijff fan 'e Fryske Akademy yn in e-mail oan Frou Watzema fan 'e Fryske Wikipedy]]</small> |---- |[[Emmeloard]] |''Emmeloord'' |<small>[https://www.omropfryslan.nl/nijs/531557-utwreiding-antonius-emmeloard ''Utwreiding Antonius Emmeloard'', op Omrop Fryslân]</small> |---- |[[Lelystêd]] |''Lelystad'' |<small>- algemien spraakgebrûk<br>- [[Wikipedy oerlis:Mienskip#Reaksje Fryske Akademy|Pieter Duijff fan 'e Fryske Akademy yn in e-mail oan Frou Watzema fan 'e Fryske Wikipedy]]</small> |---- |[[Skoklân]] |''Schokland'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |} ===Gelderlân=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Apeldoarn]] |''Apeldoorn'' |<small>''Bûsboekje 2005'', Ljouwert, 2005 (KFS), ISBN 9 08 06 25 248, s. 150</small> |---- |[[Arnhim]] |''Arnhem'' |<small>''Bûsboekje 2005'', Ljouwert, 2005 (KFS), ISBN 9 08 06 25 248, s. 150</small> |---- |[[Felp]] |''Velp'' |<small></small> |---- |[[Harderwyk]] |''Harderwijk'' |<small>''Bûsboekje 2005'', Ljouwert, 2005 (KFS), ISBN 9 08 06 25 248, s. 151</small> |---- |[[Nimwegen]] <small>(ek: Nymwegen)</small> |''Nijmegen'' |<small>histoarysk ferfryske nammefoarm</small> |---- |[[Sâltbommel]] |''Zaltbommel'' |<small></small> |---- |[[Sutfen (stêd)]] |''Zutphen'' |<small>histoarysk ferfryske nammefoarm</small> |---- |[[Winterswyk]] |''Winterswijk'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |} ===Grinslân=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Aldedyk (It Hegelân)]] | ''Oudedijk'' |<small></small> |---- |[[Aldesyl (It Hegelân)]] |''Oldenzijl'' |<small></small> |---- |[[Bad Nijeskâns]] |''Bad Nieuweschans'' |<small>[https://afuk.frl/oer-it-frysk/fryske-talen-yn-dutslan/ neamd as "Nijeskâns" yn ''Fryske talen yn Dútslân'', op 'e webside fan 'e Afûk]</small> |---- |[[Barnwert]] |''Barnwerd'' |<small></small> |---- |[[Delfsyl]] |''Delfzijl'' |<small>[https://www.omropfryslan.nl/nijs/543911-ljouwerter-bedrige-yn-delfsyl ''Ljouwerter bedrige yn Delfsyl'', op Omrop Fryslân]</small> |---- |[[Djipswâl (De Like)]] |''Diepswal'' |<small></small> |---- |[[Djipswâl (Súdhorn)]] |''Diepswal'' |<small></small> |---- |[[Eastein (It Hegelân)]] |''Oosteinde'' |<small></small> |---- |[[Feandam]] |''Veendam'' |<small>Oer dizze plaknamme staakten de stimmen; mei't er by it hâlden fan 'e stimming ferfryske wie, bliuwt er dat</small> |---- |[[Fisfliet]] |''Visvliet'' |<small>''Kaart van Friesland / Kaart fan Fryslân'', 1986, in útjefte fan it Provinsjaal Bestjoer fan Fryslân, de Fryske Akademy, de Ljouwerter Krante, VVV Fryslân-Ljouwert, Falkplan-Suurland B.V. Eindhoven</small> |---- |[[Flydoarp]] |''Vliedorp'' |<small></small> |---- |[[Gaaikemadyk]] |''Gaaikemadijk'' |<small></small> |---- |[[Grins (stêd)]] |''Groningen'' |<small>{{Berjocht:Frysk Hânwurdboek|634}}</small> |---- |[[De Grinzer Pein]] |''Opende'' |<small>''Kaart van Friesland / Kaart fan Fryslân'', 1986, in útjefte fan it Provinsjaal Bestjoer fan Fryslân, de Fryske Akademy, de Ljouwerter Krante, VVV Fryslân-Ljouwert, Falkplan-Suurland B.V. Eindhoven</small> |---- |[[Grypskerk]] |''Grijpskerk'' |<small>''Kaart van Friesland / Kaart fan Fryslân'', 1986, in útjefte fan it Provinsjaal Bestjoer fan Fryslân, de Fryske Akademy, de Ljouwerter Krante, VVV Fryslân-Ljouwert, Falkplan-Suurland B.V. Eindhoven</small> |---- |[[Gruttegast (plak)]] |''Grootegast'' |<small>- ''Kaart van Friesland / Kaart fan Fryslân'', 1986, in útjefte fan it Provinsjaal Bestjoer fan Fryslân, de Fryske Akademy, de Ljouwerter Krante, VVV Fryslân-Ljouwert, Falkplan-Suurland B.V. Eindhoven<br>- [https://www.omropfryslan.nl/nijs/500965-gruttegast-wol-net-meibetelje ''Gruttegast wol net meibetelje'', op Omrop Fryslân]</small> |---- |[[Hegesân]] |''Hoogezand'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Jonkersfeart (plak)]] |''Jonkersvaart'' |<small>[https://www.omropfryslan.nl/nijs/537391-reiddekker-swier-ferwune ''Reiddekker swier ferwûne (yn Jonkersfeart)'', op Omrop Fryslân]</small> |---- |[[Koerherne]] |''Kornhorn'' |<small>[https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:yrf4onzfTaAJ:https://www.dbnl.org/tekst/_naa002198101_01/_naa002198101_01_0015.php+&cd=7&hl=nl&ct=clnk&gl=nl Jelle Hendriks Brouwer, artikel yn ''It Heitelân'', 1937, oanhelle yn H.T.J. Miedema, ''Naamkunde'', 1981]</small> |---- |[[Kommersyl]] |''Kommerzijl'' |<small>[http://www.verhalenbank.nl/items/show/37445 neamt as 'Kommersyl' yn in titelleas Frysk folksferhaal op Verhalenbank.nl]</small> |---- |[[Lauwerseach]] |''Lauwersoog'' |<small>[https://www.omropfryslan.nl/nijs/856818-haven-lauwerseach-profitearret-fan-utbaggere-westgat ''Haven Lauwerseach profitearret fan útbaggere Westgat'', op Omrop Fryslân]</small> |---- |[[Lauwerssyl]] |''Lauwerzijl'' |<small>[https://www.omropfryslan.nl/nijs/535296-gjin-wynmunen-lauwerssyl ''Gjin wynmûnen Lauwerssyl'', op Omrop Fryslân]</small> |---- |[[Leechtsjerk]] |''Leegkerk'' |<small>Oer dizze plaknamme staakten de stimmen; mei't er by it hâlden fan 'e stimming ferfryske wie, bliuwt er dat</small> |---- |[[Liens]] |''Leens'' |<small>''Kaart van Friesland / Kaart fan Fryslân'', 1986, in útjefte fan it Provinsjaal Bestjoer fan Fryslân, de Fryske Akademy, de Ljouwerter Krante, VVV Fryslân-Ljouwert, Falkplan-Suurland B.V. Eindhoven</small> |---- |[[De Like (plak)]] |''Leek'' |<small>- ''Kaart van Friesland / Kaart fan Fryslân'', 1986, in útjefte fan it Provinsjaal Bestjoer fan Fryslân, de Fryske Akademy, de Ljouwerter Krante, VVV Fryslân-Ljouwert, Falkplan-Suurland B.V. Eindhoven<br>- [https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:yrf4onzfTaAJ:https://www.dbnl.org/tekst/_naa002198101_01/_naa002198101_01_0015.php+&cd=7&hl=nl&ct=clnk&gl=nl Jelle Hendriks Brouwer, artikel yn ''It Heitelân'', 1937, oanhelle yn H.T.J. Miedema, ''Naamkunde'', 1981]</small> |---- |[[Lytsegast]] |''Lutjegast'' |<small>[https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:yrf4onzfTaAJ:https://www.dbnl.org/tekst/_naa002198101_01/_naa002198101_01_0015.php+&cd=7&hl=nl&ct=clnk&gl=nl Jelle Hendriks Brouwer, artikel yn ''It Heitelân'', 1937, oanhelle yn H.T.J. Miedema, ''Naamkunde'', 1981]</small> |---- |[[Mearum]] |''Marum'' |<small>- ''Kaart van Friesland / Kaart fan Fryslân'', 1986, in útjefte fan it Provinsjaal Bestjoer fan Fryslân, de Fryske Akademy, de Ljouwerter Krante, VVV Fryslân-Ljouwert, Falkplan-Suurland B.V. Eindhoven<br>- [https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:yrf4onzfTaAJ:https://www.dbnl.org/tekst/_naa002198101_01/_naa002198101_01_0015.php+&cd=7&hl=nl&ct=clnk&gl=nl Jelle Hendriks Brouwer, artikel yn ''It Heitelân'', 1937, oanhelle yn H.T.J. Miedema, ''Naamkunde'', 1981]</small> |---- |[[Nijtsjerk (It Hegelân)]] |''Niekerk'' |<small></small> |---- |[[Nijtsjerk (Westerkertier)]] |''Niekerk'' |<small></small> |---- |[[Noardbroek]] |''Noordbroek'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Noarddyk]] |''Noorddijk'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Noardhorn]] |''Noordhorn'' |<small>''Kaart van Friesland / Kaart fan Fryslân'', 1986, in útjefte fan it Provinsjaal Bestjoer fan Fryslân, de Fryske Akademy, de Ljouwerter Krante, VVV Fryslân-Ljouwert, Falkplan-Suurland B.V. Eindhoven</small> |---- |[[Noardlaren]] |''Noordlaren'' |<small>ôflieding fan [[Súdlaren]]</small> |---- |[[Noardpoldersyl]] |''Noordpolderzijl'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Noardwyk (Grinslân)]] |''Noordwijk'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Okswert]] |''Okswerd'' |<small></small> |---- |[[Peebosk]] |''Peebos'' |<small></small> |---- |[[Piterbuorren]] |''Pieterburen'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Pitersyl]] |''Pieterzijl'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Riich]] |''Molenrij'' |<small></small> |---- |[[Rûgesân]] |''Ruigezand'' |<small></small> |---- |[[Sâltkamp]] |''Zoutkamp'' |<small>''Kaart van Friesland / Kaart fan Fryslân'', 1986, in útjefte fan it Provinsjaal Bestjoer fan Fryslân, de Fryske Akademy, de Ljouwerter Krante, VVV Fryslân-Ljouwert, Falkplan-Suurland B.V. Eindhoven</small> |---- |[[Sânwyk]] |''Zandwijk'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Sebaldebuorren]] |''Sebaldeburen'' |<small></small> |---- |[[Siddebuorren]] |''Siddeburen'' |<small></small> |---- |[[Syldyk]] |''Zijldijk'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Skouwen (De Marne)]] |''Schouwen'' |<small>Oer dizze plaknamme staakten de stimmen; mei't er by it hâlden fan 'e stimming ferfryske wie, bliuwt er dat</small> |---- |[[Stedskanaal]] |''Stadskanaal'' |<small>[https://www.omropfryslan.nl/nijs/561400-swimfesthuntsje-wer-baas neamt as 'Stedskanaal' yn ''Swimfesthûntsje wer by baas'', op Omrop Fryslân]</small> |---- |[[Stitswert]] |''Stitswerd'' |<small></small> |---- |[[Súdbroek]] |''Zuidbroek'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Súdhorn]] |''Zuidhorn'' |<small>Kaart van Friesland / Kaart fan Fryslân'', 1986, in útjefte fan it Provinsjaal Bestjoer fan Fryslân, de Fryske Akademy, de Ljouwerter Krante, VVV Fryslân-Ljouwert, Falkplan-Suurland B.V. Eindhoven</small> |---- |[[Uskwert]] |''Usquert'' |<small></small> |---- |[[Waadwert]] |''Wadwerd'' |<small></small> |---- |[[Warfhuzen]] |''Warfhuizen'' |<small>Oer dizze plaknamme staakten de stimmen; mei't er by it hâlden fan 'e stimming ferfryske wie, bliuwt er dat</small> |---- |[[Willemstêd (Grinslân)]] |''Willemstad'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[De Wylp]] |''De Wilp'' |<small>Kaart van Friesland / Kaart fan Fryslân'', 1986, in útjefte fan it Provinsjaal Bestjoer fan Fryslân, de Fryske Akademy, de Ljouwerter Krante, VVV Fryslân-Ljouwert, Falkplan-Suurland B.V. Eindhoven</small> |---- |[[Wynskoat]] |''Winschoten'' |<small>[https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:yrf4onzfTaAJ:https://www.dbnl.org/tekst/_naa002198101_01/_naa002198101_01_0015.php+&cd=7&hl=nl&ct=clnk&gl=nl Jelle Hendriks Brouwer, artikel yn ''It Heitelân'', 1937, oanhelle yn H.T.J. Miedema, ''Naamkunde'', 1981]</small> |---- |[[Witewierrum]] |''Wittewierum'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |} ===Limburch=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Faals]] |''Vaals'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Fenlo]] |''Venlo'' |<small>histoarysk ferfryske nammefoarm</small> |---- |[[Hearlen]] |''Heerlen'' |<small>Oer dizze plaknamme staakten de stimmen; mei't er by it hâlden fan 'e stimming ferfryske wie, bliuwt er dat</small> |---- |} ===Noard-Brabân=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Bergen op Soom]] |''Bergen op Zoom'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[De Bosk]] |'' 's Hertogenbosch'' <small>(''Den Bosch'')</small> |<small>histoarysk ferfryske nammefoarm</small> |---- |[[Tilburch]] |''Tilburg'' |<small>[https://www.omropfryslan.nl/nijs/398760-flyers-yn-eigen-hus-mei-5-2-underut-tsjin-tilburch ''Flyers yn eigen hûs mei 5-2 ûnderút tsjin Tilburch'', op Omrop Fryslân]</small> |---- |[[Waalwyk (stêd)]] |''Waalwyk'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Willemstêd (Noard-Brabân)]] |''Willemstad'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |} ===Noard-Hollân=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Aartswâld]] |''Aartswoud'' |<small></small> |---- |[[Ald-Loasdrecht]] |''Oud-Loosdrecht'' |<small>sa stean litten om't by de stimming by Loadrecht en Nij-Loasdrecht foar de ferfryske foarm keazen wie</small> |---- |[[Alkmar]] |''Alkmaar'' |<small></small> |---- |[[Amstelfean]] |''Amstelveen'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Andyk]] |''Andijk'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Beverwyk]] |''Beverwijk'' |<small>''Bûsboekje 2005'', Ljouwert, 2005 (KFS), ISBN 9 08 06 25 248, s. 150</small> |---- |[[Breesân (doarp)]] |''Breezand'' |<small>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/645643/saakkundigen-fytse-fan-breesan-nei-lauwerseach Omrop Fryslân: "Breesân"]</small> |---- |[[Broek op Langedyk]] |''Broek op Langedijk'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Eastsaan]] |''Oostzaan'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Felsen]] |''Velsen'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Fryske Buert]] |''Friese Buurt'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Haarlim]] |''Haarlem'' |<small>{{Berjocht:Frysk Hânwurdboek|654}}</small> |---- |[[Heechwâld]] |''Hoogwoud'' |<small>- [https://www.dbnl.org/tekst/_tsj002195001_01/_tsj002195001_01_0085.php Folkertsma, Eeltsje Boates, en Jonkman, Geart, ''Boerekinkels: Klankbylden út en om de Slach by Warns'', yn: ''De Tsjerne'', jg. 5 (1950), s. 267]<br>- [http://images.tresoar.nl/wumkes/pdf/WumkesGA_Bodders_p.pdf Wumkes, G.A., ''Bodders yn de Fryske Striid'', Boalsert, 1926 (A.J. Osinga Utjowerij), gjin ISBN, s. 37]</small> |---- |[[Hearhugowaard]] |''Heerhugowaard'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[De Helder]] |''Den Helder'' |<small>nei analogy fan [[De Haach]]</small> |---- |[[Hilfertsom]] |''Hilversum'' |<small>histoarysk ferfryske nammefoarm</small> |---- |[[Hoarn (Noard-Hollân)]] |''Hoorn'' |<small>''Bûsboekje 2005'', Ljouwert, 2005 (KFS), ISBN 9 08 06 25 248, s. 151</small> |---- |[[Holysleat]] |''Holysloot'' |<small>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/results?query=holysleat&page=1&coll=ddd Artikel yn 'e ''Ljouwerter Krante'' fan 9-10-1991]</small> |---- |[[Inkhuzen]] |''Enkhuizen'' |<small>[https://taalweb.frl/wurdboekportaal/77a7a4c9-fb17-43cd-944d-64033cb82b59?previous_search%5Bfilter_options%5D%5B%5D=lemma&previous_search%5Bpage%5D=&previous_search%5Bq%5D=Sa+nijsgjirrich+as+Aachje+fan+Inkhuzen%2C+as+in+Aachje.&previous_search%5Bword_list_options%5D%5B%5D=FNhwb Fryske Akademy, Taalweb: ''Inkhuzen'']</small> |---- |[[Langedyk]] |''Langedijk'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Loasdrecht]] |''Loosdrecht'' |<small></small> |---- |[[Muiderberch]] |''Muiderberg'' |<small></small> |---- |[[Nij-Loasdrecht]] |''Nieuw-Loosdrecht'' |<small></small> |---- |[[Purmerein]] <small>(ek: Poarmerein)</small> |''Purmerend'' |<small>[https://www.bibliotheek.nl/catalogus/titel.238687910.html/mokumer-mjitte-nijs--nijsbl%C3%AAd-studinten-frysk-amsterdam/ ''Mokumer Mjitte Nijs'', it nijsblêd fan Studinten Frysk Amsterdam, útjûn yn "Purmerein"]</small> |---- |[[Saandam]] |''Zaandam'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Saanstêd]] |''Zaanstad'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Skagen (stêd)]] |''Schagen'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Skoarl]] |''Schoorl'' |<small>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/results?query=skoarl&coll=ddd ynboargere gebrûk yn kranten op Delpher]</small> |---- |[[Uthoarn]] |''Uithoorn'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Westsaan]] |''Westzaan'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |} ===Oerisel=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Aldemerk]] |''Oldemarkt'' |<small></small> |---- |[[Bloksyl]] |''Blokzijl'' |<small>[https://www.omropfryslan.nl/nijs/483655-koart-plysjenijs neamt as "Bloksyl" yn ''Koart plysjenijs'', op Omrop Fryslân]</small> |---- |[[Dimter]] |''Deventer'' |<small>{{Berjocht:Frysk Hânwurdboek|307}}</small> |---- |[[Giteren]] |''Giethoorn'' |<small></small> |---- |[[Ynskedee]] |''Enschedé'' |<small>- ''Bûsboekje 2005'', Ljouwert, 2005 (KFS), ISBN 9 08 06 25 248, s. 151<br>- [https://www.sirkwy.frl/index.php/skriuwers-biografyen/35-f/366-faber-hein-f neamt as "Ynskedee" yn 'e biografy fan Hein F. Faber op Sirkwy]</small> |---- |[[De Kúnder]] |''Kuinre'' |<small>{{Berjocht:Frysk-Nederlânsk|546}}</small> |---- |[[Oatmarsum]] |''Ootmarsum'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Ossensyl]] |''Ossenzijl'' |<small>''Kaart van Friesland / Kaart fan Fryslân'', 1986, in útjefte fan it Provinsjaal Bestjoer fan Fryslân, de Fryske Akademy, de Ljouwerter Krante, VVV Fryslân-Ljouwert, Falkplan-Suurland B.V. Eindhoven</small> |---- |[[Sint-Janskleaster]] |''Sint-Jansklooster'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Stienwyk]] |''Steenwijk'' |<small>''Bûsboekje 2005'', Ljouwert, 2005 (KFS), ISBN 9 08 06 25 248, s. 152</small> |---- |[[Stienwikerwâld]] |''Steenwijkerwold'' |<small>ôflieding fan [[Stienwyk]]</small> |---- |[[Swartslús]] <small>(ek: Swartslûs)</small> |''Zwartsluis'' |<small>[https://dewoudklank.nl/artikel/617087/huwelijk-van-wiemer-en-nanke-hoekstra-in-het-teken-van-water-en-varen.html neamt as "Swartslús" yn ''Huwelijk van Wiemer en Nanke Hoekstra in het teken van water en varen'', yn ''De Woudklank'']</small> |---- |[[Swartewetterskleaster]] |''Zwartewatersklooster'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Swol]] |''Zwolle'' |<small>''Bûsboekje 2005'', Ljouwert, 2005 (KFS), ISBN 9 08 06 25 248, s. 152</small> |---- |[[Willemsoard (Stienwikerlân)]] |''Willemsoord'' |<small>[https://www.omropfryslan.nl/nijs/309511-ungelok-willemsoard ''Ungelok by Willemsoard'', op Omrop Fryslân]</small> |---- |} ===Seelân=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Aksel (stêd)]] |''Axel'' |<small>histoarysk ferfryske nammefoarm</small> |---- |[[Feare]] |''Veere'' |<small>histoarysk ferfryske nammefoarm</small> |---- |[[Filippine (stêd)]] |''Philippine'' |<small>Oer dizze plaknamme staakten de stimmen; mei't er by it hâlden fan 'e stimming ferfryske wie, bliuwt er dat</small> |---- |[[Flissingen (stêd)]] |''Vlissingen'' |<small>histoarysk ferfryske nammefoarm</small> |---- |[[Middelburch (stêd)]] |''Middelburg'' |<small>[https://www.omropfryslan.nl/nijs/27402-ljouwert-leech-geen-stijl neamt as "Middelburch" yn ''Ljouwert leech by Geen Stijl'', op Omrop Fryslân]</small> |---- |[[Sas fan Gint]] |''Sas van Gent'' |<small>algemien spraakgebrûk + ôflieding fan [[Gint (stêd)]]</small> |---- |[[Sieriksee]] |''Zierikzee'' |<small>histoarysk ferfryske nammefoarm / algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Toalen (stêd)]] |''Tholen'' |<small>ôflieding fan [[Toalen (eilân)]]</small> |---- |} ===Súd-Hollân=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Ald-Beierlân]] |''Oud-Beijerland'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Alfen oan de Ryn]] |''Alphen aan den Rijn'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Boadegraven]] |''Bodegraven'' |<small>''Bûsboekje 2005'', Ljouwert, 2005 (KFS), ISBN 9 08 06 25 248, s. 150</small> |---- |[[Capelle oan de Isel]] |''Capelle aan de IJssel'' | |---- |[[Doardt]] |''Dordrecht'' |<small>''Bûsboekje 2005'', Ljouwert, 2005 (KFS), ISBN 9 08 06 25 248, s. 150</small> |---- |[[Eastfoarne]] |''Oostvoorne'' |<small>ôflieding fan [[Foarne-Putten|Foarne]]</small> |---- |[[Falkenburch (Súd-Hollân)]] |''Valkenburg'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Flaardingen]] |''Vlaardingen'' |<small>''Bûsboekje 2005'', Ljouwert, 2005 (KFS), ISBN 9 08 06 25 248, s. 150</small> |---- |[[Foarburch]] |''Voorburg'' |<small>Oer dizze plaknamme staakten de stimmen; mei't er by it hâlden fan 'e stimming ferfryske wie, bliuwt er dat</small> |---- |[[Gorkum]] |''Gorinchem'' <small>(ek: ''Gorcum'')</small> |<small>[https://www.omropfryslan.nl/nijs/551263-damen-shipyards-mear-yn-burgum neamt as "Gorkum" yn ''Damen Shipyards mear yn Burgum'', op Omrop Fryslân]</small> |---- |[[De Haach]] |''Den Haag'' |<small>''Bûsboekje 2005'', Ljouwert, 2005 (KFS), ISBN 9 08 06 25 248, s. 151</small> |---- |[[Hellefuotslûs]] <small>(ek: Hellefuotslús)</small> |''Hellevoetsluis'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Hoek fan Hollân]] |''Hoek van Holland'' |<small></small> |---- |[[Katwyk (Súd-Hollân)]] |''Katwijk'' |<small>[https://www.omropfryslan.nl/nijs/529747-hynsteredingsboat-nei-katwyk ''Hynsterêdingsboat nei Katwyk'', op Omrop Fryslân]</small> |---- |[[Krimpen oan de Isel]] |''Krimpen aan den IJssel'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Leardam]] |''Leerdam'' |<small>De side hiet "Leardaam", in fariant dy't de minste stimmen krigen hie, mar de measte stimmen wiene wol foar ferfrysking</small> |---- |[[Leien]] |''Leiden'' |<small>{{Berjocht:Frysk Hânwurdboek|1068}}</small> |---- |[[Maasslûs]] <small>(ek: Maasslús)</small> |''Maassluis'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Nij-Beierlân]] |''Nieuw-Beijerland'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Noardwyk (Súd-Hollân)]] |''Noordwijk'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Noardwikerhout]] |''Noordwijkerhout'' |<small>ôflieding fan [[Noardwyk (Súd-Hollân)]]</small> |---- |[[Ouderkerk oan de Isel]] |''Ouderkerk aan den IJssel'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Rynsburch]] |''Rijnsburg'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Skeveningen]] |''Scheveningen'' |<small>[https://www.omropfryslan.nl/nijs/491653-fan-vladivostok-nei-skeveningen ''Fan Vladivostok nei Skeveningen'', op Omrop Fryslân]</small> |---- |[[Skiedam]] |''Schiedam'' |<small>[https://www.omropfryslan.nl/nijs/652364-grutske-weduwe-smyt-de-lapen-gear-mei-boomsma neamt as "Skiedam" yn ''Grutske Weduwe smyt de lapen gear mei Boomsma'', op Omrop Fryslân]</small> |---- |} ===Utert=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Aldewetter]] |''Oudewater'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Amersfoart]] |''Amersfoort'' |<small>''Bûsboekje 2005'', Ljouwert, 2005 (KFS), ISBN 9 08 06 25 248, s. 149</small> |---- |[[Doarn]] |''Doorn'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Fianen]] |''Vianen'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Iselstein]] |''IJsselstein'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Loenen oan de Fecht]] |''Loenen aan de Vecht'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Seist]] |''Zeist'' |<small>''Bûsboekje 2005'', Ljouwert, 2005 (KFS), ISBN 9 08 06 25 248, s. 152</small> |---- |[[Soestdyk]] |''Soestdijk'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Spakenburch]] |''Spakenburg'' |<small>[https://www.omropfryslan.nl/nijs/144505-wenwinkel-blaauw-wer-yn-finale neamt as "Spakenburch" yn ''Wenwinkel Blaauw wer yn finale'', op Omrop Fryslân]</small> |---- |[[Utert (stêd)]] |''Utrecht'' |<small>{{Berjocht:Frysk Hânwurdboek|2212}}</small> |---- |[[Wyk by Duerstede]] |''Wijk bij Duurstede'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |} ===De (eardere) Nederlânske Antillen=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Oranjestêd (Arûba)]] |''Oranjestad'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Oranjestêd (Sint-Eustasius)]] |''Oranjestad'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Willemstêd (Kurasau)]] |''Willemstad'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |} ==Oare lannen== ===Algerije=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Algiers]] |Al-Jazā'ir |<small>''[[De Bosatlas van Fryslân]]'', Grins, 2009 (Noordhoff Atlas Productions), ISBN 978-9 00 17 79 047, s. 180</small> |---- |} ===Angoala=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Lûanda]] |''Luanda'' |<small></small> |---- |} ===Azerbeidzjan=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Bakû]] |''Bakı'' |<small>ferfrysking fan 'e Nederlânsktalige foarm Bakoe</small> |---- |} ===Belgje=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Aarlen]] |''Arlon'' |<small>oernommen út it Nederlânsk</small> |---- |[[Bastenaken]] |''Bastogne'' |<small>oernommen út it Nederlânsk</small> |---- |[[Bergen (Henegouwen)]] |''Mons'' |<small>oernommen út it Nederlânsk</small> |---- |[[Brussel]] |''Bruxelles'' / ''Brussel'' |<small>[https://www.omropfryslan.nl/nijs/549742-boereprotest-yn-brussel ''Boereprotest yn Brussel'', op Omrop Fryslân]</small> |---- |[[Doarnik]] |''Tournai'' |<small>oernommen út it Nederlânsk (en oanpast oan Fryske stavering)</small> |---- |[[Gint (stêd)]] |''Gent'' |<small>histoarysk ferfryske nammefoarm</small> |---- |[[Leuven]] |''Leuven'' / ''Louvain'' |<small>histoarysk ferfryske nammefoarm</small> |---- |[[Limburch (stêd)]] |''Limbourg'' |<small>ôflieding fan [[Limburch (Nederlân)]]</small> |---- |[[Luik (stêd)]] |''Liège'' |<small>oernommen út it Nederlânsk</small> |---- |[[Moeskroen]] |''Mouscroun'' |<small>oernommen út it Nederlânsk</small> |---- |[[Namen (stêd)]] |''Namur'' |<small>oernommen út it Nederlânsk</small> |---- |[[Waver]] |''Wavre'' |<small>oernommen út it Nederlânsk</small> |---- |} ===Birma=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Rangoon]] |''Yangon'' |<small>ynternasjonaal bekende fan oarsprong Ingelske nammefoarm</small> |---- |} ===Bulgarije=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Sofia]] |''Sofija'' |<small>oernommen út it Nederlânsk</small> |---- |} ===Denemark=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Kopenhagen]] <br><small>(hist: Keappenhaven)</small> |''København'' |<small>''[[De Bosatlas van Fryslân]]'', Grins, 2009 (Noordhoff Atlas Productions), ISBN 978-9 00 17 79 047, s. 180</small> |---- |} ===Dútslân=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Aken (stêd)]] |''Aachen'' |<small>[https://www.omropfryslan.nl/nijs/513576-inge-dekker-op-dreef-yn-aken ''Inge Dekker op dreef yn Aken'', op Omrop Fryslân]</small> |---- |[[Aldenburch]] |''Oldenburg'' |<small>Oer dizze plaknamme staakten de stimmen; mei't er by it hâlden fan 'e stimming ferfryske wie, bliuwt er dat</small> |---- |[[Auwerk (stêd)]] |''Aurich'' |<small>nei de [[Groep fan Auwerk]]</small> |---- |[[Berlyn]] |''Berlin'' |<small>''[[De Bosatlas van Fryslân]]'', Grins, 2009 (Noordhoff Atlas Productions), ISBN 978-9 00 17 79 047, s. 180</small> |---- |[[Boarkum]] |''Borkum'' |<small></small> |---- |[[Breunswyk]] |''Braunschweig'' |<small>histoarysk ferfryske nammefoarm</small> |---- |[[Dillenburch]] |''Dillenburg'' |<small>histoarysk ferfryske nammefoarm</small> |---- |[[Emmerik]] |''Emmerich'' |<small>oernommen út it Nederlânsk</small> |---- |[[Flensburch]] |''Flensburg'' |<small></small> |---- |[[Hamburch]] |''Hamburg'' |<small>[https://www.omropfryslan.nl/nijs/517353-undernimmers-nei-hamburch ''Undernimmers nei Hamburch'', op Omrop Fryslân]</small> |---- |[[Heidelberch]] |''Heidelberg'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Keulen]] |''Köln'' |<small>{{Berjocht:Nederlânsk-Frysk|333}}</small> |---- |[[Kleef]] |''Kleve'' |<small>oernommen út it Nederlânsk</small> |---- |[[Kloppenburch (stêd)|Kloppenburch]]<br> <small>stêd en distrikt</small> |''Cloppenburg'' |<small></small> |---- |[[Lier (stêd)]] |''Leer'' |<small>Oer dizze plaknamme staakten de stimmen; mei't er by it hâlden fan 'e stimming ferfryske wie, bliuwt er dat</small> |---- |[[Limburch oan de Lahn]] |''Limburg an der Lahn'' |<small>ôflieding fan [[Limburch (Nederlân)]]</small> |---- |[[Luneburch (stêd)]] |''Luneburg'' |<small></small> |---- |[[Meurs]] |''Moers'' |<small>oernommen út it Nederlânsk</small> |---- |[[Múnster]] <small>(ek: