Wikipedy:Oerlisside

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="fy">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedy</sitename>
    <dbname>fywiki</dbname>
    <base>https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.5</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Wiki</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Oerlis</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Meidogger</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Meidogger oerlis</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedy</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedy oerlis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ofbyld</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ofbyld oerlis</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki oerlis</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Berjocht</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Berjocht oerlis</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hulp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hulp oerlis</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategory</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategory oerlis</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Tema</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Tema oerlis</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Wikipedy:Oerlisside</title>
    <ns>4</ns>
    <id>176</id>
    <revision>
      <id>1231690</id>
      <parentid>1231470</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T20:55:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <comment>/* Boarnen en referensjes */</comment>
      <origin>1231690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101738" sha1="ceh22h3ze8n68y5zh9inl4ird1i5p1y" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__
&lt;!-- Don't place ynterwiki directly on this page; it interferes with the discussion. Interwiki can be found in [[Berjocht:Oerlisside]]. --&gt;
{{Oerlisside}}

== Koördinaten ==
{{Ping|Drewes}} Dy koordinaten hie ik noch efkens litten, om't ús Geohack net wol. {{Ping|Kneppelfreed}} Mar tank foar it kaartsje. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 12 des 2025, 11.00 (CET)
{{Ping|Drewes|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk}} Is de reden bekend werom't Geohack net wurket?--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 12 des 2025, 19.48 (CET)

:@[[Meidogger:Mysha|Mysha]], graach dien, hjer. De koördinaten kinne jo ek oernimmen fan de Nederlânske side. @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ik begryp net wêrom't Geohack no net wurket. Ik seach it no ek krekt. It wurke foarhinne al. Ik sjoch sa gau it probleem net. Is der immen dy't it wit? [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 12 des 2025, 20.38 (CET)
:{{Ping|Mysha|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes}} Nee, ikke net. Mar ik dy koördinaten en sa, dat giet my al gau boppe de pet. Is it oeral sa of allinnich op dizze side? As it oeral itselde is, hawwe se by Geohack miskien in ''bug'' en losse se it sels op. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 12 des 2025, 20.42 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], it skynt by ús op alle plakken, want ik haw dêr by in stikmannich plakken even neisjoen. By nl wurket er dêrfoaroer wol. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 12 des 2025, 20.47 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}} As it op nl: wol wurket, dan is der faaks by Geohack wat feroare wêrtroch it koördinateberjocht by ús (dat oars is as it koördinateberjocht op nl:, seach ik) net mear goed wurket. Mar hoe't je dat reparearje kinne sûnder dat je alle siden by del moatte dêr't it berjocht op brûkt wurdt, dat soe ik net witte. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 12 des 2025, 20.55 (CET)
:::: {{Ping|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}} @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] (Ik wit net krekt wêr't der stiet wat it ferskil is tusken &quot;Ping&quot; en &quot;@&quot;.) Is it allinnich by ús in probleem? Of hawwe oare W: dat probleem en hawwe dy it oplost? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::::{{Ping|Mysha}} Neffens my is der gjin ferskil en kinne jo beide brûke, mar earlik sein bin ik dêr net wis fan. Ik ha by de Fryske wiki leard om te pingen.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 15 des 2025, 18.45 (CET)

:{{Ping|Drewes|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk}} Om't it probleem noch jimmeroan net oplost is, ha ik oan ChatGPT frege wat it probleem wêze kin. Neffens ChatGPT hat de Frysktalige wikipedy gjin eigen konfiguraasje ynsteld om koördinaten fuort troch te stjoeren nei in kaarttsjinst. It hat te krijen mei in ûntbrekkende of oare ynstelling en net mei in bug. Soks soe oankaarte wurde kinne op Phabricator (it bug-/taaksysteem van Wikimedia). Dat kin sa en ik tink dat ien fan 'e behearders dat it bêste dwaan kinne:

*stap 1 gean nei: https://phabricator.wikimedia.org
*stap 2 Log yn (Wikimedia-account)
*stap 3 Klik op Create Task
*stap 4 Plak de ûndersteande tekst
*stap 5 Foegje de tags ta (dat helpt by de sichtberens) 

Tags: 
MediaWiki
Wikis
Maps
GeoHack
Kartographer
fywiki

'''De folgjende tekst tekst kin yn it berjocht plakt wurde.'''

Title: fywiki: Coordinates link to GeoHack instead of opening a primary map service

Description: On the Frisian Wikipedia (fywiki), clicking on coordinates in articles always redirects to GeoHack (toolforge.org), instead of opening a primary map service (e.g. OpenStreetMap) directly.

This differs from other Wikipedias such as nlwiki, where coordinates open a map directly and GeoHack is only used as a secondary tool.

Example:
Article: Abdij fan Cluny (fywiki)
Coordinates link to:
https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=fy&amp;params=46_40_0_N_4_42_0_E_scale:12500_type:landmark_region:FR

It appears that fywiki does not have a “primary map service” configured for coordinate links, causing the default GeoHack redirect to be used.

Expected behavior: Clicking on coordinates on fywiki should open a primary map service directly (e.g. OpenStreetMap), similar to nlwiki and other Wikipedias.

Possible solution / investigation: Check whether fywiki has a primary map service configured for coordinates (MediaWiki / Kartographer / Wiki configuration).
If missing, align fywiki’s behavior with other Wikipedias by setting a default map service.

Ik hoopje dat hjir wat mei dien wurde kin.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 18 des 2025, 20.37 (CET)
:: Romke, de lêste berjochten oer  AI, is dat y alle gefallen, in tredde fan de antwurden ferkeard is. Om't by [[Abdij fan Cluny]] de koordinaten net funksjonearje, moat ik oannimme dat it antwurd wat jo hân hawwe yn dy tredde sit.
:: De skoalle giet ticht foar it jier; dat ik winskje eltsenien noflike dagen, en yn [[2026]] hoopje ik werom te kommen om te sjen dat it oplost is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 19 des 2025, 14.00 (CET)
:{{Ping|RomkeHoekstra|Drewes|Kneppelfreed}} Ik haw hjir ris even nei sjoen, mar se wolle by Phabricator myn meidoggersnamme net akseptearje om't der in apostrof yn sit. No kin ik foar dizze webside fansels in oare meidoggersnamme betinke, mar ik haw oer dit ûnderwerp sa'n bytsje doel, dat as ik fragen krij, ik dy net beäntwurdzje kinne soe. Ik brûk dy koördinaten noait en ik begryp earlik sein mar heal wat it probleem is. De keppeling wurket blykber net mear goed, dat is alles wat ik oant no ta begrepen haw. {{Ping|Kneppelfreed}}, jo hawwe hjir okkerjiers de hiele programmatuer fan 'e posysjekaarten ynsteld, dat dit seit jo nei alle gedachten mear as my; is dit ek wat dat jo oppakke kinne? As jo net wolle, sil ik it wol dwaan, mar dan taast ik folslein yn it tsjuster. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 12.31 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ik haw it dêre op it aljemint brocht, dus sil sjen wat dêr fierder út komt. Mar earlik sein giet soks mei ek boppe de pet. Ja, ik haw okkerjiers de posysjekaarten oan 'e praat krigen, mar dat wie mear in kwestje om de juste berjochten yn de wikipedy oan te meitsjen, en dat wiene der noch al wat, om dy posysjekaarten oan it wurk te krijen. Dit is in kwestje foar yn 'e Wikimedia dêr't ik fierders alhiel gjin ferstân fan haw. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 19 des 2025, 20.15 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed}} O. Ik tocht dat dit oanferwante dingen wiene. Safolle wit ik der dus fan. No, yn elts gefal tankjewol dat jo it oppakt hawwe. We sille sjen wat it opsmyt. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 20.48 (CET)
::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed}} Tige tank foar jim krewearjen. Eefkes ôfwachtsje wat der no bart. It soe moai wêze as wy dit wer oan 'e praat krije. Eefkes in fraach: binne der ek kontakten mei wikipedia dat wy harren freegje kinne oer saken dêr't by ús de kennis tekoart komt? Wy binne hjir no ienris in hiel kwetsber klubke.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 19 des 2025, 22.12 (CET)
:::::{{Ping|RomkeHoekstra}} In goeie fraach. Dêr moast ik al even djip oer neitinke. Der hat in stikmannich jierren lyn ris wat west mei de haadside, dy't net mear goed werjûn waard. Doe bin ik by Meta-Wiki te rie gien, en dy hawwe doe holpen. Doe moast ik tydlik de befeiliging fan 'e haadside útsette, wit ik noch wol, sadat sy dêrmei oan it pielen koene. Ik leau dat ik dêrfoar dizze link brûkt haw: https://meta.wikimedia.org/wiki/Ask_a_question/Recent_questions , want dy haw ik teminsten opslein. Mar as jo bliuwende kontakten of in spesjale kontaktpersoan foar ús Wikipedy bedoele, nee, dy hawwe wy net. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 23.15 (CET)
::::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Ik praat fanút in stik ûnkunde en bin gjin behearder en wit ek net hokker tools jimme ta jim beskikking ha, mar is it dan net handich om earne in dielplak te hawwen dêr't jimme dizze kennis meiïnoar diele kinne? It soe spitich wêze dat de boel hjir op 'e kont leit as ien foar in skoft neat dwaan kin of omfalt of gewoan gjin nocht mear oan it wurk hat en elkenien mar omgriemt om't dêrmei de kennis ferdwûn is.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 20 des 2025, 09.17 (CET)
:::::::{{Ping|RomkeHoekstra}} No, safolle ''tools'' mear as jo hawwe wy net. Wat wy dogge, ferskilt eins net safolle fan wat josels ek al dogge, allinnich kinne wy as behearder siden wiskje, skoattelje en ûntskoattelje en meidoggers útslute. Mear is it eins net. Wat jo sizze oer it dielen fan kennis, dêr hawwe jo wol in punt. Mar ik soe sa ien, twa, trije net witte wêr't wy sokke dingen krekt opskriuwe kinne dêr't behearders fan letter it weromfine kinne as se der ferlet fan hawwe. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 01.29 (CET)

Dit wie it antwurd dat ik fan wikimedia weromkrigen ha:
Hi @Kneppelfreed, thanks for taking the time to report this and welcome to Phabricator!

&quot;koördinaten&quot; in the Infobox in https://fy.wikipedia.org/wiki/Abdij_fan_Cluny links to dead http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?language=fy&amp;params=46_40_0_N_4_42_0_E_scale:12500_type:landmark_region:FR&amp;pagename=Abdij_fan_Cluny&amp;src=Abdij_fan_Cluny. Toolserver.org was switched off in 2014.

https://fy.wikipedia.org/wiki/Berjocht:Koördinaten_yn_tekst needs updating (several outdated links), and https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Berjocht:Koördinaten&amp;action=edit (after an unneeded redirect) uses https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Berjocht:MapsServer&amp;action=edit which also needs several links to get updated.

User scripts, gadgets, templates, modules, custom CSS are local on-wiki content. Local content is managed independently on each wiki, by each wiki community themselves.
Phabricator is mostly used for MediaWiki, MediaWiki extensions, or server configuration, or by developers and teams to organize what they plan to work on.
If you are looking for help with the local code on a wiki, please see https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech instead.
This needs fixing on the local wiki by editing its local content. Thus I am closing this task here - thanks for your understanding!

{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}}
:Moai, no dan witte wy dat wy dêr net wêze moatte en it sels oplosse moatte. Ik ha fan 'e moarn in hiel skoft mei ChatGPT oan 'e gong west en nei lapen tekst en hinne en wer geskriuw binne wy der tink út (it lestige is dat ChatGPT nochal ris ferkearde folchoarders oanhâldt en somtiden wurden brûkt dy't ik net kin/koe). Mar om koart te kriemen leit neffens ChatGPT de oarsaak fan it probleem by it berjocht, dat streekrjocht nei GeoHack ferwiist. No moat der foar de oplossing earst in systeem- of ynterfaceberjocht oanmakke wurde (dêr ha ik gjin rjochten foar, dus dat sil troch ien fan jimme dien wurde moatte. Sa'n ynterfaceberjocht wurdt as folget oanmakke (mei format MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label):

* stap 1: gean nei: https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label 
* stap 2: klik op bewurkje boppe oan 'e side.
* stap 3: plak dêr de platte tekst: Toant de koördinaten fan dit plak as klikbere kaartlink mei Kartographer.
* stap 4: opslaan.

It berjocht is no beskikber foar alle berjochten of funksjes dy't it Koordinaten-yn-tekst-label brûke. As dat dien is sjoch ik as it berjocht:koördinaten yn tekst oanpast wurde moat (dêr ha'k leau ik wol rjochten foar).--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 12.52 (CET)

:{{Ping|RomkeHoekstra}} &quot;No witte wy [... dat wy] it sels oplosse moatte&quot;, skriuwe jo. Uh, dat is net wat der yn 'e reäksje fan Phabricator stiet. Sy sizze: as jimme help nedich binne om dit probleem op te lossen, dan moatte jim net by ús wêze, mar by https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech. 
:As jo miene dat jo it sels oplosse kinne, is my dat bêst, mar ik fyn dat jo tefolle fertrouwe op ChatGPT. Sels haw ik earlik sein nul fertrouwen yn sa'n a.i.-programma. &quot;Hallusinearje&quot; is net foar neat ta it wurd fan it jier keazen. As ik nei https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label gean en dêr jo tekst opslaan wol, krij ik de folgjende tekst yn byld: &quot;''Warskôging: Jo bewurkje in side dy't brûkt wurdt yn de tagongstekst foar it wikiprogramma. Feroarings op dizze side feroarje it oansjen fan de tagong foar oare meidoggers.''&quot; Sels haw ik gjin idee wat der barre kin as ik hjirmei ompiel. As de hiele Wikipedy it straks net mear docht, binne wy fierder fan hûs, fansels. Hoe wis binne jo fan jo saak? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 15.05 (CET)
::Ik ha út it andert begrepen dat dit op de lokale wiki korrizjearre wurde moat troch de lokale ynhâld oan te passen en dat wy dus sels oan 'e slach moatte. Mar dan begryp ik dat dus ferkeard.&lt;br&gt;
::Ik wit dat ChatGPT fouten makket en it dus net sa dat ik blyn op dingen yngean (foar de aardichheid moasten jo de hiele diskusje mei ChatGPT ris trochlêze), mar it is ek grutte ûnsin dat ChatGPT neat kin. Wat skriuwt ChatGPT as ik dy warskôging fan jo foarlis: Deze waarschuwing verschijnt altijd bij interfaceberichten. Het is bedoeld om te zeggen: “Denk even na voordat je opslaat.” In jullie geval is de wijziging: één korte zin, zonder code, zonder sjablonen. Dat is zo veilig als het maar kan. Deze waarschuwing is geen signaal dat je “op gevaarlijk terrein” zit — het is MediaWiki dat netjes zegt: “dit is belangrijk”.&lt;br&gt;
::Wat ChatGPT skriuwt as ik de benaudens foar AI-hallusinaasje ferwurdzje: &quot;ik begryp de soarch oer AI-hallusinaasje hiel goed. Yn dit gefal giet it lykwols net om nije logika, mar om it ferienfâldigjen fan in interfaceberjocht nei platte tekst, wat neffens MediaWiki-praktyk is. De wiziging is lyts, direkt werom te draaien en feroaret gjin artikelynhâld.&lt;br&gt;
::Mar goed, jo binne behearder, ik net. As jo nul fertrouwen ha yn ChatGPT, dan soe ik dit mar gewurde litte. Ik wol nimmen wat oplizze. Ik besykje allinnich mei te tinken om't it in probleem is dat wol om in oplossing freget.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 16.08 (CET)
:::{{Ping|RomkeHoekstra|Drewes|Kneppelfreed}} No ja, Romke, ik sil jo fertelle hoe't ik ta myn miening oer A.I. kommen bin. Google jout op 't heden boppe oan 'e side ek in A.I.-berjocht as jo wat freegje. Ik woe fan 'e wike witte wêr't de namme ''Ptilinopus huttoni'' wei kaam, de wittenskiplike namme fan 'e Rapajufferdo. ''Huttoni'' is dúdlik ôflaat fan 'e Ingelske efternamme Hutton, mar wa wie dy man (want by in frou komt der net ''-i'', mar ''-ae'' efter). Dus ik freegje dat oan Google. Dat A.I.-berjocht seit fan: o, dat is William Hutton, in bekende Nijseelânske samler fan spesimina, mei jierren fan berte en ferstjerren derby. No naam ik al neat oan fan A.I. sûnder dat ik it earnewêr oars befêstigje koe, dat ik sykje nei in William Hutton mei de opjûne jiertallen. Nearne wat te finen. Ik trochsykje en nei in hiel soad gedoch fûn ik út dat de do ferneamd wie nei de Britsk-Nijseelânske biolooch Frederick Wollaston Hutton. Der hat, ynsafier't ik útsykje kin, nea in William Hutton mei dat berop en dy jiertallen bestien. Dêr bin ik earlik sein wol wat fan skrokken. Dat sadwaande. (En dat gong ek net om nije logika, mar om âlde kennis.)
:::Wat it probleem mei de koördinaten oangiet, ik leau dat ik wat yrritaasje by jo opmerk oer myn opstelling (altyd moeilik te sizzen op basis fan skreaune tekst). Ik hoopje dat jo wol foar it ferstân hawwe dat ik jo ynset yn dizze saak tige wurdearje, mar ik hoopje ek dat jo der begrip foar opbringe kinne dat ik huverich bin om om te prutsjen mei programmatuer dêr't ik hielendal gjin ferstân fan haw. Dat ien regel platte tekst it ferskil net meitsje sil, dat wol ik wol oannimme, mar dat makket it ferskil ek net om it probleem mei de koördinaten op te lossen. Jo binne fan doel (of ik moat jo ferkeard begripe) om dêrnei oan 'e programmatuer te sleuteljen. As jo dêr ferstân fan hawwe, bêst genôch. As jo dat poer en allinnich dogge op basis fan 'e oanwizings fan ChatGPT, dan fiel ik my dêr earlik sein net sa noflik by. Ik soe earlik sein wat dit oangiet wol wat ynbring fan 'e oare behearders hawwe wolle. Wat fine {{Ping|Drewes}} en {{Ping|Kneppelfreed}} hjirfan? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 16.40 (CET)
::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Drewes|Kneppelfreed}} No wurket it [Berjocht:Koördinaten yn tekst] sawiesa net. It is de trouwens de fraach of der überhaupt sleutele wurde moat nei it opslaan fan in interfaceberjocht (interface = tagongstekst). Mar dat leart ús it úttesten. Wat ik yn it Berjocht:Koördinaten yn tekst dêrnei ferfange soe, kin ek wersteld wurde, dat liket my net folle oars as mei oare berjochten.
::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Wat it gebrûk fan A.I. oanbelanget: A.I. hellet syn ynformaasje fan ynternet en ek ynternet is net altiten korrekt. Sjoch nei wat jo hjoed oer BirdLife by it seerotsje skreaunen en ik hie lykas jo dêr ek myn twifel oer. By fragen oan ChatGPT kinne jo nei boarnen freegje, dy jout er dan by it jaan fan in antwurd en dan kinne jo de ynformaasje fuort by de boarne kontrolearje. Jo fregen oan Google A.I. wêr't de namme ''huttoni'' yn ''Ptilinopus huttoni'' wei kaam. Ik ha gjin ûnderfining mei Google A.I., mar ik ha foar de aardichheid jo fraach suverkrekt oan ChatGPT frege en krige fuort as andert: &quot;huttoni ferwiist nei Frederick Wollaston Hutton (1836–1905), in Britsk-Nijseelânske natuerûndersiker en geolooch&quot; mei ferwizing nei it Ingelsktalige wikipedylemma (Frederick Hutton (scientist).) ChatGPT makket bêst wol fouten (minsken meitsje dy trouwens ek), mar wat ik yntusken wol wit is wat spesifiker de fraach, namste better de antwurden binne. Ik soe jo oanriede dochs ris ChatGPT te brûken (en altiten om boarnen te freegjen).--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 22.46 (CET)
:::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Tankjewol foar de tip. Ik sil der ris oer neitinke. Wat de rest oangiet, as jo tinke dat it miskien mei it opslaan fan dy regel platte tekst klear is, dan wol ik dat wol foar jo dwaan. (Dus dat doch no daliks even.) Mar as der mear gebeure moat, wol ik graach dat jo dêr even mei wachtsje oant Drewes en Kneppelfreed ek har sechje oer dit ûnderwerp dwaan kinnen hawwe. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 23.09 (CET)
::::::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], ik wol alderearst Romke tige betankje foar jo ynset om dit euveltsje te ferhelpen. Sa't it liket, skynt it allinnich op ús wikipedy net te wurkjen. Ik sjoch by in soad oare wikys wurket it wol. It soe tige moai wêze dat we it hjir ek wer oan it wurk krije kinne. As Romke hjir oan sleutelje wol, dan fyn ik dat poerbêst. Iksels bin in bytsje noedlik om dêr mei om te pielen. As jo, Romke, dat net oan doare, kinne we altyd freegje op dy link dy't Phabricator stjoerd hat: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech]. It liket dat it berjocht feroare wurde moat. By nl brûke se de âlde [https://nl.wikipedia.org/wiki/Sjabloon:Co%C3%B6rdinaten sjabloan koördinaten], dy't praktysk itselde wie as ús [[Berjocht:Koördinaten]]. Wêr't ik bang foar bin, as we it berjocht koördinaten feroarje, we alle siden by del moatte om dy ek te feroarjen. 
::::::En wat ChatGPT oanbelanget, dêr haw ik noch net mei wurke, wol mei Google AI, en ik haw dêr mingde gefoelens oer. It sil yn protte gefallen wol goed wêze, mar it kin it somtiden ek ferkeard ha. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 des 2025, 03.21 (CET)
:::::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Ieneach hat no in interfaceberjocht oanmakke en der is fierder neat raars bart, lykas ChatGPT al oanjoech. It feroaret lykwols noch neat oan 'e wurking fan 'e koördinaten om't it âlde berjocht noch hieltiten de Geohack-keppeling makket. Der moatte no twa dingen dien wurde: 1. Om't der in lus ûntstiet mei't de namme fan it berjocht en de namme fan it interfaceberjocht meiïnoar botse, moat der A. in nij berjocht oanmakke wurde ûnder de namme Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer. B. Yn it âlde berjocht moat in trochferwizing komme. Dat is alles. Wurket it net, dan kin neffens ChatGPT alles weromdraaid wurde: klikke op skiednis, kies de eardere ferzje en weromsette. Eefkes foar jim ynformaasje: ik ha mei ChatGPT sels in pear saken thús oplosse kind, û.o. it werstellen fan it lint yn Word (dat út it byld ferdwûn wie), mei help fan A.I. in skealike pop-up fan 'e computer ferwidere en in skermprobleem mei de mobyl oplost. It foardiel fan ChatGPT is dat er by problemen alles yn stappen trochjout. Ik wachtsje jim reäksje ôf. It soe moai wêze as [[Meidogger:Drewes]] as behearder ek eefkes reägearret? [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 09.05 (CET)
::::::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Miskien bin ik wol wat te foarsichtich mei sok spul. Dus, no ja, okee, prebearje it mar ris. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 des 2025, 15.00 (CET)
::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}}  Meidoggers. Ik folgje alles wier wol, mar kin hjir gjin sinnich wurd oer sizze. Interfaceberjocht, ChatGPT of Geohack-keppeling, it seit my neat. Sorry. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 22 des 2025, 16.07 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes}} Ik haw besocht oft in lokale oanpassing mooglik wie en hie hope dat it hjirmei oplost wie, mar it docht bliken dat de koördinaten djipper yn 'e infoboksstruktuer sitte as ferwachte. Dat soe betsjutte dat der ek yn 'e ynfoboksen sleutele wurde moat en dat giet ek my te fier. Dêrom haw ik de feroaring fan it berjocht Berjocht:Koördinaten yn tekst werom set nei de âlde sitewaasje. It nije Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer kin ferwidere wurde lykas ek it interfaceberjocht. Dêrmei binne wy wer by de âlde sitewaasje. ChatGPT advisearret ús op 'e nij Phabricator te mailen om't it in struktureel patroanprobleem is dat dêr thús heart en joech my foar de mail de folgjende tekst.   
:::---- 
:::On fy.wikipedia.org we investigated replacing legacy GeoHack-based coordinate links with Kartographer (maplink).
:::While this initially appears to be a local template change, we found that there is no safe local-only migration path due to how coordinate templates are used.
:::Current situation:
:::* A single coordinate template is used both:
:::  - inline in article text, and
:::  - inside multiple infobox templates.
:::* The template currently outputs a plain external GeoHack link, which works in both contexts.
:::Problem encountered:
:::* Replacing the GeoHack link with Kartographer maplink causes:
:::  - template loop errors when maplink looks up interface messages, or
:::  - literal parameter output (e.g. {{{3}}}) in infoboxes, because infoboxes expect plain wikitext, not a rendering tag.
:::* Splitting logic into subtemplates avoids loops, but still breaks infobox rendering.
:::* Fixing this would require modifying infobox templates, which makes the change non-local and affects many pages.
:::Conclusion:
:::This suggests a structural limitation: when a coordinate template is embedded in infoboxes, switching from GeoHack (plain link) to Kartographer (rendered maplink) cannot be done safely by editing the coordinate template alone.
:::We reverted all local changes after testing.
:::Question:
:::Is there a recommended migration pattern for wikis where coordinate templates are used both inline and inside infoboxes?
:::Or is GeoHack currently the only viable option in such cases?
:::----
:::Dizze tags kinne tafoege wurde:
:::Kartographer
:::Templates
:::Wikimedia-Site-Requests 
:::&lt;br&gt; [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 17.47 (CET)
::::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], ja sa't ik al sei, wie ik al bang  dat der folle mear by komt te sjen. Ik haw ek even besocht en feroarje it [[Berjocht:Koördinaten]], mar dat fern**kt alle koördinaten op 'e siden en dêr moat nei alle gedachten folle mear berjochten by oanmakke wurde, tink ik. We kinne wer besykje it by Phabricator op it aljemint te bringen, en sjen wat er ditkear weromstjoerd. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 des 2025, 20.57 (CET)
::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Wat in ellinde, sis. En dat krekt mei de krystdagen... Romke, jo skriuwe hjirboppe dat it ynterfaceberjocht ferwidere wurde kin. Bedoele jo dêrmei dat ik https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label wiskje moat? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 des 2025, 21.17 (CET)

{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Ieneach, jo meie dat interfaceberjocht ek eefkes stean litte, it kin fierder dochs gjin kwea en it kin altiten noch fuort. It Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer kin fuort en as it nedich is en Phabricator kin neat foar ús betsjutte, dan kinne wy it sa wer oanmeitsje. It âlde Berjocht:Koördinaten yn tekst moat fansels yn alle gefallen stean bliuwe. No earst sjen as Phabricator it foar ús oplosse kin. Sanet, dan kinne jimme in ienmalige ynfoboksfiks oerwege. Yn dat gefal moatte de fjilden fan 'e koördinaten yn 'e ynfoboksen oanpast wurde:

Hjoeddeiske sitewaasje bygelyks:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Ynfoboks abdij
 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|…}}
}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

De ynfoboks befettet yntern:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
| koördinaten = {{{koördinaten|}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

wy feroarje allinnich de ynfobox sels, bygelyks nei:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
| koördinaten = {{{koördinaten|{{Koördinaten yn tekst|{{{lat|}}}|{{{lon|}}}}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

Wy ha alletrije ûnderfining mei ynfoboksen en witte dat wy de ynfoboks werom sette kinne as de feroaring gjin resultaat hat. As it al slagget dan hoege wy fansels net de artikels oan te passen en dan is de ynfoboks sa oanpast dat dy in Kartographer-kaartlink toane kin, wylst dy foar dy tiid allinnich mei in platte GeoHack-link omgean koe. 

Hawar, no earst mar wer eefkes Phabricator ôfwachtsje. Noflike jûn mannen!
--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 22.52 (CET)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], ik ha it wer nei Phabricator stjoerd. Ris sjen wat hy no seit. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 des 2025, 08.34 (CET)

@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], dit is wat ik weromkrigen ha fan Phabricator:

Hi,
user scripts, gadgets, templates, modules, custom CSS are local on-wiki content. Local content is managed independently on each wiki, by each wiki community themselves.
Phabricator is mostly used for MediaWiki, MediaWiki extensions, or server configuration, or by developers and teams to organize what they plan to work on. Phabricator is not a support forum. If you are looking for help with the local code on a wiki, please see https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech instead.
This needs fixing on the local wiki by editing its local content. Thus I am closing this task here - thanks for your understanding.

Dus dêr kinne we neat mei. Hy jout dy iene link wer. We soene dêr ris freegje kinne..... --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 des 2025, 20.00 (CET)

@[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Kneppelfreed, jo soene dizze tekst brûke kinne foar de mail:

&lt;blockquote&gt;
Hello,

We would like to ask for technical advice regarding coordinate templates on a smaller Wikipedia (fy.wikipedia.org).

Current situation:
On our wiki, a single coordinate template is used both:
- inline in article text, and
- inside multiple infobox templates.

This template currently outputs a plain external GeoHack link, which works in both contexts.

Problem:
We investigated replacing the GeoHack link with Kartographer (maplink). While this initially looks like a local template change, we ran into structural issues:

- Using maplink inside the existing coordinate template leads to template loop errors or broken output.
- Splitting logic into subtemplates avoids loops, but then breaks infobox rendering (infoboxes expect plain wikitext, not a rendered maplink tag).
- Fixing this appears to require modifying infobox templates as well, which makes the change non-local and affects many pages.

We reverted all changes after testing.

Question:
Is there a recommended or established pattern for migrating legacy GeoHack-based coordinate templates to Kartographer on wikis where those templates are also used inside infoboxes?

Or is GeoHack currently still the only viable solution in such mixed-use cases?

Any pointers, examples from other wikis, or general guidance would be very welcome.

Thank you in advance.
&lt;/blockquote&gt;

--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 23 des 2025, 21.52 (CET)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], dien! [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 24 des 2025, 07.43 (CET)

@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], dit is it andert dat ik weromkrigen haw fan https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech oangeande de koördinaten.

Okay, so there are two problems:

:::* GeoHack doesn’t show a map. What GeoHack shows is defined at [[Berjocht:GeoTemplate]], you can copy parts of its Dutch or English (or whichever) counterpart to fix this.
:::* You couldn’t replace the GeoHack link with a Kartographer one. This replacement is probably worth it even if you manage to (or could manage to) add the map to GeoHack, as showing the map without loading a new page is more user-friendly in my opinion. The problem with Kartographer is that it uses a completely different coordinate structure. Currently [[:fy:Berjocht:Koördinaten yn tekst]] gets a parameter with the value &lt;code&gt;53_03_03_N_5_34_32_E_type:city_zoom:15_region:NL&lt;/code&gt;, but Kartographer expects three parameters: &lt;code&gt;latitude=53.050833&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;longitude=5.575556&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;zoom=15&lt;/code&gt; (the latter is optional, &lt;code&gt;type:city&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;region:NL&lt;/code&gt; have no Kartographer equivalents), e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;maplink latitude=&quot;53.050833&quot; longitude=&quot;5.575556&quot; zoom=&quot;15&quot; /&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (&lt;maplink latitude=&quot;53.050833&quot; longitude=&quot;5.575556&quot; zoom=&quot;15&quot; /&gt;). While it’s probably possible to code the conversion between the two formats in wikitext (with the help of [[:fy:Module:String]]), the result would likely be unreadable wikitext. So you have two options: either convert all calls using a bot, or have a Lua module do the conversion. The Lua solution means less edits in the short term, but I find the current parameter value quite hard to read, so I think a bot conversion would result in a better editor experience in the long term. 

It earste probleem is dus in kwestje fan [[Berjocht:GeoTemplate]] te fiksen. It twadde probleem liket in stik mear yngewikkeld. --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 30 des 2025, 01.27 (CET)

: Dus opsje a is alles omsette mei in bot en opsje b is in konversy yn in Lua-module. Hy advisearret opsje a mar beide opsjes geane fier boppe myn kennis. Wat no? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 30 des 2025, 10.00 (CET)
::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], hy sei dêr binne twa problemen. Us [[Berjocht:GeoTemplate]] is tink ik út de tiid, want dêr stiet gjin kaart op. We kinne dy side miskien ferhelpe om de fariant fan nl of en of de oer te nimmen. Ik tink dat it probleem dan ek noch net ferholpen is, want [[Berjocht:Koördinaten]] en [[Berjocht:Koördinaten yn tekst]] sille nei alle gedachten ek oanpast wurde moatte, want yn in soad oare wikys wiene dy jierrenlyn al oanpast neffens nije systemen sa't ik begrepen ha. Dy fan ús is nea oanpast. It simpelste is dy ek fan bgl nl of en of de oer te nimmen.
::It twade probleem is grutter, want as je Kartographer brûke wolle, moatte oare koördinatestruktueren, sa't er hjirboppe neamt, brûkt wurde en dêr binne twa opsjes foar: a: mei in bot of b: mei in Lua-module.
::Wat te dwaan no: ik soe it net witte. It giet my allegear te fier boppe de pet. We kinne besykje it earste probleem op te lossen en sjen oft dat wat helpt. Ik ha earder besocht mei dy Lua-rommel te pielen, mar rekke alhiel fêst. Ik ha lêsten besocht om [[Berjocht:Ofbyld multy]] te meitsjen, dêr't je meardere ôfbylldings sa as yn bygelyks ynfoboksen sette kin, mar doe rûn ik tsjin in betonnen muorre oan, want dêr rûn ik tsjin dy Lua-modulen oan en besocht guon fan dy berjocten oan te meitsjen, mar rûn ahiel fêst. Ik tocht nei it foarinoar krijen fan 'e posysjekaarten, dat ik soks hooplik ek oan 'e praat krije koe, mar dat slagge my dus net. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 30 des 2025, 20.32 (CET)
:::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed}} Tsja, mannen, ik kin hjir ek net folle oan tafoegje. Ik haw de reäksje fannacht trije kear lêzen en ik koe it noch net neikomme. Ik hie sels noch nea fan Lua heard, en wit net wat dat is. Bots hawwe wy ek net. Wat ik wol sjoch is dat GeoHack DMS-koördinaten (degrees, minutes, seconds) brûkt, wylst Kartographer desimale koördinaten brûkt. As we Kartographer brûke wolle soene, betsjut dat dat al dy DMS-koördinaten omrekkene wurde moatte. Wat my oangiet is dat in brêge te fier. Dus we bliuwe by GeoHack. Dan is der noch ien mooglikheid: gewoan hânmjittich side foar side de boel oanpasse. It giet om sa'n 4.500 haw ik lêsten opsocht. As we 50 deis dwaan kinne komt dat út op in fearnsjier. Dat is net leuk, mar it soe te dwaan wêze as we allegearre mei-inoar de hannen út 'e mouwen stekke. Mar dan moat der earst fansels wol in funksjonearjende keppeling yninoar knutsele wurde om 'e âlde mei te ferfangen. Dat is wêr't it by my stûket, want dat kin ik sels net dwaan. Of oars kinne we der ek foar kieze om 'e âlde keppeling net te ferfangen mar gewoan fuort te heljen. We hawwe ommers yn hast alle geografyske artikels ek al in posysjekaart. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 30 des 2025, 21.18 (CET)
:::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Hoe dan ek, it wurket no net dus gjin ien hat wat oan dy koördinaten en it jout allinnich mar argewaasje as jo der op drukke en der komt neat. It giet hoe dan ek my ek fier boppe de macht, dus it soe al fan Kneppelfreed komme moatte en oars is it net oars. Faaks is dan de koartste klap om de koördinaten út de ynfoboksen te ferwiderjen. Mar dat lit ik oan jimme oer, ik help wol mei as se side foar side omset wurde moatte (mar dan sil der ek in plan komme moatte hoe't wy dat oanpakke, oars iepenje wy allegear siden dêr't earder al ien oan 'e gong west hat.  

Kinne jo hjir wat mei [[Meidogger:Kneppelfreed]]? Dit ha'k fan ChatGPT, faaks helpt it jo wat.
&lt;blockquote&gt;
'''Stappenplan: starten met een Lua-oplossing (veilig en omkeerbaar)'''

''Doel:
Kartographer gebruiken zonder artikelen of infoboxen aan te passen, en met mogelijkheid tot volledige terugdraai.''

----
'''Stap 1 — Niets wijzigen aan artikelen of infoboxen'''

* Geen enkele artikelpagina aanpassen
* Geen infobox-sjablonen aanpassen
* Alles moet blijven werken met de huidige GeoHack-parameterstring
* Als dit niet haalbaar blijkt → stoppen.
----
'''Stap 2 — Maak één nieuw Lua-module aan (losstaand)'''

Maak een nieuwe module aan, bijvoorbeeld:

&lt;small&gt;Module:Koördinaten&lt;/small&gt;

Deze module doet uitsluitend het volgende:

* input: de bestaande GeoHack-string

&lt;small&gt;53_03_03_N_5_34_32_E_type:city_zoom:15_region:NL&lt;/small&gt;

* output:
** latitude (decimaal)
** longitude (decimaal)
** zoom (optioneel)

'''Belangrijk:'''
*De module rendert géén kaart
*Geen maplink, geen HTML
*Alleen parsing en omrekening
----
'''Stap 3 — Houd de Lua-code minimaal en leesbaar'''

*Gebruik standaard Lua-functies
*Eventueel : &lt;small&gt;Module:String&lt;/small&gt; voor splitsen
*Geen “slimme” trucjes

Commentaar toevoegen bij elke stap (voor onderhoud)

Als de code onleesbaar wordt → heroverwegen.
----
'''Stap 4 — Pas alleen het bestaande sjabloon minimaal aan'''

In &lt;small&gt;Berjocht:Koördinaten yn tekst:&lt;/small&gt;

*Voeg een '''veilige keuze''' toe:
**Als Lua-module geldige coördinaten teruggeeft → gebruik Kartographer
**Anders → toon exact de oude GeoHack-link

Dus altijd een '''fallback'''.

Geen recursie, geen extra sjablonen.
----
'''Stap 5 — Test uitsluitend via voorvertoning'''

*Test op 1 artikel met inline coördinaten
*Test op 1 artikel met infobox
*Alleen voorvertoning gebruiken
*Pas opslaan als:
**geen foutmeldingen
**geen lege waarden
**geen template-lussen
----
'''Stap 6 — Terugdraaien moet triviaal zijn'''

Zorg dat alles terug te draaien is door:

*het sjabloon terug te zetten
*of de module te verwijderen

Geen sporen in artikelen.
----
'''Stopcriteria (heel belangrijk)'''

Direct stoppen als:

*infoboxen {{{3}}} of lege waarden tonen
*template-lus ontstaat
*meerdere sjablonen tegelijk aangepast moeten worden
*extra interfaceberichten nodig lijken

Dan is Lua hier geen goede oplossing.
----
'''Samenvattend'''

*Lua is hier een tussenlaag, geen einddoel
*Veiligheid en leesbaarheid gaan vóór functionaliteit
*Geen bot, geen massabewerkingen
*Bij twijfel: niets doen en GeoHack behouden

----
'''Hjirûnder stiet in minimaal Lua-skelet (raamwurk) dat allinnich de besteande GeoHack-string parsed en omrekkenet. It rendert neat en feroaret neat oan artikels. As dit al net stabyl wurket, moatte wy hjir stopje.'''

It is in minimaal en feilich Lua-skelet en hoe't it brûkt wurdt, sa opset dat:

*er niets aan artikelen of infoboxen verandert
*alles terug te draaien is
*het vooral begrijpelijk blijft voor een volgende beheerder

----
'''Lua-skelet (minimaal en veilig)''' 

Nieuwe pagina aanmaken:

&lt;nowiki&gt;&lt;/pre&gt;Module:Koördinaten&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

Inhoud (voorbeeld, nog zonder Kartographer):

&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
-- Module:Koördinaten
-- Doel: omrekken fan GeoHack-koördinaten nei desimale latitude/longitude
-- LET OP: dizze module rendert GEEN kaart

local p = {}

local function dmsToDecimal(deg, min, sec, hemi)
    local val = deg + (min / 60) + (sec / 3600)
    if hemi == 'S' or hemi == 'W' then
        val = -val
    end
    return val
end

function p.parse(frame)
    local input = frame.args[1]
    if not input or input == '' then
        return nil
    end

    local parts = mw.text.split(input, '_')
    if #parts &lt; 8 then
        return nil
    end

    local lat = dmsToDecimal(
        tonumber(parts[1]),
        tonumber(parts[2]),
        tonumber(parts[3]),
        parts[4]
    )

    local lon = dmsToDecimal(
        tonumber(parts[5]),
        tonumber(parts[6]),
        tonumber(parts[7]),
        parts[8]
    )

    return string.format(
        'latitude=%.6f|longitude=%.6f',
        lat,
        lon
    )
end

return p
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;


'''Belangrijk''':

*Dit doet nog niets zichtbaar
*Geen &lt;maplink&gt;
*Geen HTML
*Alleen rekenen

----

'''Hoe dit later in het sjabloon gebruikt kan worden (concept)'''

In &lt;small&gt;Berjocht:Koördinaten yn tekst&lt;/small&gt;(alleen conceptueel):

&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:Koördinaten|parse|{{{1}}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

👉 In deze fase alleen testen in voorvertoning, niet opslaan.

----
'''Waarom dit skelet veilig is'''

*Geen recursie
*Geen template-lus mogelijk
*Geen wijziging aan artikelen
*Geen afhankelijkheid van infoboxen

Eén module = één edit om terug te draaien

----
'''Wat nog NIET moet gebeuren'''

❌ Nog geen &lt;maplink&gt;&lt;br&gt;
❌ Nog geen vervanging van GeoHack&lt;br&gt;
❌ Nog geen bot&lt;br&gt;
❌ Nog geen interfaceberichten aanpassen&lt;br&gt;

Eerst alleen vaststellen:

Kinne wy betrouber latitude/longitude út de besteande string helje?

Als dit niet stabiel werkt → direct stoppen.

----
{{Ping|RomkeHoekstra}}, {{Ping|Ieneach fan 'e Esk}}, sorry, mar dit giet my allegear boppe de pet. Ik ha by https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech frege as se dêr mei helpe wolle, of immen witte dy't ús helpe wol. It moat as it heal kin al even fikst wurde, want dat soe ek moai wêze foar takomstige meidoggers. As ik nei in wike neat fan harren hear, dan sil ik sels noch even besykje dêr mei om te pielen en as dat net my net slagget, dan moatte we mar in plan meitsje alle siden hânmjittich om te setten. Ik soe it leafste de koördinaten wol op 'e siden hâlde wolle.
:{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk}} De bêste winsken foar it nije jier! Geweldich Kneppelfreed dat jo dit fierder noch oppakke wolle. As it net slagget, soe'k der mar net te lang mear mei omgrieme. Dan kin de tiid miskien better stutsen wurde yn it omsetten en dan moat er lykas Ieneach skreau noch wol in funksjonearjend einformaat komme. Ik ha der fierder gjin doel oer, it iennige wat ik bydrage kin is wat ChatGPT hjir oer seit. Ik wit dat jimme dêr noch net sa'n soad betrouwen yn ha, mar wy wite ek net alles en meiïnoar ynklusyf ChatGPT witte wy yn alle gefallen mear. 
----
Stappenplan bij handmatige omzetting van alle artikelen – zo pak je het veilig aan:&lt;br&gt;
1️⃣ '''Leg eerst het nieuwe eindformaat vast (zonder uitzonderingen)'''

Nog vóór het eerste artikel:

*exact één manier afspreken om coördinaten te noteren
*vastleggen:
**welke parameters verplicht zijn
**welke optioneel zijn (bijv. zoom)
**hoe het er in infoboxen uitziet

Bijvoorbeeld (alleen illustratief):
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Koördinaten yn tekst
 | latitude = 53.050833
 | longitude = 5.575556
 | zoom = 15
}}
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;
----
2️⃣ '''Maak een korte handleiding voor bewerkers'''

Eén simpele pagina is genoeg:

oude vorm → nieuwe vorm

*1 of 2 voorbeelden
*hoe je graden/minuten/seconden omzet naar decimalen
*waar je fouten meldt

Dit voorkomt goedbedoelde, maar verschillende oplossingen.
----
3️⃣ Begin met 3–5 testartikelen

Niet meteen los.

*kies artikelen:
**1 met infobox
**1 zonder infobox

*controleer:
**kaart klopt
**mobiele weergave
**geen foutmeldingen

Pas als dit goed voelt → doorgaan.
----
'''4️⃣ Werk in kleine batches'''

Bijvoorbeeld:

*5–10 artikelen per keer
*tussendoor kijken of alles nog goed gaat
*niet alles in één week willen doen
*Dat houdt het overzichtelijk.
----
5️⃣ '''Verwijder oude GeoHack-specifieke rommel'''

Bij elke omzetting:

*haal type:city, region:NL etc. weg
*zet ze niet om naar iets vaags
*liever minder, maar correct
----
6️⃣ '''Noteer wat al gedaan is'''

Bijvoorbeeld:

*een categorie “Koördinaten omset nei Kartographer”
*of een projectpagina met afgevinkte artikelen
*Zodat niemand dubbel werk doet.
----
7️⃣ '''Accepteer dat het niet perfect hoeft'''

Dit is belangrijk:

*een kaart die 20 meter verschoven is → oké
*een ontbrekende zoom → oké
*later verbeteren kan altijd
----
'''Eerlijk slotwoord'''

Na alles wat jullie geprobeerd hebben, is dit:

*de meest begrijpelijke
*de meest controleerbare
*en de minst stressvolle route

En misschien wel de enige die echt past bij een kleine, zorgvuldige wiki.

Als je wilt, help ik graag met:

*een concreet Fries voorbeeldartikel
*een korte omzettingshandleiding
*of een checklist voor elke bewerking
&lt;/blockquote&gt;

== Uitnodiging ==

--------------

{| style=&quot;width:100%; text-align:center; background-color:WhiteSmoke&quot;
|- 
| &lt;h3&gt;&lt;span style=&quot;color: #000;&quot;&gt;Kom jij ook naar de extra feestelijke nieuwjaarsborrel?&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;
&lt;span style=&quot;color: #000;&quot;&gt;Wikipedia bestaat 25 jaar! De borrel is op 17 januari in Den Bosch. &lt;br&gt;&lt;br&gt;'''[[wmnl:Nieuwjaarsbijeenkomst 2026|Schrijf je uiterlijk 10 januari in]]!'''
&lt;br&gt;&lt;br&gt;De borrel wordt georganiseerd door Wikimedia Nederland voor alle Wikimedianen.
&lt;br&gt;Eventuele partners zijn ook welkom.&lt;/span&gt;
| [[File:Mascot celebratory floating balloons.jpg]]
|}
--------------

Ik hoop dat er Friese Wikipedianen zijn die de reis naar Den Bosch kunnen maken. In elk geval zijn jullie ook van harte welkom. [[Meidogger:Ellywa|Ellywa]] ([[Meidogger oerlis:Ellywa|oerlis]]) 7 jan 2026, 21.40 (CET)

== In goed begjin? ==

Eltsenien dy't ik noch net troffen haw: Folle Lok en Seine.
As immen neat om hannen hat, kin er dan ris op [[Meidogger:Mysha/Kladblok]] sjen hoe't de plaatsjes goed komme? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 15 jan 2026, 10.03 (CET)

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16 jan 2026, 20.45 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;
: Grif hawwe hja it idee dat it foar eltsenien dúdlik wêze sil, mar ik soe sizze dat it de tante-test (muoike-metoade(?)) net folbringen kin. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Amateurfuotbalklubs yn Fryslân ==

@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]], is der immen dy't de amateurfuotbalklubs yn Fryslân by de tiid bringe/ferbetterje wol? Guon klubs hawwe noch gjin side en in guon klubs binne fusearre. Ek soe it moai wêze as der in navigaasjebalkje komt fan de klubs út Fryslân of sokssawat. Ik yn alle gefallen haw der gjin nocht oan, it seit my net sa folle, mar as in Fryske wikipedy soe it baas wêze en haw soks teminsten by de tiid. Ik haw de lêste tiden dwaande west mei in soad siden en oare dingen oan it ophelpen en dêr haw ik stadichoan in bytsje myn nocht fan, want it begjint wat putsjewurk te wurden. Ik wol meikoarten ris oer dingen skriuwe dêr't ik niget oan haw. Alfêst tige tanke. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 18 jan 2026, 04.45 (CET)
:@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] Ha we in list om hokker Klubs it giet? [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 18 jan 2026, 11.13 (CET)
::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk|Mysha|Drewes}}  Gjin idee, ik ha ek al eefkes sjoen mar koe allinnich de Fryske list fine, dy't neffens Kneffelfreed al datearre is. Ik bin earlik sein net sa thús yn 'e sport.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 18 jan 2026, 14.38 (CET)
::::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk|Mysha}} Ik bin ek net thús yn 'e sport en fiel der gjin sprút foar. En sjoch ek ris nei dy oare siden dy't dy't by de tiid brocht wurde moatte. Totaal in krappe 125 op dit stuit. Wy hawwe ienfâldich te min meidoggers om alles by te hâlden. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 18 jan 2026, 16.26 (CET)
:::::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Drewes|RomkeHoekstra|Mysha}} Ik bin net fan 'e sport en alhielendal fan it fuotbal. Ik haw yn it ferline wolris in keatsferiening of sa beskreaun, mar dat wie ynsidinteel. It lokket my net oan om hjir struktureel mei oan 'e gong. Wat kin ik sizze? Dit is myn ûnderwerp net. Drewes hat gelyk: we kinne net alles byhâlde. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 jan 2026, 01.46 (CET)

@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]], der is dêr fierder gjin list fan dy't by de tiid brocht wurde moatte. It bêste is om se allegear eefkes bylâns te rinnen. Soks binne we ek mei de siden oer doarpen ensfh oan 'e gong. Guon dêrfan wiene sa'n 20 jier net bywurke.&lt;br&gt;
Sa besteane bygelyks [[Bolswardia]] en [[CAB]] net mear en binne se fusearre ta SC Bolsward. De bêste manear soe wêze om dan even nei de Nederlânske ferzje te sjen. Ja Drewes hat wier gelyk dat we net alles byhâlde kinne, mar as it heal kin, soe it moai wêze dat siden, dy't mei Fryslân te krijen hawwe, in bytsje byholden wurde. Ik soe tinke dat sokke siden wol reedlik populêr by de lêzer wêze soene. Mar hawar as it net ien oanlokket om dêr mei oan 'e gong te gean, dat ik wol jimme ek gjin wurk opkringe, it moat wol moai bliuwe fansels. --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 19 jan 2026, 20.49 (CET)
:::::{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|RomkeHoekstra|Mysha}} Dan moatte we earst mar ris in list sjen te meitsjen, fan wat we ha en wat der efterhelle is. Ik bin al fan de sport mar fan it fuotbal bin ik mear fan de grutte toernoaien en de gruttere klubs. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 19 jan 2026, 09.42 (CET)
::::::{{Ping|FreyaSport}} Jo kinne [[:Kategory:Fryske_fuotbalklup]] as ynvintarisaasjelist brûke. Dat binne alle Fryske fuotbalklubs dêr't wy siden oer hawwe. Dan hoege jo net alle doarpen bylâns om te sjen oft der in artikel oer de pleatslike klub bestiet. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 20 jan 2026, 01.58 (CET)
:::::::{{Ping|FreyaSport|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk|Drewes}} Moai dat jo dat oppakke wolle Freya. Eefkes in pear opmerkingen foar ús allegear: (1) miskien is it wol goed om der tenei by in bewurking wat konsekwinter om te tinken of der in fermoeden is dat it artikel by de tiid brocht wurde moat en sa ja, dan fuort eefkes dat berjocht ta te foegjen. Ferâldere artikels binne gjin reklame foar de Fryske wikipedy en ik kin my foarstelle dat soks argewaasje jout by in lêzer dêrfan, dus ek hiel moai dat Kneppelfreed dit eefkes oan 'e oarder stselde. Ik bin op it stuit wat mei Frankryk oan 'e gong en dêr kaam ik ek slim ferâldere artikels tsjin fan (grutte) plakken en sa ek mei de regio's dêre, wylst der wol lytse bewurkinkjes dien wurde. Somtiden is it ien yn eachopslach te sjen dat de ynformaasje yn in ynfoboks al aardich datearre is. (2) Sa'n berocht tafoegje is in ding, mar it moat ek dúdlik wêze wêrom&quot;t in berjocht tafoege wurdt. Sa is it handich om - yn guon gefallen - op 'e oerlisside (as it hiel erch nedich is) of teminsten yn 'e gearfetting in regeltsje efter te litten wat der krekt by de tiid brocht wurde moat. Dat hoecht net as dat yn ien eachopslach lykas by doarpen of stêden wol te sjen is, mar by [[Kim Kardashian]] bygelyks stiet noch in berjocht dat it artikel by de tiid brocht wurde moat, wylst dêr nei it oanbringen fan it berjocht noch wol oan wurke is. In regeltsje yn 'e gearfetting lykas &quot;by de tiid bringe&quot; of &quot;update nedich&quot; seit foar in oar net altiten alles. In update yn it artikel fan bygelyks wat? As in klub fusearre is of as der mei in persoan wat feroare is, dan is it handich om dat tagelyk mei de tafoeging fan it berjocht fuort op 'e oerlisside of yn 'e gearfetting del te setten. Sadat de persoan dy't it oppakt fuort ek wit wat der barre moat.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 20 jan 2026, 08.45 (CET)
:::::::: Ut dy beskriuwing lês ik dat wy in berjocht {{moatbywurke}} hawwe. Krekt hokfoar berjocht is dat? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
{{Ping|Mysha}} Mysha, dat is it berjocht: {{By de tiid}}.
:::::::: {{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|Welberry|Wutsje}} Ik ha sakrekt in begjintsje makke, nei efkes neitinken ha ik besletten it wat gestrukturearder ([[Wikipedy:Wikiprojekt/Fryske amateur fuobalklups]]) oan te pakken as wat ik mei de [[PC]] en de grutte Omgongen fan it hurdfytsen dien ha. Ek om't ek ik net alhiel thús bin yn it fuotbal. Ik gean earst de kommende wiken efkes goed de brot troch en dan moat it mar ris los en hooplik komt der wat help fan bûten. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 20 jan 2026, 13.25 (CET)

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 18 jan 2026, 14.21 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

19 jan 2026, 22.01 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Oranjestêden ==

Wy sizze no op de haadside dat [[Oranjestêd]] de haadstêd is fan [[Arûba]] en fan [[Sint Eustaasjes]]. Dan moat dy keppeling, op de haadside, fansels al nei [[Oranjestêd]]; oars komt de lêzer by mar ien stêd út. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 9 feb 2026, 14.15 (CET)
: Ik haw [[Berjocht:Wisten jo dat/wike 7]] oanpast dat dy keppelet nei [[Oranjestêd]], mar ik wit net at it berjocht om it berjocht om it bejocht dan ek oanpast wurdt. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:: It is goedkaam. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Reference Previews – experiment ==

Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this.

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Problem ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the &lt;sup&gt;a b&lt;/sup&gt; (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Assumption ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Idea ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision.

When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the &quot;x&quot; or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker'''
&lt;/gallery&gt;

When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker'''
File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview'''
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview'''
&lt;/gallery&gt;

By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Experiment ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews.

We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[Meidogger:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Meidogger oerlis:Johannes Richter (WMDE)|oerlis]]) 20 feb 2026, 13.26 (CET)
:As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&amp;diff=prev&amp;oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). --[[Meidogger:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Meidogger oerlis:Johannes Richter (WMDE)|oerlis]]) 9 mrt 2026, 14.31 (CET)

:: Skriuwer wol graach in ekspiriment dwaan; ik haw gjin idee wêrom dat net op En: dien wurdt: It ekspiriment is beheind, dat de beheining op En: koe ienfâldich op mar 1% setten wurde. Mar it nuvere is dat der sein wurdt dat it barre sil; der wurdt net om tastimming frege, mar sûnder fregen wurdt dit oplein. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:: Author would like to do an experiment; I have no idea why it isn't done at En:: The experiment is limited, so the restriction on En: could simply be set to only 1%. But the strange thing is that it is SAID to be happening; permission is not asked, this is imposed without asking. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Save the Date: zaterdag 20 juni 2026 Verjaardagsfeest Wikipedia 25 jaar! ==

Op 19 juni bestaat de Nederlandstalige Wikipedia precies 25 jaar en dat willen we vieren! 

Daarom nodigen we je van harte uit voor het verjaardagsfeest op zaterdag 20 juni van 12:00 tot 17:00 uur bij restaurant LE:EN in Utrecht. 

Inschrijving is geopend! Op [[wmnl:Verjaardagsfeest_Wikipedia_25_jaar!|deze pagina]] vind je meer informatie alsmede het inschrijfformulier.

We hopen dat je erbij kunt zijn en kijken ernaar uit je te mogen verwelkomen. Tot dan!