Meunster)</small> |''Münster'' |<small>histoarysk ferfryske nammefoarm</small> |---- |[[Neurenberch]] |''Nürnberg'' |<small>oernommen út it Nederlânsk (en oanpast oan 'e Fryske stavering)</small> |---- |[[Rynberk]] |''Rheinberg'' |<small>Oer dizze plaknamme staakten de stimmen; mei't er by it hâlden fan 'e stimming ferfryske wie, bliuwt er dat</small> |---- |[[Sleeswyk (stêd)]] |''Schleswig'' |<small>ôflieding fan [[Sleeswyk-Holstein|Sleeswyk]]</small> |---- |[[Spiers]] |''Speyer'' |<small>oernommen út it Nederlânsk</small> |---- |} ===Dzjibûty=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Dzjibûty (stêd)]] |''Djibouti'' / ''Jabuuti'' / ''Gabuuti'' |<small>{{Berjocht:Frysk Hânwurdboek|2387}}</small> |---- |} ===Eastenryk=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Wenen]] |''Wien'' |<small>''[[De Bosatlas van Fryslân]]'', Grins, 2009 (Noordhoff Atlas Productions), ISBN 978-9 00 17 79 047, s. 180</small> |---- |} ===Egypte=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |Aleksanderje <small>(ek: Aleksandrje, Aleksandrië)</small> |al-ʼIskandariyyah |<small>ferfrysking fan 'e Nederlânsktalige foarm Alexandrië</small> |---- |[[Kaïro]] |''Al-Qāhira'' |<small>ferfrysking fan 'e Nederlânsktalige foarm Caïro</small> |---- |[[Tebe (Egypte)]] |''Thebe'' |<small>ferfrysking fan 'e Aldgrykske foarm</small> |---- |} ===Feriene Keninkryk=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Londen]] |''London'' |<small>''[[De Bosatlas van Fryslân]]'', Grins, 2009 (Noordhoff Atlas Productions), ISBN 978-9 00 17 79 047, s. 180</small> |---- |} ===Frankryk=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Dúntsjerk]] |''Dunkerque'' |<small>Oer dizze plaknamme staakten de stimmen; mei't er by it hâlden fan 'e stimming ferfryske wie, bliuwt er dat</small> |---- |[[Falensyn]] |''Valenciennes'' |<small>oernommen út it Nederlânsk (''Valencijn'') (en oanpast oan 'e Fryske stavering)</small> |---- |[[Hazebroek]] |''Hazebrouck'' |<small>oernommen út it Nederlânsk</small> |---- |[[Kassel (Frankryk)]] |''Cassel'' |<small>oernommen út it Nederlânsk</small> |---- |[[Parys]] |''Paris'' |<small>''[[De Bosatlas van Fryslân]]'', Grins, 2009 (Noordhoff Atlas Productions), ISBN 978-9 00 17 79 047, s. 180</small> |---- |[[Oranje (stêd)]] |''Orange'' |<small>histoarysk ferfryske nammefoarm</small> |---- |[[Sint-Winoksbergen]] |''Bergues'' |<small>Oer dizze plaknamme staakten de stimmen; mei't er by it hâlden fan 'e stimming ferfryske wie, bliuwt er dat</small> |---- |[[Straasburch]] |''Strasbourg'' |<small>Oer dizze plaknamme staakten de stimmen; de side hiet sa en dit wie ien fan twa ferfryske farianten dy't likefolle stimmen krige, dus de namme bleau sa</small> |---- |} ===Grikelân=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Atene]] |''Athína'' |<small>''[[De Bosatlas van Fryslân]]'', Grins, 2009 (Noordhoff Atlas Productions), ISBN 978-9 00 17 79 047, s. 180</small> |---- |[[Korinte]] |''Korinthos'' |<small>histoarysk ferfryske nammefoarm</small> |---- |[[Tebe (Grikelân)]] |''Thebe'' |<small>ferfrysking fan 'e Aldgrykske foarm</small> |---- |[[Tessaloniki]] |''Thessaloniki'' |<small>ferfrysking fan 'e Gryksktalige foarm </small> |---- |} ===Gûatemala=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Gûatemala-Stêd]] |''Ciudad de Guatemala'' |<small>ôflieding fan 'e lânsnamme</small> |---- |} ===Hongarije=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Bûdapest]] <small>(ek: Boedapest)</small> |''Budapest'' |<small></small> |---- |} ===Yndia=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Bombay]] |''Mumbai'' |<small>ynternasjonaal bekende fan oarsprong Ingelske nammefoarm</small> |---- |Kalkutta |''Kolkata'' |<small>ferfrysking fan 'e ynternasjonaal bekende Ingelsktalige foarm </small> |---- |[[Madras]] |''Chennai'' |<small>ynternasjonaal bekende fan oarsprong Ingelske nammefoarm</small> |---- |} ===Yndoneezje=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Bandûng]] |''Bandung'' |<small></small> |---- |[[Djakarta]] |''Jakarta'' |<small>oarpronklike Yndonezyske stavering fan foar 1972, in fonetysker ferfrysking</small> |---- |[[Soerabaja]] |''Surabaya'' |<small>oernommen út it Nederlânsk</small> |---- |} ===Iislân=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Reykjavik]] |''Reykjavík'' |<small>oernommen út it Nederlânsk</small> |---- |} ===Israel=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Jeruzalim]] |''Jerušalayim'' / ''Al-Quds'' |<small>histoaryske ferfryske nammefoarm</small> |---- |[[Nazaret (Israel)]] |''Natzrat'' / ''Naṣrath'' |<small>histoarysk ferfryske nammefoarm</small> |---- |[[Tibearias]] |''Tverya'' / ''Ṭabariyyā'' |<small>histoaryske ferfryske nammefoarm</small> |---- |} ===Itaalje=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Feneesje (stêd)]] |''Venezia'' |<small>Oer dizze plaknamme staakten de stimmen; de side hiet sa en dit wie ien fan twa ferfryske farianten dy't likefolle stimmen krige, dus de namme bleau sa</small> |---- |[[Florâns]] |''Firenze'' |<small>histoarysk ferfryske nammefoarm</small> |---- |[[Genua (stêd)]] |''Genova'' |<small>[https://www.omropfryslan.nl/nijs/831945-ramp-brege-genua-liedt-ta-fragen-yn-opsterlan ''Ramp brêge Genua liedt ta fragen yn Opsterlân'', op Omrop Fryslân]</small> |---- |[[Milaan]] |''Milano'' |<small>[https://www.omropfryslan.nl/nijs/497857-ierdewurk-tichelaar-yn-milaan ''Ierdewurk Tichelaar yn Milaan'', op Omrop Fryslân]</small> |---- |[[Napels (stêd)]] |''Napoli'' |<small>[https://www.omropfryslan.nl/nijs/561322-omrin-wegeret-opdracht-napels ''Omrin wegeret opdracht Napels'', op Omrop Fryslân]</small> |---- |[[Rome (stêd)]] |''Roma'' |<small>''[[De Bosatlas van Fryslân]]'', Grins, 2009 (Noordhoff Atlas Productions), ISBN 978-9 00 17 79 047, s. 180</small> |---- |[[Padûa]] |''Padova'' |<small>ferfrysking fan Nederlânsktalige nammefoarm</small> |---- |[[Syrakuse]] |''Siracusa'' |<small>oernommen út it Nederlânsk</small> |---- |[[Triëst]] |''Trieste'' |<small>oernommen út it Nederlânsk</small> |---- |[[Turyn (stêd)]] |''Turijn'' |<small>[https://www.omropfryslan.nl/nijs/689751-sykte-keart-schulting-fan-fierdere-dielname-oan-ek neamt yn ''Sykte keart Schulting fan fierdere dielname oan EK'', op Omrop Fryslân]</small> |---- |} ===Japan=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Tokio]] |''Tokyo'' |<small></small> |---- |} ===Kanada=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Kebek (stêd)]] |''Québec'' |<small>Bosatlas fan Fryslân side 180: '''Kebek'''</small> |---- |} ===Demokratyske Republyk Kongo=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Kinsjasa]] |''Kinshasa'' |<small></small> |---- |} ===Letlân=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Riga]] |''Rīga'' |<small>oernommen út it Nederlânsk</small> |---- |} ===Lúksemboarch=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Lúksemboarch (stêd)]] |''Luxemburg'' / ''Luxembourg'' / ''Lëtzebuerg'' |<small>Frysk Hânwurdboek</small> |---- |} ===Marokko=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Kasablanka]] |''ad-Dār al-Dayḍāʾ'' |<small>ferfryske fan 'Casablanca', dat út it Spaansk komt</small> |---- |} ===Meksiko=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Meksiko-Stêd]] |''Ciudad de México'' |<small>''[[De Bosatlas van Fryslân]]'', Grins, 2009 (Noordhoff Atlas Productions), ISBN 978-9 00 17 79 047, s. 180</small> |---- |} ===Monako=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Monako (stêd)]] |''Monaco'' |<small>{{Berjocht:Frysk Hânwurdboek|2389}} </small> |---- |} ===Oekraïne=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Kiëv]] |''Kyjiv'' |<small>''[[De Bosatlas van Fryslân]]'', Grins, 2009 (Noordhoff Atlas Productions), ISBN 978-9 00 17 79 047, s. 180</small> |---- |} ===Palestina=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Betlehim]] <small>(ek: Betlehem)</small> | ''Bayta Laḥm'' / ''Bet Leḥem'' |<small>histoarysk ferfryske nammefoarm</small> |---- |[[Jericho]] |''Arīḥā '' |<small>histoaryske ferfryske nammefoarm</small> |---- |[[Jeruzalim]] |''Jerušalayim'' / ''Al-Quds'' |<small>histoaryske ferfryske nammefoarm</small> |---- |} ===Poalen=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Breslau]] |''Wrocław'' |<small>bekendere Dútske nammefoarm</small> |---- |[[Krakau]] |''Kraków'' |<small>oernommen út it Nederlânsk</small> |---- |[[Stettin]] |''Szczecin'' |<small>histoaryske Dútske nammefoarm</small> |---- |[[Warsjau]] |''Warszawa'' |<small>''[[De Bosatlas van Fryslân]]'', Grins, 2009 (Noordhoff Atlas Productions), ISBN 978-9 00 17 79 047, s. 180</small> |---- |} ===Portegal=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Lissabon]] |''Lisboa'' |<small>''[[De Bosatlas van Fryslân]]'', Grins, 2009 (Noordhoff Atlas Productions), ISBN 978-9 00 17 79 047, s. 180</small> |---- |} ===Roemeenje=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Bûkarest]] <small>(ek: Boekarest)</small> |''Bucureşti'' |<small></small> |---- |} ===Ruslân=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Jekaterineburch]] |''Jekaterinboerg'' |<small>ferfrysking fan it Nederlânsktalige ''Jekaterinenburg''</small> |---- |[[Moskou]] |''Moskva'' |<small>''[[De Bosatlas van Fryslân]]'', Grins, 2009 (Noordhoff Atlas Productions), ISBN 978-9 00 17 79 047, s. 180</small> |---- |[[Oarenburch]] |''Orenboerg'' | |---- |[[Sint-Petersburch]] |''Sankt-Peterboerg'' |<small>''[[De Bosatlas van Fryslân]]'', Grins, 2009 (Noordhoff Atlas Productions), ISBN 978-9 00 17 79 047, s. 180</small> |---- |[[Wladiwostok]] |''Vladivostok'' | |---- |[[Wolgograd]] |''Volgograd'' |<small>ôflaat fan 'e riviernamme Wolga</small> |---- |} ===Sambia=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Lûsaka]] |''Lusaka'' |<small></small> |---- |} ===Sao Tomee en Prinsyp=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Sao Tomee (stêd)]] |''São Tomé'' |<small>{{Berjocht:Frysk Hânwurdboek|2390}}</small> |---- |} ===Servje=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Belgrado]] |''Beograd'' |<small>oernommen út it Nederlânsk</small> |---- |} ===Sina=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Kanton (stêd)]] |''Guangzhou'' |<small>ynternasjonaal bekende nammefoarm</small> |---- |[[Hongkong]] |''Hong Kong'' |<small>Bosatlas fan Fryslân side 181: '''Hongkong'''; [https://www.omropfryslan.nl/nijs/286429-hongkong-bant-frysk-hinnefleis Omrop Fryslân: Hongkong]</small> |---- |[[Makau]] |''Macau'' of ''Macao'' |<small>ferfrysking fan 'e Portegeeske stavering</small> |---- |[[Peking]] |''Beijing'' |<small>oernommen út it Nederlânsk</small> |---- |[[Sjanghai]] |''Shanghai'' |<small>oernommen út it Nederlânsk</small> |---- |} ===Singapoer=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Singapoer]] |''Singapore'' |<small>ôflaat fan 'e lânsnamme: Frysk Hânwurdboek s. 2390: '''Singapoer'''</small> |---- |} ===Somaalje=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Mogadisjû]] |''Muqdisho'' |<small>''[[De Bosatlas van Fryslân]]'', Grins, 2009 (Noordhoff Atlas Productions), ISBN 978-9 00 17 79 047, s. 181</small> |---- |} ===Sry Lanka=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Kolombo (stêd)]] |''Colombo'' |<small></small> |---- |} ===Súd-Afrika=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Jehannesburch (Súd-Afrika)]] |''Johannesburg'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |[[Kaapstêd]] |''Cape Town'' / ''Kaapstad'' |<small>algemien spraakgebrûk</small> |---- |} ===Súd-Koreä=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Seoel]] |''Seoul'' |<small>ferfrysking fan 'e Nederlânsktalige foarm</small> |---- |} ===Sweden=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Goateboarch]] |''Göteborg'' |<small>Oer dizze plaknamme staakten de stimmen; de side hiet sa en dit wie ien fan twa ferfryske farianten dy't likefolle stimmen krige, dus de namme bleau sa</small> |---- |} ===Tailân=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Bangkok]] |''Krung Thep'' |<small> ''[[De Bosatlas van Fryslân]]'', Grins, 2009 (Noordhoff Atlas Productions), ISBN 978-9 00 17 79 047, s. 181</small> |---- |} ===Tsjechje=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Praach]] |''Praha'' |<small>ferfrysking fan 'e Nederlânsktalige foarm</small> |---- |} ===Turkije=== {| class="wikitable" |- !width=200|Fryske namme !width=200|offisjele namme !width=800|boarne |---- |[[Istanbûl]] |''İstanbul'' |<small>ferfrysking fan 'e Nederlânsktalige foarm Istanboel</small> |---- |} [[Kategory:Wikipedy]] 0hky32kik8panlqn6qh7u9z751gs7dp 14 140578 1231111 981000 2026-05-30T23:47:10Z Ieneach fan 'e Esk 13292 1231111 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Kultuer yn Hongkong]] [[Kategory:Evenemint nei lân|Hongkong]] [[Kategory:Evenemint yn Sina|*]] 804v738g956e198i4xbiwgwprotukrv 0 144616 1231106 1222696 2026-05-30T23:28:00Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1231106 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks skriuwer | ôfbylding = James Albert Michener · DN-SC-92-05368.JPEG | ôfbyldingstekst = Michener yn [[1991]] | ôfbyldingsbreedte = 180px | oar pseudonym = | echte namme = James Albert Michener | nasjonaliteit = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] | berne = [[3 febrewaris]] [[1907]] | berteplak = [[Doylestown (Pennsylvania)|Doylestown]] ([[Pennsylvania]]) | stoarn = [[16 oktober]] [[1997]] | stjerplak = [[Austin (Teksas)|Austin]] ([[Teksas]]) | etnisiteit = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Angelsaksyske Amerikanen|Angelsaksysk&nbsp;Amerikaansk]] | regionale identiteit = | taal = [[Ingelsk]] | sjenre = [[histoaryske roman]]s & [[koart ferhaal|koarte<br>ferhalen]], [[essay|essay's]], [[non-fiksje]] | perioade = 2e helte [[20e iuw]] | streaming = | tema's = | bekendste wurk(en) = ''Tales of the South Pacific'' <br>''Centennial'' | útjouwer = | prizen = [[Pulitzerpriis foar Fiksje]] 1948 <br>[[Presidinsjele Frijheidsmedalje|Pres. Frijheidsmedalje]] 1977 | jierren aktyf = [[1947]] – [[1997]] | webside = [https://www.michenersociety.com/ www.michenersociety.com] }} '''James A. Michener''' ([[útspr.]]: ['mɪʧənəɹ], likernôch: "<u>mit</u>-sjuh-nur"; soms ek útspr. as ['mɪʧnəɹ], likernôch: "<u>mitsj</u>-nur"; folút: '''James Albert Michener'''; [[Doylestown (Pennsylvania)|Doylestown]] ([[Pennsylvania]]), [[3&nbsp;febrewaris]] [[1907]] – [[Austin (Teksas)|Austin]] ([[Teksas]]), [[16 oktober]] [[1997]]) wie in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] [[skriuwer]] fan [[histoaryske roman]]s en [[koarte ferhalen]] en [[non-fiksje]]wurken. Hy briek yn [[1947]] troch mei de [[ferhalebondel]] ''Tales of the South Pacific'', wêrfoar't him yn [[1948]] de prestizjeuze [[Pulitzerpriis foar Fiksje]] taparte waard. Neitiid publisearre er mear as fjirtich [[boek]]en, wêrûnder in protte famyljekroniken dy't har útstrieken oer in grut tal [[generaasje]]s en dêrmei de [[skiednis]] fan in beskaat gebiet werjoegen. Foarbylden dêrfan binne ''Hawaii'', ''Poland'', ''Texas'', ''Alaska'' en ''Caribbean''. Michener syn troch [[resinsint]]en meast bejubele wurk wie ''Centennial'', wêryn't er it ferhaal fan 'e [[Amerikaanske steat]] [[Colorado]] fertelde fan 'e [[prehistoarje]] oant it [[twahûndertjierrich bestean fan 'e Feriene Steaten]], yn [[1976]]. Oare romans fan him binne ''The Bridges of Toko-ri'', oer de [[Koreaanske Oarloch]], ''Sayonara'', oer de [[leafde]]srelaasje fan in Amerikaan en in [[Japan]]se, en ''The Novel'', in boek wêryn't in roman de 'haadpersoan' is. Michener skreau ek ''Iberia'', oer syn [[reis|omdoarmings]] oer it [[Ibearysk Skiereilân]], ''Sports in America'', in non-fiksje wurk oer [[sport]], en syn [[autobiografy]] ''The World Is My Home''. Ferkaten fan syn wurken waarden neitiid ferfilme. Fan syn boeken waarden by syn libben likernôch 75&nbsp;miljoen eksimplaren ferkocht. ==Libben en karriêre== ===Jonkheid en oplieding=== Neffens Michener sels wist er net wa't syn [[biologyske âlden]] wiene, of krekt wannear't of wêr't er [[berne]] wie. Hy waard yn [[Doylestown (Pennsylvania)|Doylestown]], yn 'e [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Pennsylvania]], [[opfieding|grutbrocht]] troch syn [[adopsjemem]] Mabel Michener, in [[quaker]]. Hy slagge yn [[1925]] foar syn [[eineksamen]]s yn it [[fuortset ûnderwiis]] op 'e Doylestown High School. Dêrnei learde er fierder oan it [[Swarthmore Kolleezje]] yn [[Swarthmore (Pennsylvania)]], dêr't er lid wie fan it [[basketbal]]team fan 'e [[universiteit]] en teffens fan 'e [[studinteferiening]] [[Phi Delta Theta]]. Hy studearre yn [[1929]] ''[[summa cum laude]]'' ôf mei [[bachelorstitel]]s yn [[Ingelske taal- en letterkunde]] en [[skiednis]]. Neitiid [[reis|reizge]] er in soad en studearre er twa jier oan 'e [[Universiteit fan St Andrews]] yn it [[Skotlân|Skotske]] [[St Andrews]]. ===Karriêre=== ====Iere karriêre==== Werom yn 'e [[Feriene Steaten]] fûn Michener in [[baan (wurk)|baan]] as [[learaar]] Ingelsk oan The Hill School yn [[Pottstown (Pennsylvania)|Pottstown]], yn Pennsylvania. Fan [[1933]] oant [[1936]] ûnderwiisde er Ingelsk oan 'e George School yn [[Newtown (Pennsylvania)|Newtown]], ek yn Pennsylvania. It wie yn dy tiid dat er foar it earst [[troud]]e. Yn [[1936]] gie Michener op 'e nij te studearjen, diskear oan 'e Steatskweekskoalle fan [[Colorado]] yn [[Greeley (Kolorado)|Greeley]] (dy't yn [[1970]] omneamd is ta de [[Universiteit fan Noardlik Colorado]]). Dêr behelle er in [[mastergraad]] yn [[ûnderwiiskunde]]. Neitiid ûnderwiisde Michener ferskate jierren oan dyselde [[kweekskoalle]] (dêr't de [[bibleteek]] yn [[oktober]] [[1972]] nei him ferneamd wurde soe). Fan [[1939]] oant [[1940]] beklaaide er de posysje fan gastdosint oan 'e [[Universiteit fan Harvard]], en yn [[1940]] naam er in baan oan by [[útjouwerij]] [[Macmillan Publishers]], dêr't er [[redakteur]] waard fan [[útjefte]]n op it mêd fan ûnderrjocht yn 'e [[sosjology]]. [[File:South_Pacific_rehearsal.jpg|left|thumb|250px|By de rippetysjes foar de [[musical]] ''South Pacific'' ([[1949]]), f.l.n.rj.: [[regisseur]] [[Joshua Logan]], [[komponist]]en en [[filmprodusint]]en [[Richard Rodgers]] en [[Oscar Hammerstein&nbsp;II]], [[haadrolspylster]] [[Mary Martin]] en Michener.]] ====Militêre tsjinst==== Doe't de Feriene Steaten ein [[1941]] yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] behelle rekken troch de [[Japan]]ske [[oanfal op Pearl Harbor]], naam Michener tsjinst by de [[Amerikaanske Marine]], ek al hied er as ([[pasifisme|pasifistyske]]) quaker ûnder de [[tsjinstplicht]] útkomme kinnen troch himsels ta [[gewissebeswierde]] te ferklearjen. Hy krige de [[militêre rang|rang]] fan luitenant-op-see en waard ûnder [[oarloch]] op ferskate misjes yn 'e [[Stille Súdsee]] stjoerd, nei't it skynt om't syn oerhearrigen geregeldwei by fersin mienden dat er de [[soan]] fan [[admiraal]] [[Marc Mitscher]] wie. Syn offisjele funksje wie [[marine]]histoarikus. Hy reizge sadwaande in protte en krige dêrtroch in soad fan dat part fan 'e wrâld te sjen. ====Trochbraak as skriuwer==== Michener begûn ûnder de [[Twadde Wrâldoarloch]] foar it earst [[fiksje]] te skriuwen. De [[ûnderfining]]s dy't er op syn reizen troch de Stille Súdsee hie, brûkte er om syn earste [[koarte ferhalen|ferhalen]] op te basearjen. Sa ûntstie ''Tales of the South Pacific'', in boek dat beskôge wurde kin as in [[ferhalebondel]] of as in [[roman]] besteande út in stikmannich ûnderling ferbûne ferhalen. It waard syn earste [[boek]], dat yn [[1947]] ferskynde, doe't Michener fjirtich jier wie. Hy krige der rûnom lof foar taswaaid troch de [[literatuer]]kritisy, en yn [[1948]] waard it bekroane mei de [[Pulitzerpriis foar Fiksje]]. ''Tales of the South Pacific'' waard troch [[Rodgers en Hammerstein]] adaptearre ta de tige súksesfolle [[musical]] ''South Pacific'', dy't yn [[1949]] op [[Broadway]] iepene. Yn [[1958]] waard op basis dêrfan wer in film makke, dy't ek ''[[South Pacific (film út 1958)|South Pacific]]'' hiet en allikefolle súkses hie. Yn [[1949]] kaam it twadde boek fan Michener út, mei as [[titel (namme)|titel]] ''The Fires of Spring'', oer de [[wees]] David Harper en syn [[libben]] en [[leafde]]s. Yn [[1950]] folge ''Return to Paradise'', in boek besteande út acht [[essay]]s, elts oer in oar [[eilân]] yn 'e Stille Súdsee, mei dêroan taheakke in [[koart ferhaal]] oer dat eilân. ''The Bridges at Toko-ri'' wie in [[novelle]] dy't yn [[1953]] ferskynde oer jonge Amerikaanske [[soldaten]] yn 'e [[Koreaanske Oarloch]]. Yn ''Sayonara'', út [[1954]], fertelde Michener it ferhaal fan [[majoar]] Lloyd Gruver, in [[piloat]] fan 'e [[Amerikaanske Loftmacht]] dy't stasjonearre is yn [[Japan]] en dêr [[fereale]] rekket op 'e Japanske frou Hana-Ogi. Dat boek wie foar in part [[autobiografy]]sk, mei't Michener putte út ûnderfinings fan himsels en syn trêde frou, dy't in Amerikaanse fan [[etnysk]] [[Japanners|Japansk]] [[komôf]] wie. Krekt as ''Tale of the South Pacific'' beljochte ''Sayonara'' it [[rasisme]] dêr't [[ynterrasiaal houlik|ynterrasiale houliken]] yn 'e [[1940-er jierren|1940-er]] en [[1950-er jierren]] mei te krijen hiene. Soks waard in weromkearend tema yn it wurk fan Michener. ''Sayonara'' waard yn [[1957]] ferfilme as ''[[Sayonara (film)|Sayonara]]'', mei [[Marlon Brando]] en [[James Garner]] yn 'e [[haadrol]]len. De film waard nominearre foar tsien [[Oscar]]s en wûn dêr fiif fan. [[File:Michenertypewriter.JPG|right|thumb|180px|De [[typmasine]] fan James A. Michener yn it [[James A. Michener Art Museum]] yn [[Doylestown (Pennsylvania)|Doylestown]].]] ====Fierdere karriêre as skriuwer==== Oan 'e ein fan 'e [[1950-er jierren]] begûn Michener te wurkjen as [[redakteur]] foar de ''[[Reader's Guide to Periodical Literature]]'', in funksje dy't er oant [[1970]] beklaaie soe. Teffens besocht er in nij paad yn te slaan as [[senarioskriuwer]] fan 'e troch him betochte [[tillefyzjesearje]] ''Adventures in Paradise'', dy't fan [[1959]] oant [[1962]] útstjoerd waard. Dy gie oer [[kaptein (skipfeart)|kaptein]] Adam Troy (spile troch [[Gardner McKay]]) fan it [[sylskip]] de ''Tiki&nbsp;III''. [[filmprodusint|Produsint]] [[Bob Mann]] hie eins in tillefyzjesearje basearre op ''Tales of the South Pacific'' meitsje wollen, mar dêr hiene Rodgers en Hammerstein alle [[filmrjochten]] op kocht, en dy giene net mei de plannen akkoart. Uteinlik rûn it tillefyzje-aventoer fan Michener op 'e non. Micheners syn roman ''Hawaii'', dy't yn [[1959]] ferskynde, hie de tiid mei, om't [[Hawaï]] dat jiers de fyftichste [[Amerikaanske steat]] waard. It wie in [[histoaryske roman]] dy't iuwen fan 'e skiednis fan Hawaï omfette en myriaden ynfloeden ûndersocht dy't de bewenners en it [[lânskip]] fan 'e [[Hawaï-eilannen]] foarme hawwe. Michener hie foar it boek jierrenlang yngeand ûndersyk dien oangeande [[skiednis]], [[kultuer]] en sels [[geology]]. Neitiid soed er dy oanpak foar al syn folgjende romans brûke. De earste fan dy folgjende boeken wie ''Caravans'', dat yn [[1963]] ferskynde. Dêryn ferkende Michener de kulturele ferskowings yn it [[Afganistan]] fan nei de Twadde Wrâldoarloch troch de eagen fan in Amerikaanske frou dy't troud is mei in Afgaanske [[yngenieur]]. ''The Source'', út [[1965]], wie Michener syn werfertelling fan 'e skiednis fan it [[joadendom]], begjinnend by de iere [[Israeliten|Hebreeërs]] en troch de [[milennia]] hinne oant it moderne [[Israelysk-Palestynske konflikt]]. En yn ''The Drifters'', dat útkaam yn [[1971]], folge er jonge swalkers dy't nei de [[Fjetnamoarloch]] nei betsjutting yn it libben sykje. ''Centennial'', út [[1974]], wie nei alle gedachten it wurk fan Michener dat troch de [[resinsint]]en it measte tajubele waard. Dêryn dokumintearre er it ferhaal fan [[Colorado]], de ''Centennial State'', in oantsjutting dy't ferwiist nei if feit dat Colorado in [[Amerikaanske steat]] waard yn [[1876]], doe't de Feriene Steaten hûndert jier bestiene. Yn it boek folge Michener de skiednis fan 'e steat fan syn [[geology]]ske oarsprong troch de [[prehistoarje]], fia de [[Yndianen]] en de iere [[kolonisten]] yn it [[Wylde Westen]] nei it [[twahûndertjierrich bestean fan 'e Feriene Steaten]], yn [[1976]]. ''Centennial'' waard yn [[1978]] troch [[NBC]] adapteare ta in populêre tolvedielige [[minysearje]] mei [[Centennial (telefyzjesearje)|deselde namme]], dy't yn in protte lannen op 'e [[tillefyzje]] útstjoerd waard. Yn [[1978]] ferskynde fan 'e hân Michener ''Chesapeake'', wêryn't er yn syn ûnderwilens bekende styl de skiednis fan in kustdoarp yn [[Marylân]] fertelt. Yn ''The Covenant'', dat yn [[1980]] útkaam, folge er de skiednis fan [[Súd-Afrika]] fan 'e prehistoaryske [[Boskjesmannen]] oant de [[Twadde Boere-oarloch]]. Dat waard yn [[1982]] folge troch ''Space'', in fiktive beskriuwing fan it [[romtefeart]]programma fan 'e [[NASA]], wêryn't de libbens fan [[wittenskip]]pers, [[astronaut]]en en [[politisy]] trochinoar rinne. ''Poland'', út [[1983]], wie ynspirearre troch Michener syn reizen yn [[Poalen]]. Yn 'e roman folge er de skiednis fan it lân fan 'e [[trettjinde iuw]] oant de [[1980-er jierren]]. Yn [[1985]] ferskynde ''Texas'', wêryn't Michener de lêste 400 jier fan 'e skiednis fan [[Teksas]] folget. ''Legacy'', út [[1987]], wie in hiel oare boek, dat in fiktyf ferslach fan it [[Iran-kontraskandaal|Iraan-kontraskandaal]] joech troch de eagen fan in ynderlik hinne en wer skuorde Amerikaanske [[luitenant-kolonel]]. [[File:James_Michener_in_University_of_Texas_at_Arlington_Library_Special_Collections_(10003851)_(cropped).jpg|left|thumb|200px|Michener yn [[1985]].]] Yn 'e roman ''Alaska'', út [[1988]], joech Michener in fiktive beskriuwing fan 'e skiednis fan [[Alaska]], fan 'e prehistoarje, fia de [[Russysk-Amearika|Russyske Tiid]] en de [[Goudkoarts fan Klondike]] oant yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]]. Yn [[1989]] kaam ''Caribbean'' út, in roman wêryn't Michener de skiednis fan it [[Karibysk Gebiet]] beskriuwt fanôf de oankomst fan [[Kristoffel Kolumbus|Kristoffel Columbus]] fia de heechtijdagen fan 'e [[seerôverij]] yn 'e [[santjinde iuw]] en de opkomst fan 'e [[sûkerreid]]plantaazjes fan [[Jamaika]] nei de swierrichheden fan 'e [[tweintichste iuw]]. Itselde jiers ferskynde fan syn hân ek ''Journey'', dat basearre wie op in [[haadstik]] út ''Alaska''. Yn dat wurk gied er djipper yn op it wol en wee fan in [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[goudsiker]]sekspedysje ûnder de Goudkoarts fan Klondike. Hiel apart wie ''The Novel'', út [[1991]], in roman wêryn't in roman de haadrol spilet. It boek fertelt it ferhaal fan 'e skepping fan it boek, út 'e inoar snijende eachpunten wei fan 'e skriuwer, de redakteur, de literatuerkritikus en de lêzer. ''Mexico'', in roman dy't yn [[1992]] ferskynde nei't Michener der mear as tritich jier ôf en oan mei dwaande west hie, gie oer in Amerikaanske [[sjoernalist]] dy't yn [[Meksiko]] op 'e siik giet nei it [[ferline]] fan syn [[famylje (besibskip)|famylje]]. ''Recessional'' wie Michener syn lêste roman, wêryn't er de útdagings beskreau fan in [[dokter]] dy't [[palliative soarch]] biede moat oan in ûngewoane [[pasjint]]. Neitiid ferskynden noch twa koarte ferhalen: ''Miracle in Seville'' ([[1995]]) oer de [[kultuer]] efter it [[bollefjochtsjen]] yn [[Spanje]], en ''Matecumbe'' ([[postúm]] yn [[2007]]) oer de [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|relaasje]] tusken in [[mem]] en in [[dochter]] yn it fiktive plak Matecumbe, yn [[Floarida]], dy't allebeide [[skieding (houlik)|skieden]] binne en parallelle libbens liede. Njonken [[fiksje]] skreau Michener ek [[essay]]s, [[artikel (publikaasje)|opiny-artikels]], in [[dichtbondel]] en [[reisferhalen]], lykas ''Iberia'', út [[1968]], oer syn omdoarmings oer it [[Ibearysk Skiereilân]]. Hy publisearre wurken oer skiedkundige ûnderwerpen, Japanske [[gravuere]]keunst en syn eigen [[politike]] opfettings. Sa [[krityk|bekritisearre]] er yn ''Presidential Lottery'' ([[1969]]) en ''The Quality of Life'' ([[1970]]) it Amerikaanske politike systeem en yn it bysûnder de yn syn eagen ûn[[demokratysk]]e ynfloed fan it [[Electoral College]] op 'e útkomst fan [[ferkiezing]]s. Yn it boek ''Sports in America'' ([[1976]]) joech er in beskriuwing fan 'e Amerikaanske [[sport]]kultuer en syn problemen. Ek publisearre Michener ferskate [[autobiografy]]ske wurken, wêrûnder ''Report of the County Chairman'' ([[1961]]), oer syn belutsenens by de kampanje fan [[John F. Kennedy]] foar de [[Amerikaanske presidintsferkiezings (1960)|Amerikaanske presidintsferkiezings]] fan [[1960]], ''Collectors, Forgers – And a Writer: A Memoir'' ([[1983]]), oer iere ynfloeden yn syn libben, en ''The World Is My Home'' ([[1992]]), dat in folsleinere autobiografy wie. Michener stie bekend om syn flugge produksje fan tige livige romans mei gauris mear as tûzen [[bledside]]n. Yn ''My Lost Mexico'', út [[1992]], fertelde er dat er gauris tolve oant fyftjin [[oere]]n deis efter de [[typmasine]] siet, en dat [[wike]]n efterinoar folhold. Hy produsearre dan sa'n soad papier, dat syn [[argyf]]systeem it betiden net oankoe. ===Priveelibben=== Michener [[troud]]e trije kear. Yn [[1935]] troude er mei Patti Koon, fan wa't er yn [[1948]] [[skieding (houlik)|skiede]]. Dêrnei wertroude er noch datselde jier mei Vange Nord. Hy kaam mei syn trêde frou, [[Mari Yoriko Sabusawa]], yn 'e kunde by in sosjale gelegenheid yn [[Chicago]]. Hja wie in [[dochter]] fan [[Japan]]ske [[ymmigrant]]en, en hie de [[Twadde Wrâldoarloch]] trochbrocht yn [[ynternearring fan de Japanske Amerikanen|ynternearringskampen]] yn [[Utah]] en [[Colorado]]. Michener skiede yn [[1955]] fan Nord en wertroude datselde jier mei Sabusawa. Mei har bleau er troud oant har [[dea]] yn [[1994]]. Syn roman ''Sayonara'', út [[1954]], oer de [[leafde]] tusken in Amerikaan en in Japanse, is kwasy-autobiografysk en basearre op syn ûnderfinings mei syn trêde frou. [[File:Michener_Museum_Dtown.JPG|right|thumb|250px|It [[James A. Michener Art Museum]] yn [[Doylestown (Pennsylvania)|Doylestown]].]] Yn [[1962]] stelde Michener himsels yn [[Pennsylvania]] kandidaat foar de [[Demokratyske Partij (Feriene Steaten)|Demokratyske Partij]] foar in sit yn it [[Amerikaansk Hûs fan Offurdigen]]. Hy ferlear lykwols en besocht it dêrnei nea wer. Letter beskôge er dy episoade yn syn libben as in misse set. Wol bleau er belutsen by de Demokratyske Partij en tsjinne er û.m. as [[sekretaris]] fan 'e Grûnwetlike Konvinsje fan Pennsylvania yn [[1967]]-[[1968]]. Yn [[1968]] tsjinne er foar syn [[partij (polityk)|partij]] as [[kiesman (Feriene Steaten)|kiesman]] en lid fan it [[Electoral College]], in ynstitút dêr't er letter tsjin agearje soe yn syn [[non-fiksje]]boek ''Presidential Lottery: The Reckless Gamble in Our Electoral System''. Michener wie in grut foarstanner fan it ôfskaffen fan it [[kiesdistriktestelsel]] by de Amerikaanske presidintsferkiezings, sadat de presidint direkt troch it [[elektoraat]] keazen wurde koe. Yn syn lettere libben ûntjoech Michener him ta in [[filantroop]], dy't mear as [[$]]100&nbsp;miljoen weijoech oan [[ûnderwiis]]ynstellings en [[kulturele]] [[organisaasje]]s, wêrûnder it [[Swarthmore Kolleezje]], de [[Iowa Writers Workshop]] en it nei him ferneamde [[James A. Michener Art Museum]] yn syn berteplak Doylestown. Ek skonk er mear as $37&nbsp;miljoen oan 'e [[Universiteit fan Teksas te Austin]], dêr't û.m. it [[Michener Center for Writers]] mei [[finansiering|finansierd]] waard, dat [[stúdzjebeurs|stúdzjebeurzen]] foar skriuwers, [[dichter]]s, [[toanielskriuwer]]s en [[senarioskriuwer]]s útjout. ===Ferstjerren=== Harren lêste jierren wennen Michener en de frou yn [[Austin (Teksas)|Austin]], de [[haadstêd]] fan [[Teksas]]. Syn frou [[stoar]] dêre yn [[1994]]. Michener sels litte sûnt [[1993]] oan [[nier]]falen, en hie op deistige basis ferlet fan [[nierdialyze]]. Yn [[oktober]] [[1997]] beëinige er dy behanneling. Hy sei dat er yn syn libben berikt hie wat er berikke woe, en dat er gjin fierdere [[minsklik lichem|lichaamlike]] ôftakeling trochmeitsje woe. Hy stoar op [[16&nbsp;oktober]] [[1997]], yn 'e hege [[âlderdom]] fan 90 jier, oan nierfalen. Hy waard [[kremearre]], en syn [[jiske (ferbaarning)|jiske]] waard njonken dy fan syn frou pleatst yn it Austin Memorial Park Cemetery. Michener liet de measte [[auteursrjocht]]en op syn wurken nei oan it [[Swarthmore Kolleezje]], dêr't er syn [[bachelor]]titels behelle hie. Syn papierren skonk er oan 'e [[Universiteit fan Noardlik Colorado]], dêr't er syn [[mastergraad]] behelle hie. Yn 'e [[hjerst]] fan [[1998]] waard it James A. Michener Genoatskip oprjochte dat ta doel hat om it wurk fan Michener te behâlden en út te dragen. ==Wurk== ===Fiksje=== * 1947 – ''Tales of the South Pacific'' <small>([[ferhalebondel]]; ek wol beskôge as in roman besteande út ûnderling ferbûne ferhalen)</small> * 1949 – ''The Fires of Spring'' <small>([[roman]])</small> * 1950 – ''Return to Paradise'' <small>(acht [[essay]]s dy't elts in [[eilân]] yn 'e [[Stille Súdsee]] beskriuwe, mei dêroan taheakke in [[koart ferhaal]] oer dat eilân)</small> * 1953 – ''The Bridges at Toko-ri'' <small>([[novelle]])</small> * 1954 – ''Sayonara'' <small>(roman)</small> * 1957 – ''Rascals in Paradise'' <small>(ferhalebondel)</small> * 1959 – ''Hawaii'' <small>(roman)</small> * 1963 – ''Caravans <small>(roman)</small> * 1965 – ''The Source'' <small>(roman)</small> * 1971 – ''The Drifters'' <small>(roman)</small> * 1974 – ''Centennial'' <small>(roman)</small> * 1978 – ''Chesapeake'' <small>(roman)</small> * 1978 – ''The Watermen'' <small>(koart ferhaal dat ek diel útmakket fan ''Chesapeake'')</small> * 1980 – ''The Covenant'' <small>(roman)</small> * 1982 – ''Space'' <small>(roman)</small> * 1983 – ''Poland'' <small>(roman)</small> * 1985 – ''Texas'' <small>(roman)</small> * 1987 – ''Legacy'' <small>(roman)</small> * 1988 – ''Alaska'' <small>(roman)</small> * 1989 – ''Caribbean'' <small>(roman)</small> * 1989 – ''Journey'' <small>(roman basearre op in haadstik út ''Alaska'')</small> * 1991 – ''The Novel'' <small>(roman)</small> * 1993 – ''Creatures of the Kingdom'' <small>(bondel fan 15 passaazjes út ''Hawaii'', ''Centennial'', ''Chesapeake'', ''The Covenant'', ''Texas'' en ''Alaska'', dy't allegearre oer [[bist]]en geane, mei dêropta 1 nij ferhaal)</small> * 1992 – ''Mexico'' <small>(roman)</small> * 1994 – ''Recessional'' <small>(roman)</small> * 1995 – ''Miracle in Seville'' <small>(koart ferhaal)</small> * 1996 – ''Three Great Novels of World War II'' <small>([[omnibus (boek)|omnibus]]edysje fan ''Tales of the South Pacific'' fan Michener, ''Mr. Roberts'' fan [[Thomas Heggen]] en ''Battle Cry'' fan [[Leon Uris]])</small> * 1997 – ''A Century of Sonnets'' <small>(mear as 100 [[gedicht]]en dy't yn 70 jier tiid troch Michener skreaun waarden)</small> * 2007 – ''Matecumbe'' <small>(koart ferhaal)</small> ===Non-fiksje=== * 1950 – ''Return to Paradise'' <small>(acht [[essay]]s dy't elts in [[eilân]] yn 'e [[Stille Súdsee]] beskriuwe, mei dêroan taheakke in [[koart ferhaal]] oer dat eilân)</small> * 1951 – ''The Voice of Asia'' <small>(in bondel fan 15 [[artikel (publikaasje)|artikels]] oer Michener syn reizen troch [[Aazje]] fuort nei de [[Twadde Wrâldoarloch]])</small> * 1954 – ''The Floating World'' <small>(oer Japanske [[gravuere]]s út it [[Edo-tiidrek]])</small> * 1957 – ''The Bridge at Andau'' <small>(oer de ûnderfinings fan flechtlingen ûnder de [[Hongaarske Opstân fan 1956]])</small> * 1959 – ''Japanese Prints: From the Early Masters to the Modern'' <small>([[tekst]] by de sketsen fan [[keunstner]] [[Jack Levine]], ek mei tekst fan [[Richard Douglas Lane|Richard Lane]])</small> * 1961 – ''Report of the County Chairman'' <small>(oer syn belutsenens by de kampanje foar de [[presidint]]sferkiezings fan [[John F. Kennedy]])</small> * 1968 – ''The Modern Japanese Print: An Appreciation'' <small>(beheinde útjefte mei kommentaar fan Michener op tsien ferneamde Japanske gravueres)</small> * 1968 – ''Iberia'' <small>([[reisferhalen]] oer Michener syn omdoarmings troch [[Spanje]] en [[Portegal]])</small> * 1969 – ''Presidential Lottery: The Reckless Gamble in Our Electoral System'' <small>([[krityk]] op it Amerikaanske [[ferkiezing]]ssysteem mei syn [[Electoral College]])</small> * 1970 – ''The Quality of Life'' <small>(krityk op it Amerikaanske politike systeem)</small> * 1971 – ''Kent State: What Happened and Why'' <small>(ûndersyk nei it [[Bloedbad op de Universiteit fan Kent]] op [[4&nbsp;maaie]] [[1970]], doe't by anty-oarlochsprotesten 4 [[studint]]en deasketten waarden troch de [[Nasjonale Garde (Feriene Steaten)|Nasjonale Garde]])</small> * 1973 – ''Michener Miscellany: 1950–1970'' <small>(kompilaasje fan essays út it tiidrek [[1950]]-[[1970]])</small> * 1973 – ''Firstfruits: A Harvest of 25 Years of Israeli Writing'' <small>(blomlêzing fan 25 jier [[Israel]]yske [[literatuer]] ûnder redaksje fan Michener)</small> * 1976 – ''Sports in America'' <small>(beskriuwing fan 'e Amerikaanske [[sport]]kultuer en syn problemen)</small> * 1978 – ''About Centennial: Some Notes on the Novel'' <small>(yn beheinde [[oplaach]] útbrochte oertinkings oer syn roman ''Centennial'')</small> * 1981 – ''James A. Michener's USA: The People and the Land'' <small>(ferhalebondel mei wurk fan oare skriuwers ûnder redaksje fan [[Peter Chatain]], mei in [[wurd foarôf]] fan Michener)</small> * 1983 – ''Collectors, Forgers – And a Writer: A Memoir'' <small>(yn beheinde oplaach útbrocht [[autobiografy]]sk wurk oer iere ynfloeden yn it libben fan Michener)</small> * 1989 – ''Six Days in Havana'' <small>(oer de researchreis nei [[Kuba]], dy't Michener makke foar syn roman ''Caribbean'')</small> * 1990 – ''Pilgrimage: A Memoir of Poland and Rome'' <small>(foar in part reisferhaal en foar in part autobiografy, oer Michener syn reizen troch [[Poalen]] en [[Itaalje]])</small> * 1990 – ''The Eagle and the Raven'' <small>([[histoarysk]] wurk oer de [[Teksaanske Unôfhinklikheidsoarloch]])</small> * 1992 – ''My Lost Mexico'' <small>(oer it skriuwen en redigearjen fan 'e roman ''Mexico'', in proses dêr't Michener 30 jier mei dwaande wie)</small> * 1992 – ''The World Is My Home'' <small>(autobiografy)</small> * 1993 – ''Literary Reflections'' <small>(autobiografyske oertinkings; omfettet ek in [[werútjefte]] fan ''Collectors, Forgers – And a Writer: A Memoir'')</small> * 1994 – ''William Penn'' <small>([[biografy]] fan en oertinkings oer [[William Penn]], de stifter fan [[Pennsylvania]])</small> * 1995 – ''Ventures in Editing'' <small>(yn beheinde oplaach útjûn kommentaar op it skriuwproses en wat nedich is om in boek útjûn te krijen)</small> * 1996 – ''This Noble Land: My Vision for America'' <small>(beskriuwing fan 'e krêften en swakten fan 'e Feriene Steaten mei dêropta in foarútsjoch nei de [[takomst]])</small> ==Adaptaasjes fan Micheners wurk== ===Toaniel=== * 1949 – [[South Pacific (musical)|''South Pacific'' (musical)]] <small>(basearre op ''Tales of the South Pacific'')</small> ===Film=== * 1953 – ''[[Return to Paradise (film út 1953)|Return to Paradise]]'' <small>(basearre op ''Return to Paradise'')</small> * 1954 – ''[[Men of the Fighting Lady]]'' <small>(ek bekend as ''Panther Squadron''; basearre op it [[artikel (publikaasje)|artikel]] ''The Forgotten Heroes of Korea'' dat publisearre waard yn 'e ''[[Saturday Evening Post]]'')</small> * 1954 – ''[[The Bridges at Toko-Ri (film)|The Bridges of Toko-Ri]]'' <small>(basearre op ''The Bridges at Toko-ri'')</small> * 1957 – ''[[Sayonara (film)|Sayonara]]'' <small>(nominearre foar 10 [[Oscar]]s, wûn 5 wêrûnder dy foar bêste aktrise foar [[Miyoshi Umeki]]; basearre op ''Sayonara'')</small> * 1957 – ''[[Until They Sail]]'' <small>(basearre op ''Return to Paradise'')</small> * 1958 – ''[[South Pacific (film út 1958)|South Pacific]]'' <small>(basearre op ''Tales of the South Pacific'')</small> * 1966 – ''[[Hawaii (film út 1966)|Hawaii]]'' <small>(basearre op ''Hawaii'')</small> * 1970 – ''[[The Hawaiians (film)|The Hawaiians]]'' <small>(basearre op ''Hawaii'')</small> * 1978 – ''[[Caravans (film út 1978)|Caravans]]'' <small>(basearre op ''Caravans'')</small> ===Tillefyzje=== * 1959–1962 – ''[[Adventures in Paradise (telefyzjesearje)|Adventures in Paradise]]'' <small>(orizjinele [[tillefyzjesearje]] makke troch Michener)</small> * 1978 – ''[[Centennial (telefyzjesearje)|Centennial]]'' <small>([[minysearje]]; basearre op ''Centennial'')</small> * 1985 – ''[[Space (telefyzjesearje út 1985)|Space]]'' <small>(minysearje; basearre op ''Space'')</small> * 1994 – ''[[James A. Michener's Texas]]'' <small>(minysearje; basearre op ''Texas'')</small> * 2001 – ''[[South Pacific (film út 2001)|South Pacific]]'' <small>([[tillefyzjefilm]]; basearre op ''Tales of the South Pacific'')</small> ==Keppelings om utens== *{{en}}[http://www.Michenersociety.com/ Offisjele webside fan it Michener Genoatskip] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/James_A._Michener ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|James A. Michener}} }} {{DEFAULTSORT:Michener, James A.}} [[Kategory:Amerikaansk ûnderwizer]] [[Kategory:Amerikaansk boekeredakteur]] [[Kategory:Amerikaansk tydskriftredakteur]] [[Kategory:Amerikaansk koarte-ferhaleskriuwer]] [[Kategory:Amerikaansk romanskriuwer]] [[Kategory:Amerikaansk publisist]] [[Kategory:Amerikaansk essayist]] [[Kategory:Amerikaansk skriuwer fan histoaryske fiksje]] [[Kategory:Amerikaansk reisferhaleskriuwer]] [[Kategory:Amerikaansk senarioskriuwer]] [[Kategory:Amerikaansk autobiograaf]] [[Kategory:Amerikaansk filantroop]] [[Kategory:Amerikaansk filosoof]] [[Kategory:Amerikaansk skiedkundige]] [[Kategory:Amerikaansk dichter]] [[Kategory:Amerikaansk humanist]] [[Kategory:Amerikaansk basketballer]] [[Kategory:Amerikaansk militêr yn de Twadde Wrâldkriich]] [[Kategory:Amerikaansk marine-ofsier]] [[Kategory:Winner fan de Presidinsjele Frijheidsmedalje]] [[Kategory:Winner fan de Pulitzerpriis foar Fiksje]] [[Kategory:Persoan berne yn 1907]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1997]] egquunbm2trxynmqkx4migpjl0ydq3a 0 156799 1231077 1069517 2026-05-30T17:59:36Z Lensbirdie 52353 Updated portrait 1231077 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks band | band_namme = Enslaved | ôfbylding = Enslaved_2026.jpg | ûnderskrift = Enslaved yn 2026 | nasjonaliteit = {{NORnasj}} | sjongtaal = [[Ingelsk]] & [[Noarsk]] | sjenre = [[Metal]] | bestean = [[1991]] – No | record label = Deathlike Silence,<br>Osmose,<br>Tabu,<br>Nuclear Blast | manager = | prizen = | webside = | hjoeddeistige_leden = | âld_leden = [[Kai Mosaker|Trym Torson]] <small>''drums'' (1991-1995)</small><br>[[Harald Magne Revheim|Harald Helgeson]] <small>''drums'' (1995-1997)</small><br>[[Per Håvarstein Husebø|Dirge Rep]] <small>''drums'' (1997-2003)</small><br>[[Roy Kronheim]] <small>''gitaar'' (1997-2002)</small>[[Freddy Bolsø]] <small>''drums'' (2003)</small> <br>[[Cato Bækkevold|Cato Bekkevold]] <small>''drums'' (2003-2018)</small><br>[[Herbrand Larsen]] <small>''toetsen'' (2004-2016)</small> | funksje1 = Bas & Sang | lid1 = [[Kjetil Tvedte Grutle|Grutle Kjellson]] | funksje2 = Gitaar | lid2 = [[Arve Isdal]] | funksje3 = Gitaar | lid3 = [[Ivar Skontorp Peersen|Ivar Bjørnson]] | funksje4 = Toetsen | lid4 = [[Håkon Vinje]] | funksje5 = Drums | lid5 = [[Iver Sandøy]] | funksje6 = | lid6 = | âldfunksje1 = | âldlid1 = }} '''Enslaved''' is in [[Noarwegen|Noarske]] [[metal]]band oprjochte yn [[1991]] yn [[Haugesund]], [[Rogaland]] oarspronklik begûn as blackmetalband maar yn de rin fan jierren feroare yn in vikingmetalband, en der wie in grut ferrin oan drummers. De band brocht yn [[1994]] syn debútalbum ''Vikingligr veldi'' út. De teksten fan de band gean benammen oer [[Noardske mytology]], [[wytsingen]], [[natoer]], Spiritualiteit, en [[Mystyk]]. Enslaved hat fjirtjin studio-albums en acht live-albums útbrocht. == Diskografy == ===Studio-albums=== {| class="wikitable" |- align="left" ! Album !! Utbrocht op !! Label !! Singles |- |Vikingligr veldi |[[22 febrewaris]] [[1994]] | Deathlike Silence | |- |Frost |[[4 augustus]] [[1994]] |rowspan=6|Osmose | |- |Eld |[[21 maart]] [[1997]] | |- |Blodhemn |[[1 juny]] [[1998]] | |- |Mardraum (Beyond the Within) |[[2 oktober]] [[2000]] | |- |Monumension |[[19 novimber]] [[2001]] | |- |Below the Lights |[[19 maaie]] [[2003]] | |- |Isa |[[25 oktober]] [[2004]] |rowspan=2|Tabu | |- |Ruun |[[2 maaie]] [[2006]] | |- |Vertebrae |[[29 septimber]] [[2008]] |rowspan=6|Nuclear Blast | |- |Axioma Ethica Odini |[[27 septimber]] [[2010]] | |- |RIITIIR |[[28 oktober]] [[2012]] | |- |In Times |[[10 maart]] [[2015]] | |- |E |[[11 oktober]] [[2017]] |Storm Son |- |Utgard |[[2 oktober]] [[2020]] |Homebound |} ===Live-albums=== {| class="wikitable" |- align="left" ! Album !! Utbrocht op !! Label |- |Live Retaliation |[[1 augustus]] [[2003]] | Metal Mind |- |Return to Yggdrasill -<br>Live in Bergen |[[12 septimber]] [[2005]] |Tabu |- |Live at the Rock Hard Festival |[[10 maaie]] [[2009]] |Indie |- |Roadburn Live |[[19 maaie]] [[2017]] |rowspan=5|By Norse |- |Below the Lights |[[25 juny]] [[2021]] |- |Chronicles of the Northbound |rowspan=3|[[25 juny]] [[2021]] |- |The Rise of Ymir |- |Utgard -<br>The Journey Within |} ===Kompilaasje-albums=== {| class="wikitable" |- align="left" ! Album !! Utbrocht op |- |The Sleeping Gods / Thorn |[[11 novimber]] [[2016]] |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} * [https://www.metal-archives.com/bands/Enslaved/104 Metal Archives] }} [[Kategory:Noarske metalband]] [[Kategory:Band oprjochte yn 1991]] 39jfrzzuis4tiloiq0vingni82nrhem 0 175518 1231125 1157858 2026-05-31T06:48:36Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks, nav. (oanfolle mei ynformaasje fan 'e Dútske side). 1231125 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Bad Düben | ôfbylding = 20090404175DR Bad Düben Burg Düben Torhaus Haupthaus.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Kastiel Düben | wapen = Wappen Bad Dueben.svg | ynwennertal = 7.713 <small>(31.12.2024)</small><ref>[https://www.statistik.sachsen.de/ Statistisches Landesamt des Freistaates Sachsen]</ref> | oerflak = 45,82 km² | befolkingstichtens = 168 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = 98 m | lân = {{Flagge DE}} [[Dútslân]] | bestjoerlike ienheid 1 = dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Saxony.svg|border|20px]] [[Saksen]] | bestjoerlike ienheid 2 = lânkring | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Noardsaksen (Landkreis)|Noardsaksen]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3 = | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4 = | boargemaster = | stedsyndieling = | gemeente-yndieling = 4 ''[[Stadtteil]]e'' | stifting = | postkoade = 04849 | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = | webside = [https://www.bad-dueben.de www.bad-dueben.de] | mapname = Saksen | lat_deg = 51 | lat_min = 35 | lat_sec = 35 | lat_dir = N | lon_deg = 12 | lon_min = 35 | lon_sec = 02 | lon_dir = E | ôfbyldingstekt = Lokaasje gemeente Bad Düben (read) yn Saksen }} '''Bad Düben''' is in stêd en gemeente yn 'e ''[[Landkreis]]'' [[Noardsaksen (Landkreis)|Noardsaksen]] yn [[Dútslân]]. Bad Düben hat 7.713 ynwenners (2024). ==Skiednis== Bad Düben wurdt foar it earst neamd yn 'e 10e iuw. It is bekend om syn histoaryske binnenstêd en de termale boarnen dy't in protte besikers lûke. == Gemeente == De gemeente bestiet út fjouwer ''[[Stadtteile]]''. {| class="wikitable" ! ''Stadtteil'' !! Ynwennertal<br><small>(9 maaie 2011)<small>|| Oandiel |- | Bad Düben<br />(mei de buorskippen ''Alaunwerk'' en ''Hammermühle'') || 7.158 || 88,4 % |- | [[Schnaditz]]<br />(weryndield by Bad Düben sûnt 1999) || 362 || 4,5 % |- | [[Tiefensee (Bad Düben)|Tiefensee]]<br />(mei de buorskip ''Brösen'', weryndield by Bad Düben sûnt 1999) || 289 || 3,6 % |- | [[Wellaune]]<br />(weryndield by Bad Düben sûnt 1993) || 284 || 3,5 % |- | '''Gemeente''' || '''8.093''' || 100 % |} == Ofbylden == <gallery> Bad Düben - Markt + Marktbrunnen + 11Rathaus 02 ies.jpg|Riedshûs Stadtkirche Bad Düben.jpg|Stedstsjerke Sint-Nikolaas </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Bad Düben}} }} {{Navigaasje Landkreis Noardsaksen}} [[Kategory:Plak yn Saksen]] [[Kategory:Gemeente yn Saksen]] [[Kategory:Noardsaksen (Landkreis)]] h8zoki6r2zytu8ev8gfsqcm4yl0qi1w 0 175520 1231126 1157860 2026-05-31T07:11:28Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks, + nav., tafoege ynformaasje oernommen fan 'e Dútske wiki. 1231126 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Belgern-Schildau | ôfbylding = Belgern Rathaus Storch-2.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Histoarysk riedshûs Belgern | wapen = Wappen Belgern-Schildau.png | ynwennertal = 7.363 <small>(31.12.2024)</small><ref>[https://www.statistik.sachsen.de/ Statistisches Landesamt des Freistaates Sachsen]</ref> | oerflak = 158,99 km² | befolkingstichtens = 46 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = 127 m | lân = {{Flagge DE}} [[Dútslân]] | bestjoerlike ienheid 1 = dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Saxony.svg|20px]] [[Saksen]] | bestjoerlike ienheid 2 = lânkring | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Noardsaksen (Landkreis)|Noardsaksen]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3 = | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4 = | boargemaster = | stedsyndieling = | gemeente-yndieling = 22 ''[[Ortsteil]]e'' | stifting = 2013 | postkoade = 04874, 04889 | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = | webside = [https://www.belgern-schildau.de www.belgern-schildau.de] | mapname = Saksen | lat_deg = 51 | lat_min = 28 | lat_sec = 48 | lat_dir = N | lon_deg = 13 | lon_min = 07 | lon_sec = 40 | lon_dir = E }} '''Belgern-Schildau''' is in stêd en gemeente yn 'e ''[[Landkreis]]'' [[Noardsaksen (Landkreis)|Noardsaksen]] yn [[Dútslân]]. Belgern-Schildau hat in ynwennertal fan 7.363 (2024). Belgern-Schildau ûnstie op 1 jannewaris 2013 troch de gearfoeging fan twa histoaryske stêden. Beide stêden ha rike midsiuwske tradysjes en in protte bewarre arsjitektuer. == Gemeenteyndieling == De gemeente Belgern-Schildau wurdt ferdield yn 22 ''[[Ortsteil]]e'': {| | valign="top" | * Ammelgoßwitz * [[Belgern]] * Bockwitz * Döbeltitz * Dröschkau | valign="top" | * Kaisa * Kobershain * Lausa * Liebersee * Mahitzschen | valign="top" | * Neußen * Oelzschau * Plotha * Probsthain * [[Schildau]] | valign="top" | * Seydewitz * Sitzenroda * Staritz * Taura * Wohlau |} == Ofbylden == <gallery> 20090410630DR Belgern Markt 3 Roland am Rathaus.jpg|Rolandbyld yn Belgern. Belgern Kirche.jpg|Bartoloméustsjerke, Belgern. </gallery> <gallery> 20090503300DR Schildau Rathaus Markt mit Gneisenau-Denkmal.jpg|Riedshûs Schildau. 20090503325MDR Schildau Marienkirche.jpg|Marijetsjerke. </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Belgern-Schildau}} }} {{Navigaasje Landkreis Noardsaksen}} [[Kategory:Plak yn Saksen]] [[Kategory:Gemeente yn Saksen]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 2013]] [[Kategory:Noardsaksen (Landkreis)]] f74rdq5cqydvkyuysn9vriqwj7h8toe 0 175521 1231127 1157861 2026-05-31T07:42:08Z RomkeHoekstra 10582 - stobbeberjocht, + ynfoboks, nav. (tafoege ynformaasje fan 'e Dútske wiki). 1231127 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Cavertitz | ôfbylding = Cavertitz Kirche-1.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Protestantske tsjerke Cavertitz. | wapen = | ynwennertal = 2.147 <small>(31.12.2024)</small><ref>[https://www.statistik.sachsen.de/ Statistisches Landesamt des Freistaates Sachsen]</ref> | oerflak = 69,16 km² | befolkingstichtens = 31 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = 103 m | lân = {{Flagge DE}} [[Dútslân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Saxony.svg|border|20px]] [[Saksen]] | bestjoerlike ienheid 2 = Lânkring | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Noardsaksen (Landkreis)|Noardsaksen]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3 = | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4 = | boargemaster = | stedsyndieling = | gemeente-yndieling = 12 [[Ortsteil]]e | stifting = | postkoade = 04758 | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = | webside = [https://www.cavertitz.de www.cavertitz.de] | mapname = Saksen | lat_deg = 51 | lat_min = 22 | lat_sec = 38 | lat_dir = N | lon_deg = 13 | lon_min = 07 | lon_sec = 50 | lon_dir = E }} '''Cavertitz''' is in plak en gemeente yn 'e ''[[Landkreis]]'' [[Noardsaksen (Landkreis)|Noardsaksen]] yn [[Dútslân]]. Cavertitz waard foar it earst neamd yn 'e 14e iuw. De gemeente is bekend om har lânbou en pittoreske lânskippen en hat 2.147 ynwenners (2024). == Gemeenteyndieling == == Ortsteile == De gemeente bestiet út 12 ''[[Ortsteil]]e'': {| | valign="top" | * Cavertitz * [[Bucha (Cavertitz)|Bucha]] * [[Außig]] * [[Olganitz]] * [[Treptitz]] * [[Schirmenitz]] | valign="top" | * [[Klingenhain]] * [[Lampertswalde (Cavertitz)|Lampertswalde]] * [[Reudnitz (Cavertitz)|Reudnitz]] * [[Schöna (Cavertitz)|Schöna]] * [[Sörnewitz (Cavertitz)|Sörnewitz]] * [[Zeuckritz]] |} == Ofbylden == <gallery> Cavertitz Schloss.jpg|Slot Cavertitz 20110418460DR Lampertswalde (Cavertitz) Schloßpark.jpg|Slotpark Lampertswalde </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Bad Düben}} }} {{Navigaasje Landkreis Noardsaksen}} {{Stobbe|plak en as gemeente}} [[Kategory:Plak yn Saksen]] [[Kategory:Gemeente yn Saksen]] [[Kategory:Noardsaksen (Landkreis)]] haz2b4dqw3kw7ok54w11qtu4cg1xvaf 1231128 1231127 2026-05-31T07:49:04Z RomkeHoekstra 10582 1231128 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Cavertitz | ôfbylding = Cavertitz Kirche-1.