Met vriendelijke groet,

Team Wikimedia Nederland [[Meidogger:JansenKirsten|JansenKirsten]] ([[Meidogger oerlis:JansenKirsten|oerlis]]) 12 mrt 2026, 11.36 (CET)

: It is moai dat der romte foar in feestke is foar Nl:. Fansels is Fy: jonger: Wolle wy eat dwaan foar [[2 septimber]] [[2027]]? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Kaarte? ==

Is it [[Klaverjasse (kaartspul)]] of [[Klaverjassen (kaartspul)]]? Wat wy ek skriuwe, der binne hoe ek lju dy't it der net mei iens binne. Dat, kinne jim der eat oer sizze dêr't wy by bliuwe kinne? Perslot: der binne noch mear spultsjes om te beskriuwen. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 13 mrt 2026, 13.45 (CET)

: [[Meidogger oerlis:Top8]] skreau op dy oerlisside in antwurd dat ik frege hie hjir te skriuwen:
:Ik soe oanslute wolle by wat Popkema yn syn grammatika seit, mei de oanfolling dat in ynfinityf brûkt as haadwurd gjin -n krijt as er sûnder fierdere determinearders foarkomt: 'Fytse is in sûne aktiviteit mar smoke wurde je net better fan.' Datselde jildt dus ek foar ynfinitiven dy't brûkt wurde as kopkes. 
:As der in bywurd by de ynfinityf komt bliuwt dy sûnder -n: 
:'Hurd wurkje is goed foar dy.' 
:Of: 'Altyd mar hurd wurkje is net goed foar dy.'
:Sagau't der in lidwurd of in oar bepalend wurd foar de ynfinityf komt, komt der wol in -n achter. 
:'Syn fytsen is ta in obsesje wurden.'
:'Dat altyd mar hurde wurkjen is net geod foar dy.' 
:Yn myn optyk is dat de gongbere Fryske noarm. 
:Troch de tanimmende druk fan it Hollânsk op it Fryske systeem sjogge je hieltiid faker in -n achter in ynfinityf, ek as it net hoecht/heart. Dêr woe ik net yn meigean.
:Om de regels krekt op papier te krijen (ik haw grif net alle gefallen goed útbonke) soene je in trochkrûpte grammatikus freegje moatte. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 13 mrt 2026, 17.07 (CET)

::{{Ping|Mysha}} Mar it is net in frije kar, Mysha, of in kwestje fan smaak: dit is grammatika. &quot;Klaverjasse&quot; is yn dit gefal simpelwei fout. &quot;Klaverjasse&quot; is in tiidwurd (''werkwoord''). As in wurd dat fan oarsprong in tiidwurd is, brûkt wurdt as in haadwurd (''zelfstandig naamwoord''), dan kriget it yn it Frysk in -n oan 'e ein. Dus: &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''wy klaverjasse,''&lt;/span&gt; mar &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan klaverjasse'''n'''.''&lt;/span&gt; 
::Tiidwurden en haadwurdlik brûkte tiidwurden komme yn it Nederlânsk ek foar. Soks wurdt yn it Frysk allinnich mar fout dien (neffens my) om't it Nederlânsk by tiidwurden altyd al in -n oan 'e ein hat, dus yn dy taal sjogge (en hearre) je it ferskil net. 
::Hoe kinne je beide foarmen no útinoar hâlde as je dêr net genôch taalgefoel foar hawwe of as je gjin ''native speaker'' binne? Hiel simpel: as je der in lidwurd (&quot;it&quot;) foar sette kinne, moat der in -n oan 'e ein. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy klaverjasse altyd tiisdeitejûns''&lt;/span&gt; kin der gjin lidwurd foar. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy binne tiisdeitejûns altyd oan it klaverjasse'''n'''''&lt;/span&gt; stiet it lidwurd der al yn en is it dúdlik dat it net &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy binne tiisdeitejûns altyd oan it &lt;span style=&quot;text-decoration: line-through;&quot;&gt;klaverjasse&lt;/span&gt;''&lt;/span&gt; wêze kin. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan klaverjasse'''n'''''&lt;/span&gt; stiet der gjin lidwurd foar, mar kin it ynfoege wurde: &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan '''it''' klaverjassen.''&lt;/span&gt; Yn titels giet it altyd om haadwurdlik brûkt tiidwurd, omdat bgl. &quot;klaverjassen&quot; gjin sin is en dat wurd dus gjin tiidwurdsfunksje hawwe kin. Boppedat: wêr giet dat artikel oer? Oer '''it''' klaverjassen. 
::Ik hoopje dat ik it sa dúdlik útlein haw. Sa net, skromje dan net om my der nochris nei te freegjen. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 14 mrt 2026, 20.06 (CET)


::: {{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}}{{Ping|Top8}}Sjoch: At hjimme beide skriuwe, dan is te sjen dat ik net freegje om't ìk dat aardich fyn, mar om't wy dúdlik hawwe moatte hoe it weze moat. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

:@Mysha Ik snap dy wol, in net-memmetaalprater freget om hâldfêst. Mar soms binne de regels net simpel en sels mei dizige grinzen.
:@Ieneach fan 'e Esk Tank foar dyn útlis mar nei myn betinken makkest de saak te simpel (om didaktyske redenen miskien?). De sinnen dy't ik neamde: 'Hurd wurkje is goed foar dy.' of: 'Altyd mar hurd wurkje is net goed foar dy.' binne perfekt grammatikaal, mar it giet wol om in ynfinityf brûkt as haadwurd dy't gjin -n kriget. Neffens dyn argumint kin dat net. Sjoch ek Popkema syn 'Grammatica Fries', Utert 2006, s. 194. Dêr stiet hiel dúdlik dat yn de gefallen dat de ynfinityf 'zonder bepaaldwoord' stiet der gjin -n by hoecht. En foar kopkes dy't besteane út in ynfinityf sûnder bepaaldwurd jildt dus itselde. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 16 mrt 2026, 11.42 (CET)

::{{Ping|Mysha|Tulp8}} Tulp8, ik ha mei ferheardens jo stikje lêzen. Ik fyn &quot;wurkjen&quot; net sa'n goed foarbyld om't hjir yn myn omkriten troch frijwol eltsenien it hollanisme &quot;werken&quot; brûkt wurdt, en dat fertroebelet myn taalgefoel foar &quot;wurkjen&quot; wat. Mar as we &quot;wurkjen&quot; ferfange troch &quot;fytsen&quot;, dan soe ik altyd sizze: &quot;Hurd fytse'''n''' is goed foar dy&quot; en noait &quot;Hurd fytse is goed foar dy&quot;. Dat lêste doocht foar myn taalgefoel net. Ek: &quot;Fytse'''n''' is in sûne aktiviteit mar smoke'''n''' wurde je net better fan.&quot; Ik wit net wat ik der fierders fan sizze kin, mar dat is neffens mý hoe't it heart. Sa't jo jo beroppe op Popkema, berop ik my op it boekje ''Tiidwurden'', in útjefte fan 'e Afûk, wêryn't op side 22 yn 'e paragraaf ''Nammefoarm + -n'' stiet: &quot;By it brûken fan in tiidwurd as haadwurd kriget de nammefoarm ek in -n, bygelyks: It rinne'''n''' falt him swier; Prate'''n''' hâld ik net fan. Yn jo/Popkema's optyk soe dat twadde foarbyld &quot;Prate hâldt ik net fan&quot; wêze moatte, mar neffens de Afûk is dat net sa. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 17 mrt 2026, 01.15 (CET)
:::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}}, der ferskynde in reade melding op myn skerm, mooglik wiene jo wat fan'e kaart en is hjirboppe in betizing mei de brûker {{Ping|Top8}}? [[Meidogger:Tulp8|Tulp8]] ([[Meidogger oerlis:Tulp8|oerlis]]) 20 mrt 2026, 17.32 (CET)
::::{{Ping|Tulp8}} Oeps. Sa siet it presys. Nim my net kwea-ôf. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 mrt 2026, 15.44 (CET)
:::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]Dat boekje ''Tiidwurden'' fan de Afûk haw ik ek. It jout yn par 2.4. in ferienfâldige werjefte fan it systeem want it gefal dat in ynfinityf brûkt wurdt as haadwurd sûnder determinearder stiet der net yn. Oars, it foarbyldsintsje 'Praten hâld ik net fan' dat jo jouwe stiet net yn it boekje fan de Afûk. Boppedat is dat sintsje net in korrekt foarbyld omdat it ferhâldingswurd 'fan' strâne is. Dat heart eins by 'praten'.
:::::In better foarbyld is 'Prate is goed foar har'. Dêr heart nei myn taalgefoel gjin n achter. Mar ja, as it op yndividueel taalgefoel oankomt, dan is it jowes tsjinoer mines. Noch in foarbyld: Ik fyn 'Hurd fytse is goed foar de lea' (en ek 'Hurdfytse is in moaie sport':-)) grammatikaal korrekte sinnen. Sa't ik earder sei, miskien soene wy hjir in trochkrûpte grammatikus rieplachtsje kinne. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 26 mrt 2026, 00.16 (CET)
::::::{{Ping|Top8}} Jo hawwe blykber in totaal oare útjefte fan ''Tiidwurden'', want yn myn ferzje giet it fan paragraaf 2.2.3. nei 3, dus 2.4 bestiet net. Ik kin foaryn gjin druk fine, mar ik tink dat ik de oarspronklike útjefte út 1989 haw. By my giet ik yn dizze saak om par. 4.5.2. op side 22, dêr't trije foarbylden jûn wurde:
::::::*It rinnen falt him swier.
::::::*It sliepen wol net mear.
::::::*Praten hâld ik net fan.
::::::Dat foarbyldsintsje stiet der dus wol deeglik yn. (It middelste foarbyld hie ik hjirboppe weilitten om't dat op itselde delkomt as foarbyld nû. 1.) As dat is wat jo bedoele mei &quot;haadwurd sûnder determinearder&quot; (en sa haw ik it al begrepen), dan wurdt ek dy foarm yn it boekje beskreaun. Dat en wêr't &quot;fan&quot; yn dy sin stiet, hat neffens my gjin inkele ynfloed op 'e fraach oft it haadwurdlik brûkte tiidwurd in wurdeinige -n kriget of net. Mar om jo foarbyld te nimmen: dat heart dus neffens my (en neffens de Afûk) &quot;Praten is goed foar har&quot; te wêzen. Dêr komme we dan, sa't jo hjirboppe al fêststelden, net fierder mei.
::::::Mar jo skriuwe hjirboppe: &quot;''Troch de tanimmende druk fan it Hollânsk op it Fryske systeem sjogge je hieltiid faker in -n achter in ynfinityf, ek as it net hoecht/heart.''&quot; Dêr woe ik noch al even tsjinyn gean. Neffens my is it krekt oarsom: sa't it my út myn jeugd bystiet, waard doe altyd &quot;Praten is goed foar dy&quot; sein, mei in -n, wylst de foarm &quot;Prate is goed foar dy&quot;, sûnder -n, der letter geandewei ynslûpt is ûnder druk fan it Nederlânsk. Alteast, sa haw ik dat belibbe. Want it Nederlânsk makket gjin ûnderskie tusken skriuwwize en útspraak fan tiidwurden en haadwurdlik brûkte tiidwurden. Friezen ferlieze dêrtroch it besef dat dat ûnderskie bestiet en begjinne nei Nederlânsk foarbyld haadwurdlik brûkte tiidwurden út te sprekken en te skriuwen as gewoane tiidwurden. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.24 (CET)
:::::::@Ieneach fan 'e Esk [1] De útjeften fan ''Tiidwurden'' dy't ik haw binne in 6ste printinge út 2000 en in 11te printinge út 2011. Jo hawwe grif in âldere fersy, sa't jo sels ek al stelle.
:::::::[2] In didaktysk boekje fan de Afûk is foar my minder gesachhawwend as in wiidweidige grammatika.
:::::::[3] Wy moatte earst dúdlik hawwe wêr't wy it ûniens oer binne. It giet om it as haadwurd brûkte tiidwurd sûnder determinearder. Yn de trije foarbylden dy't jo út ''Tiidwurden'' oanhelje hat de ynfinityf wol in determinearder, al is it foarsetsel 'fan' yn nr. 3 nei de ein fan de sin ta skood. 
:::::::[4] It giet my dus allinne om ynfinitiven as substantyf sûnder determinearder. Oer de oare gefallen binne wy it wol iens, liket my.
:::::::Ik haw in pear foarbylden út de skreaune literatuer opdûkt.
:::::::[a] It lidwurd 'it' is in determinearder. Dêrom is it 'It skûtsjesilen is hjoed yn Grou.' Mar Tetman de Vries sjongt: 'Skûtsjesile is myn nocht,/ lavearje en soms foar de wyn.'. Dêr wurdt de ynfinityf 'los' brûkt as haadwurd, sûnder fierdere determinearders, en Tetman sjongt dêr GJIN -n. Dat kinne je goed hearre, want oars hie er wol songen 'Skûtsjesil'n', mei in dúdlike sylabisearring fan it lêste wurdlid. Op Spotify kinne jo hearre hoe't Anneke Douma it sjongt, krekt sa't it hjir boppe stiet, sûnder -n. In parallel is dan: 'Klaverjasse is myn nocht.'
:::::::[b] Yn ''De Reade Boarre'' fan Tr. Riemersma fûn ik ek in moai foarbyld (s. 457): 'Underweis fan de wein ôf springe, dat wie prachtich.'
:::::::Dat is itselde as ien dy't seit: 'De hiele jûn klaverjasse, dat wie prachtich!'
:::::::[5] Jo analyse fan de ynfloed fan it Nederlânsk is nijsgjirrich. It soe kinne dat dy ynfloed sa wurket. Mar ik gean ôf op hoe't de dingen yn it Frysk sein wurde (waarden), en, sa't jo sizze, der is yn de útspraak in dúdlik ferskil, sa't Tetman en Anneke Douma hearre litte. En by harren is de útspraak sûnder n wier gjin ynterferinsje mei it Nederlânsk.  
:::::::[6] Sa't ik earder ek al útstelde, miskien is it better om hjir in trochkrûpte grammatikus te rieplachtsjen. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 12 apr 2026, 22.35 (CEST)
:::::::: Ik moat ris sjen wêr't ik it oersjoch fan de Afûk haw. Mar hoe ek: Sa't it my bystiet is De Reade Boarre net yn de hjoeddeiske stavering. Dat koe ynfloed hawwe. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::::::::: Ja, en nee: [[De Reade Bwarre]] wie yn in eigen stavering. [[Jetske Bilker]] hat yn [[2022]] in [[wertaling]] makke as [[De reade boarre]]. Wy hawwe der neat oer, núvernoch.
::::::::: Hoe fie wy sa'n trochkrûpte grammatikus? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Bot Flag Request for [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]] ==

Appologies for posting in English. Also, I could not locate a dedicated page for bot request in {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}, so I am posting here. Please direct me to the correct page if one exists. Thank you.

* '''Bot name''': [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]]
* '''Bot operator''': [[commons:User:SchlurcherBot]]
* '''Bot task''': Automatically convert links from &lt;code&gt;http://&lt;/code&gt; to &lt;code&gt;https://&lt;/code&gt; (secure protocol migration)
* '''Technical details''': Please see [[metawiki:User:SchlurcherBot|meta:User:SchlurcherBot]] for full details, including the expected number of affected URLs on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}.
* '''Bot flags on other projects:''': [[metawiki:Steward_requests/Bot_status/2025-12#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot|Global bot status granted]]. Also flagged on [[:en:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/SchlurcherBot|English Wikipedia]], [[:en:de:Wikipedia:Bots/Anträge_auf_Botflag/Archiv/2025#2025-02-14_–_SchlurcherBot|German Wikipedia]], [[:en:fr:Wikipédia:Bot/Statut/Archive_12#(Traité)_SchlurcherBot|French Wikipedia]], [[:en:it:Wikipedia:Bot/Autorizzazioni/Archivio/2025#SchlurcherBot|Italian Wikipedia]], [[:en:pl:Wikipedia:Boty/Zgłoszenia/2025#Wikipedysta:SchlurcherBot|Polish Wikipedia]], [[:en:pt:Wikipédia:Robôs/Pedidos_de_aprovação/Arquivo/2025#SchlurcherBot|Portuguese Wikipedia]], and [[commons:Commons:Bots/Requests/SchlurcherBot2|Commons]]. For a full list, see: [[metawiki:Special:CentralAuth/SchlurcherBot|sulutil:SchlurcherBot]]
* '''Comment''': The bot is globally approved and active on the top 10 Wikipedia projects. As this wiki has opted out of the global bot policy, I am requesting permission to perform these link updates on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}} as well. Please let me know if a local bot flag can be granted or if you have any questions. Thank you. [[Meidogger:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Meidogger oerlis:Schlurcher|oerlis]]) 21 mrt 2026, 16.43 (CET)

:{{Ping|Drewes|Kneppelfreed}} Goeie. Dit liket my wol okee. Sille wy dit mar takenne? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 mrt 2026, 17.39 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], ja dat liket my ek wol goed ta. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 mrt 2026, 21.07 (CET)
:::Ik ha ek gjin beswier. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 23 mrt 2026, 11.24 (CET)
:::: [[File:Symbol neutral vote.svg|18px]] [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) - Ik wit it net: ik gean der fanút dat at immen keazen hat foar &quot;http:&quot;, dat dêr dan in grûn foar is. Mar at der sein wurdt dat der al ferskate tapassings foar binne, dan nim ik oan dat sokke problemen al fûn binne. (Wie der berjocht dêr't ik dat &quot;neutraal&quot; mei dwaan koe?) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::: {{Neutraal}} [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::::: Ik leau net dat dêr al in berjocht foar bestiet, mar fiel jo frij om it oan te meitsjen. Wat dizze diskusje fierders oangiet: foarstel is oannommen. Ik sil ris sjen oft ik &quot;bot flag&quot; aktivearre krij. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.00 (CET)
:::::{{Ping|Schlurcher}} Hello. We (the aministrators of this Wikipedia) talked it over and decided to grant your request. I believe I have taken care of it, but I've never done this before (we don't get many bot flag requests, in fact almost none). So if there is a problem, please let me know. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.34 (CET)
::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Thanks for confirming, everything looks fine. --[[Meidogger:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Meidogger oerlis:Schlurcher|oerlis]]) 26 mrt 2026, 22.48 (CET)

Ik tocht al; grif hawwe wy dêr wat foar: It wie: &quot;foar&quot; {{foar}}; &quot;tsjin&quot; {{tsjin}} ; en &quot;neutraal&quot; {{neutraal}}. (No opnaam yn de list fan berjochten.) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:Moat dat &quot;Neutraal&quot; net &quot;Unthâlding&quot; wurde? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 28 mrt 2026, 21.02 (CET)

:: Dit is hoe't @[[Meidogger:J'88|J'88]] it makke hat, 15 jier lyn. Fansels kin it ek {{Unthâlde}} wêze, mar dan komme wy wer by de stavering fan it tiidwurd. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:[[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 30 mrt 2026, 12.11 (CEST)

== Beursaanvraag Wikimania 2026 geopend ==

Van 21 - 25 juli vindt [[wikimania:2026:Wikimania|Wikimania]] in Parijs plaats, de jaarlijkse wereldwijde conferentie voor iedereen die betrokken is bij een of meerdere Wikimedia-projecten. 

Wikimedia Nederland stelt een beperkt aantal beurzen beschikbaar voor reis- en verblijfskosten voor het hoofdprogramma van 23–25 juli. Je kunt tot uiterlijk zondag 12 april een beurs aanvragen. 

[[wmnl:Wikimania_2026|Meer informatie over de beursaanvraag vind je op de verenigingswiki]]. [[Meidogger:JansenKirsten|JansenKirsten]] ([[Meidogger oerlis:JansenKirsten|oerlis]]) 23 mrt 2026, 15.06 (CET)

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Unsichtber? ==

Is der immen dy sjen kin dat ik dizze bewurking makke haw [[Oerlis:1918]]? Ik kin it sjen at ik der sels hinne gean, en ik sjoch it ek yn myn Bydragen, mar by myn Folchlist stiet it der net by, en by Koartlyn feroare ek net. Immen in idee? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 2 apr 2026, 12.40 (CEST)

: It is núver: It is no sa'n skoft letter dat net mear te sjen is of Koartlyn feroare it hie, mar oarsom hat der yn de tuskentiid net ien west dy't sei: &quot;Ja it is goed!&quot; of &quot;Nee, wêr prate jo fan?&quot;. Is der no wier net ien dy't sels mar sjen kin at der wat stiet op [[Oerlis:1918]]? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 3 apr 2026, 19.11 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 26 apr 2026, 02.57 (CEST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;
: Ekskuzes foar it skriuwen yn it Ingelsk. Help asjebleaft mei it oersetten nei jo taal. Op it stuit wurdt in fersyk om kommentaar behannele om te besluten oer in wrâldwiid AI-belied. Tankewol. (Neffens Google translate. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]))

== InternetArchiveBot ==
Ik kin net fine dat der ea eat dien is foar [[Wikipedy_oerlis:Ambassade#InternetArchiveBot]]. De man freget om botstatus, en oant no ta is der immen dy't dat in goed idea fûn, mar der bart neat, en wy binne jierren letter.
=== Foarstel: Jou [[Meidogger:InternetArchiveBot]] botstatus ===
{{Neutraal}} - [[Mysha]]. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 11 mai 2026, 16.07 (CEST)&lt;br&gt;
{{Foar}} -[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 mai 2026, 08.45 (CEST)&lt;br&gt;
Dan soe ik sizze dat mei de helte fan de stimmen {{Foar}}, en net ien der op tsjin, dat it foarstel dochs ris oannaam is. (Mysha, 27 maaie.)&lt;br&gt;
{{Foar}} -[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 27 mai 2026, 17.35 (CEST)&lt;br&gt;
{{Foar}} - [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 27 mai 2026, 18.05 (CEST)

: Is der immen dy't de rjochten hat en set te bot-status oan?
: No binne der dúdlik mear fòàrstanners. Is der ek immen dy't de status fan [[User:InternetArchiveBot]] feroarje kin? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
: Dat, wa hat de rjochten en feroaret in botstatus? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:: Dat kinne rjochte-útfurders dwaan en dat binne hjir û.o. Drewes en ik. Ik moat trouwens sizze, ik ferkearde ûnder de yndruk dat dit al lang regele wie. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 4 jun 2026, 02.15 (CEST)
::: Wy moatte mar oannimme dat dat feroarsake is trochdat der in hiel stuit net ien op de ambesade wie. Doet ik dan yn allegefallen it wurdfieren oernaam haw, bin ik begûn mei eltsenien te freegjen of harren fersyk oplost wie. Ik sil no trochjaan dat it der dochs noch fan kaam is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 5 jun 2026, 14.47 (CEST)
::Ik haw it dien. InternetArchiveBot hat no botstatus op 'e Wikipedy. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 4 jun 2026, 02.18 (CEST)
::: Tank. Ik haw de side oanpast, en ik sil it trochjaan; it wie lykwols makliker at der in systeem wie dêr't wy allinnich de oersettings foar dwaan moasten. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 5 jun 2026, 14.47 (CEST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27 mai 2026, 19.14 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Boarnen en referensjes ==

Beste allegear,

Hjoed wie ik fan plan om wer is wat artikels oer te setten. No bin ik net sa goed hoe ik boarnen en referensjes tafoege mat. Mei ik jim freegje my dêr by te helpen? Soen jim dizze foar my tafoege wolle?

Ik hear graach wat mogelik is. [[Meidogger:Anoniem-NOF|Anoniem-NOF]] ([[Meidogger oerlis:Anoniem-NOF|oerlis]]) 29 mai 2026, 11.54 (CEST)

:{{Ping|Anoniem-NOF}} Goeie. Wy hawwe in side [https://fy.wikipedia.org/wiki/Kategory:Berjochten Kategory:Berjochten]. Dêr fine jo it antwurd op jo fraach. Helpe wolle wy altyd [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 29 mai 2026, 16.56 (CEST)

: Ik haw it/de idee dat de bysûndere saken net sa wurkje, mar hoe at [[Wikipedy:Noaten|noaten]] op harrensels wurkje is koart útlein. Faaks kin immen earne in stikje tafoegje oer hoe at it net wurket en wat it bêste alternatyf is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

{{Ping|Anoniem-NOF}} Jo meie ek dwaan wat ik by oersette artikels fan 'e Ingelske Wikipedy almeast doch, troch it ûndersteande berjocht ûnderoan de side ta te foegjen:

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/XXXXXXXXXXX ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|XXXXXXXXXXX}}
}}

Of as jo it fan 'e Nederlânske Wikipedy helje, moatte jo ynstee dit dwaan: 

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://nl.wikipedia.org/wiki/XXXXXXXXXXX ''Bronnen, noten en/of referenties'', op dizze side].
----
{{commonscat|XXXXXXXXXXX}}
}}
By de X-en yn 'e keppelings nei sawol de Ingelske of Nederlânske Wikipedy moatte jo dan fansels de namme fan it oangeande artikel neame. By de X-en op 'e twadde regel yn 'e keppeling nei Commons moatte jo de namme fan 'e kategory oer it oangeande ûnderwerp op Commons ynfoegje. As der op Commons gjin plaatsjes binne oer dit ûnderwerp, kinne de keppeling dêrhinne fansels fuortlitte. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 30 mai 2026, 00.45 (CEST)


:Graach &lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;''NAMMEREFERINSJE''&lt;/REF&gt;&lt;/nowiki&gt; yn tekst ynfoegje en dan &lt;nowiki&gt;&lt;/references&gt;&lt;/nowiki&gt; ûnderoan de tekst ynfoegje, op it plak dêr't de list mei referinsjes komme moat. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 7 jun 2026, 22.55 (CEST)</text>
      <sha1>ceh22h3ze8n68y5zh9inl4ird1i5p1y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231691</id>
      <parentid>1231690</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T20:58:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2FA: two-factor authentication */ nije seksje</comment>
      <origin>1231691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102244" sha1="ad5anf0pii8fz3f9cbixxcma1v5l75r" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__
&lt;!-- Don't place ynterwiki directly on this page; it interferes with the discussion. Interwiki can be found in [[Berjocht:Oerlisside]]. --&gt;
{{Oerlisside}}

== Koördinaten ==
{{Ping|Drewes}} Dy koordinaten hie ik noch efkens litten, om't ús Geohack net wol. {{Ping|Kneppelfreed}} Mar tank foar it kaartsje. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 12 des 2025, 11.00 (CET)
{{Ping|Drewes|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk}} Is de reden bekend werom't Geohack net wurket?--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 12 des 2025, 19.48 (CET)

:@[[Meidogger:Mysha|Mysha]], graach dien, hjer. De koördinaten kinne jo ek oernimmen fan de Nederlânske side. @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ik begryp net wêrom't Geohack no net wurket. Ik seach it no ek krekt. It wurke foarhinne al. Ik sjoch sa gau it probleem net. Is der immen dy't it wit? [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 12 des 2025, 20.38 (CET)
:{{Ping|Mysha|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes}} Nee, ikke net. Mar ik dy koördinaten en sa, dat giet my al gau boppe de pet. Is it oeral sa of allinnich op dizze side? As it oeral itselde is, hawwe se by Geohack miskien in ''bug'' en losse se it sels op. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 12 des 2025, 20.42 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], it skynt by ús op alle plakken, want ik haw dêr by in stikmannich plakken even neisjoen. By nl wurket er dêrfoaroer wol. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 12 des 2025, 20.47 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}} As it op nl: wol wurket, dan is der faaks by Geohack wat feroare wêrtroch it koördinateberjocht by ús (dat oars is as it koördinateberjocht op nl:, seach ik) net mear goed wurket. Mar hoe't je dat reparearje kinne sûnder dat je alle siden by del moatte dêr't it berjocht op brûkt wurdt, dat soe ik net witte. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 12 des 2025, 20.55 (CET)
:::: {{Ping|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}} @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] (Ik wit net krekt wêr't der stiet wat it ferskil is tusken &quot;Ping&quot; en &quot;@&quot;.) Is it allinnich by ús in probleem? Of hawwe oare W: dat probleem en hawwe dy it oplost? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::::{{Ping|Mysha}} Neffens my is der gjin ferskil en kinne jo beide brûke, mar earlik sein bin ik dêr net wis fan. Ik ha by de Fryske wiki leard om te pingen.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 15 des 2025, 18.45 (CET)

:{{Ping|Drewes|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk}} Om't it probleem noch jimmeroan net oplost is, ha ik oan ChatGPT frege wat it probleem wêze kin. Neffens ChatGPT hat de Frysktalige wikipedy gjin eigen konfiguraasje ynsteld om koördinaten fuort troch te stjoeren nei in kaarttsjinst. It hat te krijen mei in ûntbrekkende of oare ynstelling en net mei in bug. Soks soe oankaarte wurde kinne op Phabricator (it bug-/taaksysteem van Wikimedia). Dat kin sa en ik tink dat ien fan 'e behearders dat it bêste dwaan kinne:

*stap 1 gean nei: https://phabricator.wikimedia.org
*stap 2 Log yn (Wikimedia-account)
*stap 3 Klik op Create Task
*stap 4 Plak de ûndersteande tekst
*stap 5 Foegje de tags ta (dat helpt by de sichtberens) 

Tags: 
MediaWiki
Wikis
Maps
GeoHack
Kartographer
fywiki

'''De folgjende tekst tekst kin yn it berjocht plakt wurde.'''

Title: fywiki: Coordinates link to GeoHack instead of opening a primary map service

Description: On the Frisian Wikipedia (fywiki), clicking on coordinates in articles always redirects to GeoHack (toolforge.org), instead of opening a primary map service (e.g. OpenStreetMap) directly.

This differs from other Wikipedias such as nlwiki, where coordinates open a map directly and GeoHack is only used as a secondary tool.

Example:
Article: Abdij fan Cluny (fywiki)
Coordinates link to:
https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=fy&amp;params=46_40_0_N_4_42_0_E_scale:12500_type:landmark_region:FR

It appears that fywiki does not have a “primary map service” configured for coordinate links, causing the default GeoHack redirect to be used.

Expected behavior: Clicking on coordinates on fywiki should open a primary map service directly (e.g. OpenStreetMap), similar to nlwiki and other Wikipedias.

Possible solution / investigation: Check whether fywiki has a primary map service configured for coordinates (MediaWiki / Kartographer / Wiki configuration).
If missing, align fywiki’s behavior with other Wikipedias by setting a default map service.

Ik hoopje dat hjir wat mei dien wurde kin.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 18 des 2025, 20.37 (CET)
:: Romke, de lêste berjochten oer  AI, is dat y alle gefallen, in tredde fan de antwurden ferkeard is. Om't by [[Abdij fan Cluny]] de koordinaten net funksjonearje, moat ik oannimme dat it antwurd wat jo hân hawwe yn dy tredde sit.
:: De skoalle giet ticht foar it jier; dat ik winskje eltsenien noflike dagen, en yn [[2026]] hoopje ik werom te kommen om te sjen dat it oplost is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 19 des 2025, 14.00 (CET)
:{{Ping|RomkeHoekstra|Drewes|Kneppelfreed}} Ik haw hjir ris even nei sjoen, mar se wolle by Phabricator myn meidoggersnamme net akseptearje om't der in apostrof yn sit. No kin ik foar dizze webside fansels in oare meidoggersnamme betinke, mar ik haw oer dit ûnderwerp sa'n bytsje doel, dat as ik fragen krij, ik dy net beäntwurdzje kinne soe. Ik brûk dy koördinaten noait en ik begryp earlik sein mar heal wat it probleem is. De keppeling wurket blykber net mear goed, dat is alles wat ik oant no ta begrepen haw. {{Ping|Kneppelfreed}}, jo hawwe hjir okkerjiers de hiele programmatuer fan 'e posysjekaarten ynsteld, dat dit seit jo nei alle gedachten mear as my; is dit ek wat dat jo oppakke kinne? As jo net wolle, sil ik it wol dwaan, mar dan taast ik folslein yn it tsjuster. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 12.31 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ik haw it dêre op it aljemint brocht, dus sil sjen wat dêr fierder út komt. Mar earlik sein giet soks mei ek boppe de pet. Ja, ik haw okkerjiers de posysjekaarten oan 'e praat krigen, mar dat wie mear in kwestje om de juste berjochten yn de wikipedy oan te meitsjen, en dat wiene der noch al wat, om dy posysjekaarten oan it wurk te krijen. Dit is in kwestje foar yn 'e Wikimedia dêr't ik fierders alhiel gjin ferstân fan haw. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 19 des 2025, 20.15 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed}} O. Ik tocht dat dit oanferwante dingen wiene. Safolle wit ik der dus fan. No, yn elts gefal tankjewol dat jo it oppakt hawwe. We sille sjen wat it opsmyt. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 20.48 (CET)
::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed}} Tige tank foar jim krewearjen. Eefkes ôfwachtsje wat der no bart. It soe moai wêze as wy dit wer oan 'e praat krije. Eefkes in fraach: binne der ek kontakten mei wikipedia dat wy harren freegje kinne oer saken dêr't by ús de kennis tekoart komt? Wy binne hjir no ienris in hiel kwetsber klubke.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 19 des 2025, 22.12 (CET)
:::::{{Ping|RomkeHoekstra}} In goeie fraach. Dêr moast ik al even djip oer neitinke. Der hat in stikmannich jierren lyn ris wat west mei de haadside, dy't net mear goed werjûn waard. Doe bin ik by Meta-Wiki te rie gien, en dy hawwe doe holpen. Doe moast ik tydlik de befeiliging fan 'e haadside útsette, wit ik noch wol, sadat sy dêrmei oan it pielen koene. Ik leau dat ik dêrfoar dizze link brûkt haw: https://meta.wikimedia.org/wiki/Ask_a_question/Recent_questions , want dy haw ik teminsten opslein. Mar as jo bliuwende kontakten of in spesjale kontaktpersoan foar ús Wikipedy bedoele, nee, dy hawwe wy net. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 23.15 (CET)
::::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Ik praat fanút in stik ûnkunde en bin gjin behearder en wit ek net hokker tools jimme ta jim beskikking ha, mar is it dan net handich om earne in dielplak te hawwen dêr't jimme dizze kennis meiïnoar diele kinne? It soe spitich wêze dat de boel hjir op 'e kont leit as ien foar in skoft neat dwaan kin of omfalt of gewoan gjin nocht mear oan it wurk hat en elkenien mar omgriemt om't dêrmei de kennis ferdwûn is.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 20 des 2025, 09.17 (CET)
:::::::{{Ping|RomkeHoekstra}} No, safolle ''tools'' mear as jo hawwe wy net. Wat wy dogge, ferskilt eins net safolle fan wat josels ek al dogge, allinnich kinne wy as behearder siden wiskje, skoattelje en ûntskoattelje en meidoggers útslute. Mear is it eins net. Wat jo sizze oer it dielen fan kennis, dêr hawwe jo wol in punt. Mar ik soe sa ien, twa, trije net witte wêr't wy sokke dingen krekt opskriuwe kinne dêr't behearders fan letter it weromfine kinne as se der ferlet fan hawwe. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 01.29 (CET)

Dit wie it antwurd dat ik fan wikimedia weromkrigen ha:
Hi @Kneppelfreed, thanks for taking the time to report this and welcome to Phabricator!

&quot;koördinaten&quot; in the Infobox in https://fy.wikipedia.org/wiki/Abdij_fan_Cluny links to dead http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?language=fy&amp;params=46_40_0_N_4_42_0_E_scale:12500_type:landmark_region:FR&amp;pagename=Abdij_fan_Cluny&amp;src=Abdij_fan_Cluny. Toolserver.org was switched off in 2014.

https://fy.wikipedia.org/wiki/Berjocht:Koördinaten_yn_tekst needs updating (several outdated links), and https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Berjocht:Koördinaten&amp;action=edit (after an unneeded redirect) uses https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Berjocht:MapsServer&amp;action=edit which also needs several links to get updated.

User scripts, gadgets, templates, modules, custom CSS are local on-wiki content. Local content is managed independently on each wiki, by each wiki community themselves.
Phabricator is mostly used for MediaWiki, MediaWiki extensions, or server configuration, or by developers and teams to organize what they plan to work on.
If you are looking for help with the local code on a wiki, please see https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech instead.
This needs fixing on the local wiki by editing its local content. Thus I am closing this task here - thanks for your understanding!

{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}}
:Moai, no dan witte wy dat wy dêr net wêze moatte en it sels oplosse moatte. Ik ha fan 'e moarn in hiel skoft mei ChatGPT oan 'e gong west en nei lapen tekst en hinne en wer geskriuw binne wy der tink út (it lestige is dat ChatGPT nochal ris ferkearde folchoarders oanhâldt en somtiden wurden brûkt dy't ik net kin/koe). Mar om koart te kriemen leit neffens ChatGPT de oarsaak fan it probleem by it berjocht, dat streekrjocht nei GeoHack ferwiist. No moat der foar de oplossing earst in systeem- of ynterfaceberjocht oanmakke wurde (dêr ha ik gjin rjochten foar, dus dat sil troch ien fan jimme dien wurde moatte. Sa'n ynterfaceberjocht wurdt as folget oanmakke (mei format MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label):

* stap 1: gean nei: https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label 
* stap 2: klik op bewurkje boppe oan 'e side.
* stap 3: plak dêr de platte tekst: Toant de koördinaten fan dit plak as klikbere kaartlink mei Kartographer.
* stap 4: opslaan.

It berjocht is no beskikber foar alle berjochten of funksjes dy't it Koordinaten-yn-tekst-label brûke. As dat dien is sjoch ik as it berjocht:koördinaten yn tekst oanpast wurde moat (dêr ha'k leau ik wol rjochten foar).--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 12.52 (CET)

:{{Ping|RomkeHoekstra}} &quot;No witte wy [... dat wy] it sels oplosse moatte&quot;, skriuwe jo. Uh, dat is net wat der yn 'e reäksje fan Phabricator stiet. Sy sizze: as jimme help nedich binne om dit probleem op te lossen, dan moatte jim net by ús wêze, mar by https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech. 
:As jo miene dat jo it sels oplosse kinne, is my dat bêst, mar ik fyn dat jo tefolle fertrouwe op ChatGPT. Sels haw ik earlik sein nul fertrouwen yn sa'n a.i.-programma. &quot;Hallusinearje&quot; is net foar neat ta it wurd fan it jier keazen. As ik nei https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label gean en dêr jo tekst opslaan wol, krij ik de folgjende tekst yn byld: &quot;''Warskôging: Jo bewurkje in side dy't brûkt wurdt yn de tagongstekst foar it wikiprogramma. Feroarings op dizze side feroarje it oansjen fan de tagong foar oare meidoggers.''&quot; Sels haw ik gjin idee wat der barre kin as ik hjirmei ompiel. As de hiele Wikipedy it straks net mear docht, binne wy fierder fan hûs, fansels. Hoe wis binne jo fan jo saak? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 15.05 (CET)
::Ik ha út it andert begrepen dat dit op de lokale wiki korrizjearre wurde moat troch de lokale ynhâld oan te passen en dat wy dus sels oan 'e slach moatte. Mar dan begryp ik dat dus ferkeard.&lt;br&gt;
::Ik wit dat ChatGPT fouten makket en it dus net sa dat ik blyn op dingen yngean (foar de aardichheid moasten jo de hiele diskusje mei ChatGPT ris trochlêze), mar it is ek grutte ûnsin dat ChatGPT neat kin. Wat skriuwt ChatGPT as ik dy warskôging fan jo foarlis: Deze waarschuwing verschijnt altijd bij interfaceberichten. Het is bedoeld om te zeggen: “Denk even na voordat je opslaat.” In jullie geval is de wijziging: één korte zin, zonder code, zonder sjablonen. Dat is zo veilig als het maar kan. Deze waarschuwing is geen signaal dat je “op gevaarlijk terrein” zit — het is MediaWiki dat netjes zegt: “dit is belangrijk”.&lt;br&gt;
::Wat ChatGPT skriuwt as ik de benaudens foar AI-hallusinaasje ferwurdzje: &quot;ik begryp de soarch oer AI-hallusinaasje hiel goed. Yn dit gefal giet it lykwols net om nije logika, mar om it ferienfâldigjen fan in interfaceberjocht nei platte tekst, wat neffens MediaWiki-praktyk is. De wiziging is lyts, direkt werom te draaien en feroaret gjin artikelynhâld.&lt;br&gt;
::Mar goed, jo binne behearder, ik net. As jo nul fertrouwen ha yn ChatGPT, dan soe ik dit mar gewurde litte. Ik wol nimmen wat oplizze. Ik besykje allinnich mei te tinken om't it in probleem is dat wol om in oplossing freget.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 16.08 (CET)
:::{{Ping|RomkeHoekstra|Drewes|Kneppelfreed}} No ja, Romke, ik sil jo fertelle hoe't ik ta myn miening oer A.I. kommen bin. Google jout op 't heden boppe oan 'e side ek in A.I.-berjocht as jo wat freegje. Ik woe fan 'e wike witte wêr't de namme ''Ptilinopus huttoni'' wei kaam, de wittenskiplike namme fan 'e Rapajufferdo. ''Huttoni'' is dúdlik ôflaat fan 'e Ingelske efternamme Hutton, mar wa wie dy man (want by in frou komt der net ''-i'', mar ''-ae'' efter). Dus ik freegje dat oan Google. Dat A.I.-berjocht seit fan: o, dat is William Hutton, in bekende Nijseelânske samler fan spesimina, mei jierren fan berte en ferstjerren derby. No naam ik al neat oan fan A.I. sûnder dat ik it earnewêr oars befêstigje koe, dat ik sykje nei in William Hutton mei de opjûne jiertallen. Nearne wat te finen. Ik trochsykje en nei in hiel soad gedoch fûn ik út dat de do ferneamd wie nei de Britsk-Nijseelânske biolooch Frederick Wollaston Hutton. Der hat, ynsafier't ik útsykje kin, nea in William Hutton mei dat berop en dy jiertallen bestien. Dêr bin ik earlik sein wol wat fan skrokken. Dat sadwaande. (En dat gong ek net om nije logika, mar om âlde kennis.)
:::Wat it probleem mei de koördinaten oangiet, ik leau dat ik wat yrritaasje by jo opmerk oer myn opstelling (altyd moeilik te sizzen op basis fan skreaune tekst). Ik hoopje dat jo wol foar it ferstân hawwe dat ik jo ynset yn dizze saak tige wurdearje, mar ik hoopje ek dat jo der begrip foar opbringe kinne dat ik huverich bin om om te prutsjen mei programmatuer dêr't ik hielendal gjin ferstân fan haw. Dat ien regel platte tekst it ferskil net meitsje sil, dat wol ik wol oannimme, mar dat makket it ferskil ek net om it probleem mei de koördinaten op te lossen. Jo binne fan doel (of ik moat jo ferkeard begripe) om dêrnei oan 'e programmatuer te sleuteljen. As jo dêr ferstân fan hawwe, bêst genôch. As jo dat poer en allinnich dogge op basis fan 'e oanwizings fan ChatGPT, dan fiel ik my dêr earlik sein net sa noflik by. Ik soe earlik sein wat dit oangiet wol wat ynbring fan 'e oare behearders hawwe wolle. Wat fine {{Ping|Drewes}} en {{Ping|Kneppelfreed}} hjirfan? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 16.40 (CET)
::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Drewes|Kneppelfreed}} No wurket it [Berjocht:Koördinaten yn tekst] sawiesa net. It is de trouwens de fraach of der überhaupt sleutele wurde moat nei it opslaan fan in interfaceberjocht (interface = tagongstekst). Mar dat leart ús it úttesten. Wat ik yn it Berjocht:Koördinaten yn tekst dêrnei ferfange soe, kin ek wersteld wurde, dat liket my net folle oars as mei oare berjochten.
::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Wat it gebrûk fan A.I. oanbelanget: A.I. hellet syn ynformaasje fan ynternet en ek ynternet is net altiten korrekt. Sjoch nei wat jo hjoed oer BirdLife by it seerotsje skreaunen en ik hie lykas jo dêr ek myn twifel oer. By fragen oan ChatGPT kinne jo nei boarnen freegje, dy jout er dan by it jaan fan in antwurd en dan kinne jo de ynformaasje fuort by de boarne kontrolearje. Jo fregen oan Google A.I. wêr't de namme ''huttoni'' yn ''Ptilinopus huttoni'' wei kaam. Ik ha gjin ûnderfining mei Google A.I., mar ik ha foar de aardichheid jo fraach suverkrekt oan ChatGPT frege en krige fuort as andert: &quot;huttoni ferwiist nei Frederick Wollaston Hutton (1836–1905), in Britsk-Nijseelânske natuerûndersiker en geolooch&quot; mei ferwizing nei it Ingelsktalige wikipedylemma (Frederick Hutton (scientist).) ChatGPT makket bêst wol fouten (minsken meitsje dy trouwens ek), mar wat ik yntusken wol wit is wat spesifiker de fraach, namste better de antwurden binne. Ik soe jo oanriede dochs ris ChatGPT te brûken (en altiten om boarnen te freegjen).--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 22.46 (CET)
:::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Tankjewol foar de tip. Ik sil der ris oer neitinke. Wat de rest oangiet, as jo tinke dat it miskien mei it opslaan fan dy regel platte tekst klear is, dan wol ik dat wol foar jo dwaan. (Dus dat doch no daliks even.) Mar as der mear gebeure moat, wol ik graach dat jo dêr even mei wachtsje oant Drewes en Kneppelfreed ek har sechje oer dit ûnderwerp dwaan kinnen hawwe. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 23.09 (CET)
::::::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], ik wol alderearst Romke tige betankje foar jo ynset om dit euveltsje te ferhelpen. Sa't it liket, skynt it allinnich op ús wikipedy net te wurkjen. Ik sjoch by in soad oare wikys wurket it wol. It soe tige moai wêze dat we it hjir ek wer oan it wurk krije kinne. As Romke hjir oan sleutelje wol, dan fyn ik dat poerbêst. Iksels bin in bytsje noedlik om dêr mei om te pielen. As jo, Romke, dat net oan doare, kinne we altyd freegje op dy link dy't Phabricator stjoerd hat: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech]. It liket dat it berjocht feroare wurde moat. By nl brûke se de âlde [https://nl.wikipedia.org/wiki/Sjabloon:Co%C3%B6rdinaten sjabloan koördinaten], dy't praktysk itselde wie as ús [[Berjocht:Koördinaten]]. Wêr't ik bang foar bin, as we it berjocht koördinaten feroarje, we alle siden by del moatte om dy ek te feroarjen. 
::::::En wat ChatGPT oanbelanget, dêr haw ik noch net mei wurke, wol mei Google AI, en ik haw dêr mingde gefoelens oer. It sil yn protte gefallen wol goed wêze, mar it kin it somtiden ek ferkeard ha. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 des 2025, 03.21 (CET)
:::::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Ieneach hat no in interfaceberjocht oanmakke en der is fierder neat raars bart, lykas ChatGPT al oanjoech. It feroaret lykwols noch neat oan 'e wurking fan 'e koördinaten om't it âlde berjocht noch hieltiten de Geohack-keppeling makket. Der moatte no twa dingen dien wurde: 1. Om't der in lus ûntstiet mei't de namme fan it berjocht en de namme fan it interfaceberjocht meiïnoar botse, moat der A. in nij berjocht oanmakke wurde ûnder de namme Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer. B. Yn it âlde berjocht moat in trochferwizing komme. Dat is alles. Wurket it net, dan kin neffens ChatGPT alles weromdraaid wurde: klikke op skiednis, kies de eardere ferzje en weromsette. Eefkes foar jim ynformaasje: ik ha mei ChatGPT sels in pear saken thús oplosse kind, û.o. it werstellen fan it lint yn Word (dat út it byld ferdwûn wie), mei help fan A.I. in skealike pop-up fan 'e computer ferwidere en in skermprobleem mei de mobyl oplost. It foardiel fan ChatGPT is dat er by problemen alles yn stappen trochjout. Ik wachtsje jim reäksje ôf. It soe moai wêze as [[Meidogger:Drewes]] as behearder ek eefkes reägearret? [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 09.05 (CET)
::::::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Miskien bin ik wol wat te foarsichtich mei sok spul. Dus, no ja, okee, prebearje it mar ris. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 des 2025, 15.00 (CET)
::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}}  Meidoggers. Ik folgje alles wier wol, mar kin hjir gjin sinnich wurd oer sizze. Interfaceberjocht, ChatGPT of Geohack-keppeling, it seit my neat. Sorry. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 22 des 2025, 16.07 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes}} Ik haw besocht oft in lokale oanpassing mooglik wie en hie hope dat it hjirmei oplost wie, mar it docht bliken dat de koördinaten djipper yn 'e infoboksstruktuer sitte as ferwachte. Dat soe betsjutte dat der ek yn 'e ynfoboksen sleutele wurde moat en dat giet ek my te fier. Dêrom haw ik de feroaring fan it berjocht Berjocht:Koördinaten yn tekst werom set nei de âlde sitewaasje. It nije Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer kin ferwidere wurde lykas ek it interfaceberjocht. Dêrmei binne wy wer by de âlde sitewaasje. ChatGPT advisearret ús op 'e nij Phabricator te mailen om't it in struktureel patroanprobleem is dat dêr thús heart en joech my foar de mail de folgjende tekst.   
:::---- 
:::On fy.wikipedia.org we investigated replacing legacy GeoHack-based coordinate links with Kartographer (maplink).
:::While this initially appears to be a local template change, we found that there is no safe local-only migration path due to how coordinate templates are used.
:::Current situation:
:::* A single coordinate template is used both:
:::  - inline in article text, and
:::  - inside multiple infobox templates.
:::* The template currently outputs a plain external GeoHack link, which works in both contexts.
:::Problem encountered:
:::* Replacing the GeoHack link with Kartographer maplink causes:
:::  - template loop errors when maplink looks up interface messages, or
:::  - literal parameter output (e.g. {{{3}}}) in infoboxes, because infoboxes expect plain wikitext, not a rendering tag.
:::* Splitting logic into subtemplates avoids loops, but still breaks infobox rendering.
:::* Fixing this would require modifying infobox templates, which makes the change non-local and affects many pages.
:::Conclusion:
:::This suggests a structural limitation: when a coordinate template is embedded in infoboxes, switching from GeoHack (plain link) to Kartographer (rendered maplink) cannot be done safely by editing the coordinate template alone.
:::We reverted all local changes after testing.
:::Question:
:::Is there a recommended migration pattern for wikis where coordinate templates are used both inline and inside infoboxes?
:::Or is GeoHack currently the only viable option in such cases?
:::----
:::Dizze tags kinne tafoege wurde:
:::Kartographer
:::Templates
:::Wikimedia-Site-Requests 
:::&lt;br&gt; [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 17.47 (CET)
::::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], ja sa't ik al sei, wie ik al bang  dat der folle mear by komt te sjen. Ik haw ek even besocht en feroarje it [[Berjocht:Koördinaten]], mar dat fern**kt alle koördinaten op 'e siden en dêr moat nei alle gedachten folle mear berjochten by oanmakke wurde, tink ik. We kinne wer besykje it by Phabricator op it aljemint te bringen, en sjen wat er ditkear weromstjoerd. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 des 2025, 20.57 (CET)
::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Wat in ellinde, sis. En dat krekt mei de krystdagen... Romke, jo skriuwe hjirboppe dat it ynterfaceberjocht ferwidere wurde kin. Bedoele jo dêrmei dat ik https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label wiskje moat? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 des 2025, 21.17 (CET)

{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Ieneach, jo meie dat interfaceberjocht ek eefkes stean litte, it kin fierder dochs gjin kwea en it kin altiten noch fuort. It Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer kin fuort en as it nedich is en Phabricator kin neat foar ús betsjutte, dan kinne wy it sa wer oanmeitsje. It âlde Berjocht:Koördinaten yn tekst moat fansels yn alle gefallen stean bliuwe. No earst sjen as Phabricator it foar ús oplosse kin. Sanet, dan kinne jimme in ienmalige ynfoboksfiks oerwege. Yn dat gefal moatte de fjilden fan 'e koördinaten yn 'e ynfoboksen oanpast wurde:

Hjoeddeiske sitewaasje bygelyks:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Ynfoboks abdij
 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|…}}
}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

De ynfoboks befettet yntern:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
| koördinaten = {{{koördinaten|}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

wy feroarje allinnich de ynfobox sels, bygelyks nei:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
| koördinaten = {{{koördinaten|{{Koördinaten yn tekst|{{{lat|}}}|{{{lon|}}}}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

Wy ha alletrije ûnderfining mei ynfoboksen en witte dat wy de ynfoboks werom sette kinne as de feroaring gjin resultaat hat. As it al slagget dan hoege wy fansels net de artikels oan te passen en dan is de ynfoboks sa oanpast dat dy in Kartographer-kaartlink toane kin, wylst dy foar dy tiid allinnich mei in platte GeoHack-link omgean koe. 

Hawar, no earst mar wer eefkes Phabricator ôfwachtsje. Noflike jûn mannen!
--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 22.52 (CET)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], ik ha it wer nei Phabricator stjoerd. Ris sjen wat hy no seit. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 des 2025, 08.34 (CET)

@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], dit is wat ik weromkrigen ha fan Phabricator:

Hi,
user scripts, gadgets, templates, modules, custom CSS are local on-wiki content. Local content is managed independently on each wiki, by each wiki community themselves.
Phabricator is mostly used for MediaWiki, MediaWiki extensions, or server configuration, or by developers and teams to organize what they plan to work on. Phabricator is not a support forum. If you are looking for help with the local code on a wiki, please see https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech instead.
This needs fixing on the local wiki by editing its local content. Thus I am closing this task here - thanks for your understanding.

Dus dêr kinne we neat mei. Hy jout dy iene link wer. We soene dêr ris freegje kinne..... --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 des 2025, 20.00 (CET)

@[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Kneppelfreed, jo soene dizze tekst brûke kinne foar de mail:

&lt;blockquote&gt;
Hello,

We would like to ask for technical advice regarding coordinate templates on a smaller Wikipedia (fy.wikipedia.org).

Current situation:
On our wiki, a single coordinate template is used both:
- inline in article text, and
- inside multiple infobox templates.

This template currently outputs a plain external GeoHack link, which works in both contexts.

Problem:
We investigated replacing the GeoHack link with Kartographer (maplink). While this initially looks like a local template change, we ran into structural issues:

- Using maplink inside the existing coordinate template leads to template loop errors or broken output.
- Splitting logic into subtemplates avoids loops, but then breaks infobox rendering (infoboxes expect plain wikitext, not a rendered maplink tag).
- Fixing this appears to require modifying infobox templates as well, which makes the change non-local and affects many pages.

We reverted all changes after testing.

Question:
Is there a recommended or established pattern for migrating legacy GeoHack-based coordinate templates to Kartographer on wikis where those templates are also used inside infoboxes?

Or is GeoHack currently still the only viable solution in such mixed-use cases?

Any pointers, examples from other wikis, or general guidance would be very welcome.

Thank you in advance.
&lt;/blockquote&gt;

--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 23 des 2025, 21.52 (CET)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], dien! [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 24 des 2025, 07.43 (CET)

@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], dit is it andert dat ik weromkrigen haw fan https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech oangeande de koördinaten.

Okay, so there are two problems:

:::* GeoHack doesn’t show a map. What GeoHack shows is defined at [[Berjocht:GeoTemplate]], you can copy parts of its Dutch or English (or whichever) counterpart to fix this.
:::* You couldn’t replace the GeoHack link with a Kartographer one. This replacement is probably worth it even if you manage to (or could manage to) add the map to GeoHack, as showing the map without loading a new page is more user-friendly in my opinion. The problem with Kartographer is that it uses a completely different coordinate structure. Currently [[:fy:Berjocht:Koördinaten yn tekst]] gets a parameter with the value &lt;code&gt;53_03_03_N_5_34_32_E_type:city_zoom:15_region:NL&lt;/code&gt;, but Kartographer expects three parameters: &lt;code&gt;latitude=53.050833&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;longitude=5.575556&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;zoom=15&lt;/code&gt; (the latter is optional, &lt;code&gt;type:city&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;region:NL&lt;/code&gt; have no Kartographer equivalents), e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;maplink latitude=&quot;53.050833&quot; longitude=&quot;5.575556&quot; zoom=&quot;15&quot; /&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (&lt;maplink latitude=&quot;53.050833&quot; longitude=&quot;5.575556&quot; zoom=&quot;15&quot; /&gt;). While it’s probably possible to code the conversion between the two formats in wikitext (with the help of [[:fy:Module:String]]), the result would likely be unreadable wikitext. So you have two options: either convert all calls using a bot, or have a Lua module do the conversion. The Lua solution means less edits in the short term, but I find the current parameter value quite hard to read, so I think a bot conversion would result in a better editor experience in the long term. 

It earste probleem is dus in kwestje fan [[Berjocht:GeoTemplate]] te fiksen. It twadde probleem liket in stik mear yngewikkeld. --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 30 des 2025, 01.27 (CET)

: Dus opsje a is alles omsette mei in bot en opsje b is in konversy yn in Lua-module. Hy advisearret opsje a mar beide opsjes geane fier boppe myn kennis. Wat no? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 30 des 2025, 10.00 (CET)
::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], hy sei dêr binne twa problemen. Us [[Berjocht:GeoTemplate]] is tink ik út de tiid, want dêr stiet gjin kaart op. We kinne dy side miskien ferhelpe om de fariant fan nl of en of de oer te nimmen. Ik tink dat it probleem dan ek noch net ferholpen is, want [[Berjocht:Koördinaten]] en [[Berjocht:Koördinaten yn tekst]] sille nei alle gedachten ek oanpast wurde moatte, want yn in soad oare wikys wiene dy jierrenlyn al oanpast neffens nije systemen sa't ik begrepen ha. Dy fan ús is nea oanpast. It simpelste is dy ek fan bgl nl of en of de oer te nimmen.
::It twade probleem is grutter, want as je Kartographer brûke wolle, moatte oare koördinatestruktueren, sa't er hjirboppe neamt, brûkt wurde en dêr binne twa opsjes foar: a: mei in bot of b: mei in Lua-module.
::Wat te dwaan no: ik soe it net witte. It giet my allegear te fier boppe de pet. We kinne besykje it earste probleem op te lossen en sjen oft dat wat helpt. Ik ha earder besocht mei dy Lua-rommel te pielen, mar rekke alhiel fêst. Ik ha lêsten besocht om [[Berjocht:Ofbyld multy]] te meitsjen, dêr't je meardere ôfbylldings sa as yn bygelyks ynfoboksen sette kin, mar doe rûn ik tsjin in betonnen muorre oan, want dêr rûn ik tsjin dy Lua-modulen oan en besocht guon fan dy berjocten oan te meitsjen, mar rûn ahiel fêst. Ik tocht nei it foarinoar krijen fan 'e posysjekaarten, dat ik soks hooplik ek oan 'e praat krije koe, mar dat slagge my dus net. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 30 des 2025, 20.32 (CET)
:::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed}} Tsja, mannen, ik kin hjir ek net folle oan tafoegje. Ik haw de reäksje fannacht trije kear lêzen en ik koe it noch net neikomme. Ik hie sels noch nea fan Lua heard, en wit net wat dat is. Bots hawwe wy ek net. Wat ik wol sjoch is dat GeoHack DMS-koördinaten (degrees, minutes, seconds) brûkt, wylst Kartographer desimale koördinaten brûkt. As we Kartographer brûke wolle soene, betsjut dat dat al dy DMS-koördinaten omrekkene wurde moatte. Wat my oangiet is dat in brêge te fier. Dus we bliuwe by GeoHack. Dan is der noch ien mooglikheid: gewoan hânmjittich side foar side de boel oanpasse. It giet om sa'n 4.500 haw ik lêsten opsocht. As we 50 deis dwaan kinne komt dat út op in fearnsjier. Dat is net leuk, mar it soe te dwaan wêze as we allegearre mei-inoar de hannen út 'e mouwen stekke. Mar dan moat der earst fansels wol in funksjonearjende keppeling yninoar knutsele wurde om 'e âlde mei te ferfangen. Dat is wêr't it by my stûket, want dat kin ik sels net dwaan. Of oars kinne we der ek foar kieze om 'e âlde keppeling net te ferfangen mar gewoan fuort te heljen. We hawwe ommers yn hast alle geografyske artikels ek al in posysjekaart. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 30 des 2025, 21.18 (CET)
:::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Hoe dan ek, it wurket no net dus gjin ien hat wat oan dy koördinaten en it jout allinnich mar argewaasje as jo der op drukke en der komt neat. It giet hoe dan ek my ek fier boppe de macht, dus it soe al fan Kneppelfreed komme moatte en oars is it net oars. Faaks is dan de koartste klap om de koördinaten út de ynfoboksen te ferwiderjen. Mar dat lit ik oan jimme oer, ik help wol mei as se side foar side omset wurde moatte (mar dan sil der ek in plan komme moatte hoe't wy dat oanpakke, oars iepenje wy allegear siden dêr't earder al ien oan 'e gong west hat.  

Kinne jo hjir wat mei [[Meidogger:Kneppelfreed]]? Dit ha'k fan ChatGPT, faaks helpt it jo wat.
&lt;blockquote&gt;
'''Stappenplan: starten met een Lua-oplossing (veilig en omkeerbaar)'''

''Doel:
Kartographer gebruiken zonder artikelen of infoboxen aan te passen, en met mogelijkheid tot volledige terugdraai.''

----
'''Stap 1 — Niets wijzigen aan artikelen of infoboxen'''

* Geen enkele artikelpagina aanpassen
* Geen infobox-sjablonen aanpassen
* Alles moet blijven werken met de huidige GeoHack-parameterstring
* Als dit niet haalbaar blijkt → stoppen.
----
'''Stap 2 — Maak één nieuw Lua-module aan (losstaand)'''

Maak een nieuwe module aan, bijvoorbeeld:

&lt;small&gt;Module:Koördinaten&lt;/small&gt;

Deze module doet uitsluitend het volgende:

* input: de bestaande GeoHack-string

&lt;small&gt;53_03_03_N_5_34_32_E_type:city_zoom:15_region:NL&lt;/small&gt;

* output:
** latitude (decimaal)
** longitude (decimaal)
** zoom (optioneel)

'''Belangrijk:'''
*De module rendert géén kaart
*Geen maplink, geen HTML
*Alleen parsing en omrekening
----
'''Stap 3 — Houd de Lua-code minimaal en leesbaar'''

*Gebruik standaard Lua-functies
*Eventueel : &lt;small&gt;Module:String&lt;/small&gt; voor splitsen
*Geen “slimme” trucjes

Commentaar toevoegen bij elke stap (voor onderhoud)

Als de code onleesbaar wordt → heroverwegen.
----
'''Stap 4 — Pas alleen het bestaande sjabloon minimaal aan'''

In &lt;small&gt;Berjocht:Koördinaten yn tekst:&lt;/small&gt;

*Voeg een '''veilige keuze''' toe:
**Als Lua-module geldige coördinaten teruggeeft → gebruik Kartographer
**Anders → toon exact de oude GeoHack-link

Dus altijd een '''fallback'''.