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Protestantske tsjerke Cavertitz. | wapen = | ynwennertal = 2.147 <small>(31.12.2024)</small><ref>[https://www.statistik.sachsen.de/ Statistisches Landesamt des Freistaates Sachsen]</ref> | oerflak = 69,16 km² | befolkingstichtens = 31 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = 103 m | lân = {{Flagge DE}} [[Dútslân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Saxony.svg|border|20px]] [[Saksen]] | bestjoerlike ienheid 2 = Lânkring | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Noardsaksen (Landkreis)|Noardsaksen]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3 = | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4 = | boargemaster = | stedsyndieling = | gemeente-yndieling = 12 [[Ortsteil]]e | stifting = | postkoade = 04758 | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = | webside = [https://www.cavertitz.de www.cavertitz.de] | mapname = Saksen | lat_deg = 51 | lat_min = 22 | lat_sec = 38 | lat_dir = N | lon_deg = 13 | lon_min = 07 | lon_sec = 50 | lon_dir = E }} '''Cavertitz''' is in plak en gemeente yn 'e ''[[Landkreis]]'' [[Noardsaksen (Landkreis)|Noardsaksen]] yn [[Dútslân]]. Cavertitz waard foar it earst neamd yn 'e 14e iuw. De gemeente is bekend om har lânbou en pittoreske lânskippen en hat 2.147 ynwenners (2024). == Gemeenteyndieling == == Ortsteile == De gemeente bestiet út 12 ''[[Ortsteil]]e'': {| | valign="top" | * Cavertitz * [[Bucha (Cavertitz)|Bucha]] * [[Außig]] * [[Olganitz]] * [[Treptitz]] * [[Schirmenitz]] | valign="top" | * [[Klingenhain]] * [[Lampertswalde (Cavertitz)|Lampertswalde]] * [[Reudnitz (Cavertitz)|Reudnitz]] * [[Schöna (Cavertitz)|Schöna]] * [[Sörnewitz (Cavertitz)|Sörnewitz]] * [[Zeuckritz]] |} == Ofbylden == <gallery> Cavertitz Schloss.jpg|Slot Cavertitz 20110418460DR Lampertswalde (Cavertitz) Schloßpark.jpg|Slotpark Lampertswalde </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Bad Düben}} }} {{Navigaasje Landkreis Noardsaksen}} [[Kategory:Plak yn Saksen]] [[Kategory:Gemeente yn Saksen]] [[Kategory:Noardsaksen (Landkreis)]] dluk95eiy8jaluurmkubgp0j03r0gyx 0 175522 1231129 1157862 2026-05-31T08:11:56Z RomkeHoekstra 10582 - stobbeberjocht, + ynfoboks, nav., tafoege ynformaasje ôfkomstich fan 'e Dútske wiki. 1231129 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Dahlen | ôfbylding = 20090503140DR Dahlen (Sachsen) Rathaus Markt Sackhupper.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Riedshûs en merk Dahlen | wapen = Wappen dahlen.png | ynwennertal = 4.144 <small>(31.12.2024)</small><ref>[https://www.statistik.sachsen.de/ Statistisches Landesamt des Freistaates Sachsen]</ref> | oerflak = 71,87 km² | befolkingstichtens = 58 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = 158 m | lân = {{Flagge DE}} [[Dútslân]] | bestjoerlike ienheid 1 = dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Saxony.svg|border|20px]] [[Saksen]] | bestjoerlike ienheid 2 = lânkring | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noardsaksen (Landkreis)|Noardsaksen]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | gemeente-yndieling = 10 ''[[Stadtteil]]e'' | stifting = | postkoade = 04774 | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = | webside = [https://www.heidestadt-dahlen.de www.heidestadt-dahlen.de] | mapname = Saksen | lat_deg = 51 | lat_min = 21 | lat_sec = 56 | lat_dir = N | lon_deg = 13 | lon_min = 00 | lon_sec = 13 | lon_dir = E }} '''Dahlen''' is in plak en gemeente yn 'e ''[[Landkreis]]'' [[Noardsaksen (Landkreis)|Noardsaksen]] yn [[Dútslân]]. De gemeente hat 4.144 ynwenners (2024). Dahlen hat in skiednis dy't weromgiet oant de 12e iuw. De stêd is bekend om it kastiel fan Dahlen en de omlizzende bosken. == Gemeenteyndieling == {|class=wikitable |+ ''[[Stadtteil]]e'' fan Dahlen |- class="hintergrundfarbe5" |'''Stadtteil''' || '''Ynwennertal'''<br><small>(17 maaie 2022)</small> |- |Dahlen || align=right | 2.536 |- |[[Großböhla]], [[Kleinböhla]], [[Neuböhla]]|| align="right" | 380 |- |[[Schmannewitz]] || align=right | 624 |- |[[Ochsensaal]] || align=right | 238 |- |[[Börln]], [[Bortewitz]], [[Schwarzer Kater (Dahlen)|Schwarzer Kater]], [[Radegast (Dahlen)|Radegast]] || align=right | 605 |- class="hintergrundfarbe5" |'''Totaal gemeente''' || align=right | '''4.383''' |} == Ofbylden == <gallery> 20110418515DR Dahlen Stadtkirche Unserer Lieben Frauen.jpg|Us-Leaffrouwetsjerke Dahlen 20060808130DR Großböhla (Dahlen) Rittergut Schloß.jpg|Slot Großböhla Schmannewitz Kirche-01.jpg|Barokke tsjerke Schmannewitz </gallery> <gallery> Schmannewitz Windmuehle.jpg|Wynmûne Schmannewitz Boerln Alte Muehle.jpg|Alde wettermûne yn Börln Boerln Kirche1.jpg|Tsjerke Börln </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Dahlen}} }} {{Navigaasje Landkreis Noardsaksen}} [[Kategory:Plak yn Saksen]] [[Kategory:Gemeente yn Saksen]] [[Kategory:Noardsaksen (Landkreis)]] flpo4pomsx482w85rjwausqgcmxms49 0 175523 1231130 1157863 2026-05-31T08:38:42Z RomkeHoekstra 10582 - stobbeberjocht, + ynfoboks, nav., tafoege ynformaasje ôfkomstich fan 'e Dútske wiki. 1231130 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Delitzsch | ôfbylding = Barockschloss Delitzsch - Winterbild.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Slot mei slotpark | wapen = DEU Delitzsch COA.svg | ynwennertal = 25.895 <small>(31.12.2024)</small><ref>[https://www.statistik.sachsen.de/ Statistisches Landesamt des Freistaates Sachsen]</ref> | oerflak = 85,92 km² | befolkingstichtens = 301 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = 94 m | lân = {{Flagge DE}} [[Dútslân]] | bestjoerlike ienheid 1 = dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Saxony.svg|20px]] [[Saksen]] | bestjoerlike ienheid 2 = lânkring | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Nordsachsen]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | gemeente-yndieling = Stêd mei 15 [[Ortsteil]]e | stifting = | postkoade = 04509 | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = | webside = [https://www.delitzsch.de www.delitzsch.de] | mapname = Saksen | lat_deg = 51 | lat_min = 31 | lat_sec = 27 | lat_dir = N | lon_deg = 12 | lon_min = 20 | lon_sec = 02 | lon_dir = E }} '''Delitzsch''' is in stêd en gemeente yn 'e ''[[Landkreis]]'' [[Noardsaksen (Landkreis)|Noardsaksen]] yn [[Dútslân]]. De gemeente hat 25.895 ynwenners (2024). Delitzsch waard oprjochte yn 'e midsiuwen en hat in rike skiednis as in hannelsstêd. De âlde stedsmuorren en kastiel binne wichtige toeristyske attraksjes. == Gemeente == {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- ! ''Ortsteil'' ! Oerflak<br />km² ! Ynwennertal<br>(31.01.2018) ! ynw./km² ! Gemeentekaart |- |style="text-align:left;"| Stêd mei [[Gertitz]], [[Kertitz]] en [[Werben (Delitzsch)|Werben]] |38,04 |20.657 |543 |rowspan="14"| [[Ofbyld:Übersichtskarte von Delitzsch und seinen Ortsteilen.png|453x453px|rechts|Übersichtsplan vom Stadtgebiet]] |- |style="text-align:left;"| [[Beerendorf]] |2,38 |596 |250 |- |style="text-align:left;"| [[Benndorf (Delitzsch)|Benndorf]] |3,62 |382 |106 |- |style="text-align:left;"| [[Brodau (Delitzsch)|Brodau]] |3,16 |303 |96 |- |style="text-align:left;"| [[Döbernitz]] |1,17 |787 |673 |- |style="text-align:left;"| [[Laue]] |5,22 |194 |37 |- |style="text-align:left;"| [[Poßdorf]] |7,78 |59 |8 |- |style="text-align:left;"| [[Rödgen (Delitzsch)|Rödgen]] |4,12 |243 |59 |- |style="text-align:left;"| [[Schenkenberg (Delitzsch)|Schenkenberg]] |2,43 |821 |338 |- |style="text-align:left;"| [[Selben]] |3,33 |689 |207 |- |style="text-align:left;"| [[Spröda]] |6,42 |270 |42 |- |style="text-align:left;"| [[Storkwitz]] |3,59 |152 |42 |- |style="text-align:left;"| [[Zschepen]] |2,31 |409 |177 |- |style="text-align:left;"| '''Meiïnoar''' |'''83,57''' |'''25.562''' |'''306''' |} De stêd Delitzsch en de doarpen Döbernitz, Gertitz, Kertitz, Schenkenberg, Werben en dielen fan Beerendorf binne foar it grutste part oaninoar fêstgroeid en foarmje it grutte wen- en wurkgebiet fan 'e gemeente. Oare doarpen hawwe in mear lannelik karakter en binne troch de bank nommen tinbefolke, mar nimme wol fierwei it grutste part fan it oerflak fan 'e gemeente yn. == Ofbylden == <gallery> Delitzsch St. Peter und Paul-02.jpg|Petrus en Paulustsjerke , Delitzsch Hallescher Turm.jpg|Hallescher Toer Delitzsch Hospitalkirche St. Georg.jpg|Hospitaaltsjerke Sint-Joaris </gallery> <gallery> Delitzsch Postmeilensauele-03.jpg|Roßplein 20090419345MDR Benndorf (Delitzsch) Feldsteinkirche.jpg|Doarpstsjerke fan Benndorf Schenkenberg Herrenhaus-01.jpg|Riddergoed Schenkenberg </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Delitzsch}} }} {{Navigaasje Landkreis Noardsaksen}} [[Kategory:Plak yn Saksen]] [[Kategory:Gemeente yn Saksen]] [[Kategory:Noardsaksen (Landkreis)]] pwzofa8l7bijhovpl6fu3kdzj86a09x 1231131 1231130 2026-05-31T08:41:19Z RomkeHoekstra 10582 1231131 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Delitzsch | ôfbylding = Barockschloss Delitzsch - Winterbild.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Slot mei slotpark | wapen = DEU Delitzsch COA.svg | ynwennertal = 25.895 <small>(31.12.2024)</small><ref>[https://www.statistik.sachsen.de/ Statistisches Landesamt des Freistaates Sachsen]</ref> | oerflak = 85,92 km² | befolkingstichtens = 301 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = 94 m | lân = {{Flagge DE}} [[Dútslân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Saxony.svg|border|20px]] [[Saksen]] | bestjoerlike ienheid 2 = Lânkring | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noardsaksen (Landkreis)|Noardsaksen]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | gemeente-yndieling = Stêd mei 15 [[Ortsteil]]e | stifting = | postkoade = 04509 | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = | webside = [https://www.delitzsch.de www.delitzsch.de] | mapname = Saksen | lat_deg = 51 | lat_min = 31 | lat_sec = 27 | lat_dir = N | lon_deg = 12 | lon_min = 20 | lon_sec = 02 | lon_dir = E }} '''Delitzsch''' is in stêd en gemeente yn 'e ''[[Landkreis]]'' [[Noardsaksen (Landkreis)|Noardsaksen]] yn [[Dútslân]]. De gemeente hat 25.895 ynwenners (2024). Delitzsch waard oprjochte yn 'e midsiuwen en hat in rike skiednis as in hannelsstêd. De âlde stedsmuorren en kastiel binne wichtige toeristyske attraksjes. == Gemeente == De gemeente bestiet út de stêd Delitzsch en noch 15 ''[[Ortsteil]]e''. {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- ! ''Ortsteil'' ! Oerflak<br/>km² ! Ynwennertal<br><small>(31.01.2018)</small> ! ynw./km² ! Gemeentekaart |- |style="text-align:left;"| Stêd mei [[Gertitz]], [[Kertitz]] en [[Werben (Delitzsch)|Werben]] |38,04 |20.657 |543 |rowspan="14"| [[Ofbyld:Übersichtskarte von Delitzsch und seinen Ortsteilen.png|453x453px|rechts|Übersichtsplan vom Stadtgebiet]] |- |style="text-align:left;"| [[Beerendorf]] |2,38 |596 |250 |- |style="text-align:left;"| [[Benndorf (Delitzsch)|Benndorf]] |3,62 |382 |106 |- |style="text-align:left;"| [[Brodau (Delitzsch)|Brodau]] |3,16 |303 |96 |- |style="text-align:left;"| [[Döbernitz]] |1,17 |787 |673 |- |style="text-align:left;"| [[Laue]] |5,22 |194 |37 |- |style="text-align:left;"| [[Poßdorf]] |7,78 |59 |8 |- |style="text-align:left;"| [[Rödgen (Delitzsch)|Rödgen]] |4,12 |243 |59 |- |style="text-align:left;"| [[Schenkenberg (Delitzsch)|Schenkenberg]] |2,43 |821 |338 |- |style="text-align:left;"| [[Selben]] |3,33 |689 |207 |- |style="text-align:left;"| [[Spröda]] |6,42 |270 |42 |- |style="text-align:left;"| [[Storkwitz]] |3,59 |152 |42 |- |style="text-align:left;"| [[Zschepen]] |2,31 |409 |177 |- |style="text-align:left;"| '''Meiïnoar''' |'''83,57''' |'''25.562''' |'''306''' |} De stêd Delitzsch en de doarpen Döbernitz, Gertitz, Kertitz, Schenkenberg, Werben en dielen fan Beerendorf binne foar it grutste part oaninoar fêstgroeid en foarmje it grutte wen- en wurkgebiet fan 'e gemeente. Oare doarpen hawwe in mear lannelik karakter en binne troch de bank nommen tinbefolke, mar nimme wol fierwei it grutste part fan it oerflak fan 'e gemeente yn. == Ofbylden == <gallery> Delitzsch St. Peter und Paul-02.jpg|Petrus en Paulustsjerke , Delitzsch Hallescher Turm.jpg|Hallescher Toer Delitzsch Hospitalkirche St. Georg.jpg|Hospitaaltsjerke Sint-Joaris </gallery> <gallery> Delitzsch Postmeilensauele-03.jpg|Roßplein 20090419345MDR Benndorf (Delitzsch) Feldsteinkirche.jpg|Doarpstsjerke fan Benndorf Schenkenberg Herrenhaus-01.jpg|Riddergoed Schenkenberg </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Delitzsch}} }} {{Navigaasje Landkreis Noardsaksen}} [[Kategory:Plak yn Saksen]] [[Kategory:Gemeente yn Saksen]] [[Kategory:Noardsaksen (Landkreis)]] mn3k0mln1hz86kp982h39ea4uopvb41 0 175525 1231135 1157865 2026-05-31T10:31:11Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks, + nav., oare ynformaasje 1231135 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Eilenburg | ôfbylding = Eilenburg vom Burgberg.JPG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Sintrum Eilenburg | wapen = Wappen Eilenburg.svg | ynwennertal = 16.539 <small>(31.12.2024)</small><ref>[https://www.statistik.sachsen.de/ Statistisches Landesamt des Freistaates Sachsen]</ref> | oerflak = 46,84 km² | befolkingstichtens = 353 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = 102 m | lân = {{Flagge DE}} [[Dútslân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Saxony.svg|20px]] [[Saksen]] | bestjoerlike ienheid 2 = Lânkring | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Noardsaksen (Landkreis)|Noardsaksen]] | stedsyndieling = 3 stedsdielen mei 6 doarpsdielen | gemeente-yndieling = 9 steds- en doarpsdielen | stifting = | postkoade = 04838 | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = | webside = [https://www.eilenburg.de www.eilenburg.de] | mapname = Saksen | lat_deg = 51 | lat_min = 27 | lat_sec = 35 | lat_dir = N | lon_deg = 12 | lon_min = 38 | lon_sec = 00 | lon_dir = E }} '''Eilenburg''' is in stêd en gemeente yn 'e ''[[andkreis]]'' [[Noardsaksen (Landkreis)|Noardsaksen]] yn [[Dútslân]]. De gemeente hat 16.539 ynwenners (2024). Eilenburg hat in skiednis dy't weromgiet nei de 11e iuw. De stêd spile troch de iuwen hinne in wichtige rol yn 'e regionale ekonomy . Eilenburg Sorbenturm-02.jpg|Sorbetoer. == Ofbylden == <gallery> </gallery> <gallery> </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Eilenburg}} }} {{Navigaasje Landkreis Noardsaksen}} [[Kategory:Plak yn Saksen]] [[Kategory:Gemeente yn Saksen]] [[Kategory:Noardsaksen (Landkreis)]] exbsjk2htheafsfbkr6ywopx9ak0iil 1231138 1231135 2026-05-31T10:53:12Z Ieneach fan 'e Esk 13292 hjir is wat misgien, leau 'k 1231138 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Eilenburg | ôfbylding = Eilenburg vom Burgberg.JPG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Sintrum Eilenburg | wapen = Wappen Eilenburg.svg | ynwennertal = 16.539 <small>(31.12.2024)</small><ref>[https://www.statistik.sachsen.de/ Statistisches Landesamt des Freistaates Sachsen]</ref> | oerflak = 46,84 km² | befolkingstichtens = 353 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = 102 m | lân = {{Flagge DE}} [[Dútslân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Saxony.svg|20px]] [[Saksen]] | bestjoerlike ienheid 2 = Lânkring | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Noardsaksen (Landkreis)|Noardsaksen]] | stedsyndieling = 3 stedsdielen mei 6 doarpsdielen | gemeente-yndieling = 9 steds- en doarpsdielen | stifting = | postkoade = 04838 | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = | webside = [https://www.eilenburg.de www.eilenburg.de] | mapname = Saksen | lat_deg = 51 | lat_min = 27 | lat_sec = 35 | lat_dir = N | lon_deg = 12 | lon_min = 38 | lon_sec = 00 | lon_dir = E }} '''Eilenburg''' is in stêd en gemeente yn 'e ''[[andkreis]]'' [[Noardsaksen (Landkreis)|Noardsaksen]] yn [[Dútslân]]. De gemeente hat 16.539 ynwenners (2024). Eilenburg hat in skiednis dy't weromgiet nei de 11e iuw. De stêd spile troch de iuwen hinne in wichtige rol yn 'e regionale ekonomy . == Ofbylden == <gallery mode=packed heights=200px style="text-align:left"> File:Eilenburg Sorbenturm-02.jpg|Sorbetoer </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Eilenburg}} }} {{Navigaasje Landkreis Noardsaksen}} [[Kategory:Plak yn Saksen]] [[Kategory:Gemeente yn Saksen]] [[Kategory:Noardsaksen (Landkreis)]] 1md2bg9c2c6rs0asqg7leb2cgn6na1z 1231139 1231138 2026-05-31T11:05:07Z RomkeHoekstra 10582 Der gie wat mis by it opslaan. De helte fan 'e tekst ferdwûn. Dit is de korreksje. 1231139 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Eilenburg | ôfbylding = Eilenburg vom Burgberg.JPG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Sintrum Eilenburg | wapen = Wappen Eilenburg.svg | ynwennertal = 16.539 <small>(31.12.2024)</small><ref>[https://www.statistik.sachsen.de/ Statistisches Landesamt des Freistaates Sachsen]</ref> | oerflak = 46,84 km² | befolkingstichtens = 353 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = 102 m | lân = {{Flagge DE}} [[Dútslân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Saxony.svg|20px]] [[Saksen]] | bestjoerlike ienheid 2 = Lânkring | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Noardsaksen (Landkreis)|Noardsaksen]] | stedsyndieling = 6 ''[[Ortsteil]]''e | gemeente-yndieling = | stifting = | postkoade = 04838 | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = | webside = [https://www.eilenburg.de www.eilenburg.de] | mapname = Saksen | lat_deg = 51 | lat_min = 27 | lat_sec = 35 | lat_dir = N | lon_deg = 12 | lon_min = 38 | lon_sec = 00 | lon_dir = E }} '''Eilenburg''' is in stêd en gemeente yn 'e ''[[Landkreis]]'' [[Noardsaksen (Landkreis)|Noardsaksen]] yn [[Dútslân]]. De gemeente hat 16.539 ynwenners (2024). == Gemeente == Eilenburg hat seis ''[[Ortsteil]]e'': * Behlitz * Hainichen * Kospa * Pressen * Wedelwitz * Zschettgau == Twadde Wrâldkriich == Eilenburg hat in skiednis dy't weromgiet nei de 11e iuw. De stêd spile troch de iuwen hinne in wichtige rol yn 'e regionale ekonomy. Likernôch twa wiken foar de ein fan 'e [[Twadde Wrâldkriich]] waard de stêd hast hielendal ferneatige. Op 17 april 1945 waard yn Eilenburg it tankalarm ôfkundige, de stêd waard ta festing ferklearre en der waard hjitten om oant de stêd ta de lêste man te ferdigenjen. Trije dagen en trije nachten lei de stêd ûnder swier artilleryfjoer, wêrby't in grut part fan 'e bebouwing fan de stêd ferneatige waard. De striid koste twahûndert minskelibbens en 90 prosint fan it stedssintrum (65% fan alle gebouwen yn 'e stêd) waard ferwoastge, wylst de Amerikaanske troepen skraachwurk ferliezen hiene. Eilenburg wie ien fan 'e swierst fernielde stêden yn Dútslân == Ofbylden == <gallery> Eilenburg Burg-01.jpg|Kastiel Eilenburg. Eilenburg Sorbenturm-02.jpg|Sorbetoer. Eilenburg Weinbergstraße 03.jpg|Weinbergstraße. </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Eilenburg}} }} {{Navigaasje Landkreis Noardsaksen}} [[Kategory:Plak yn Saksen]] [[Kategory:Gemeente yn Saksen]] [[Kategory:Noardsaksen (Landkreis)]] kd9pnq7xye2ackg1tru4kw01s8mpidz 0 175526 1231140 1157866 2026-05-31T11:30:58Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere,. + ynfoboks, + nav. en Ortsteile. 1231140 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Elsnig | ôfbylding = ElsnigKirche1.JPG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Protestantske tsjerke Elsnig. | wapen = Wappen Elsnig.jpg | ynwennertal = 1.352 <small>(31.12.2024)</small><ref>[https://www.statistik.sachsen.de/ Statistisches Landesamt des Freistaates Sachsen]</ref> | oerflak = 36,9 km² | befolkingstichtens = 37 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = 88 m | lân = {{Flagge DE}} [[Dútslân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Saxony.svg|20px]] [[Saksen]] | bestjoerlike ienheid 2 = Lânkring | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Nordsachsen]] | bestjoerlike ienheid 3 = Ferbânsgemeente | namme bestjoerlike ienheid 3 = [[Dommitzsch (Verwaltungsgemeinschaft)|Dommitzsch]] | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | gemeente-yndieling = 8 ''[[Ortsteil]]e'' | stifting = | postkoade = 04886 | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = | webside = [https://www.dommitzsch.de www.dommitzsch.de] | mapname = Saksen | lat_deg = 51 | lat_min = 36 | lat_sec = 32 | lat_dir = N | lon_deg = 12 | lon_min = 55 | lon_sec = 45 | lon_dir = E }} '''Elsnig''' is in doarp en gemeente yn 'e ''[[Landkreis]]'' [[Noardsaksen (Landkreis)|Noardsaksen]] yn [[Dútslân]]. De gemeente hat 1.352 ynwenners (2024). Elsnig hat in lange agraryske skiednis en is bekend om syn lânskip en natuergebieten. == Gemeenteyndieling == De gemeente bestiet út acht ''[[Ortsteil]]e''. {| | valign="top" | * Elsnig * [[Döbern (Elsnig)|Döbern]] * [[Drebligar]] * [[Mockritz (Elsnig)|Mockritz]] | valign="top" | * [[Neiden (Elsnig)|Neiden]] * [[Polbitz]] * [[Vogelgesang (Elsnig)|Vogelgesang]] * [[Waldsiedlung (Elsnig)|Waldsiedlung]] |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Elsnig}} }} {{Navigaasje Landkreis Noardsaksen}} [[Kategory:Plak yn Saksen]] [[Kategory:Gemeente yn Saksen]] [[Kategory:Noardsaksen (Landkreis)]] 70wmuupmpqqy3q0elztpspuwpp113vd 0 187652 1231094 1210421 2026-05-30T20:35:33Z Drewes 2754 tink? Of? 1231094 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk |ôfbylding = Onychoprion anaethetus New Caledonia 05.JPG |ôfbyldingsbreedte= |ôfbyldingstekst = bûnte stirnzen |takson1 = |namme1 = |takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: |namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') |takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: |namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: |namme5 = [[fûgels]] (''Aves'') |takson8 = [[boppeskift]]: |namme8 = [[nije fûgels]] (''Neoaves'') |takson9 = [[skift]]: |namme9 = [[wilstereftigen]] (Charadriiformes) |takson11 = [[famylje]]: |namme11 = [[seefûgels]] (Laridae) |takson13 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: |namme13 = '''swartbûnte stirnzen''' (''Onychoprion'') |beskriuwer, jier = [[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1832 |soarten = }} '''Swartbûnte stirnzen''' (''Onychoprio'') foarmje in [[fûgel]][[Skaai (taksonomy)|skaai]] (''Chlidonias'') yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae''). De soarten yn it skaai ha allegear swarte boppedielen en in ljochte ûnderkant. Alhoewol't it skaai al yn 1832 beskreaun waard troch Johann Georg Wagler, waard it oant koart ferlyn opnommen yn it tige grutte skaai ''[[Sterna]]'' (Bridge et al., 2005). Trije fan 'e fjouwer soarten libje yn 'e tropen, útsein de [[Aleoetestirns]] dy 't yn it hege noarden fan 'e in [[Grutte Oseaan]] libbet. Se bringe it grutste part fan harren libben boppe see troch en komme allinnich oan lân om te brieden. It binne op 'e grûn lûdroftige fûgels en se briede mei hûnderten oant tsientûzenen pearkes yn koloanjes. De nêsten binne faak net mear as ienfâldige kûltsjes yn it sân of op in flakke rots. Se jeie troch flugge dûkbewegings op lytse fiskjes en folle it dieet oan mei ynsekten op it wetteroerflak of lytse kreeften. == Soarten == It skaai wurdt yn 4 soarten ûnderferdield: {| class="wikitable" |- ! Ofbyld !! Wittenskiplike namme !! Fryske namme !! Fersprieding !! Status/<br>Trend |- |[[Ofbyld:Aleutian Tern (Onychoprion aleuticus) (27338243973).jpg|120px]] || ''Onychoprion aleuticus'' || [[Aleoetestirns]] || East-[[Sibearje]] en West-[[Alaska]], oerwinteret yn [[Súdeast-Aazje]] || kwetsber<br> [[Ofbyld:Red Downwards Trend Arrow.svg|25px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/aleutian-tern-onychoprion-aleuticus ''Onychoprion aleuticus'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Sterna fuscata.JPG|120px]] || ''Onychoprion fuscatus''|| [[bûnte stirns]] || Pantropyske seeën tusken likernôch 25° noarder- en suderbreedte || net bedrige<br>ûnbekend<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-tern-chlidonias-niger ''Onychoprion fuscatus'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Bridled Tern LEI Nov06.JPG|120px]] || ''Onychoprion anaethetus''|| [[leiestirns]] || [[Reade See]], [[Perzyske Golf]], [[Stille Oseaan]], westlike [[Yndyske Oseaan]], [[Karibysk gebiet]] en West-[[Afrika]] || net bedrige<br>ûnbekend<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-backed-tern-onychoprion-anaethetus ''Onychoprion anaethetus'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Starr 080606-6860 Onychoprion lunatus.jpg|120px]] || ''Onychoprion lunatus''|| [[brilstirns]] || tropyske Stille Oseaan || net bedrige<br>[[Ofbyld:Red Downwards Trend Arrow.svg|25px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bridled-tern-onychoprion-lunatus ''Onychoprion lunatus'' op ''BirdLife'']</ref> |- |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Chlidonias}} }} {{DEFAULTSORT:Swartbunte stirnzen}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Seefûgel]] [[Kategory:Swartbûnte stirns| ]] 0chhmctjy9ffcjvj0ese724bfmu5grs 1231124 1231094 2026-05-31T06:13:36Z RomkeHoekstra 10582 Dat wol my net oan, wy ha ek in Nikobarenparkyt en Komoarenpappegaaido. 