Geen recursie, geen extra sjablonen.
----
'''Stap 5 — Test uitsluitend via voorvertoning'''

*Test op 1 artikel met inline coördinaten
*Test op 1 artikel met infobox
*Alleen voorvertoning gebruiken
*Pas opslaan als:
**geen foutmeldingen
**geen lege waarden
**geen template-lussen
----
'''Stap 6 — Terugdraaien moet triviaal zijn'''

Zorg dat alles terug te draaien is door:

*het sjabloon terug te zetten
*of de module te verwijderen

Geen sporen in artikelen.
----
'''Stopcriteria (heel belangrijk)'''

Direct stoppen als:

*infoboxen {{{3}}} of lege waarden tonen
*template-lus ontstaat
*meerdere sjablonen tegelijk aangepast moeten worden
*extra interfaceberichten nodig lijken

Dan is Lua hier geen goede oplossing.
----
'''Samenvattend'''

*Lua is hier een tussenlaag, geen einddoel
*Veiligheid en leesbaarheid gaan vóór functionaliteit
*Geen bot, geen massabewerkingen
*Bij twijfel: niets doen en GeoHack behouden

----
'''Hjirûnder stiet in minimaal Lua-skelet (raamwurk) dat allinnich de besteande GeoHack-string parsed en omrekkenet. It rendert neat en feroaret neat oan artikels. As dit al net stabyl wurket, moatte wy hjir stopje.'''

It is in minimaal en feilich Lua-skelet en hoe't it brûkt wurdt, sa opset dat:

*er niets aan artikelen of infoboxen verandert
*alles terug te draaien is
*het vooral begrijpelijk blijft voor een volgende beheerder

----
'''Lua-skelet (minimaal en veilig)''' 

Nieuwe pagina aanmaken:

&lt;nowiki&gt;&lt;/pre&gt;Module:Koördinaten&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

Inhoud (voorbeeld, nog zonder Kartographer):

&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
-- Module:Koördinaten
-- Doel: omrekken fan GeoHack-koördinaten nei desimale latitude/longitude
-- LET OP: dizze module rendert GEEN kaart

local p = {}

local function dmsToDecimal(deg, min, sec, hemi)
    local val = deg + (min / 60) + (sec / 3600)
    if hemi == 'S' or hemi == 'W' then
        val = -val
    end
    return val
end

function p.parse(frame)
    local input = frame.args[1]
    if not input or input == '' then
        return nil
    end

    local parts = mw.text.split(input, '_')
    if #parts &lt; 8 then
        return nil
    end

    local lat = dmsToDecimal(
        tonumber(parts[1]),
        tonumber(parts[2]),
        tonumber(parts[3]),
        parts[4]
    )

    local lon = dmsToDecimal(
        tonumber(parts[5]),
        tonumber(parts[6]),
        tonumber(parts[7]),
        parts[8]
    )

    return string.format(
        'latitude=%.6f|longitude=%.6f',
        lat,
        lon
    )
end

return p
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;


'''Belangrijk''':

*Dit doet nog niets zichtbaar
*Geen &lt;maplink&gt;
*Geen HTML
*Alleen rekenen

----

'''Hoe dit later in het sjabloon gebruikt kan worden (concept)'''

In &lt;small&gt;Berjocht:Koördinaten yn tekst&lt;/small&gt;(alleen conceptueel):

&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:Koördinaten|parse|{{{1}}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

👉 In deze fase alleen testen in voorvertoning, niet opslaan.

----
'''Waarom dit skelet veilig is'''

*Geen recursie
*Geen template-lus mogelijk
*Geen wijziging aan artikelen
*Geen afhankelijkheid van infoboxen

Eén module = één edit om terug te draaien

----
'''Wat nog NIET moet gebeuren'''

❌ Nog geen &lt;maplink&gt;&lt;br&gt;
❌ Nog geen vervanging van GeoHack&lt;br&gt;
❌ Nog geen bot&lt;br&gt;
❌ Nog geen interfaceberichten aanpassen&lt;br&gt;

Eerst alleen vaststellen:

Kinne wy betrouber latitude/longitude út de besteande string helje?

Als dit niet stabiel werkt → direct stoppen.

----
{{Ping|RomkeHoekstra}}, {{Ping|Ieneach fan 'e Esk}}, sorry, mar dit giet my allegear boppe de pet. Ik ha by https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech frege as se dêr mei helpe wolle, of immen witte dy't ús helpe wol. It moat as it heal kin al even fikst wurde, want dat soe ek moai wêze foar takomstige meidoggers. As ik nei in wike neat fan harren hear, dan sil ik sels noch even besykje dêr mei om te pielen en as dat net my net slagget, dan moatte we mar in plan meitsje alle siden hânmjittich om te setten. Ik soe it leafste de koördinaten wol op 'e siden hâlde wolle.
:{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk}} De bêste winsken foar it nije jier! Geweldich Kneppelfreed dat jo dit fierder noch oppakke wolle. As it net slagget, soe'k der mar net te lang mear mei omgrieme. Dan kin de tiid miskien better stutsen wurde yn it omsetten en dan moat er lykas Ieneach skreau noch wol in funksjonearjend einformaat komme. Ik ha der fierder gjin doel oer, it iennige wat ik bydrage kin is wat ChatGPT hjir oer seit. Ik wit dat jimme dêr noch net sa'n soad betrouwen yn ha, mar wy wite ek net alles en meiïnoar ynklusyf ChatGPT witte wy yn alle gefallen mear. 
----
Stappenplan bij handmatige omzetting van alle artikelen – zo pak je het veilig aan:&lt;br&gt;
1️⃣ '''Leg eerst het nieuwe eindformaat vast (zonder uitzonderingen)'''

Nog vóór het eerste artikel:

*exact één manier afspreken om coördinaten te noteren
*vastleggen:
**welke parameters verplicht zijn
**welke optioneel zijn (bijv. zoom)
**hoe het er in infoboxen uitziet

Bijvoorbeeld (alleen illustratief):
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Koördinaten yn tekst
 | latitude = 53.050833
 | longitude = 5.575556
 | zoom = 15
}}
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;
----
2️⃣ '''Maak een korte handleiding voor bewerkers'''

Eén simpele pagina is genoeg:

oude vorm → nieuwe vorm

*1 of 2 voorbeelden
*hoe je graden/minuten/seconden omzet naar decimalen
*waar je fouten meldt

Dit voorkomt goedbedoelde, maar verschillende oplossingen.
----
3️⃣ Begin met 3–5 testartikelen

Niet meteen los.

*kies artikelen:
**1 met infobox
**1 zonder infobox

*controleer:
**kaart klopt
**mobiele weergave
**geen foutmeldingen

Pas als dit goed voelt → doorgaan.
----
'''4️⃣ Werk in kleine batches'''

Bijvoorbeeld:

*5–10 artikelen per keer
*tussendoor kijken of alles nog goed gaat
*niet alles in één week willen doen
*Dat houdt het overzichtelijk.
----
5️⃣ '''Verwijder oude GeoHack-specifieke rommel'''

Bij elke omzetting:

*haal type:city, region:NL etc. weg
*zet ze niet om naar iets vaags
*liever minder, maar correct
----
6️⃣ '''Noteer wat al gedaan is'''

Bijvoorbeeld:

*een categorie “Koördinaten omset nei Kartographer”
*of een projectpagina met afgevinkte artikelen
*Zodat niemand dubbel werk doet.
----
7️⃣ '''Accepteer dat het niet perfect hoeft'''

Dit is belangrijk:

*een kaart die 20 meter verschoven is → oké
*een ontbrekende zoom → oké
*later verbeteren kan altijd
----
'''Eerlijk slotwoord'''

Na alles wat jullie geprobeerd hebben, is dit:

*de meest begrijpelijke
*de meest controleerbare
*en de minst stressvolle route

En misschien wel de enige die echt past bij een kleine, zorgvuldige wiki.

Als je wilt, help ik graag met:

*een concreet Fries voorbeeldartikel
*een korte omzettingshandleiding
*of een checklist voor elke bewerking
&lt;/blockquote&gt;

== Uitnodiging ==

--------------

{| style=&quot;width:100%; text-align:center; background-color:WhiteSmoke&quot;
|- 
| &lt;h3&gt;&lt;span style=&quot;color: #000;&quot;&gt;Kom jij ook naar de extra feestelijke nieuwjaarsborrel?&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;
&lt;span style=&quot;color: #000;&quot;&gt;Wikipedia bestaat 25 jaar! De borrel is op 17 januari in Den Bosch. &lt;br&gt;&lt;br&gt;'''[[wmnl:Nieuwjaarsbijeenkomst 2026|Schrijf je uiterlijk 10 januari in]]!'''
&lt;br&gt;&lt;br&gt;De borrel wordt georganiseerd door Wikimedia Nederland voor alle Wikimedianen.
&lt;br&gt;Eventuele partners zijn ook welkom.&lt;/span&gt;
| [[File:Mascot celebratory floating balloons.jpg]]
|}
--------------

Ik hoop dat er Friese Wikipedianen zijn die de reis naar Den Bosch kunnen maken. In elk geval zijn jullie ook van harte welkom. [[Meidogger:Ellywa|Ellywa]] ([[Meidogger oerlis:Ellywa|oerlis]]) 7 jan 2026, 21.40 (CET)

== In goed begjin? ==

Eltsenien dy't ik noch net troffen haw: Folle Lok en Seine.
As immen neat om hannen hat, kin er dan ris op [[Meidogger:Mysha/Kladblok]] sjen hoe't de plaatsjes goed komme? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 15 jan 2026, 10.03 (CET)

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16 jan 2026, 20.45 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;
: Grif hawwe hja it idee dat it foar eltsenien dúdlik wêze sil, mar ik soe sizze dat it de tante-test (muoike-metoade(?)) net folbringen kin. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Amateurfuotbalklubs yn Fryslân ==

@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]], is der immen dy't de amateurfuotbalklubs yn Fryslân by de tiid bringe/ferbetterje wol? Guon klubs hawwe noch gjin side en in guon klubs binne fusearre. Ek soe it moai wêze as der in navigaasjebalkje komt fan de klubs út Fryslân of sokssawat. Ik yn alle gefallen haw der gjin nocht oan, it seit my net sa folle, mar as in Fryske wikipedy soe it baas wêze en haw soks teminsten by de tiid. Ik haw de lêste tiden dwaande west mei in soad siden en oare dingen oan it ophelpen en dêr haw ik stadichoan in bytsje myn nocht fan, want it begjint wat putsjewurk te wurden. Ik wol meikoarten ris oer dingen skriuwe dêr't ik niget oan haw. Alfêst tige tanke. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 18 jan 2026, 04.45 (CET)
:@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] Ha we in list om hokker Klubs it giet? [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 18 jan 2026, 11.13 (CET)
::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk|Mysha|Drewes}}  Gjin idee, ik ha ek al eefkes sjoen mar koe allinnich de Fryske list fine, dy't neffens Kneffelfreed al datearre is. Ik bin earlik sein net sa thús yn 'e sport.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 18 jan 2026, 14.38 (CET)
::::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk|Mysha}} Ik bin ek net thús yn 'e sport en fiel der gjin sprút foar. En sjoch ek ris nei dy oare siden dy't dy't by de tiid brocht wurde moatte. Totaal in krappe 125 op dit stuit. Wy hawwe ienfâldich te min meidoggers om alles by te hâlden. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 18 jan 2026, 16.26 (CET)
:::::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Drewes|RomkeHoekstra|Mysha}} Ik bin net fan 'e sport en alhielendal fan it fuotbal. Ik haw yn it ferline wolris in keatsferiening of sa beskreaun, mar dat wie ynsidinteel. It lokket my net oan om hjir struktureel mei oan 'e gong. Wat kin ik sizze? Dit is myn ûnderwerp net. Drewes hat gelyk: we kinne net alles byhâlde. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 jan 2026, 01.46 (CET)

@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]], der is dêr fierder gjin list fan dy't by de tiid brocht wurde moatte. It bêste is om se allegear eefkes bylâns te rinnen. Soks binne we ek mei de siden oer doarpen ensfh oan 'e gong. Guon dêrfan wiene sa'n 20 jier net bywurke.&lt;br&gt;
Sa besteane bygelyks [[Bolswardia]] en [[CAB]] net mear en binne se fusearre ta SC Bolsward. De bêste manear soe wêze om dan even nei de Nederlânske ferzje te sjen. Ja Drewes hat wier gelyk dat we net alles byhâlde kinne, mar as it heal kin, soe it moai wêze dat siden, dy't mei Fryslân te krijen hawwe, in bytsje byholden wurde. Ik soe tinke dat sokke siden wol reedlik populêr by de lêzer wêze soene. Mar hawar as it net ien oanlokket om dêr mei oan 'e gong te gean, dat ik wol jimme ek gjin wurk opkringe, it moat wol moai bliuwe fansels. --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 19 jan 2026, 20.49 (CET)
:::::{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|RomkeHoekstra|Mysha}} Dan moatte we earst mar ris in list sjen te meitsjen, fan wat we ha en wat der efterhelle is. Ik bin al fan de sport mar fan it fuotbal bin ik mear fan de grutte toernoaien en de gruttere klubs. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 19 jan 2026, 09.42 (CET)
::::::{{Ping|FreyaSport}} Jo kinne [[:Kategory:Fryske_fuotbalklup]] as ynvintarisaasjelist brûke. Dat binne alle Fryske fuotbalklubs dêr't wy siden oer hawwe. Dan hoege jo net alle doarpen bylâns om te sjen oft der in artikel oer de pleatslike klub bestiet. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 20 jan 2026, 01.58 (CET)
:::::::{{Ping|FreyaSport|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk|Drewes}} Moai dat jo dat oppakke wolle Freya. Eefkes in pear opmerkingen foar ús allegear: (1) miskien is it wol goed om der tenei by in bewurking wat konsekwinter om te tinken of der in fermoeden is dat it artikel by de tiid brocht wurde moat en sa ja, dan fuort eefkes dat berjocht ta te foegjen. Ferâldere artikels binne gjin reklame foar de Fryske wikipedy en ik kin my foarstelle dat soks argewaasje jout by in lêzer dêrfan, dus ek hiel moai dat Kneppelfreed dit eefkes oan 'e oarder stselde. Ik bin op it stuit wat mei Frankryk oan 'e gong en dêr kaam ik ek slim ferâldere artikels tsjin fan (grutte) plakken en sa ek mei de regio's dêre, wylst der wol lytse bewurkinkjes dien wurde. Somtiden is it ien yn eachopslach te sjen dat de ynformaasje yn in ynfoboks al aardich datearre is. (2) Sa'n berocht tafoegje is in ding, mar it moat ek dúdlik wêze wêrom&quot;t in berjocht tafoege wurdt. Sa is it handich om - yn guon gefallen - op 'e oerlisside (as it hiel erch nedich is) of teminsten yn 'e gearfetting in regeltsje efter te litten wat der krekt by de tiid brocht wurde moat. Dat hoecht net as dat yn ien eachopslach lykas by doarpen of stêden wol te sjen is, mar by [[Kim Kardashian]] bygelyks stiet noch in berjocht dat it artikel by de tiid brocht wurde moat, wylst dêr nei it oanbringen fan it berjocht noch wol oan wurke is. In regeltsje yn 'e gearfetting lykas &quot;by de tiid bringe&quot; of &quot;update nedich&quot; seit foar in oar net altiten alles. In update yn it artikel fan bygelyks wat? As in klub fusearre is of as der mei in persoan wat feroare is, dan is it handich om dat tagelyk mei de tafoeging fan it berjocht fuort op 'e oerlisside of yn 'e gearfetting del te setten. Sadat de persoan dy't it oppakt fuort ek wit wat der barre moat.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 20 jan 2026, 08.45 (CET)
:::::::: Ut dy beskriuwing lês ik dat wy in berjocht {{moatbywurke}} hawwe. Krekt hokfoar berjocht is dat? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
{{Ping|Mysha}} Mysha, dat is it berjocht: {{By de tiid}}.
:::::::: {{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|Welberry|Wutsje}} Ik ha sakrekt in begjintsje makke, nei efkes neitinken ha ik besletten it wat gestrukturearder ([[Wikipedy:Wikiprojekt/Fryske amateur fuobalklups]]) oan te pakken as wat ik mei de [[PC]] en de grutte Omgongen fan it hurdfytsen dien ha. Ek om't ek ik net alhiel thús bin yn it fuotbal. Ik gean earst de kommende wiken efkes goed de brot troch en dan moat it mar ris los en hooplik komt der wat help fan bûten. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 20 jan 2026, 13.25 (CET)

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 18 jan 2026, 14.21 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

19 jan 2026, 22.01 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Oranjestêden ==

Wy sizze no op de haadside dat [[Oranjestêd]] de haadstêd is fan [[Arûba]] en fan [[Sint Eustaasjes]]. Dan moat dy keppeling, op de haadside, fansels al nei [[Oranjestêd]]; oars komt de lêzer by mar ien stêd út. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 9 feb 2026, 14.15 (CET)
: Ik haw [[Berjocht:Wisten jo dat/wike 7]] oanpast dat dy keppelet nei [[Oranjestêd]], mar ik wit net at it berjocht om it berjocht om it bejocht dan ek oanpast wurdt. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:: It is goedkaam. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Reference Previews – experiment ==

Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this.

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Problem ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the &lt;sup&gt;a b&lt;/sup&gt; (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Assumption ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Idea ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision.

When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the &quot;x&quot; or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker'''
&lt;/gallery&gt;

When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker'''
File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview'''
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview'''
&lt;/gallery&gt;

By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Experiment ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews.

We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[Meidogger:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Meidogger oerlis:Johannes Richter (WMDE)|oerlis]]) 20 feb 2026, 13.26 (CET)
:As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&amp;diff=prev&amp;oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). --[[Meidogger:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Meidogger oerlis:Johannes Richter (WMDE)|oerlis]]) 9 mrt 2026, 14.31 (CET)

:: Skriuwer wol graach in ekspiriment dwaan; ik haw gjin idee wêrom dat net op En: dien wurdt: It ekspiriment is beheind, dat de beheining op En: koe ienfâldich op mar 1% setten wurde. Mar it nuvere is dat der sein wurdt dat it barre sil; der wurdt net om tastimming frege, mar sûnder fregen wurdt dit oplein. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:: Author would like to do an experiment; I have no idea why it isn't done at En:: The experiment is limited, so the restriction on En: could simply be set to only 1%. But the strange thing is that it is SAID to be happening; permission is not asked, this is imposed without asking. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Save the Date: zaterdag 20 juni 2026 Verjaardagsfeest Wikipedia 25 jaar! ==

Op 19 juni bestaat de Nederlandstalige Wikipedia precies 25 jaar en dat willen we vieren! 

Daarom nodigen we je van harte uit voor het verjaardagsfeest op zaterdag 20 juni van 12:00 tot 17:00 uur bij restaurant LE:EN in Utrecht. 

Inschrijving is geopend! Op [[wmnl:Verjaardagsfeest_Wikipedia_25_jaar!|deze pagina]] vind je meer informatie alsmede het inschrijfformulier.

We hopen dat je erbij kunt zijn en kijken ernaar uit je te mogen verwelkomen. Tot dan!

Met vriendelijke groet,

Team Wikimedia Nederland [[Meidogger:JansenKirsten|JansenKirsten]] ([[Meidogger oerlis:JansenKirsten|oerlis]]) 12 mrt 2026, 11.36 (CET)

: It is moai dat der romte foar in feestke is foar Nl:. Fansels is Fy: jonger: Wolle wy eat dwaan foar [[2 septimber]] [[2027]]? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Kaarte? ==

Is it [[Klaverjasse (kaartspul)]] of [[Klaverjassen (kaartspul)]]? Wat wy ek skriuwe, der binne hoe ek lju dy't it der net mei iens binne. Dat, kinne jim der eat oer sizze dêr't wy by bliuwe kinne? Perslot: der binne noch mear spultsjes om te beskriuwen. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 13 mrt 2026, 13.45 (CET)

: [[Meidogger oerlis:Top8]] skreau op dy oerlisside in antwurd dat ik frege hie hjir te skriuwen:
:Ik soe oanslute wolle by wat Popkema yn syn grammatika seit, mei de oanfolling dat in ynfinityf brûkt as haadwurd gjin -n krijt as er sûnder fierdere determinearders foarkomt: 'Fytse is in sûne aktiviteit mar smoke wurde je net better fan.' Datselde jildt dus ek foar ynfinitiven dy't brûkt wurde as kopkes. 
:As der in bywurd by de ynfinityf komt bliuwt dy sûnder -n: 
:'Hurd wurkje is goed foar dy.' 
:Of: 'Altyd mar hurd wurkje is net goed foar dy.'
:Sagau't der in lidwurd of in oar bepalend wurd foar de ynfinityf komt, komt der wol in -n achter. 
:'Syn fytsen is ta in obsesje wurden.'
:'Dat altyd mar hurde wurkjen is net geod foar dy.' 
:Yn myn optyk is dat de gongbere Fryske noarm. 
:Troch de tanimmende druk fan it Hollânsk op it Fryske systeem sjogge je hieltiid faker in -n achter in ynfinityf, ek as it net hoecht/heart. Dêr woe ik net yn meigean.
:Om de regels krekt op papier te krijen (ik haw grif net alle gefallen goed útbonke) soene je in trochkrûpte grammatikus freegje moatte. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 13 mrt 2026, 17.07 (CET)

::{{Ping|Mysha}} Mar it is net in frije kar, Mysha, of in kwestje fan smaak: dit is grammatika. &quot;Klaverjasse&quot; is yn dit gefal simpelwei fout. &quot;Klaverjasse&quot; is in tiidwurd (''werkwoord''). As in wurd dat fan oarsprong in tiidwurd is, brûkt wurdt as in haadwurd (''zelfstandig naamwoord''), dan kriget it yn it Frysk in -n oan 'e ein. Dus: &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''wy klaverjasse,''&lt;/span&gt; mar &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan klaverjasse'''n'''.''&lt;/span&gt; 
::Tiidwurden en haadwurdlik brûkte tiidwurden komme yn it Nederlânsk ek foar. Soks wurdt yn it Frysk allinnich mar fout dien (neffens my) om't it Nederlânsk by tiidwurden altyd al in -n oan 'e ein hat, dus yn dy taal sjogge (en hearre) je it ferskil net. 
::Hoe kinne je beide foarmen no útinoar hâlde as je dêr net genôch taalgefoel foar hawwe of as je gjin ''native speaker'' binne? Hiel simpel: as je der in lidwurd (&quot;it&quot;) foar sette kinne, moat der in -n oan 'e ein. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy klaverjasse altyd tiisdeitejûns''&lt;/span&gt; kin der gjin lidwurd foar. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy binne tiisdeitejûns altyd oan it klaverjasse'''n'''''&lt;/span&gt; stiet it lidwurd der al yn en is it dúdlik dat it net &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy binne tiisdeitejûns altyd oan it &lt;span style=&quot;text-decoration: line-through;&quot;&gt;klaverjasse&lt;/span&gt;''&lt;/span&gt; wêze kin. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan klaverjasse'''n'''''&lt;/span&gt; stiet der gjin lidwurd foar, mar kin it ynfoege wurde: &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan '''it''' klaverjassen.''&lt;/span&gt; Yn titels giet it altyd om haadwurdlik brûkt tiidwurd, omdat bgl. &quot;klaverjassen&quot; gjin sin is en dat wurd dus gjin tiidwurdsfunksje hawwe kin. Boppedat: wêr giet dat artikel oer? Oer '''it''' klaverjassen. 
::Ik hoopje dat ik it sa dúdlik útlein haw. Sa net, skromje dan net om my der nochris nei te freegjen. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 14 mrt 2026, 20.06 (CET)


::: {{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}}{{Ping|Top8}}Sjoch: At hjimme beide skriuwe, dan is te sjen dat ik net freegje om't ìk dat aardich fyn, mar om't wy dúdlik hawwe moatte hoe it weze moat. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

:@Mysha Ik snap dy wol, in net-memmetaalprater freget om hâldfêst. Mar soms binne de regels net simpel en sels mei dizige grinzen.
:@Ieneach fan 'e Esk Tank foar dyn útlis mar nei myn betinken makkest de saak te simpel (om didaktyske redenen miskien?). De sinnen dy't ik neamde: 'Hurd wurkje is goed foar dy.' of: 'Altyd mar hurd wurkje is net goed foar dy.' binne perfekt grammatikaal, mar it giet wol om in ynfinityf brûkt as haadwurd dy't gjin -n kriget. Neffens dyn argumint kin dat net. Sjoch ek Popkema syn 'Grammatica Fries', Utert 2006, s. 194. Dêr stiet hiel dúdlik dat yn de gefallen dat de ynfinityf 'zonder bepaaldwoord' stiet der gjin -n by hoecht. En foar kopkes dy't besteane út in ynfinityf sûnder bepaaldwurd jildt dus itselde. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 16 mrt 2026, 11.42 (CET)

::{{Ping|Mysha|Tulp8}} Tulp8, ik ha mei ferheardens jo stikje lêzen. Ik fyn &quot;wurkjen&quot; net sa'n goed foarbyld om't hjir yn myn omkriten troch frijwol eltsenien it hollanisme &quot;werken&quot; brûkt wurdt, en dat fertroebelet myn taalgefoel foar &quot;wurkjen&quot; wat. Mar as we &quot;wurkjen&quot; ferfange troch &quot;fytsen&quot;, dan soe ik altyd sizze: &quot;Hurd fytse'''n''' is goed foar dy&quot; en noait &quot;Hurd fytse is goed foar dy&quot;. Dat lêste doocht foar myn taalgefoel net. Ek: &quot;Fytse'''n''' is in sûne aktiviteit mar smoke'''n''' wurde je net better fan.&quot; Ik wit net wat ik der fierders fan sizze kin, mar dat is neffens mý hoe't it heart. Sa't jo jo beroppe op Popkema, berop ik my op it boekje ''Tiidwurden'', in útjefte fan 'e Afûk, wêryn't op side 22 yn 'e paragraaf ''Nammefoarm + -n'' stiet: &quot;By it brûken fan in tiidwurd as haadwurd kriget de nammefoarm ek in -n, bygelyks: It rinne'''n''' falt him swier; Prate'''n''' hâld ik net fan. Yn jo/Popkema's optyk soe dat twadde foarbyld &quot;Prate hâldt ik net fan&quot; wêze moatte, mar neffens de Afûk is dat net sa. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 17 mrt 2026, 01.15 (CET)
:::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}}, der ferskynde in reade melding op myn skerm, mooglik wiene jo wat fan'e kaart en is hjirboppe in betizing mei de brûker {{Ping|Top8}}? [[Meidogger:Tulp8|Tulp8]] ([[Meidogger oerlis:Tulp8|oerlis]]) 20 mrt 2026, 17.32 (CET)
::::{{Ping|Tulp8}} Oeps. Sa siet it presys. Nim my net kwea-ôf. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 mrt 2026, 15.44 (CET)
:::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]Dat boekje ''Tiidwurden'' fan de Afûk haw ik ek. It jout yn par 2.4. in ferienfâldige werjefte fan it systeem want it gefal dat in ynfinityf brûkt wurdt as haadwurd sûnder determinearder stiet der net yn. Oars, it foarbyldsintsje 'Praten hâld ik net fan' dat jo jouwe stiet net yn it boekje fan de Afûk. Boppedat is dat sintsje net in korrekt foarbyld omdat it ferhâldingswurd 'fan' strâne is. Dat heart eins by 'praten'.
:::::In better foarbyld is 'Prate is goed foar har'. Dêr heart nei myn taalgefoel gjin n achter. Mar ja, as it op yndividueel taalgefoel oankomt, dan is it jowes tsjinoer mines. Noch in foarbyld: Ik fyn 'Hurd fytse is goed foar de lea' (en ek 'Hurdfytse is in moaie sport':-)) grammatikaal korrekte sinnen. Sa't ik earder sei, miskien soene wy hjir in trochkrûpte grammatikus rieplachtsje kinne. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 26 mrt 2026, 00.16 (CET)
::::::{{Ping|Top8}} Jo hawwe blykber in totaal oare útjefte fan ''Tiidwurden'', want yn myn ferzje giet it fan paragraaf 2.2.3. nei 3, dus 2.4 bestiet net. Ik kin foaryn gjin druk fine, mar ik tink dat ik de oarspronklike útjefte út 1989 haw. By my giet ik yn dizze saak om par. 4.5.2. op side 22, dêr't trije foarbylden jûn wurde:
::::::*It rinnen falt him swier.
::::::*It sliepen wol net mear.
::::::*Praten hâld ik net fan.
::::::Dat foarbyldsintsje stiet der dus wol deeglik yn. (It middelste foarbyld hie ik hjirboppe weilitten om't dat op itselde delkomt as foarbyld nû. 1.) As dat is wat jo bedoele mei &quot;haadwurd sûnder determinearder&quot; (en sa haw ik it al begrepen), dan wurdt ek dy foarm yn it boekje beskreaun. Dat en wêr't &quot;fan&quot; yn dy sin stiet, hat neffens my gjin inkele ynfloed op 'e fraach oft it haadwurdlik brûkte tiidwurd in wurdeinige -n kriget of net. Mar om jo foarbyld te nimmen: dat heart dus neffens my (en neffens de Afûk) &quot;Praten is goed foar har&quot; te wêzen. Dêr komme we dan, sa't jo hjirboppe al fêststelden, net fierder mei.
::::::Mar jo skriuwe hjirboppe: &quot;''Troch de tanimmende druk fan it Hollânsk op it Fryske systeem sjogge je hieltiid faker in -n achter in ynfinityf, ek as it net hoecht/heart.''&quot; Dêr woe ik noch al even tsjinyn gean. Neffens my is it krekt oarsom: sa't it my út myn jeugd bystiet, waard doe altyd &quot;Praten is goed foar dy&quot; sein, mei in -n, wylst de foarm &quot;Prate is goed foar dy&quot;, sûnder -n, der letter geandewei ynslûpt is ûnder druk fan it Nederlânsk. Alteast, sa haw ik dat belibbe. Want it Nederlânsk makket gjin ûnderskie tusken skriuwwize en útspraak fan tiidwurden en haadwurdlik brûkte tiidwurden. Friezen ferlieze dêrtroch it besef dat dat ûnderskie bestiet en begjinne nei Nederlânsk foarbyld haadwurdlik brûkte tiidwurden út te sprekken en te skriuwen as gewoane tiidwurden. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.24 (CET)
:::::::@Ieneach fan 'e Esk [1] De útjeften fan ''Tiidwurden'' dy't ik haw binne in 6ste printinge út 2000 en in 11te printinge út 2011. Jo hawwe grif in âldere fersy, sa't jo sels ek al stelle.
:::::::[2] In didaktysk boekje fan de Afûk is foar my minder gesachhawwend as in wiidweidige grammatika.
:::::::[3] Wy moatte earst dúdlik hawwe wêr't wy it ûniens oer binne. It giet om it as haadwurd brûkte tiidwurd sûnder determinearder. Yn de trije foarbylden dy't jo út ''Tiidwurden'' oanhelje hat de ynfinityf wol in determinearder, al is it foarsetsel 'fan' yn nr. 3 nei de ein fan de sin ta skood. 
:::::::[4] It giet my dus allinne om ynfinitiven as substantyf sûnder determinearder. Oer de oare gefallen binne wy it wol iens, liket my.
:::::::Ik haw in pear foarbylden út de skreaune literatuer opdûkt.
:::::::[a] It lidwurd 'it' is in determinearder. Dêrom is it 'It skûtsjesilen is hjoed yn Grou.' Mar Tetman de Vries sjongt: 'Skûtsjesile is myn nocht,/ lavearje en soms foar de wyn.'. Dêr wurdt de ynfinityf 'los' brûkt as haadwurd, sûnder fierdere determinearders, en Tetman sjongt dêr GJIN -n. Dat kinne je goed hearre, want oars hie er wol songen 'Skûtsjesil'n', mei in dúdlike sylabisearring fan it lêste wurdlid. Op Spotify kinne jo hearre hoe't Anneke Douma it sjongt, krekt sa't it hjir boppe stiet, sûnder -n. In parallel is dan: 'Klaverjasse is myn nocht.'
:::::::[b] Yn ''De Reade Boarre'' fan Tr. Riemersma fûn ik ek in moai foarbyld (s. 457): 'Underweis fan de wein ôf springe, dat wie prachtich.'
:::::::Dat is itselde as ien dy't seit: 'De hiele jûn klaverjasse, dat wie prachtich!'
:::::::[5] Jo analyse fan de ynfloed fan it Nederlânsk is nijsgjirrich. It soe kinne dat dy ynfloed sa wurket. Mar ik gean ôf op hoe't de dingen yn it Frysk sein wurde (waarden), en, sa't jo sizze, der is yn de útspraak in dúdlik ferskil, sa't Tetman en Anneke Douma hearre litte. En by harren is de útspraak sûnder n wier gjin ynterferinsje mei it Nederlânsk.  
:::::::[6] Sa't ik earder ek al útstelde, miskien is it better om hjir in trochkrûpte grammatikus te rieplachtsjen. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 12 apr 2026, 22.35 (CEST)
:::::::: Ik moat ris sjen wêr't ik it oersjoch fan de Afûk haw. Mar hoe ek: Sa't it my bystiet is De Reade Boarre net yn de hjoeddeiske stavering. Dat koe ynfloed hawwe. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::::::::: Ja, en nee: [[De Reade Bwarre]] wie yn in eigen stavering. [[Jetske Bilker]] hat yn [[2022]] in [[wertaling]] makke as [[De reade boarre]]. Wy hawwe der neat oer, núvernoch.
::::::::: Hoe fie wy sa'n trochkrûpte grammatikus? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Bot Flag Request for [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]] ==

Appologies for posting in English. Also, I could not locate a dedicated page for bot request in {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}, so I am posting here. Please direct me to the correct page if one exists. Thank you.

* '''Bot name''': [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]]
* '''Bot operator''': [[commons:User:SchlurcherBot]]
* '''Bot task''': Automatically convert links from &lt;code&gt;http://&lt;/code&gt; to &lt;code&gt;https://&lt;/code&gt; (secure protocol migration)
* '''Technical details''': Please see [[metawiki:User:SchlurcherBot|meta:User:SchlurcherBot]] for full details, including the expected number of affected URLs on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}.
* '''Bot flags on other projects:''': [[metawiki:Steward_requests/Bot_status/2025-12#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot|Global bot status granted]]. Also flagged on [[:en:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/SchlurcherBot|English Wikipedia]], [[:en:de:Wikipedia:Bots/Anträge_auf_Botflag/Archiv/2025#2025-02-14_–_SchlurcherBot|German Wikipedia]], [[:en:fr:Wikipédia:Bot/Statut/Archive_12#(Traité)_SchlurcherBot|French Wikipedia]], [[:en:it:Wikipedia:Bot/Autorizzazioni/Archivio/2025#SchlurcherBot|Italian Wikipedia]], [[:en:pl:Wikipedia:Boty/Zgłoszenia/2025#Wikipedysta:SchlurcherBot|Polish Wikipedia]], [[:en:pt:Wikipédia:Robôs/Pedidos_de_aprovação/Arquivo/2025#SchlurcherBot|Portuguese Wikipedia]], and [[commons:Commons:Bots/Requests/SchlurcherBot2|Commons]]. For a full list, see: [[metawiki:Special:CentralAuth/SchlurcherBot|sulutil:SchlurcherBot]]
* '''Comment''': The bot is globally approved and active on the top 10 Wikipedia projects. As this wiki has opted out of the global bot policy, I am requesting permission to perform these link updates on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}} as well. Please let me know if a local bot flag can be granted or if you have any questions. Thank you. [[Meidogger:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Meidogger oerlis:Schlurcher|oerlis]]) 21 mrt 2026, 16.43 (CET)

:{{Ping|Drewes|Kneppelfreed}} Goeie. Dit liket my wol okee. Sille wy dit mar takenne? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 mrt 2026, 17.39 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], ja dat liket my ek wol goed ta. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 mrt 2026, 21.07 (CET)
:::Ik ha ek gjin beswier. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 23 mrt 2026, 11.24 (CET)
:::: [[File:Symbol neutral vote.svg|18px]] [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) - Ik wit it net: ik gean der fanút dat at immen keazen hat foar &quot;http:&quot;, dat dêr dan in grûn foar is. Mar at der sein wurdt dat der al ferskate tapassings foar binne, dan nim ik oan dat sokke problemen al fûn binne. (Wie der berjocht dêr't ik dat &quot;neutraal&quot; mei dwaan koe?) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::: {{Neutraal}} [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::::: Ik leau net dat dêr al in berjocht foar bestiet, mar fiel jo frij om it oan te meitsjen. Wat dizze diskusje fierders oangiet: foarstel is oannommen. Ik sil ris sjen oft ik &quot;bot flag&quot; aktivearre krij. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.00 (CET)
:::::{{Ping|Schlurcher}} Hello. We (the aministrators of this Wikipedia) talked it over and decided to grant your request. I believe I have taken care of it, but I've never done this before (we don't get many bot flag requests, in fact almost none). So if there is a problem, please let me know. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.34 (CET)
::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Thanks for confirming, everything looks fine. --[[Meidogger:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Meidogger oerlis:Schlurcher|oerlis]]) 26 mrt 2026, 22.48 (CET)

Ik tocht al; grif hawwe wy dêr wat foar: It wie: &quot;foar&quot; {{foar}}; &quot;tsjin&quot; {{tsjin}} ; en &quot;neutraal&quot; {{neutraal}}. (No opnaam yn de list fan berjochten.) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:Moat dat &quot;Neutraal&quot; net &quot;Unthâlding&quot; wurde? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 28 mrt 2026, 21.02 (CET)

:: Dit is hoe't @[[Meidogger:J'88|J'88]] it makke hat, 15 jier lyn. Fansels kin it ek {{Unthâlde}} wêze, mar dan komme wy wer by de stavering fan it tiidwurd. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:[[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 30 mrt 2026, 12.11 (CEST)

== Beursaanvraag Wikimania 2026 geopend ==

Van 21 - 25 juli vindt [[wikimania:2026:Wikimania|Wikimania]] in Parijs plaats, de jaarlijkse wereldwijde conferentie voor iedereen die betrokken is bij een of meerdere Wikimedia-projecten. 

Wikimedia Nederland stelt een beperkt aantal beurzen beschikbaar voor reis- en verblijfskosten voor het hoofdprogramma van 23–25 juli. Je kunt tot uiterlijk zondag 12 april een beurs aanvragen. 

[[wmnl:Wikimania_2026|Meer informatie over de beursaanvraag vind je op de verenigingswiki]]. [[Meidogger:JansenKirsten|JansenKirsten]] ([[Meidogger oerlis:JansenKirsten|oerlis]]) 23 mrt 2026, 15.06 (CET)

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Unsichtber? ==

Is der immen dy sjen kin dat ik dizze bewurking makke haw [[Oerlis:1918]]? Ik kin it sjen at ik der sels hinne gean, en ik sjoch it ek yn myn Bydragen, mar by myn Folchlist stiet it der net by, en by Koartlyn feroare ek net. Immen in idee? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 2 apr 2026, 12.40 (CEST)

: It is núver: It is no sa'n skoft letter dat net mear te sjen is of Koartlyn feroare it hie, mar oarsom hat der yn de tuskentiid net ien west dy't sei: &quot;Ja it is goed!&quot; of &quot;Nee, wêr prate jo fan?&quot;. Is der no wier net ien dy't sels mar sjen kin at der wat stiet op [[Oerlis:1918]]? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 3 apr 2026, 19.11 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 26 apr 2026, 02.57 (CEST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;
: Ekskuzes foar it skriuwen yn it Ingelsk. Help asjebleaft mei it oersetten nei jo taal. Op it stuit wurdt in fersyk om kommentaar behannele om te besluten oer in wrâldwiid AI-belied. Tankewol. (Neffens Google translate. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]))

== InternetArchiveBot ==
Ik kin net fine dat der ea eat dien is foar [[Wikipedy_oerlis:Ambassade#InternetArchiveBot]]. De man freget om botstatus, en oant no ta is der immen dy't dat in goed idea fûn, mar der bart neat, en wy binne jierren letter.
=== Foarstel: Jou [[Meidogger:InternetArchiveBot]] botstatus ===
{{Neutraal}} - [[Mysha]]. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 11 mai 2026, 16.07 (CEST)&lt;br&gt;
{{Foar}} -[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 mai 2026, 08.45 (CEST)&lt;br&gt;
Dan soe ik sizze dat mei de helte fan de stimmen {{Foar}}, en net ien der op tsjin, dat it foarstel dochs ris oannaam is. (Mysha, 27 maaie.)&lt;br&gt;
{{Foar}} -[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 27 mai 2026, 17.35 (CEST)&lt;br&gt;
{{Foar}} - [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 27 mai 2026, 18.05 (CEST)

: Is der immen dy't de rjochten hat en set te bot-status oan?
: No binne der dúdlik mear fòàrstanners. Is der ek immen dy't de status fan [[User:InternetArchiveBot]] feroarje kin? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
: Dat, wa hat de rjochten en feroaret in botstatus? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:: Dat kinne rjochte-útfurders dwaan en dat binne hjir û.o. Drewes en ik. Ik moat trouwens sizze, ik ferkearde ûnder de yndruk dat dit al lang regele wie. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 4 jun 2026, 02.15 (CEST)
::: Wy moatte mar oannimme dat dat feroarsake is trochdat der in hiel stuit net ien op de ambesade wie. Doet ik dan yn allegefallen it wurdfieren oernaam haw, bin ik begûn mei eltsenien te freegjen of harren fersyk oplost wie. Ik sil no trochjaan dat it der dochs noch fan kaam is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 5 jun 2026, 14.47 (CEST)
::Ik haw it dien. InternetArchiveBot hat no botstatus op 'e Wikipedy. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 4 jun 2026, 02.18 (CEST)
::: Tank. Ik haw de side oanpast, en ik sil it trochjaan; it wie lykwols makliker at der in systeem wie dêr't wy allinnich de oersettings foar dwaan moasten. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 5 jun 2026, 14.47 (CEST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27 mai 2026, 19.14 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Boarnen en referensjes ==

Beste allegear,

Hjoed wie ik fan plan om wer is wat artikels oer te setten. No bin ik net sa goed hoe ik boarnen en referensjes tafoege mat. Mei ik jim freegje my dêr by te helpen? Soen jim dizze foar my tafoege wolle?

Ik hear graach wat mogelik is. [[Meidogger:Anoniem-NOF|Anoniem-NOF]] ([[Meidogger oerlis:Anoniem-NOF|oerlis]]) 29 mai 2026, 11.54 (CEST)

:{{Ping|Anoniem-NOF}} Goeie. Wy hawwe in side [https://fy.wikipedia.org/wiki/Kategory:Berjochten Kategory:Berjochten]. Dêr fine jo it antwurd op jo fraach. Helpe wolle wy altyd [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 29 mai 2026, 16.56 (CEST)

: Ik haw it/de idee dat de bysûndere saken net sa wurkje, mar hoe at [[Wikipedy:Noaten|noaten]] op harrensels wurkje is koart útlein. Faaks kin immen earne in stikje tafoegje oer hoe at it net wurket en wat it bêste alternatyf is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

{{Ping|Anoniem-NOF}} Jo meie ek dwaan wat ik by oersette artikels fan 'e Ingelske Wikipedy almeast doch, troch it ûndersteande berjocht ûnderoan de side ta te foegjen:

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/XXXXXXXXXXX ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|XXXXXXXXXXX}}
}}

Of as jo it fan 'e Nederlânske Wikipedy helje, moatte jo ynstee dit dwaan: 

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://nl.wikipedia.org/wiki/XXXXXXXXXXX ''Bronnen, noten en/of referenties'', op dizze side].
----
{{commonscat|XXXXXXXXXXX}}
}}
By de X-en yn 'e keppelings nei sawol de Ingelske of Nederlânske Wikipedy moatte jo dan fansels de namme fan it oangeande artikel neame. By de X-en op 'e twadde regel yn 'e keppeling nei Commons moatte jo de namme fan 'e kategory oer it oangeande ûnderwerp op Commons ynfoegje. As der op Commons gjin plaatsjes binne oer dit ûnderwerp, kinne de keppeling dêrhinne fansels fuortlitte. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 30 mai 2026, 00.45 (CEST)


:Graach &lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;''NAMMEREFERINSJE''&lt;/REF&gt;&lt;/nowiki&gt; yn tekst ynfoegje en dan &lt;nowiki&gt;&lt;/references&gt;&lt;/nowiki&gt; ûnderoan de tekst ynfoegje, op it plak dêr't de list mei referinsjes komme moat. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 7 jun 2026, 22.55 (CEST)

== 2FA: two-factor authentication ==

Okkerdeis krige ik in melding dat ik in ''two-factor authetication'' ynstelle moast. Tsjek eefkes jim rjochten. Foar burokraten wurde de rjochten fuorthelle, as de 2FA net ynsteld wurdt. Ik wit net oft dit foar oaren ek sa is. Mochten jim net mear de goede rjochten hawwe, jou eefkes lûd en ik meitsje it wer yn oarder. Mei in golle groetnis fan [[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 7 jun 2026, 22.58 (CEST)</text>
      <sha1>ad5anf0pii8fz3f9cbixxcma1v5l75r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231700</id>
      <parentid>1231691</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T22:53:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2FA: two-factor authentication */ Antwurd</comment>
      <origin>1231700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103135" sha1="fknogjp77bk2gab08t6lvlma7ucrla4" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__
&lt;!-- Don't place ynterwiki directly on this page; it interferes with the discussion. Interwiki can be found in [[Berjocht:Oerlisside]]. --&gt;
{{Oerlisside}}

== Koördinaten ==
{{Ping|Drewes}} Dy koordinaten hie ik noch efkens litten, om't ús Geohack net wol. {{Ping|Kneppelfreed}} Mar tank foar it kaartsje. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 12 des 2025, 11.00 (CET)
{{Ping|Drewes|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk}} Is de reden bekend werom't Geohack net wurket?--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 12 des 2025, 19.48 (CET)

:@[[Meidogger:Mysha|Mysha]], graach dien, hjer. De koördinaten kinne jo ek oernimmen fan de Nederlânske side. @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ik begryp net wêrom't Geohack no net wurket. Ik seach it no ek krekt. It wurke foarhinne al. Ik sjoch sa gau it probleem net. Is der immen dy't it wit? [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 12 des 2025, 20.38 (CET)
:{{Ping|Mysha|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes}} Nee, ikke net. Mar ik dy koördinaten en sa, dat giet my al gau boppe de pet. Is it oeral sa of allinnich op dizze side? As it oeral itselde is, hawwe se by Geohack miskien in ''bug'' en losse se it sels op. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 12 des 2025, 20.42 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], it skynt by ús op alle plakken, want ik haw dêr by in stikmannich plakken even neisjoen. By nl wurket er dêrfoaroer wol. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 12 des 2025, 20.47 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}} As it op nl: wol wurket, dan is der faaks by Geohack wat feroare wêrtroch it koördinateberjocht by ús (dat oars is as it koördinateberjocht op nl:, seach ik) net mear goed wurket. Mar hoe't je dat reparearje kinne sûnder dat je alle siden by del moatte dêr't it berjocht op brûkt wurdt, dat soe ik net witte. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 12 des 2025, 20.55 (CET)
:::: {{Ping|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}} @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] (Ik wit net krekt wêr't der stiet wat it ferskil is tusken &quot;Ping&quot; en &quot;@&quot;.) Is it allinnich by ús in probleem? Of hawwe oare W: dat probleem en hawwe dy it oplost? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::::{{Ping|Mysha}} Neffens my is der gjin ferskil en kinne jo beide brûke, mar earlik sein bin ik dêr net wis fan. Ik ha by de Fryske wiki leard om te pingen.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 15 des 2025, 18.45 (CET)

:{{Ping|Drewes|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk}} Om't it probleem noch jimmeroan net oplost is, ha ik oan ChatGPT frege wat it probleem wêze kin. Neffens ChatGPT hat de Frysktalige wikipedy gjin eigen konfiguraasje ynsteld om koördinaten fuort troch te stjoeren nei in kaarttsjinst. It hat te krijen mei in ûntbrekkende of oare ynstelling en net mei in bug. Soks soe oankaarte wurde kinne op Phabricator (it bug-/taaksysteem van Wikimedia). Dat kin sa en ik tink dat ien fan 'e behearders dat it bêste dwaan kinne:

*stap 1 gean nei: https://phabricator.wikimedia.org
*stap 2 Log yn (Wikimedia-account)
*stap 3 Klik op Create Task
*stap 4 Plak de ûndersteande tekst
*stap 5 Foegje de tags ta (dat helpt by de sichtberens) 

Tags: 
MediaWiki
Wikis
Maps
GeoHack
Kartographer
fywiki

'''De folgjende tekst tekst kin yn it berjocht plakt wurde.'''

Title: fywiki: Coordinates link to GeoHack instead of opening a primary map service

Description: On the Frisian Wikipedia (fywiki), clicking on coordinates in articles always redirects to GeoHack (toolforge.org), instead of opening a primary map service (e.g. OpenStreetMap) directly.

This differs from other Wikipedias such as nlwiki, where coordinates open a map directly and GeoHack is only used as a secondary tool.

Example:
Article: Abdij fan Cluny (fywiki)
Coordinates link to:
https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=fy&amp;params=46_40_0_N_4_42_0_E_scale:12500_type:landmark_region:FR

It appears that fywiki does not have a “primary map service” configured for coordinate links, causing the default GeoHack redirect to be used.

Expected behavior: Clicking on coordinates on fywiki should open a primary map service directly (e.g. OpenStreetMap), similar to nlwiki and other Wikipedias.

Possible solution / investigation: Check whether fywiki has a primary map service configured for coordinates (MediaWiki / Kartographer / Wiki configuration).
If missing, align fywiki’s behavior with other Wikipedias by setting a default map service.

Ik hoopje dat hjir wat mei dien wurde kin.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 18 des 2025, 20.37 (CET)
:: Romke, de lêste berjochten oer  AI, is dat y alle gefallen, in tredde fan de antwurden ferkeard is. Om't by [[Abdij fan Cluny]] de koordinaten net funksjonearje, moat ik oannimme dat it antwurd wat jo hân hawwe yn dy tredde sit.
:: De skoalle giet ticht foar it jier; dat ik winskje eltsenien noflike dagen, en yn [[2026]] hoopje ik werom te kommen om te sjen dat it oplost is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 19 des 2025, 14.00 (CET)
:{{Ping|RomkeHoekstra|Drewes|Kneppelfreed}} Ik haw hjir ris even nei sjoen, mar se wolle by Phabricator myn meidoggersnamme net akseptearje om't der in apostrof yn sit. No kin ik foar dizze webside fansels in oare meidoggersnamme betinke, mar ik haw oer dit ûnderwerp sa'n bytsje doel, dat as ik fragen krij, ik dy net beäntwurdzje kinne soe. Ik brûk dy koördinaten noait en ik begryp earlik sein mar heal wat it probleem is. De keppeling wurket blykber net mear goed, dat is alles wat ik oant no ta begrepen haw. {{Ping|Kneppelfreed}}, jo hawwe hjir okkerjiers de hiele programmatuer fan 'e posysjekaarten ynsteld, dat dit seit jo nei alle gedachten mear as my; is dit ek wat dat jo oppakke kinne? As jo net wolle, sil ik it wol dwaan, mar dan taast ik folslein yn it tsjuster. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 12.31 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ik haw it dêre op it aljemint brocht, dus sil sjen wat dêr fierder út komt. Mar earlik sein giet soks mei ek boppe de pet. Ja, ik haw okkerjiers de posysjekaarten oan 'e praat krigen, mar dat wie mear in kwestje om de juste berjochten yn de wikipedy oan te meitsjen, en dat wiene der noch al wat, om dy posysjekaarten oan it wurk te krijen. Dit is in kwestje foar yn 'e Wikimedia dêr't ik fierders alhiel gjin ferstân fan haw. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 19 des 2025, 20.15 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed}} O. Ik tocht dat dit oanferwante dingen wiene. Safolle wit ik der dus fan. No, yn elts gefal tankjewol dat jo it oppakt hawwe. We sille sjen wat it opsmyt. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 20.48 (CET)
::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed}} Tige tank foar jim krewearjen. Eefkes ôfwachtsje wat der no bart. It soe moai wêze as wy dit wer oan 'e praat krije. Eefkes in fraach: binne der ek kontakten mei wikipedia dat wy harren freegje kinne oer saken dêr't by ús de kennis tekoart komt? Wy binne hjir no ienris in hiel kwetsber klubke.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 19 des 2025, 22.12 (CET)
:::::{{Ping|RomkeHoekstra}} In goeie fraach. Dêr moast ik al even djip oer neitinke. Der hat in stikmannich jierren lyn ris wat west mei de haadside, dy't net mear goed werjûn waard. Doe bin ik by Meta-Wiki te rie gien, en dy hawwe doe holpen. Doe moast ik tydlik de befeiliging fan 'e haadside útsette, wit ik noch wol, sadat sy dêrmei oan it pielen koene. Ik leau dat ik dêrfoar dizze link brûkt haw: https://meta.wikimedia.org/wiki/Ask_a_question/Recent_questions , want dy haw ik teminsten opslein. Mar as jo bliuwende kontakten of in spesjale kontaktpersoan foar ús Wikipedy bedoele, nee, dy hawwe wy net. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 23.15 (CET)
::::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Ik praat fanút in stik ûnkunde en bin gjin behearder en wit ek net hokker tools jimme ta jim beskikking ha, mar is it dan net handich om earne in dielplak te hawwen dêr't jimme dizze kennis meiïnoar diele kinne? It soe spitich wêze dat de boel hjir op 'e kont leit as ien foar in skoft neat dwaan kin of omfalt of gewoan gjin nocht mear oan it wurk hat en elkenien mar omgriemt om't dêrmei de kennis ferdwûn is.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 20 des 2025, 09.17 (CET)
:::::::{{Ping|RomkeHoekstra}} No, safolle ''tools'' mear as jo hawwe wy net. Wat wy dogge, ferskilt eins net safolle fan wat josels ek al dogge, allinnich kinne wy as behearder siden wiskje, skoattelje en ûntskoattelje en meidoggers útslute. Mear is it eins net. Wat jo sizze oer it dielen fan kennis, dêr hawwe jo wol in punt. Mar ik soe sa ien, twa, trije net witte wêr't wy sokke dingen krekt opskriuwe kinne dêr't behearders fan letter it weromfine kinne as se der ferlet fan hawwe. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 01.29 (CET)

Dit wie it antwurd dat ik fan wikimedia weromkrigen ha:
Hi @Kneppelfreed, thanks for taking the time to report this and welcome to Phabricator!

&quot;koördinaten&quot; in the Infobox in https://fy.wikipedia.org/wiki/Abdij_fan_Cluny links to dead http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?language=fy&amp;params=46_40_0_N_4_42_0_E_scale:12500_type:landmark_region:FR&amp;pagename=Abdij_fan_Cluny&amp;src=Abdij_fan_Cluny. Toolserver.org was switched off in 2014.

https://fy.wikipedia.org/wiki/Berjocht:Koördinaten_yn_tekst needs updating (several outdated links), and https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Berjocht:Koördinaten&amp;action=edit (after an unneeded redirect) uses https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Berjocht:MapsServer&amp;action=edit which also needs several links to get updated.

User scripts, gadgets, templates, modules, custom CSS are local on-wiki content. Local content is managed independently on each wiki, by each wiki community themselves.
Phabricator is mostly used for MediaWiki, MediaWiki extensions, or server configuration, or by developers and teams to organize what they plan to work on.
If you are looking for help with the local code on a wiki, please see https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech instead.
This needs fixing on the local wiki by editing its local content. Thus I am closing this task here - thanks for your understanding!

{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}}
:Moai, no dan witte wy dat wy dêr net wêze moatte en it sels oplosse moatte. Ik ha fan 'e moarn in hiel skoft mei ChatGPT oan 'e gong west en nei lapen tekst en hinne en wer geskriuw binne wy der tink út (it lestige is dat ChatGPT nochal ris ferkearde folchoarders oanhâldt en somtiden wurden brûkt dy't ik net kin/koe). Mar om koart te kriemen leit neffens ChatGPT de oarsaak fan it probleem by it berjocht, dat streekrjocht nei GeoHack ferwiist. No moat der foar de oplossing earst in systeem- of ynterfaceberjocht oanmakke wurde (dêr ha ik gjin rjochten foar, dus dat sil troch ien fan jimme dien wurde moatte. Sa'n ynterfaceberjocht wurdt as folget oanmakke (mei format MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label):

* stap 1: gean nei: https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label 
* stap 2: klik op bewurkje boppe oan 'e side.
* stap 3: plak dêr de platte tekst: Toant de koördinaten fan dit plak as klikbere kaartlink mei Kartographer.
* stap 4: opslaan.

It berjocht is no beskikber foar alle berjochten of funksjes dy't it Koordinaten-yn-tekst-label brûke. As dat dien is sjoch ik as it berjocht:koördinaten yn tekst oanpast wurde moat (dêr ha'k leau ik wol rjochten foar).--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 12.52 (CET)

:{{Ping|RomkeHoekstra}} &quot;No witte wy [... dat wy] it sels oplosse moatte&quot;, skriuwe jo. Uh, dat is net wat der yn 'e reäksje fan Phabricator stiet. Sy sizze: as jimme help nedich binne om dit probleem op te lossen, dan moatte jim net by ús wêze, mar by https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech. 
:As jo miene dat jo it sels oplosse kinne, is my dat bêst, mar ik fyn dat jo tefolle fertrouwe op ChatGPT. Sels haw ik earlik sein nul fertrouwen yn sa'n a.i.-programma. &quot;Hallusinearje&quot; is net foar neat ta it wurd fan it jier keazen. As ik nei https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label gean en dêr jo tekst opslaan wol, krij ik de folgjende tekst yn byld: &quot;''Warskôging: Jo bewurkje in side dy't brûkt wurdt yn de tagongstekst foar it wikiprogramma. Feroarings op dizze side feroarje it oansjen fan de tagong foar oare meidoggers.''&quot; Sels haw ik gjin idee wat der barre kin as ik hjirmei ompiel. As de hiele Wikipedy it straks net mear docht, binne wy fierder fan hûs, fansels. Hoe wis binne jo fan jo saak? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 15.05 (CET)
::Ik ha út it andert begrepen dat dit op de lokale wiki korrizjearre wurde moat troch de lokale ynhâld oan te passen en dat wy dus sels oan 'e slach moatte. Mar dan begryp ik dat dus ferkeard.&lt;br&gt;
::Ik wit dat ChatGPT fouten makket en it dus net sa dat ik blyn op dingen yngean (foar de aardichheid moasten jo de hiele diskusje mei ChatGPT ris trochlêze), mar it is ek grutte ûnsin dat ChatGPT neat kin. Wat skriuwt ChatGPT as ik dy warskôging fan jo foarlis: Deze waarschuwing verschijnt altijd bij interfaceberichten. Het is bedoeld om te zeggen: “Denk even na voordat je opslaat.” In jullie geval is de wijziging: één korte zin, zonder code, zonder sjablonen. Dat is zo veilig als het maar kan. Deze waarschuwing is geen signaal dat je “op gevaarlijk terrein” zit — het is MediaWiki dat netjes zegt: “dit is belangrijk”.&lt;br&gt;
::Wat ChatGPT skriuwt as ik de benaudens foar AI-hallusinaasje ferwurdzje: &quot;ik begryp de soarch oer AI-hallusinaasje hiel goed. Yn dit gefal giet it lykwols net om nije logika, mar om it ferienfâldigjen fan in interfaceberjocht nei platte tekst, wat neffens MediaWiki-praktyk is. De wiziging is lyts, direkt werom te draaien en feroaret gjin artikelynhâld.&lt;br&gt;
::Mar goed, jo binne behearder, ik net. As jo nul fertrouwen ha yn ChatGPT, dan soe ik dit mar gewurde litte. Ik wol nimmen wat oplizze. Ik besykje allinnich mei te tinken om't it in probleem is dat wol om in oplossing freget.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 16.08 (CET)
:::{{Ping|RomkeHoekstra|Drewes|Kneppelfreed}} No ja, Romke, ik sil jo fertelle hoe't ik ta myn miening oer A.I. kommen bin. Google jout op 't heden boppe oan 'e side ek in A.I.-berjocht as jo wat freegje. Ik woe fan 'e wike witte wêr't de namme ''Ptilinopus huttoni'' wei kaam, de wittenskiplike namme fan 'e Rapajufferdo. ''Huttoni'' is dúdlik ôflaat fan 'e Ingelske efternamme Hutton, mar wa wie dy man (want by in frou komt der net ''-i'', mar ''-ae'' efter). Dus ik freegje dat oan Google. Dat A.I.-berjocht seit fan: o, dat is William Hutton, in bekende Nijseelânske samler fan spesimina, mei jierren fan berte en ferstjerren derby. No naam ik al neat oan fan A.I. sûnder dat ik it earnewêr oars befêstigje koe, dat ik sykje nei in William Hutton mei de opjûne jiertallen. Nearne wat te finen. Ik trochsykje en nei in hiel soad gedoch fûn ik út dat de do ferneamd wie nei de Britsk-Nijseelânske biolooch Frederick Wollaston Hutton. Der hat, ynsafier't ik útsykje kin, nea in William Hutton mei dat berop en dy jiertallen bestien. Dêr bin ik earlik sein wol wat fan skrokken. Dat sadwaande. (En dat gong ek net om nije logika, mar om âlde kennis.)
:::Wat it probleem mei de koördinaten oangiet, ik leau dat ik wat yrritaasje by jo opmerk oer myn opstelling (altyd moeilik te sizzen op basis fan skreaune tekst). Ik hoopje dat jo wol foar it ferstân hawwe dat ik jo ynset yn dizze saak tige wurdearje, mar ik hoopje ek dat jo der begrip foar opbringe kinne dat ik huverich bin om om te prutsjen mei programmatuer dêr't ik hielendal gjin ferstân fan haw. Dat ien regel platte tekst it ferskil net meitsje sil, dat wol ik wol oannimme, mar dat makket it ferskil ek net om it probleem mei de koördinaten op te lossen. Jo binne fan doel (of ik moat jo ferkeard begripe) om dêrnei oan 'e programmatuer te sleuteljen. As jo dêr ferstân fan hawwe, bêst genôch. As jo dat poer en allinnich dogge op basis fan 'e oanwizings fan ChatGPT, dan fiel ik my dêr earlik sein net sa noflik by. Ik soe earlik sein wat dit oangiet wol wat ynbring fan 'e oare behearders hawwe wolle. Wat fine {{Ping|Drewes}} en {{Ping|Kneppelfreed}} hjirfan? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 16.40 (CET)
::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Drewes|Kneppelfreed}} No wurket it [Berjocht:Koördinaten yn tekst] sawiesa net. It is de trouwens de fraach of der überhaupt sleutele wurde moat nei it opslaan fan in interfaceberjocht (interface = tagongstekst). Mar dat leart ús it úttesten. Wat ik yn it Berjocht:Koördinaten yn tekst dêrnei ferfange soe, kin ek wersteld wurde, dat liket my net folle oars as mei oare berjochten.
::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Wat it gebrûk fan A.I. oanbelanget: A.I. hellet syn ynformaasje fan ynternet en ek ynternet is net altiten korrekt. Sjoch nei wat jo hjoed oer BirdLife by it seerotsje skreaunen en ik hie lykas jo dêr ek myn twifel oer. By fragen oan ChatGPT kinne jo nei boarnen freegje, dy jout er dan by it jaan fan in antwurd en dan kinne jo de ynformaasje fuort by de boarne kontrolearje. Jo fregen oan Google A.I. wêr't de namme ''huttoni'' yn ''Ptilinopus huttoni'' wei kaam. Ik ha gjin ûnderfining mei Google A.I., mar ik ha foar de aardichheid jo fraach suverkrekt oan ChatGPT frege en krige fuort as andert: &quot;huttoni ferwiist nei Frederick Wollaston Hutton (1836–1905), in Britsk-Nijseelânske natuerûndersiker en geolooch&quot; mei ferwizing nei it Ingelsktalige wikipedylemma (Frederick Hutton (scientist).) ChatGPT makket bêst wol fouten (minsken meitsje dy trouwens ek), mar wat ik yntusken wol wit is wat spesifiker de fraach, namste better de antwurden binne. Ik soe jo oanriede dochs ris ChatGPT te brûken (en altiten om boarnen te freegjen).--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 22.46 (CET)
:::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Tankjewol foar de tip. Ik sil der ris oer neitinke. Wat de rest oangiet, as jo tinke dat it miskien mei it opslaan fan dy regel platte tekst klear is, dan wol ik dat wol foar jo dwaan. (Dus dat doch no daliks even.) Mar as der mear gebeure moat, wol ik graach dat jo dêr even mei wachtsje oant Drewes en Kneppelfreed ek har sechje oer dit ûnderwerp dwaan kinnen hawwe. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 23.09 (CET)
::::::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], ik wol alderearst Romke tige betankje foar jo ynset om dit euveltsje te ferhelpen. Sa't it liket, skynt it allinnich op ús wikipedy net te wurkjen. Ik sjoch by in soad oare wikys wurket it wol. It soe tige moai wêze dat we it hjir ek wer oan it wurk krije kinne. As Romke hjir oan sleutelje wol, dan fyn ik dat poerbêst. Iksels bin in bytsje noedlik om dêr mei om te pielen. As jo, Romke, dat net oan doare, kinne we altyd freegje op dy link dy't Phabricator stjoerd hat: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech]. It liket dat it berjocht feroare wurde moat. By nl brûke se de âlde [https://nl.wikipedia.org/wiki/Sjabloon:Co%C3%B6rdinaten sjabloan koördinaten], dy't praktysk itselde wie as ús [[Berjocht:Koördinaten]]. Wêr't ik bang foar bin, as we it berjocht koördinaten feroarje, we alle siden by del moatte om dy ek te feroarjen. 
::::::En wat ChatGPT oanbelanget, dêr haw ik noch net mei wurke, wol mei Google AI, en ik haw dêr mingde gefoelens oer. It sil yn protte gefallen wol goed wêze, mar it kin it somtiden ek ferkeard ha. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 des 2025, 03.21 (CET)
:::::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Ieneach hat no in interfaceberjocht oanmakke en der is fierder neat raars bart, lykas ChatGPT al oanjoech. It feroaret lykwols noch neat oan 'e wurking fan 'e koördinaten om't it âlde berjocht noch hieltiten de Geohack-keppeling makket. Der moatte no twa dingen dien wurde: 1. Om't der in lus ûntstiet mei't de namme fan it berjocht en de namme fan it interfaceberjocht meiïnoar botse, moat der A. in nij berjocht oanmakke wurde ûnder de namme Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer. B. Yn it âlde berjocht moat in trochferwizing komme. Dat is alles. Wurket it net, dan kin neffens ChatGPT alles weromdraaid wurde: klikke op skiednis, kies de eardere ferzje en weromsette. Eefkes foar jim ynformaasje: ik ha mei ChatGPT sels in pear saken thús oplosse kind, û.o. it werstellen fan it lint yn Word (dat út it byld ferdwûn wie), mei help fan A.I. in skealike pop-up fan 'e computer ferwidere en in skermprobleem mei de mobyl oplost. It foardiel fan ChatGPT is dat er by problemen alles yn stappen trochjout. Ik wachtsje jim reäksje ôf. It soe moai wêze as [[Meidogger:Drewes]] as behearder ek eefkes reägearret? [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 09.05 (CET)
::::::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Miskien bin ik wol wat te foarsichtich mei sok spul. Dus, no ja, okee, prebearje it mar ris. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 des 2025, 15.00 (CET)
::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}}  Meidoggers. Ik folgje alles wier wol, mar kin hjir gjin sinnich wurd oer sizze. Interfaceberjocht, ChatGPT of Geohack-keppeling, it seit my neat. Sorry. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 22 des 2025, 16.07 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes}} Ik haw besocht oft in lokale oanpassing mooglik wie en hie hope dat it hjirmei oplost wie, mar it docht bliken dat de koördinaten djipper yn 'e infoboksstruktuer sitte as ferwachte. Dat soe betsjutte dat der ek yn 'e ynfoboksen sleutele wurde moat en dat giet ek my te fier. Dêrom haw ik de feroaring fan it berjocht Berjocht:Koördinaten yn tekst werom set nei de âlde sitewaasje. It nije Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer kin ferwidere wurde lykas ek it interfaceberjocht. Dêrmei binne wy wer by de âlde sitewaasje. ChatGPT advisearret ús op 'e nij Phabricator te mailen om't it in struktureel patroanprobleem is dat dêr thús heart en joech my foar de mail de folgjende tekst.   
:::---- 
:::On fy.wikipedia.org we investigated replacing legacy GeoHack-based coordinate links with Kartographer (maplink).
:::While this initially appears to be a local template change, we found that there is no safe local-only migration path due to how coordinate templates are used.
:::Current situation:
:::* A single coordinate template is used both:
:::  - inline in article text, and
:::  - inside multiple infobox templates.
:::* The template currently outputs a plain external GeoHack link, which works in both contexts.
:::Problem encountered:
:::* Replacing the GeoHack link with Kartographer maplink causes:
:::  - template loop errors when maplink looks up interface messages, or
:::  - literal parameter output (e.g. {{{3}}}) in infoboxes, because infoboxes expect plain wikitext, not a rendering tag.
:::* Splitting logic into subtemplates avoids loops, but still breaks infobox rendering.
:::* Fixing this would require modifying infobox templates, which makes the change non-local and affects many pages.
:::Conclusion:
:::This suggests a structural limitation: when a coordinate template is embedded in infoboxes, switching from GeoHack (plain link) to Kartographer (rendered maplink) cannot be done safely by editing the coordinate template alone.
:::We reverted all local changes after testing.
:::Question:
:::Is there a recommended migration pattern for wikis where coordinate templates are used both inline and inside infoboxes?
:::Or is GeoHack currently the only viable option in such cases?
:::----
:::Dizze tags kinne tafoege wurde:
:::Kartographer
:::Templates
:::Wikimedia-Site-Requests 
:::&lt;br&gt; [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 17.47 (CET)
::::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], ja sa't ik al sei, wie ik al bang  dat der folle mear by komt te sjen. Ik haw ek even besocht en feroarje it [[Berjocht:Koördinaten]], mar dat fern**kt alle koördinaten op 'e siden en dêr moat nei alle gedachten folle mear berjochten by oanmakke wurde, tink ik. We kinne wer besykje it by Phabricator op it aljemint te bringen, en sjen wat er ditkear weromstjoerd. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 des 2025, 20.57 (CET)
::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Wat in ellinde, sis. En dat krekt mei de krystdagen... Romke, jo skriuwe hjirboppe dat it ynterfaceberjocht ferwidere wurde kin. Bedoele jo dêrmei dat ik https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label wiskje moat? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 des 2025, 21.17 (CET)

{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Ieneach, jo meie dat interfaceberjocht ek eefkes stean litte, it kin fierder dochs gjin kwea en it kin altiten noch fuort. It Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer kin fuort en as it nedich is en Phabricator kin neat foar ús betsjutte, dan kinne wy it sa wer oanmeitsje. It âlde Berjocht:Koördinaten yn tekst moat fansels yn alle gefallen stean bliuwe. No earst sjen as Phabricator it foar ús oplosse kin. Sanet, dan kinne jimme in ienmalige ynfoboksfiks oerwege. Yn dat gefal moatte de fjilden fan 'e koördinaten yn 'e ynfoboksen oanpast wurde:

Hjoeddeiske sitewaasje bygelyks:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Ynfoboks abdij
 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|…}}
}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

De ynfoboks befettet yntern:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
| koördinaten = {{{koördinaten|}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

wy feroarje allinnich de ynfobox sels, bygelyks nei:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
| koördinaten = {{{koördinaten|{{Koördinaten yn tekst|{{{lat|}}}|{{{lon|}}}}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

Wy ha alletrije ûnderfining mei ynfoboksen en witte dat wy de ynfoboks werom sette kinne as de feroaring gjin resultaat hat. As it al slagget dan hoege wy fansels net de artikels oan te passen en dan is de ynfoboks sa oanpast dat dy in Kartographer-kaartlink toane kin, wylst dy foar dy tiid allinnich mei in platte GeoHack-link omgean koe. 

Hawar, no earst mar wer eefkes Phabricator ôfwachtsje. Noflike jûn mannen!
--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 22.52 (CET)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], ik ha it wer nei Phabricator stjoerd. Ris sjen wat hy no seit. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 des 2025, 08.34 (CET)

@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], dit is wat ik weromkrigen ha fan Phabricator:

Hi,
user scripts, gadgets, templates, modules, custom CSS are local on-wiki content. Local content is managed independently on each wiki, by each wiki community themselves.
Phabricator is mostly used for MediaWiki, MediaWiki extensions, or server configuration, or by developers and teams to organize what they plan to work on. Phabricator is not a support forum. If you are looking for help with the local code on a wiki, please see https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech instead.
This needs fixing on the local wiki by editing its local content. Thus I am closing this task here - thanks for your understanding.

Dus dêr kinne we neat mei. Hy jout dy iene link wer. We soene dêr ris freegje kinne..... --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 des 2025, 20.00 (CET)

@[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Kneppelfreed, jo soene dizze tekst brûke kinne foar de mail:

&lt;blockquote&gt;
Hello,

We would like to ask for technical advice regarding coordinate templates on a smaller Wikipedia (fy.wikipedia.org).

Current situation:
On our wiki, a single coordinate template is used both:
- inline in article text, and
- inside multiple infobox templates.

This template currently outputs a plain external GeoHack link, which works in both contexts.

Problem:
We investigated replacing the GeoHack link with Kartographer (maplink). While this initially looks like a local template change, we ran into structural issues:

- Using maplink inside the existing coordinate template leads to template loop errors or broken output.
- Splitting logic into subtemplates avoids loops, but then breaks infobox rendering (infoboxes expect plain wikitext, not a rendered maplink tag).
- Fixing this appears to require modifying infobox templates as well, which makes the change non-local and affects many pages.

We reverted all changes after testing.

Question:
Is there a recommended or established pattern for migrating legacy GeoHack-based coordinate templates to Kartographer on wikis where those templates are also used inside infoboxes?

Or is GeoHack currently still the only viable solution in such mixed-use cases?

Any pointers, examples from other wikis, or general guidance would be very welcome.

Thank you in advance.
&lt;/blockquote&gt;

--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 23 des 2025, 21.52 (CET)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], dien! [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 24 des 2025, 07.43 (CET)

@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], dit is it andert dat ik weromkrigen haw fan https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech oangeande de koördinaten.

Okay, so there are two problems:

:::* GeoHack doesn’t show a map. What GeoHack shows is defined at [[Berjocht:GeoTemplate]], you can copy parts of its Dutch or English (or whichever) counterpart to fix this.
:::* You couldn’t replace the GeoHack link with a Kartographer one. This replacement is probably worth it even if you manage to (or could manage to) add the map to GeoHack, as showing the map without loading a new page is more user-friendly in my opinion. The problem with Kartographer is that it uses a completely different coordinate structure. Currently [[:fy:Berjocht:Koördinaten yn tekst]] gets a parameter with the value &lt;code&gt;53_03_03_N_5_34_32_E_type:city_zoom:15_region:NL&lt;/code&gt;, but Kartographer expects three parameters: &lt;code&gt;latitude=53.050833&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;longitude=5.575556&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;zoom=15&lt;/code&gt; (the latter is optional, &lt;code&gt;type:city&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;region:NL&lt;/code&gt; have no Kartographer equivalents), e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;maplink latitude=&quot;53.050833&quot; longitude=&quot;5.575556&quot; zoom=&quot;15&quot; /&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (&lt;maplink latitude=&quot;53.050833&quot; longitude=&quot;5.575556&quot; zoom=&quot;15&quot; /&gt;). While it’s probably possible to code the conversion between the two formats in wikitext (with the help of [[:fy:Module:String]]), the result would likely be unreadable wikitext. So you have two options: either convert all calls using a bot, or have a Lua module do the conversion. The Lua solution means less edits in the short term, but I find the current parameter value quite hard to read, so I think a bot conversion would result in a better editor experience in the long term. 

It earste probleem is dus in kwestje fan [[Berjocht:GeoTemplate]] te fiksen. It twadde probleem liket in stik mear yngewikkeld. --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 30 des 2025, 01.27 (CET)

: Dus opsje a is alles omsette mei in bot en opsje b is in konversy yn in Lua-module. Hy advisearret opsje a mar beide opsjes geane fier boppe myn kennis. Wat no? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 30 des 2025, 10.00 (CET)
::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], hy sei dêr binne twa problemen. Us [[Berjocht:GeoTemplate]] is tink ik út de tiid, want dêr stiet gjin kaart op. We kinne dy side miskien ferhelpe om de fariant fan nl of en of de oer te nimmen. Ik tink dat it probleem dan ek noch net ferholpen is, want [[Berjocht:Koördinaten]] en [[Berjocht:Koördinaten yn tekst]] sille nei alle gedachten ek oanpast wurde moatte, want yn in soad oare wikys wiene dy jierrenlyn al oanpast neffens nije systemen sa't ik begrepen ha. Dy fan ús is nea oanpast. It simpelste is dy ek fan bgl nl of en of de oer te nimmen.
::It twade probleem is grutter, want as je Kartographer brûke wolle, moatte oare koördinatestruktueren, sa't er hjirboppe neamt, brûkt wurde en dêr binne twa opsjes foar: a: mei in bot of b: mei in Lua-module.
::Wat te dwaan no: ik soe it net witte. It giet my allegear te fier boppe de pet. We kinne besykje it earste probleem op te lossen en sjen oft dat wat helpt. Ik ha earder besocht mei dy Lua-rommel te pielen, mar rekke alhiel fêst. Ik ha lêsten besocht om [[Berjocht:Ofbyld multy]] te meitsjen, dêr't je meardere ôfbylldings sa as yn bygelyks ynfoboksen sette kin, mar doe rûn ik tsjin in betonnen muorre oan, want dêr rûn ik tsjin dy Lua-modulen oan en besocht guon fan dy berjocten oan te meitsjen, mar rûn ahiel fêst. Ik tocht nei it foarinoar krijen fan 'e posysjekaarten, dat ik soks hooplik ek oan 'e praat krije koe, mar dat slagge my dus net. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 30 des 2025, 20.32 (CET)
:::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed}} Tsja, mannen, ik kin hjir ek net folle oan tafoegje. Ik haw de reäksje fannacht trije kear lêzen en ik koe it noch net neikomme. Ik hie sels noch nea fan Lua heard, en wit net wat dat is. Bots hawwe wy ek net. Wat ik wol sjoch is dat GeoHack DMS-koördinaten (degrees, minutes, seconds) brûkt, wylst Kartographer desimale koördinaten brûkt. As we Kartographer brûke wolle soene, betsjut dat dat al dy DMS-koördinaten omrekkene wurde moatte. Wat my oangiet is dat in brêge te fier. Dus we bliuwe by GeoHack. Dan is der noch ien mooglikheid: gewoan hânmjittich side foar side de boel oanpasse. It giet om sa'n 4.500 haw ik lêsten opsocht. As we 50 deis dwaan kinne komt dat út op in fearnsjier. Dat is net leuk, mar it soe te dwaan wêze as we allegearre mei-inoar de hannen út 'e mouwen stekke. Mar dan moat der earst fansels wol in funksjonearjende keppeling yninoar knutsele wurde om 'e âlde mei te ferfangen. Dat is wêr't it by my stûket, want dat kin ik sels net dwaan. Of oars kinne we der ek foar kieze om 'e âlde keppeling net te ferfangen mar gewoan fuort te heljen. We hawwe ommers yn hast alle geografyske artikels ek al in posysjekaart. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 30 des 2025, 21.18 (CET)
:::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Hoe dan ek, it wurket no net dus gjin ien hat wat oan dy koördinaten en it jout allinnich mar argewaasje as jo der op drukke en der komt neat. It giet hoe dan ek my ek fier boppe de macht, dus it soe al fan Kneppelfreed komme moatte en oars is it net oars. Faaks is dan de koartste klap om de koördinaten út de ynfoboksen te ferwiderjen. Mar dat lit ik oan jimme oer, ik help wol mei as se side foar side omset wurde moatte (mar dan sil der ek in plan komme moatte hoe't wy dat oanpakke, oars iepenje wy allegear siden dêr't earder al ien oan 'e gong west hat.  

Kinne jo hjir wat mei [[Meidogger:Kneppelfreed]]? Dit ha'k fan ChatGPT, faaks helpt it jo wat.
&lt;blockquote&gt;
'''Stappenplan: starten met een Lua-oplossing (veilig en omkeerbaar)'''

''Doel:
Kartographer gebruiken zonder artikelen of infoboxen aan te passen, en met mogelijkheid tot volledige terugdraai.''

----
'''Stap 1 — Niets wijzigen aan artikelen of infoboxen'''

* Geen enkele artikelpagina aanpassen
* Geen infobox-sjablonen aanpassen
* Alles moet blijven werken met de huidige GeoHack-parameterstring
* Als dit niet haalbaar blijkt → stoppen.
----
'''Stap 2 — Maak één nieuw Lua-module aan (losstaand)'''

Maak een nieuwe module aan, bijvoorbeeld:

&lt;small&gt;Module:Koördinaten&lt;/small&gt;

Deze module doet uitsluitend het volgende:

* input: de bestaande GeoHack-string

&lt;small&gt;53_03_03_N_5_34_32_E_type:city_zoom:15_region:NL&lt;/small&gt;

* output:
** latitude (decimaal)
** longitude (decimaal)
** zoom (optioneel)

'''Belangrijk:'''
*De module rendert géén kaart
*Geen maplink, geen HTML
*Alleen parsing en omrekening
----
'''Stap 3 — Houd de Lua-code minimaal en leesbaar'''

*Gebruik standaard Lua-functies
*Eventueel : &lt;small&gt;Module:String&lt;/small&gt; voor splitsen
*Geen “slimme” trucjes

Commentaar toevoegen bij elke stap (voor onderhoud)

Als de code onleesbaar wordt → heroverwegen.
----
'''Stap 4 — Pas alleen het bestaande sjabloon minimaal aan'''

In &lt;small&gt;Berjocht:Koördinaten yn tekst:&lt;/small&gt;

*Voeg een '''veilige keuze''' toe:
**Als Lua-module geldige coördinaten teruggeeft → gebruik Kartographer
**Anders → toon exact de oude GeoHack-link

Dus altijd een '''fallback'''.

Geen recursie, geen extra sjablonen.
----
'''Stap 5 — Test uitsluitend via voorvertoning'''

*Test op 1 artikel met inline coördinaten
*Test op 1 artikel met infobox
*Alleen voorvertoning gebruiken
*Pas opslaan als:
**geen foutmeldingen
**geen lege waarden
**geen template-lussen
----
'''Stap 6 — Terugdraaien moet triviaal zijn'''

Zorg dat alles terug te draaien is door:

*het sjabloon terug te zetten
*of de module te verwijderen

Geen sporen in artikelen.
----
'''Stopcriteria (heel belangrijk)'''

Direct stoppen als:

*infoboxen {{{3}}} of lege waarden tonen
*template-lus ontstaat
*meerdere sjablonen tegelijk aangepast moeten worden
*extra interfaceberichten nodig lijken

Dan is Lua hier geen goede oplossing.
----
'''Samenvattend'''

*Lua is hier een tussenlaag, geen einddoel
*Veiligheid en leesbaarheid gaan vóór functionaliteit
*Geen bot, geen massabewerkingen
*Bij twijfel: niets doen en GeoHack behouden

----
'''Hjirûnder stiet in minimaal Lua-skelet (raamwurk) dat allinnich de besteande GeoHack-string parsed en omrekkenet. It rendert neat en feroaret neat oan artikels. As dit al net stabyl wurket, moatte wy hjir stopje.'''

It is in minimaal en feilich Lua-skelet en hoe't it brûkt wurdt, sa opset dat:

*er niets aan artikelen of infoboxen verandert
*alles terug te draaien is
*het vooral begrijpelijk blijft voor een volgende beheerder

----
'''Lua-skelet (minimaal en veilig)''' 

Nieuwe pagina aanmaken:

&lt;nowiki&gt;&lt;/pre&gt;Module:Koördinaten&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

Inhoud (voorbeeld, nog zonder Kartographer):

&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
-- Module:Koördinaten
-- Doel: omrekken fan GeoHack-koördinaten nei desimale latitude/longitude
-- LET OP: dizze module rendert GEEN kaart

local p = {}

local function dmsToDecimal(deg, min, sec, hemi)
    local val = deg + (min / 60) + (sec / 3600)
    if hemi == 'S' or hemi == 'W' then
        val = -val
    end
    return val
end

function p.parse(frame)
    local input = frame.args[1]
    if not input or input == '' then
        return nil
    end

    local parts = mw.text.split(input, '_')
    if #parts &lt; 8 then
        return nil
    end

    local lat = dmsToDecimal(
        tonumber(parts[1]),
        tonumber(parts[2]),
        tonumber(parts[3]),
        parts[4]
    )

    local lon = dmsToDecimal(
        tonumber(parts[5]),
        tonumber(parts[6]),
        tonumber(parts[7]),
        parts[8]
    )

    return string.format(
        'latitude=%.6f|longitude=%.6f',
        lat,
        lon
    )
end

return p
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;


'''Belangrijk''':

*Dit doet nog niets zichtbaar
*Geen &lt;maplink&gt;
*Geen HTML
*Alleen rekenen

----

'''Hoe dit later in het sjabloon gebruikt kan worden (concept)'''

In &lt;small&gt;Berjocht:Koördinaten yn tekst&lt;/small&gt;(alleen conceptueel):

&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:Koördinaten|parse|{{{1}}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

👉 In deze fase alleen testen in voorvertoning, niet opslaan.

----
'''Waarom dit skelet veilig is'''

*Geen recursie
*Geen template-lus mogelijk
*Geen wijziging aan artikelen
*Geen afhankelijkheid van infoboxen

Eén module = één edit om terug te draaien

----
'''Wat nog NIET moet gebeuren'''

❌ Nog geen &lt;maplink&gt;&lt;br&gt;
❌ Nog geen vervanging van GeoHack&lt;br&gt;
❌ Nog geen bot&lt;br&gt;
❌ Nog geen interfaceberichten aanpassen&lt;br&gt;

Eerst alleen vaststellen:

Kinne wy betrouber latitude/longitude út de besteande string helje?

Als dit niet stabiel werkt → direct stoppen.

----
{{Ping|RomkeHoekstra}}, {{Ping|Ieneach fan 'e Esk}}, sorry, mar dit giet my allegear boppe de pet. Ik ha by https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech frege as se dêr mei helpe wolle, of immen witte dy't ús helpe wol. It moat as it heal kin al even fikst wurde, want dat soe ek moai wêze foar takomstige meidoggers. As ik nei in wike neat fan harren hear, dan sil ik sels noch even besykje dêr mei om te pielen en as dat net my net slagget, dan moatte we mar in plan meitsje alle siden hânmjittich om te setten. Ik soe it leafste de koördinaten wol op 'e siden hâlde wolle.
:{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk}} De bêste winsken foar it nije jier! Geweldich Kneppelfreed dat jo dit fierder noch oppakke wolle. As it net slagget, soe'k der mar net te lang mear mei omgrieme. Dan kin de tiid miskien better stutsen wurde yn it omsetten en dan moat er lykas Ieneach skreau noch wol in funksjonearjend einformaat komme. Ik ha der fierder gjin doel oer, it iennige wat ik bydrage kin is wat ChatGPT hjir oer seit. Ik wit dat jimme dêr noch net sa'n soad betrouwen yn ha, mar wy wite ek net alles en meiïnoar ynklusyf ChatGPT witte wy yn alle gefallen mear. 
----
Stappenplan bij handmatige omzetting van alle artikelen – zo pak je het veilig aan:&lt;br&gt;
1️⃣ '''Leg eerst het nieuwe eindformaat vast (zonder uitzonderingen)'''

Nog vóór het eerste artikel:

*exact één manier afspreken om coördinaten te noteren
*vastleggen:
**welke parameters verplicht zijn
**welke optioneel zijn (bijv. zoom)
**hoe het er in infoboxen uitziet

Bijvoorbeeld (alleen illustratief):
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Koördinaten yn tekst
 | latitude = 53.050833
 | longitude = 5.575556
 | zoom = 15
}}
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;
----
2️⃣ '''Maak een korte handleiding voor bewerkers'''

Eén simpele pagina is genoeg:

oude vorm → nieuwe vorm

*1 of 2 voorbeelden
*hoe je graden/minuten/seconden omzet naar decimalen
*waar je fouten meldt

Dit voorkomt goedbedoelde, maar verschillende oplossingen.
----
3️⃣ Begin met 3–5 testartikelen

Niet meteen los.

*kies artikelen:
**1 met infobox
**1 zonder infobox

*controleer:
**kaart klopt
**mobiele weergave
**geen foutmeldingen

Pas als dit goed voelt → doorgaan.
----
'''4️⃣ Werk in kleine batches'''

Bijvoorbeeld:

*5–10 artikelen per keer
*tussendoor kijken of alles nog goed gaat
*niet alles in één week willen doen
*Dat houdt het overzichtelijk.
----
5️⃣ '''Verwijder oude GeoHack-specifieke rommel'''

Bij elke omzetting:

*haal type:city, region:NL etc. weg
*zet ze niet om naar iets vaags
*liever minder, maar correct
----
6️⃣ '''Noteer wat al gedaan is'''

Bijvoorbeeld:

*een categorie “Koördinaten omset nei Kartographer”
*of een projectpagina met afgevinkte artikelen
*Zodat niemand dubbel werk doet.
----
7️⃣ '''Accepteer dat het niet perfect hoeft'''

Dit is belangrijk:

*een kaart die 20 meter verschoven is → oké
*een ontbrekende zoom → oké
*later verbeteren kan altijd
----
'''Eerlijk slotwoord'''

Na alles wat jullie geprobeerd hebben, is dit:

*de meest begrijpelijke
*de meest controleerbare
*en de minst stressvolle route

En misschien wel de enige die echt past bij een kleine, zorgvuldige wiki.

Als je wilt, help ik graag met:

*een concreet Fries voorbeeldartikel
*een korte omzettingshandleiding
*of een checklist voor elke bewerking
&lt;/blockquote&gt;

== Uitnodiging ==

--------------

{| style=&quot;width:100%; text-align:center; background-color:WhiteSmoke&quot;
|- 
| &lt;h3&gt;&lt;span style=&quot;color: #000;&quot;&gt;Kom jij ook naar de extra feestelijke nieuwjaarsborrel?&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;
&lt;span style=&quot;color: #000;&quot;&gt;Wikipedia bestaat 25 jaar! De borrel is op 17 januari in Den Bosch. &lt;br&gt;&lt;br&gt;'''[[wmnl:Nieuwjaarsbijeenkomst 2026|Schrijf je uiterlijk 10 januari in]]!'''
&lt;br&gt;&lt;br&gt;De borrel wordt georganiseerd door Wikimedia Nederland voor alle Wikimedianen.
&lt;br&gt;Eventuele partners zijn ook welkom.&lt;/span&gt;
| [[File:Mascot celebratory floating balloons.jpg]]
|}
--------------

Ik hoop dat er Friese Wikipedianen zijn die de reis naar Den Bosch kunnen maken. In elk geval zijn jullie ook van harte welkom. [[Meidogger:Ellywa|Ellywa]] ([[Meidogger oerlis:Ellywa|oerlis]]) 7 jan 2026, 21.40 (CET)

== In goed begjin? ==

Eltsenien dy't ik noch net troffen haw: Folle Lok en Seine.
As immen neat om hannen hat, kin er dan ris op [[Meidogger:Mysha/Kladblok]] sjen hoe't de plaatsjes goed komme? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 15 jan 2026, 10.03 (CET)

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16 jan 2026, 20.45 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;
: Grif hawwe hja it idee dat it foar eltsenien dúdlik wêze sil, mar ik soe sizze dat it de tante-test (muoike-metoade(?)) net folbringen kin. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Amateurfuotbalklubs yn Fryslân ==

@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]], is der immen dy't de amateurfuotbalklubs yn Fryslân by de tiid bringe/ferbetterje wol? Guon klubs hawwe noch gjin side en in guon klubs binne fusearre. Ek soe it moai wêze as der in navigaasjebalkje komt fan de klubs út Fryslân of sokssawat. Ik yn alle gefallen haw der gjin nocht oan, it seit my net sa folle, mar as in Fryske wikipedy soe it baas wêze en haw soks teminsten by de tiid. Ik haw de lêste tiden dwaande west mei in soad siden en oare dingen oan it ophelpen en dêr haw ik stadichoan in bytsje myn nocht fan, want it begjint wat putsjewurk te wurden. Ik wol meikoarten ris oer dingen skriuwe dêr't ik niget oan haw. Alfêst tige tanke. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 18 jan 2026, 04.45 (CET)
:@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] Ha we in list om hokker Klubs it giet? [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 18 jan 2026, 11.13 (CET)
::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk|Mysha|Drewes}}  Gjin idee, ik ha ek al eefkes sjoen mar koe allinnich de Fryske list fine, dy't neffens Kneffelfreed al datearre is. Ik bin earlik sein net sa thús yn 'e sport.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 18 jan 2026, 14.38 (CET)
::::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk|Mysha}} Ik bin ek net thús yn 'e sport en fiel der gjin sprút foar. En sjoch ek ris nei dy oare siden dy't dy't by de tiid brocht wurde moatte. Totaal in krappe 125 op dit stuit. Wy hawwe ienfâldich te min meidoggers om alles by te hâlden. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 18 jan 2026, 16.26 (CET)
:::::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Drewes|RomkeHoekstra|Mysha}} Ik bin net fan 'e sport en alhielendal fan it fuotbal. Ik haw yn it ferline wolris in keatsferiening of sa beskreaun, mar dat wie ynsidinteel. It lokket my net oan om hjir struktureel mei oan 'e gong. Wat kin ik sizze? Dit is myn ûnderwerp net. Drewes hat gelyk: we kinne net alles byhâlde. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 jan 2026, 01.46 (CET)

@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]], der is dêr fierder gjin list fan dy't by de tiid brocht wurde moatte. It bêste is om se allegear eefkes bylâns te rinnen. Soks binne we ek mei de siden oer doarpen ensfh oan 'e gong. Guon dêrfan wiene sa'n 20 jier net bywurke.&lt;br&gt;
Sa besteane bygelyks [[Bolswardia]] en [[CAB]] net mear en binne se fusearre ta SC Bolsward. De bêste manear soe wêze om dan even nei de Nederlânske ferzje te sjen. Ja Drewes hat wier gelyk dat we net alles byhâlde kinne, mar as it heal kin, soe it moai wêze dat siden, dy't mei Fryslân te krijen hawwe, in bytsje byholden wurde. Ik soe tinke dat sokke siden wol reedlik populêr by de lêzer wêze soene. Mar hawar as it net ien oanlokket om dêr mei oan 'e gong te gean, dat ik wol jimme ek gjin wurk opkringe, it moat wol moai bliuwe fansels. --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 19 jan 2026, 20.49 (CET)
:::::{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|RomkeHoekstra|Mysha}} Dan moatte we earst mar ris in list sjen te meitsjen, fan wat we ha en wat der efterhelle is. Ik bin al fan de sport mar fan it fuotbal bin ik mear fan de grutte toernoaien en de gruttere klubs. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 19 jan 2026, 09.42 (CET)
::::::{{Ping|FreyaSport}} Jo kinne [[:Kategory:Fryske_fuotbalklup]] as ynvintarisaasjelist brûke. Dat binne alle Fryske fuotbalklubs dêr't wy siden oer hawwe. Dan hoege jo net alle doarpen bylâns om te sjen oft der in artikel oer de pleatslike klub bestiet. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 20 jan 2026, 01.58 (CET)
:::::::{{Ping|FreyaSport|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk|Drewes}} Moai dat jo dat oppakke wolle Freya. Eefkes in pear opmerkingen foar ús allegear: (1) miskien is it wol goed om der tenei by in bewurking wat konsekwinter om te tinken of der in fermoeden is dat it artikel by de tiid brocht wurde moat en sa ja, dan fuort eefkes dat berjocht ta te foegjen. Ferâldere artikels binne gjin reklame foar de Fryske wikipedy en ik kin my foarstelle dat soks argewaasje jout by in lêzer dêrfan, dus ek hiel moai dat Kneppelfreed dit eefkes oan 'e oarder stselde. Ik bin op it stuit wat mei Frankryk oan 'e gong en dêr kaam ik ek slim ferâldere artikels tsjin fan (grutte) plakken en sa ek mei de regio's dêre, wylst der wol lytse bewurkinkjes dien wurde. Somtiden is it ien yn eachopslach te sjen dat de ynformaasje yn in ynfoboks al aardich datearre is. (2) Sa'n berocht tafoegje is in ding, mar it moat ek dúdlik wêze wêrom&quot;t in berjocht tafoege wurdt. Sa is it handich om - yn guon gefallen - op 'e oerlisside (as it hiel erch nedich is) of teminsten yn 'e gearfetting in regeltsje efter te litten wat der krekt by de tiid brocht wurde moat. Dat hoecht net as dat yn ien eachopslach lykas by doarpen of stêden wol te sjen is, mar by [[Kim Kardashian]] bygelyks stiet noch in berjocht dat it artikel by de tiid brocht wurde moat, wylst dêr nei it oanbringen fan it berjocht noch wol oan wurke is. In regeltsje yn 'e gearfetting lykas &quot;by de tiid bringe&quot; of &quot;update nedich&quot; seit foar in oar net altiten alles. In update yn it artikel fan bygelyks wat? As in klub fusearre is of as der mei in persoan wat feroare is, dan is it handich om dat tagelyk mei de tafoeging fan it berjocht fuort op 'e oerlisside of yn 'e gearfetting del te setten. Sadat de persoan dy't it oppakt fuort ek wit wat der barre moat.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 20 jan 2026, 08.45 (CET)
:::::::: Ut dy beskriuwing lês ik dat wy in berjocht {{moatbywurke}} hawwe. Krekt hokfoar berjocht is dat? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
{{Ping|Mysha}} Mysha, dat is it berjocht: {{By de tiid}}.
:::::::: {{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|Welberry|Wutsje}} Ik ha sakrekt in begjintsje makke, nei efkes neitinken ha ik besletten it wat gestrukturearder ([[Wikipedy:Wikiprojekt/Fryske amateur fuobalklups]]) oan te pakken as wat ik mei de [[PC]] en de grutte Omgongen fan it hurdfytsen dien ha. Ek om't ek ik net alhiel thús bin yn it fuotbal. Ik gean earst de kommende wiken efkes goed de brot troch en dan moat it mar ris los en hooplik komt der wat help fan bûten. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 20 jan 2026, 13.25 (CET)

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 18 jan 2026, 14.21 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

19 jan 2026, 22.01 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Oranjestêden ==

Wy sizze no op de haadside dat [[Oranjestêd]] de haadstêd is fan [[Arûba]] en fan [[Sint Eustaasjes]]. Dan moat dy keppeling, op de haadside, fansels al nei [[Oranjestêd]]; oars komt de lêzer by mar ien stêd út. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 9 feb 2026, 14.15 (CET)
: Ik haw [[Berjocht:Wisten jo dat/wike 7]] oanpast dat dy keppelet nei [[Oranjestêd]], mar ik wit net at it berjocht om it berjocht om it bejocht dan ek oanpast wurdt. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:: It is goedkaam. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Reference Previews – experiment ==

Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this.

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Problem ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the &lt;sup&gt;a b&lt;/sup&gt; (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Assumption ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Idea ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision.

When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the &quot;x&quot; or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker'''
&lt;/gallery&gt;

When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker'''
File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview'''
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview'''
&lt;/gallery&gt;

By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Experiment ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews.

We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[Meidogger:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Meidogger oerlis:Johannes Richter (WMDE)|oerlis]]) 20 feb 2026, 13.26 (CET)
:As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&amp;diff=prev&amp;oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). --[[Meidogger:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Meidogger oerlis:Johannes Richter (WMDE)|oerlis]]) 9 mrt 2026, 14.31 (CET)

:: Skriuwer wol graach in ekspiriment dwaan; ik haw gjin idee wêrom dat net op En: dien wurdt: It ekspiriment is beheind, dat de beheining op En: koe ienfâldich op mar 1% setten wurde. Mar it nuvere is dat der sein wurdt dat it barre sil; der wurdt net om tastimming frege, mar sûnder fregen wurdt dit oplein. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:: Author would like to do an experiment; I have no idea why it isn't done at En:: The experiment is limited, so the restriction on En: could simply be set to only 1%. But the strange thing is that it is SAID to be happening; permission is not asked, this is imposed without asking. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Save the Date: zaterdag 20 juni 2026 Verjaardagsfeest Wikipedia 25 jaar! ==

Op 19 juni bestaat de Nederlandstalige Wikipedia precies 25 jaar en dat willen we vieren! 

Daarom nodigen we je van harte uit voor het verjaardagsfeest op zaterdag 20 juni van 12:00 tot 17:00 uur bij restaurant LE:EN in Utrecht. 

Inschrijving is geopend! Op [[wmnl:Verjaardagsfeest_Wikipedia_25_jaar!|deze pagina]] vind je meer informatie alsmede het inschrijfformulier.

We hopen dat je erbij kunt zijn en kijken ernaar uit je te mogen verwelkomen. Tot dan!

Met vriendelijke groet,

Team Wikimedia Nederland [[Meidogger:JansenKirsten|JansenKirsten]] ([[Meidogger oerlis:JansenKirsten|oerlis]]) 12 mrt 2026, 11.36 (CET)

: It is moai dat der romte foar in feestke is foar Nl:. Fansels is Fy: jonger: Wolle wy eat dwaan foar [[2 septimber]] [[2027]]? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Kaarte? ==

Is it [[Klaverjasse (kaartspul)]] of [[Klaverjassen (kaartspul)]]? Wat wy ek skriuwe, der binne hoe ek lju dy't it der net mei iens binne. Dat, kinne jim der eat oer sizze dêr't wy by bliuwe kinne? Perslot: der binne noch mear spultsjes om te beskriuwen. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 13 mrt 2026, 13.45 (CET)

: [[Meidogger oerlis:Top8]] skreau op dy oerlisside in antwurd dat ik frege hie hjir te skriuwen:
:Ik soe oanslute wolle by wat Popkema yn syn grammatika seit, mei de oanfolling dat in ynfinityf brûkt as haadwurd gjin -n krijt as er sûnder fierdere determinearders foarkomt: 'Fytse is in sûne aktiviteit mar smoke wurde je net better fan.' Datselde jildt dus ek foar ynfinitiven dy't brûkt wurde as kopkes. 
:As der in bywurd by de ynfinityf komt bliuwt dy sûnder -n: 
:'Hurd wurkje is goed foar dy.' 
:Of: 'Altyd mar hurd wurkje is net goed foar dy.'
:Sagau't der in lidwurd of in oar bepalend wurd foar de ynfinityf komt, komt der wol in -n achter. 
:'Syn fytsen is ta in obsesje wurden.'
:'Dat altyd mar hurde wurkjen is net geod foar dy.' 
:Yn myn optyk is dat de gongbere Fryske noarm. 
:Troch de tanimmende druk fan it Hollânsk op it Fryske systeem sjogge je hieltiid faker in -n achter in ynfinityf, ek as it net hoecht/heart. Dêr woe ik net yn meigean.
:Om de regels krekt op papier te krijen (ik haw grif net alle gefallen goed útbonke) soene je in trochkrûpte grammatikus freegje moatte. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 13 mrt 2026, 17.07 (CET)

::{{Ping|Mysha}} Mar it is net in frije kar, Mysha, of in kwestje fan smaak: dit is grammatika. &quot;Klaverjasse&quot; is yn dit gefal simpelwei fout. &quot;Klaverjasse&quot; is in tiidwurd (''werkwoord''). As in wurd dat fan oarsprong in tiidwurd is, brûkt wurdt as in haadwurd (''zelfstandig naamwoord''), dan kriget it yn it Frysk in -n oan 'e ein. Dus: &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''wy klaverjasse,''&lt;/span&gt; mar &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan klaverjasse'''n'''.''&lt;/span&gt; 
::Tiidwurden en haadwurdlik brûkte tiidwurden komme yn it Nederlânsk ek foar. Soks wurdt yn it Frysk allinnich mar fout dien (neffens my) om't it Nederlânsk by tiidwurden altyd al in -n oan 'e ein hat, dus yn dy taal sjogge (en hearre) je it ferskil net. 
::Hoe kinne je beide foarmen no útinoar hâlde as je dêr net genôch taalgefoel foar hawwe of as je gjin ''native speaker'' binne? Hiel simpel: as je der in lidwurd (&quot;it&quot;) foar sette kinne, moat der in -n oan 'e ein. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy klaverjasse altyd tiisdeitejûns''&lt;/span&gt; kin der gjin lidwurd foar. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy binne tiisdeitejûns altyd oan it klaverjasse'''n'''''&lt;/span&gt; stiet it lidwurd der al yn en is it dúdlik dat it net &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy binne tiisdeitejûns altyd oan it &lt;span style=&quot;text-decoration: line-through;&quot;&gt;klaverjasse&lt;/span&gt;''&lt;/span&gt; wêze kin. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan klaverjasse'''n'''''&lt;/span&gt; stiet der gjin lidwurd foar, mar kin it ynfoege wurde: &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan '''it''' klaverjassen.''&lt;/span&gt; Yn titels giet it altyd om haadwurdlik brûkt tiidwurd, omdat bgl. &quot;klaverjassen&quot; gjin sin is en dat wurd dus gjin tiidwurdsfunksje hawwe kin. Boppedat: wêr giet dat artikel oer? Oer '''it''' klaverjassen. 
::Ik hoopje dat ik it sa dúdlik útlein haw. Sa net, skromje dan net om my der nochris nei te freegjen. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 14 mrt 2026, 20.06 (CET)


::: {{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}}{{Ping|Top8}}Sjoch: At hjimme beide skriuwe, dan is te sjen dat ik net freegje om't ìk dat aardich fyn, mar om't wy dúdlik hawwe moatte hoe it weze moat. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

:@Mysha Ik snap dy wol, in net-memmetaalprater freget om hâldfêst. Mar soms binne de regels net simpel en sels mei dizige grinzen.
:@Ieneach fan 'e Esk Tank foar dyn útlis mar nei myn betinken makkest de saak te simpel (om didaktyske redenen miskien?). De sinnen dy't ik neamde: 'Hurd wurkje is goed foar dy.' of: 'Altyd mar hurd wurkje is net goed foar dy.' binne perfekt grammatikaal, mar it giet wol om in ynfinityf brûkt as haadwurd dy't gjin -n kriget. Neffens dyn argumint kin dat net. Sjoch ek Popkema syn 'Grammatica Fries', Utert 2006, s. 194. Dêr stiet hiel dúdlik dat yn de gefallen dat de ynfinityf 'zonder bepaaldwoord' stiet der gjin -n by hoecht. En foar kopkes dy't besteane út in ynfinityf sûnder bepaaldwurd jildt dus itselde. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 16 mrt 2026, 11.42 (CET)

::{{Ping|Mysha|Tulp8}} Tulp8, ik ha mei ferheardens jo stikje lêzen. Ik fyn &quot;wurkjen&quot; net sa'n goed foarbyld om't hjir yn myn omkriten troch frijwol eltsenien it hollanisme &quot;werken&quot; brûkt wurdt, en dat fertroebelet myn taalgefoel foar &quot;wurkjen&quot; wat. Mar as we &quot;wurkjen&quot; ferfange troch &quot;fytsen&quot;, dan soe ik altyd sizze: &quot;Hurd fytse'''n''' is goed foar dy&quot; en noait &quot;Hurd fytse is goed foar dy&quot;. Dat lêste doocht foar myn taalgefoel net. Ek: &quot;Fytse'''n''' is in sûne aktiviteit mar smoke'''n''' wurde je net better fan.&quot; Ik wit net wat ik der fierders fan sizze kin, mar dat is neffens mý hoe't it heart. Sa't jo jo beroppe op Popkema, berop ik my op it boekje ''Tiidwurden'', in útjefte fan 'e Afûk, wêryn't op side 22 yn 'e paragraaf ''Nammefoarm + -n'' stiet: &quot;By it brûken fan in tiidwurd as haadwurd kriget de nammefoarm ek in -n, bygelyks: It rinne'''n''' falt him swier; Prate'''n''' hâld ik net fan. Yn jo/Popkema's optyk soe dat twadde foarbyld &quot;Prate hâldt ik net fan&quot; wêze moatte, mar neffens de Afûk is dat net sa. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 17 mrt 2026, 01.15 (CET)
:::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}}, der ferskynde in reade melding op myn skerm, mooglik wiene jo wat fan'e kaart en is hjirboppe in betizing mei de brûker {{Ping|Top8}}? [[Meidogger:Tulp8|Tulp8]] ([[Meidogger oerlis:Tulp8|oerlis]]) 20 mrt 2026, 17.32 (CET)
::::{{Ping|Tulp8}} Oeps. Sa siet it presys. Nim my net kwea-ôf. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 mrt 2026, 15.44 (CET)
:::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]Dat boekje ''Tiidwurden'' fan de Afûk haw ik ek. It jout yn par 2.4. in ferienfâldige werjefte fan it systeem want it gefal dat in ynfinityf brûkt wurdt as haadwurd sûnder determinearder stiet der net yn. Oars, it foarbyldsintsje 'Praten hâld ik net fan' dat jo jouwe stiet net yn it boekje fan de Afûk. Boppedat is dat sintsje net in korrekt foarbyld omdat it ferhâldingswurd 'fan' strâne is. Dat heart eins by 'praten'.
:::::In better foarbyld is 'Prate is goed foar har'. Dêr heart nei myn taalgefoel gjin n achter. Mar ja, as it op yndividueel taalgefoel oankomt, dan is it jowes tsjinoer mines. Noch in foarbyld: Ik fyn 'Hurd fytse is goed foar de lea' (en ek 'Hurdfytse is in moaie sport':-)) grammatikaal korrekte sinnen. Sa't ik earder sei, miskien soene wy hjir in trochkrûpte grammatikus rieplachtsje kinne. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 26 mrt 2026, 00.16 (CET)
::::::{{Ping|Top8}} Jo hawwe blykber in totaal oare útjefte fan ''Tiidwurden'', want yn myn ferzje giet it fan paragraaf 2.2.3. nei 3, dus 2.4 bestiet net. Ik kin foaryn gjin druk fine, mar ik tink dat ik de oarspronklike útjefte út 1989 haw. By my giet ik yn dizze saak om par. 4.5.2. op side 22, dêr't trije foarbylden jûn wurde:
::::::*It rinnen falt him swier.
::::::*It sliepen wol net mear.
::::::*Praten hâld ik net fan.
::::::Dat foarbyldsintsje stiet der dus wol deeglik yn. (It middelste foarbyld hie ik hjirboppe weilitten om't dat op itselde delkomt as foarbyld nû. 1.) As dat is wat jo bedoele mei &quot;haadwurd sûnder determinearder&quot; (en sa haw ik it al begrepen), dan wurdt ek dy foarm yn it boekje beskreaun. Dat en wêr't &quot;fan&quot; yn dy sin stiet, hat neffens my gjin inkele ynfloed op 'e fraach oft it haadwurdlik brûkte tiidwurd in wurdeinige -n kriget of net. Mar om jo foarbyld te nimmen: dat heart dus neffens my (en neffens de Afûk) &quot;Praten is goed foar har&quot; te wêzen. Dêr komme we dan, sa't jo hjirboppe al fêststelden, net fierder mei.
::::::Mar jo skriuwe hjirboppe: &quot;''Troch de tanimmende druk fan it Hollânsk op it Fryske systeem sjogge je hieltiid faker in -n achter in ynfinityf, ek as it net hoecht/heart.''&quot; Dêr woe ik noch al even tsjinyn gean. Neffens my is it krekt oarsom: sa't it my út myn jeugd bystiet, waard doe altyd &quot;Praten is goed foar dy&quot; sein, mei in -n, wylst de foarm &quot;Prate is goed foar dy&quot;, sûnder -n, der letter geandewei ynslûpt is ûnder druk fan it Nederlânsk. Alteast, sa haw ik dat belibbe. Want it Nederlânsk makket gjin ûnderskie tusken skriuwwize en útspraak fan tiidwurden en haadwurdlik brûkte tiidwurden. Friezen ferlieze dêrtroch it besef dat dat ûnderskie bestiet en begjinne nei Nederlânsk foarbyld haadwurdlik brûkte tiidwurden út te sprekken en te skriuwen as gewoane tiidwurden. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.24 (CET)
:::::::@Ieneach fan 'e Esk [1] De útjeften fan ''Tiidwurden'' dy't ik haw binne in 6ste printinge út 2000 en in 11te printinge út 2011. Jo hawwe grif in âldere fersy, sa't jo sels ek al stelle.
:::::::[2] In didaktysk boekje fan de Afûk is foar my minder gesachhawwend as in wiidweidige grammatika.
:::::::[3] Wy moatte earst dúdlik hawwe wêr't wy it ûniens oer binne. It giet om it as haadwurd brûkte tiidwurd sûnder determinearder. Yn de trije foarbylden dy't jo út ''Tiidwurden'' oanhelje hat de ynfinityf wol in determinearder, al is it foarsetsel 'fan' yn nr. 3 nei de ein fan de sin ta skood. 
:::::::[4] It giet my dus allinne om ynfinitiven as substantyf sûnder determinearder. Oer de oare gefallen binne wy it wol iens, liket my.
:::::::Ik haw in pear foarbylden út de skreaune literatuer opdûkt.
:::::::[a] It lidwurd 'it' is in determinearder. Dêrom is it 'It skûtsjesilen is hjoed yn Grou.' Mar Tetman de Vries sjongt: 'Skûtsjesile is myn nocht,/ lavearje en soms foar de wyn.'. Dêr wurdt de ynfinityf 'los' brûkt as haadwurd, sûnder fierdere determinearders, en Tetman sjongt dêr GJIN -n. Dat kinne je goed hearre, want oars hie er wol songen 'Skûtsjesil'n', mei in dúdlike sylabisearring fan it lêste wurdlid. Op Spotify kinne jo hearre hoe't Anneke Douma it sjongt, krekt sa't it hjir boppe stiet, sûnder -n. In parallel is dan: 'Klaverjasse is myn nocht.'
:::::::[b] Yn ''De Reade Boarre'' fan Tr. Riemersma fûn ik ek in moai foarbyld (s. 457): 'Underweis fan de wein ôf springe, dat wie prachtich.'
:::::::Dat is itselde as ien dy't seit: 'De hiele jûn klaverjasse, dat wie prachtich!'
:::::::[5] Jo analyse fan de ynfloed fan it Nederlânsk is nijsgjirrich. It soe kinne dat dy ynfloed sa wurket. Mar ik gean ôf op hoe't de dingen yn it Frysk sein wurde (waarden), en, sa't jo sizze, der is yn de útspraak in dúdlik ferskil, sa't Tetman en Anneke Douma hearre litte. En by harren is de útspraak sûnder n wier gjin ynterferinsje mei it Nederlânsk.  
:::::::[6] Sa't ik earder ek al útstelde, miskien is it better om hjir in trochkrûpte grammatikus te rieplachtsjen. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 12 apr 2026, 22.35 (CEST)
:::::::: Ik moat ris sjen wêr't ik it oersjoch fan de Afûk haw. Mar hoe ek: Sa't it my bystiet is De Reade Boarre net yn de hjoeddeiske stavering. Dat koe ynfloed hawwe. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::::::::: Ja, en nee: [[De Reade Bwarre]] wie yn in eigen stavering. [[Jetske Bilker]] hat yn [[2022]] in [[wertaling]] makke as [[De reade boarre]]. Wy hawwe der neat oer, núvernoch.
::::::::: Hoe fie wy sa'n trochkrûpte grammatikus? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Bot Flag Request for [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]] ==

Appologies for posting in English. Also, I could not locate a dedicated page for bot request in {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}, so I am posting here. Please direct me to the correct page if one exists. Thank you.

* '''Bot name''': [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]]
* '''Bot operator''': [[commons:User:SchlurcherBot]]
* '''Bot task''': Automatically convert links from &lt;code&gt;http://&lt;/code&gt; to &lt;code&gt;https://&lt;/code&gt; (secure protocol migration)
* '''Technical details''': Please see [[metawiki:User:SchlurcherBot|meta:User:SchlurcherBot]] for full details, including the expected number of affected URLs on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}.
* '''Bot flags on other projects:''': [[metawiki:Steward_requests/Bot_status/2025-12#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot|Global bot status granted]]. Also flagged on [[:en:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/SchlurcherBot|English Wikipedia]], [[:en:de:Wikipedia:Bots/Anträge_auf_Botflag/Archiv/2025#2025-02-14_–_SchlurcherBot|German Wikipedia]], [[:en:fr:Wikipédia:Bot/Statut/Archive_12#(Traité)_SchlurcherBot|French Wikipedia]], [[:en:it:Wikipedia:Bot/Autorizzazioni/Archivio/2025#SchlurcherBot|Italian Wikipedia]], [[:en:pl:Wikipedia:Boty/Zgłoszenia/2025#Wikipedysta:SchlurcherBot|Polish Wikipedia]], [[:en:pt:Wikipédia:Robôs/Pedidos_de_aprovação/Arquivo/2025#SchlurcherBot|Portuguese Wikipedia]], and [[commons:Commons:Bots/Requests/SchlurcherBot2|Commons]]. For a full list, see: [[metawiki:Special:CentralAuth/SchlurcherBot|sulutil:SchlurcherBot]]
* '''Comment''': The bot is globally approved and active on the top 10 Wikipedia projects. As this wiki has opted out of the global bot policy, I am requesting permission to perform these link updates on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}} as well. Please let me know if a local bot flag can be granted or if you have any questions. Thank you. [[Meidogger:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Meidogger oerlis:Schlurcher|oerlis]]) 21 mrt 2026, 16.43 (CET)

:{{Ping|Drewes|Kneppelfreed}} Goeie. Dit liket my wol okee. Sille wy dit mar takenne? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 mrt 2026, 17.39 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], ja dat liket my ek wol goed ta. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 mrt 2026, 21.07 (CET)
:::Ik ha ek gjin beswier. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 23 mrt 2026, 11.24 (CET)
:::: [[File:Symbol neutral vote.svg|18px]] [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) - Ik wit it net: ik gean der fanút dat at immen keazen hat foar &quot;http:&quot;, dat dêr dan in grûn foar is. Mar at der sein wurdt dat der al ferskate tapassings foar binne, dan nim ik oan dat sokke problemen al fûn binne. (Wie der berjocht dêr't ik dat &quot;neutraal&quot; mei dwaan koe?) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::: {{Neutraal}} [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::::: Ik leau net dat dêr al in berjocht foar bestiet, mar fiel jo frij om it oan te meitsjen. Wat dizze diskusje fierders oangiet: foarstel is oannommen. Ik sil ris sjen oft ik &quot;bot flag&quot; aktivearre krij. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.00 (CET)
:::::{{Ping|Schlurcher}} Hello. We (the aministrators of this Wikipedia) talked it over and decided to grant your request. I believe I have taken care of it, but I've never done this before (we don't get many bot flag requests, in fact almost none). So if there is a problem, please let me know. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.34 (CET)
::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Thanks for confirming, everything looks fine. --[[Meidogger:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Meidogger oerlis:Schlurcher|oerlis]]) 26 mrt 2026, 22.48 (CET)

Ik tocht al; grif hawwe wy dêr wat foar: It wie: &quot;foar&quot; {{foar}}; &quot;tsjin&quot; {{tsjin}} ; en &quot;neutraal&quot; {{neutraal}}. (No opnaam yn de list fan berjochten.) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:Moat dat &quot;Neutraal&quot; net &quot;Unthâlding&quot; wurde? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 28 mrt 2026, 21.02 (CET)

:: Dit is hoe't @[[Meidogger:J'88|J'88]] it makke hat, 15 jier lyn. Fansels kin it ek {{Unthâlde}} wêze, mar dan komme wy wer by de stavering fan it tiidwurd. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:[[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 30 mrt 2026, 12.11 (CEST)

== Beursaanvraag Wikimania 2026 geopend ==

Van 21 - 25 juli vindt [[wikimania:2026:Wikimania|Wikimania]] in Parijs plaats, de jaarlijkse wereldwijde conferentie voor iedereen die betrokken is bij een of meerdere Wikimedia-projecten. 