1231124 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk |ôfbylding = Onychoprion anaethetus New Caledonia 05.JPG |ôfbyldingsbreedte= |ôfbyldingstekst = bûnte stirnzen |takson1 = |namme1 = |takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: |namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') |takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: |namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: |namme5 = [[fûgels]] (''Aves'') |takson8 = [[boppeskift]]: |namme8 = [[nije fûgels]] (''Neoaves'') |takson9 = [[skift]]: |namme9 = [[wilstereftigen]] (Charadriiformes) |takson11 = [[famylje]]: |namme11 = [[seefûgels]] (Laridae) |takson13 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: |namme13 = '''swartbûnte stirnzen''' (''Onychoprion'') |beskriuwer, jier = [[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1832 |soarten = }} '''Swartbûnte stirnzen''' (''Onychoprio'') foarmje in [[fûgel]][[Skaai (taksonomy)|skaai]] (''Chlidonias'') yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae''). De soarten yn it skaai ha allegear swarte boppedielen en in ljochte ûnderkant. Alhoewol't it skaai al yn 1832 beskreaun waard troch Johann Georg Wagler, waard it oant koart ferlyn opnommen yn it tige grutte skaai ''[[Sterna]]'' (Bridge et al., 2005). Trije fan 'e fjouwer soarten libje yn 'e tropen, útsein de [[Aleoetenstirns]] dy 't yn it hege noarden fan 'e in [[Grutte Oseaan]] libbet. Se bringe it grutste part fan harren libben boppe see troch en komme allinnich oan lân om te brieden. It binne op 'e grûn lûdroftige fûgels en se briede mei hûnderten oant tsientûzenen pearkes yn koloanjes. De nêsten binne faak net mear as ienfâldige kûltsjes yn it sân of op in flakke rots. Se jeie troch flugge dûkbewegings op lytse fiskjes en folle it dieet oan mei ynsekten op it wetteroerflak of lytse kreeften. == Soarten == It skaai wurdt yn 4 soarten ûnderferdield: {| class="wikitable" |- ! Ofbyld !! Wittenskiplike namme !! Fryske namme !! Fersprieding !! Status/<br>Trend |- |[[Ofbyld:Aleutian Tern (Onychoprion aleuticus) (27338243973).jpg|120px]] || ''Onychoprion aleuticus'' || [[Aleoetenstirns]] || East-[[Sibearje]] en West-[[Alaska]], oerwinteret yn [[Súdeast-Aazje]] || kwetsber<br> [[Ofbyld:Red Downwards Trend Arrow.svg|25px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/aleutian-tern-onychoprion-aleuticus ''Onychoprion aleuticus'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Sterna fuscata.JPG|120px]] || ''Onychoprion fuscatus''|| [[bûnte stirns]] || Pantropyske seeën tusken likernôch 25° noarder- en suderbreedte || net bedrige<br>ûnbekend<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-tern-chlidonias-niger ''Onychoprion fuscatus'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Bridled Tern LEI Nov06.JPG|120px]] || ''Onychoprion anaethetus''|| [[leiestirns]] || [[Reade See]], [[Perzyske Golf]], [[Stille Oseaan]], westlike [[Yndyske Oseaan]], [[Karibysk gebiet]] en West-[[Afrika]] || net bedrige<br>ûnbekend<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-backed-tern-onychoprion-anaethetus ''Onychoprion anaethetus'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Starr 080606-6860 Onychoprion lunatus.jpg|120px]] || ''Onychoprion lunatus''|| [[brilstirns]] || tropyske Stille Oseaan || net bedrige<br>[[Ofbyld:Red Downwards Trend Arrow.svg|25px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bridled-tern-onychoprion-lunatus ''Onychoprion lunatus'' op ''BirdLife'']</ref> |- |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Chlidonias}} }} {{DEFAULTSORT:Swartbunte stirnzen}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Seefûgel]] [[Kategory:Swartbûnte stirns| ]] 3be8axec630bu1av5b8h1pc2z22112a 0 189844 1231136 1218156 2026-05-31T10:49:43Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nije side 1231136 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | namme = alligatoreftigen | ôfbylding = Two_american_alligators.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = In pear [[Mississippy-alligator]]s (''Alligator mississippiensis''). | takson1 = | namme1 = | takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson4 = [[ûnderstamme]]: | namme4 = [[wringedieren]] (''Vertebrata'') | takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme5 = [[reptilen]] (''Reptilia) | takson6 = [[klade]]: | namme6 = [[archosauriërs]] (''Archosauria) | takson7 = [[klade]]: | namme7 = [[krokkedildiereftigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Pseudosuchia) | takson8 = [[klade]]: | namme8 = [[krokkedildieren]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Crocodylomorpha'') | takson9 = [[klade]]: | namme9 = [[echte krokkedildieren]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Cocodyliformes'') | takson11 = [[klade]]: | namme11 = [[moderne krokkedildieren]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Eusuchia'') | takson12 = [[skift]]: | namme12 = [[krokkedileftigen]] (''Crocodilia'') | takson13 = [[boppefamylje]]: | namme13 = '''alligatoreftigen''' (''Alligatoroidea'') | takson14 = | namme14 = | takson15 = | namme15 = | takson16 = | namme16 = | takson17 = | namme17 = | takson18 = | namme18 = | takson19 = | namme19 = | beskriuwer, jier = [[John Edward Gray|Gray]], 1844 | soarten = | lânkaart = | lânkaarttekst = | lânkaartbreedte = | lânkaarttekst_links = }} De '''alligatoreftigen''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Alligatoroidea'') foarmje in [[boppefamylje]] fan 'e [[klasse (taksonomy)|klasse]] fan 'e [[reptilen]] (''Reptilia'') en it [[skift]] fan 'e [[krokkedileftigen]] (''Crocodilia''). Dizze kloft omfiemet de [[echte alligators|alligators]] en [[kaaimannen]], yn 'e mande mei guon besibbe [[útstjerren (biology)|útstoarne]] groepen. De oare beide boppefamyljes fan 'e krokkedileftigen binne de [[echte krokkedileftigen]] (''Crocodyloidea'') en de [[gaviaaleftigen]] (''Gavialoidea''). Der binne op 't heden 2 libbene [[soarte]]n alligators en 6 libbene soarten kaaimannen. Op ien soarte nei, de [[Sineeske alligator]] (''Alligator sinensis''), binne de alligatoreftigen yn har [[ferspriedingsgebiet|fersprieding]] beheind ta de [[Nije Wrâld]]. ==Taksonomy== De [[boppefamylje]] fan 'e alligatoreftigen waard yn [[1844]] yntrodusearre troch de [[Ingelân|Ingelske]] [[soölooch]] [[John Edward Gray]]. Tradisjoneel waard derfan útgien dat de alligatoreftigen nau besibbe wiene oan 'e [[echte krokkedileftigen]] (''Crocodyloidea''), en dat de [[gaviaaleftigen]] (''Gavialoidea'') de ôfwikende groep binnen it [[skift]] fan 'e [[krokkedileftigen]] (''Crocodilia'') wiene. De alligatoreftigen en de krokkedileftigen soene dan mei-inoar de ([[taksonomy|rangleaze]]) [[klade]] fan 'e [[koartsnútkrokkedileftigen]] (''Brevirostres'') foarmje. Dy yndieling wie basearre op [[morfology]]ske ûndersiken oangeande skaaimerken fan it [[skelet]] fan sawol libbene as [[útstjerren (biology)|útstoarne]] krokkedileftigen. Doe't yn 'e [[ienentweintichste iuw]] ûndersyk dien waard nei it [[DNA]] fan krokkedileftigen wiisden de útkomsten lykwols unanym op in folslein tsjinstelde yndieling. Ynstee dat de gaviaaleftigen de ôfwikende groep foarmen, die bliken dat sy krekt nau besibbe wiene oan 'e echte krokkedileftigen, wylst de alligatoreftigen dêr folle fierder fanôf stiene. De klade fan 'e koartsnútkrokkedileftigen waard doe ôftanke en yn it plak dêrfoar kaam de klade fan 'e [[langsnútkrokkedileftigen]] (''Longirostres''), dêr't de gaviaaleftigen en de echte krokkedileftigen yn byinoar brocht waarden. [[File:Leidyosuchus canadensis, Dinosaur Provincial Park, Alberta, Canada, Late Cretaceous - Royal Ontario Museum - DSC00090.JPG|left|thumb|250px|De [[fossile]] [[plasse]] fan in [[Kanadeeske leidykrokkedil]] (''Leidyosuchus canadensis'').]] Tsjintwurdich wurde de alligatoreftigen sadwaande op it mêd fan 'e [[kladistyk]] definiëarre as de [[Mississippy-alligator]] (''Alligator mississippiensis'') en alle libbene en útstoarne krokkedileftigen dy't nauwer oan dy [[soarte]] besibbe binne as oan 'e [[Nylkrokkedil]] (''Crocodylus niloticus'') of oan 'e [[gaviaal]] (''Gavialis gangeticus''). Dat betsjut dat ta de alligatoreftigen net inkeld de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[alligators en kaaimannen]] (''Alligatoridae'') rekkene wurde, mar ek ferskate [[prehistoarysk]]e groepen, lykas de [[freeskrokkedillen]] (''Deinosuchus'') en de [[glêdtoskkrokkedillen]] (''Listrognathosuchus''), dy't inkeld bekend binne fan [[fossilen]]. ==Evolúsje== Saakkundigen nimme oan dat de [[boppefamylje]] fan 'e alligatoreftigen him yn it [[Kryt (geologysk tiidrek)|Let-Kryt]], sa'n 80&nbsp;miljoen jier lyn, ôfspjalten hawwe moat fan 'e [[langsnútkrokkedileftigen]] (''Longirostres''), dêr't de [[echte krokkedileftigen]] (''Crocodyloidea'') en de [[gaviaaleftigen]] (''Gavialoidea'') ûnder falle. Guon ûndersiken nei [[molekulêre biology|molekulêre]] [[fylogeny]] wize der lykwols op dat dy ôfspjalting oansjenlik earder plakfûn, likernôch 100&nbsp;miljoen jier lyn. It [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[leidykrokkedillen]] of Leidy's krokkedillen (''Leidyosuchus''). dat bekend is fan [[fossilen]] dy't opdobbe binne yn 'e [[Kanada|Kanadeeske]] [[Kanadeeske provinsje|provinsje]] [[Alberta]], is ien fan 'e ierst bekende kloften alligatoreftigen. Oare fossilen fan alligatoreftigen binne fûn yn it hiele [[Holarktysk gebiet]]. Dy [[ferspriedingsgebiet|fersprieding]] wurdt ferklearre trochdat [[Jeraazje]] en [[Noard-Amearika]] yn it [[Kryt (geologysk tiidrek)|Kryt]], it [[Paleogeen]] en it [[Neogeen]] geregeldwei mei-inoar ferbûn wiene troch [[lânbrêge]]n yn sawol de [[Beringstrjitte]] as de noardlike [[Atlantyske Oseaan]]. De [[ûnderfamylje]]s fan 'e [[echte alligators]] (''Alligatorinae'') en de [[kaaimannen]] (''Caimaninae'') spjalten har 65–53&nbsp;miljoen jier lyn, yn it Let-Kryt of it [[Paleogeen|Ier-Paleogeen]], yn Noard-Amearika faninoar ôf. De kaaimannen berikten [[Súd-Amearika]] noch yn it Paleogeen (66–23&nbsp;miljoen jier lyn). Dat wie lang foar't de [[Lâningte fan Panama]] ûntstie en dêrtroch de [[Grutte Amerikaanske Utwikseling]] mooglik makke (dy't 2,7&nbsp;miljoen jier lyn plakfûn yn it [[Plioseen]]). De [[Sineeske alligator]] (''Alligator sinensis'') spjalte him likernôch 33&nbsp;miljoen jier lyn ôf fan 'e [[Mississippy-alligator]] (''Alligator mississippiensis'') en stammet nei alle gedachten ôf fan in kloft alligatoreftigen dy't yn it Neogeen (23–2,6&nbsp;miljoen jier lyn) de [[Beringlânbrêge]] oerstutsen is. ==Yndieling== [[File:Brauen Glattstirnkaiman Paleosuchus palpebrosus.jpg|right|250px|thumb|In [[cuvierglêdkopkaaiman]] (''Paleosuchus palpebrosus'').]] {| class="wikitable" style="width: 600px;" |- style="vertical-align: top;" | scope="row" style="width: 50%; background-color: Honeydew;" | {{Stambeam2}} * boppefamylje [[alligatoreftigen]] (''Alligatoroidea'') ** incertae sedis <small>(fierdere yndieling ûnwis)</small> *** skaai [[freeskrokkedillen]] (''Deinosuchus'') † *** skaai [[glêdtoskkrokkedillen]] (''Listrognathosuchus'') † *** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai [[leidykrokkedillen]] of Leidy's krokkedillen (''Leidyosuchus'') † ** famylje [[dûbele-hûnetoskkrokkedillen]] (''Diplocynodontidae'') ** {{Stambeam2/ein tûke}}klade [[rûntoskkrokkedillen]] (''Globidonta'') *** incertae sedis <small>(fierdere yndieling ûnwis)</small> **** skaai [[Navahokrokkedillen]] (''Navajosuchus'') † **** skaai [[stangerkrokkedillen]] of Stangers krokkedillen (''Stangerochampsa'') † **** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai [[sturtkrokkedillen]] (''Brachychampsa'') † *** {{Stambeam2/ein tûke}}famylje [[alligators en kaaimannen]] (''Alligatoridae'') **** ûnderfamylje [[alligators]] (''Alligatorinae'') ***** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai [[echte alligators]] (''Alligator''): <small>2 libbene soarten</small> **** {{Stambeam2/ein tûke}}ûnderfamylje [[kaaimannen]] (''Caimaninae'') ***** skaai [[echte kaaimannen]] (''Caiman''): <small>3 libbene soarten</small> ***** skaai [[glêdkopkaaimannen]] (''Paleosuchus''): <small>2 libbene soarten</small> ***** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai [[swarte kaaimannen]] (''Melanosuchus''): <small>1 libbene soarte</small> {{Stambeam2/ein}} |- |} {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Alligatoroidea ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Alligatoroidea}} }} [[Kategory:Krokkedileftige]] 863kbfeamcuayafxd10vbgkalomydfq 0 192138 1231095 1231053 2026-05-30T22:48:30Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red, sjoch oerlis 1231095 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = streekte goudspanner |Ofbyld = [[Ofbyld:Strepe goudspanner.jpg|250px]]<br><small>Strepe goudspanner oan 'e Westerdyk yn [[Ryptsjerk]].</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse = [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift = [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje = [[lânmjitters (flinterfamylje)|lânmjitters]] (''Geometridae'') |Skaai = [[goudspanners]] (''Camtogramma'') |Wittenskiplike namme= Camtogramma bilineata |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: net bedrige |lânkaart= }} De '''streekte goudspanner''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Camtogramma bilineata''), yn 'e natoergids ''Nachtflinters'' fan [[Sake P. Roodbergen]] oantsjut as de '''strepe goudspanner''', is in [[nachtflinter]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[lânmjitters (flinterfamylje)|lânmjitters]] (''Geometridae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Camptogramma bilineata - female (2006-06-28).jpg|thumb|left|Wyfke.]] De flinter hat in wjukspanne fan 20 oant 25 millimeter. De foarwjukken binne opfallend goudgiel oant ljochtbrún mei ferskate fine, weagjende, wite en donkere dwersstreken. Troch dizze karakteristike strepen is de soarte meastentiids maklik te ûnderskieden fan oare spanners. De flinter is oerdeis ek faak aktyf en fleant maklik út it gers of fan strûken op as er fersteurd wurdt. By wyfkes binne faak twa oan 'e wite dwersstreken grinzgjende (donker)brune dwersbannen te sjen, wylst it mantsje dêr effener giel is. De flinter fleant fan maaie oant augustus en de soarte bringt ien of twa generaasjes fuort. De oant 24 mm lange rûpen libje op ferskate lege planten, lykas ''Galium'', ''Rumex'' en [[fûgelwikje]] (''Vicia cracca''). Rûpen binne meastentiids ljochtgrien, gielgrien of bleekbrún. Oer de rêch rint in donkere faak dizige lingtestreek. Dêrnjonken hat de rûp oan 'e sydkanten faak ljochte, witige of giele lingtestreken. De oergongen tusken de segminten kinne giel of rôzich wêze. == Fersprieding == De soarte komt foar yn hast hiel [[Europa]], fan it noarden fan [[Skandinaavje]] oant hielendal yn it suden op [[Malta]]. Bûten Europa rint it ferspriedingsgebiet fierder troch nei [[Noard-Afrika]], [[Lyts-Aazje]] (Turkije), it noarden fan [[Iran]] en [[Turkmenistan]] en nei it easten ta oer [[Sibearje]] oant it [[Altai-berchtme]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://www.gbif.org/species/4524376 Global Biodiversity Information Facility, oproppen 28 maaie 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Camptogramma bilineata|Streekte goudspanner}} }} [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Goudspanner]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] qtyuyryru9b2260kaitmbhxp8cj46xe 0 192139 1231117 1230884 2026-05-30T23:52:15Z Xqbot 3660 Robot: Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd tot [[Streekte goudspanner]] 1231117 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Streekte goudspanner]] t7ht94u6bczcxhuvmxtzv6ybegsi5t5 0 192202 1231096 1231059 2026-05-30T22:50:13Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1231096 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Kustmoä |Ofbyld = [[Ofbyld:Euryapteryx.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = † [[moä-eftigen]] (''Dinornithiformes'') |Famylje = † [[moäfûgels]] (''Emeidae'') |Skaai = † [[kustmoä's]] (''Pryornus'') |Wittenskiplike namme= † Pryornus geranoides |Beskriuwer, jier= [[Richard Owen|Owen]], 1848 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: '''útstoarn''' |lânkaart = }} De '''kustmoä''' (''Euryapteryx curtus'') '''breedbekmoä''', '''dikpoatmoä''' is in [[Utstjerren (biology) |útstoarne]] [[moä's|moä]] dy’t [[Endemisme|endemysk]] wie foar [[Nij-Seelân]]. It is de iennige soart yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Euryapteryx''. == Beskriuwing == [[File:Coastal Moa, Euryapteryx curtus S.044282.jpg|thumb|left|Rekonstruksje fan in pyk.]] De kustmoä wie in relatyf lytse moä mei in tige grut ferskil yn grutte tusken mantsjes en wyfkes. It mantsje wie krekt mear as in heale meter lang en woech 12-20 kg, wylst it wyfke twa kear sa lang wie en wol 109 kg swier wurde koe. Yn it earstoan waarden yn it skaai twa soarten beskreaun: ''E. curtus'' en ''E. gravis''. It die út stúdzjes lykwols bliken dat it om ien en deselde soarte gie. De ferskillen tusken it formaat fan 'e resten fan 'e fûgel wurde ferklearre troch it [[seksueel dimorfisme]] en de mooglikheid dat it om twa ferskillende [[ûndersoarte]]n gie. De kustmoä wie in stevige fûgel mei in stompe en nei ûnderen bûge bek, brede poaten en koarte, dikke skonken. Lykas oare moä's droech de kustmoä syn kop nei foaren ynstee fan rjochtop, wêrtroch't er maklik leechgroeiende fegetaasje ite koe. Ek kustmoä's hiene oanlis om nei it suden fan it ferspriedingsgebiet grutter te wêzen. == Gedrach en ekology == [[Ofbyld:Euryapteryx curtus (AM LB6424) 601728 (cropped).jpg|thumb|left|Snaffel.]] Analyze fan 'e resten fan 'e mage en de foarm fan 'e snaffel suggerearje dat er primêr blêden, fruchten en oare krûdeftige planten friet, oars as oare moä-soarten lykas de reuzemoä, dy't in rizelriker dieet hie. [[Ofbyld:Euryapteryx curtus (Coastal Moa) (48719194918).jpg|thumb|Aai fan 'e kustmoä.]] Lykas oare moä-soarten lei de kustmoä ien kear yn it seizoen aaien. In nêst bestie út ien of twa aaien. De sitewaasje yn 2006 wie dat likernôch de helte fan hast alle hiele - of hast hiele - moä-aaien yn musea nei alle gedachten taskreaun wurde kinne oan kustmoä's. Fan 'e eksimplaren dy't tradisjoneel de namme ''Euryapteryx gravis'' krigen, hawwe de aaien in trochsneed lingte fan 205 mm en breedte fan 143 mm, wylst de groep dy't tradisjoneel oan de namme ''Euryapteryx curtus'' tawiisd wie, in trochsneed lingte ha fan 122 mm en breedte fan 94 mm. == Habitat en fersprieding == De kustmoä wie ien fan 'e meast fersprate moä-soarten. Se kamen foar op leechlân, dunen, bosk, strûkgebieten en gerslân op sawol it [[Noardereilân (Nij-Seelân)|Noardereilân]] as it [[Sudereilân]] fan Nij-Seelân en harren resten binne ek fûn op it deunby lizzende [[Stewarteilân]]. == Utstjerren == De soarte trof itselde lot as oare moa's en stoar earne tusken 1350 en 1450 út nei de komst fan 'e Maory as gefolch fan oerbejaging. {{Boarnen|boarnefernijing= * foar boarnen en referinsje sjoch: [[:en:Broad-billed moa]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Euryapteryx curtus|Kustmoä}} }} {{DEFAULTSORT:Kustmoa}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kustmoä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Bist útstoarn yn de 15e iuw]] 0qagjxug2hr2tlawi1pen7fchnel2ai 0 192205 1231066 2026-05-30T15:52:58Z Drewes 2754 wurk 1231066 wikitext text/x-wiki {{wurk}} De '''Trouwgroep''' wie yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] ien fan de gruttere yllegale organisaasjes yn Nederlân. Neist it meitsjen fan de krante [[Trouw]] dy't prinsipieel ferset preke, diene se ek oare yllegale aktiviteiten, lykas help oan [[Underdûken|ûnderdûkers]]. <ref name="Trouw1">{{Citeer web|url=https://www.trouw.nl/binnenland/honderd-verzetsvrouwen-voor-illegale-trouw-krijgen-eindelijk-een-naam~b988e22c/|titel=Honderd verzetsvrouwen voor illegale Trouw krijgen eindelijk een naam|werk=[[Trouw (krant)|Trouw]]|auteur=Rianne Oosterom|datum=30 septimber 2023|bezochtdatum=27 oktober 2023}}</ref> It tal minsken dat by de groep behelle wie, soe neffens in rûge skatting seker sa'n twatûzen west ha; op de webside fan [[Nasjonaal Monumint Kamp Vught]] wurdt sels in oantal fan fjouwertûzen neamd. <ref>{{Citeer web|url=https://www.trouw.nl/vrouwen-van-trouw/vier-verzetsvrouwen-uit-het-trouw-archief-die-suffe-duitsers-nam-je-zo-in-de-maling~b194fde9/|titel=Vier verzetsvrouwen uit het Trouw-archief: ‘Die suffe Duitsers nam je zo in de maling’|werk=Trouw|auteur=Rianne Oosterom|datum=1 oktober 2023|bezochtdatum=27 oktober 2023}}</ref><ref name="nmkv" /> == Skiednis == Doe't der troch de [[Spoarweistaking fan 1944|spoarweistaking fan septimber 1944]] ôf gjin treinen mear rieden, sette Wim Speelman, ien fan de oprjochters fan Trouw, in koerierstsjinst fan ‘famkes’ op. Sy ûnderholden estafettetsjinsten op 'e fyts, wêrtroch't fersetsminsken troch hiel Nederlân mei-inoar yn kontakt bliuwe koene. Dy koeriersters spilen in wichtige rol by it ûnderdûken fan Joadske bern. Yn totaal hawwe sy sa'n tachtich Joadske bern fuortsmokkele en ûnderbrocht yn eigen rûnte. Fan septimber 1943 ôf slagge it de [[SD]] hieltyd mear Trouw-meiwurkers te arrestearjen. Yn juny 1944 liet [[Rauter]] in grut tal Trouw-meiwurkers oppakke. Yn [[Kamp Haaren]] waard op 5 augustus foar it ''Polizeistandgericht'' in strafproses tsjin de Trouwgroep fierd, dat útrûn op 23 deafûnnissen. De feroardielden waarden fanút Haaren oerbrocht nei de bunker fan [[Kamp Vught]] en binne op 9 en 10 augustus op it fusilladeplak by Kamp Vught [[Fusillearje|fusillearre]]. <ref name="nmkv">{{Citeer web|url=https://www.nmkampvught.nl/trouw/|titel=Trouw|werk=nmkampvught.nl|bezochtdatum=27 oktober 2023}}</ref><ref name=":0"> Mei-inoar stoaren sawat twahûndert meiwurkers fanwegen harren fersetsaktiviteiten foar de krante. Dat wiene hast allinne manlju, dy't in skoft de herinneringskultuer oan it ferset bepaalden. == Froulike leden == {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} [[Kategory:Nederlânsk ferset yn de Twadde Wrâldkriich]] br0s2e3jh4uks7wi0vaw0vg5m1vsp9g 1231067 1231066 2026-05-30T16:16:19Z Drewes 2754 1231067 wikitext text/x-wiki De '''Trouwgroep''' wie yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] ien fan de gruttere yllegale organisaasjes yn Nederlân. Neist it meitsjen fan de krante [[Trouw]] dy't prinsipieel ferset preke, diene se ek oare yllegale aktiviteiten, lykas help oan [[Underdûken|ûnderdûkers]]. <ref name="Trouw1">{{Citeer web|url=https://www.trouw.nl/binnenland/honderd-verzetsvrouwen-voor-illegale-trouw-krijgen-eindelijk-een-naam~b988e22c/|titel=Honderd verzetsvrouwen voor illegale Trouw krijgen eindelijk een naam|werk=[[Trouw (krant)|Trouw]]|auteur=Rianne Oosterom|datum=30 septimber 2023|bezochtdatum=27 oktober 2023}}</ref> It tal minsken dat by de groep behelle wie, soe neffens in rûge skatting seker sa'n twatûzen west ha; op de webside fan [[Nasjonaal Monumint Kamp Vught]] wurdt sels in oantal fan fjouwertûzen neamd. <ref>{{Citeer web|url=https://www.trouw.nl/vrouwen-van-trouw/vier-verzetsvrouwen-uit-het-trouw-archief-die-suffe-duitsers-nam-je-zo-in-de-maling~b194fde9/|titel=Vier verzetsvrouwen uit het Trouw-archief: ‘Die suffe Duitsers nam je zo in de maling’|werk=Trouw|auteur=Rianne Oosterom|datum=1 oktober 2023|bezochtdatum=27 oktober 2023}}</ref><ref name="nmkv" /> == Skiednis == Doe't der troch de [[Spoarweistaking fan 1944|spoarweistaking fan septimber 1944]] ôf gjin treinen mear rieden, sette Wim Speelman, ien fan de oprjochters fan Trouw, in koerierstsjinst fan ‘famkes’ op. Sy ûnderholden estafettetsjinsten op 'e fyts, wêrtroch't fersetsminsken troch hiel Nederlân mei-inoar yn kontakt bliuwe koene. Dy koeriersters spilen in wichtige rol by it ûnderdûken fan [[Joaden|Joadske]] bern. Yn totaal hawwe sy sa'n tachtich Joadske bern fuortsmokkele en ûnderbrocht yn eigen rûnte. Fan septimber 1943 ôf slagge it de [[SD]] hieltyd mear Trouw-meiwurkers te arrestearjen. Yn juny 1944 liet [[Rauter]] in grut tal Trouw-meiwurkers oppakke. Yn [[Kamp Haaren]] waard op 5 augustus foar it ''Polizeistandgericht'' in strafproses tsjin de Trouwgroep fierd, dat útrûn op 23 deafûnnissen. De feroardielden waarden fanút Haaren oerbrocht nei de bunker fan [[Kamp Vught]] en binne op 9 en 10 augustus op it fusilladeplak by Kamp Vught [[Fusillearje|fusillearre]]. <ref name="nmkv">{{Citeer web|url=https://www.nmkampvught.nl/trouw/|titel=Trouw|werk=nmkampvught.nl|bezochtdatum=27 oktober 2023}}</ref> Mei-inoar stoaren sawat twahûndert meiwurkers fanwegen harren fersetsaktiviteiten foar de krante. Dat wiene hast allinne manlju, dy't in skoft de herinneringskultuer oan it ferset bepaalden. == Froulike leden == Under de leden fan de Trouwgroep wiene sawat trijehûndert froulju. Oant 2023 wiene mar in pear frouljusnammen bekend by it grutte publyk. Skiedkundigen beskôgen it wapene ferset faak as it echte ferset, wylst in soad froulju aktyf wiene yn it mear fersoargjende ferset, lykas it smokkeljen en yn eigen rûnte ûnderbringen fan Joadske bern. Nei de oarloch waarden allinne foltiids fersetsminsken talitten ta de Trouw-ferieniging, dy't it oantinken oan de yllegale krante bepaalde. Op de twahûndert leden koene mar sa'n tritich koeriersters oanslute. Froulju dy't fungearren as kontaktadres, ûnderdûkers húsfestten of op waans souder Trouw drukt waard, waarden min of mear útsletten. De 'froulju fan Trouw' stiene ek net foaroan om harren ûnderfiningen mei it fersetswurk te dielen. Wat se dien hiene yn de oarloch, die der yn it froubyld fan doe ienfâldich minder ta as de mjitte wêryn't se manlju stipe hiene. <ref name="Trouw2">{{Citeer web|url=https://www.trouw.nl/vrouwen-van-trouw/waarom-de-verzetsvrouwen-van-trouw-zo-lang-anoniem-bleven~b9eb40da/|titel=Waarom de verzetsvrouwen van Trouw zo lang anoniem bleven|werk=Trouw|auteur=Rianne Oosterom|datum=1 oktober 2023|bezochtdatum=27 oktober 2023}}</ref> Omdat der net folle bekend wie oer de froulike leden fan de Trouwgroep, sette de krante yn 2023 útein mei in projekt om harren ferhalen op te spoaren. It oarlochsargyf fan de krante, dat 78 mappen beslacht, waard mei ynset fan frijwilligers better tagonklik makke. Sadwaande hawwe hûndert fersetsfroulju dy't belutsen wiene by de Trouwgroep noch in namme krigen: sawat ien tredde fan it tal froulju yn it oarlochsargyf. <ref name="Trouw1" /><ref name="Trouw3">{{Citeer web|url=https://www.trouw.nl/leven/deze-vrouwen-ontcijferden-het-oorlogsarchief-van-trouw-het-was-een-beetje-verslavend~bc3090a2/|titel=Deze vrouwen ontcijferden het oorlogsarchief van Trouw. ‘Het was een beetje verslavend’|werk=Trouw|auteur=Rianne Oosterom|datum=1 oktober 2023|bezochtdatum=27 oktober 2023}}</ref> In pear leden fan de Trouwgroep fan wa't it fersetswurk rekonstruearre wurde koe, wiene [[Willemiena Bouwman]], [[Henny Fokkens]], [[Nel Meijer]], [[Loulou Oderkerk]] <ref name="Trouw4">{{Citeer web|url=https://www.trouw.nl/binnenland/het-onbeschreven-leven-van-loulou-oderkerk-wie-was-de-vrouw-die-diep-in-het-verzet-zat-voor-trouw~badaac7b/|titel=Het onbeschreven leven van Loulou Oderkerk. Wie was de vrouw die diep in het verzet zat voor Trouw?