Wikimedia Nederland stelt een beperkt aantal beurzen beschikbaar voor reis- en verblijfskosten voor het hoofdprogramma van 23–25 juli. Je kunt tot uiterlijk zondag 12 april een beurs aanvragen. 

[[wmnl:Wikimania_2026|Meer informatie over de beursaanvraag vind je op de verenigingswiki]]. [[Meidogger:JansenKirsten|JansenKirsten]] ([[Meidogger oerlis:JansenKirsten|oerlis]]) 23 mrt 2026, 15.06 (CET)

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Unsichtber? ==

Is der immen dy sjen kin dat ik dizze bewurking makke haw [[Oerlis:1918]]? Ik kin it sjen at ik der sels hinne gean, en ik sjoch it ek yn myn Bydragen, mar by myn Folchlist stiet it der net by, en by Koartlyn feroare ek net. Immen in idee? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 2 apr 2026, 12.40 (CEST)

: It is núver: It is no sa'n skoft letter dat net mear te sjen is of Koartlyn feroare it hie, mar oarsom hat der yn de tuskentiid net ien west dy't sei: &quot;Ja it is goed!&quot; of &quot;Nee, wêr prate jo fan?&quot;. Is der no wier net ien dy't sels mar sjen kin at der wat stiet op [[Oerlis:1918]]? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 3 apr 2026, 19.11 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 26 apr 2026, 02.57 (CEST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;
: Ekskuzes foar it skriuwen yn it Ingelsk. Help asjebleaft mei it oersetten nei jo taal. Op it stuit wurdt in fersyk om kommentaar behannele om te besluten oer in wrâldwiid AI-belied. Tankewol. (Neffens Google translate. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]))

== InternetArchiveBot ==
Ik kin net fine dat der ea eat dien is foar [[Wikipedy_oerlis:Ambassade#InternetArchiveBot]]. De man freget om botstatus, en oant no ta is der immen dy't dat in goed idea fûn, mar der bart neat, en wy binne jierren letter.
=== Foarstel: Jou [[Meidogger:InternetArchiveBot]] botstatus ===
{{Neutraal}} - [[Mysha]]. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 11 mai 2026, 16.07 (CEST)&lt;br&gt;
{{Foar}} -[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 mai 2026, 08.45 (CEST)&lt;br&gt;
Dan soe ik sizze dat mei de helte fan de stimmen {{Foar}}, en net ien der op tsjin, dat it foarstel dochs ris oannaam is. (Mysha, 27 maaie.)&lt;br&gt;
{{Foar}} -[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 27 mai 2026, 17.35 (CEST)&lt;br&gt;
{{Foar}} - [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 27 mai 2026, 18.05 (CEST)

: Is der immen dy't de rjochten hat en set te bot-status oan?
: No binne der dúdlik mear fòàrstanners. Is der ek immen dy't de status fan [[User:InternetArchiveBot]] feroarje kin? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
: Dat, wa hat de rjochten en feroaret in botstatus? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:: Dat kinne rjochte-útfurders dwaan en dat binne hjir û.o. Drewes en ik. Ik moat trouwens sizze, ik ferkearde ûnder de yndruk dat dit al lang regele wie. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 4 jun 2026, 02.15 (CEST)
::: Wy moatte mar oannimme dat dat feroarsake is trochdat der in hiel stuit net ien op de ambesade wie. Doet ik dan yn allegefallen it wurdfieren oernaam haw, bin ik begûn mei eltsenien te freegjen of harren fersyk oplost wie. Ik sil no trochjaan dat it der dochs noch fan kaam is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 5 jun 2026, 14.47 (CEST)
::Ik haw it dien. InternetArchiveBot hat no botstatus op 'e Wikipedy. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 4 jun 2026, 02.18 (CEST)
::: Tank. Ik haw de side oanpast, en ik sil it trochjaan; it wie lykwols makliker at der in systeem wie dêr't wy allinnich de oersettings foar dwaan moasten. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 5 jun 2026, 14.47 (CEST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27 mai 2026, 19.14 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Boarnen en referensjes ==

Beste allegear,

Hjoed wie ik fan plan om wer is wat artikels oer te setten. No bin ik net sa goed hoe ik boarnen en referensjes tafoege mat. Mei ik jim freegje my dêr by te helpen? Soen jim dizze foar my tafoege wolle?

Ik hear graach wat mogelik is. [[Meidogger:Anoniem-NOF|Anoniem-NOF]] ([[Meidogger oerlis:Anoniem-NOF|oerlis]]) 29 mai 2026, 11.54 (CEST)

:{{Ping|Anoniem-NOF}} Goeie. Wy hawwe in side [https://fy.wikipedia.org/wiki/Kategory:Berjochten Kategory:Berjochten]. Dêr fine jo it antwurd op jo fraach. Helpe wolle wy altyd [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 29 mai 2026, 16.56 (CEST)

: Ik haw it/de idee dat de bysûndere saken net sa wurkje, mar hoe at [[Wikipedy:Noaten|noaten]] op harrensels wurkje is koart útlein. Faaks kin immen earne in stikje tafoegje oer hoe at it net wurket en wat it bêste alternatyf is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

{{Ping|Anoniem-NOF}} Jo meie ek dwaan wat ik by oersette artikels fan 'e Ingelske Wikipedy almeast doch, troch it ûndersteande berjocht ûnderoan de side ta te foegjen:

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/XXXXXXXXXXX ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|XXXXXXXXXXX}}
}}

Of as jo it fan 'e Nederlânske Wikipedy helje, moatte jo ynstee dit dwaan: 

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://nl.wikipedia.org/wiki/XXXXXXXXXXX ''Bronnen, noten en/of referenties'', op dizze side].
----
{{commonscat|XXXXXXXXXXX}}
}}
By de X-en yn 'e keppelings nei sawol de Ingelske of Nederlânske Wikipedy moatte jo dan fansels de namme fan it oangeande artikel neame. By de X-en op 'e twadde regel yn 'e keppeling nei Commons moatte jo de namme fan 'e kategory oer it oangeande ûnderwerp op Commons ynfoegje. As der op Commons gjin plaatsjes binne oer dit ûnderwerp, kinne de keppeling dêrhinne fansels fuortlitte. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 30 mai 2026, 00.45 (CEST)


:Graach &lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;''NAMMEREFERINSJE''&lt;/REF&gt;&lt;/nowiki&gt; yn tekst ynfoegje en dan &lt;nowiki&gt;&lt;/references&gt;&lt;/nowiki&gt; ûnderoan de tekst ynfoegje, op it plak dêr't de list mei referinsjes komme moat. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 7 jun 2026, 22.55 (CEST)

== 2FA: two-factor authentication ==

Okkerdeis krige ik in melding dat ik in ''two-factor authetication'' ynstelle moast. Tsjek eefkes jim rjochten. Foar burokraten wurde de rjochten fuorthelle, as de 2FA net ynsteld wurdt. Ik wit net oft dit foar oaren ek sa is. Mochten jim net mear de goede rjochten hawwe, jou eefkes lûd en ik meitsje it wer yn oarder. Mei in golle groetnis fan [[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 7 jun 2026, 22.58 (CEST)

:{{Ping|Kening Aldgilles|Drewes}} Ja, dat e-mailtsje haw ik ek hân. It is inkeld foar ''bureaucrats'' en dy neame we hjirre [[Wikipedy:Rjochte-útfurders|rjochte-útfurders]], neffens my. Dat betsjut dat it inkeld jildt foar jo, my en Drewes. Ik haw it regele, hoewol't ik it ûnnedich panikerich fyn fan Wikimedia. Der is hjir op Wikipedia gjin jild te heljen, dat ik kin my net foarstelle dat der hackers binne dy't der sa'n wurk fan meitsje om accounts fan behearders fan in lytse Wikipedia as de Fryske te hacken poer om wat fandalisme plege te kinnen. En as se dat al dogge, sette we it gewoan wer werom. Dat ik seach de needsaak der net fan yn en ik hie der ek hielendal gjin sin oan om soks te dwaan, mar goed, je wurde twongen, dat je moatte. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 8 jun 2026, 00.53 (CEST)</text>
      <sha1>fknogjp77bk2gab08t6lvlma7ucrla4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fryslân</title>
    <ns>0</ns>
    <id>367</id>
    <revision>
      <id>1231711</id>
      <parentid>1226967</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T07:56:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1231711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36059" sha1="0vwds5g4ya6pe7vkeeiqeil0j6t47gg" xml:space="preserve">{{Ynfoboks provinsje fan Nederlân
| namme                            = Fryslân
| flagge-wapen                     = [[File:Frisian flag.svg|border|125px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[File:Friesland wapen.svg|100px]]
| folksliet                        = '''[[folksliet]]''': ''[[De Alde Friezen]]''
| folksliet muzyk                  = 
| lânkaart                         = [[File:Friesland in the Netherlands.svg|265px]]
| oprjochting                      = 1814
| offisjele taal                   = [[Nederlânsk]] en [[Frysk]]
| haadstêd                         = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| tal gemeenten                    = 18
| kommissaris fan de kening        = [[Arno Brok]]
| partij kommissaris fan de kening = [[VVD]]
| geografyske koördinaten          = 53°10' [[Breedtegraad|NB]] 5°40' [[Lingtegraad|EL]]
| oerflak                          = 5.753,26 [[km²]]
| jier oerflak                     = 2015
| oerflak lân                      = 3.340,10 km²
| oerflak wetter                   = 2.413,15 km²
| oerflak rang                     = 3e fan 12
| ynwennertal                      = {{Statistyk provinsje Nederlân ynwenners|Fryslân}}&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
| ynwennertal teldatum             = {{Statistyk provinsje Nederlân ynwenners|TXT=Year}}
| ynwennertal rang                 = 8e fan 12
| befolkingstichtens               = 197 / km²
| grutste plak                     = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| religy                           = &lt;small&gt;57,2% [[ateïst]]en en [[agnost]]en&lt;br&gt; 35,1% [[protestanten]]&lt;br&gt; 6,6% [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katoliken]]&lt;br&gt; 1,1% [[islaam|moslims]]&lt;br&gt; 6,5% oaren&lt;/small&gt;
| webside                          = [https://www.fryslan.frl/ www.fryslan.frl]
| noat1                            = &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) boarne: [https://opendata.cbs.nl/statline/ CBS-StatLine]
| noat2                            = 
| noat3                            = 
}}
{{Oar|de Nederlânske provinsje (Westerlauwersk) Fryslân|Fryslân (betsjuttingsside)}}
[[Ofbyld:Prov-Friesland-OpenTopo.jpg|300px|thumb|Fyslân (2019)]]
'''Fryslân''' is in [[provinsje]] fan [[Nederlân]], en waard as sadanich oprjochte oan 'e ein fan 'e [[Frânske Tiid]], yn [[1814]]. De provinsje hie op {{Statistyk provinsje Nederlân ynwenners|TXT=Year}} {{Statistyk provinsje Nederlân ynwenners|Fryslân}} ynwenners. It [[oerflak]] beslacht 5.753&amp;nbsp;[[km²]], wêrfan 2.413&amp;nbsp;km² [[wetter]]. Fryslân hat om-ende-by 350&amp;nbsp;km [[kust]], krekt mear as de helte dêrfan op de fjouwer [[Fryske eilannen|waadeilannen]]. De provinsje hat [[Fryske stêden|âlve stêden]] en achttjin [[Fryske gemeenten|gemeenten]]. De provinsje is in part fan it [[Fryslân (wengebiet)|Fryske wengebiet]] en om it krekte plak binnen dy gruttere regio Fryslân oan te jaan wurdt de provinsje Fryslân ek wol ''Westerlauwersk Fryslân'' neamd.

== Geografy ==
De Fryske fêstewâl wurdt yn it easten en it suden troch lân omsletten. Yn it easten troch de provinsjes [[Grinslân]] en [[Drinte]], en yn it suden troch [[Oerisel]] en de [[Noardeastpolder]]. De [[Ofslútdyk]] ferbynt [[West-Fryslân]] yn [[Noard-Hollân]] mei de Fryske fêstewâl by it plak [[Surch]] en is de skieding tusken de [[Iselmar]] en de [[Waadsee]]. De [[Iselmar]] leit westlik/súdwestlik fan de Fryske fêstewâl en oan de west- en noardkante leit de [[Waadsee]]. De fjouwer Waadeilannen dy't by de provinsje hearre binne de natuerlike skieding tusken [[Waadsee]] en [[Noardsee]].

It heechste punt fan de provinsje Fryslân is de 45&amp;nbsp;meter hege [[Fjoerboetsdún]] op [[Flylân]]. Op de fêstewâl is de [[Boskberch]] by [[Appelskea]] mei 27&amp;nbsp;meter it heechste punt, it djipste punt fan de provinsje is −2&amp;nbsp;meter.&lt;ref&gt;[http://www.ahn.nl/ ahn.nl]&lt;/ref&gt;

=== Lânskipsgebieten ===
It gea kin ferdield wurde yn ferskate lânskipsgebieten:
*It [[Lege Midden]] leit sintraal yn de provinsje.
*Yn it súdeasten lizze de [[Stellingwerven]].
*Yn it easten fan de provinsje lizze de [[Fryske Wâlden]].
*Yn it noarden en it westen leit de [[Klaaistreek]].
*Yn it súdwesten leit de [[Súdwesthoeke]] dêr't it [[Gaasterlân]] ek ta rekkene wurdt.
*Yn it noarden de fjouwer [[Waadeilannen]] ([[Flylân]], [[Skylge]], [[it Amelân]] en [[Skiermûntseach (eilân)|Skiermûntseach]]).

Fryslân hat in ferskaat oan natuergesichten. De [[Fryske marren]] yn, benammen de Súdwesthoeke, binne ferneamd. Yn de Stellingwerven by [[Appelskea]] binne grutte heidefjilden en stodunen te sjen, lykas yn it [[Nasjonaal Park Drintsk-Fryske Wâld]]. De boskgebieten lizze benammen yn it suden en easten fan de provinsje, lykas de bosken yn de omkriten fan [[it Oranjewâld]]. De grutste natoerbehearders yn de provinsje Fryslân binne: [[Steatsboskbehear]], [[Natuermonuminten]] en [[It Fryske Gea]].
&lt;center&gt;
{{Gallery
|titel=Bosk, greide, eilannen en wetter
|breedte=160
|Aekingerzand Nationaal Park Drents-Friese Wold4.jpg|&lt;center&gt;[[Aekingersân]]&lt;/center&gt;
|Bij Dearsum.jpg|&lt;center&gt;Greiden by [[Dearsum (Súdwest-Fryslân)|Dearsum]]&lt;/center&gt;
|Houtwâl Twizel 2.jpg|&lt;center&gt;[[Kûlisselânskip|Beamwâl]] ([[Fryske Wâlden]])&lt;/center&gt;
|Heidebakkeveen.JPG|Heide by [[Bakkefean]]
|Terschelling.jpg|[[Waadsee]] mei [[Skylge]]
|Terschelling Dunes.jpg|&lt;center&gt;Skylger dunen&lt;/center&gt;
|Tjeukemeer Vierhuis 01.JPG|&lt;center&gt;De [[Tsjûkemar]]&lt;/center&gt;
|Sicht fan de Fjoerbûtsdún op East-Flylân mei haven.JPG|&lt;center&gt;[[Fjoerboetsdún]], [[Flylân]]&lt;/center&gt;
}}&lt;/center&gt;

=== Gemeenten ===
{{Apart|Fryske gemeenten}}
Fryslân bestiet sûnt 2019 út 18 gemeenten. Nei lânoerflak is [[Súdwest-Fryslân]] de grutste gemeente, dêrnei folget [[Opsterlân]]. Nei ynwennertal is de [[gemeente Ljouwert]] mei {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Ljouwert (gemeente)}} ynwenners fierwei it grutst. De twadgrutste gemeente nei ynwennertal is sûnt 1 jannewaris 2011 de gemeente Súdwest-Fryslân, mei in ynwennertal fan {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Súdwest-Fryslân}} minsken.

Yn ûndersteande tabel steane alle 18 gemeenten, mei dêrefter it lânoerflak, it tal ynwenners (per {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}}), de befolkingstichtens, it trochsneed ynkommen nei ynwenners en it haadplak. Gemeenten mei in stjerke efter de namme hawwe offisjeel in [[Nederlânsk]]e of tuskenbeiden namme, dy't net gelyk is oan de Fryske namme.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=text-align:right
|-
! Nr. !! Namme !! Lânoer&amp;shy;flak&lt;br /&gt;(km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) !! Ynwen&amp;shy;ners &lt;br&gt; &lt;small&gt;({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;
! Befolkings&amp;shy;tichtens&lt;br /&gt;inw./km² !! Trochs&amp;shy;need ynkommen&lt;br /&gt;€ de ynw. !! Haadplak
|-
| 1 ||style=text-align:left | [[Achtkarspelen]]
| 102,61 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Achtkarspelen}}
| 274 ||11.400 ||style=text-align:left | [[Bûtenpost]]
|-
| 2 ||style=text-align:left | [[It Amelân]]*
| 59,18 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|It Amelân}}
| 59 ||11.700 ||style=text-align:left | [[Ballum]]
|-
| 3 ||style=text-align:left | [[Dantumadiel]]
| 85,67 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Dantumadiel}}
| 225 ||11.100 ||style=text-align:left | [[Damwâld]]
|-
| 4 ||style=text-align:left | [[Eaststellingwerf]]*
| 224,16 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Eaststellingwerf}}
| 117 ||11.900 ||style=text-align:left | [[Easterwâlde (Fryslân)|Easterwâlde]]
|-
| 5 ||style=text-align:left | [[Flylân]]*
| 36,16 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Flylân}}
| 32 ||13.300 ||style=text-align:left | [[East-Flylân]]
|-
| 6 ||style=text-align:left | [[De Fryske Marren]]
| 559,93 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|De Fryske Marren}}
| 92 ||||style=text-align:left | [[De Jouwer]]
|-
| 7 ||style=text-align:left | [[Harns (gemeente)|Harns]]*
| 25,02 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Harns (gemeente)}}
| 631 ||12.000 ||style=text-align:left | [[Harns (stêd)|Harns]]
|-
| 8 ||style=text-align:left | [[It Hearrenfean (gemeente)|It Hearrenfean]]*
| 135,21 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|It Hearrenfean (gemeente)}}
| 321 ||12.900 ||style=text-align:left | [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]]
|-
| 9 ||style=text-align:left | [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]]* (haadstêd)
| 79,16 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Ljouwert (gemeente)}}
| 1165 ||12.300 ||style=text-align:left | [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
|-
| 10 ||style=text-align:left | [[Noardeast-Fryslân]]
| 516,45 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Noardeast-Fryslân}}
| 87 ||||style=text-align:left | [[Dokkum]]
|-
| 11 ||style=text-align:left | [[Opsterlân]]*
| 224,86 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Opsterlân}}
| 134 ||12.500 ||style=text-align:left | [[Beetstersweach]]
|-
| 12 ||style=text-align:left | [[Skiermûntseach (eilân)|Skiermûntseach]]*
| 40,79 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Skiermûntseach}}
| 23 ||14.200 ||style=text-align:left | [[Skiermûntseach (plak)|Skiermûntseach]]
|-
| 13 ||style=text-align:left | [[Skylge]]*
| 87,11 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Skylge}}
| 54 ||13.400 ||style=text-align:left | [[West-Skylge]]
|-
| 14 ||style=text-align:left | [[Smellingerlân]]*
| 118,46 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Smellingerlân}}
| 467 ||12.200 ||style=text-align:left | [[Drachten]]
|-
| 15 ||style=text-align:left | [[Súdwest-Fryslân]]
| 433,09 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Súdwest-Fryslân}}
| 190 ||||style=text-align:left | [[Snits (stêd)|Snits]]
|-
| 16 ||style=text-align:left | [[Tytsjerksteradiel]]
| 149,59 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Tytsjerksteradiel}}
| 216 ||12.500 ||style=text-align:left | [[Burgum]]
|-
| 17 ||style=text-align:left | [[De Waadhoeke]]*
| 316,00 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|De Waadhoeke}}
| 146 ||||style=text-align:left | [[Frjentsjer]]
|-
| 18 ||style=text-align:left | [[Weststellingwerf]]
| 221,53 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Weststellingwerf}}
| 117 ||12.000 ||style=text-align:left | [[Wolvegea]]
|}

=== Klimaat ===
Neffens de [[klimaatklassifikaasje fan Köppen]] leit Fryslân yn in sône mei in ''Cfb''-klimaat: In myld maritym seeklimaat (mei troch de ynfloed fan de [[Noardsee]]). De trochsnee deitemperatuer yn july hinget om de&amp;nbsp;20°C. De trochsnee deitemperatuer yn jannewaris is om-ende-by de&amp;nbsp;5°C. It tal sinne-oeren yn Fryslân is 1.475 yn ’t jier. &lt;ref&gt;[http://www.ekelectronics.nl/index.php?msgid=11 Sinnekaart Nederlân]&lt;/ref&gt; De trochsnee reinfal beslacht sa'n 767&amp;nbsp;mm yn 't jier. De measte rein falt yn ‘e hjerst, yn de iere maitiid falt it minste reinwetter. Der binne dagen mei in soad reinwetter, mar it measte falt del as storein of lichte rein. By in stoarm kin de delslach sa grut wêze dat [[gemaal|gemalen]], pompen en [[syl|ôfwetteringsynstallaasjes]] fan it [[Wetterskip Fryslân]] ynset wurde. Sokke stoarmen komme net faak foar. De klimaatgegevens hjirûnder binne fan it automatyske KNMI-waarstasjon yn Ljouwert. Oare automatyske waarstasjons fan de KNMI yn de provinsje Fryslân stean yn Starum, op Flylân, en op Skylge.&lt;ref&gt;[http://www.knmi.nl/actueel/ Aktueel oersjoch fan automatyske waarstasjons Nederlân]&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%; text-align:right; line-height:120%; background:#FFF; padding-right:1em; padding:left:1em&quot;
|- style=color:#008
! style=&quot;background:#9CC; text-align:right; height:18&quot;| Moanne !!style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot;  | Jan
! style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Feb !!style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Maa
! style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Apr !!style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Maa
! style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Jun !!style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Jul
! style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Aug !!style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Sep
! style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Okt !!style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Nov
! style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Des !!style=background:#9CC | Yn 't jier
|-
! style=&quot;background:#9CC; color:#008; text-align:right&quot; |Heechste temp. ea metten °C
| 12,6 ||14,4 ||20,4 ||26,0 ||28,7 ||32,5 ||31,4 ||32,8 ||29,1 ||23,8 ||16,4 ||14,2
! {{0}}32,8
|-
! style=&quot;background:#9CC; color:#008; text-align:right&quot; |Maks. trochsneed temp. °C
| 4,6 ||5,1 ||8,3 ||11,4 ||15,9 ||18,1 ||20,3 ||20,8 ||17,6 ||13,4 ||8,7 ||5,8
! {{0}}12,5
|-
! style=&quot;background:#9CC; color:#008; text-align:right; height:16&quot; |Min. trochsneed temp. °C
| -0,2 ||-0,4 ||1,6 ||3,2 ||6,9 ||9,8 ||12,2 ||12,0 ||9,8 ||6,6 ||3,3 ||1,1
! {{0|00}}5,5
|-
! style=&quot;background:#9CC; color:#008; text-align:right&quot;|Leechste temp. ea metten °C
| -19,9 ||-16,3 ||-16,3 ||-5,9 ||-1,7 ||1,3 ||5,7 ||5,4 ||2,0 ||-6,5 ||-14,2 ||-19,2
! {{0|,}}-19,9
|-
! style=&quot;background:#9CC; color:#008; text-align:right&quot; |Reinfal yn mm
| 65,6 ||42,1 ||59,4 ||38,4 ||51,4 ||68,7 ||64,2 ||60,2 ||82,1 ||78,4 ||83,7 ||73,0
! 767,2
|}
&lt;small&gt;Boarne: KNMI mjittingen yn it tiidrek 1971-2000 &lt;ref&gt;[http://www.knmi.nl/klimatologie/normalen1971-2000/per_station/stn270/4-normalen/270_leeuwarden.pdf KNMI: Langjarige gemiddelden, tijdvak 1971 - 2000]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.knmi.nl/klimatologie/normalen1971-2000/per_station/stn270/5-extremen/270_extremen.pdf KNMI: Langjarige extremen, tijdvak 1971 - 2000]&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;

== Skiednis ==
{{Skiednis fan Fryslân}}{{apart|Skiednis fan Fryslân}}
Tusken 400 en 200 foar Kristus setten de earste minsken har yn it gebiet nei wenjen. De minsken wennen doe op [[terp]]en. Troch de [[Romeinen]] waarden de bewenners op de terpen tusken [[Fly]] en [[Iems]] ''Frisii'' neamd. Nei it [[Grutte Folkeferfarren]] wie Fryslân in heidensk gebiet dêr't de minsken noch hieltyd op terpen wennen. Om it jier 700 hinne ferdigenet kening [[Redbad]] mei sukses it heidenske Fryslân tsjin de kristlike [[Franken]]. Nei de dea fan Redbad folget stadichwei de oermastering fan Fryslân troch de Franken. Mei de Franken komme yn de achtste iuw ferskate missionarissen nei Fryslân dy't de Friezen kerstenje wolle. Ien fan de meast ferneamde missionarissen wie [[Bonifatius]], dy't yn 'e omkriten fan [[Dokkum]] stoarn is.

Om it jier 1100 hinne begjint de tiid fan de [[Fryske frijheid]]. De Fryske frijheid wie in útsûnderingsposysje fan Fryslân yn it feodale Jeropa fan de midsiuwen. Ut dy tiid binne Fryske rjochtsteksten en oarkonden oerlevere dy't foar it grutste part skreaun wienen yn it [[Aldfrysk]]. It konsept fan de [[Sân seelannen]] en de [[Upstalbeam]] binne twa wichtige eleminten yn de Fryske frijheid. De Sân Seelannen wienen de sân Fryske lannen dy't de Fryske frijheid dielden. De Upstalbeam wie it plak dêr't ôffurdigen út de ferskate Fryske lannen benammen yn de 14e&amp;nbsp;iuw gearkamen om rjocht te sprekken en mienskiplike besluten te nimmen. De provinsje Fryslân is ûntstien út trije fan de Sân seelannen. Yn 1498 einige de striid tusken de [[Skieringers en Fetkeapers]] en it gebiet kaam ûnder Saksysk gesach. De Saksen ferkochten it gebiet yn 1515 oan de Boergondjers.

Yn de tiid fan de [[Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen|Sân Feriene Nederlannen]] waard mei it [[Hearlikheid Fryslân]] de grûnslach lein foar de lettere provinsje Fryslân. It Hearlikheid Fryslân hie [[Kertieren fan Fryslân|fjouwer goaen]]: [[Westergoa]], [[Eastergoa]], [[Sânwâlden]] en de [[Fryske stêden|Alve Stêden]]. Haadstêd en bestjoerlik sintrum waard de stêd [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]. Yn de jierren 1579-1795 wie it Hearlikheid Fryslân feitlik in autonoom gebiet mei in eigen universiteit ([[Universiteit fan Frjentsjer]]) en de [[Admiraliteit fan Fryslân]]. Yn de [[Frânske tiid]] waard de hjoeddeiske provinsje Fryslân ûnderdiel fan it [[Keninkryk Hollân]]. Nei de Frânske tiid waard Fryslân in provinsje fan it [[Keninkryk fan 'e Nederlannen]], mar ferlear syn autonome status dy't it wol hân hie yn de tiid fan de Republyk.

== Bestjoer ==
{{Apart|Deputearre Steaten fan Fryslân}}
{{Apart|Provinsjale Steaten fan Fryslân}}
De provinsje Fryslân wurdt bestjoerd fan it [[Provinsjehûs]] yn Ljouwert út troch de [[Provinsjale Steaten fan Fryslân]] en telt op it stuit 43&amp;nbsp;leden. It kolleezje fan [[Deputearre Steaten]] is op it stuit seis man machtich, foarsitter hjirfan is de [[Kommissaris fan de Kening]], [[Arno Brok]].

=== Kolleezje fan Deputearre Steaten ===
Sûnt 2023 bestiet it kolleezje fan Fryslân út de partijen BBB, CDA, FNP en CU (24 sitten).

Yn it kolleezje fan Deputearre Steaten sitte:&lt;ref&gt;[https://www.fryslan.frl/fy/it-kolleezje-fan-deputearre-steaten It kolleezje fan Deputearre Steaten, Provinsje Fryslân]&lt;/ref&gt;

* Kommissaris fan de Kening: [[Arno Brok]] - VVD

* Deputearre: [[Eke Folkerts]] - BBB
* Deputearre: Abel Kooistra - BBB
* Deputearre: [[Friso Douwstra]] - CDA
* Deputearre: [[Sijbe Knol]] - FNP
* Deputearre: [[Matthijs de Vries]] - CU

* Provinsjesekretaris: [[Jelmer Algra]]

Foar it tiidrek 2019-2023 bestie de koälysje út de partijen CDA, PvdA, VVD en FNP (22 sitten).

Foar it tiidrek 2015-2019 bestie de koälysje út de partijen CDA, VVD, SP en FNP (23 sitten).

=== Utslaggen Steateferkiezings ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;float:left; text-align:right&quot;
|-
! colspan=14 |Utslaggen Steateferkiezings
|-
! Jier !! colspan=2 | [[Fryske Steateferkiezings 2003|2003]]!! colspan=2 | [[Fryske Steateferkiezings 2007|2007]]
! colspan=2 | [[Fryske Steateferkiezings 2011|2011]]!! colspan=2 | [[Fryske Steateferkiezings 2015|2015]]
! colspan=2 | [[Fryske Steateferkiezings 2019|2019]]!! colspan=&quot;2&quot; | [[Fryske Steateferkiezings 2023|2023]]!! Jier
|-
! Partij || Stimmen&lt;br /&gt;(persint) || Sitten || Stimmen&lt;br /&gt;(persint) || Sitten 
! Stimmen&lt;br /&gt;(persint) || Sitten || Stimmen&lt;br /&gt;(persint) || Sitten 
! Stimmen&lt;br /&gt;(persint) || Sitten || Stimmen&lt;br /&gt;(persint) || Sitten || Partij
|-
![[BoerBoargerBeweging|BBB]]
| || || || 
| || || || 
| || || 27,9 || 14 
![[BoerBoargerBeweging|BBB]]
|-
![[PvdA]]
| 26,2 || 15 || 25,6 || 12 
| 23,7 || 11 || 15,5 || 7 
| 13,4 || 6 || 10,6 || 5
![[PvdA]]
|-
![[CDA]]
| 27,4 || 16 || 25,8 || 12 
| 17,7 || 12 || 20,8 || 9 
| 16,7 || 8 || 8,8 || 4
![[CDA]]
|-
![[FNP]]
| 13,2 || 7 || 10,7 || 5 
| 9,2 || 4 || 9,5 || 4 
| 7,9 || 4 || 8,1 || 4
![[FNP]]
|-
![[VVD]]
| 10,9 || 6 || 10,8 || 5 
| 13,8 || 6 || 11,0 || 5 
| 9,4 || 4 || 6,7 || 3
![[VVD]]
|-
![[GrienLinks|GL]]
| 5,4 || 3 || 3,9 || 2 
| 5,2 || 2 || 3,6 || 1 
| 7,7 || 3 || 6,5 || 3
![[GrienLinks|GL]]
|-
![[KristenUny|CU]]
| 5,6 || 3 || 8,2 || 3 
| 6,4 || 3 || 7,4 || 3 
| 6,6 || 3 || 5,3 || 2
![[KristenUny|CU]]
|-
![[PVV]]
| || || || 
| 8,4 || 4 || 8,7 || 4 
| 5,8 || 3 || 4,5 || 2
![[PVV]]
|-
![[FVD]]
| || || || 
| || || || 
| 13,4 || 6 || 3,7 || 1
![[FVD]]
|-
![[SP]]
| 4,8 || 2 || 9,6 || 4 
| 8,4 || 3 || 10,9 || 5 
| 5,2 || 2 || 3,5 || 1
![[SP]]
|-
![[Partij foar de Dieren|PvdD]]
| || || || 
| || || 2,6 || 1 
| 3,2 || 1 || 3,4 || 1
![[Partij foar de Dieren|PvdD]]
|-
![[D66]]
| 2,5 || 1 || 1,3 || 
| 4,2 || 2 || 6,9 || 3 
| 4,1 || 2 || 3,3 || 1
![[D66]]
|-
![[JA21]]
| || || || 
| || || ||
| || || 2,7 || 1
![[JA21]]
|-
!Provin&amp;shy;ciaal Belang&lt;br/ &gt;Fryslân
| || || || 
| 1,2 || || || 
| 1,8 || || 2,0 || 1
!Provin&amp;shy;ciaal Belang&lt;br/ &gt;Fryslân
|-
![[Belang van Nederland|BVNL]]
| || || || 
| || || || 
| || || 1,8 ||
![[Belang van Nederland|BVNL]]
|-
![[50PLUS|50+]]
| || || || 
| 1,4 || || 2,4 || 1 
| 2,6 || 1 || 0,9 ||
![[50PLUS|50+]]
|-
!Algemene Waterschapspartij
| || || || 
| || || || 
| || || 0,6 ||
!Algemene Waterschapspartij
|-
![[SGP]]
| || || || 
| || || || 
| 1,1 || || ||
![[SGP]]
|-
!Natuur&amp;shy;lijk Fryslân
| || || || 
| || || || 
| 1,0 || || ||
!Natuur&amp;shy;lijk Fryslân
|-
![[DENK]]
| || || || 
| || || || 
| 0,2 || || ||
![[DENK]]
|-
!Friese Koers
| || || || 
| || || 0,4 || 
| || || ||
!Friese Koers
|-
!Liber&amp;shy;tarische Partij
| || || || 
| || || 0,2 || 
| || || ||
!Liber&amp;shy;tarische Partij
|-
![[Feriene Lofts]]
| || || || 
| 0,1 || || 0,1 || 
| || || ||
![[Feriene Lofts]]
|-
![[PvhN]]
| || || || 
| 0,3 || || || 
| || || ||
![[PvhN]]
|-
!Gemeente&amp;shy;belangen&lt;br /&gt;Fryslân
| 1,9 || 1 || || 
| || || || 
| || || ||
!Gemeente&amp;shy;belangen&lt;br /&gt;Fryslân
|-
![[LPF]]
| 1,7 || 1 || || 
| || || || 
| || || ||
![[LPF]]
|-
!''Opkomst/sitten''
!''56,1'' ||''55'' ||''54,1'' ||''43'' 
!''59,9'' ||''43'' ||''53,0'' ||''43'' 
!''59,1'' ||''43'' ||''65,6''||''43''
!''Opkomst/sitten''
|}
{{Clearleft}}

== Demografy ==
{| 
|+ '''Befolkingsûntjouwing provinsje'''&lt;ref&gt;[http://www2.tresoar.nl/bs/Inwoners%20Friesland.pdf] Tresoar: Histoaryske befolkingsoantallen Fryslân 1714 - 2000&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bevolking&gt;[http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLNL&amp;PA=03759ned&amp;D1=0,3,6,9,12&amp;D2=129-132&amp;D3=6,20-22&amp;D4=(l-1)-l&amp;VW=T CBS Bevolking 2010] &lt;/ref&gt;
|- valign=top
|
{| class=wikitable style=text-align:center
|-
! Jier !! Ynwenners
|-
| 1714 ||{{formatnum:129243}}
|-
| 1748 ||{{formatnum:135195}}
|-
| 1796 ||{{formatnum:161513}}
|-
| 1811 ||{{formatnum:175366}}
|-
| 1830 ||{{formatnum:204909}}
|-
| 1840 ||{{formatnum:227859}}
|-
| 1850 ||{{formatnum:243191}}
|-
| 1860 ||{{formatnum:269701}}
|-
| 1870 ||{{formatnum:300863}}
|-
| 1880 ||{{formatnum:329877}}
|-
| 1890 ||{{formatnum:335558}}
|-
| 1900 ||{{formatnum:340263}}
|-
| 1910 ||{{formatnum:363625}}
|-
|}
|
{| class=wikitable style=text-align:center&quot;
|-
! Jier !! Ynwenners
|-
| 1920 ||{{formatnum:385362}}
|-
| 1930 ||{{formatnum:402051}}
|-
| 1940 ||{{formatnum:424462}}
|-
| 1950 ||{{formatnum:465267}}
|-
| 1960 ||{{formatnum:478206}}
|-
| 1970 ||{{formatnum:521820}}
|-
| 1980 ||{{formatnum:583989}}
|-
| 1990 ||{{formatnum:599151}}
|-
| 2000 ||{{formatnum:624500}}
|-
| 2010 ||{{formatnum:646305}}
|-
| 2020 ||{{formatnum:649957}}
|-
| 2023 ||{{formatnum:659551}}
|-
|}
|&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Ofbyld:Bevolkingsontwikkeling Friesland.jpg|500px]]
|}
It tiidrek 1880-1900 lit in stadige befolkingsoanwaaks sjen. Troch de [[lânboukrisis fan 1880]] setten mear as 20.000 Fryske lânferhuzers nei de [[Feriene Steaten]] ta.&lt;ref&gt;[http://www.11en30.nu/global/fri/artikel/51 Emigraasje nei de Feriene Steaten]&lt;/ref&gt;

Op 1 jannewaris 2023 hie Fryslân in [[befolking]] fan 659.551 minsken.&lt;ref&gt;[https://allecijfers.nl/provincie/friesland/ Statistieken provincie Friesland], AlleCijfers&lt;/ref&gt; Mei in befolkingstichtens fan 197&amp;nbsp;ynwenners de km² is de provinsje Fryslân nei Drinte de tinst befolke provinsje fan Nederlân.

Neffens ferwachting sil de provinsje yn 2033 sa likernôch 668.000 ynwenners hawwe, dêrnei sil it ynwennertal nei alle wierskyn ôfnimme.&lt;ref&gt;[https://staat-van-fryslan.hub.arcgis.com/pages/59f289c168b4409dba24044d868095eb Dashbord Prognose Bevolking en Huishoudens], Staat van Fryslân, provinsje Fryslân&lt;/ref&gt;

=== Religy ===
Minder as de helte fan de ynwenners fan de provinsje Fryslân is kristlik. De sifers binne fan it CBS fan 2015:&lt;ref&gt;[https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/83288NED/table?ts=1705701487212 Religieuze betrokkenheid; kerkelijke gezindte; regio; 2015 - Friesland], CBS: StatLine&lt;/ref&gt;
{| class= &quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Religy !! %
|-
| Net religieus || 58%
|-
| [[Roomsk-Katolike Tsjerke]] || 7% 
|-
| [[Protestantske Tsjerke yn Nederlân]] || 14% 
|-
| [[Nederlânske Herfoarme Tsjerke]] || 6%
|-
| [[Grifformeard]] || 7%
|-
| [[Islam]] || 1%
|-
| oare denominaasje || 7%
|}

== Plakken ==
=== Alve stêden ===
[[Ofbyld:Fryslanutderomtewei.jpg|thumb|In loftfoto fan Westerlauwersk Fryslân út it [[Ynternasjonaal Romtestasjon|ISS]] wei.]]
Fan âlds binne der alve stêden (de Fryske [[Fryske stêden|Alve Stêden]]) yn de provinsje Fryslân. De measte fan dizze stêden lizze yn it westlik part fan Fryslân. By dizze stêden del fynt ek de [[Alvestêdetocht]] plak.

=== Grutste plakken ===
Hjirûnder in list fan de fyftjin grutste plakken yn Fryslân.
{| class=wikitable
|-
!Nr. ||Plaknamme ||Tal ynwenners &lt;br&gt;&lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;
|-
|{{0}}1 ||[[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Ljouwert (stêd)}}
|-
|{{0}}2 ||[[Drachten]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Drachten}}
|-
|{{0}}3 ||[[Snits]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Snits}}
|-
|{{0}}4 ||[[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|It Hearrenfean (plak)}}
|-
|{{0}}5 ||[[Harns (stêd)|Harns]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Harns (stêd)}}
|-
|{{0}}6 ||[[Wolvegea]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Wolvegea}}
|-
|{{0}}7 ||[[De Jouwer]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|De Jouwer}}
|-
|{{0}}8 ||[[Dokkum]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Dokkum}}
|-
|{{0}}9 ||[[Frjentsjer]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Frjentsjer}}
|-
|10 ||[[De Lemmer]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|De Lemmer}}
|-
|11 ||[[Boalsert]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Boalsert}}
|-
|12 ||[[Burgum]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Burgum}}
|-
|13 ||[[Easterwâlde (Fryslân)|Easterwâlde]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Easterwâlde (Fryslân)}}
|-
|14 ||[[Stiens]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Stiens}}
|-
|15 ||[[De Gordyk]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|De Gordyk}}
|}
&lt;small&gt;Boarne: Keamer fan Keaphannel (1 febrewaris 2021)&lt;/small&gt;

=== Beskerme steds- en doarpsgesichten ===
{{Apart|Beskerme steds- en doarpsgesichten yn Fryslân}}
Fryslân hat tsien [[Beskerme stedsgesicht|beskerme stedsgesichten]] en 46&amp;nbsp;[[beskerme doarpsgesicht]]en en in beskerme gebiet.

== Taal ==
[[Ofbyld:Frisian languages in Europe.svg|thumb|It hjoeddeiske Fryske taalgebiet]]
Yn Fryslân wurdt it [[Westerlauwersk Frysk]], it [[Nederlânsk]] en in ferskaat oan oare taalfarianten (dialekten) sprutsen.

=== Frysk ===
{{Apart|Frysk}}
It Frysk fan de provinsje Fryslân wurdt ek wol Westerlauwersk Frysk neamd, om sa it plak fan de Fryske taal tusken de oare [[Fryske talen]] (it [[Sealterfrysk]] en [[Noardfrysk]]) dúdlik te meitsjen. Wat mear as de helte fan de Friezen yn de provinsje Fryslân hat it [[Frysk]] as memmetaal, te witten 53,6% (2001). Mei dejingen dy&lt;nowiki&gt;'t it Frysk as twadde taal geregeld brûke meirekkene, komt it tal ''Fryskpraters''&lt;/nowiki&gt; tusken de 60 en 70&amp;nbsp;persint út. [[Dantumadiel]] is de gemeente dêr’t de measte ynwenners it Frysk as memmetaal hawwe, te witten 83,3%. Yn Harns is dat it leechst (21,6%).&lt;ref&gt;[http://www.fryslan.frl/sjablonen/1/infotype/webpage/view.asp?objectID=34785 Fryske taalatlas 2011 (side&amp;nbsp;4 en&amp;nbsp;5)] op de webside fan de Provinsje Fryslân&lt;/ref&gt; Sa likernôch in fearnspart fan de befolking kin, neffens eigen sizzen, 'frij aardich' Frysk skriuwe (12,1&amp;nbsp;persint goed).

De memmetaal is net itselde as de meast sprutsen taal. In soad memmetaal-sprekkers binne yn 'e rin fan har libben oerstapt op in oare taal as meast brükte. Dat jildt foar alle taalgroepen, mar it meast foar de dialekt- memmetaalsprekkers. 

Dantumadiel wie de earste Fryske gemeente dy't sawol Fryske plaknammen en strjitnammen as ek in Frysktalige gemeentenamme hat. Yn 2012 wienen der 7&amp;nbsp;gemeenten dy't offisjeel Fryske plaknammen brûke. De offisjele wetternammen binne rûnom yn de provinsje (útsein de Stellingwerven) yn it Frysk. It Frysk hat yn de Fryske steaten en yn by de Fryske gemeenten de status fan offisjele bestjoerstaal.

=== Nederlânsk ===
It [[Nederlânsk]] is de twadde offisjele taal yn de provinsje Fryslân. Ferskate media lykas de Ljouwerter Krante, it Frysk Deiblêd en GPTV brûke Nederlânsk en allinnich yn spesjale sytaten of artikels it Frysk. It Nederlânsk komt yn it ûnderwiis op it foarste plak, op [[Trijetalige Skoalle|trijetalige skoallen]] komme it Frysk en it Ingelsk dêrnjonken. Yn de haadstêd Ljouwert hie yn 1967 sa'n 28&amp;nbsp;persint fan de befolking it Nederlânsk as memmetaal, yn 1993 wie dat 46&amp;nbsp;persint.&lt;ref&gt;Tusken Talen, Reitze J. Jonkman en Arjen P. Versloot, Afûk 2008&lt;/ref&gt;

=== Oare taalfarianten ===
De oare taalfarianten yn de provinsje Fryslân kinne sa yndield wurde:
* Hollânsk-Fryske mingdialekten: [[Amelânsk]] - [[Biltsk]] - [[Midslânsk]]
* [[Eilânwestfrysk]]e dialekt: [[Flylânsk]]
* [[Stedsk]]: [[Ljouwertersk]] - [[Snitsersk]] - [[Frjentsjertersk]] - [[Harnzersk]] - [[Boalsertersk]] - [[Dokkumersk]] - [[Starumersk]] - [[Kollumersk]]
* [[Nederdútsk]]e dialekten (ek [[Friso-Saksyske talen|Friso-Saksyske taalfarianten]] neamd): [[Pompstersk]] - [[Oertsjongersk]] - [[Westerkertiersk]]

It brûken fan de dialekten nimt yn de provinsje Fryslân sterk ôf. De dialekten wurde benammen noch troch de äldere ginneraasjes brûkt wylst de jongere op it Nederlânsk,oergeane, alhoewol't gauris mei in aksint. It Oertsjongersk (Stellingwerfsk) waard yn 2011 troch 22&amp;nbsp;persint yn Weststellingwerf en troch 11&amp;nbsp;persint fan de befolking yn Eaststellingwerf praat. Yn [[It Bilt]] kin sa'n tritich persint fan de befolking Biltsk prate.&lt;ref&gt;[http://www.fryslan.frl/sjablonen/1/infotype/webpage/view.asp?objectID=34785 Fryske taalatlas 2011 (side&amp;nbsp;12)] op de webside fan de Provinsje Fryslân&lt;/ref&gt; In foarbyld fan it ôfnimmen fan de dialekten is de delgong fan it Stedsk yn Ljouwert. Prate yn 1967 noch 37&amp;nbsp;persint fan de Ljouwerters stedsk, yn 1993 wie dat tebekrûn oant 15&amp;nbsp;persint.&lt;ref&gt;Tusken Talen, Reitze J. Jonkman en Arjen P. Versloot, Afûk 2008&lt;/ref&gt;

== Ekonomy ==
De provinsje Fryslân is foar in relatyf grut part agrarysk. Troch it agraryske karakter is de provinsje mei troch de suvelyndustry bekend wurden. De toeristyske sektor nimt ek in wichtich plak yn. Mei it [[Fryske Marrenprojekt|Fryske Marreprojekt]] jout de provinsje in stimulâns oan it wettersporttoerisme yn it súdwesten en midden fan de provinsje. Foar de toeristyske sektor binne [[Waadeilannen|Fryske eilannen]] fan grut belang. De tsjinstesektor kriget foaral syn beslach yn de gruttere plakken lykas [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] en [[Drachten]].

De beropsbefolking bestie yn 2009 út sa likernôch 300.000 minsken&lt;ref&gt;[http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLNL&amp;PA=71761NED&amp;D1=1,7&amp;D2=0,5-11,13,15,18-20&amp;D3=55&amp;HDR=T&amp;STB=G1,G2&amp;VW=T CBS] Beropsbefolking Fryslân 2009.&lt;/ref&gt;, dat wie doe 3,8&amp;nbsp;persint fan de Nederlânske beropsbefolking. Yn it jier 2006 wie it regionale [[BYP]] per ynwenner, neffens keapkrêft, by 105,1&amp;nbsp;persint fan trochsnee fan de 27&amp;nbsp;EU-lannen.&lt;ref&gt;[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/publications/regional_yearbook ''Eurostat Jahrbuch der Regionen 2009'']: ''Kapitel&amp;nbsp;4: Bruttoinlandsprodukt'' ([http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-HA-09-001-04/DE/KS-HA-09-001-04-DE.PDF PDF]; 5,4&amp;nbsp;MB) en ([http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/RY_CH04_2009/EN/RY_CH04_2009-EN.XLS XLS]; 134&amp;nbsp;KB)&lt;/ref&gt; It BYP fan de provinsje besloech €&amp;nbsp;18,9&amp;nbsp;miljard yn 2008&lt;ref&gt;[http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLNL&amp;PA=71541ned&amp;D1=0-1&amp;D2=0,6-17&amp;D3=l&amp;HDR=T&amp;STB=G1,G2&amp;VW=T CBS] [[BYP]] fan de provinsje Fryslân.&lt;/ref&gt;, sa'n 3,17% it Nederlânske BYP.

=== Ferkear ===
[[Ofbyld:Akwadukt Mid-Fryslan 02.JPG|thumb|[[Akwadukt Mid-Fryslân]] mei dêrnjonken de spoarbrêge, ûnder it akwadukt troch rint de&amp;nbsp;A6.]]
Troch de provinsje hinne lizze fjouwer sneldiken: de [[A6]], [[A7]], [[A31]] en [[A32]]. Yn de provinsje binne [[Akwadukten yn Fryslân|njoggen akwadukten]], foar in part binne se ûnderdiel fan it [[Fryske Marrenprojekt]].

Yn de provinsje Fryslân lizze fjouwer spoarlinen: Ljouwert-Harns, [[Spoar fan Ljouwert nei Starum|Ljouwert-Starum]], Ljouwert-Grins en [[Spoar fan Swol nei Ljouwert|Ljouwert-Swol]]. In mooglik takomstich spoar is it [[spoar fan Grins nei It Hearrenfean]].

De [[haven fan Harns]] is de wichtichste seehaven fan Fryslân. It [[Van Harinxmakanaal]] en it [[Prinses Margrietkanaal]] binne de wichtichste kanalen foar de grutte skipfeart. Nei de eilannen ta docht [[Rederij Doeksen]] de feartsjinst fan Harns nei [[Flylân]] en [[Skylge]]. [[Rederij Eigen Feartsjinst Skylge]] fart allinnich út Harns nei Skylge ta. De rederij [[Wagenborg Passazjierstsjinsten|Wagenborg]] fart fan [[Holwert]] nei [[It Amelân]] en fan [[Lauwerseach]] nei [[Skiermûntseach (eilân)|Skiermûntseach]].

Foar it loftferkear binne fan belang: It [[Fleanfjild Drachten]] mei in ferhurde baan fan 950&amp;nbsp;meter en it [[Amelân Fleanfjild Ballum]] mei in gersbaan fan 998&amp;nbsp;meter. De [[Fleanbasis Ljouwert]] hat twa ferhurde banen en wurdt foar de militêre loftfeart brûkt. Op Flylân is oan de eastkant fan it eilân in lytse helikopterhaven.

=== Media ===
* Deistige kranten: [[Ljouwerter Krante]] en [[Frysk Deiblêd]].
* Provinsjale omroppen: [[Omrop Fryslân]] en [[GPTV]].

== Ferdivedaasje ==
=== Sport ===
[[Ofbyld:Kaatsen Franeker.JPG|thumb|Keatsen op it [[Sjûkelân]] yn Frjentsjer.]]
* [[Fuotbal]] (de provinsje Fryslân hat twa profesjonele fuotbalklups):
**[[SK It Hearrenfean]] is in klup út de [[Earedifyzje (fuotbal)|Earedifyzje]] en spilet yn it [[Abe Lenstra Stadion]].
**[[SK Cambuur Ljouwert]] is in klup út de [[Earste Difyzje (fuotbal)|Earste Difyzje]] en spilet yn it [[Kooi Stadion]].
* [[Reedriden]]: de [[Alvestêdetocht]] en it reedridersstadion [[Thialf]]. De [[Flyers It Hearrenfean]] is in iishockeyklup út de Earste difyzje (heechste difyzje fan it Nederlânske iishockey) spilet syn thúswedstriden ek yn Thialf.
* [[Wettersport]]: it [[skûtsjesilen]] en de [[Snitswike]].
*Oare sporten (Fryske sporten of sporten dy't relatyf populêr binne yn Fryslân):
**[[Keatsen]]: de wichtichste wedstriden binne de [[PC]] op it [[Sjûkelân]] yn [[Frjentsjer]] en de [[Freulepartij]] yn [[Wommels]].
**[[Fierljeppen]]: plakken dêr't wedstriden hâlden wurde binne [[Burgum]], [[Bûtenpost]], [[It Heidenskip]], [[Drylts]], [[De Jouwer]] en [[Winsum (Littenseradiel)|Winsum]].

=== UNESCO ===
Op de [[Wrâlderfgoedlist|UNESCO-wrâlderfskiplist]] stean de [[Waadsee]] en it [[Yr.&amp;nbsp;D.F. Woudagemaal]].

=== Musea ===
{{Apart|List fan musea yn de provinsje Fryslân}}
[[Ofbyld:FranekerPlanetarium.JPG|thumb|Eise Eisinga Planetarium yn Frjentsjer]]
Yn 2010 hienen de ferskate Fryske musea sa likernôch 890.000 besikers.&lt;ref&gt;[https://www.museumfederatiefryslan.nl/nieuws/2010-topjaar-voor-friese-musea Museumfederaasje Fryslân] ''2010 topjaar voor Friese musea''.&lt;/ref&gt; In ferheging fan sân persint yn ferliking mei it jier 2009. Neffens [[Museumfederaasje Fryslân]] krigen de neikommende museu mear as 40.000 besikers: [[Natuersintrum It Amelân]], [[Tresoar]], [[Jopie Huisman Museum]], [[Natoermuseum Fryslân]], [[Eise Eisinga Planetarium]], [[Frysk Museum]]/ Fersetsmuseum Fryslân en [[Museum Belvédère]].

=== Eveneminten ===
* [[Oerol Festival]], jierliks festival op [[Skylge]].
* [[Harnzer Fiskerijdagen]], jierliks evenemint yn [[Harns (stêd)|Harns]].
* [[Fryske Ballonfeesten]], jierliks evenemint op 'e [[De Jouwer|Jouwer]].
* [[Slachtemaraton]], in kulturele hurdrin- en kuiertocht oer de [[Slachtedyk|Slachte]] dy't alle fjouwer jier plakfynt.

=== Literatuer ===
Op it literêre mêd wurde de measte romans dy't yn de provinsje ferskine yn it Frysk skreaun. Ferneamde Fryske skriuwers út it ferline binne: [[Gysbert Japiks]], [[Joast Halbertsma]], [[Piter Jelles Troelstra]], [[Simke Kloosterman]], [[Fedde Schurer]], [[Rely Jorritsma]], [[Obe Postma]] en [[Rink van der Velde]]. Nei alle niisneamde skriuwers is in literêre priis neamd.

== Sjoch ek ==
[[Ofbyld:Portal.svg|20px]] '''[[Tema:Provinsje Fryslân]]''' – Wikipedy hat ek in temaside oer de Provinsje Fryslân
* [[Skiednis fan Fryslân]] - [[Kanon fan de Fryske skiednis]]
* [[Provinsjale Steaten fan Fryslân]] - [[Rjocht yn Fryslân]]
* [[Frysk]]

== Keppelings om utens ==
{{WikiwurdboekLyts|Fryslân}}
{{CommonsLyts|Friesland|Fryslân}}
{{WikiatlasLyts|Frisia|Fryslân}}
* [https://www.fryslan.frl/ Webstee fan de Provinsje Fryslân.]
* [https://www.plaatsengids.nl/fryslân Fryslân], Plaatsengids
* [https://allecijfers.nl/provincie/friesland/ Statistieken provincie Friesland], AlleCijfers

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}
{{GemeentenFryslan}}
{{Nederlân}}
{{Topside}}

{{DEFAULTSORT:Frislan}}
[[Kategory:Fryslân| ]]
[[Kategory:Provinsje fan Nederlân]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1814]]</text>
      <sha1>0vwds5g4ya6pe7vkeeiqeil0j6t47gg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231712</id>
      <parentid>1231711</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T07:56:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1231712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36063" sha1="2ssiv578kpavv6zdrrlcg50jnklx32y" xml:space="preserve">{{Ynfoboks provinsje fan Nederlân
| namme                            = Fryslân
| flagge-wapen                     = [[File:Frisian flag.svg|border|125px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[File:Friesland wapen.svg|100px]]
| folksliet                        = '''[[folksliet]]''': ''[[De Alde Friezen]]''
| folksliet muzyk                  = 
| lânkaart                         = [[File:Friesland in the Netherlands.svg|265px]]
| oprjochting                      = 1814
| offisjele taal                   = [[Nederlânsk]] en [[Frysk]]
| haadstêd                         = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| tal gemeenten                    = 18
| kommissaris fan de kening        = [[Arno Brok]]
| partij kommissaris fan de kening = [[VVD]]
| geografyske koördinaten          = 53°10' [[Breedtegraad|NB]] 5°40' [[Lingtegraad|EL]]
| oerflak                          = 5.753,26 [[km²]]
| jier oerflak                     = 2015
| oerflak lân                      = 3.340,10 km²
| oerflak wetter                   = 2.413,15 km²
| oerflak rang                     = 3e fan 12
| ynwennertal                      = {{Statistyk provinsje Nederlân ynwenners|Fryslân}}&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
| ynwennertal teldatum             = {{Statistyk provinsje Nederlân ynwenners|TXT=Year}}
| ynwennertal rang                 = 8e fan 12
| befolkingstichtens               = 197 / km²
| grutste plak                     = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| religy                           = &lt;small&gt;57,2% [[ateïst]]en en [[agnost]]en&lt;br&gt; 35,1% [[protestanten]]&lt;br&gt; 6,6% [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katoliken]]&lt;br&gt; 1,1% [[islaam|moslims]]&lt;br&gt; 6,5% oaren&lt;/small&gt;
| webside                          = [https://www.fryslan.frl/ www.fryslan.frl]
| noat1                            = &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) boarne: [https://opendata.cbs.nl/statline/ CBS-StatLine]
| noat2                            = 
| noat3                            = 
}}
{{Oar|de Nederlânske provinsje (Westerlauwersk) Fryslân|Fryslân (betsjuttingsside)}}
[[Ofbyld:Prov-Friesland-OpenTopo.jpg|300px|thumb|Fyslân (2019)]]
'''Fryslân''' is in [[provinsje]] fan [[Nederlân]], en waard as sadanich oprjochte oan 'e ein fan 'e [[Frânske Tiid]], yn [[1814]]. De provinsje hie op {{Statistyk provinsje Nederlân ynwenners|TXT=Year}} {{Statistyk provinsje Nederlân ynwenners|Fryslân}} ynwenners. It [[oerflak]] beslacht 5.753&amp;nbsp;[[km²]], wêrfan 2.413&amp;nbsp;km² [[wetter]]. Fryslân hat om-ende-by 350&amp;nbsp;km [[kust]], krekt mear as de helte dêrfan op de fjouwer [[Fryske eilannen|waadeilannen]]. De provinsje hat [[Fryske stêden|âlve stêden]] en achttjin [[Fryske gemeenten|gemeenten]]. De provinsje is in part fan it [[Fryslân (wengebiet)|Fryske wengebiet]] en om it krekte plak binnen dy gruttere regio Fryslân oan te jaan wurdt de provinsje Fryslân ek wol ''Westerlauwersk Fryslân'' neamd.