|werk=Trouw|auteur=Rianne Oosterom|datum=30 septimber 2023|bezochtdatum=27 oktober 2023}}</ref> en [[Tankie Roelofs-Leppink]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * Sjoch foar boarnen [[:nl:Trouwgroep]] {{Reflist}} }} [[Kategory:Nederlânsk ferset yn de Twadde Wrâldkriich]] bkca886iftlakwb1lalug8zf492dl5c 1231101 1231067 2026-05-30T22:59:59Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Froulike leden */ kt 1231101 wikitext text/x-wiki De '''Trouwgroep''' wie yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] ien fan de gruttere yllegale organisaasjes yn Nederlân. Neist it meitsjen fan de krante [[Trouw]] dy't prinsipieel ferset preke, diene se ek oare yllegale aktiviteiten, lykas help oan [[Underdûken|ûnderdûkers]]. <ref name="Trouw1">{{Citeer web|url=https://www.trouw.nl/binnenland/honderd-verzetsvrouwen-voor-illegale-trouw-krijgen-eindelijk-een-naam~b988e22c/|titel=Honderd verzetsvrouwen voor illegale Trouw krijgen eindelijk een naam|werk=[[Trouw (krant)|Trouw]]|auteur=Rianne Oosterom|datum=30 septimber 2023|bezochtdatum=27 oktober 2023}}</ref> It tal minsken dat by de groep behelle wie, soe neffens in rûge skatting seker sa'n twatûzen west ha; op de webside fan [[Nasjonaal Monumint Kamp Vught]] wurdt sels in oantal fan fjouwertûzen neamd. <ref>{{Citeer web|url=https://www.trouw.nl/vrouwen-van-trouw/vier-verzetsvrouwen-uit-het-trouw-archief-die-suffe-duitsers-nam-je-zo-in-de-maling~b194fde9/|titel=Vier verzetsvrouwen uit het Trouw-archief: ‘Die suffe Duitsers nam je zo in de maling’|werk=Trouw|auteur=Rianne Oosterom|datum=1 oktober 2023|bezochtdatum=27 oktober 2023}}</ref><ref name="nmkv" /> == Skiednis == Doe't der troch de [[Spoarweistaking fan 1944|spoarweistaking fan septimber 1944]] ôf gjin treinen mear rieden, sette Wim Speelman, ien fan de oprjochters fan Trouw, in koerierstsjinst fan ‘famkes’ op. Sy ûnderholden estafettetsjinsten op 'e fyts, wêrtroch't fersetsminsken troch hiel Nederlân mei-inoar yn kontakt bliuwe koene. Dy koeriersters spilen in wichtige rol by it ûnderdûken fan [[Joaden|Joadske]] bern. Yn totaal hawwe sy sa'n tachtich Joadske bern fuortsmokkele en ûnderbrocht yn eigen rûnte. Fan septimber 1943 ôf slagge it de [[SD]] hieltyd mear Trouw-meiwurkers te arrestearjen. Yn juny 1944 liet [[Rauter]] in grut tal Trouw-meiwurkers oppakke. Yn [[Kamp Haaren]] waard op 5 augustus foar it ''Polizeistandgericht'' in strafproses tsjin de Trouwgroep fierd, dat útrûn op 23 deafûnnissen. De feroardielden waarden fanút Haaren oerbrocht nei de bunker fan [[Kamp Vught]] en binne op 9 en 10 augustus op it fusilladeplak by Kamp Vught [[Fusillearje|fusillearre]]. <ref name="nmkv">{{Citeer web|url=https://www.nmkampvught.nl/trouw/|titel=Trouw|werk=nmkampvught.nl|bezochtdatum=27 oktober 2023}}</ref> Mei-inoar stoaren sawat twahûndert meiwurkers fanwegen harren fersetsaktiviteiten foar de krante. Dat wiene hast allinne manlju, dy't in skoft de herinneringskultuer oan it ferset bepaalden. == Froulike leden == Under de leden fan de Trouwgroep wiene sawat trijehûndert froulju. Oant 2023 wiene mar in pear frouljusnammen bekend by it grutte publyk. Skiedkundigen beskôgen it wapene ferset faak as it echte ferset, wylst in soad froulju aktyf wiene yn it mear fersoargjende ferset, lykas it smokkeljen en yn eigen rûnte ûnderbringen fan Joadske bern. Nei de oarloch waarden allinne foltiids fersetsminsken talitten ta de Trouw-ferieniging, dy't it oantinken oan de yllegale krante bepaalde. Op de twahûndert leden koene mar sa'n tritich koeriersters oanslute. Froulju dy't fungearren as kontaktadres, ûnderdûkers húsfestten of op waans souder Trouw drukt waard, waarden min of mear útsletten. De 'froulju fan Trouw' stiene ek net foaroan om harren ûnderfiningen mei it fersetswurk te dielen. Wat se dien hiene yn de oarloch, die der yn it froubyld fan doe ienfâldich minder ta as de mjitte wêryn't se manlju stipe hiene. <ref name="Trouw2">{{Citeer web|url=https://www.trouw.nl/vrouwen-van-trouw/waarom-de-verzetsvrouwen-van-trouw-zo-lang-anoniem-bleven~b9eb40da/|titel=Waarom de verzetsvrouwen van Trouw zo lang anoniem bleven|werk=Trouw|auteur=Rianne Oosterom|datum=1 oktober 2023|bezochtdatum=27 oktober 2023}}</ref> Omdat der net folle bekend wie oer de froulike leden fan de Trouwgroep, sette de krante yn 2023 útein mei in projekt om harren ferhalen op te spoaren. It oarlochsargyf fan de krante, dat 78 mappen beslacht, waard mei ynset fan frijwilligers better tagonklik makke. Sadwaande hawwe hûndert fersetsfroulju dy't belutsen wiene by de Trouwgroep noch in namme krigen: sawat ien tredde fan it tal froulju yn it oarlochsargyf. <ref name="Trouw1" /><ref name="Trouw3">{{Citeer web|url=https://www.trouw.nl/leven/deze-vrouwen-ontcijferden-het-oorlogsarchief-van-trouw-het-was-een-beetje-verslavend~bc3090a2/|titel=Deze vrouwen ontcijferden het oorlogsarchief van Trouw. ‘Het was een beetje verslavend’|werk=Trouw|auteur=Rianne Oosterom|datum=1 oktober 2023|bezochtdatum=27 oktober 2023}}</ref> In pear leden fan de Trouwgroep fan wa't it fersetswurk rekonstruearre wurde koe, wiene [[Willemiena Bouwman]], [[Henny Fokkens]], [[Nel Meijer]], [[Loulou Oderkerk]] <ref name="Trouw4">{{Citeer web|url=https://www.trouw.nl/binnenland/het-onbeschreven-leven-van-loulou-oderkerk-wie-was-de-vrouw-die-diep-in-het-verzet-zat-voor-trouw~badaac7b/|titel=Het onbeschreven leven van Loulou Oderkerk. Wie was de vrouw die diep in het verzet zat voor Trouw?|werk=Trouw|auteur=Rianne Oosterom|datum=30 septimber 2023|bezochtdatum=27 oktober 2023}}</ref> en [[Tankie Roelofs-Leppink]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * Sjoch foar boarnen [[:nl:Trouwgroep]] {{Reflist}} }} [[Kategory:Nederlânsk ferset yn de Twadde Wrâldkriich]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1943]] [[Kategory:Organisaasje opheft yn 1945]] 086p3mtlppywg5ou8trlvq4ytgdc8gq 0 192207 1231083 2026-05-30T20:10:27Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = bûnte stirns |Ofbyld = [[Ofbyld:Sooty Tern RWD.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Underfamylje = [[stirnzen]] (''Sterninae'') |Skaai = bûn..." 1231083 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = bûnte stirns |Ofbyld = [[Ofbyld:Sooty Tern RWD.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Underfamylje = [[stirnzen]] (''Sterninae'') |Skaai = [[bûnte stirzen]] (''Onychoprion'') |Wittenskiplike namme= Onychoprion fuscatus |Beskriuwer, jier = [[Linnaeus]], 1766 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: net bedrige ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Onychoprion fuscatus map.svg|250px]] }} De '''bûnte stirns''' (''Onychoprion fuscatus, earder ''Sterna fuscata''), is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae'') en de groep fan 'e stirnzen (''Sternini''). == Skaaimerken == It is in grutte stirns, kwa formaat te ferlykjen mei de klikstirns; 33-36 cm lang, 150 oant 250 gram swier en mei in spanwiidte fan 82-94 cm. De wjukken en de djip foarke sturt binne lang en de fûgel hat swartbrune boppedielen en wite ûnderdielen. De snaffel en poaten binne swart. Juvenile bûnte stirnzen binne faalgriis fan sawol boppen as ûnderen. De bûnte stirns kin dreech mei in oare stirns betize wurde, útsein mei de lytsere brilstirns. De rêch fan de bûnte stirns is lykwols donkerder, it wyt op 'e foarholle is breder en de wite nekbân fan 'e brilstirns ûntbrekt. It fearrekleed is by beide geslachten gelyk. De bûnte stirns kin oant tritich jier âld wurde. [[Ofbyld:Lord Howe Island - Sooty Tern juvenile.JPG|thumb|left|Juvenyl.]] Juvenilen binne foar it grutste part griisswart mei boppe smelle, ljochte rântsjes oan 'e fearren, sadat it patroan wat skobbich liket. Allinnich de ûnderbúk is wyt. == Fersprieding == It is in fûgel fan 'e tropyske oseanen en de briedgebieten lizze op 'e eilannen om de evener hinne. De bûnte stirns is in trekfûgel mei in grut ferspriedingsgebiet, dy't meastentiids boppe de tropyske oseanen oerwinteret. Yn ferliking mei oare stirnzen wurdt in folle grutter part fan de tiid op folle see trochbrocht. De soarte telt seis ûndersoarten: * ''O. f. fuscatus'': de [[Golf fan Meksiko]] en [[West-Ynje]], de [[Golf fan Guinee]] en de súdlike [[Atlantyske Oseaan]]. * ''O. f. nubilosus'': fan 'e [[Reade See]] en de [[Yndyske Oseaan]] oant de [[Rjûkjû-eilannen]], de [[Filipinen]] en de [[Grutte Sûnda-eilannen]]. * ''O. f. serratus'': fan westlik en noardlik [[Austraalje]] en [[Nij-Guineä]]] fia de súdlike [[Grutte Oseaan]] oant [[Peaske-eilân]]. * ''O. f. oahuensis'': fan 'e Bonin-eilannen (Japan) oant Hawaï en súdlik oant Kiritimati (Line-eilannen). * ''O. f. crissalis'': fan 'e eilannen tichteby westlik [[Meksiko]] oant de [[Galapagoseilannen]]. * ''O. f. luctuosus'': [[Juan Fernández-arsjipel]] ([[Sily]]). De soarte is in seldsume doarmer yn [[West-Europa]] mei yn Nederlân ien waarnimming (yn 2012). == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:TRINTA-RÉIS-DAS-ROCAS na Ilha da Trindade - 2022 (52551310766).jpg|thuimb|left|Fûgel op aaien.]] It fretten fan bûnte stirnzen bestiet út fisken, garnalen en inketfisk. Om de proai te fangen fleant de fûgel leech oer it wetter wylst er it fearrekleed drûch hâldt. Se foerazjearje yn grutte groepen en pikke de fisk op fan it wetteroerflak. Se komme allinnich op lân om te brieden. Bûnte stirnzen brieden yn koloanjes fan bytiden wol 1 miljoen pearen op rots- of koraaleilannen. It briedpear nestelet op 'e grûn yn in kûltsje en leit ien oant trije aaien. It pear bringt lykwols mar ien piken grut, dat troch beide âlden fuorre wurdt. Nei twa moannen kin it jong fleane. It fljocht dan út oer see en komt pas nei fiif oant seis jier werom nei it lân, as it geslachtsryp is. == Status == De bûnte stirns hat in ûnbidich grut ferspriedingsgebiet en dêrtroch allinnich al is de kâns op útstjerren tige lyts. De grutte fan 'e populaasje wurdt rûsd op 23 miljoen fûgels. Oer trends yn oantallen is neat bekend. Dêrom stiet dizze stirns as 'net bedrige' op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sooty-tern-onychoprion-fuscatus BirdLife, oproppen 30 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/sooter1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 30 maaie 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sooter1/cur/introduction Avibase, oproppen 30 maaie 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Onychoprion fuscatu}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bûnte stirns]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Amerikaansk-Samoä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kokoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Cookeilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fidzjy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Polyneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kiribaty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Marshalleilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Naurû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Norfolk (eilân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Pitcairneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Samoä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Helena]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tonga]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tûvalû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fanûatû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] 2fbuklww4bd44wgnobnhci0ig74zrm0 1231084 1231083 2026-05-30T20:11:23Z RomkeHoekstra 10582 1231084 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = bûnte stirns |Ofbyld = [[Ofbyld:Sooty Tern RWD.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Underfamylje = [[stirnzen]] (''Sterninae'') |Skaai = [[bûnte stirzen]] (''Onychoprion'') |Wittenskiplike namme= Onychoprion fuscatus |Beskriuwer, jier = [[Linnaeus]], 1766 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: net bedrige ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Onychoprion fuscatus map.svg|250px]] }} De '''bûnte stirns''' (''Onychoprion fuscatus, earder ''Sterna fuscata''), is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae'') en de groep fan 'e stirnzen (''Sternini''). == Skaaimerken == It is in grutte stirns, kwa formaat te ferlykjen mei de klikstirns; 33-36 cm lang, 150 oant 250 gram swier en mei in spanwiidte fan 82-94 cm. De wjukken en de djip foarke sturt binne lang en de fûgel hat swartbrune boppedielen en wite ûnderdielen. De snaffel en poaten binne swart. Juvenile bûnte stirnzen binne faalgriis fan sawol boppen as ûnderen. De bûnte stirns kin dreech mei in oare stirns betize wurde, útsein mei de lytsere brilstirns. De rêch fan de bûnte stirns is lykwols donkerder, it wyt op 'e foarholle is breder en de wite nekbân fan 'e brilstirns ûntbrekt. It fearrekleed is by beide geslachten gelyk. De bûnte stirns kin oant tritich jier âld wurde. [[Ofbyld:Lord Howe Island - Sooty Tern juvenile.JPG|thumb|left|Juvenyl.]] Juvenilen binne foar it grutste part griisswart mei boppe smelle, ljochte rântsjes oan 'e fearren, sadat it patroan wat skobbich liket. Allinnich de ûnderbúk is wyt. == Fersprieding == It is in fûgel fan 'e tropyske oseanen en de briedgebieten lizze op 'e eilannen om de evener hinne. De bûnte stirns is in trekfûgel mei in grut ferspriedingsgebiet, dy't meastentiids boppe de tropyske oseanen oerwinteret. Yn ferliking mei oare stirnzen wurdt in folle grutter part fan de tiid op folle see trochbrocht. De soarte telt seis ûndersoarten: * ''O. f. fuscatus'': de [[Golf fan Meksiko]] en [[West-Ynje]], de [[Golf fan Guinee]] en de súdlike [[Atlantyske Oseaan]]. * ''O. f. nubilosus'': fan 'e [[Reade See]] en de [[Yndyske Oseaan]] oant de [[Rjûkjû-eilannen]], de [[Filipinen]] en de [[Grutte Sûnda-eilannen]]. * ''O. f. serratus'': fan westlik en noardlik [[Austraalje]] en [[Nij-Guineä]]] fia de súdlike [[Grutte Oseaan]] oant [[Peaske-eilân]]. * ''O. f. oahuensis'': fan 'e Bonin-eilannen (Japan) oant Hawaï en súdlik oant Kiritimati (Line-eilannen). * ''O. f. crissalis'': fan 'e eilannen tichteby westlik [[Meksiko]] oant de [[Galapagoseilannen]]. * ''O. f. luctuosus'': [[Juan Fernández-arsjipel]] ([[Sily]]). De soarte is in seldsume doarmer yn [[West-Europa]] mei yn Nederlân ien waarnimming (yn 2012). == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:TRINTA-RÉIS-DAS-ROCAS na Ilha da Trindade - 2022 (52551310766).jpg|thumb|left|Fûgel op aaien.]] It fretten fan bûnte stirnzen bestiet út fisken, garnalen en inketfisk. Om de proai te fangen fleant de fûgel leech oer it wetter wylst er it fearrekleed drûch hâldt. Se foerazjearje yn grutte groepen en pikke de fisk op fan it wetteroerflak. Se komme allinnich op lân om te brieden. Bûnte stirnzen brieden yn koloanjes fan bytiden wol 1 miljoen pearen op rots- of koraaleilannen. It briedpear nestelet op 'e grûn yn in kûltsje en leit ien oant trije aaien. It pear bringt lykwols mar ien piken grut, dat troch beide âlden fuorre wurdt. Nei twa moannen kin it jong fleane. It fljocht dan út oer see en komt pas nei fiif oant seis jier werom nei it lân, as it geslachtsryp is. == Status == De bûnte stirns hat in ûnbidich grut ferspriedingsgebiet en dêrtroch allinnich al is de kâns op útstjerren tige lyts. De grutte fan 'e populaasje wurdt rûsd op 23 miljoen fûgels. Oer trends yn oantallen is neat bekend. Dêrom stiet dizze stirns as 'net bedrige' op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sooty-tern-onychoprion-fuscatus BirdLife, oproppen 30 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/sooter1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 30 maaie 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sooter1/cur/introduction Avibase, oproppen 30 maaie 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Onychoprion fuscatu}} }} {{DEFAULTSORT:Bunte stirns}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bûnte stirns]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Amerikaansk-Samoä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kokoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Cookeilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fidzjy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Polyneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kiribaty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Marshalleilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Naurû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Norfolk (eilân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Pitcairneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Samoä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Helena]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tonga]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tûvalû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fanûatû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] 88qd3zswa647z3mwmgdrqenkyjaiswc 1231086 1231084 2026-05-30T20:13:20Z RomkeHoekstra 10582 1231086 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = bûnte stirns |Ofbyld = [[Ofbyld:Sooty Tern RWD.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Underfamylje = [[stirnzen]] (''Sterninae'') |Skaai = [[bûnte stirzen]] (''Onychoprion'') |Wittenskiplike namme= Onychoprion fuscatus |Beskriuwer, jier = [[Linnaeus]], 1766 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: <span style="color:green;">'''net bedrige'''</span> ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Onychoprion fuscatus map.svg|250px]] }} De '''bûnte stirns''' (''Onychoprion fuscatus, earder ''Sterna fuscata''), is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae'') en de groep fan 'e stirnzen (''Sternini''). == Skaaimerken == It is in grutte stirns, kwa formaat te ferlykjen mei de klikstirns; 33-36 cm lang, 150 oant 250 gram swier en mei in spanwiidte fan 82-94 cm. De wjukken en de djip foarke sturt binne lang en de fûgel hat swartbrune boppedielen en wite ûnderdielen. De snaffel en poaten binne swart. Juvenile bûnte stirnzen binne faalgriis fan sawol boppen as ûnderen. De bûnte stirns kin dreech mei in oare stirns betize wurde, útsein mei de lytsere brilstirns. De rêch fan de bûnte stirns is lykwols donkerder, it wyt op 'e foarholle is breder en de wite nekbân fan 'e brilstirns ûntbrekt. It fearrekleed is by beide geslachten gelyk. De bûnte stirns kin oant tritich jier âld wurde. [[Ofbyld:Lord Howe Island - Sooty Tern juvenile.JPG|thumb|left|Juvenyl.]] Juvenilen binne foar it grutste part griisswart mei boppe smelle, ljochte rântsjes oan 'e fearren, sadat it patroan wat skobbich liket. Allinnich de ûnderbúk is wyt. == Fersprieding == It is in fûgel fan 'e tropyske oseanen en de briedgebieten lizze op 'e eilannen om de evener hinne. De bûnte stirns is in trekfûgel mei in grut ferspriedingsgebiet, dy't meastentiids boppe de tropyske oseanen oerwinteret. Yn ferliking mei oare stirnzen wurdt in folle grutter part fan de tiid op folle see trochbrocht. De soarte telt seis ûndersoarten: * ''O. f. fuscatus'': de [[Golf fan Meksiko]] en [[West-Ynje]], de [[Golf fan Guinee]] en de súdlike [[Atlantyske Oseaan]]. * ''O. f. nubilosus'': fan 'e [[Reade See]] en de [[Yndyske Oseaan]] oant de [[Rjûkjû-eilannen]], de [[Filipinen]] en de [[Grutte Sûnda-eilannen]]. * ''O. f. serratus'': fan westlik en noardlik [[Austraalje]] en [[Nij-Guineä]]] fia de súdlike [[Grutte Oseaan]] oant [[Peaske-eilân]]. * ''O. f. oahuensis'': fan 'e Bonin-eilannen (Japan) oant Hawaï en súdlik oant Kiritimati (Line-eilannen). * ''O. f. crissalis'': fan 'e eilannen tichteby westlik [[Meksiko]] oant de [[Galapagoseilannen]]. * ''O. f. luctuosus'': [[Juan Fernández-arsjipel]] ([[Sily]]). De soarte is in seldsume doarmer yn [[West-Europa]] mei yn Nederlân ien waarnimming (yn 2012). == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:TRINTA-RÉIS-DAS-ROCAS na Ilha da Trindade - 2022 (52551310766).jpg|thumb|left|Fûgel op aaien.]] It fretten fan bûnte stirnzen bestiet út fisken, garnalen en inketfisk. Om de proai te fangen fleant de fûgel leech oer it wetter wylst er it fearrekleed drûch hâldt. Se foerazjearje yn grutte groepen en pikke de fisk op fan it wetteroerflak. Se komme allinnich op lân om te brieden. Bûnte stirnzen brieden yn koloanjes fan bytiden wol 1 miljoen pearen op rots- of koraaleilannen. It briedpear nestelet op 'e grûn yn in kûltsje en leit ien oant trije aaien. It pear bringt lykwols mar ien piken grut, dat troch beide âlden fuorre wurdt. Nei twa moannen kin it jong fleane. It fljocht dan út oer see en komt pas nei fiif oant seis jier werom nei it lân, as it geslachtsryp is. == Status == De bûnte stirns hat in ûnbidich grut ferspriedingsgebiet en dêrtroch allinnich al is de kâns op útstjerren tige lyts. De grutte fan 'e populaasje wurdt rûsd op 23 miljoen fûgels. Oer trends yn oantallen is neat bekend. Dêrom stiet dizze stirns as 'net bedrige' op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sooty-tern-onychoprion-fuscatus BirdLife, oproppen 30 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/sooter1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 30 maaie 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sooter1/cur/introduction Avibase, oproppen 30 maaie 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Onychoprion fuscatu}} }} {{DEFAULTSORT:Bunte stirns}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bûnte stirns]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Amerikaansk-Samoä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kokoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Cookeilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fidzjy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Polyneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kiribaty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Marshalleilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Naurû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Norfolk (eilân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Pitcairneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Samoä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Helena]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tonga]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tûvalû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fanûatû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] 0ywhqu2vos1np0g206k3ufqrxtthf4g 1231087 1231086 2026-05-30T20:15:14Z RomkeHoekstra 10582 /* Skaaimerken */ 1231087 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = bûnte stirns |Ofbyld = [[Ofbyld:Sooty Tern RWD.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Underfamylje = [[stirnzen]] (''Sterninae'') |Skaai = [[bûnte stirzen]] (''Onychoprion'') |Wittenskiplike namme= Onychoprion fuscatus |Beskriuwer, jier = [[Linnaeus]], 1766 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: <span style="color:green;">'''net bedrige'''</span> ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Onychoprion fuscatus map.svg|250px]] }} De '''bûnte stirns''' (''Onychoprion fuscatus, earder ''Sterna fuscata''), is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae'') en de groep fan 'e stirnzen (''Sternini''). == Skaaimerken == It is in middelgrutte stirns, kwa formaat te ferlykjen mei de [[klikstirns]]; 33-36 cm lang, 150 oant 250 gram swier en mei in spanwiidte fan 82-94 cm. De wjukken en de djip foarke sturt binne lang en de fûgel hat swartbrune boppedielen en wite ûnderdielen. De snaffel en poaten binne swart. De bûnte stirns kin dreech mei in oare stirns betiizge wurde, útsein mei de lytsere [[brilstirns]]. De rêch fan 'e bûnte stirns is lykwols donkerder, it wyt op 'e foarholle is breder en de wite nekkebân fan 'e brilstirns ûntbrekt. It fearrekleed is by beide skaaien allyk. De bûnte stirns kin oant tritich jier âld wurde. [[Ofbyld:Lord Howe Island - Sooty Tern juvenile.JPG|thumb|left|Juvenyl.]] Juvenilen binne foar it grutste part griisswart mei boppe smelle, ljochte rântsjes oan 'e fearren, sadat it patroan wat skobbich liket. Allinnich de ûnderbúk is wyt. == Fersprieding == It is in fûgel fan 'e tropyske oseanen en de briedgebieten lizze op 'e eilannen om de evener hinne. De bûnte stirns is in trekfûgel mei in grut ferspriedingsgebiet, dy't meastentiids boppe de tropyske oseanen oerwinteret. Yn ferliking mei oare stirnzen wurdt in folle grutter part fan de tiid op folle see trochbrocht. De soarte telt seis ûndersoarten: * ''O. f. fuscatus'': de [[Golf fan Meksiko]] en [[West-Ynje]], de [[Golf fan Guinee]] en de súdlike [[Atlantyske Oseaan]]. * ''O. f. nubilosus'': fan 'e [[Reade See]] en de [[Yndyske Oseaan]] oant de [[Rjûkjû-eilannen]], de [[Filipinen]] en de [[Grutte Sûnda-eilannen]]. * ''O. f. serratus'': fan westlik en noardlik [[Austraalje]] en [[Nij-Guineä]]] fia de súdlike [[Grutte Oseaan]] oant [[Peaske-eilân]]. * ''O. f. oahuensis'': fan 'e Bonin-eilannen (Japan) oant Hawaï en súdlik oant Kiritimati (Line-eilannen). * ''O. f. crissalis'': fan 'e eilannen tichteby westlik [[Meksiko]] oant de [[Galapagoseilannen]]. * ''O. f. luctuosus'': [[Juan Fernández-arsjipel]] ([[Sily]]). De soarte is in seldsume doarmer yn [[West-Europa]] mei yn Nederlân ien waarnimming (yn 2012). == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:TRINTA-RÉIS-DAS-ROCAS na Ilha da Trindade - 2022 (52551310766).jpg|thumb|left|Fûgel op aaien.]] It fretten fan bûnte stirnzen bestiet út fisken, garnalen en inketfisk. Om de proai te fangen fleant de fûgel leech oer it wetter wylst er it fearrekleed drûch hâldt. Se foerazjearje yn grutte groepen en pikke de fisk op fan it wetteroerflak. Se komme allinnich op lân om te brieden. Bûnte stirnzen brieden yn koloanjes fan bytiden wol 1 miljoen pearen op rots- of koraaleilannen. It briedpear nestelet op 'e grûn yn in kûltsje en leit ien oant trije aaien. It pear bringt lykwols mar ien piken grut, dat troch beide âlden fuorre wurdt. Nei twa moannen kin it jong fleane. It fljocht dan út oer see en komt pas nei fiif oant seis jier werom nei it lân, as it geslachtsryp is. == Status == De bûnte stirns hat in ûnbidich grut ferspriedingsgebiet en dêrtroch allinnich al is de kâns op útstjerren tige lyts. De grutte fan 'e populaasje wurdt rûsd op 23 miljoen fûgels. Oer trends yn oantallen is neat bekend. Dêrom stiet dizze stirns as 'net bedrige' op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sooty-tern-onychoprion-fuscatus BirdLife, oproppen 30 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/sooter1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 30 maaie 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sooter1/cur/introduction Avibase, oproppen 30 maaie 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Onychoprion fuscatu}} }} {{DEFAULTSORT:Bunte stirns}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bûnte stirns]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Amerikaansk-Samoä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kokoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Cookeilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fidzjy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Polyneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kiribaty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Marshalleilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Naurû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Norfolk (eilân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Pitcairneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Samoä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Helena]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tonga]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tûvalû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fanûatû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] 7w93cztk0wnirjjcl01opu10ypzgkll 1231089 1231087 2026-05-30T20:19:42Z RomkeHoekstra 10582 1231089 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = bûnte stirns |Ofbyld = [[Ofbyld:Sooty Tern RWD.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Underfamylje = [[stirnzen]] (''Sterninae'') |Skaai = [[swartbûnte stirzen]] (''Onychoprion'') |Wittenskiplike namme= Onychoprion fuscatus |Beskriuwer, jier = [[Linnaeus]], 1766 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: <span style="color:green;">'''net bedrige'''</span> ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Onychoprion fuscatus map.svg|250px]] }} De '''bûnte stirns''' (''Onychoprion fuscatus, earder ''Sterna fuscata''), is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae'') en de groep fan 'e stirnzen (''Sternini''). == Skaaimerken == It is in middelgrutte stirns, kwa formaat te ferlykjen mei de [[klikstirns]]; 33-36 cm lang, 150 oant 250 gram swier en mei in spanwiidte fan 82-94 cm. De wjukken en de djip foarke sturt binne lang en de fûgel hat swartbrune boppedielen en wite ûnderdielen. De snaffel en poaten binne swart. De bûnte stirns kin dreech mei in oare stirns betiizge wurde, útsein mei de lytsere [[brilstirns]]. De rêch fan 'e bûnte stirns is lykwols donkerder, it wyt op 'e foarholle is breder en de wite nekkebân fan 'e brilstirns ûntbrekt. It fearrekleed is by beide skaaien allyk. De bûnte stirns kin oant tritich jier âld wurde. [[Ofbyld:Lord Howe Island - Sooty Tern juvenile.JPG|thumb|left|Juvenyl.]] Juvenilen binne foar it grutste part griisswart mei boppe smelle, ljochte rântsjes oan 'e fearren, sadat it patroan wat skobbich liket. Allinnich de ûnderbúk is wyt. == Fersprieding == It is in fûgel fan 'e tropyske oseanen en de briedgebieten lizze op 'e eilannen om de evener hinne. De bûnte stirns is in trekfûgel mei in grut ferspriedingsgebiet, dy't meastentiids boppe de tropyske oseanen oerwinteret. Yn ferliking mei oare stirnzen wurdt in folle grutter part fan de tiid op folle see trochbrocht. De soarte telt seis ûndersoarten: * ''O. f. fuscatus'': de [[Golf fan Meksiko]] en [[West-Ynje]], de [[Golf fan Guinee]] en de súdlike [[Atlantyske Oseaan]]. * ''O. f. nubilosus'': fan 'e [[Reade See]] en de [[Yndyske Oseaan]] oant de [[Rjûkjû-eilannen]], de [[Filipinen]] en de [[Grutte Sûnda-eilannen]]. * ''O. f. serratus'': fan westlik en noardlik [[Austraalje]] en [[Nij-Guineä]]] fia de súdlike [[Grutte Oseaan]] oant [[Peaske-eilân]]. * ''O. f. oahuensis'': fan 'e Bonin-eilannen (Japan) oant Hawaï en súdlik oant Kiritimati (Line-eilannen). * ''O. f. crissalis'': fan 'e eilannen tichteby westlik [[Meksiko]] oant de [[Galapagoseilannen]]. * ''O. f. luctuosus'': [[Juan Fernández-arsjipel]] ([[Sily]]). De soarte is in seldsume doarmer yn [[West-Europa]] mei yn Nederlân ien waarnimming (yn 2012). == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:TRINTA-RÉIS-DAS-ROCAS na Ilha da Trindade - 2022 (52551310766).jpg|thumb|left|Fûgel op aaien.]] It fretten fan bûnte stirnzen bestiet út fisken, garnalen en inketfisk. Om de proai te fangen fleant de fûgel leech oer it wetter wylst er it fearrekleed drûch hâldt. Se foerazjearje yn grutte groepen en pikke de fisk op fan it wetteroerflak. Se komme allinnich op lân om te brieden. Bûnte stirnzen brieden yn koloanjes fan bytiden wol 1 miljoen pearen op rots- of koraaleilannen. It briedpear nestelet op 'e grûn yn in kûltsje en leit ien oant trije aaien. It pear bringt lykwols mar ien piken grut, dat troch beide âlden fuorre wurdt. Nei twa moannen kin it jong fleane. It fljocht dan út oer see en komt pas nei fiif oant seis jier werom nei it lân, as it geslachtsryp is. == Status == De bûnte stirns hat in ûnbidich grut ferspriedingsgebiet en dêrtroch allinnich al is de kâns op útstjerren tige lyts. De grutte fan 'e populaasje wurdt rûsd op 23 miljoen fûgels. Oer trends yn oantallen is neat bekend. Dêrom stiet dizze stirns as 'net bedrige' op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sooty-tern-onychoprion-fuscatus BirdLife, oproppen 30 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/sooter1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 30 maaie 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sooter1/cur/introduction Avibase, oproppen 30 maaie 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Onychoprion fuscatu}} }} {{DEFAULTSORT:Bunte stirns}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Swartbûnte stirns]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Amerikaansk-Samoä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kokoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Cookeilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fidzjy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Polyneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kiribaty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Marshalleilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Naurû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Norfolk (eilân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Pitcairneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Samoä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Helena]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tonga]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tûvalû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fanûatû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] aknvafis7psk6s4r8gs2eye1erd2ux9 1231091 1231089 2026-05-30T20:21:43Z RomkeHoekstra 10582 1231091 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = bûnte stirns |Ofbyld = [[Ofbyld:Sooty Tern RWD.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Underfamylje = [[stirnzen]] (''Sterninae'') |Skaai = [[swartbûnte stirnzen]] (''Onychoprion'') |Wittenskiplike namme= Onychoprion fuscatus |Beskriuwer, jier = [[Linnaeus]], 1766 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: <span style="color:green;">'''net bedrige'''</span> ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Onychoprion fuscatus map.svg|250px]] }} De '''bûnte stirns''' (''Onychoprion fuscatus, earder ''Sterna fuscata''), is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae'') en de groep fan 'e stirnzen (''Sternini''). == Skaaimerken == It is in middelgrutte stirns, kwa formaat te ferlykjen mei de [[klikstirns]]; 33-36 cm lang, 150 oant 250 gram swier en mei in spanwiidte fan 82-94 cm. De wjukken en de djip foarke sturt binne lang en de fûgel hat swartbrune boppedielen en wite ûnderdielen. De snaffel en poaten binne swart. De bûnte stirns kin dreech mei in oare stirns betiizge wurde, útsein mei de lytsere [[brilstirns]]. De rêch fan 'e bûnte stirns is lykwols donkerder, it wyt op 'e foarholle is breder en de wite nekkebân fan 'e brilstirns ûntbrekt. It fearrekleed is by beide skaaien allyk. De bûnte stirns kin oant tritich jier âld wurde. [[Ofbyld:Lord Howe Island - Sooty Tern juvenile.JPG|thumb|left|Juvenyl.]] Juvenilen binne foar it grutste part griisswart mei boppe smelle, ljochte rântsjes oan 'e fearren, sadat it patroan wat skobbich liket. Allinnich de ûnderbúk is wyt. == Fersprieding == It is in fûgel fan 'e tropyske oseanen en de briedgebieten lizze op 'e eilannen om de evener hinne. De bûnte stirns is in trekfûgel mei in grut ferspriedingsgebiet, dy't meastentiids boppe de tropyske oseanen oerwinteret. Yn ferliking mei oare stirnzen wurdt in folle grutter part fan de tiid op folle see trochbrocht. De soarte telt seis ûndersoarten: * ''O. f. fuscatus'': de [[Golf fan Meksiko]] en [[West-Ynje]], de [[Golf fan Guinee]] en de súdlike [[Atlantyske Oseaan]]. * ''O. f. nubilosus'': fan 'e [[Reade See]] en de [[Yndyske Oseaan]] oant de [[Rjûkjû-eilannen]], de [[Filipinen]] en de [[Grutte Sûnda-eilannen]]. * ''O. f. serratus'': fan westlik en noardlik [[Austraalje]] en [[Nij-Guineä]]] fia de súdlike [[Grutte Oseaan]] oant [[Peaske-eilân]]. * ''O. f. oahuensis'': fan 'e Bonin-eilannen (Japan) oant Hawaï en súdlik oant Kiritimati (Line-eilannen). * ''O. f. crissalis'': fan 'e eilannen tichteby westlik [[Meksiko]] oant de [[Galapagoseilannen]]. * ''O. f. luctuosus'': [[Juan Fernández-arsjipel]] ([[Sily]]). De soarte is in seldsume doarmer yn [[West-Europa]] mei yn Nederlân ien waarnimming (yn 2012). == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:TRINTA-RÉIS-DAS-ROCAS na Ilha da Trindade - 2022 (52551310766).jpg|thumb|left|Fûgel op aaien.]] It fretten fan bûnte stirnzen bestiet út fisken, garnalen en inketfisk. Om de proai te fangen fleant de fûgel leech oer it wetter wylst er it fearrekleed drûch hâldt. Se foerazjearje yn grutte groepen en pikke de fisk op fan it wetteroerflak. Se komme allinnich op lân om te brieden. Bûnte stirnzen brieden yn koloanjes fan bytiden wol 1 miljoen pearen op rots- of koraaleilannen. It briedpear nestelet op 'e grûn yn in kûltsje en leit ien oant trije aaien. It pear bringt lykwols mar ien piken grut, dat troch beide âlden fuorre wurdt. Nei twa moannen kin it jong fleane. It fljocht dan út oer see en komt pas nei fiif oant seis jier werom nei it lân, as it geslachtsryp is. == Status == De bûnte stirns hat in ûnbidich grut ferspriedingsgebiet en dêrtroch allinnich al is de kâns op útstjerren tige lyts. De grutte fan 'e populaasje wurdt rûsd op 23 miljoen fûgels. Oer trends yn oantallen is neat bekend. Dêrom stiet dizze stirns as 'net bedrige' op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sooty-tern-onychoprion-fuscatus BirdLife, oproppen 30 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/sooter1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 30 maaie 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sooter1/cur/introduction Avibase, oproppen 30 maaie 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Onychoprion fuscatu}} }} {{DEFAULTSORT:Bunte stirns}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Swartbûnte stirns]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Amerikaansk-Samoä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kokoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Cookeilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fidzjy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Polyneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kiribaty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Marshalleilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Naurû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Norfolk (eilân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Pitcairneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Samoä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Helena]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tonga]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tûvalû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fanûatû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] sl3rezbhxujg49cuwz1vrc52qn2rrmp 1231093 1231091 2026-05-30T20:30:20Z Drewes 2754 Snypsnaren 1231093 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = bûnte stirns |Ofbyld = [[Ofbyld:Sooty Tern RWD.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Underfamylje = [[stirnzen]] (''Sterninae'') |Skaai = [[swartbûnte stirnzen]] (''Onychoprion'') |Wittenskiplike namme= Onychoprion fuscatus |Beskriuwer, jier = [[Linnaeus]], 1766 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: <span style="color:green;">'''net bedrige'''</span> ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Onychoprion fuscatus map.svg|250px]] }} De '''bûnte stirns''' (''Onychoprion fuscatus'', earder ''Sterna fuscata''), is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae'') en de groep fan 'e stirnzen (''Sternini''). == Skaaimerken == It is in middelgrutte stirns, kwa formaat te ferlykjen mei de [[klikstirns]]; 33-36 cm lang, 150 oant 250 gram swier en mei in spanwiidte fan 82-94 cm. De wjukken en de djip foarke sturt binne lang en de fûgel hat swartbrune boppedielen en wite ûnderdielen. De snaffel en poaten binne swart. De bûnte stirns kin dreech mei in oare stirns betiizge wurde, útsein mei de lytsere [[brilstirns]]. De rêch fan 'e bûnte stirns is lykwols donkerder, it wyt op 'e foarholle is breder en de wite nekkebân fan 'e brilstirns ûntbrekt. It fearrekleed is by beide skaaien allyk. De bûnte stirns kin oant tritich jier âld wurde. [[Ofbyld:Lord Howe Island - Sooty Tern juvenile.JPG|thumb|left|Juvenyl.]] Juvenilen binne foar it grutste part griisswart mei boppe smelle, ljochte rântsjes oan 'e fearren, sadat it patroan wat skobbich liket. Allinnich de ûnderbúk is wyt. == Fersprieding == It is in fûgel fan 'e tropyske oseanen en de briedgebieten lizze op 'e eilannen om de evener hinne. De bûnte stirns is in trekfûgel mei in grut ferspriedingsgebiet, dy't meastentiids boppe de tropyske oseanen oerwinteret. Yn ferliking mei oare stirnzen wurdt in folle grutter part fan de tiid op folle see trochbrocht. De soarte telt seis ûndersoarten: * ''O. f. fuscatus'': de [[Golf fan Meksiko]] en [[West-Ynje]], de [[Golf fan Guinee]] en de súdlike [[Atlantyske Oseaan]]. * ''O. f. nubilosus'': fan 'e [[Reade See]] en de [[Yndyske Oseaan]] oant de [[Rjûkjû-eilannen]], de [[Filipinen]] en de [[Grutte Sûnda-eilannen]]. * ''O. f. serratus'': fan westlik en noardlik [[Austraalje]] en [[Nij-Guineä]]] fia de súdlike [[Grutte Oseaan]] oant [[Peaske-eilân]]. * ''O. f. oahuensis'': fan 'e Bonin-eilannen (Japan) oant Hawaï en súdlik oant Kiritimati (Line-eilannen). * ''O. f. crissalis'': fan 'e eilannen tichteby westlik [[Meksiko]] oant de [[Galapagoseilannen]]. * ''O. f. luctuosus'': [[Juan Fernández-arsjipel]] ([[Sily]]). De soarte is in seldsume doarmer yn [[West-Europa]] mei yn Nederlân ien waarnimming (yn 2012). == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:TRINTA-RÉIS-DAS-ROCAS na Ilha da Trindade - 2022 (52551310766).jpg|thumb|left|Fûgel op aaien.]] It fretten fan bûnte stirnzen bestiet út fisken, garnalen en inketfisk. Om de proai te fangen fleant de fûgel leech oer it wetter wylst er it fearrekleed drûch hâldt. Se foerazjearje yn grutte groepen en pikke de fisk op fan it wetteroerflak. Se komme allinnich op lân om te brieden. Bûnte stirnzen brieden yn koloanjes fan bytiden wol 1 miljoen pearen op rots- of koraaleilannen. It briedpear nestelet op 'e grûn yn in kûltsje en leit ien oant trije aaien. It pear bringt lykwols mar ien piken grut, dat troch beide âlden fuorre wurdt. Nei twa moannen kin it jong fleane. It fljocht dan út oer see en komt pas nei fiif oant seis jier werom nei it lân, as it geslachtsryp is. == Status == De bûnte stirns hat in ûnbidich grut ferspriedingsgebiet en dêrtroch allinnich al is de kâns op útstjerren tige lyts. De grutte fan 'e populaasje wurdt rûsd op 23 miljoen fûgels. Oer trends yn oantallen is neat bekend. Dêrom stiet dizze stirns as 'net bedrige' op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sooty-tern-onychoprion-fuscatus BirdLife, oproppen 30 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/sooter1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 30 maaie 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sooter1/cur/introduction Avibase, oproppen 30 maaie 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Onychoprion fuscatu}} }} {{DEFAULTSORT:Bunte stirns}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Swartbûnte stirns]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Amerikaansk-Samoä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kokoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Cookeilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fidzjy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Polyneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kiribaty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Marshalleilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Naurû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Norfolk (eilân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Pitcairneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Samoä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Helena]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tonga]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tûvalû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fanûatû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] jmaao9f3wm69fii244q1jwvk1c7zf49 1231102 1231093 2026-05-30T23:02:36Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1231102 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = bûnte stirns |Ofbyld = [[Ofbyld:Sooty Tern RWD.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Underfamylje = [[stirnzen]] (''Sterninae'') |Skaai = [[swartbûnte stirnzen]] (''Onychoprion'') |Wittenskiplike namme= Onychoprion fuscatus |Beskriuwer, jier = [[Linnaeus]], 1766 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: <span style="color:green;">'''net bedrige'''</span> ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Onychoprion fuscatus map.svg|250px]] }} De '''bûnte stirns''' (''Onychoprion fuscatus'', earder ''Sterna fuscata''), is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae'') en de groep fan 'e stirnzen (''Sternini''). == Skaaimerken == It is in middelgrutte stirns, kwa formaat te ferlykjen mei de [[klikstirns]]; 33-36 cm lang, 150 oant 250 gram swier en mei in spanwiidte fan 82-94 cm. De wjukken en de djip foarke sturt binne lang en de fûgel hat swartbrune boppedielen en wite ûnderdielen. De snaffel en poaten binne swart. De bûnte stirns kin dreech mei in oare stirns betiizge wurde, útsein mei de lytsere [[brilstirns]]. De rêch fan 'e bûnte stirns is lykwols donkerder, it wyt op 'e foarholle is breder en de wite nekkebân fan 'e brilstirns ûntbrekt. It fearrekleed is by beide skaaien allyk. De bûnte stirns kin oant tritich jier âld wurde. [[Ofbyld:Lord Howe Island - Sooty Tern juvenile.JPG|thumb|left|Juvenyl.]] Juvenilen binne foar it grutste part griisswart mei boppe smelle, ljochte rântsjes oan 'e fearren, sadat it patroan wat skobbich liket. Allinnich de ûnderbúk is wyt. == Fersprieding == It is in fûgel fan 'e tropyske oseanen en de briedgebieten lizze op 'e eilannen om de evener hinne. De bûnte stirns is in trekfûgel mei in grut ferspriedingsgebiet, dy't meastentiids boppe de tropyske oseanen oerwinteret. Yn ferliking mei oare stirnzen wurdt in folle grutter part fan de tiid op folle see trochbrocht. De soarte telt seis ûndersoarten: * ''O. f. fuscatus'': de [[Golf fan Meksiko]] en [[West-Ynje]], de [[Golf fan Guinee]] en de súdlike [[Atlantyske Oseaan]]. * ''O. f. nubilosus'': fan 'e [[Reade See]] en de [[Yndyske Oseaan]] oant de [[Rjûkjû-eilannen]], de [[Filipinen]] en de [[Grutte Sûnda-eilannen]]. * ''O. f. serratus'': fan westlik en noardlik [[Austraalje]] en [[Nij-Guineä]]] fia de súdlike [[Grutte Oseaan]] oant [[Peaske-eilân]]. * ''O. f. oahuensis'': fan 'e Bonin-eilannen (Japan) oant Hawaï en súdlik oant Kiritimati (Line-eilannen). * ''O. f. crissalis'': fan 'e eilannen tichteby westlik [[Meksiko]] oant de [[Galapagoseilannen]]. * ''O. f. luctuosus'': [[Juan Fernández-arsjipel]] ([[Sily]]). De soarte is in seldsume doarmer yn [[West-Europa]] mei yn Nederlân ien waarnimming (yn 2012). == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:TRINTA-RÉIS-DAS-ROCAS na Ilha da Trindade - 2022 (52551310766).jpg|thumb|left|Fûgel op aaien.]] It fretten fan bûnte stirnzen bestiet út fisken, garnalen en inketfisk. Om de proai te fangen fleant de fûgel leech oer it wetter wylst er it fearrekleed drûch hâldt. Se foerazjearje yn grutte groepen en pikke de fisk op fan it wetteroerflak. Se komme allinnich op lân om te brieden. Bûnte stirnzen brieden yn koloanjes fan bytiden wol 1 miljoen pearen op rots- of koraaleilannen. It briedpear nestelet op 'e grûn yn in kûltsje en leit ien oant trije aaien. It pear bringt lykwols mar ien piken grut, dat troch beide âlden fuorre wurdt. Nei twa moannen kin it jong fleane. It fljocht dan út oer see en komt pas nei fiif oant seis jier werom nei it lân, as it geslachtsryp is. == Status == De bûnte stirns hat in ûnbidich grut ferspriedingsgebiet en dêrtroch allinnich al is de kâns op útstjerren tige lyts. De grutte fan 'e populaasje wurdt rûsd op 23 miljoen fûgels. Oer trends yn oantallen is neat bekend. Dêrom stiet dizze stirns as 'net bedrige' op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sooty-tern-onychoprion-fuscatus BirdLife, oproppen 30 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/sooter1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 30 maaie 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sooter1/cur/introduction Avibase, oproppen 30 maaie 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Onychoprion fuscatu}} }} {{DEFAULTSORT:Bunte stirns}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Swartbûnte stirns]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Amerikaansk-Samoä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kokoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Cookeilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fidzjy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Polyneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kiribaty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Marshalleilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Naurû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Norfolk (eilân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Pitcairneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Samoä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Helena]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tonga]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tûvalû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fanûatû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grutte Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Golf fan Kalifornje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Golf fan Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Karibyske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súdsineeske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastsineeske See]] tt85cb8wb7uqbn9d9hipbc29gi62k0h 1231103 1231102 2026-05-30T23:03:11Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ oeps 1231103 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = bûnte stirns |Ofbyld = [[Ofbyld:Sooty Tern RWD.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Underfamylje = [[stirnzen]] (''Sterninae'') |Skaai = [[swartbûnte stirnzen]] (''Onychoprion'') |Wittenskiplike namme= Onychoprion fuscatus |Beskriuwer, jier = [[Linnaeus]], 1766 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: <span style="color:green;">'''net bedrige'''</span> ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Onychoprion fuscatus map.svg|250px]] }} De '''bûnte stirns''' (''Onychoprion fuscatus'', earder ''Sterna fuscata''), is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae'') en de groep fan 'e stirnzen (''Sternini''). == Skaaimerken == It is in middelgrutte stirns, kwa formaat te ferlykjen mei de [[klikstirns]]; 33-36 cm lang, 150 oant 250 gram swier en mei in spanwiidte fan 82-94 cm. De wjukken en de djip foarke sturt binne lang en de fûgel hat swartbrune boppedielen en wite ûnderdielen. De snaffel en poaten binne swart. De bûnte stirns kin dreech mei in oare stirns betiizge wurde, útsein mei de lytsere [[brilstirns]]. De rêch fan 'e bûnte stirns is lykwols donkerder, it wyt op 'e foarholle is breder en de wite nekkebân fan 'e brilstirns ûntbrekt. It fearrekleed is by beide skaaien allyk. De bûnte stirns kin oant tritich jier âld wurde. [[Ofbyld:Lord Howe Island - Sooty Tern juvenile.JPG|thumb|left|Juvenyl.]] Juvenilen binne foar it grutste part griisswart mei boppe smelle, ljochte rântsjes oan 'e fearren, sadat it patroan wat skobbich liket. Allinnich de ûnderbúk is wyt. == Fersprieding == It is in fûgel fan 'e tropyske oseanen en de briedgebieten lizze op 'e eilannen om de evener hinne. De bûnte stirns is in trekfûgel mei in grut ferspriedingsgebiet, dy't meastentiids boppe de tropyske oseanen oerwinteret. Yn ferliking mei oare stirnzen wurdt in folle grutter part fan de tiid op folle see trochbrocht. De soarte telt seis ûndersoarten: * ''O. f. fuscatus'': de [[Golf fan Meksiko]] en [[West-Ynje]], de [[Golf fan Guinee]] en de súdlike [[Atlantyske Oseaan]]. * ''O. f. nubilosus'': fan 'e [[Reade See]] en de [[Yndyske Oseaan]] oant de [[Rjûkjû-eilannen]], de [[Filipinen]] en de [[Grutte Sûnda-eilannen]]. * ''O. f. serratus'': fan westlik en noardlik [[Austraalje]] en [[Nij-Guineä]]] fia de súdlike [[Grutte Oseaan]] oant [[Peaske-eilân]]. * ''O. f. oahuensis'': fan 'e Bonin-eilannen (Japan) oant Hawaï en súdlik oant Kiritimati (Line-eilannen). * ''O. f. crissalis'': fan 'e eilannen tichteby westlik [[Meksiko]] oant de [[Galapagoseilannen]]. * ''O. f. luctuosus'': [[Juan Fernández-arsjipel]] ([[Sily]]). De soarte is in seldsume doarmer yn [[West-Europa]] mei yn Nederlân ien waarnimming (yn 2012). == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:TRINTA-RÉIS-DAS-ROCAS na Ilha da Trindade - 2022 (52551310766).jpg|thumb|left|Fûgel op aaien.]] It fretten fan bûnte stirnzen bestiet út fisken, garnalen en inketfisk. Om de proai te fangen fleant de fûgel leech oer it wetter wylst er it fearrekleed drûch hâldt. Se foerazjearje yn grutte groepen en pikke de fisk op fan it wetteroerflak. Se komme allinnich op lân om te brieden. Bûnte stirnzen brieden yn koloanjes fan bytiden wol 1 miljoen pearen op rots- of koraaleilannen. It briedpear nestelet op 'e grûn yn in kûltsje en leit ien oant trije aaien. It pear bringt lykwols mar ien piken grut, dat troch beide âlden fuorre wurdt. Nei twa moannen kin it jong fleane. It fljocht dan út oer see en komt pas nei fiif oant seis jier werom nei it lân, as it geslachtsryp is. == Status == De bûnte stirns hat in ûnbidich grut ferspriedingsgebiet en dêrtroch allinnich al is de kâns op útstjerren tige lyts. De grutte fan 'e populaasje wurdt rûsd op 23 miljoen fûgels. Oer trends yn oantallen is neat bekend. Dêrom stiet dizze stirns as 'net bedrige' op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sooty-tern-onychoprion-fuscatus BirdLife, oproppen 30 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/sooter1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 30 maaie 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sooter1/cur/introduction Avibase, oproppen 30 maaie 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Onychoprion fuscatu}} }} {{DEFAULTSORT:Bunte stirns}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Swartbûnte stirns]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Amerikaansk-Samoä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kokoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Cookeilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fidzjy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Polyneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kiribaty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Marshalleilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Naurû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Norfolk (eilân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Pitcairneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Samoä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Helena]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tonga]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tûvalû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fanûatû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Yndyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Golf fan Kalifornje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Golf fan Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Karibyske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdsineeske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsineeske See]] kdkjvnvl78pfrkcu17fn4trck2ulc8h 0 192208 1231085 2026-05-30T20:11:51Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Bûnte stirns]] 1231085 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bûnte stirns]] j93s0bglros9fje9l2z9lvxogmbubi7 0 192211 1231092 2026-05-30T20:22:29Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Swartbûnte stirnzen]] 1231092 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Swartbûnte stirnzen]] 6u31ekaiq0rz75i1i20fzwc6r4nmk3d 14 192212 1231097 2026-05-30T22:50:47Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1231097 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Moäfûgel]] dvv30wp9s0f1ycqzohbn4ljuzuwm5ja 14 192213 1231098 2026-05-30T22:51:52Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1231098 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Moafugel}} [[Kategory:Fûgelfamylje]] [[Kategory:Moä-eftige]] 2d4to4qh5kdezdmomv0wbflkl9h0ztc 0 192214 1231104 2026-05-30T23:25:22Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nije side 1231104 wikitext text/x-wiki {{Tydskrift | ôfbylding = Babynew.jpg | ôfbyldingstekst = [[Omslach]] fan 'e [[edysje]] fan [[28&nbsp;desimber]] [[1907]] troch [[J.C.