== Geografy ==
De Fryske fêstewâl wurdt yn it easten en it suden troch lân omsletten. Yn it easten troch de provinsjes [[Grinslân]] en [[Drinte]], en yn it suden troch [[Oerisel]] en de [[Noardeastpolder]]. De [[Ofslútdyk]] ferbynt [[West-Fryslân]] yn [[Noard-Hollân]] mei de Fryske fêstewâl by it plak [[Surch]] en is de skieding tusken de [[Iselmar]] en de [[Waadsee]]. De [[Iselmar]] leit westlik/súdwestlik fan de Fryske fêstewâl en oan de west- en noardkante leit de [[Waadsee]]. De fjouwer Waadeilannen dy't by de provinsje hearre binne de natuerlike skieding tusken [[Waadsee]] en [[Noardsee]].

It heechste punt fan de provinsje Fryslân is de 45&amp;nbsp;meter hege [[Fjoerboetsdún]] op [[Flylân]]. Op de fêstewâl is de [[Boskberch]] by [[Appelskea]] mei 27&amp;nbsp;meter it heechste punt, it djipste punt fan de provinsje is −2&amp;nbsp;meter.&lt;ref&gt;[http://www.ahn.nl/ ahn.nl]&lt;/ref&gt;

=== Lânskipsgebieten ===
It gea kin ferdield wurde yn ferskate lânskipsgebieten:
*It [[Lege Midden]] leit sintraal yn de provinsje.
*Yn it súdeasten lizze de [[Stellingwerven]].
*Yn it easten fan de provinsje lizze de [[Fryske Wâlden]].
*Yn it noarden en it westen leit de [[Klaaistreek]].
*Yn it súdwesten leit de [[Súdwesthoeke]] dêr't it [[Gaasterlân]] ek ta rekkene wurdt.
*Yn it noarden de fjouwer [[Waadeilannen]] ([[Flylân]], [[Skylge]], [[it Amelân]] en [[Skiermûntseach (eilân)|Skiermûntseach]]).

Fryslân hat in ferskaat oan natuergesichten. De [[Fryske marren]] yn, benammen de Súdwesthoeke, binne ferneamd. Yn de Stellingwerven by [[Appelskea]] binne grutte heidefjilden en stodunen te sjen, lykas yn it [[Nasjonaal Park Drintsk-Fryske Wâld]]. De boskgebieten lizze benammen yn it suden en easten fan de provinsje, lykas de bosken yn de omkriten fan [[it Oranjewâld]]. De grutste natoerbehearders yn de provinsje Fryslân binne: [[Steatsboskbehear]], [[Natuermonuminten]] en [[It Fryske Gea]].
&lt;center&gt;
{{Gallery
|titel=Bosk, greide, eilannen en wetter
|breedte=160
|Aekingerzand Nationaal Park Drents-Friese Wold4.jpg|&lt;center&gt;[[Aekingersân]]&lt;/center&gt;
|Bij Dearsum.jpg|&lt;center&gt;Greiden by [[Dearsum (Súdwest-Fryslân)|Dearsum]]&lt;/center&gt;
|Houtwâl Twizel 2.jpg|&lt;center&gt;[[Kûlisselânskip|Beamwâl]] ([[Fryske Wâlden]])&lt;/center&gt;
|Heidebakkeveen.JPG|Heide by [[Bakkefean]]
|Terschelling.jpg|[[Waadsee]] mei [[Skylge]]
|Terschelling Dunes.jpg|&lt;center&gt;Skylger dunen&lt;/center&gt;
|Tjeukemeer Vierhuis 01.JPG|&lt;center&gt;De [[Tsjûkemar]]&lt;/center&gt;
|Sicht fan de Fjoerbûtsdún op East-Flylân mei haven.JPG|&lt;center&gt;[[Fjoerboetsdún]], [[Flylân]]&lt;/center&gt;
}}&lt;/center&gt;

=== Gemeenten ===
{{Apart|Fryske gemeenten}}
Fryslân bestiet sûnt 2019 út 18 gemeenten. Nei lânoerflak is [[Súdwest-Fryslân]] de grutste gemeente, dêrnei folget [[Opsterlân]]. Nei ynwennertal is de [[gemeente Ljouwert]] mei {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Ljouwert (gemeente)}} ynwenners fierwei it grutst. De twadgrutste gemeente nei ynwennertal is sûnt 1 jannewaris 2011 de gemeente Súdwest-Fryslân, mei in ynwennertal fan {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Súdwest-Fryslân}} minsken.

Yn ûndersteande tabel steane alle 18 gemeenten, mei dêrefter it lânoerflak, it tal ynwenners (per {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}}), de befolkingstichtens, it trochsneed ynkommen nei ynwenners en it haadplak. Gemeenten mei in stjerke efter de namme hawwe offisjeel in [[Nederlânsk]]e of tuskenbeiden namme, dy't net gelyk is oan de Fryske namme.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=text-align:right
|-
! Nr. !! Namme !! Lânoer&amp;shy;flak&lt;br /&gt;(km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) !! Ynwen&amp;shy;ners &lt;br&gt; &lt;small&gt;({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;
! Befolkings&amp;shy;tichtens&lt;br /&gt;inw./km² !! Trochs&amp;shy;need ynkommen&lt;br /&gt;€ de ynw. !! Haadplak
|-
| 1 ||style=text-align:left | [[Achtkarspelen]]
| 102,61 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Achtkarspelen}}
| 274 ||11.400 ||style=text-align:left | [[Bûtenpost]]
|-
| 2 ||style=text-align:left | [[It Amelân]]*
| 59,18 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|It Amelân}}
| 59 ||11.700 ||style=text-align:left | [[Ballum]]
|-
| 3 ||style=text-align:left | [[Dantumadiel]]
| 85,67 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Dantumadiel}}
| 225 ||11.100 ||style=text-align:left | [[Damwâld]]
|-
| 4 ||style=text-align:left | [[Eaststellingwerf]]*
| 224,16 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Eaststellingwerf}}
| 117 ||11.900 ||style=text-align:left | [[Easterwâlde (Fryslân)|Easterwâlde]]
|-
| 5 ||style=text-align:left | [[Flylân]]*
| 36,16 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Flylân}}
| 32 ||13.300 ||style=text-align:left | [[East-Flylân]]
|-
| 6 ||style=text-align:left | [[De Fryske Marren]]
| 559,93 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|De Fryske Marren}}
| 92 ||||style=text-align:left | [[De Jouwer]]
|-
| 7 ||style=text-align:left | [[Harns (gemeente)|Harns]]*
| 25,02 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Harns (gemeente)}}
| 631 ||12.000 ||style=text-align:left | [[Harns (stêd)|Harns]]
|-
| 8 ||style=text-align:left | [[It Hearrenfean (gemeente)|It Hearrenfean]]*
| 135,21 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|It Hearrenfean (gemeente)}}
| 321 ||12.900 ||style=text-align:left | [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]]
|-
| 9 ||style=text-align:left | [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]]* (haadstêd)
| 79,16 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Ljouwert (gemeente)}}
| 1165 ||12.300 ||style=text-align:left | [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
|-
| 10 ||style=text-align:left | [[Noardeast-Fryslân]]
| 516,45 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Noardeast-Fryslân}}
| 87 ||||style=text-align:left | [[Dokkum]]
|-
| 11 ||style=text-align:left | [[Opsterlân]]*
| 224,86 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Opsterlân}}
| 134 ||12.500 ||style=text-align:left | [[Beetstersweach]]
|-
| 12 ||style=text-align:left | [[Skiermûntseach (eilân)|Skiermûntseach]]*
| 40,79 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Skiermûntseach}}
| 23 ||14.200 ||style=text-align:left | [[Skiermûntseach (plak)|Skiermûntseach]]
|-
| 13 ||style=text-align:left | [[Skylge]]*
| 87,11 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Skylge}}
| 54 ||13.400 ||style=text-align:left | [[West-Skylge]]
|-
| 14 ||style=text-align:left | [[Smellingerlân]]*
| 118,46 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Smellingerlân}}
| 467 ||12.200 ||style=text-align:left | [[Drachten]]
|-
| 15 ||style=text-align:left | [[Súdwest-Fryslân]]
| 433,09 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Súdwest-Fryslân}}
| 190 ||||style=text-align:left | [[Snits (stêd)|Snits]]
|-
| 16 ||style=text-align:left | [[Tytsjerksteradiel]]
| 149,59 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Tytsjerksteradiel}}
| 216 ||12.500 ||style=text-align:left | [[Burgum]]
|-
| 17 ||style=text-align:left | [[De Waadhoeke]]*
| 316,00 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|De Waadhoeke}}
| 146 ||||style=text-align:left | [[Frjentsjer]]
|-
| 18 ||style=text-align:left | [[Weststellingwerf]]
| 221,53 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Weststellingwerf}}
| 117 ||12.000 ||style=text-align:left | [[Wolvegea]]
|}

=== Klimaat ===
Neffens de [[klimaatklassifikaasje fan Köppen]] leit Fryslân yn in sône mei in ''Cfb''-klimaat: In myld maritym seeklimaat (mei troch de ynfloed fan de [[Noardsee]]). De trochsnee deitemperatuer yn july hinget om de&amp;nbsp;20°C. De trochsnee deitemperatuer yn jannewaris is om-ende-by de&amp;nbsp;5°C. It tal sinne-oeren yn Fryslân is 1.475 yn ’t jier. &lt;ref&gt;[http://www.ekelectronics.nl/index.php?msgid=11 Sinnekaart Nederlân]&lt;/ref&gt; De trochsnee reinfal beslacht sa'n 767&amp;nbsp;mm yn 't jier. De measte rein falt yn ‘e hjerst, yn de iere maitiid falt it minste reinwetter. Der binne dagen mei in soad reinwetter, mar it measte falt del as storein of lichte rein. By in stoarm kin de delslach sa grut wêze dat [[gemaal|gemalen]], pompen en [[syl|ôfwetteringsynstallaasjes]] fan it [[Wetterskip Fryslân]] ynset wurde. Sokke stoarmen komme net faak foar. De klimaatgegevens hjirûnder binne fan it automatyske KNMI-waarstasjon yn Ljouwert. Oare automatyske waarstasjons fan de KNMI yn de provinsje Fryslân stean yn Starum, op Flylân, en op Skylge.&lt;ref&gt;[http://www.knmi.nl/actueel/ Aktueel oersjoch fan automatyske waarstasjons Nederlân]&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%; text-align:right; line-height:120%; background:#FFF; padding-right:1em; padding:left:1em&quot;
|- style=color:#008
! style=&quot;background:#9CC; text-align:right; height:18&quot;| Moanne !!style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot;  | Jan
! style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Feb !!style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Maa
! style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Apr !!style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Maa
! style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Jun !!style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Jul
! style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Aug !!style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Sep
! style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Okt !!style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Nov
! style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Des !!style=background:#9CC | Yn 't jier
|-
! style=&quot;background:#9CC; color:#008; text-align:right&quot; |Heechste temp. ea metten °C
| 12,6 ||14,4 ||20,4 ||26,0 ||28,7 ||32,5 ||31,4 ||32,8 ||29,1 ||23,8 ||16,4 ||14,2
! {{0}}32,8
|-
! style=&quot;background:#9CC; color:#008; text-align:right&quot; |Maks. trochsneed temp. °C
| 4,6 ||5,1 ||8,3 ||11,4 ||15,9 ||18,1 ||20,3 ||20,8 ||17,6 ||13,4 ||8,7 ||5,8
! {{0}}12,5
|-
! style=&quot;background:#9CC; color:#008; text-align:right; height:16&quot; |Min. trochsneed temp. °C
| -0,2 ||-0,4 ||1,6 ||3,2 ||6,9 ||9,8 ||12,2 ||12,0 ||9,8 ||6,6 ||3,3 ||1,1
! {{0|00}}5,5
|-
! style=&quot;background:#9CC; color:#008; text-align:right&quot;|Leechste temp. ea metten °C
| -19,9 ||-16,3 ||-16,3 ||-5,9 ||-1,7 ||1,3 ||5,7 ||5,4 ||2,0 ||-6,5 ||-14,2 ||-19,2
! {{0|,}}-19,9
|-
! style=&quot;background:#9CC; color:#008; text-align:right&quot; |Reinfal yn mm
| 65,6 ||42,1 ||59,4 ||38,4 ||51,4 ||68,7 ||64,2 ||60,2 ||82,1 ||78,4 ||83,7 ||73,0
! 767,2
|}
&lt;small&gt;Boarne: KNMI mjittingen yn it tiidrek 1971-2000 &lt;ref&gt;[http://www.knmi.nl/klimatologie/normalen1971-2000/per_station/stn270/4-normalen/270_leeuwarden.pdf KNMI: Langjarige gemiddelden, tijdvak 1971 - 2000]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.knmi.nl/klimatologie/normalen1971-2000/per_station/stn270/5-extremen/270_extremen.pdf KNMI: Langjarige extremen, tijdvak 1971 - 2000]&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;

== Skiednis ==
{{Skiednis fan Fryslân}}{{apart|Skiednis fan Fryslân}}
Tusken 400 en 200 foar Kristus setten de earste minsken har yn it gebiet nei wenjen. De minsken wennen doe op [[terp]]en. Troch de [[Romeinen]] waarden de bewenners op de terpen tusken [[Fly]] en [[Iems]] ''Frisii'' neamd. Nei it [[Grutte Folkeferfarren]] wie Fryslân in heidensk gebiet dêr't de minsken noch hieltyd op terpen wennen. Om it jier 700 hinne ferdigenet kening [[Redbad]] mei sukses it heidenske Fryslân tsjin de kristlike [[Franken]]. Nei de dea fan Redbad folget stadichwei de oermastering fan Fryslân troch de Franken. Mei de Franken komme yn de achtste iuw ferskate missionarissen nei Fryslân dy't de Friezen kerstenje wolle. Ien fan de meast ferneamde missionarissen wie [[Bonifatius]], dy't yn 'e omkriten fan [[Dokkum]] stoarn is.

Om it jier 1100 hinne begjint de tiid fan de [[Fryske frijheid]]. De Fryske frijheid wie in útsûnderingsposysje fan Fryslân yn it feodale Jeropa fan de midsiuwen. Ut dy tiid binne Fryske rjochtsteksten en oarkonden oerlevere dy't foar it grutste part skreaun wienen yn it [[Aldfrysk]]. It konsept fan de [[Sân seelannen]] en de [[Upstalbeam]] binne twa wichtige eleminten yn de Fryske frijheid. De Sân Seelannen wienen de sân Fryske lannen dy't de Fryske frijheid dielden. De Upstalbeam wie it plak dêr't ôffurdigen út de ferskate Fryske lannen benammen yn de 14e&amp;nbsp;iuw gearkamen om rjocht te sprekken en mienskiplike besluten te nimmen. De provinsje Fryslân is ûntstien út trije fan de Sân seelannen. Yn 1498 einige de striid tusken de [[Skieringers en Fetkeapers]] en it gebiet kaam ûnder Saksysk gesach. De Saksen ferkochten it gebiet yn 1515 oan de Boergondjers.

Yn de tiid fan de [[Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen|Sân Feriene Nederlannen]] waard mei it [[Hearlikheid Fryslân]] de grûnslach lein foar de lettere provinsje Fryslân. It Hearlikheid Fryslân hie [[Kertieren fan Fryslân|fjouwer goaen]]: [[Westergoa]], [[Eastergoa]], [[Sânwâlden]] en de [[Fryske stêden|Alve Stêden]]. Haadstêd en bestjoerlik sintrum waard de stêd [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]. Yn de jierren 1579-1795 wie it Hearlikheid Fryslân feitlik in autonoom gebiet mei in eigen universiteit ([[Universiteit fan Frjentsjer]]) en de [[Admiraliteit fan Fryslân]]. Yn de [[Frânske tiid]] waard de hjoeddeiske provinsje Fryslân ûnderdiel fan it [[Keninkryk Hollân]]. Nei de Frânske tiid waard Fryslân in provinsje fan it [[Keninkryk fan 'e Nederlannen]], mar ferlear syn autonome status dy't it wol hân hie yn de tiid fan de Republyk.

== Bestjoer ==
{{Apart|Deputearre Steaten fan Fryslân}}
{{Apart|Provinsjale Steaten fan Fryslân}}
De provinsje Fryslân wurdt bestjoerd fan it [[Provinsjehûs]] yn Ljouwert út troch de [[Provinsjale Steaten fan Fryslân]] en telt op it stuit 43&amp;nbsp;leden. It kolleezje fan [[Deputearre Steaten]] is op it stuit seis man machtich, foarsitter hjirfan is de [[Kommissaris fan de Kening]], [[Arno Brok]].

=== Kolleezje fan Deputearre Steaten ===
Sûnt 2023 bestiet it kolleezje fan Fryslân út de partijen BBB, CDA, FNP en CU (24 sitten).

Yn it kolleezje fan Deputearre Steaten sitte:&lt;ref&gt;[https://www.fryslan.frl/fy/it-kolleezje-fan-deputearre-steaten It kolleezje fan Deputearre Steaten, Provinsje Fryslân]&lt;/ref&gt;

* Kommissaris fan de Kening: [[Arno Brok]] - VVD

* Deputearre: [[Eke Folkerts]] - BBB
* Deputearre: [[Abel Kooistra]] - BBB
* Deputearre: [[Friso Douwstra]] - CDA
* Deputearre: [[Sijbe Knol]] - FNP
* Deputearre: [[Matthijs de Vries]] - CU

* Provinsjesekretaris: [[Jelmer Algra]]

Foar it tiidrek 2019-2023 bestie de koälysje út de partijen CDA, PvdA, VVD en FNP (22 sitten).

Foar it tiidrek 2015-2019 bestie de koälysje út de partijen CDA, VVD, SP en FNP (23 sitten).

=== Utslaggen Steateferkiezings ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;float:left; text-align:right&quot;
|-
! colspan=14 |Utslaggen Steateferkiezings
|-
! Jier !! colspan=2 | [[Fryske Steateferkiezings 2003|2003]]!! colspan=2 | [[Fryske Steateferkiezings 2007|2007]]
! colspan=2 | [[Fryske Steateferkiezings 2011|2011]]!! colspan=2 | [[Fryske Steateferkiezings 2015|2015]]
! colspan=2 | [[Fryske Steateferkiezings 2019|2019]]!! colspan=&quot;2&quot; | [[Fryske Steateferkiezings 2023|2023]]!! Jier
|-
! Partij || Stimmen&lt;br /&gt;(persint) || Sitten || Stimmen&lt;br /&gt;(persint) || Sitten 
! Stimmen&lt;br /&gt;(persint) || Sitten || Stimmen&lt;br /&gt;(persint) || Sitten 
! Stimmen&lt;br /&gt;(persint) || Sitten || Stimmen&lt;br /&gt;(persint) || Sitten || Partij
|-
![[BoerBoargerBeweging|BBB]]
| || || || 
| || || || 
| || || 27,9 || 14 
![[BoerBoargerBeweging|BBB]]
|-
![[PvdA]]
| 26,2 || 15 || 25,6 || 12 
| 23,7 || 11 || 15,5 || 7 
| 13,4 || 6 || 10,6 || 5
![[PvdA]]
|-
![[CDA]]
| 27,4 || 16 || 25,8 || 12 
| 17,7 || 12 || 20,8 || 9 
| 16,7 || 8 || 8,8 || 4
![[CDA]]
|-
![[FNP]]
| 13,2 || 7 || 10,7 || 5 
| 9,2 || 4 || 9,5 || 4 
| 7,9 || 4 || 8,1 || 4
![[FNP]]
|-
![[VVD]]
| 10,9 || 6 || 10,8 || 5 
| 13,8 || 6 || 11,0 || 5 
| 9,4 || 4 || 6,7 || 3
![[VVD]]
|-
![[GrienLinks|GL]]
| 5,4 || 3 || 3,9 || 2 
| 5,2 || 2 || 3,6 || 1 
| 7,7 || 3 || 6,5 || 3
![[GrienLinks|GL]]
|-
![[KristenUny|CU]]
| 5,6 || 3 || 8,2 || 3 
| 6,4 || 3 || 7,4 || 3 
| 6,6 || 3 || 5,3 || 2
![[KristenUny|CU]]
|-
![[PVV]]
| || || || 
| 8,4 || 4 || 8,7 || 4 
| 5,8 || 3 || 4,5 || 2
![[PVV]]
|-
![[FVD]]
| || || || 
| || || || 
| 13,4 || 6 || 3,7 || 1
![[FVD]]
|-
![[SP]]
| 4,8 || 2 || 9,6 || 4 
| 8,4 || 3 || 10,9 || 5 
| 5,2 || 2 || 3,5 || 1
![[SP]]
|-
![[Partij foar de Dieren|PvdD]]
| || || || 
| || || 2,6 || 1 
| 3,2 || 1 || 3,4 || 1
![[Partij foar de Dieren|PvdD]]
|-
![[D66]]
| 2,5 || 1 || 1,3 || 
| 4,2 || 2 || 6,9 || 3 
| 4,1 || 2 || 3,3 || 1
![[D66]]
|-
![[JA21]]
| || || || 
| || || ||
| || || 2,7 || 1
![[JA21]]
|-
!Provin&amp;shy;ciaal Belang&lt;br/ &gt;Fryslân
| || || || 
| 1,2 || || || 
| 1,8 || || 2,0 || 1
!Provin&amp;shy;ciaal Belang&lt;br/ &gt;Fryslân
|-
![[Belang van Nederland|BVNL]]
| || || || 
| || || || 
| || || 1,8 ||
![[Belang van Nederland|BVNL]]
|-
![[50PLUS|50+]]
| || || || 
| 1,4 || || 2,4 || 1 
| 2,6 || 1 || 0,9 ||
![[50PLUS|50+]]
|-
!Algemene Waterschapspartij
| || || || 
| || || || 
| || || 0,6 ||
!Algemene Waterschapspartij
|-
![[SGP]]
| || || || 
| || || || 
| 1,1 || || ||
![[SGP]]
|-
!Natuur&amp;shy;lijk Fryslân
| || || || 
| || || || 
| 1,0 || || ||
!Natuur&amp;shy;lijk Fryslân
|-
![[DENK]]
| || || || 
| || || || 
| 0,2 || || ||
![[DENK]]
|-
!Friese Koers
| || || || 
| || || 0,4 || 
| || || ||
!Friese Koers
|-
!Liber&amp;shy;tarische Partij
| || || || 
| || || 0,2 || 
| || || ||
!Liber&amp;shy;tarische Partij
|-
![[Feriene Lofts]]
| || || || 
| 0,1 || || 0,1 || 
| || || ||
![[Feriene Lofts]]
|-
![[PvhN]]
| || || || 
| 0,3 || || || 
| || || ||
![[PvhN]]
|-
!Gemeente&amp;shy;belangen&lt;br /&gt;Fryslân
| 1,9 || 1 || || 
| || || || 
| || || ||
!Gemeente&amp;shy;belangen&lt;br /&gt;Fryslân
|-
![[LPF]]
| 1,7 || 1 || || 
| || || || 
| || || ||
![[LPF]]
|-
!''Opkomst/sitten''
!''56,1'' ||''55'' ||''54,1'' ||''43'' 
!''59,9'' ||''43'' ||''53,0'' ||''43'' 
!''59,1'' ||''43'' ||''65,6''||''43''
!''Opkomst/sitten''
|}
{{Clearleft}}

== Demografy ==
{| 
|+ '''Befolkingsûntjouwing provinsje'''&lt;ref&gt;[http://www2.tresoar.nl/bs/Inwoners%20Friesland.pdf] Tresoar: Histoaryske befolkingsoantallen Fryslân 1714 - 2000&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bevolking&gt;[http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLNL&amp;PA=03759ned&amp;D1=0,3,6,9,12&amp;D2=129-132&amp;D3=6,20-22&amp;D4=(l-1)-l&amp;VW=T CBS Bevolking 2010] &lt;/ref&gt;
|- valign=top
|
{| class=wikitable style=text-align:center
|-
! Jier !! Ynwenners
|-
| 1714 ||{{formatnum:129243}}
|-
| 1748 ||{{formatnum:135195}}
|-
| 1796 ||{{formatnum:161513}}
|-
| 1811 ||{{formatnum:175366}}
|-
| 1830 ||{{formatnum:204909}}
|-
| 1840 ||{{formatnum:227859}}
|-
| 1850 ||{{formatnum:243191}}
|-
| 1860 ||{{formatnum:269701}}
|-
| 1870 ||{{formatnum:300863}}
|-
| 1880 ||{{formatnum:329877}}
|-
| 1890 ||{{formatnum:335558}}
|-
| 1900 ||{{formatnum:340263}}
|-
| 1910 ||{{formatnum:363625}}
|-
|}
|
{| class=wikitable style=text-align:center&quot;
|-
! Jier !! Ynwenners
|-
| 1920 ||{{formatnum:385362}}
|-
| 1930 ||{{formatnum:402051}}
|-
| 1940 ||{{formatnum:424462}}
|-
| 1950 ||{{formatnum:465267}}
|-
| 1960 ||{{formatnum:478206}}
|-
| 1970 ||{{formatnum:521820}}
|-
| 1980 ||{{formatnum:583989}}
|-
| 1990 ||{{formatnum:599151}}
|-
| 2000 ||{{formatnum:624500}}
|-
| 2010 ||{{formatnum:646305}}
|-
| 2020 ||{{formatnum:649957}}
|-
| 2023 ||{{formatnum:659551}}
|-
|}
|&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Ofbyld:Bevolkingsontwikkeling Friesland.jpg|500px]]
|}
It tiidrek 1880-1900 lit in stadige befolkingsoanwaaks sjen. Troch de [[lânboukrisis fan 1880]] setten mear as 20.000 Fryske lânferhuzers nei de [[Feriene Steaten]] ta.&lt;ref&gt;[http://www.11en30.nu/global/fri/artikel/51 Emigraasje nei de Feriene Steaten]&lt;/ref&gt;

Op 1 jannewaris 2023 hie Fryslân in [[befolking]] fan 659.551 minsken.&lt;ref&gt;[https://allecijfers.nl/provincie/friesland/ Statistieken provincie Friesland], AlleCijfers&lt;/ref&gt; Mei in befolkingstichtens fan 197&amp;nbsp;ynwenners de km² is de provinsje Fryslân nei Drinte de tinst befolke provinsje fan Nederlân.

Neffens ferwachting sil de provinsje yn 2033 sa likernôch 668.000 ynwenners hawwe, dêrnei sil it ynwennertal nei alle wierskyn ôfnimme.&lt;ref&gt;[https://staat-van-fryslan.hub.arcgis.com/pages/59f289c168b4409dba24044d868095eb Dashbord Prognose Bevolking en Huishoudens], Staat van Fryslân, provinsje Fryslân&lt;/ref&gt;

=== Religy ===
Minder as de helte fan de ynwenners fan de provinsje Fryslân is kristlik. De sifers binne fan it CBS fan 2015:&lt;ref&gt;[https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/83288NED/table?ts=1705701487212 Religieuze betrokkenheid; kerkelijke gezindte; regio; 2015 - Friesland], CBS: StatLine&lt;/ref&gt;
{| class= &quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Religy !! %
|-
| Net religieus || 58%
|-
| [[Roomsk-Katolike Tsjerke]] || 7% 
|-
| [[Protestantske Tsjerke yn Nederlân]] || 14% 
|-
| [[Nederlânske Herfoarme Tsjerke]] || 6%
|-
| [[Grifformeard]] || 7%
|-
| [[Islam]] || 1%
|-
| oare denominaasje || 7%
|}

== Plakken ==
=== Alve stêden ===
[[Ofbyld:Fryslanutderomtewei.jpg|thumb|In loftfoto fan Westerlauwersk Fryslân út it [[Ynternasjonaal Romtestasjon|ISS]] wei.]]
Fan âlds binne der alve stêden (de Fryske [[Fryske stêden|Alve Stêden]]) yn de provinsje Fryslân. De measte fan dizze stêden lizze yn it westlik part fan Fryslân. By dizze stêden del fynt ek de [[Alvestêdetocht]] plak.

=== Grutste plakken ===
Hjirûnder in list fan de fyftjin grutste plakken yn Fryslân.
{| class=wikitable
|-
!Nr. ||Plaknamme ||Tal ynwenners &lt;br&gt;&lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;
|-
|{{0}}1 ||[[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Ljouwert (stêd)}}
|-
|{{0}}2 ||[[Drachten]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Drachten}}
|-
|{{0}}3 ||[[Snits]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Snits}}
|-
|{{0}}4 ||[[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|It Hearrenfean (plak)}}
|-
|{{0}}5 ||[[Harns (stêd)|Harns]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Harns (stêd)}}
|-
|{{0}}6 ||[[Wolvegea]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Wolvegea}}
|-
|{{0}}7 ||[[De Jouwer]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|De Jouwer}}
|-
|{{0}}8 ||[[Dokkum]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Dokkum}}
|-
|{{0}}9 ||[[Frjentsjer]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Frjentsjer}}
|-
|10 ||[[De Lemmer]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|De Lemmer}}
|-
|11 ||[[Boalsert]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Boalsert}}
|-
|12 ||[[Burgum]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Burgum}}
|-
|13 ||[[Easterwâlde (Fryslân)|Easterwâlde]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Easterwâlde (Fryslân)}}
|-
|14 ||[[Stiens]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Stiens}}
|-
|15 ||[[De Gordyk]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|De Gordyk}}
|}
&lt;small&gt;Boarne: Keamer fan Keaphannel (1 febrewaris 2021)&lt;/small&gt;

=== Beskerme steds- en doarpsgesichten ===
{{Apart|Beskerme steds- en doarpsgesichten yn Fryslân}}
Fryslân hat tsien [[Beskerme stedsgesicht|beskerme stedsgesichten]] en 46&amp;nbsp;[[beskerme doarpsgesicht]]en en in beskerme gebiet.

== Taal ==
[[Ofbyld:Frisian languages in Europe.svg|thumb|It hjoeddeiske Fryske taalgebiet]]
Yn Fryslân wurdt it [[Westerlauwersk Frysk]], it [[Nederlânsk]] en in ferskaat oan oare taalfarianten (dialekten) sprutsen.

=== Frysk ===
{{Apart|Frysk}}
It Frysk fan de provinsje Fryslân wurdt ek wol Westerlauwersk Frysk neamd, om sa it plak fan de Fryske taal tusken de oare [[Fryske talen]] (it [[Sealterfrysk]] en [[Noardfrysk]]) dúdlik te meitsjen. Wat mear as de helte fan de Friezen yn de provinsje Fryslân hat it [[Frysk]] as memmetaal, te witten 53,6% (2001). Mei dejingen dy&lt;nowiki&gt;'t it Frysk as twadde taal geregeld brûke meirekkene, komt it tal ''Fryskpraters''&lt;/nowiki&gt; tusken de 60 en 70&amp;nbsp;persint út. [[Dantumadiel]] is de gemeente dêr’t de measte ynwenners it Frysk as memmetaal hawwe, te witten 83,3%. Yn Harns is dat it leechst (21,6%).&lt;ref&gt;[http://www.fryslan.frl/sjablonen/1/infotype/webpage/view.asp?objectID=34785 Fryske taalatlas 2011 (side&amp;nbsp;4 en&amp;nbsp;5)] op de webside fan de Provinsje Fryslân&lt;/ref&gt; Sa likernôch in fearnspart fan de befolking kin, neffens eigen sizzen, 'frij aardich' Frysk skriuwe (12,1&amp;nbsp;persint goed).

De memmetaal is net itselde as de meast sprutsen taal. In soad memmetaal-sprekkers binne yn 'e rin fan har libben oerstapt op in oare taal as meast brükte. Dat jildt foar alle taalgroepen, mar it meast foar de dialekt- memmetaalsprekkers. 

Dantumadiel wie de earste Fryske gemeente dy't sawol Fryske plaknammen en strjitnammen as ek in Frysktalige gemeentenamme hat. Yn 2012 wienen der 7&amp;nbsp;gemeenten dy't offisjeel Fryske plaknammen brûke. De offisjele wetternammen binne rûnom yn de provinsje (útsein de Stellingwerven) yn it Frysk. It Frysk hat yn de Fryske steaten en yn by de Fryske gemeenten de status fan offisjele bestjoerstaal.

=== Nederlânsk ===
It [[Nederlânsk]] is de twadde offisjele taal yn de provinsje Fryslân. Ferskate media lykas de Ljouwerter Krante, it Frysk Deiblêd en GPTV brûke Nederlânsk en allinnich yn spesjale sytaten of artikels it Frysk. It Nederlânsk komt yn it ûnderwiis op it foarste plak, op [[Trijetalige Skoalle|trijetalige skoallen]] komme it Frysk en it Ingelsk dêrnjonken. Yn de haadstêd Ljouwert hie yn 1967 sa'n 28&amp;nbsp;persint fan de befolking it Nederlânsk as memmetaal, yn 1993 wie dat 46&amp;nbsp;persint.&lt;ref&gt;Tusken Talen, Reitze J. Jonkman en Arjen P. Versloot, Afûk 2008&lt;/ref&gt;

=== Oare taalfarianten ===
De oare taalfarianten yn de provinsje Fryslân kinne sa yndield wurde:
* Hollânsk-Fryske mingdialekten: [[Amelânsk]] - [[Biltsk]] - [[Midslânsk]]
* [[Eilânwestfrysk]]e dialekt: [[Flylânsk]]
* [[Stedsk]]: [[Ljouwertersk]] - [[Snitsersk]] - [[Frjentsjertersk]] - [[Harnzersk]] - [[Boalsertersk]] - [[Dokkumersk]] - [[Starumersk]] - [[Kollumersk]]
* [[Nederdútsk]]e dialekten (ek [[Friso-Saksyske talen|Friso-Saksyske taalfarianten]] neamd): [[Pompstersk]] - [[Oertsjongersk]] - [[Westerkertiersk]]

It brûken fan de dialekten nimt yn de provinsje Fryslân sterk ôf. De dialekten wurde benammen noch troch de äldere ginneraasjes brûkt wylst de jongere op it Nederlânsk,oergeane, alhoewol't gauris mei in aksint. It Oertsjongersk (Stellingwerfsk) waard yn 2011 troch 22&amp;nbsp;persint yn Weststellingwerf en troch 11&amp;nbsp;persint fan de befolking yn Eaststellingwerf praat. Yn [[It Bilt]] kin sa'n tritich persint fan de befolking Biltsk prate.&lt;ref&gt;[http://www.fryslan.frl/sjablonen/1/infotype/webpage/view.asp?objectID=34785 Fryske taalatlas 2011 (side&amp;nbsp;12)] op de webside fan de Provinsje Fryslân&lt;/ref&gt; In foarbyld fan it ôfnimmen fan de dialekten is de delgong fan it Stedsk yn Ljouwert. Prate yn 1967 noch 37&amp;nbsp;persint fan de Ljouwerters stedsk, yn 1993 wie dat tebekrûn oant 15&amp;nbsp;persint.&lt;ref&gt;Tusken Talen, Reitze J. Jonkman en Arjen P. Versloot, Afûk 2008&lt;/ref&gt;

== Ekonomy ==
De provinsje Fryslân is foar in relatyf grut part agrarysk. Troch it agraryske karakter is de provinsje mei troch de suvelyndustry bekend wurden. De toeristyske sektor nimt ek in wichtich plak yn. Mei it [[Fryske Marrenprojekt|Fryske Marreprojekt]] jout de provinsje in stimulâns oan it wettersporttoerisme yn it súdwesten en midden fan de provinsje. Foar de toeristyske sektor binne [[Waadeilannen|Fryske eilannen]] fan grut belang. De tsjinstesektor kriget foaral syn beslach yn de gruttere plakken lykas [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] en [[Drachten]].

De beropsbefolking bestie yn 2009 út sa likernôch 300.000 minsken&lt;ref&gt;[http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLNL&amp;PA=71761NED&amp;D1=1,7&amp;D2=0,5-11,13,15,18-20&amp;D3=55&amp;HDR=T&amp;STB=G1,G2&amp;VW=T CBS] Beropsbefolking Fryslân 2009.&lt;/ref&gt;, dat wie doe 3,8&amp;nbsp;persint fan de Nederlânske beropsbefolking. Yn it jier 2006 wie it regionale [[BYP]] per ynwenner, neffens keapkrêft, by 105,1&amp;nbsp;persint fan trochsnee fan de 27&amp;nbsp;EU-lannen.&lt;ref&gt;[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/publications/regional_yearbook ''Eurostat Jahrbuch der Regionen 2009'']: ''Kapitel&amp;nbsp;4: Bruttoinlandsprodukt'' ([http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-HA-09-001-04/DE/KS-HA-09-001-04-DE.PDF PDF]; 5,4&amp;nbsp;MB) en ([http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/RY_CH04_2009/EN/RY_CH04_2009-EN.XLS XLS]; 134&amp;nbsp;KB)&lt;/ref&gt; It BYP fan de provinsje besloech €&amp;nbsp;18,9&amp;nbsp;miljard yn 2008&lt;ref&gt;[http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLNL&amp;PA=71541ned&amp;D1=0-1&amp;D2=0,6-17&amp;D3=l&amp;HDR=T&amp;STB=G1,G2&amp;VW=T CBS] [[BYP]] fan de provinsje Fryslân.&lt;/ref&gt;, sa'n 3,17% it Nederlânske BYP.

=== Ferkear ===
[[Ofbyld:Akwadukt Mid-Fryslan 02.JPG|thumb|[[Akwadukt Mid-Fryslân]] mei dêrnjonken de spoarbrêge, ûnder it akwadukt troch rint de&amp;nbsp;A6.]]
Troch de provinsje hinne lizze fjouwer sneldiken: de [[A6]], [[A7]], [[A31]] en [[A32]]. Yn de provinsje binne [[Akwadukten yn Fryslân|njoggen akwadukten]], foar in part binne se ûnderdiel fan it [[Fryske Marrenprojekt]].

Yn de provinsje Fryslân lizze fjouwer spoarlinen: Ljouwert-Harns, [[Spoar fan Ljouwert nei Starum|Ljouwert-Starum]], Ljouwert-Grins en [[Spoar fan Swol nei Ljouwert|Ljouwert-Swol]]. In mooglik takomstich spoar is it [[spoar fan Grins nei It Hearrenfean]].

De [[haven fan Harns]] is de wichtichste seehaven fan Fryslân. It [[Van Harinxmakanaal]] en it [[Prinses Margrietkanaal]] binne de wichtichste kanalen foar de grutte skipfeart. Nei de eilannen ta docht [[Rederij Doeksen]] de feartsjinst fan Harns nei [[Flylân]] en [[Skylge]]. [[Rederij Eigen Feartsjinst Skylge]] fart allinnich út Harns nei Skylge ta. De rederij [[Wagenborg Passazjierstsjinsten|Wagenborg]] fart fan [[Holwert]] nei [[It Amelân]] en fan [[Lauwerseach]] nei [[Skiermûntseach (eilân)|Skiermûntseach]].

Foar it loftferkear binne fan belang: It [[Fleanfjild Drachten]] mei in ferhurde baan fan 950&amp;nbsp;meter en it [[Amelân Fleanfjild Ballum]] mei in gersbaan fan 998&amp;nbsp;meter. De [[Fleanbasis Ljouwert]] hat twa ferhurde banen en wurdt foar de militêre loftfeart brûkt. Op Flylân is oan de eastkant fan it eilân in lytse helikopterhaven.

=== Media ===
* Deistige kranten: [[Ljouwerter Krante]] en [[Frysk Deiblêd]].
* Provinsjale omroppen: [[Omrop Fryslân]] en [[GPTV]].

== Ferdivedaasje ==
=== Sport ===
[[Ofbyld:Kaatsen Franeker.JPG|thumb|Keatsen op it [[Sjûkelân]] yn Frjentsjer.]]
* [[Fuotbal]] (de provinsje Fryslân hat twa profesjonele fuotbalklups):
**[[SK It Hearrenfean]] is in klup út de [[Earedifyzje (fuotbal)|Earedifyzje]] en spilet yn it [[Abe Lenstra Stadion]].
**[[SK Cambuur Ljouwert]] is in klup út de [[Earste Difyzje (fuotbal)|Earste Difyzje]] en spilet yn it [[Kooi Stadion]].
* [[Reedriden]]: de [[Alvestêdetocht]] en it reedridersstadion [[Thialf]]. De [[Flyers It Hearrenfean]] is in iishockeyklup út de Earste difyzje (heechste difyzje fan it Nederlânske iishockey) spilet syn thúswedstriden ek yn Thialf.
* [[Wettersport]]: it [[skûtsjesilen]] en de [[Snitswike]].
*Oare sporten (Fryske sporten of sporten dy't relatyf populêr binne yn Fryslân):
**[[Keatsen]]: de wichtichste wedstriden binne de [[PC]] op it [[Sjûkelân]] yn [[Frjentsjer]] en de [[Freulepartij]] yn [[Wommels]].
**[[Fierljeppen]]: plakken dêr't wedstriden hâlden wurde binne [[Burgum]], [[Bûtenpost]], [[It Heidenskip]], [[Drylts]], [[De Jouwer]] en [[Winsum (Littenseradiel)|Winsum]].

=== UNESCO ===
Op de [[Wrâlderfgoedlist|UNESCO-wrâlderfskiplist]] stean de [[Waadsee]] en it [[Yr.&amp;nbsp;D.F. Woudagemaal]].

=== Musea ===
{{Apart|List fan musea yn de provinsje Fryslân}}
[[Ofbyld:FranekerPlanetarium.JPG|thumb|Eise Eisinga Planetarium yn Frjentsjer]]
Yn 2010 hienen de ferskate Fryske musea sa likernôch 890.000 besikers.&lt;ref&gt;[https://www.museumfederatiefryslan.nl/nieuws/2010-topjaar-voor-friese-musea Museumfederaasje Fryslân] ''2010 topjaar voor Friese musea''.&lt;/ref&gt; In ferheging fan sân persint yn ferliking mei it jier 2009. Neffens [[Museumfederaasje Fryslân]] krigen de neikommende museu mear as 40.000 besikers: [[Natuersintrum It Amelân]], [[Tresoar]], [[Jopie Huisman Museum]], [[Natoermuseum Fryslân]], [[Eise Eisinga Planetarium]], [[Frysk Museum]]/ Fersetsmuseum Fryslân en [[Museum Belvédère]].

=== Eveneminten ===
* [[Oerol Festival]], jierliks festival op [[Skylge]].
* [[Harnzer Fiskerijdagen]], jierliks evenemint yn [[Harns (stêd)|Harns]].
* [[Fryske Ballonfeesten]], jierliks evenemint op 'e [[De Jouwer|Jouwer]].
* [[Slachtemaraton]], in kulturele hurdrin- en kuiertocht oer de [[Slachtedyk|Slachte]] dy't alle fjouwer jier plakfynt.

=== Literatuer ===
Op it literêre mêd wurde de measte romans dy't yn de provinsje ferskine yn it Frysk skreaun. Ferneamde Fryske skriuwers út it ferline binne: [[Gysbert Japiks]], [[Joast Halbertsma]], [[Piter Jelles Troelstra]], [[Simke Kloosterman]], [[Fedde Schurer]], [[Rely Jorritsma]], [[Obe Postma]] en [[Rink van der Velde]]. Nei alle niisneamde skriuwers is in literêre priis neamd.

== Sjoch ek ==
[[Ofbyld:Portal.svg|20px]] '''[[Tema:Provinsje Fryslân]]''' – Wikipedy hat ek in temaside oer de Provinsje Fryslân
* [[Skiednis fan Fryslân]] - [[Kanon fan de Fryske skiednis]]
* [[Provinsjale Steaten fan Fryslân]] - [[Rjocht yn Fryslân]]
* [[Frysk]]

== Keppelings om utens ==
{{WikiwurdboekLyts|Fryslân}}
{{CommonsLyts|Friesland|Fryslân}}
{{WikiatlasLyts|Frisia|Fryslân}}
* [https://www.fryslan.frl/ Webstee fan de Provinsje Fryslân.]
* [https://www.plaatsengids.nl/fryslân Fryslân], Plaatsengids
* [https://allecijfers.nl/provincie/friesland/ Statistieken provincie Friesland], AlleCijfers

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}
{{GemeentenFryslan}}
{{Nederlân}}
{{Topside}}

{{DEFAULTSORT:Frislan}}
[[Kategory:Fryslân| ]]
[[Kategory:Provinsje fan Nederlân]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1814]]</text>
      <sha1>2ssiv578kpavv6zdrrlcg50jnklx32y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>31 jannewaris</title>
    <ns>0</ns>
    <id>523</id>
    <revision>
      <id>1231650</id>
      <parentid>1211654</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T16:16:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Berne */ +</comment>
      <origin>1231650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4797" sha1="5kxv73t1nb11jyn8oc9d88knsvvx5mk" xml:space="preserve">{{DeisideBoppe}}

{{Kalinder}}{{Kalinderdei}}
== Foarfallen ==
* [[1608]] - De [[Spanje|Spaanske]] gesant [[markys]] [[Ambrogio Spínola]] arrivearret yn 'e [[Republyk fan de Feriene Nederlannen]] foar de ûnderhannelings dy't liede sille ta it sluten fan it [[Tolvejierrich Bestân]].
* [[1696]] - Yn [[Amsterdam]] brekt it [[Oansprekkersoproer]] út.
* [[1808]] - De [[Frankryk|Frânske]] [[maarskalk]] [[Auguste de Marmont]] ferklearret de [[Republyk Ragûsa]] foar opheft, wêrnei't it grûngebiet fan 'e Ragûsa ynkorporearre waard yn it [[Keninkryk Itaalje (Napoleontysk)|(Napoleontyske) Keninkryk Itaalje]].
* [[1854]] - Oprjochting fan it [[Keninklik Nederlânsk Meteorologysk Ynstitút|KNMY]].
* [[1876]] - De [[Grutte Sû-Oarloch fan 1876]] brekt út tusken de [[Feriene Steaten]] en in [[Yndianen|Yndiaanske]] koälysje besteande út 'e [[Lakota (folk)|Lakota]], de [[Noardlike Sjajinnen]] en de [[Noardlike Arapaho (folk)|Noardlike Arapaho]]. It foarnaamste striidpunt is it besit fan 'e [[Black Hills]], dêr't [[goud]] fûn is.
* [[1915]] - [[Dútske Keizerryk|Dútslân]] set yn 'e [[Earste Wrâldoarloch]] foar it earst [[gifgas]] yn, te witten yn [[Poalen]], tsjin 'e [[Ruslân|Russen]]. 
* [[1929]] - [[Leon Trotski]] wurdt ferballe út 'e [[Sovjet-Uny]].
* [[1935]] - Oprjochting fan 'e [[Fuotbalferiening Easterlittens]] (VVO).
* [[1966]] - Lansearring fan [[Luna 9]], de earste [[moanne (himellichem)|moannelâner]].

== Berne ==
* [[1612]] - [[Hindrik Kasimir I fan Nassau-Dietz]], steedhâlder fan [[Fryslân]], [[Grinslân]] en [[Drinte]] († [[1640]]). &lt;small&gt;''Bertedatum mooglik [[10 febrewaris]]''&lt;/small&gt;
* [[1797]] - [[Franz Schubert]], Eastenryksk komponist († [[1828]])
* [[1817]] - [[Anthony Winkler Prins]], Nederlânsk ensyklopedist, dichter en predikant († [[1908]])
* [[1870]] - [[Johan Burgers]], Nederlânsk dieretúndirekteur († [[1943]])
* [[1872]] - [[Zane Grey]], Amerikaansk skriuwer († [[1939]])
* [[1873]] - [[Melitta Bentz]], Dútsk útfynster fan it kofjefilter († [[1950]])
* [[1881]] - [[Irving Langmuir]], Amerikaansk natuer- en skiekundige en Nobelpriiswinner († [[1957]])
* [[1885]] - [[Henri Desgrange]], Frânsk sportbestjoerder († [[1940]])
* [[1903]] - [[Ivar Johansson]], Sweedsk wrakseler († [[1979]])
* [[1915]] - [[Tine Leiker-Kooijmans]], Nederlânsk skriuwster en oersetster († [[2008]])
* [[1922]] - [[Joanne Dru]], Amerikaansk aktrise († [[1996]])
* [[1930]] - [[Joop Dikmans]], Nederlânsk akteur († [[2022]])
* [[1938]] - keninginne [[Beatrix fan de Nederlannen]]
* 1938 - [[Lous Haasdijk]], Nederlânsk presintatrise († [[2010]])
* [[1947]] - [[Jonathan Banks]], Amerikaansk akteur
* [[1948]] - [[Bartle Laverman]], Frysk dichter, keunstskilder en filosoof († [[2020]])
* [[1950]] - [[Sijtje van der Lende]], Frysk reedrydster en coach
* [[1952]] - [[Oscar Zijlstra]] Frysk doelman († [[2025]])
* [[1954]] - [[Jacobus Q. Smink]], Frysk dichter en oersetter  († [[2024]])
* 1954 - [[Ad Vandenberg]], Nederlânsk gitarist
* [[1967]] - [[Wybren van Haga]], Nederlânsk politikus
* [[1971]] - [[Sylvana Simons]], Nederlânsk presintatrise en politika
* [[1977]] - [[Evrim Akyigit]], Turksk-Nederlânsk aktrise
* [[1985]] - [[Roelof Bouwmeester]], Frysk hurdsiler
* [[1991]] - [[Nicole Koolhaas]], Nederlânsk follybalster

== Ferstoarn ==
* [[1435]] - keizer [[Xuande]] fan [[Sina]] (* [[1398]])
* [[1561]] - [[Minne Simens]], Frysk tsjerkherfoarmer, stifter fan it [[minnisme]] (* [[1496]]).
* [[1729]] - [[Jacob Roggeveen]], Nederlânsk ûntdekkingsreizger (* [[1659]])
* [[1874]] - [[Enno Wilhelm Hektor]], Eastfrysk skriuwer (* [[1820]])
* [[1896]] - [[Baruch Bendit Dusnus]], oerrabbyn fan Ljouwert en ressort Fryslân (* [[1811]])
* [[1961]] - [[Tjeerd Wiebrens Kooistra]], Frysk keatser (* [[1883]])
* [[1967]] - [[Eddie Tolan]], Amerikaansk sprinter (* [[1908]])
* [[1974]] - [[Glenn Morris]], Amerikaansk atleet (* [[1912]])
* [[1979]] - [[Rixt (dichteresse)|Rixt]], Frysk dichteresse (* [[1887]])
* [[1984]] - [[Jurjen Dreeuws]], Nederlânsk plysjeman en fersetsstrider (* [[1905]])
* [[1990]] - [[Dick Wilson (stammepresidint)|Dick Wilson]], Amerikaansk politikus (* [[1934]])
* [[2004]] - [[Eleanor Holm]], Amerikaansk swimster (* [[1913]])
* [[2005]] - [[Nel Benschop]], Nederlânsk dichteres (* [[1918]])
* [[2010]] - [[Adriaan van der Velde]], Frysk ûndernimmer en boekhannelsman (* [[1942]])
* [[2015]] - [[Richard von Weizsäcker]], Dútsk politikus (* [[1920]])
* [[2016]] - [[Terry Wogan]], Iersk presintator (* [[1938]])
* [[2019]] - [[Johnny Lion]], pseudonym fan John van Leeuwarden, Nederlânsk sjonger en akteur (* [[1941]])

{{DeisideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|{{Kalinder/KalStrKonv}}}}
}}

[[Kategory:Datum]]
[[Kategory:Jannewaris|31]]</text>
      <sha1>5kxv73t1nb11jyn8oc9d88knsvvx5mk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>6 maart</title>
    <ns>0</ns>
    <id>559</id>
    <revision>
      <id>1231610</id>
      <parentid>1222281</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T13:45:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Hagemann --&gt; Hageman</comment>
      <origin>1231610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5043" sha1="d6teos7m81gox16pbkgfhwpxs08djdq" xml:space="preserve">{{DeisideBoppe}}

{{Kalinder}}{{Kalinderdei}}
== Foarfallen ==
* [[1326]] - By de [[Frede fan Parys (1326)|Frede fan Parys]] sjocht de [[greve]] fan [[Greefskip Flaanderen|Flaanderen]] ôf fan alle [[feodaal stelsel|lienhearskippij]] oer [[Greefskip Seelân|Seelân]] bewesten de [[Skelde]].
* [[1615]] - [[Pieter Both]], [[gûverneur-generaal]] fan [[Nederlânsk-Ynje]], ferdrinkt by [[Mauritsius]].
* [[1836]] - De [[Slach om de Alamo]], wêrby't it [[Teksas|Teksaanske]] [[garnizoen]] fan dat [[fort]] by [[San Antonio (Teksas)|San Antonio]] ûnder de foet rûn wurdt en hast alle ferdigeners de dea fine.
* [[1869]] - [[Dmitri Mendelejev]] presintearret it [[periodyk systeem]].
* [[1883]] - Yn in fleanende [[stoarm]] fergiet de [[fisker]]sfloat fan [[Peazens (doarp)|Peazens]]-[[Moddergat]]. Santjin [[skip]]pen sinke en 83 [[fisker]]s ferlieze dêrby it libben.
* [[1899]] - [[Felix Hoffmann]] freget [[oktroai]] oan op [[aspirine]].
* [[1902]] - [[Real Madrid]] wurdt oprjochte.

== Berne ==
[[Ofbyld:Shaquille O'Neal.jpg|thumb|100px|Shaquille O'Neal]]
* [[1405]] - kening [[Jan II fan Kastylje]] († [[1454]])
* [[1475]] - [[Michelangelo]], Italjaansk keunstskilder, byldhouwer, arsjitekt en dichter († [[1564]])
* [[1763]] - [[Jean-Xavier Lefèvre]], Switsersk-Frânske klarinettist, muzykpedagooch en komponist († [[1829]])
* [[1784]] - [[Anselme Gaëtan Desmarest]], Frânsk biolooch († [[1838]])
* [[1863]] - [[Sjirk Linses van der Burg]], Frysk beweger en notaris († [[1932]])
* [[1890]] - [[Ödön Tersztyánszky]], Hongaarsk skermer († [[1929]])
* [[1893]] - [[Hans Schöchlin]], Switsersk roeier († [[1978]])
* [[1903]] - [[Elizabeth Becker-Pinkston]], Amerikaansk keunstdûkster († [[1989]])
* [[1904]] - [[Chris Baay]], Nederlânsk akteur († [[1991]])
* [[1906]] - [[Lou Costello]], Amerikaansk akteur en komyk († [[1959]])
* 1906 - [[Luis Duggan]], Argentynsk polo spiler († [[1987]])
* [[1910]] - [[Giancarlo Brusati]], Italjaansk skermer († [[2001]])
* [[1915]] - [[Jan Cottaar]], Nederlânsk sportferslachjouwer († [[1984]])
* [[1917]] - [[Albert Assies]], Frysk politikus († [[1981]])
* 1917 - [[William Erwin Eisner]], Amerikaansk striptekener († [[2005]])
* [[1937]] - [[Jos van Kemenade]] Nederlânsk politikus, heechlearaar en bestjoerder († [[2020]]) 
* [[1940]] - [[Gerard Cox]], Nederlânsk sjonger en akteur († [[2025]])
* [[1944]] - [[Richard Corliss]], Amerikaansk filmkritikus († [[2015]])
* [[1946]] - [[David Gilmour]], Ingelsk sjonger en gitarist
* [[1947]] - [[Dick Fosbury]], Amerikaansk atleet († [[2023]])
* [[1951]] - [[Gerrie Knetemann]], Nederlânsk hurdfytser († [[2004]])
* [[1968]] - [[Moira Kelly]], Amerikaansk aktrise
* [[1972]] - [[Shaquille O'Neal]], Amerikaansk basketbalspiler
* [[1988]] - [[Lee Seung-hoon]], Súdkoreaansk reedrider
* [[2000]] - [[Merijn Scheperkamp]], Nederlânsk reedrider
* [[2001]] - [[Aryana Engineer]], Kanadeesk aktrise

== Ferstoarn ==
[[Ofbyld:Pieterboth.jpg|thumb|right|100px|[[Pieter Both]]]]
* [[1052]] - [[Emma fan Normanje]], keninginne-gemalinne fan [[Ingelân]] (* ±[[985]])
* [[1615]] - [[Pieter Both]], Nederlânsk koloniaal bestjoerder (* [[1658]])
* [[1638]] - [[Paulus Moreelse]], Nederlânsk potretskilder. (* [[1571]]
* [[1836]] - [[William Barret Travis]], Amerikaansk militêr (* [[1809]])
* [[1874]] - [[Louise Rasmussen]], Deensk balletdûnseresse en mêtresse fan kening [[Freark VII fan Denemark]] (* [[1815]])
* [[1954]] - [[Geart Japiks van den Berg]], Frysk rimelder en folksdichter (* [[1886]])
* [[1961]] - [[George Formby]], Ingelsk muzikant, sjonger en akteur (* [[1904]])
* 1961 - [[Boris Vilkitski]], Russysk hydrograaf en ûntdekkingsreizger (* [[1885]])
* [[1963]] - [[Kornelis ter Laan]], Nederlânsk taalkundige en politikus (* [[1871]])
* [[1966]] - [[Richard Hageman]], Frysk-Amerikaansk konsertpianist, dirigint en filmmuzykkomponist (* [[1881]])
* [[1975]] - [[Glenn Hardin]], Amerikaansk horderinner (* [[1910]])
* [[1982]] - [[Ayn Rand]], Sovjet-Amerikaansk skriuwster (* [[1905]])
* [[1986]] - [[Georgia O'Keeffe]], Amerikaansk keunstskilder (* [[1887]])
* 1986 - [[István Pelle]], Hongaarsk turner (* [[1907]])
* [[1990]] - [[Pieter Jan van Winter]], Nederlânsk heechlearaar Skiednis fan de nije en nijste tiid (* [[1895]])
* [[1993]] - [[Mense Ruiter]], Nederlânsk oargelbouwer (* [[1908]])
* [[1996]] - [[Zdeněk Škrlant]], Tsjechysk kanoër (* [[1914]])
* [[2006]] - [[Iser Kuperman]], Oekraynsk-Amerikaansk dammer (* [[1922]])
* [[2007]] - [[Feite de Jager]], Frysk keatser (* [[1915]])
* [[2012]] - [[Jaap Boersma]], Nederlânsk politikus (* [[1929]])
* [[2013]] - [[Alvin Lee]], Britsk rocksjonger en gitarist  (* [[1944]])
* [[2016]] - [[Nancy Reagan]], Amerikaansk presidintsfrou (* [[1921]])
* [[2024]] - [[Joep Coppens]], Nederlânsk keunstner (* [[1940]])
* 2024 - [[Johan Frieswijk]], Frysk skiedkundige (* [[1943]])

{{DeisideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|{{Kalinder/KalStrKonv}}}}
}}

[[Kategory:Datum]]
[[Kategory:Maart|06]]</text>
      <sha1>d6teos7m81gox16pbkgfhwpxs08djdq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>9 july</title>
    <ns>0</ns>
    <id>684</id>
    <revision>
      <id>1231611</id>
      <parentid>1211303</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T13:45:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Hagemann --&gt; Hageman</comment>
      <origin>1231611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4684" sha1="e42jclp5tssaoeoelsri61rvf8wjqrb" xml:space="preserve">{{DeisideBoppe}}

{{Kalinder}}{{Kalinderdei}}
== Foarfallen ==
* [[1540]] - [[Kening]] [[Hindrik VIII fan Ingelân]] lit syn [[houlik]] mei syn fjirde [[oarehelte|frou]], [[Anna fan Kleef]], neatich ferklearje.
* [[1816]] - [[Argentynje]] ferklearret him ûnôfhinklik fan [[Spanje]].
* [[1854]] - [[Pieter Baukes Rijpma]], [[Rients Doekles Yntema]] en [[Willem Klazes Boorsma]] winne yn [[Frjentsjer]] de [[PC 1854|5e]] [[PC]].
* [[1868]] - [[Súd-Karolina]] en [[Louisiana]] wurdt as 5e en 6e fan 'e yn 'e [[Amerikaanske Boargeroarloch]] fersleine [[Konfederearre Steaten fan Amearika|Konfederearre steaten]] wer talitten ta de [[Feriene Steaten|Amerikaanske Uny]].
* [[1922]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaan]] [[Johnny Weissmuller]] swimt as earste [[minske]] ûnder de minút op 'e 100&amp;nbsp;m [[frije slach]].
* [[1945]] - De [[Nederlân]]ske [[minister]] fan Finânsjes, [[Piet Lieftinck]], stelt de [[jildsuvering]] yn: foàr [[14 july]] moatte alle [[bankbiljett]]en fan 100 [[gûne]] ynlevere wurde.
* [[1960]] - [[Sovjet]]-lieder [[Nikita Chrûsjtsjov]] driget de [[Feriene Steaten]] mei in [[atoombom|kearnoarloch]] as it [[kommunisme|kommunistyske]] [[bewâld]] op [[Kuba]] oanfallen wurdt.
* [[1982]] - [[Coca Cola]] yntrodusearret Cola Light.
* [[2002]] - Trijeënfyftich [[Afrika]]anske [[lân|lannen]] ferienje harren yn 'e [[Afrikaanske Uny]].
* [[2005]] - [[Hurdfytser]] [[Pieter Weening]] fan [[De Harkema]] wint de achtste etappe fan de [[Tour de France]].
* [[2011]] - [[Súd-Sûdan]] wurdt ûnôfhinklik fan [[Sûdan]].