&nbsp;Leyendecker]]. | ôfbyldingsbreedte = | namme = <span style="color:white;"> ''The Saturday Evening Post'' </span> | histoaryske namme = | nasjonaliteit = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] | taal = [[Ingelsk]] | sjenre = [[opinyblêd]] | frekwinsje = 1x yn 'e 2 moanne | bestean = [[1821]] – [[1969]], [[1971]] – no | oprjochter = | plak haadredaksje = [[Indianapolis]] ([[Indiana]]) | útjouwer = [[Saturday Evening Post Society]] | oplaach = 237.907 <small>(des. 2018)</small> | tal abonnees = | ISSN = 0048-9239 | webside = [http://saturdayeveningpost.com/ saturdayeveningpost.com] }} '''''The Saturday Evening Post''''' ([[Ingelsk]] foar "De Sneontejûnspost") is in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]], [[Ingelsk]]talich [[tydskrift]] dat ienris yn 'e twa [[moanne (tiid)|moanne]] (seis kear yn it [[jier]]) ferskynt. It is in [[opinyblêd]] wêryn't [[fiksje]], [[non-fiksje]], [[cartoon]]s en [[artikel (publikaasje)|artikels]] ôfprinte wurde. ''The Saturday Evening Post'' waard oarspronklik yn [[1821]] oprjochte en wie yn 'e earste helte en de midden fan 'e [[tweintichste iuw]] ien fan 'e meast lêzen en ynfloedrykste blêden yn 'e Feriene Steaten. De [[redaksje]] fan it tydskrift is no fêstige yn [[Indianapolis]]. ''The Saturday Evening Post'' hie yn [[2018]] in [[oplaach]] fan krapoan 238.000 eksimplaren. ==Skiednis== ''The Saturday Evening Post'' waard foar it earst publisearre yn [[1821]] yn [[Philadelphia]]. It blêd hiet in fuortsetting te wêzen fan 'e ''[[Pensylvania Gazette]]'', dy't yn 'e [[achttjinde iuw]] by deselde [[drukkerij]] oan Market Street printe waard mar yn [[1800]] opdoekt wie. ''The Saturday Evening Post'' bleau in regionaal tydskrift oant it yn [[1897]] opkocht waard troch [[Cyrus H.K. Curtis]], de eigner fan 'e [[Curtis Publishing Company]] en [[útjouwer]] fan ''[[The Ladies' Home Journal]]''. Fan dat stuit ôf ferskynde ''The Saturday Evening Post'' foar it earst ienris yn 'e [[wike]], op [[sneon]]te[[middei (deidiel)|middei]]. Under de feardige lieding fan [[George Horace Lorimer]], dy't fan [[1899]] oant [[1937]] [[haadredakteur]] wie, ûntjoech ''The Saturday Evening Post'' him ta ien fan 'e meast foaroansteande nasjonale tydskriften fan 'e Feriene Steaten. Fan 'e [[1920-er jierren]] oant de [[1960-er jierren]] wie ''The Saturday Evening Post'' ien fan 'e meast lêzen en ynfloedrykste blêden mank de Amerikaanske [[middenklasse]], mei in [[oplaach]] fan mear as 2&nbsp;miljoen eksimplaren. Yn 'e [[1960-er jierren]] begûn it tal [[abonnemint|abonnees]] sterk ôf te nimmen. Fan [[1963]] ôf ferskynde ''The Saturday Evening Post'' noch mar ien kear yn 'e twa wiken. [[Jild|Finansejele]] swierrichheden waarden it blêd úteinlings fataal, en yn [[1969]] waard it opdoekt. Yn [[1970]] waard de needlijende Curtis Publishing Company út 'e [[neilittenskip]] fan Cyrus H.K. Curtis opkocht troch de [[rykdom|rike]] [[sakeman|yndustrieel]] [[Beurt SerVaas]] út [[Indianapolis]]. Dy krige dêrtroch ek de [[auteursrjocht|rjochten]] yn 'e hannen op 'e namme fan ''The Saturday Evening Post''. Yn [[1971]] folge nei in hiaat fan twa jier de weroprjochting fan it tydskrift troch SerVaas, dy't der in soarte fan [[nostalgy]]blêd fan makke dat ienris yn it fearnsjier ferskynde. Begjin [[1982]] waard ''The Saturday Evening Post'' oerhevele nei de Benjamin Franklin Literary and Medical Society, dy't yn [[1976]] oprjochte wie troch Corena "Cory" SerVaas, de [[oarehelte|frou]] fan Beurt SerVaas en de doetiidske haadredaktrise fan it blêd. De focus fan ''The Saturday Evening Post'' kaam dêrnei te lizzen op [[sûnens]] en [[genêskunde]]. Tsjin [[1991]] wie de Curtis Publishing Company omneamd ta Curtis International, in [[dochterûndernimming]] fan [[SerVaas Inc.]], dy't him talei op 'e [[ymport]] fan audiofisuele [[apparatuer]]. ''The Saturday Evening Post'' gie oer yn 'e hannen fan 'e [[Saturday Evening Post Society]], in [[non-profitorganisaasje]] dy't oprjochte wie en bestjoerd waard troch Beurt SerVaas. Sûnt ferskynt it blêd ien kear yn 'e twa moanne. ==Literatuer== Mei't yn 'e earste helte en de midden fan 'e [[tweintichste iuw]] yn eltse [[edysje]] fan 'e ''The Saturday Evening Post'' [[koarte ferhalen]] en [[fúljeton]]s fan langere [[fiksje]] ôfprinte waarden dy't noch nea earder publisearre wiene, hie it tydskrift in wichtige rol yn it ramt fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] en de bredere [[Ingelsk]]talige [[literatuer]]. Yn ''The Saturday Evening Post'' ferskynde wurk fan û.o. [[Agatha Christie]], [[Roald Dahl]], [[William Faulkner]], [[F.&nbsp;Scott Fitzgerald]], [[C.S. Forester]], [[Robert A. Heinlein]], [[Kurt Vonnegut]], [[Paul Gallico]], [[Stuart N. Lake]], [[Louis L'Amour]], [[Edgar Allan Poe]], [[John Steinbeck]] en [[P.G. Wodehouse]]. ''[[The Call of the Wild (roman)|The Call of the Wild]]'', de bekendste [[roman]] fan [[Jack London]], waard oarspronklik yn [[1903]] as fúljeton ôfprinte yn ''The Saturday Evening Post''. Ek waard yn it tydskrift [[poëzij]] publisearre fan û.o. [[Hannah Kahn]], [[Ogden Nash]], [[Dorothy Parker]] en [[Carl Sandburg]]. ==Yllustraasjes== ''The Saturday Evening Post'' stie lange tiid bekend om syn [[yllustraasje]]s. Ferskate bekende [[keunstner]]s begûnen by it blêd. Sa waard in ûnbekende [[Norman Rockwell]] yn [[1916]] ûntdutsen troch [[haadredakteur]] [[George Horace Lorimer]]. Yn syn mear as fyftichjierrige [[karriêre]] by ''The Saturday Evening Post'' tekene Rockwell mear as 300 [[omslach|omslaggen]] foar [[edysje]]s fan it blêd. In oare keunstner dy't bekendheid krige fia syn wurk foar ''The Saturday Evening Post'' wie [[John Philip Falter]], dy't tusken [[1943]] en [[1968]] ferantwurdlik wie foar mear as 120 omslaggen. ==Galery== <gallery mode=packed heights=150px style="text-align:left"> File:Saturday_evening_post_1903_11_28_a.jpg|omslach fan 28 nov. 1903 troch [[George Fort Gibbs]] <small>(stelt [[Otto von Bismarck]] foar)</small> File:Saturday Evening Post 1908-02-22.jpg|Omslach fan 22 febr. 1908 troch [[N.C. Wyeth]] File:SaturdayEveningPost11Mar1911.jpg|omslach fan 11 mrt. 1911 troch [[Alonzon Myron Kimball]] File:1920-12-04-Saturday-Evening-Post-Norman-Rockwell-cover-Santa-and-Expense-Book-no-logo-400-Digimarc.jpg|omslach fan 4 des. 1920 troch [[Norman Rockwell]] File:Sat Eve Post 1923-12-01 J.C. Leyendecker.jpg|omslach fan 1 des. 1923 troch [[J.C. Leyendecker]] File:SaturdayEveningPost19Jan1924.jpg|omslach fan 19 jann. 1924 troch [[Guernsey Moore]] </gallery> ==Keppelings om utens== *{{en}}[http://saturdayeveningpost.com/ Offisjele webside fan ''The Saturday Evening Post''] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/The_Saturday_Evening_Post ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|The Saturday Evening Post}} }} {{DISPLAYTITLE:''{{PAGENAME}}''}} {{DEFAULTSORT:Saturday Evening Post, The}} [[Kategory:Amerikaansk opinyblêd]] [[Kategory:Ingelsktalich tydskrift]] [[Kategory:Krante of tydskrift oprjochte yn 1821]] [[Kategory:Krante of tydskrift opheft yn 1969]] [[Kategory:Krante of tydskrift oprjochte yn 1971]] onrq27yyl9pekfpgzj7gw50crxoxszg 0 192215 1231105 2026-05-30T23:26:14Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[The Saturday Evening Post]] 1231105 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[The Saturday Evening Post]] o6jsz2yjgv86zb4h4wq20epz85wnaxw 0 192216 1231107 2026-05-30T23:43:16Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nije side 1231107 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks evenemint | ôfbylding = Sebastian_Bieniek_Pressekonferenz_10th_Shanghai_International_Film_Festival_2007.jpg | ôfbyldingstekst = In [[parsekonferinsje]] op 'e edysje fan [[2007]]. | ôfbyldingsbreedte = | namme = Ynternasjonaal Filmfestival <br>fan Sjanghai <br><small>''Shànghǎi Guójì Diànyǐng Jié''</small> | lân = [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|border|20px]] [[Sina]] | bestjoerlike ienheid1 = stedsprovinsje | namme bestjoerlike ienheid1 = [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|border|20px]] [[Sjanghai]] | bestjoerlike ienheid2 = | namme bestjoerlike ienheid2 = | plak = [[Sjanghai]] | holden yn = | datum = | tiid fan it jier = [[juny]] | evenemint = | edysje = | oare namme = | ôfkoarting = SIFF | oanlieding = | gelegenheid = | soarte evenemint = [[filmfestival]] | sjenre = | bestean = [[1993]] – no | oprjochter = | organisearre troch = ● [[China Film Administration]]<br>● [[China Media Group]]<br>● [[provinsje|prov.]] [[oerheid]] fan [[Sjanghai]] | winner(s) = | sels yn te foljen1 = | namme sels yn te foljen1 = | sels yn te foljen2 = | namme sels yn te foljen2 = | webside = [http://www.siff.com/ www.siff.com] }} It '''Ynternasjonaal Filmfestival fan Sjanghai''' ([[Mandarynsk]]: 上海国际电影节; [[pinyin]]-[[transliteraasje]]: ''Shànghǎi Guójì Diànyǐng Jié''; ynternasjonaal bekend ûnder de [[Ingelsk]]e namme ''Shanghai International Film Festival'', [[ôfkoarte]] ta '''SIFF''') is in [[filmfestival]] yn 'e [[Sina|Sineeske]] [[stêd]] [[Sjanghai]]. Dit [[evenemint]] waard foar it earst holden yn [[1993]] en is it iennichste Sineeske filmfestival dat [[akreditaasje|akkreditearre]] is troch de [[Ynternasjonale Federaasje fan Ferienings fan Filmprodusinten|FIAPF]]. It Ynternasjonaal Filmfestival fan Sjanghai is teffens it grutste filmfesival fan [[Aazje]]. De [[priis (ûnderskieding)|prizen]] dy't op it festival útrikt wurde, binne de '''Golden Goblets'''. ==Algemiene ynformaasje== It Ynternasjonaal Filmfestival fan Sjanghai waard oprjochte yn [[oktober]] [[1993]]. It is it langst besteande filmfestival fan [[Sina]]. It wurdt elts jier holden oer in perioade fan tsien [[dagen]] yn 'e [[moanne (tiid)|moanne]] [[juny]]. De organisaasje is yn 'e hannen fan 'e [[China Film Aministration]], in [[ynstânsje|oerheidsynstânsje]] fan it nasjonale [[regear]] fan Sina, yn 'e mande mei de [[China Media Group]], in [[filmstudio]] dy't liëarre is oan 'e Sineeske oerheid, en de [[provinsje|provinsjale]] [[oerheid]] fan 'e stedsprovinsje [[Sjanghai]]. It Ynternasjonaal Filmfestival fan Sjanghai is it iennichste Sineeske filmfestival dat [[akreditaasje|akkreditearre]] is troch de [[Ynternasjonale Federaasje fan Ferienings fan Filmprodusinten]] (FIAPF). De ynstjoerings foar it Ynternasjonaal Filmfestival fan Sjanghai binne sawol [[langspylfilm]]s as [[koarte film]]s, en dêrnjonken ek [[dokumintêre]]s en [[tekenfilm]]s. Elts jier wurde der yn it ramt fan it festival mear as 2.000&nbsp;[[film]]s fertoand út mear as 100 [[lannen en territoaria]] yn likernôch 40 [[bioskopen]] ferspraat oer alle [[distrikt]]en fan Sjanghai. It Ynternasjonaal Filmfestival fan Sjanghai is dêrmei it grutste filmfestival fan hiele [[Aazje]]. ==Prizen== De [[priis (ûnderskieding)|prizen]] dy't op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Sjanghai útrikt wurde, binne de '''Golden Goblets''' of '''Golden Goblet Awards''' ([[Ingelsk]] foar "Gouden Bekers" of "Gouden Bekerprizen"; [[Mandarynsk]]: 金爵; [[pinyin]]-[[transliteraasje]]: ''Jīn Jué''). De Golden Goblets binne ferdield oer 5 haadkategoryen: ;Haadkompetysje <small>(foar langspylfilms)</small> *Golden Goblet foar Bêste Lange Film *Grutte Priis fan 'e Sjuery *Golden Goblet foar Bêste Regisseur *Golden Goblet foar Bêste Akteur *Golden Goblet foar Bêste Aktrise *Golden Goblet foar Bêste Senario *Golden Goblet foar Bêste Kamerarezjy *Golden Goblet foar Treflike Artistike Prestaasje <small>(kin útrikt wurde foar bgl. [[filmmontaazje]], [[filmmuzyk]], [[produksje-ûntwerp]], [[kostúm]]ûntwerp, [[fisazjy]], ensfh.)</small> [[File:Chenhao2007SHIFF.jpg |right|thumb|180px|De [[Sina|Sineeske]] [[aktrise]] [[Chen Hao]] posearret op 'e [[reade loper]] op 'e edysje fan it Ynternasjo-naal Filmfestival fan Sjanghai fan [[2007]].]] ;Dokumintêrekompetysje *Golden Goblet foar Bêste Dokumintêre ;Animaasjekompetysje *Golden Goblet foar Bêste Animaasjefilm ;Koarte-filmkompetysje *Golden Goblet foar Bêste Koarte Live-Actionfilm *Golden Goblet foar Bêste Koarte Animaasjefilm ;Prizen foar Aziatysk Nij Talint <small>(Asian New Talent Awards)</small> <small>(foarbeholden oan persoanen mei de [[nasjonaliteit]] fan in [[Aazje|Aziatysk]] lân)</small> *Golden Goblet Asian New Talent Award foar Bêste Film *Golden Goblet Asian New Talent Award foar Bêste Regisseur *Golden Goblet Asian New Talent Award foar Bêste Akteur *Golden Goblet Asian New Talent Award foar Bêste Aktrise *Golden Goblet Asian New Talent Award foar Bêste Senarioskriuwer *Golden Goblet Asian New Talent Award foar Bêste Kameraregisseur Njonken de Golden Goblets wurde op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Sjanghai ek noch beskate oare prizen útrikt. Dat binne de [[China Movie Channel Media Award]]s, dy't sûnt [[2007]] ferjûn wurde troch it [[China Movie Channel]]. De [[Jackie Chan Action Movie Award]]s, dy't fan [[2015]] oant en mei [[2018]] ek op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Sjanghai útrikt waarden, hawwe sûnt [[2019]] in eigen útrikkingsseremoanje, dy't los stiet fan it Ynternasjonaal Filmfestival fan Sjanghai. ==Keppelings om utens== *{{en}}[http://www.siff.com/ Offisjele webside fan it Ynternasjonaal Filmfestival fan Sjanghai] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Shanghai_International_Film_Festival ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Shanghai International Film Festival}} }} {{DEFAULTSORT:Internasjonaal Filmfestival fan Sjanghai}} [[Kategory:Filmfestival yn Sina|Sjanghai]] [[Kategory:Barren yn Sjanghai]] [[Kategory:Weromkearend evenemint ynsteld yn 1993]] 7n6ralf16ximu7u1fpreyvxdh6dgiy0 1231108 1231107 2026-05-30T23:44:20Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Keppelings om utens */ korr 1231108 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks evenemint | ôfbylding = Sebastian_Bieniek_Pressekonferenz_10th_Shanghai_International_Film_Festival_2007.jpg | ôfbyldingstekst = In [[parsekonferinsje]] op 'e edysje fan [[2007]]. | ôfbyldingsbreedte = | namme = Ynternasjonaal Filmfestival <br>fan Sjanghai <br><small>''Shànghǎi Guójì Diànyǐng Jié''</small> | lân = [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|border|20px]] [[Sina]] | bestjoerlike ienheid1 = stedsprovinsje | namme bestjoerlike ienheid1 = [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|border|20px]] [[Sjanghai]] | bestjoerlike ienheid2 = | namme bestjoerlike ienheid2 = | plak = [[Sjanghai]] | holden yn = | datum = | tiid fan it jier = [[juny]] | evenemint = | edysje = | oare namme = | ôfkoarting = SIFF | oanlieding = | gelegenheid = | soarte evenemint = [[filmfestival]] | sjenre = | bestean = [[1993]] – no | oprjochter = | organisearre troch = ● [[China Film Administration]]<br>● [[China Media Group]]<br>● [[provinsje|prov.]] [[oerheid]] fan [[Sjanghai]] | winner(s) = | sels yn te foljen1 = | namme sels yn te foljen1 = | sels yn te foljen2 = | namme sels yn te foljen2 = | webside = [http://www.siff.com/ www.siff.com] }} It '''Ynternasjonaal Filmfestival fan Sjanghai''' ([[Mandarynsk]]: 上海国际电影节; [[pinyin]]-[[transliteraasje]]: ''Shànghǎi Guójì Diànyǐng Jié''; ynternasjonaal bekend ûnder de [[Ingelsk]]e namme ''Shanghai International Film Festival'', [[ôfkoarte]] ta '''SIFF''') is in [[filmfestival]] yn 'e [[Sina|Sineeske]] [[stêd]] [[Sjanghai]]. Dit [[evenemint]] waard foar it earst holden yn [[1993]] en is it iennichste Sineeske filmfestival dat [[akreditaasje|akkreditearre]] is troch de [[Ynternasjonale Federaasje fan Ferienings fan Filmprodusinten|FIAPF]]. It Ynternasjonaal Filmfestival fan Sjanghai is teffens it grutste filmfesival fan [[Aazje]]. De [[priis (ûnderskieding)|prizen]] dy't op it festival útrikt wurde, binne de '''Golden Goblets'''. ==Algemiene ynformaasje== It Ynternasjonaal Filmfestival fan Sjanghai waard oprjochte yn [[oktober]] [[1993]]. It is it langst besteande filmfestival fan [[Sina]]. It wurdt elts jier holden oer in perioade fan tsien [[dagen]] yn 'e [[moanne (tiid)|moanne]] [[juny]]. De organisaasje is yn 'e hannen fan 'e [[China Film Aministration]], in [[ynstânsje|oerheidsynstânsje]] fan it nasjonale [[regear]] fan Sina, yn 'e mande mei de [[China Media Group]], in [[filmstudio]] dy't liëarre is oan 'e Sineeske oerheid, en de [[provinsje|provinsjale]] [[oerheid]] fan 'e stedsprovinsje [[Sjanghai]]. It Ynternasjonaal Filmfestival fan Sjanghai is it iennichste Sineeske filmfestival dat [[akreditaasje|akkreditearre]] is troch de [[Ynternasjonale Federaasje fan Ferienings fan Filmprodusinten]] (FIAPF). De ynstjoerings foar it Ynternasjonaal Filmfestival fan Sjanghai binne sawol [[langspylfilm]]s as [[koarte film]]s, en dêrnjonken ek [[dokumintêre]]s en [[tekenfilm]]s. Elts jier wurde der yn it ramt fan it festival mear as 2.000&nbsp;[[film]]s fertoand út mear as 100 [[lannen en territoaria]] yn likernôch 40 [[bioskopen]] ferspraat oer alle [[distrikt]]en fan Sjanghai. It Ynternasjonaal Filmfestival fan Sjanghai is dêrmei it grutste filmfestival fan hiele [[Aazje]]. ==Prizen== De [[priis (ûnderskieding)|prizen]] dy't op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Sjanghai útrikt wurde, binne de '''Golden Goblets''' of '''Golden Goblet Awards''' ([[Ingelsk]] foar "Gouden Bekers" of "Gouden Bekerprizen"; [[Mandarynsk]]: 金爵; [[pinyin]]-[[transliteraasje]]: ''Jīn Jué''). De Golden Goblets binne ferdield oer 5 haadkategoryen: ;Haadkompetysje <small>(foar langspylfilms)</small> *Golden Goblet foar Bêste Lange Film *Grutte Priis fan 'e Sjuery *Golden Goblet foar Bêste Regisseur *Golden Goblet foar Bêste Akteur *Golden Goblet foar Bêste Aktrise *Golden Goblet foar Bêste Senario *Golden Goblet foar Bêste Kamerarezjy *Golden Goblet foar Treflike Artistike Prestaasje <small>(kin útrikt wurde foar bgl. [[filmmontaazje]], [[filmmuzyk]], [[produksje-ûntwerp]], [[kostúm]]ûntwerp, [[fisazjy]], ensfh.)</small> [[File:Chenhao2007SHIFF.jpg |right|thumb|180px|De [[Sina|Sineeske]] [[aktrise]] [[Chen Hao]] posearret op 'e [[reade loper]] op 'e edysje fan it Ynternasjo-naal Filmfestival fan Sjanghai fan [[2007]].]] ;Dokumintêrekompetysje *Golden Goblet foar Bêste Dokumintêre ;Animaasjekompetysje *Golden Goblet foar Bêste Animaasjefilm ;Koarte-filmkompetysje *Golden Goblet foar Bêste Koarte Live-Actionfilm *Golden Goblet foar Bêste Koarte Animaasjefilm ;Prizen foar Aziatysk Nij Talint <small>(Asian New Talent Awards)</small> <small>(foarbeholden oan persoanen mei de [[nasjonaliteit]] fan in [[Aazje|Aziatysk]] lân)</small> *Golden Goblet Asian New Talent Award foar Bêste Film *Golden Goblet Asian New Talent Award foar Bêste Regisseur *Golden Goblet Asian New Talent Award foar Bêste Akteur *Golden Goblet Asian New Talent Award foar Bêste Aktrise *Golden Goblet Asian New Talent Award foar Bêste Senarioskriuwer *Golden Goblet Asian New Talent Award foar Bêste Kameraregisseur Njonken de Golden Goblets wurde op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Sjanghai ek noch beskate oare prizen útrikt. Dat binne de [[China Movie Channel Media Award]]s, dy't sûnt [[2007]] ferjûn wurde troch it [[China Movie Channel]]. De [[Jackie Chan Action Movie Award]]s, dy't fan [[2015]] oant en mei [[2018]] ek op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Sjanghai útrikt waarden, hawwe sûnt [[2019]] in eigen útrikkingsseremoanje, dy't los stiet fan it Ynternasjonaal Filmfestival fan Sjanghai. ==Keppelings om utens== *{{en}}[http://www.siff.com/ Offisjele webside fan it Ynternasjonaal Filmfestival fan Sjanghai] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Shanghai_International_Film_Festival ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Shanghai International Film Festival}} }} {{DEFAULTSORT:Internasjonaal Filmfestival fan Sjanghai}} [[Kategory:Filmfestival yn Sina|Sjanghai]] [[Kategory:Evenemint yn Sjanghai]] [[Kategory:Weromkearend evenemint ynsteld yn 1993]] 1sgod54xp0kepwvmp3tnww41e1ntqy7 14 192217 1231109 2026-05-30T23:44:54Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1231109 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Evenemint yn Sina nei stêd|Sjanghai]] qypsjsfz1u4270vuq5ytlupuz0e1mss 1231121 1231109 2026-05-31T00:02:14Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1231121 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Evenemint yn Sina nei stêd|Sjanghai]] [[Kategory:Sjanghai]] 7rywv2wjtpjx4pl28vaxt98yjwhythx 14 192218 1231110 2026-05-30T23:46:17Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1231110 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Evenemint yn Sina| ]] 9soyd3y453k6o2uvymam9m365z4znby 0 192219 1231112 2026-05-30T23:48:06Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Sjanghai]] 1231112 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Sjanghai]] rlvdup0yyx5uh6ebtfg7y2pupbh6pqg 0 192220 1231113 2026-05-30T23:48:38Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Sjanghai#Prizen]] 1231113 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Sjanghai#Prizen]] mefyuf03dfpit6wtldxla4kfdhm0g4x 0 192221 1231114 2026-05-30T23:48:56Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Sjanghai#Prizen]] 1231114 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Sjanghai#Prizen]] mefyuf03dfpit6wtldxla4kfdhm0g4x 0 192222 1231115 2026-05-30T23:49:59Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Sjanghai#Prizen]] 1231115 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Sjanghai#Prizen]] mefyuf03dfpit6wtldxla4kfdhm0g4x 0 192223 1231116 2026-05-30T23:50:11Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Sjanghai#Prizen]] 1231116 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Sjanghai#Prizen]] mefyuf03dfpit6wtldxla4kfdhm0g4x 0 192224 1231119 2026-05-30T23:59:51Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Shanghai]] omneamd ta [[Sjanghai]] fan de trochferwizing: Namme ferfryske. Dizze hawwe wy oer de holle sjoen doe't we it oer it ferfryskjen fan útlânske plaknammen hiene. Mar dizze ferfrysking liket my net kontroversjeel ta. 1231119 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Sjanghai]] mft6kulfnxbnal95n1ffidnp3l5ao4r 0 192225 1231134 2026-05-31T10:15:38Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Ynfoboks plak (2026) | namme = Doberschütz | ôfbylding = DoberschützTrafoKirche.JPG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | wapen = Wappen Doberschütz (Sachsen).svg | ynwennertal = 4.057 <small>(31.12.2024)</small><ref>[https://www.statistik.sachsen.de/ Statistisches Landesamt des Freistaates Sachsen]</ref> | oerflak = 77,79 km² | bef..." 1231134 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Doberschütz | ôfbylding = DoberschützTrafoKirche.JPG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | wapen = Wappen Doberschütz (Sachsen).svg | ynwennertal = 4.057 <small>(31.12.2024)</small><ref>[https://www.statistik.sachsen.de/ Statistisches Landesamt des Freistaates Sachsen]</ref> | oerflak = 77,79 km² | befolkingstichtens = 52 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = 105 m | lân = {{Flagge DE}} [[Dútslân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Saxony.svg|border|20px]] [[Saksen]] | bestjoerlike ienheid 2 = Lânkring | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Noardsaksen (Landkreis)|Noardsaksen]] | boargemaster = | stedsyndieling = | gemeente-yndieling = 6 ''[[Ortschaft]]e'' | stifting = | postkoade = 04838 | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = | webside = [https://www.doberschuetz.de www.doberschuetz.de] | mapname = Saksen | lat_deg = 51 | lat_min = 31 | lat_sec = 50 | lat_dir = N | lon_deg = 12 | lon_min = 38 | lon_sec = 40 | lon_dir = E }} '''Doberschütz''' is in plak en gemeente yn 'e ''[[Landkreis]]'' [[Noardsaksen (Landkreis)|Noardsaksen]] yn [[Dútslân]]. De gemeente hat 4.057 ynwenners (2024). It gemeente leit by it [[Natuerpark Dübener Heide]]. == Gemeenteyndieling == {| class="wikitable" ! ''[[Ortschaft]]'' ! ''[[Ortsteil]]e'' |- | [[Battaune]] || Battaune |- | Doberschütz || Doberschütz |- | [[Mörtitz]] || [[Mensdorf]], Mörtitz en [[Rote Jahne]] |- | [[Paschwitz (Doberschütz)|Paschwitz]] || Bunitz, Mölbitz en Paschwitz |- | [[Sprotta]] || Sprotta, Sprotta-Siedlung |- | [[Wöllnau]] || Wöllnau, Winkelmühle |} == Ofbylden == <gallery> Doberschuetz Kirche.jpg|Tsjerke fan Doberschütz Paschwitz, Windmühle.jpg|Wynmûne Paschwitz Doberschuetz Gefallenendenkmal.jpg|Kriichsmonumint foar de fallen soldaten </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Doberschütz}} }} {{Navigaasje Landkreis Noardsaksen}} [[Kategory:Plak yn Saksen]] [[Kategory:Gemeente yn Saksen]] [[Kategory:Noardsaksen (Landkreis)]] bsxfiha3kc89ju1petrnq1m6lguye1d 0 192226 1231137 2026-05-31T10:50:35Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Alligatoreftigen]] 1231137 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Alligatoreftigen]] go7jtffnml9okcqoyo6ay3c9kqhrs8c