== Berne ==
* [[1764]] - [[Ann Radcliffe]], Ingelsk skriuwster († [[1823]])
* [[1779]] - [[Isabelle de Gélieu]], Switsersk skriuwster en oersetster († [[1834]])
* [[1819]] - [[Elias Howe]], Amerikaansk útfiner fan de naaimasine († [[1867]])
* [[1832]] - [[Albert Breunissen Troost]], Nederlânsk arsjitekt († [[1900]])
* [[1837]] - [[Tinco Martinus Lycklama à Nijeholt (1837-1900)|Tinco Martinus Lycklama à Nijeholt]], Frysk jonkhear, aventuerier en ''socialite'' († [[1900]])
* [[1838]] - [[Philip Bliss]], Amerikaansk hymneskriuwer († [[1876]])
* [[1852]] - [[Geertruida Christine Jentink]], Frysk feministe en sjoernaliste († [[1918]])
* [[1856]] - [[Nikola Tesla]], Servysk elektrotechnikus, natuerkundige en útfiner († [[1943]])
* [[1858]] - [[Franz Boas]], Dútsk-Amerikaansk antropolooch († [[1942]])
* [[1881]] - [[Richard Hageman]], Frysk-Amerikaansk konsertpianist, dirigint en filmmuzykkomponist († [[1966]])
* [[1920]] - [[Herre Halbertsma]], Nederlânsk skiedkundige en argeolooch († [[1998]])
* [[1923]] - [[Joke Folmer]], Nederlânsk fersetsstrider († [[2022]])
* [[1928]] - [[Federico Bahamontes]], Spaansk hurdfytser († [[2023]])
* [[1935]] - [[Wim Duisenberg]], Frysk ekonoom, politikus en bankier († [[2005]])
* [[1945]] - [[Dean Koontz]], Amerikaansk skriuwer
* [[1951]] - [[Max van Weezel]], Nederlânsk sjoernalist en politikolooch († [[2019]])
* [[1954]] - [[Renée de Haan]], Nederlânsk sjongster († [[2016]])
* [[1957]] - [[Jurjen van der Meer]], Frysk (tekst)skriuwer en ûnderwizer
* [[1957]] - [[Todd Lockwood]], Amerikaansk yllustrator
* [[1969]] - [[Gert-Jan Segers]], Nederlânsk politikus en skriuwer
* [[1976]] - [[Cecilia Grout]], Russysk pornoaktrise
* 1976 - [[Jochem Uytdehaage]], Nederlânsk hurdrider
* [[1977]] - [[Simone Horvath]], Hongaarsk pornoaktrise
* [[1981]] - [[Nyomi Marcela]], Amerikaansk pornoaktrise
* [[1983]] - [[Ben Saunders (sjonger)|Ben Saunders]], Ingelsk sjonger

== Ferstoarn ==
* [[1228]] - [[Stephen Langton]], Ingelsk teolooch (* ±[[1150]])
* [[1386]] - hartoch [[Leopold III fan Eastenryk]] (* [[1351]])
* [[1553]] - karfoarst [[Maurits fan Saksen]] (* [[1521]])
* [[1654]] - keizer [[Ferdinand IV fan it Hillige Roomske Ryk]] (* [[1633]])
* [[1797]] - [[Edmund Burke]], Iersk filosoof en politikus (* [[1729]])
* [[1892]] - [[Binne Bolleman van der Veen]], Frysk predikant en skriuwer (* [[1818]])
* [[1932]] - [[King Camp Gillette]], Amerikaanske útfiner fan it skearmeske (* [[1855]])
* [[1944]] - [[Sjouke van der Kooi]], Frysk ûnderwizer en kenner fan it [[Hylpersk]] (* [[1851]])
* [[1949]] - [[Gerrit Knop]], Skylger skriuwer, dichter en taalkundige (* [[1873]])
* [[1974]] - [[James Bausch]], Amerikaansk mearkamper (* [[1906]])
* [[1980]] - [[Norris Graham]], Amerikaansk roeier (* [[1906]])
* [[2001]] - [[Arie van Vliet]], Nederlânsk baanhurdfytser (* [[1916]])
* [[2005]] - [[Evgeny Grisjin]], Russysk reedrider (* [[1931]])
* [[2022]] - [[Gerrit Hensens]], Nederlânsk politikus (* [[1930]])

{{DeisideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|9 July}}
}}

[[Kategory:Datum]]
[[Kategory:July|09]]</text>
      <sha1>e42jclp5tssaoeoelsri61rvf8wjqrb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>10 septimber</title>
    <ns>0</ns>
    <id>747</id>
    <revision>
      <id>1231652</id>
      <parentid>1222394</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T16:17:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ferstoarn */ +</comment>
      <origin>1231652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2859" sha1="iukxx0ghb2qin7qvufr687eubm46960" xml:space="preserve">{{DeisideBoppe}}

{{Kalinder}}{{Kalinderdei}}
== Foarfallen ==
* [[1974]] - [[Guinee-Bissau]] wurdt ûnôfhinklik fan [[Portegal]].
* [[1988]] - [[Steffie Graf]] wint de [[US Open]] en wurdt sa de fyfde [[tennis]]spiler dy't in ''[[Grand Slam]]'' hellet.
* [[2002]] - [[Switserlân]] wurdt lid fan de [[Feriene Naasjes]].

== Berne ==
* [[921]] - kening [[Loadewyk IV fan Frankryk]] († [[954]])
* [[1487]] - paus [[Julius III]] († [[1555]])
* [[1747]] - [[Henri Damas Bonhomme]], Frysk bestjoerder en militêr († [[1826]])
* [[1846]] - [[John F. Finerty]], Iersk-Amerikaansk sjoernalist, politikus en skiedkundige († [[1908]])
* [[1896]] - [[Cor Jongert]], Nederlânsk reedrider en [[alvestêdetocht]]winner († [[1970]])
* [[1907]] - [[Annie de Jong]], Frysk atlete († [[1972]])
* [[1926]] - [[Siebe Torensma]], Nederlânsk politikus († [[2016]])
* [[1931]] - [[Philip Baker Hall]], Amerikaansk akteur († [[2022]])
* [[1935]] - [[Paul van Vliet]], Nederlânsk kabaretier († [[2023]])
* [[1946]] - [[Jim Hines]], Amerikaansk atleet († [[2023]])
* [[1949]] - [[Bill O'Reilly]], Amerikaansk konservatyf radio- en telefyzjepresintator
* [[1956]] - [[Debby Petter]], Nederlânsk kabaretiêre, aktrise en nijslêzeresse
* [[1950]] - [[Rein Jonker]], Frysk maratonrider
* [[1958]] - [[Edward Vajda]], Amerikaansk taalkundige
* [[1972]] - [[Justin Slayer]], Amerikaansk pornoakteur, -regisseur en -produsint

== Ferstoarn ==
* [[954]] - kening [[Loadewyk IV fan Frankryk]] (* [[921]])
* [[1419]] - hartoch [[Jan sûnder Frees|Jan sûnder Frees fan Boergonje]], (* [[1371]])
* [[1765]] - [[Jacob Gilles]], Frysk politikus (* ±[[1691]])
* [[1873]] - [[Wiardus Willem Buma]], Frysk jurist, bestjoerder en publisist (* [[1802]])
* [[1876]] - [[Amerikaansk Hynder de Aldere]] (''American Horse''), opperhaad fan 'e [[Lakota (folk)|Lakota]] (* [[1830]])
* [[1898]] - [[Elizabeth yn Beieren, keizerinne fan Eastenryk|Elizabeth yn Beieren]] (Sissi), keizerinne-gemalinne fan [[Eastenryk-Hongarije]] (* [[1837]])
* [[1927]] - [[Winfield S. Edgerly]], Amerikaansk militêr (* [[1846]])
* [[1936]] - [[Sieger Baukema]], Frysk keunstskilder (* [[1852]])
* [[1946]] - [[Olivér Halassy]], Hongaarsk wetterpoloër en swimmer (* [[1909]])
* [[1948]] - tsaar [[Ferdinand fan Bulgarije]] (* [[1861]])
* [[1996]] - [[Joanne Dru]], Amerikaansk aktrise (* [[1922]])
* [[2007]] - [[Joseph Rantz]], Amerikaansk roeier (* [[1914]])
* [[2013]] - [[Jelle Buising]], Frysk musikus (* [[1939]])
* [[2020]] - [[Diana Rigg]], Ingelsk aktrise (* [[1938]])
* [[2024]] - [[Michaela DePrince]], Amerikaansk ballerina (* [[1995]])
* [[2025]] - [[Charlie Kirk]], Amerikaansk konsservatyf polityk aktivist en skriuwer (* [[1993]])

{{DeisideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|{{Kalinder/KalStrKonv}}}}
}}

[[Kategory:Datum]]
[[Kategory:Septimber|10]]</text>
      <sha1>iukxx0ghb2qin7qvufr687eubm46960</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1996</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1659</id>
    <revision>
      <id>1231651</id>
      <parentid>1212239</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T16:16:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ferstoarn */ +</comment>
      <origin>1231651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9512" sha1="9skez1z7uj0oy7m6xzi2i3z7tofzz05" xml:space="preserve">{{JiersideBoppe}}

{{Kalinders}}{{Kalinderjier}}
Dit jier makket ûnderdiel út fan it [[desennium]] fan 'e [[1990-er jierren]]. 
== Foarfallen ==
;febrewaris
* [[2 febrewaris|2]] - [[Rintje Ritsma (reedrider)|Rintje Ritsma]] fan [[de Lemmer]] wurdt yn Inzell foar de twadde kear wrâldkampioen reedriden Oer-alles.
* [[10 febrewaris|10]] - De skaakkompjûter Deep Blue ferslaat foar de earste keer wrâldkampioen [[Gari Kasparov]].
;april
* [[3 april|3]] - [[USAF-flecht 21]] stoart del by [[Dubrovnik]], yn [[Kroaasje]], mei oan board û.m. de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[minister]] fan Hannel [[Ron Brown]]. Alle 35 ynsittenden komme om.
* [[4 april|4]] - Stichting [[De Fryske Boerepream]] wurdt oprjochte.
;july
* [[19 july|19]] oant en mei [[4 augustus]] - De [[Olympyske Simmerspullen 1996|Olympyske Simmerspullen]] wurde hâlden yn [[Atlanta]].
* [[31 july|31]] - [[Johan Okkinga]], [[Sake Porte]] en [[Pieter Tienstra]] winne yn [[Frjentsjer]] de [[PC 1996|143ste]] [[PC]]. Johan Okkinga wurdt útroppen ta [[kening (keatsen)|kening]].
;augustus
* [[8 augustus|8]] - [[Minnertsgea]] wint de [[Freulepartij]]
* [[15 augustus|15]] oant en mei [[26 augustus]] - De [[Paralympyske Simmerspullen 1996|Paralympyske Simmerspullen]] wurde hâlden yn [[Atlanta]].
*[[31 augustus|31]] - [[Ruslân]] lûkt syn [[troepen]] werom út it opstannige [[Tsjetsjeenje]]: de ein fan 'e [[Earste Tsjetsjeenske Oarloch]].
;novimber
*[[12 novimber|12]] - Yn [[Yndia]] fynt de [[fleanramp fan Charkhi Dadri]] plak, wêrby't in [[Saûdy-Araabje|Saûdysk]] [[ferkearsfleantúch]] en in [[Kazachstan|Kazachsk]] [[fleantúch]] yn 'e loft mei-inoar yn botsing komme. Alle 349 ynsittenden fan beide fleantugen komme om.
* [[15 novimber|15]] - Nei sânhûndert jier wurdt de [[Stien fan Scone]] troch de [[Ingelân|Ingelsen]] weromjûn oan 'e [[Skotlân|Skotten]].
* [[23 novimber|23]] - Yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] giet troch in grutte brân de [[Fryslânhal]] ferlen.

== Berne ==
;jannewaris
* [[4 jannewaris|4]] - [[Emma Mackey]], Frânsk-Britsk aktrise
* [[15 jannewaris|15]] - [[Dove Cameron]], Amerikaansk aktrise
* [[18 jannewaris|18]] - [[Sarah Gilman]], Amerikaansk aktrise
* [[27 jannewaris|27]] - [[Esmee Visser]], Nederlânsk reedrydster
;febrewaris
* [[7 febrewaris|7]] - [[Pierre Gasly]] Frânsk koereur
* [[28 febrewaris|28]] - [[Marrit Jasper]], Frysk follybalster
;maart
* [[4 maart|4]] - [[Vanessa Sky]], Amerikaansk pornoaktrise
* [[22 maart|22]] - [[Jonas Dassler]], Dútsk akteur
* [[23 maart|23]] - [[Alexander Albon]], Taisk koereur
;april
* [[25 april|25]] - [[Nils van der Poel]], Sweedsk reedrider
;maaie
* [[18 maaie|18]] - [[Josefine Frida Pettersen]], Noarsk aktrise
;july
* [[17 july|17]] - [[Ulrikke Falch]], Noarsk aktrise
;augustus
* [[18 augustus|18]] - [[Alana Summers]], Amerikaansk pornoaktrise
* [[23 augustus|23]] - [[Vincent Gross]], Switsersk sjonger
;septimber
* [[1 septimber|1]] - [[Zendaya Coleman]], Amerikaansk aktrise en sjongster
* [[17 septimber|17]] - [[Esteban Ocon]], Frânsk koereur
;novimber
* [[26 novimber|26]] - [[Sahar Hbrahim Gel]], Afgaansk asylsykster yn Fryslân
;desimber
* [[21 desimber|21]] - [[Kaitlyn Dever]], Amerikaansk aktrise
;datum ûnbekend
* [[Lisa Top]], Nederlânsk turnster

===Bisten===
* [[5 july]] - [[Dolly (skiep)|Dolly]], it earste [[klone|kloan]]de skiep († [[2003]])

== Ferstoarn ==
;jannewaris
* [[6 jannewaris|6]] - [[Karoly Grosz]], premier fan [[Hongarije]] (* [[1930]])
* [[9 jannewaris|9]] - [[Fearless Nadia]], Yndiaask aktrise (* [[1908]])
* [[11 jannewaris|11]] - [[François Mitterand]], presidint fan [[Frankryk]] (* [[1916]])
* [[13 jannewaris|13]] - [[Pieter Willem ter Haar]], Nederlânsk boargemaster (* [[1904]])
* [[14 jannewaris|14]] - [[Jacques Lebrun]], Frânsk siler (* [[1910]])
* [[19 jannewaris|19]] - [[Johan Jacob Spahr van der Hoek]], Frysk sosjolooch, geakundige en publisist (* [[1915]])
* [[26 jannewaris|26]] - [[Charles Jewtraw]], Amerikaansk reedrider (* [[1900]])
* 26 - [[Menno Bandstra]], Frysk dammer (* [[1917]])
* [[28 jannewaris|28]] - [[Josef Brodsky]], Amerikaansk dichter (* [[1940]])
* [[29 jannewaris|29]] - [[Jamie Uys]], Súdafrikaansk filmregisseur (* [[1921]])
;febrewaris
* [[2 febrewaris|2]] - [[Gene Kelly]], Amerikaansk akteur en dûnser (* [[1912]])
* [[5 febrewaris|5]] - [[Coen Bekink]], Nederlânsk arsjitekt (* [[1922]])
* [[17 febrewaris|17]] - [[Jules de Corte]], Nederlânsk sjonger en pianist (* [[1912]])
* [[25 febrewaris|25]] - [[Cornelis Kamminga]], Frysk keatser (* [[1914]])
* [[29 febrewaris|29]] - [[Hendrik Herman Douma]], Frysk politikus (* [[1911]])
* 29 - [[Cor Hoekstra]] (Cork), Frysk kartoonist (* [[1931]])
;maart
* [[6 maart|6]] - [[Zdeněk Škrlant]], Tsjechysk kanoër (* [[1914]])
* [[8 maart|8]] - [[Feike Salverda]], Frysk sjoernalist (* [[1946]])
* [[13 maart|13]] - [[Herman Renz]], Nederlânsk sirkusdirekteur (* [[1967]])
* [[15 maart|15]] - [[Robert Pearce]], Amerikaansk wrakselder (* [[1908]])
* [[17 april|17]] - [[Adelaide Lambert]], Amerikaansk swimster (* [[1907]])
* [[21 maart|21]] - [[Cornelis Jongsma (dichter)|Cornelis Jongsma]], Frysk dichter (* [[1921]])
* [[31 maart|31]] - [[Nino Borsari]], Italjaansk baanhurdfytser (* [[1911]])
;april
* [[17 april|17]] - [[Adelaide Lambert]], Amerikaansk swimster (* [[1907]])
* [[24 april|24]] - [[Giliante D'Este]], Italjaansk roeier (* [[1910]])
;maaie
* [[3 maaie|3]] - [[Titus Leeser]],  Nederlânsk byldzjend keunstner (* [[1903]])
* 3 - [[W. Richard West sr.]], Amerikaansk keunstner (* [[1912]])
* [[7 maaie|7]] - [[Piet Worm]], Nederlânsk keunstner (* [[1909]])
* [[26 maaie|26]] - [[Heije Schaper]], Frysk militêr en politikus (* [[1906]])
* [[28 maaie|28]] - [[George Kojac]], Amerikaansk swimmer (* [[1910]])
* [[30 maaie|30]] - [[William Dally]], Amerikaansk roeier (* [[1908]])
;juny
* [[6 juny|6]] - [[Kuzuo Kitamura]], Japansk swimmer (* [[1917]])
* 6 - [[Pol Pot]], Kambodjaansk politikus, lieder fan 'e Reade Kmer (* [[1928]])
* [[7 juny|7]] - [[Leen Jongewaard]], Nederlânsk akteur en sjonger (* [[1927]])
* [[14 juny|14]] - [[Jack Ragland]], Amerikaansk basketballer (* [[1913]])
* [[15 juny|15]] - [[Piet Bambergen]], Nederlânsk akteur (* [[1931]])
* 15 - [[Ella Fitzgerald]], Amerikaansk sjongster (* [[1917]])
* [[17 juny|17]] - [[Thomas Samuel Kuhn]], Amerikaansk natuerkundige (* [[1922]])
* [[18 juny|18]] - [[Glenmor]], Bretonsk sjonger (* [[1931]])
* [[26 juny|26]] - [[Veronica Guerin]], Iersk sjoernaliste (* [[1958]])
;july
* [[2 july|2]] - [[Gerhard Durlacher]], Nederlânsk skriuwer (* [[1928]])
* [[3 july|3]] - [[Pim Jacobs]], Nederlânsk pianist en presintator (* [[1937]])
* [[10 july|10]] - [[Albert Helman]], Surinaamsk-Nederlânsk skriuwer (* [[1903]])
;augustus
* [[4 augustus|4]] - [[Jikke Ozinga]], hotelhâldster en markant Snitser (* [[1906]])
* [[9 augustus|9]] - [[Lionel Emmett]], Yndiaask hockeyer (* [[1913]])
* [[30 augustus|30]] - [[Dunc Gray]], Australysk baanhurdfytser (* [[1906]])
;septimber
* [[10 septimber|10]] - [[Joanne Dru]], Amerikaansk aktrise (* [[1922]])
* [[13 septimber|13]] - [[Tupac Shakur]], Amerikaansk muzikant (* [[1971]])
* [[17 septimber|17]] - [[Spiro Agnew]], fise-presidint fan 'e [[Feriene Steaten]] (* [[1918]])
* [[24 septimber|24]] - [[Jannes van der Wal]], Frysk dammer (* [[1956]])
* [[23 septimber|23]] - [[Károly Kárpáti]], Hongaarsk wrakselder (* [[1906]])
;novimber
* [[11 novimber|11]] - [[Haye Thomas]], Nederlânsk sjoernalist en ferslachjouwer (* [[1936]])
* [[14 novimber|14]] - [[Mien van den Berg]], Nederlânsk turnster (* [[1909]])
* [[22 novimber|22]] - [[Jan Belonje]], Nederlânsk bestjoerder en histoarikus (* [[1899]])
;desimber
* [[21 desimber|21]] - [[Kálmán Hazai]], Hongaarsk wetterpoloër (* [[1913]])
* [[30 desimber|30]] - [[Eric Pinniger]], Skotsk hockeyer (* [[1902]])

;''datum ûnbekend''
*[[Gryt Doele-Bokma]], Frysk fersetsstrydster (* [[1911]])
*[[Johannes Doedes de Jong]], Frysk fotograaf, filmmakker, sjoernalist en dichter (* [[1912]])
*[[Goasse Rinse Groustra]], Frysk oersetter (* [[1917]])
*[[Martinus Bakker]], Stellingwerfsk skriuwer (* [[1926]])

==Literatuer==
;romans
* [[C.J. Cherryh]], ''[[Cloud's Rider]]''
* C.J. Cherryh, ''[[Inheritor (roman fan C.J. Cherryh)|Inheritor]]''
* [[Lois McMaster Bujold]], ''[[Memory (science fiction-roman)|Memory]]''
;novelles
* [[Lois McMaster Bujold]], ''[[The Adventure of the Lady on the Embankment]]''
* Lois McMaster Bujold, [[Dreamweaver's Dilemma (novelle)|''Dreamweaver's Dilemma'' (novelle)]]
;ferhalebondels
*[[Lois McMaster Bujold]], [[Dreamweaver's Dilemma (ferhalebondel)|''Dreamweaver's Dilemma'' (ferhalebondel)]]
;toaniel
* [[Eve Ensler]], ''[[The Vagina Monologues]]'' &lt;small&gt;(oerset yn it [[Frysk]] as ''De Fagina Monologen'')&lt;/small&gt;
;non-fiksje
* [[Elie Wiesel]], ''[[Et la Mer N'Est Pas Remplie]]'' &lt;small&gt;(oerset yn it Frysk as ''Mar de See Rekket Nea Net Fol'')&lt;/small&gt;
* [[Geert Mak]], ''[[Hoe God Verdween uit Jorwerd]]'' &lt;small&gt;(oerset yn it Frysk as ''Hoe't God Ferdwûn út Jorwert'')&lt;/small&gt;

==Films==
* ''[[Boobwatch]]''
* ''[[Daylight (film út 1996)|Daylight]]''
* ''[[The English Patient (film)|The English Patient]]''
* ''[[Fargo (film út 1996)|Fargo]]''
* ''[[De Gouden Swipe (film)|De Gouden Swipe]]''
* ''[[Jerry Maguire]]''
* ''[[Jingle All the Way (film út 1996)|Jingle All the Way]]''
* ''[[The Preacher's Wife]]''
* ''[[Star Trek: First Contact]]''

{{JiersideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat}}
}}
[[Kategory:1996| ]]
[[Kategory:20e iuw]]</text>
      <sha1>9skez1z7uj0oy7m6xzi2i3z7tofzz05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1966</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1688</id>
    <revision>
      <id>1231612</id>
      <parentid>1210769</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T13:46:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Hagemann --&gt; Hageman</comment>
      <origin>1231612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11872" sha1="opjo06577jijyhlpzzz9f2x1k1bi9xd" xml:space="preserve">{{JiersideBoppe}}

{{Kalinders}}{{Kalinderjier}}
Dit jier makket ûnderdiel út fan it [[desennium]] fan 'e [[1960-er jierren]].
== Foarfallen ==
;jannewaris
* [[19 jannewaris|19]] - [[Indira Gandhi]] wurdt keazen as [[premier]] fan [[Yndia]].
;febrewaris
* [[3 febrewaris|3]] - De [[Luna 9]], fan 'e [[Sovjet-Uny]], lânet as earste [[romteskip]] op 'e [[moanne (byplaneet fan de Ierde)|moanne]].
;maart
* [[2 maart|2]] - Earste [[niertransplantaasje]] yn [[Nederlân]] útfierd, yn it [[Akademysk Sikehûs Leien]].
*[[9 maart|9]] - Nei ûnienichheid mei de [[Feriene Steaten]] lûkt [[Frankryk]] him werom út 'e [[kommandostruktuer]] fan 'e [[NATO]], mar bliuwt wol lid fan it bûnsgenoatskip.
*[[10 maart|10]] - De [[Nederlân]]ske [[kroanprinsesse]] [[Beatrix fan 'e Nederlannen|Beatrix]] [[trout]] yn [[Amsterdam]] mei de [[Dútslân|Dútser]] [[Claus von Amsberg]]. De plechtichheid wurdt ûntsierd troch opstjitsjes tusken [[demonstraasje (protest)|demonstranten]] en de [[plysje]], en by de rydtocht troch de [[binnenstêd]] wurde sels in pear [[reekbom]]men goaid.
* [[16 maart|16]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Gemini|Gemini 8]] keppelet foar it earst mei in oar (ûnbemanne) [[romtefartúch]].
*[[18 maart|18]] - Yn [[Yndoneezje]] skoot [[generaal]] [[Soeharto]] [[presidint]] [[Soekarno]] oan 'e kant en lûkt alle macht nei himsels ta.
;april
*[[13 april|13]] - [[Presidint]] [[Abdûl Salim Arif]] fan [[Irak]] komt om by in [[fleantúch]]ûngemak. Hy wurdt opfolge troch syn [[broer]] [[Abdûl Rachman Arif]].
;maaie
*[[26 maaie|26]] - [[Guyana]] wurdt ûnôfhinklik fan it [[Feriene Keninkryk]].
;july
*[[16 july|16]] - De [[Sina|Sineeske]] lieder [[Mao Zedong]] makket syn ferneamde [[swimmen|swimtocht]] yn 'e [[rivier]] de [[Jangtse]].
;augustus
* [[3 augustus|3]] - [[Rienk de Groot]], [[Gerrit de Jong]] en [[Durk Talsma]] winne yn [[Frjentsjer]] de [[PC 1966|113e]] [[PC]]. Gerrit de Jong wurdt útroppen ta [[kening (keatsen)|kening]].
* [[4 augustus|4]] - [[Loebas Oosterbeek]] rjochtet yn [[Nederlân]] de [[Vereniging van Dienstplichtige Militairen]] (VVDM) op.
*[[8 augustus|8]] - Op inisjatyf fan [[Mao Zedong]] kart de [[Sineeske Kommunistyske Partij]] it begjin fan 'e [[Kulturele Revolúsje]] goed.
* [[13 augustus|13]] - Foar it earst komt in [[Nederlânsk]]talige [[single (muzyk)|plaat]] op nûmer 1 yn de [[Veronica]] [[Top 40]]. It is ''Dans je de hele nacht met mij'', fan [[Karin Kent]].
* [[23 augustus|23]] - De [[romtesonde]] [[Lunar Orbiter 1]] nimt de earste [[foto]] fan 'e [[moanne (byplaneet fan de Ierde)|moanne]] fan relatyf tichtby.
* [[29 augustus|29]] - De [[Grut-Brittanje|Britske]] [[band]] [[The Beatles]] jout syn lêste [[konsert]] yn [[Candlestick Park]], yn [[San Francisco]].
;septimber
*[[6 septimber|6]] - [[Moard]] op [[Hendrik Verwoerd]], de [[premier]] fan [[Súd-Afrika]] en de grûnlizzer fan 'e [[apartheid]], troch [[Dimitri Tsafendas]].
*[[30 septimber|30]] - [[Botswana]] wurdt ûnôfhinklik fan it [[Feriene Keninkryk]].
;oktober
*[[4 oktober|4]] - [[Lesoto]] wurdt ûnôfhinklik fan it [[Feriene Keninkryk]].
;novimber
*[[30 novimber|30]] - [[Barbados]] wurdt ûnôfhinklik fan it [[Feriene Keninkryk]].
;desimber
*[[13 desimber|13]] - Yn it ramt fan 'e [[Fjetnamoarloch]] fiert de [[Amerikaanske Loftmacht]] foar it earst [[bombardemint]]en út op boargerdoelen yn [[Hanoi]], de [[haadstêd]] fan [[Noard-Fjetnam]].

== Berne ==
;jannewaris
* [[1 jannewaris|1]] - [[Nikolaj Gûljajev]], Russysk reedrider
* [[7 jannewaris|7]] - [[Gert van der Vijver]], Frysk byldzjend keunstner
* [[13 jannewaris|13]] - [[Leo Visser]], Nederlânsk reedrider
* [[14 jannewaris|14]] - [[Astrid Kersseboom]], Nederlânsk nijslêzeresse
* 14 - [[Paul Elstak]], Nederlânsk DJ
* 14 - [[Marko Hietala]], Finsk bassist
* [[18 jannewaris|18]] - [[Klaas Geert Bakker]], Nederlânsk programmamakker en redakteur
* [[28 jannewaris|28]] - [[Andrea Berg]], Dútsk sjongeres
;febrewaris
* [[1 febrewaris|1]] - [[Liuwe H. Westra]], Frysk predikant, oersetter en frisiast
* [[20 febrewaris|20]] - [[Cindy Crawford]], Amerikaansk model en aktrise
* 20 - [[Ingrid Visser (biologe)|Ingrid Visser]], Nijseelânsk biologe
* [[24 febrewaris|24]] - [[Ben Miller]], Ingelsk akteur
* [[24 febrewaris|24]] - [[Billy Zane]], Amerikaansk akteur
* [[25 febrewaris|25]] - [[Alexis Denisof]], Amerikaansk akteur
* [[25 febrewaris|25]] - [[Téa Leoni]], Amerikaansk aktrise
* [[27 febrewaris|27]] - [[Deidre Holland]], Nederlânsk pornoaktrise
;maart
* [[2 maart|2]] - [[Ann Leckie]], Amerikaansk skriuwster
* [[3 maart|3]] - [[Sonny Kertoidjojo]], Surinaamsk politikus
* [[4 maart|4]] - [[Emese Hunyady]], Hongaarsk-Eastenryksk reedrydster
* [[14 maart|14]] - [[Jean-Philippe Stassen]], Waalsk striptekener en senarioskriuwer
* [[18 maart|18]] - [[Ton Caanen]], Nederlânsk fuotbaltrener
* 18 - [[Eelkje Tuma]], Frysk skriuwster
* [[21 maart|21]] - [[Emiel Mellaard]], Nederlânsk atleet
* [[22 maart|22]] - [[António Pinto]], Portegeesk atleet
* [[23 maart|23]] - [[Johan Krajenbrink]], Nederlânsk dammer
* [[23 maart|23]] - [[Gijs Staverman]], Nederlânsk radio- en tillefyzjepresintator
* [[25 maart|25]] - [[Jeff Healey]], Kanadeesk muzikant († [[2008]])
* [[26 maart|26]] - [[Michael Imperioli]], Amerikaansk akteur
* [[26 maart|26]] - [[Helena Javornik]], Sloveensk atlete
* [[31 maart|31]] - [[Tommy Werner]], Sweedsk swimmer
;april
* [[1 april|1]] - [[Arno Visser]], Nederlânsk politikus
* [[6 april|6]] - [[Hans Spekman]], Nederlânsk politikus
* [[11 april|11]] - [[Lisa Stansfield]], Amerikaansk sjongster
* [[24 april|24]] - [[Femke Wolthuis]], Nederlânsk nijslêzer
* [[25 april|25]] - [[Femke Halsema]], Nederlânsk politika
;maaie
* [[9 maaie|9]] - [[Luma Carioca]], Brazyljaansk pornoaktrise
;juny
* [[1 juny|1]] - [[Vince Vouyer]], Amerikaansk pornoakteur
* [[15 juny|15]] - [[Syb van der Ploeg]], Frysk sjonger
* [[30 juny|30]] - [[Femi Oke]], Ingelsk presintatrise, waarfrou en ferslachjouster
;july
* [[5 july|5]] - [[Diamond Jackson]], Amerikaansk pornoaktrise
* [[10 july|10]] - [[A.O. Scott]], Amerikaansk filmkritikus
;augustus
* [[13 augustus|13]] - [[René Karst]], Drintsk sjonger († [[2025]])
* [[25 augustus|25]] - [[Antonie Kamerling]], Nederlânsk akteur († [[2010]])
* 25 - [[Christine Aaftink]], Nederlânsk reedrydster
;septimber
* [[5 septimber|5]] - [[Ronald Zoodsma]], Frysk follyballer
* [[7 septimber|7]] - [[Gunda Niemann]], Dútsk reedrydster
;oktober
* [[3 oktober|3]] - [[Natalie Raitano]], Amerikaansk aktrise
* [[9 oktober|9]] - [[Olaf Zinke]], Dútsk reedrider
* [[22 oktober|22]] - [[Lisa Lipps]], Amerikaansk pornoaktrise
;novimber
* [[4 novimber|4]] - [[Petra Verkaik]], Amerikaansk neakenmodel
* [[11 novimber|11]] - [[Benedicta Boccoli]], Italjaansk [[toaniel]]-, [[tillefyzje]]- en [[film]][[aktrise]]
;desimber
* [[8 desimber|8]] - [[Wiebren Veenstra]], Frysk hurdfytser
* [[10 desimber|10]] - [[Hans Jouta]], Frysk byldhouwer
* [[21 desimber|21]] - [[Kelly Wallace]], Amerikaansk sjoernaliste en presintatrise
;''datum ûnbekend''
* [[maart]] - [[Lea Whitford]], Amerikaansk politika
*[[Aoife Clancy]], Iersk sjongster en muzikante
*[[Verdell Primeaux]], Amerikaansk muzikant

== Ferstoarn ==
;jannewaris
* [[4 jannewaris|4]] - [[Cees Rienks de Boer]], Nederlânsk arsjitekt (* [[1881]])
* 4 - [[Inga Artamonova]], Russysk reedrydster (* [[1936]])
* [[14 jannewaris|14]] - [[Bill Carr (atleet)|Bill Carr]], Amerikaansk atleet (* [[1909]])
* [[20 jannewaris|20]] - [[Pieter J. Kuhn]], Nederlânsk striptekener (* [[1910]])
;febrewaris
* [[1 febrewaris|1]] - [[Buster Keaton]], Amerikaansk akteur (* [[1895]])
* [[18 febrewaris|18]] - [[Martien Beversluis]], Nederlânsk dichter (* [[1894]])
* [[18 febrewaris|18]] - [[Anne Anema]], Frysk heechlearaar en politikus (* [[1872]])
;maart
* [[6 maart]] - [[Richard Hageman]], Frysk-Amerikaansk konsertpianist, dirigint en filmmuzykkomponist (* [[1881]])
* [[9 maart|9]] - [[Joannes van Dodewaard]], Nederlânsk biskop (* [[1913]])
* [[10 maart|10]] - [[Frits Zernike]], Nederlânsk natuerkundige en Nobelpriiswinner(* [[1888]])
* [[17 maart|17]] - [[Santiago Lovell]], Argentynsk bokser (* [[1912]])
* [[26 maart|26]] - [[Hilde Schrader]], Dútsk swimster (* [[1910]])
* 26 - [[Anthony Terlazzo]], Amerikaansk gewichtheffer (* [[1911]])
;april
* [[2 april|2]] - [[C.S. Forester]], Ingelsk skriuwer (* [[1899]])
* [[18 april|18]] - [[Allie Morrison]], Amerikaansk wrakselder (* [[1904]])
* [[24 april|24]] - [[Hans Christian Branner]], Deensk skriuwer (* [[1903]])
;maaie
* [[6 maaie|6]] - [[Janke Spanninga-Posthuma]], Frysk skriuwster en modiste (* [[1882]])
* [[13 maaie|13]] - [[Henk van Randwijk]], Nederlânsk fersetsman en sjoernalist (* [[1909]])
;juny
* [[7 juny|7]] - [[Jean Arp]], Fransk-Dútsk keunstner (* [[1886]])
* [[7 juny|7]] - [[Otto Hoogesteijn]], Nederlânsk swimmer (* [[1903]])
* [[11 juny|11]] - [[Bernard Schmetz]], Frânsk skermer (* [[1904]])
* [[26 juny|26]] - [[Thomas Waller]], Surinaamsk politikus (* [[1883]])
* [[29 juny|29]] - [[Arthur Meulemans]], Flaamsk komponist en dirigint (* [[1884]])
* [[30 juny|30]] - [[Tietse Pieter Sevensma]], Frysk bibletekaris, skriuwer en redakteur (* [[1879]])
* [[30 juny|30]] - [[Giuseppe Farina]], Italjaansk koereur (* [[1906]])
;july
* [[3 july|3]] - [[Kees Boeke (pedagooch)|Kees Boeke]], Nederlânsk pedagooch (* [[1884]])
* [[23 july|23]] - [[Montgomery Clift]], Amerikaansk akteur (* [[1920]])
;augustus
* [[10 augustus|10]] - [[J.C. Bloem]], Nederlânsk dichter (* [[1887]])
* [[15 augustus|15]] - [[Jan Kiepura]], Poalsk-Amerikaansk operasjonger (* [[1902]])
* [[17 augustus|17]] - [[Ken Miles]], Ingelsk autokoereur (* [[1918]])
* [[18 augustus|18]] - [[Isaäc Keesing jr.]], Nederlânsk útjouwer (* [[1886]])
* [[19 augustus|19]] - [[Watse Cuperus]], Frysk skriuwer (* [[1891]])
* [[31 augustus|31]] - [[Dolph van der Scheer]], Nederlânsk reedrider (* [[1909]])
;septimber
* [[8 septimber|8]] - [[John Taylor (koereur)|John Taylor]], Ingelsk autokoereur (* [[1960]])
* [[11 septimber|11]] - [[Antoine Mazairac]], Nederlânsk hurdfytser (* [[1901]])
* [[17 septimber|17]] - [[Fritz Wunderlich]], Dútsk operasjonger (* [[1930]])
* [[28 septimber|28]] - [[André Breton]], Frânsk dichter en essayist (* [[1896]])
;oktober
* [[14 oktober|14]] - [[Hendrik Johannes Bergveld]], Stellingwerfsk skriuwer (* [[1902]])
* [[29 oktober|29]] - [[Robert Charpentier]], Frânsk hurdfytser (* [[1916]])
;novimber
* [[10 novimber|10]] - [[Cyril Michie]], Yndiaask hockeyer (* [[1900]])
* [[14 novimber|14]] - [[Gustavo Marzi]], Italjaansk skermer (* [[1908]])
* [[28 novimber|28]] - [[Mariap fan Urk]], Nederlânsk dichteres (* [[1898]])
;desimber
* [[20 desimber|20]] - [[Albert Göring]], Dútsk ûndernimmer en fersetsstrider (* [[1895]])
* [[26 desimber|26]] - [[Ina Boudier-Bakker]], Nederlânsk skriuwster (* [[1875]])
* [[31 desimber|31]] - [[Pieter Geijl]], Nederlânsk skiedkundige (* [[1887]])
* [[15 desimber|15]] - [[Walt Disney]], Amerikaansk animator (* [[1901]])

==Films==
* ''[[The Good, the Bad and the Ugly]]''

== Muzyk ==
;klassyk
* [[Jean Absil]], ''Petites Polyphonies'' (opus 128, ballet)
;pop
* [[The Beatles]], ''Revolver''
* [[The Beach Boys]], ''Pet Sounds''
* [[Bob Dylan]], ''Blonde On Blonde''
* [[The Rolling Stones]], ''Aftermath''

==Tillefyzje==
* ''[[Star Trek: The Original Series]]''

== Byldzjende keunst ==
&lt;gallery&gt;
Image:Kees-verkade-winkelen.JPG|''Winkelje'' (1966), [[Kees Verkade]], Grote Houtstraat, Haarlim 
Ofbyld:Niki de Saint Phalle Gwendolyn 2.jpg|''Gwendolyn'' (1966), [[Niki de Saint Phalle]], [[Museum Tinguely]], Bazel
&lt;/gallery&gt;

== Boukeunst ==
&lt;gallery&gt;
Ofbyld:Helsinki University of Technology auditorium.jpg|''Technyske Universiteit Helsinki'' (1966) [[Alvar Aalto]]
&lt;/gallery&gt;

{{JiersideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat}}
}}
[[Kategory:1966| ]]
[[Kategory:20e iuw]]</text>
      <sha1>opjo06577jijyhlpzzz9f2x1k1bi9xd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1950</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1704</id>
    <revision>
      <id>1231644</id>
      <parentid>1204058</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T15:34:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ films</comment>
      <origin>1231644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11351" sha1="6p4m4gdor8keyi8p9j7v96ol45ng5up" xml:space="preserve">{{JiersideBoppe}}

{{Kalinders}}{{Kalinderjier}}
Dit jier makket ûnderdiel út fan it [[desennium]] fan 'e [[1950-er jierren]].
== Foarfallen ==
;jannewaris
*[[10 jannewaris|10]] - De [[Sovjet-Uny]] stelt in [[boycot]] yn fan 'e [[Feilichheidsried fan de Feriene Naasjes]], om't it [[foarsitter]]skip dêrfan oergiet op 'e [[Republyk Sina]] ([[Taiwan]]), wylst de [[kommunistysk]]e [[Folksrepublyk Sina]] troch de [[Feriene Naasjes]] net erkend wurdt.
* [[26 jannewaris|26]] - [[Yndia]] wurdt in [[republyk]].
;febrewaris
*[[7 febrewaris|7]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske Senaat|senator]] [[Joseph McCarthy]] fart yn 'e [[Amerikaanske Senaat]] út tsjin 'e [[kommunist]]en dy't neffens him it [[Amerikaansk Ministearje fan Bûtenlânske Saken]] dominearje soene. Dit is in nije oplibbing fan 'e [[Twadde Reade Panyk]] yn 'e Feriene Steaten en teffens fan 'e heksejacht op kommunisten yn alderhanne parten fan 'e Amerikaanske [[maatskippij]].
;maart
*[[3 maart|3]] - It ûnder [[Frankryk|Frânsk]] [[bestjoer]] steande [[Protektoraat Saarlân]] kriget binnenlânsk [[selsbestjoer]].
*[[12 maart|12]] - By it [[referindum oer de Keningskwestje]] stimt yn [[Belgje]] in romme mearderheid fan 'e [[befolking]] foar de weromkear út [[ballingskip]] fan 'e troch syn rol yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] yn opspraak rekke [[kening]] [[Leopold III fan Belgje|Leopold&amp;nbsp;III]].
;april
*[[14 april|14]] - Yn [[Nederlân]] wurdt [[Van Doorne's Automobielfabriek]] (DAF) iepene.
*[[24 april|24]] - Op [[Ambon (eilân)|Ambon]] wurdt de ûnôfhinklikheid fan 'e [[Republyk fan de Súd-Molukken]] útroppen.
;maaie
*[[7 maaie|7]] - De [[Sineeske Boargeroarloch]] einiget mei in oerwinning fan 'e [[kommunist]]en en de konsolidaasje fan 'e [[Folksrepublyk Sina]] op it Sineeske [[fêstelân]]. De [[nasjonalist]]en en harren [[Republyk Sina]] binne weromkrongen op it [[eilân]] [[Taiwan]]. 
* 7 - [[SC It Hearrenfean]] bûcht yn 'e lêste healoere fan de wedstriid tsjin [[AFC Ajax]] in 1-5 efterstân om yn in 6-5 oerwinning.
;juny
*[[6 juny|6]] - [[Poalen]] en de [[DDR]] slute in oerienkomst wêryn't beide lannen de [[Oder-Neissegrins]] erkenne as de ynternasjonale [[grins (line)|grins]] tusken harren respektivelike grûngebieten.
*[[25 juny|25]] - [[Noard-Koreä|Noardkoreaanske]] [[troepen]] falle [[Súd-Koreä]] binnen: it begjin fan 'e [[Koreaanske Oarloch]].
;july
*[[7 july|7]] - Mei de oanname troch it [[parlemint]] fan [[Súd-Afrika]] fan 'e [[Wet op de Groepsgebieten]] (''Group Areas Act'') wurdt in begjin makke mei it ynstitúsjonalisearjen fan [[rasseskieding]] en [[rasisme|rasistyske]] [[diskriminaasje]] yn in systeem dat de namme [[apartheid]] kriget.
*[[8 july|8]] - Yn ôfwêzichheid fan 'e ôffurdige fan 'e [[Sovjet-Uny]] (dy't de gearkomsten sûnt [[jannewaris]] [[boycot]]) kin de [[Feilichheidsried fan de Feriene Naasjes]] sûnder swierrichheden de gearstalling fan in [[FN-fredesmacht|ynternasjonale troepemacht ûnder de flagge]] fan 'e [[Feriene Naasjes]] goedkarre, dy't oan [[Súd-Koreä|Súdkoreaanske]] kant ynterveniëarje moat yn 'e [[Koreaanske Oarloch]].
*[[22 july|22]] - De troch syn rol yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] yn opspraak rekke [[kening]] [[Leopold&amp;nbsp;III fan Belgje]] keart op fersyk fan it [[Belgje|Belgyske]] [[parlemint]] werom út [[ballingskip]]. Dat liedt ta grutskalige [[demonstraasje (protest)|demonstraasjes]] fan boargers dy't it dêr net mei iens binne.
*[[26 july|26]] - [[Keninginne]] [[Wilhelmina fan 'e Nederlannen]] ûntbynt formeel it [[Keninklik Nederlânsk-Yndysk Leger]] (KNIL).
*[[27 july|27]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Harry Truman]] ûnthjit [[Chiang Kai-shek]], de presidint fan 'e [[Republyk Sina]] ([[Taiwan]]), [[militêr]]e bystân yn it gefal fan in ynvaazje fan Taiwan troch de [[Folksrepublyk Sina]].
;augustus
* [[2 augustus|2]] - [[Marten van der Leest]], [[Theunis de Bruin]] en [[Arp Hiemstra]] winne yn [[Frjentsjer]] de [[PC 1950|97ste]] [[PC]]. Marten van der Leest wurdt útroppen ta [[kening (keatsen)|kening]].
*[[12 augustus|12]] - Yn [[Grinslân]] fynt de Treinramp yn [[Grins (stêd)|Grins]] plak, wêrby't 6 bêrn omkomme en noch ris 6 bêrn ferwûne reitsje.
*[[15 augustus|15]] - By in swiere [[ierdbeving yn Assam en Tibet (1950)|ierdbeving yn Assam en Tibet]] komme 1.500 oant 3.300 minsken om.
;septimber
*[[15 septimber|15]] - [[Operaasje Chromite]], wêrby't [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[troepen]] ûnder lieding fan [[generaal]] [[Douglas MacArthur]] in [[amfibyske operaasje|lâningsoperaasje]] útfiere yn 'e neite [[Inchon]], efter de [[Noard-Koreä|Noardkoreaanske]] linys, liedt ta in omkear yn 'e [[Koreaanske Oarloch]].
;oktober
*[[21 oktober|21]] - By de [[Sineeske ynfal yn Tibet (1950-1951)|Sineeske ynfal yn Tibet]] kringe [[troepen]] fan 'e [[Folksrepublyk Sina]] it ûnôfhinklike [[Tibet]] yn, dat dêrnei [[Sineeske anneksaasje fan Tibet|troch Sina anneksearre wurdt]].
*[[26 oktober|26]] - De opmars dy't [[troepen]] fan [[Súd-Koreä]], de [[Feriene Steaten]] en de [[Feriene Naasjes]] yn it ramt fan 'e [[Koreaanske Oarloch]] troch [[Noard-Koreä]] meitsje, berikt de [[Sina|Sineeske]] grins.
*[[27 oktober|27]] - '[[Frijwilliger]]s' fan it [[Folksbefrijingsleger]] fan 'e [[Folksrepublyk Sina]] minge har oan 'e kant fan [[Noard-Koreä]] yn 'e [[Koreaanske Oarloch]].
;novimber
*[[1 novimber|1]] - Twa [[Porto Riko|Portorikaanske]] [[nasjonalisme|nasjonalisten]], [[Griselio Torresola]] en [[Oscar Collazo]], dogge in [[moardoanslach]] op 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Harry Truman]].
*[[4 novimber|4]] - It [[leger (lânmacht)|leger]] fan [[Yndoneezje]] feroveret it [[eilân]] [[Ambon (eilân)|Ambon]] op 'e [[Republyk fan de Súd-Molukken]].

== Berne ==
;jannewaris
* [[8 jannewaris|8]] - [[Rommy]], Frysk folkssjonger († [[2007]])
* [[31 jannewaris|31]] - [[Sijtje van der Lende]], Frysk reedrydster en coach
;febrewaris
* [[3 febrewaris|3]] - [[Jan Kooistra (skilder)|Jan Kooistra]], Frysk keunstskilder († [[2021]])
* [[4 febrewaris|4]] - [[William S. Yellow Robe jr.]], Amerikaansk toanielskriuwer en dichter 
* [[10 febrewaris|10]] - [[Mark Spitz]], Amerikaansk swimmer
* [[16 febrewaris|16]] - [[Todd McCarthy]], Amerikaansk filmkritikus en dokumintêremakker
* [[19 febrewaris|19]] - [[Aus Greidanus sr.]], Nederlânsk akteur
* [[24 febrewaris|24]] - [[Vincent van Rossem]], Nederlânsk arsjitektuerhistoarikus
;maart
* [[24 maart|24]] - [[Minnie Two Shoes]], Amerikaansk sjoernaliste en aktiviste († [[2010]])
* [[29 maart|29]] - [[Peter Timofeeff]], Nederlânsk meteorolooch en waarman
* [[30 maart|30]] - [[Robbie Coltrane]], Skotsk akteur († [[2022]]) 
;april
* [[5 april|5]] - [[Agnetha Fältskog]], Sweedsk sjongster ([[Abba]])
* [[12 april|12]] - [[David Cassidy]], Amerikaansk sjonger, lietsjeskriuwer en muzikant († [[2017]])
;maaie
* [[16 maaie|6]] - [[Shakey Sam]], Frysk bluessjonger en -gitarist († [[1981]])
* [[19 maaie|19]] - [[Ron Brandsteder]], Nederlânsk presintator († [[2025]])
* [[25 maaie|25]] - [[Evgeny Kûlikov]], Russysk reedrider
;juny
* [[1 juny|1]] - [[Annemarie Jorritsma]], Nederlânsk politika
* [[6 juny|6]] - [[Frank Thring (regisseur)|Frank Thring]], Ingelsk pornografysk regisseur en akteur
* [[11 juny|11]] - [[Lynsey de Paul]], Ingelsk sjongeres († [[2014]])
* [[14 juny|14]] - [[Frâns Faber]], Frysk keunstskilder en dosint 
* [[18 juny|18]] - [[Jan de Jong (fûgelkenner)|Jan de Jong]], Frysk fûgelkenner en kollumnist
* 18 - [[Heddy Lester]], Nederlânske sjongster en aktrise
* [[19 juny|19]] - [[Gryt van Duinen]], Frysk sjoernaliste, programmamakster en politika († [[2023]])
* [[25 juny|25]] - [[Tatjana Averina]], Russysk reedrydster († [[2001]])
* [[29 juny|29]] - [[Michael Whelan (yllustrator)|Michael Whelan]], Amerikaansk boekbânûntwerper en yllustrator
;july
* [[2 july|2]] - [[Agneta Eckemyr]], Sweedsk aktrise, model en moade-ûntwerpster († [[2018]])
* [[7 july|7]] - [[Gosse Dam]], Frysk keunstner
* [[17 july|17]] - [[Derek de Lint]], Nederlânsk akteur
* [[20 july|20]] - [[Tantoo Cardinal]], Kanadeesk aktrise
* [[26 july|26]] - [[Nicholas Evans]], Ingelsk skriuwer († [[2022]])
;augustus
* [[2 augustus|2]] - [[Francesca Zijlstra]], Frysk byldhouster
;septimber 
* [[10 septimber|10]] - [[Rein Jonker]], Frysk maratonrider
* [[26 septimber|26]] - [[Henk van der Velde]], Frysk sporter († [[1983]])
;oktober
* [[5 oktober|5]] -  [[Laura Gemser]], Nederlânsk ''softcore''-pornoaktrise.
* [[14 oktober|14]] - [[Sheila Young]], Amerikaansk reedrydster en baanhurdfytster
* [[17 oktober|17]] - [[Sandra Reemer]], Nederlânsk sjongster en presintatrise. († [[2017]])
* [[19 oktober|19]] - [[Cees Greuter]], Frysk sjonger († [[2015]])
;novimber
* [[12 novimber|12]] - [[Coen van Vrijberghe de Coningh]], Nederlânsk akteur († [[1997]])
;desimber
* [[18 desimber|18]] - [[Leonard Maltin]], Amerikaansk filmkritikus
* [[29 desimber|29]] - [[Jon Polito]], Amerikaansk akteur († [[2016]])
;''datum ûnbekend''
*[[Anne Bishop]], Amerikaansk skriuwster
* [[James DiGiorgio]], Amerikaansk regisseur en filmprodusint

== Ferstoarn ==
;jannewaris
* [[21 jannewaris|21]] - [[George Orwell]], Ingelske skriuwer (* [[1903]])
;febrewaris
* [[13 febrewaris|13]] - [[Frédéric Rouge]], Switserske skilder (* [[1867]])
;maart
* [[1 maart|1]] - [[Alfred Korzybski]], Poalske taalkundige (* [[1879]])
* [[12 maart|12]] - [[Heinrich Mann]], Dútske skriuwer (* [[1871]])
* [[19 maart|19]] - [[Edgar Rice Burroughs]], Amerikaanske skriuwer (* [[1875]])
* [[26 maart|26]] - [[Rinske Visscher]], Fryske Publisist (* [[1868]])
;maaie
* [[6 maaie|6]] - [[Clarence Addison Dykstra]], Amerikaanske heechlearaar, politikus en ûnderwiisbestjoerder (* [[1883]])
;july
* [[7 july|7]] - [[Jarich van der Wielen]], Fryske politikus en bestjoerder (* [[1880]])
;augustus
* [[10 augustus|10]] - [[Hendrik Jan Popping]], Fryske boekhanneler, drukker en amateur-argeolooch (* [[1885]])
* [[19 augustus|19]] - [[Swarte Wapity]] (''Black Elk''), medisynman fan 'e [[Lakota (folk)|Lakota]] (* [[1863]])
* [[25 augustus|25]] - [[Fokke Jacobs de Zee]], Fryske skriuwer, taalaktivist en boargemaster (* [[1874]])
;oktober
* [[10 oktober|10]] - [[Josef Straßberger]], Dútske gewichtheffer (* [[1894]])
* [[18 oktober|18]] - [[A.A. Verdenius]], Nederlânske skriuwer (* [[1876]])
* [[29 oktober|29]] - kening [[Gustaaf V fan Sweden]] (* [[1858]])

==Films==
* ''[[Wagon Master (film)|Wagon Master]]''

==Literatuer==
;romans
* [[Simon Vestdijk]], ''[[De Koperen Tuin (boek)|De Koperen Tuin]]'' &lt;small&gt;(oerset yn it [[Frysk]] as ''De Koperen Tún'')&lt;/small&gt;
;poëzij
* [[Pablo Neruda]], ''[[Leviathan]]'' &lt;small&gt;(oerset yn it Frysk as ''Leviathan'')&lt;/small&gt;
* [[Paulus Folkertsma]], ''[[It Muzyk Giet troch de Buorren]]''
* [[Pablo Neruda]], ''[[Los Peces y el Ahogado]]'' &lt;small&gt;(oerset yn it Frysk as ''De Fisken en de Drenkeling'')&lt;/small&gt;
* [[Pablo Neruda]], ''[[Las Satrapías]]'' &lt;small&gt;(oerset yn it Frysk as ''De Satrapen'')&lt;/small&gt;
;toaniel
* [[Eugène Ionesco]], ''[[La Cantatrice Chauve]]'' &lt;small&gt;(oerset yn it Frysk as ''De Keale Sjongster'')&lt;/small&gt;
* [[Eugène Ionesco]], ''[[Les Salutations]]'' &lt;small&gt;(oerset yn it Frysk as ''Begroetingen'')&lt;/small&gt;

{{JiersideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat}}
}}
[[Kategory:1950| ]]
[[Kategory:20e iuw]]</text>
      <sha1>6p4m4gdor8keyi8p9j7v96ol45ng5up</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1922</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1728</id>
    <revision>
      <id>1231649</id>
      <parentid>1212276</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T16:15:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Berne */ +</comment>
      <origin>1231649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13960" sha1="2i7lj9utl16nis6pzn48rtz8s0i5za8" xml:space="preserve">{{JiersideBoppe}}

{{Kalinders}}{{Kalinderjier}}
Dit jier makket ûnderdiel út fan it [[desennium]] fan 'e [[1920-er jierren]].
== Foarfallen ==
;jannewaris
* [[7 jannewaris|7]] - It [[Ierlân|Ierske]] [[parlemint]] [[ratifikaasje|ratifisearret]] it [[Britsk-Iersk Ferdrach]]. De Ierske tsjinstanners fan it opjaan fan [[Noard-Ierlân]] rinne ûnder lieding fan [[Éamon de Valera]] [[lulkens|lulk]] fuort.
;febrewaris
* [[5 febrewaris|5]] - Op 'e [[Marinekonferinsje fan Washington]], yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[haadstêd]] [[Washington, D.C.]], slute de [[Feriene Steaten]], it [[Feriene Keninkryk]], [[Frankryk]], [[Itaalje]], [[Japan]], [[Nederlân]], [[Belgje]], [[Portegal]] en [[Sina]] oerienkomsten oer û.m. de relative grutte fan harren [[marine]]s.
* [[28 febrewaris|28]] - [[Egypte]] wurdt yn namme ûnôfhinklik fan it [[Feriene Keninkryk]] (hoewol't it yn 'e praktyk oant nei de [[Twadde Wrâldoarloch]] ûnder Britske [[politike]] en [[militêr]]e ynfloed bliuwe sil).
;maart
* [[22 maart|22]] - Yn [[Britsk-Ynje]] wurdt de lânseigen foaroanman [[Mahatma Gandhi]] troch it [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[koloanje|koloniaal bestjoer]] foar it [[oprokkening|opstokeljen]] fan 'e [[befolking]] feroardiele ta seis jier [[finzenisstraf]]. 
;april
* [[14 april|14]] - Yn [[Dublin]], de [[haadstêd]] fan 'e [[Ierske Frijsteat]], [[besetting fan de Four Corners|besette]] de tsjinstanners fan 'e [[frede]] mei it [[Feriene Keninkryk]] it [[Paleis fan Justysje]], de [[Four Corners (Dublin)|Four Corners]].
* [[16 april|16]] - [[Dútslân]] en [[kommunistysk]] [[Ruslân]] slute it [[Ferdrach fan Rapallo (1922)|Ferdrach fan Rapallo]], wêrby't Dútslân it kommunistyske rezjym erkend en beide lannen ôfsjogge fan [[ferhelbetelling]]s oangeande de [[Earste Wrâldkriich]].
;maaie
* [[1 maaie|1]] - De [[Feriene Steaten]] en [[Kolombia]] berikke oerienstimming oer in Amerikaanske skeafergoeding oan Kolombia foar it feit dat de Kolombiaanske [[provinsje]] [[Panama]] yn [[1903]] mei Amerikaanske stipe ûnôfhinklik wurden is. Kolombia kriget no fan 'e Feriene Steaten [[$]]25 miljoen, útsmaard oer fiif jierlikse terminen.
* [[26 maaie|26]] - [[Sovjet-Uny|Sovjet]]-lieder [[Vladimir Lenin]] wurdt troffen troch in [[serebraal faskulêr aksidint|oerhaal]]. Syn taken wurde waarnommen troch [[Josef Stalin]], de [[siktaris-generaal]] fan 'e [[Kommunistyske Partij fan de Sovjet-Uny|Kommunistyske Partij fan Ruslân]].
;juny
* [[24 juny|24]] - De [[Dútslân|Dútske]] [[minister]] fan Bûtenlânske Saken [[Walther Rathenau]] wurdt by in oanslach [[fermoarde]]. Hy wie it slachtoffer in [[politike]] [[hetze]] troch tsjinstanners fan it troch him sletten [[Ferdrach fan Rapallo (1922)|Ferdrach fan Rapallo]], mei [[kommunistysk]] [[Ruslân]].
* [[28 juny|28]] - Yn [[Dublin]], de [[haadstêd]] fan 'e [[Ierske Frijsteat]], begjinne [[regear]]ingstroepen mei de [[besetting fan de Four Corners|besjitting fan it Paleis fan Justysje]] (de Four Corners), dat al sûnt mids [[april]] troch rebellen beset wurdt, it is it begjin fan 'e [[Ierske Boargeroarloch]].
* [[30 juny|30]] - De [[Ierlân|Ierske]] [[rebel]]len dy't yn [[Dublin]] it [[besetting fan de Four Corners|Paleis fan Justysje beset]] hâlde, jouwe har oer.
;july
* [[5 july|5]] - Yn it [[Brazylje|Braziliaanske]] [[Rio de Janeiro]] brekt in [[leger (lânmacht)|leger]]rebûlje út, de saneamde [[Opstân fan de Luitenanten]].
* [[31 july|31]] - Yn [[Itaalje]] brekt in [[algemiene staking yn Itaalje (1922)|algemiene staking]] út om it [[regear]] te twingen en kom fanwegen tsjin 'e [[terreur]] dy't [[faksistysk]]e groepearrings útoefenje tsjin [[fakbûn]]sleden.
;augustus
* [[2 augustus|2]] - [[Taede Zijlstra]], [[Jan Ymtes Heeg]] en [[Rinze Rinzes Yetsenga]] winne yn [[Frjentsjer]] de [[PC 1922|71ste]] [[PC]]. Rinze Rinzes Yetsenga wurdt útroppen ta [[kening (keatsen)|kening]].
* [[8 augustus|8]] - Yn [[Itaalje]] slagget it de [[faksist]]en om 'e [[algemiene staking yn Itaalje (1922)|algemiene staking]] te brekken mei terreur tsjin 'e [[staking|stakers]].
* [[22 augustus|22]] - [[Michael Collins (Iersk foaroanman)|Michael Collins]], it haad fan it [[regear]] fan 'e [[Ierske Frijsteat]], komt yn 'e [[Ierske Boargeroarloch]] om by gefjochten mei [[rebel]]len.
;septimber
* [[9 septimber|9]] - Nei de [[Turkije|Turkske]] ferovering fan [[Smyrna]] op it [[Grikelân|Grykske]] [[leger (lânmacht)|leger]], yn it ramt fan 'e oangeande [[Gryksk-Turkske Oarloch]], wurdt in [[bloedbad]] oanrjochte ûnder ynwenners fan [[Griken|Gryksk]] en [[Armenen|Armeensk]] [[komôf]], en teffens wurdt de stêd suver plat[[brân]]t by de [[Grutte Brân fan Smyrna]].
* [[13 septimber|13]] - Yn [[Al Azizja]], yn [[Lybje]], wurdt 58 graden yn it skaad metten, de heechste bûten[[temperatuer]] ea fêststeld.
* [[16 septimber|16]] - Yn it ramt fan 'e [[Gryksk-Turkske Oarloch]] ferdriuwt it [[Turkije|Turkske]] [[leger (lânmacht)|leger]] de lêste [[Grikelân|Grykske]] [[troepen]] út [[Lyts-Aazje]].
* [[17 septimber|17]] - Yn [[Berlyn]] wurdt foar it earst ea in [[film]] mei lûd fertoand.
* [[18 septimber|18]] - [[Hongarije]] wurdt lid fan it [[Folkebûn]].
* [[27 septimber|27]] - Fanwegen de nederlaach yn 'e [[Gryksk-Turkske Oarloch]] moat [[kening]] [[Konstantyn I fan Grikelân]] foar de twadde kear [[abdikaasje|ôfstân dwaan fan 'e troan]] en yn [[ballingskip]] gean.
;oktober
* [[11 oktober|11]] - De [[Gryksk-Turkske Oarloch]] einiget mei in [[wapenstilstân]] yn in [[Grikelân|Grykske]] nederlaach.
* [[28 oktober|28]] - De [[Itaalje|Italjaanske]] [[faksistysk]]e foaroanman [[Benito Mussolini]] oarderet syn oanhingers om 'e [[Mars op Rome]] te begjinnen, mei as doel om it [[regear]] fan it lân oer te nimmen. [[Kening]] [[Fiktor Emanuel III fan Itaalje|Fiktor Emanuel&amp;nbsp;III]] wegeret lykwols de [[needtastân]] út te roppen út eangst foar sawol in [[bloedbad]] as syn eigen ôfsetting as [[monarch]].
* [[30 oktober|30]] - [[Kening]] [[Fiktor Emanuel III fan Itaalje]] jout belies en beneamt de [[faksistysk]]e lieder [[Benito Mussolini]] ta [[premier]] fan [[Itaalje]].
;novimber
* [[1 novimber|1]] - De lêste [[sultan]] fan it [[Osmaanske Ryk]], [[Mehmed VI]], wurdt troch it [[regear]] fan 'e [[Republyk Turkije]] ôfset 
* [[17 novimber|17]] - De lêste [[sultan]] fan it [[Osmaanske Ryk]], [[Mehmed VI]], ferlit [[Konstantinopel]] en giet yn [[ballingskip]] op [[Britsk-Malta]].
* [[26 novimber|26]] - De [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[argeolooch]] [[Howard Carter]] [[Untdekking fan it grêf fan Tûtanchamon|ûntdekt]] yn [[Egypte]] it [[grêf]] fan [[farao]] [[Tûtanchamon]] yn 'e [[Delling fan de Keningen]].
;desimber
* [[6 desimber|6]] - Mei it oannimmen fan 'e [[grûnwet]] troch it [[Ierlân|Ierske]] [[parlemint]] wurdt de ûnôfhinklikheid fan 'e [[Ierske Frijsteat]] (de foarrinner fan it moderne [[Ierlân]]) in feit.
* [[16 desimber|16]] - [[Gabriel Narutowicz]], de noch mar krekt keazen [[presidint]] fan [[Poalen]], wurdt by in oanslach [[fermoarde]].
* [[17 desimber|17]] - De lêste [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[troepen]] ferlitte it grûngebiet fan de [[Ierske Frijsteat]].
* [[30 desimber|30]] - De [[Uny fan Sosjalistyske Sovjetrepubliken]] (USSR, koartwei de Sovjet-Uny) wurdt oprjochte.

== Berne ==
;jannewaris
* [[23 jannewaris|23]] - [[Bernard Smilde]], Frysk teolooch, frisiast en tekstdichter († [[2014]])
* [[27 jannewaris|27]] - [[Wiebe Keikes]], Frysk argivaris († [[1998]])
* [[31 jannewaris|31]] - [[Joanne Dru]], Amerikaansk aktrise († [[1996]])
;febrewaris
* [[1 febrewaris|1]] - [[F.B. Hotz]], Nederlânsk muzikant en skriuwer († [[2000]])
;maart
* [[1 maart|1]] - [[Yitzhak Rabin]], premier fan [[Israel]] († [[1995]])
* [[2 maart|2]] - [[Carl Reiner]],  Amerikaansk akteur en presintator († [[2020]])
* [[14 maart|14]] - [[Lammert Heeringa]], Frysk keatser († [[1994]])
* [[18 maart|18]] - [[Seymour Martin Lipset]], Amerikaansk politike sosjolooch († [[2006]])
* [[23 maart|23]] - [[Akke Radsma]], Frysk toanielspylster en foardrachtskeunstneresse († [[2008]])
* [[25 maart|25]] - [[Jaap ter Haar]], Nederlânsk histoarikus en skriuwer († [[1998]])
* [[28 maart|28]] - [[Theo Albrecht]], Dútsk ûndernimmer, mei-oprjochter [[Aldi]] († [[2010]])
;april
* [[3 april|3]] - [[Doris Day]], Amerikaansk sjongster, aktrise en diere-aktiviste († [[2019]])
* [[11 april|11]] - [[Harry Verbeke]], Frysk muzikant († [[2004]])
* [[21 april|21]] - [[Coba de Groot]], Frysk ûnderwizeres en keunstskilderes († [[2005]])
* [[27 april|27]] - [[Sheila Scott]], Britsk piloate en aktrise († [[1988]])
* [[29 april|29]] - [[Ad van Seijen]], Frysk skriuwer († [[2003]])
;maaie
* [[18 maaie|18]] - [[Willem Keune]], Nederlânsk argivaris († [[1992]])
* [[26 maaie|26]] - [[Arp Hiemstra]], Frysk keatser († [[2000]])
* [[27 maaie|27]] - [[Christopher Lee]], Ingelsk akteur († [[2015]])
* [[31 maaie|31]] - [[Suze Boschma-Berkhout]], Nederlânsk byldzjend keunstner († [[1997]])
;juny
* [[7 juny|7]] - [[Selma van de Perre]], Nederlânsk fersetstriidster († [[2025]])
* [[8 juny|8]] - [[Hendrik Miedema]], Nederlânsk heechlearaar nammekunde († [[2008]])
* [[10 juny|10]] - [[Judy Garland]], Amerikaansk aktrise en sjongster († [[1969]])
* [[24 juny|24]] - [[Pieter Kooistra]], Frysk keunstner en skriuwer († [[1998]])
* [[26 juny|26]] - [[Eleanor Parker]], Amerikaansk aktrise († [[2013]])
;july
* [[3 july|3]] - [[Corneille]], Waalsk keunstskilder († [[2010]])
* [[14 july|14]] - [[Herman Broekhuizen]], Nederlânsk dirigint, programmamakker, skriuwer en komponist († [[2012]])
* [[17 july|17]] - [[Jan Blaaser]], Nederlânsk kabaretier, akteur, sjonger en lieteskriuwer († [[1988]])
* [[18 july|18]] - [[Thomas Samuel Kuhn]], Amerikaansk natuerkundige († [[1996]])
* [18 - [[W.L. Brugsma]], Nederlânsk sjoernalist († [[1997]])
* [[19 july|19]] - [[George McGovern]], Amerikaansk politikus († [[2012]])
* [[21 july|21]] - [[Mollie Sugden]], Britsk aktrise († [[2009]])
;augustus
* [[7 augustus|7]] - [[Boy Lornsen]], Dútsk byldhouwer en skriuwer († [[1995]])
* [[11 augustus|11]] - [[Jan Lever]], Nederlânsk fersetsstrider († [[1944]])
* [[12 augustus|12]] - [[André Kloos]], Nederlânsk politikus en bestjoerder († [[1989]])
* [[20 augustus|20]] - [[Frans de Munck]] (byneamd 'de Swarte Panter'), Nederlânsk fuotballer († [[2010]])
* [[23 augustus|23]] - [[Klaas Hospes]], Frysk kabaretier († [[1999]])
* [[27 augustus|27]] - [[Roelof Kruisinga]], Nederlânsk politikus († [[2012]])
* [[29 augustus|29]] - [[John Edward Williams]], Amerikaansk skriuwer en dichter († [[1994]])
* [[30 augustus|30]] - [[Laurens Otmar ten Cate]], Frysk sjoernalist, publisist en haadredakteur († [[1984]])
;septimber
* [[3 septimber|3]] - [[Coen Bekink]], Nederlânsk arsjitekt (* [[1922]])
* 3 - [[Hendrik Willem ter Haar]], Frysk geriater ''(âlderein-dokter)'' († [[2012]])
* [[7 septimber|7]] - [[David Croft]], Ingelsk senarioskriuwer en tillefyzjeprodusint en -regisseur († [[2011]])
* [[15 septimber|15]] - [[Jan de Groot]], Frysk keatser († [[2013]])
* [[16 septimber|16]] - [[Janis Paige]], Amerikaansk aktrise († [[2024]])
;oktober
* [[10 oktober|10]] - [[Boeli van Leeuwen]], Nederlânsk-Antiljaansk skriuwer en dichter († [[2007]])
* [[18 oktober|18]] - [[Jopie Huisman]], Frysk keunstskilder († [[2000]])
* [[31 oktober|31]] - [[Barbara Bel Geddes]], Amerikaansk aktrise († [[2005]])
* [[31 oktober|31]] - [[Norodom Sihanouk]], kening fan [[Kambodja]] († [[2012]])
;novimber
* [[4 novimber|4]] - [[Jan Frearks van der Bij]], Frysk ekspresjonistysk skilder († [[2013]])
* [[11 novimber|11]] - [[Kurt Vonnegut]], Amerikaansk skriuwer en skilder († [[2007]])
* [[14 novimber|14]] - [[Johannes Siderius]], Frysk politikus († [[1989]])
* [[14 novimber|14]] - [[Doeke Bekius]], Frysk politikus   († [[2013]])
* [[18 novimber|18]] - [[Marjorie Gestring]], Amerikaansk keunstdûkster († [[1992]])
* [[23 novimber|23]] - [[Joan Fuster]], Falinsiaansk skriuwer († [[1992]])
;desimber
* [[10 desimber|10]] - [[Georg Knobel]], Nederlânsk fuotbaltrener († [[2012]])
* [[19 desimber|19]] - [[Hanny Michaelis]], Nederlânsk dichteres († [[2007]])
* [[22 desimber|22]] - [[Eli Asser]], Nederlânsk senarioskriuwer en lietsjeskriuwer († [[2019]]) 
* [[24 desimber|24]] - [[Johannes Tinga]], Frysk feekeapman en autobiograaf († [[2011]])
;''datum ûnbekend''
*[[Wesley C. Dykstra]], Amerikaansk predikant en filosoof († [[2008]])

== Ferstoarn ==
;jannewaris
* [[3 jannewaris|3]] - [[Hoito Dornseiffen]], Frysk predikant (* [[1841]])
* [[5 jannewaris|5]] - [[Ernest Shackleton]], Iersk ûntdekkingsreizger (* [[1874]])
;febrewaris
* [[16 febrewaris|16]] - [[Newton Knight]], Amerikaansk boer en opstannelingelieder (* [[1829]])
;april
* [[2 april|2]] - [[Hermann Rorschach]], Switsersk psycholooch (* [[1884]])
;july
* [[17 july|17]] - [[Klaas Plantinga]], Frysk distillateur (* [[1846]])
;augustus
* [[2 augustus|2]] - [[Alexander Graham Bell]], Skotsk-Amerikaansk útfiner (* [[1847]])
* [[29 augustus|29]] - [[Antonie Ewoud Jan Holwerda]] Nederlânsk heechlearaar (* [[1845]])
;oktober
* [[5 oktober|5]] - [[Foeke Buitenrust Hettema]], Frysk taalkundige (* [[1862]])
* [[9 oktober|9]] - [[Hierrige Mokassin]] (''Hairy Moccasin''), [[Krieën (folk)|Kriesk]] ferkenner yn 'e tsjinst fan it Amerikaanske Leger (* [[1854]])
;novimber
* [[8 novimber|8]] - [[Hendrik Douwes Lemstra]], Frysk keatser (* [[1898]])
;desimber
* [[24 desimber|24]] - [[John Martin (Amerikaansk militêr, berne yn 1852)|John Martin]], Italjaansk-Amerikaansk militêr (* [[1852]])
;''datum ûnbekend''
*[[Maitydsgers]] (''Spring Grass''), minneresse fan [[George Armstrong Custer]] (* [[1851]])

==Literatuer==
;poëzij
* [[T.S. Eliot]], ''[[The Waste Land]]'' &lt;small&gt;(oerset yn it [[Frysk]] as ''It Jiskelân'')&lt;/small&gt;

{{JiersideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat}}
}}
[[Kategory:1922| ]]
[[Kategory:20e iuw]]</text>
      <sha1>2i7lj9utl16nis6pzn48rtz8s0i5za8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1881</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1772</id>
    <revision>
      <id>1231613</id>
      <parentid>1211669</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T13:46:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Hagemann --&gt; Hageman</comment>
      <origin>1231613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4213" sha1="cn2153esv9do26dsyolomapd0k35fz3" xml:space="preserve">{{JiersideBoppe}}

{{Kalinders}}{{Kalinderjier}}
== Foarfallen ==
;april
* [[28 april|28]] - [[Billy the Kid]] ûntkomt út 'e finzenis.
;maaie
* [[12 maaie|12]] - [[Frankryk]] beset [[Tuneezje]], dat in Frânsk [[protektoraat]] wurdt.
* [[31 maaie|31]] - De [[Sint-Michaelstsjerke]] fan Harns wurdt wijd.
;juny
* [[18 juny|18]] - It [[Trijekeizersbûn]] wurdt oprjochte.
;july
* [[19 july|19]] - It [[Lakota (folk)|Lakota]]-[[opperhaad]] [[Sittende Bolle]] keart werom nei de [[Feriene Steaten]] út in fiifjierrige ballingskip yn [[Kanada]].
;augustus
* [[3 augustus|3]] - [[Jan Eeltjes Bonnema]], [[Klaas Willems Boorsma]] en [[Sjirk de Wal]] winne yn [[Frjentsjer]] de [[PC 1881|30ste]] [[PC]].
;oktober
* [[26 oktober|26]] - [[Gefjocht by de O.K.-kraal]], yn [[Tombstone (Arizona)]].
;datum ûnbekend
* - [[Louis Pasteur]] bewiist dat [[faksinaasje|faksinearre]] bern ôfwar opbouwe.
* - Under [[Ekslo]] wurdt it [[Kralestring fan Ekslo]] út de [[brûnstiid]] fûn.
* - Yn [[Nederlân]] wurdt it [[Neo-Maltusiaanske Bûn]] oprjochte om bertebeheining te befoarderjen. (Winkler Prins jout 1882).

== Berne ==
;jannewaris
* [[8 jannewaris|8]] - [[John G. Neihardt]], Amerikaansk dichter, skiedkundige en etnolooch († [[1973]])
;febrewaris
* [[15 febrewaris|15]] - [[Willem Dijk]], Frysk ûnderwizer en keunstner († [[1970]])
* [[23 febrewaris|23]] - [[Titus Brandsma]], Frysk preester en fersetsman († [[1942]])
;maart
* [[25 maart|25]] - [[Bela Bartok]], Hongaarsk komponist († [[1945]])
;maaie
* [[19 maaie|19]] - [[Mustafa Kemal Atatürk]], earste presidint fan [[Turkije]] († 1938)
;juny
* [[14 juny|14]] - [[Sytze Abeles Kooistra]], Frysk keatser († [[1947]])
;july
* [[2 july|2]] - [[Jetze Doorman]], Frysk skermer († [[1931]])
* [[9 july|9]] - [[Richard Hageman]], Frysk-Amerikaansk konsertpianist, dirigint en filmmuzykkomponist († [[1966]])
;augustus
* [[2 augustus|2]] - [[Gustave van de Woestijne]], Belgysk keunstskilder († [[1947]])
* [[3 augustus|3]] - [[Cees Rienks de Boer]], Nederlânsk arsjitekt († [[1966]])
;septimber
* [[28 septimber|28]] - [[Ymkje Hofstra-Booi]], âldste frou fan Nederlân († [[1989]])
;oktober
* [[25 oktober|25]] - [[Pablo Picasso]], Spaansk keunstskilder († [[1973]])
* [[25 oktober|25]] - [[Anders Minnes Wijbenga]], Frysk bestjoerder en frisiast († [[1948]])
;desimber
* [[11 desimber|11]] - [[Lammert Wiersma]], Skiermûntseager dichter en skriuwer († [[1980]])
* [[21 desimber|21]] - [[Lolle Piers de Boer]], Frysk skiedkundige en frisiast († [[1964]])
;''datum ûnbekend''
*[[Carl Sweezy]], Amerikaansk keunstner († [[1953]])

== Ferstoarn ==
* [[18 jannewaris]] - [[Auguste Mariette]], Frânsk egyptolooch (* [[1821]])
* [[9 febrewaris]] - [[Feodor Dostojevski]], Russysk skriuwer (* [[1821]])
* [[24 febrewaris]] - [[Thomas Romein]], Frysk arsjitekt (* [[1811]])
* [[14 july]] - [[Billy the Kid]], Amerikaansk bandyt (* [[1859]])
* [[5 augustus]] - [[Bûnte Sturt]] (''Spotted Tail''), opperhaad fan 'e [[Lakota (folk)|Lakota]] (* [[1823]])
;''datum ûnbekend''
*[[Bizonkeal]] (''Buffalo Calf''), froulik kriger fan 'e [[Súdlike Sjajinnen]] (* [[1841]])
*[[Reade Mûtse]] (''Red Cap''), opperhaad fan 'e [[Eastlike Dakota (folk)|Eastlike Dakota]] (* [[1797]])

==Literatuer==
;romans
* [[Johanna Spyri]], ''[[Heidi (roman)|Heidi]]''

== Muzyk ==
* [[Johannes Brahms]], ''Pianokonsert nr 2 Opus 83''
* [[Gabriel Fauré]], ''Ballade yn Fis-gr.t. foar piano en orkest, Opus 19''
* [[William S. Gilbert]] en [[Arthur Sullivan]], ''Patience'' (opera)

== Byldzjende Keunst ==
&lt;gallery&gt;
Ofbyld:Van Gogh - Grassnijder.jpg|''Jongbaas, gerssnijend mei in sichte'' (1881) [[Vincent van Gogh]], [[Kröller-Müller Museum]]
Ofbyld:L'Evasion de Rochefort - Edouard Manet (Kunsthaus Zürich).jpg|''L'Evasion de Rochefort'' (1881) [[Edouard Manet]], [[Kunsthaus]], [[Zurich]] 
&lt;/gallery&gt;

== Boukeunst ==
&lt;gallery&gt;
Ofbyld:Stedelijk Gymnasium Leeuwarden.jpg|[[Stedsgymnasium Ljouwert]], [[Thomas Adrianus Romein]]
Ofbyld:Station Hemmen-Dodewaard1.jpg|'Stasjon Hemmen-Dodewaard' (1881) [[M.A. van Wadenoyen]]
&lt;/gallery&gt;

{{JiersideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat}}
}}
[[Kategory:1881| ]]
[[Kategory:19e iuw]]</text>
      <sha1>cn2153esv9do26dsyolomapd0k35fz3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karel fan Gelre</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2533</id>
    <revision>
      <id>1231710</id>
      <parentid>1013799</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T07:50:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1231710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3013" sha1="kvias9an9yjt62psx5zr5jwieehijj9" xml:space="preserve">[[Image:Karl von Egmond.JPG|right|180px|thumb|Karel fan Egmond]]
'''Karel fan Gelre''', ek wol '''Karel fan Egmont''' neamd, ([[Grave]], [[9 novimber]] [[1467]] - [[Arnhim]], [[30 juny]] [[1538]]), wie [[hartoch]] fan [[Hartochdom Gelre|Gelre]] en [[greve]] fan [[Greefskip Sutfen|Sutfen]].

== Biografy ==
Karel fan Gelre wie de soan fan [[Adolf fan Gelre]] en [[Katarina fan Bourbon]].

Yn [[1473]] oerweldige [[Karel de Dryste]] Gelre, en naam er de seis jier âlde Karel fan Gelre mei nei [[Gent]] sa't dy oan it Boergondyske hof grutbrocht wurde koe. Dêrom focht Karel fan Gelre ek mei tsjin [[Karel VIII fan Frankryk]]. Yn de [[Slach by Betune]] yn [[1487]] waard er finzennaam en it duorre oant [[1492]] ear't er frijkaam.

Doe't er werom kaam yn Gelre waard er dêr as hartoch fan Gelre erkend, mar om't Karel de Dryste Gelre ynnaam hie, woe keizer [[Maksimiliaan I fan it Hillige Roomske Ryk|Maksimiliaan I]] Karel fan Gelre net mei Gelre beliene. Neffens him wie Karel dêrom net Karel fan Gelre, mar Karel fan Egmond''.
[[File:Karel van Gelre in de Eusebiuskerk te Arnhem.jpg|thumb|It grêfmonumint fan Karel fan Gelre yn de Eusebiustsjerke]]
Yn [[1505]] waard [[Filips fan Boergonje]] troch syn heit,  Maksimiliaan beliend mei Gelre. Filips bea oan om it Karel yn efterlien te jaan, mar Karel woe de erkenning hawwe, dat hy woe Gelre allinnich fan Maksimiliaan beliend krije. Hjirop begûn Filips oan it oerweldigjen fan Gelre, oant Karel yn him syn hear erkenne. Mar doe't Filips nei Spanje gie naam Karel Gelre werom.

Yn [[1518]] troude er mei [[Elisabet fan Brunswyk-Luksemboarch]]. Se krigen gjin bern.

Op it hichtepunt fan syn macht bestie syn gebiet út [[Gelre (hartochdom)|Gelre]], [[Greefskip Sutfen|Sutfen]], [[Oerisel]], [[Drinte]], [[Fryslân]] en [[Grinslân]] (in pear stêden útsein), en hy besocht ek noch [[Utert (stift)|Utert]] yn 'e besnijing te krijen. Mar nei 1522 ferlear er de oare gewesten wer, en [[Hindrik fan Beieren]], biskop fan Utert, stie yn [[1528]] de wrâldske macht fan Utert ôf oan [[Karel V fan it Hillige Roomske Ryk|Karel V]], foar syn beskerming tsjin Gelre.

Yn dat jier, [[3 oktober]] 1528, waard lang om let yn it [[Ferdrach fan Gorkum]] regele dat Karel fan Gelre fan [[Karel V fan it Hillige Roomske Ryk|Karel V]] beliend wurde soe mei Gelre en Sutfen, en Karel V soe ôfsjen fan syn rjochten, behalve as Karel fan Gelre gjin bern krige. Om't Karel fan Gelre yndie gjin bern hie woe er it ferdrach net tekenje, en begûn de oarloch op 'e nij. Earst [[10 desimber]] [[1536]] einige de striid mei it [[Ferdrach fan Grave]], wat Karel fan Gelre minder rjochten joech, mar dêr't Karel V it erfrjocht net yn krige. 

Karel fan Gelre ferstoar [[30 juny]] [[1538]]. Hy leit begroeven yn de [[Eusebiustsjerke]] yn Arnhim. Hy waard opfolge troch [[Willem II fan Kleef]].

[[Kategory:Hartoch fan Gelre]]
[[Kategory:Greve fan Sutfen]]
[[Kategory:Nederlânske adel]]
[[Kategory:Hûs Egmont]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1467]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1538]]</text>
      <sha1>kvias9an9yjt62psx5zr5jwieehijj9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Swarte Heap</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6790</id>
    <revision>
      <id>1231708</id>
      <parentid>1059807</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T07:47:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1231708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2511" sha1="pzc34ajfya0sy0m1pcvvvpr58v0rfgn" xml:space="preserve">De '''Swarte Heap''' wie in [[Hierling|hierlingeleger]] fan mear as fiiftûzen [[Lânsfeint|man]] dy't begjin [[16e iuw]] by ferskate Hearen yn tsjinst wienen, guons dêrfan besochten harren bewâld oer Fryslân te fêstigjen.

== Saksen ==
Hja wienen troch de Saksen nei Fryslân helle, dy't it leger brûke woenen om rêst te bringen yn Fryslân. Ek waarden sy ynset by it belis fan [[Grins (stêd)|Grins]] yn [[1514]].

De Swarte Heap hie om 1500 hinne al in soad skea dien yn Fryslân, mar it waard noch slimmer yn [[1514]] doe't [[Karel fan Gelre]] yn it suden fan Fryslân ynfloed begûn te krijen. [[Joaris mei it Burd]] stjoerde de 5.000 man fan de Swarte Heap nei it gebiet, dy't ûnder oaren de stêden [[Boalsert (stêd)|Boalsert]], [[Koudum]] en [[Warkum]] plonderen. 

Joaris besocht syn Fryslân oan de [[Boergonjers]] oer te dwaan, en de Swarte Heap kaam sa ynienen ûnder befel fan keizer [[Maksimiliaan I fan it Hillige Roomske Ryk|Maksimiliaan]] fan it [[Hillige Roomske Ryk]].

== Boergonje ==
[[Ofbyld:Grutte Pier (Pier Gerlofs Donia), 1622, book illustration.JPG|thumb|right|100px|Skildering fan Pier Gerlofs Donia, út in skiednisboek út 1622.]]
Om't [[Harns (stêd)|Harns]], [[Frjentsjer]] en [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] it yn de rin fan [[1514]] net iens wienen mei de betingsten fan de oerdracht fan Fryslân oan Maksimiliaan, stjoerde [[Floaris fan Yselstein]] de Swarte Heap om Berltsum yn te nimmen, mar betelle de hierlingen mei sin net, dat dy waarden in hieltyd slimmere bedriging foar de stêden dêromhinne. De trije stêden waarden oanfallen, en ek in grut tal doarpen, wêrûnder [[Kimswert]], wêrby't de pleats fan [[Pier Gerlofs Donia]] oerfallen waard. De stêden joegen ta, en yn [[1515]] waard Fryslân oerdroegen oan de Boergonjers, en waard de Swarte Heap betelle.

== Gelre ==
Yn [[1517]] waard de Swarte Heap lykwols troch [[Karel fan Gelre]] yn tsjinst naam, en werom stjoerd nei Fryslân. Diskear focht de Swarte Heap foar Gelre en tsjin Saksen en Boergonjers. De Friezen en de hierlingen namen nei in belis begjin juny 1517 [[Dokkum]] yn, en gongen doe nei [[De Kúnder]]. Fan dêr gongen beide groepen mei it skip nei [[Medemblik (plak)|Medemblik]], dat ynnaam en delbaarnd waard. Grutte Pier en syn troepen lieten it dêrby, mar de Swarte Heap gong fierder Hollân yn. Plonderjend gong it nei [[Alkmar]] en fan dêr fierder nei it suden. Per slot waarden se troch [[Hindrik fan Nassau]] ferdreaun.

[[kategory:Skiednis fan Fryslân]]
[[Kategory:Grutte Pier]]</text>
      <sha1>pzc34ajfya0sy0m1pcvvvpr58v0rfgn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231716</id>
      <parentid>1231708</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T09:00:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Boergonje */ dêr't by</comment>
      <origin>1231716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2512" sha1="cpltckgjy7uzzylamys5uol6ri2e6l3" xml:space="preserve">De '''Swarte Heap''' wie in [[Hierling|hierlingeleger]] fan mear as fiiftûzen [[Lânsfeint|man]] dy't begjin [[16e iuw]] by ferskate Hearen yn tsjinst wienen, guons dêrfan besochten harren bewâld oer Fryslân te fêstigjen.

== Saksen ==
Hja wienen troch de Saksen nei Fryslân helle, dy't it leger brûke woenen om rêst te bringen yn Fryslân. Ek waarden sy ynset by it belis fan [[Grins (stêd)|Grins]] yn [[1514]].

De Swarte Heap hie om 1500 hinne al in soad skea dien yn Fryslân, mar it waard noch slimmer yn [[1514]] doe't [[Karel fan Gelre]] yn it suden fan Fryslân ynfloed begûn te krijen. [[Joaris mei it Burd]] stjoerde de 5.000 man fan de Swarte Heap nei it gebiet, dy't ûnder oaren de stêden [[Boalsert (stêd)|Boalsert]], [[Koudum]] en [[Warkum]] plonderen. 

Joaris besocht syn Fryslân oan de [[Boergonjers]] oer te dwaan, en de Swarte Heap kaam sa ynienen ûnder befel fan keizer [[Maksimiliaan I fan it Hillige Roomske Ryk|Maksimiliaan]] fan it [[Hillige Roomske Ryk]].

== Boergonje ==
[[Ofbyld:Grutte Pier (Pier Gerlofs Donia), 1622, book illustration.JPG|thumb|right|100px|Skildering fan Pier Gerlofs Donia, út in skiednisboek út 1622.]]
Om't [[Harns (stêd)|Harns]], [[Frjentsjer]] en [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] it yn de rin fan [[1514]] net iens wienen mei de betingsten fan de oerdracht fan Fryslân oan Maksimiliaan, stjoerde [[Floaris fan Yselstein]] de Swarte Heap om Berltsum yn te nimmen, mar betelle de hierlingen mei sin net, dat dy waarden in hieltyd slimmere bedriging foar de stêden dêromhinne. De trije stêden waarden oanfallen, en ek in grut tal doarpen, wêrûnder [[Kimswert]], dêr't de pleats fan [[Pier Gerlofs Donia]] by oerfallen waard. De stêden joegen ta, en yn [[1515]] waard Fryslân oerdroegen oan de Boergonjers, en waard de Swarte Heap betelle.

== Gelre ==
Yn [[1517]] waard de Swarte Heap lykwols troch [[Karel fan Gelre]] yn tsjinst naam, en werom stjoerd nei Fryslân. Diskear focht de Swarte Heap foar Gelre en tsjin Saksen en Boergonjers. De Friezen en de hierlingen namen nei in belis begjin juny 1517 [[Dokkum]] yn, en gongen doe nei [[De Kúnder]]. Fan dêr gongen beide groepen mei it skip nei [[Medemblik (plak)|Medemblik]], dat ynnaam en delbaarnd waard. Grutte Pier en syn troepen lieten it dêrby, mar de Swarte Heap gong fierder Hollân yn. Plonderjend gong it nei [[Alkmar]] en fan dêr fierder nei it suden. Per slot waarden se troch [[Hindrik fan Nassau]] ferdreaun.

[[kategory:Skiednis fan Fryslân]]
[[Kategory:Grutte Pier]]</text>
      <sha1>cpltckgjy7uzzylamys5uol6ri2e6l3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tersoal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6930</id>
    <revision>
      <id>1231724</id>
      <parentid>1119046</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T11:34:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <comment>Komboerd; faaks koe der mear yn de Gallery,</comment>
      <origin>1231724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11969" sha1="4xo6vno37lo1h14oc2ll1eajvv7ezbc" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = 
| ôfbylding                   = 2023 Tersoal, Buorren.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 260
| ôfbyldingstekst             = ''Buorren''
| wapen                       = [[Ofbyld:Tersoal vlag.svg|85px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Ofbyld:Tersoal wapen.svg|60px]]
| ynwennertal                 = 345 &lt;small&gt;(2022)&lt;/small&gt; &lt;ref&gt;[https://allecijfers.nl/woonplaats/tersoal/ Alle Cijfers]&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 4,63 km, werfan: &lt;br&gt; - lân: 4,45 km² &lt;br&gt; - wetter 0,18 km²
| befolkingstichtens          = 78 ynw./km²
| stêdekloft                  =
| hichte                      =
| lân                         = {{Flagge NL}} [[Nederlân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Súdwest-Fryslân Gemeentevlag.svg|border|20px]] [[Súdwest-Fryslân]] 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| boargemaster                = 
| stedsyndieling              = 
| stifting                    = 
| postkoade                   = 
| tiidsône                    = [[UTC]] +1
| simmertiid                  = UTC +2
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|53_4_29_N_5_44_14_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 4' N 5° 44' E}}
| webside                     = [https://www.facebook.com/profile.php?id=100064888500173 FB-side]
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = Fryslân
| lat_deg                     = 53   
| lat_min                     = 4
| lat_sec                     = 29
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 5
| lon_min                     = 44
| lon_sec                     = 14
| lon_dir                     = E
}}
'''Tersoal''' is in [[doarp]] yn 'e [[gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[Súdwest-Fryslân]]. It doarp leit yn 'e [[De Legeaën]] oan 'e [[Snitser Aldfeart]] tusken [[Poppenwier]] en [[Sibrandabuorren]] en [[west]] fan [[Jirnsum]].

Westlik fan it doarp leit de buorskip Westerein en súdlik de tige lytse buorskippen [[De Wieren|Grutte en Lytse Wierren]].

==Skiednis==
It doarp waard by de wijing fan de tsjerke yn 1335 ''Zole'' neamd  (Latynske fariant: ''Solis''). Yn 1467 waard it doarp ''ter Soel'' neamd, yn 1523 allinne as ''Soel''. De namme waard yn 1543 as ''ter Sool'' (''ter Zool'') stavere mar op kaart kaam de namme ''Soel'' foar. It duorre oant yn de 19e iuw dat ''ter'' in fêst ûnderdiel fan de namme waard en sûnt 1849 waard de namme konsekwint Terzool. Mei it plaknammebeslút fan de eardere gemeente Boarnsterhim waard yn 1989 de Fryske fariant as offisjele namme ynfierd. Soal ferwiist nei in wetter, mooglik de [[Snitser Aldfeart]].&lt;ref&gt;Karel F. Gildemachter, Friese Plaatsnamen&lt;/ref&gt; 

It doarp ûnstie út lytse buorrens lykas it eardere [[buorskip]] Suderbuorren, dy't yn de rin fan de tiid nei inoar ta groeiden. Eartiids lei Tersoal frijwat isolearre en it doarp wie allinnich oer wetter en paden te berikken. Pas yn 1866 kaam dêr mei de oanlis fan in grintwei feroaring yn. It grutte tal fearten en sletten joech Tersoal eartiids de bynamme Lyts Feneesje en waard troch de boeren brûkt om mei [[pream]]en it fee te ferweidzjen. Dwers troch it doarp lei de feart dy't fierder nei it easten en it suden ta rûn.  De feart nei it suden (no de Durk Dykstrastrjitte en Wiersterwei) waard yn de 20e iuw hielendal tichtsmiten. Fan it eastlike stik bleau noch in diel fan de sleat oer.&lt;ref&gt;[https://deibloch.wordpress.com/2014/04/21/tersoal-fearten-en-in-tsjerke/ André Looijenga: Tersoal, fearten en in tsjerke (21 april 2014)]&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:2023 Tersoal, de pleats oan it Westerein op it plak fan de eardere Itsma State.jpg|thumb|left|''Pleats op it plak fan de eardere Itsma State'']]
Tersoal hat in pear [[State|states]] hân, dêr't lykwols net in soad bekend oer is. Grut Wigara en Itsma- of Albada State wiene oarspronklik [[Stins|stinzen]]. Nei alle gedachten waard Grut Wigara al yn 1515 ôfbrutsen en Itsma State wie yn de 16e iuw al net mear as in [[sate]]. De stinsterp fan Grut Wigara waard yn 1857 ôfgroeven. De dêrby opdolle stiennen binne brûkt foar it ferhurdzjen fan de dyk. De yn 1605 noch neamde stinswier fan Itsma State stie al yn 1718 net mear op de kaart. Op beide plakken steane hjoed-de-dei pleatsen.&lt;ref&gt;[http://www.stinseninfriesland.nl/GrootWigaraTerzool.htm Stinzen yn Fryslân, oproppen 5 maaie 2023: Grut Wigara]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.stinseninfriesland.nl/ItsmaStateTerzool.htm Stinzen yn Fryslân, oproppen 5 maaie 2023]&lt;/ref&gt;    
Krekt eastlik fan Itsma State lei oan it Westerein Haxma State. Of dy state earder in stins west hat is net wis; it wie yn 1718 al in pleats dy't tusken 1865 en 1930 ôfbrutsen is. De terp waard ôfgroeven en wol sa goed, dat it terrein noch jimmeroan in kûle foarmet.&lt;ref&gt;[http://www.stinseninfriesland.nl/HaxtaStateTerzool.htm Stinzen yn Fryslân, oproppen 5 maaie 2023: Haxma State]&lt;/ref&gt; Noardlik fan Itsma State stie De Boarch, yn 1511 as ''op den Burch'' neamd. Fan dy state is neat werom te finen.&lt;ref&gt;[http://www.stinseninfriesland.nl/DeBorgTerzool.htm Stinzen yn Fryslân, oproppen 5 maaie 2023: De Boarch]&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:2023 Tersoal, Sint-Fitustsjerke (1).jpg|thumb|left|''Fitustsjerke'']]
De 14e-iuwske oan [[Fitus (hillige)|Sint-Fitus]] wijde tsjerke waard yn de 19e iuw ôfbrutsen en ferfongen troch nijbou dy't likernôch acht meter koarter waard as de oarspronklike tsjerke. De toer fan de tsjerke is 15e-iuwsk. De [[Protestantske Tsjerke yn Nederlân|PKN]]-gemeente De Lege Geaën hat yn 2017 de Fitustsjerke oerdroegen oan in stifting, dy't de tsjerke foar kulturele aktiviteiten brûkt. Ut en troch wurde der ek spesjale tsjinsten holden.     

Op 11 augustus 1889 waard de [[Grifformearde Tsjerken yn Nederlân|Nederdútsk Grifformearde Tsjerke]] fan Sibrandabuorren stifte. De tsjerke kaam tusken Sibrandabuorren en Tersoal yn 'e eartiidske buorskip Suderbuorren te stean, dat formeel by Tersoal heart. Yn 1962 waard de gemeente omdoopt ta Grifformearde Tsjerke fan Tersoal. 

Oant de [[gemeentlike weryndieling]] fan [[2014]] makke it doarp diel út fan 'e gemeente [[Boarnsterhim]] en foar de weryndieling fan [[1984]] hearde it sûnt minskewitten ta [[Raerderhim]], dat neamd wie nei ien fan 'e Fryske [[Himpolders]] fan 'e âlde [[Middelsee]]. 

== Mienskip ==
[[Ofbyld:2023 Tersoal, doarpshûs De Tuolle.jpg|thumb|260px|''De Tuolle'']]

Doarpshûs De Tuolle stiet oan it Komelkerspaad. De Tersoalster Courant is de [[doarpskrante]]. 'Fan Feest Wis' is de feestkommisje fan Tersoal en Sibrandabuorren. 'Los fan 'e man' is in âlde tradysje dat froulju fan de Legegeaën ienris yn 't jier meiïnoar te flutterjen geane. It is gjin offisjele feriening, inkeld de namme bestiet. 

=== Tsjerke ===
[[Ofbyld:Tersoal, It Westerein mei de eardere grifformearde tsjerke.jpg|thumb|260px|''Tersoal, it Westerein mei de eardere grifformearde tsjerke'']]
{{Apart|Fitustsjerke (Tersoal)}}
{{Apart|Westereintsjerke}}
By de [http://www.pkn-dlg.nl/wiezijnwij PKN-gemeente De Lege Geaën] binne [[Tersoal]], [[Sibrandabuorren]], [[Gau]], [[Offenwier]] en [[Goaijingea]] oansletten. De gemeente makket wikseljend gebrûk fan de doarpstsjerken. De Tersoalster Fitustsjerke is oerdroegen oan in stifting en wurdt allinne noch brûkt foar spesjale tsjinsten en kulturele aktiviteiten.

=== Skoalle ===
De kristlik-nasjonale basisskoalle 'De Reinbôge' waard yn 2018 sletten. Om't der te min [[learling]]en wiene, moast dy fusearje mei de basisskoallen fan 'e buordoarpen [[Gau]] en [[Sibrandabuorren]]. Foar de trije doarpen waard yn 2022 de nije [https://delegeaen.nl/ Mienskipsskoalle De Legeaën] yn Sibrandabuorren iepene.
=== Ferienings ===
[[Ofbyld:2023 Tersoal, kop-hals-romppleats.jpg|thumb|260px|''Tolhúspleats'']]

* Aaisikersferiening De Ald Hij 
* [https://www.facebook.com/people/Ijsclub-Adam-Atze/100057343693816/?paipv=0&amp;eav=AfbowkLHLDFtKGufsV_xUnbQOwuZ_EUUp2g-RFVn3D2WVO2ccslluExbCW6SdWLdBVo&amp;_rdr Iisklub Adam en Atze]
* [https://kfdlg.nl/ Keatsferiening De Lege Geaën] 
* Kristlik Mingd Koar Lytse Kreft 
* Kuorbalferiening De Lege Geaën
* Toanielferiening De Twa Doarpen 

[[Ofbyld:2023 Tersoal, detail aaisikersmonumint.jpg|thumb|260px|''Aaisikersmonumint (detail)'']]

=== Befolkingsferrin ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:450px&quot;
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot;| Jier || 1840 || 1954 || 1959 || 1964 || 1969 ||  1974 || 1999 ||  2002 || 2005    
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;| '''Ynwenners'''  || 235 || 463 || 362 || 317 || 250 || 229 || 313 || 319 || 339 
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot;| Jier || 2006 || 2009 || 2012 || 2018 || 2020 || 2022
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;| '''Ynwenners''' || 357  || 353 || 359 || 355|| 350 || 345
|}

=== Berne ===
* [[Jan Haite Riemersma]] (1919–2001), politikus
* [[Bouke van der Hem]] (1946), skriuwer
* [[Gerrit Flisijn]] (1979), keatser

=== Preamkeskowe ===
Alle jierren wurdt it kampioenskip Preamkeskowe holden. Der moat dan tolve kilometer boomd wurde mei in pream, neffens foarskrift yn tradisjonele boereklean. Der moat ek molkbussen meinommen wurde en eltse pream hat de Preamkeninginne fan it eigen doarp út de Legeaën oan board. De Sulveren Pream is foar de winners.

== Strjitten ==
[[Ofbyld:2023 Tersoal, earder spultsje oan de Durk Dykstrastrjitte.jpg|thumb|260px|''Durk Dykstrastrjitte'']]
* ''Adam en Atzestrjitte'' - nijboustrjitte út begjin 21e iuw, oan de noardkante fan it doarp. Neamd nei de Iisklub Adam en Atze, dy't sels wer neamd is nei de reedriders [[Adam Hurdrider]] en [[Atze ...]].
* ''Buorren''
* ''Bûtlânswei'' - ruilferkavelingsdyk tusken [[Jirnsum]] en (oergeand yn de Koaiwei) [[Offenwier]], neamd nei de bûtlannen (healannen) yn it súdlike part fan de [[Legeaën]].
* ''De Greide'' - nijboustrjitte út it begjin fan 'e  21e iuw, dy't oanslút op it Suderom.
* ''Durk Dijkstrastrjitte'' - de dempte eardere doarpsfeart of buorrefeart. Neamd nei Durk Dijkstra, grienteman yn Tersoal. Hy siet yn it ferset. By him thús wie distriktsoperaasjelieder Herre Winia ûnderdûkt. [[Pieter Wybenga|Pieter Wijbenga]] (''Bezettingstijd in Friesland'', diel 3) beskriuwt de arrestaasje fan Dijkstra en Winia.
* ''Grienedyk''
* ''It Pounsmiet'' (offisjeel yn âlde stavering) - nijboustrjitte út de jierren 1980 en 1990. In [[pûnsmiet]] is in âlde lânmjitte. Eartiids wie ''It Pounsmiet'' de namme fan it buertsje eastlik fan de doarpsfeart (dy't yn de jierren '60 tichtsmiten waard). 
* ''Koumelkerspaed'' (offisjeel yn âlde stavering) - paad by de tsjerke en de âld skoalle del, yn it âldste part fan de doarpskom, neamd nei de [[komelker]]s (lytse feehâlders) dy't der eartiids in soad yn Tersoal wennen.
* ''Suderom'' - nijboustrjitte út de jierren 1960 en 1970, súdeastlik fan de Buorren.
* ''Westerein'' - streek westlik fan de doarpskom, de kant fan [[Sibrandabuorren]] út.
* ''Wiersterwei'' - ruilferkavelingsdyk nei de Grutte en Lytse Wierren, buorskippen súdlik fan it doarp. De Wiersterwei folget foar it grutste part it trasee fan de eardere doarpsfeart.

&lt;gallery&gt;
Ofbyld:Komboerd - Tersoal.png|Komboerd
&lt;/gallery&gt;

== Publikaasjes ==
* {{Aut|Henk Looijenga}} - Tersoal, dorp in de Legeaën (útjefte fan Doarpsbelang)

== Sjoch ek ==
* [[Fryske doarpen]].

{{Koördinaten|53_4_29_N_5_44_14_E_type:city_zoom:14_region:NL|53° 4' NB, 5° 44' EL}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Tersoal}}
}}
{{Súdwest-Fryslân}}
[[Kategory:Tersoal| ]]
[[Kategory:Doarp of stêd yn Súdwest-Fryslân]]
[[Kategory:Doarp of stêd yn Boarnsterhim]]
[[Kategory:Doarp of stêd yn Raerderhim]]</text>
      <sha1>4xo6vno37lo1h14oc2ll1eajvv7ezbc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fidel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27533</id>
    <revision>
      <id>1231620</id>
      <parentid>768901</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T14:24:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>oanf</comment>
      <origin>1231620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1464" sha1="aep1dmcaon3z5hlgqxylx81x2gk18dq" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Viella2.jpg|thumb|right|''Neimakke Memling fidel'']]
De '''fidel''' wie in foarrinner fan de [[fioele]]. De term wurdt tsjintwurdich ek noch brûkt foar fioelen dêr't [[country]]muzyk of [[folksmuzyk]] (ynstee fan [[klassike muzyk]]) op spile wurdt.

De fidel wie yn de [[Midsiuwen]] de sammelnamme foar alle snaarynstruminten.  De fidel is út [[China]] wei, fia [[Perzyske Ryk|Perzje]] en [[Araabje]] nei Jeropa kommen. De Arabyske namme foar de fidel, ''rebab'', wurdt dêr noch altyd brûkt.

It wie ien fan de meast populêre ynstruminten fan de midsiuwen, en waard brûkt troch [[trûbadoer]]s en [[jongleur]]s fan de 13e oant de 15e iuw. De ''vielle'' (Frânske term wurdt ek faak brûkt) is fermoedlik ôflaat fan de [[Byzantynske lyra|lira]], in [[Byzantynske Ryk|Byzantynsk]] bûgd ynstrumint dat liket op de [[Rebab]], in Arabysk ynstrumint mei snaren spand tusken in bôge.&lt;ref&gt;&amp;ldquo;fiddle,&amp;rdquo; ''Encyclopædia Britannica'', from Encyclopædia Britannica Online: http://www.britannica.com/EBchecked/topic/206069/fiddle&lt;/ref&gt;

De fidel koe ferkate foarmen. Dat kaam om't elkenien faak syn eigen fidel, mei in eigen karakter, makke. Der waard fansels wol kopiearre en stadichoan waarden ferbetterings yn it ûntwerp oanbrocht.

Muzikanten dy't harren talizze op âlde muzyk brûke tsjintwurdich somtiden wer orzjinele of nijmakke fidels.

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Vielle}}
}}

[[Kategory:Strykynstrumint]]</text>
      <sha1>aep1dmcaon3z5hlgqxylx81x2gk18dq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Niebüll</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50101</id>
    <revision>
      <id>1231709</id>
      <parentid>1098776</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T07:47:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>ynfoboks fernijd, + nav, + tekst.</comment>
      <origin>1231709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4647" sha1="3edberosqw8zudjcdgslv9c7q6vw5n7" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                        = Niebüll / Naibel
| ôfbylding                    = Niebuell in NF.PNG
| ôfbyldingsbreedte            = 
| ôfbyldingstekst              = Lokaasje Niebüll (read) yn [[Noard-Fryslân]].
| flagge                       = Flagge Niebüll.png
| wapen                        = DEU Niebüll COA.svg
| ynwennertal                  = 10.173 &lt;small&gt;(31.12.2024)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.statistik-nord.de/fileadmin/Dokumente/A_I_2_vj_24-4_Zensus22_SH.pdf Statistisches Amt für Hamburg und Schleswig-Holstein (PDF)]&lt;/ref&gt;
| oerflak                      = 30,63 km²
| befolkingstichtens           = 332 ynw./km²
| hichte                       = 3 m
| lân                          = {{DE}} 
| bestjoerlike ienheid 1      = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Kreis
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid 3      = Amt
| namme bestjoerlike ienheid 3=	Südtondern
| gemeente-yndieling          = 
| stifting                    = 1436 &lt;small&gt;(earste neamstik)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;1960 &lt;small&gt;(stedsrjochten)&lt;/small&gt;
| postkoade                   = 25899
| webside                     = [https://www.niebuell.de/ www.niebuell.de]
| mapname                     = Sleeswyk-Holstein
| lat_deg                     = 54
| lat_min                     = 47
| lat_sec                     = 14
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 8
| lon_min                     = 49
| lon_sec                     = 46
| lon_dir                     = E
}}
'''Niebüll''' ([[Noardfrysk]]: ''Naibel''; [[Deensk]]: ''Nibøl'') is in stêd yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. 

== Stedsyndieling ==
By Niebüll hearre ek de plakjes Deezbüll (Noardfrysk: Deesbel; Deensk: Dedsbøl), Deezbüll-Burg, Langstoft (Noardfrysk: Lungstuft), Uhlebüll (Noardfrysk: Ülbel; Deensk: Ullebøl), Gath (Noardfrysk: Gåås, Deensk: Gade) en Tegelwang (Deensk: Teglvang[3]).

== Skiednis ==
Yn 'e 14e iuw wiene der op it hjoeddeiske stedsgebiet twa [[kerspel]]s: Deezbüll, dêr't de út dy tiidstammende Aposteltsjerke (''Apostelkirche'') noch altyd fan bestiet, en Langsumtoft. Langsumtoft waard yn 'e [[Sint-Marsellusfloed (1362)
|Twadde Sint-Marsellusfloed]] fan 1362 sa slim teheistere, dat it plak eefkes nei 1400 ferlitten waard. De ynwenners setten harren doe nei wenjen dêr't hjoed-de-dei de Kristustsjerke (''Christuskirche'') stiet. Yn it ''liber censualis episcopi Slewicensis'' dat yn 1436 yn opdracht fan 'e biskop opsteld waard, waard ''Nigebul'' (Niebüll; betsjut sa'n bytsje &quot;Nije Delsetting&quot;) neist ''Dedesbul'' (Deezbüll) foar it earst offisjeel neamd.

De [[Burchardifloed]] fan 1634 koste oan 50 minsken it libben. Yn 'e [[Tritichjierrige Kriich]] holden keizerlike troepen har by Deezbülleck skûl, dêr't se yn 1629 troch de Denen ferjage waarden. Yn 1643 besetten de Sweden it lân. Noch slimmer as de Tritichjierrige Kriich waard de befolking lykwols troffen troch de Deensk-Sweedsk Kriich (1658–1660) en de oarlochshannelingen yn 1713 by de Grutte Noardske Kriich.
[[Ofbyld:Christuskirche Niebüll Dezember 2022.jpg|thumb|left|Kristustsjerke.]]
Alhoewol't de befolking it nei oarloggen en mislearre rispingen ekonomysk dreech hie, waard yn 1729 de hjoeddeiske Kristustsjerke (''Christuskirche'') fan Niebüll boud. De tsjerke hat foar it grutste part noch it oarspronklike ynterieur. Likernôch tritich jier letter wennen der yn Niebüll 1.551 minsken ferdield oer 386 huzen.

Oant de 20e iuw hold Niebüll in doarpsk karakter, mar doe't it eilân [[Sylt]] opgong makke as toeristesintrum ûntjoech Niebüll har, mei troch it spoarstasjon, ta in regionaal sintrum. Mei't it foar auto's ferbean is oer de Hindenburgdaam te riden, moatte minsken dy't har auto meinimme wolle nei Sylt dy op stasjon Niebüll op 'e trein sette. Yn 1960 krige Niebüll stedsrjochten.

== Susterstêden ==
* [[Płoty]], [[Poalen]]
* {{Flagge_FK}} [[Malmesbury]] ([[Wiltshire]]), [[Ingelân]]

== Berne yn Niebüll ==
* [[Carl Ludwig Jessen]] (1833–1917), keunstskilder
* [[Reimut Jochimsen]] (1933–1999), ekonoom en politikus
* [[Imke Sönnichsen]] (* 1970), yllustrator
* [[Synje Norland]] (* 1982), sjongster

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Niebüll}}
}}
{{DEFAULTSORT:Niebull}}
{{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}}
[[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]]</text>
      <sha1>3edberosqw8zudjcdgslv9c7q6vw5n7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>List (Sylt)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52624</id>
    <revision>
      <id>1231628</id>
      <parentid>1231595</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T15:12:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Skiednis */ [[]]</comment>
      <origin>1231628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5652" sha1="i87xiel9javywk3byqfhc1ne4mqpib1" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                        = List op Sylt
| ôfbylding                    = List in NF.PNG|
| ôfbyldingsbreedte            = 
| ôfbyldingstekst              = Lokaasje List (read) yn [[Noard-Fryslân]]
| flagge                       = Flagge List auf Sylt.svg
| wapen                        = DEU List auf Sylt COA.svg
| ynwennertal                  = 1.540 &lt;small&gt;(31.12.2024)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.statistik-nord.de/fileadmin/Dokumente/A_I_2_vj_24-4_Zensus22_SH.pdf Statistisches Amt für Hamburg und Schleswig-Holstein (PDF)]&lt;/ref&gt;
| oerflak                      = 18,42 km²
| befolkingstichtens           = 84 ynw./km²
| hichte                       = 2 m
| lân                          = {{DE}} 
| bestjoerlike ienheid 1      = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Kreis
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid 3      = Amt
| namme bestjoerlike ienheid 3= Landschaft Sylt
| gemeente-yndieling          = 
| stifting                    = 1948 &lt;small&gt;(as moderne gemeente)&lt;/small&gt;
| postkoade                   = 25992
| webside                     = [http://www.sylt-2000.de/Sylt/List/list.html www.sylt-2000.de]
| mapname                     = Sleeswyk-Holstein
| lat_deg                     = 55
| lat_min                     = 01
| lat_sec                     = 06
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 8
| lon_min                     = 25
| lon_sec                     = 55
| lon_dir                     = E
}}
'''List''' is in plak en gemeente yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]  yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]]. List heart ta it [[amt]] Landschaft Sylt en is it noardlikste plak fan Dútslân. De gemeente hat 1.540 ynwenners en is lid fan it [[Zipfelbund]], in bûn wêryn't de fjouwer úterste punten fan Dútslân gearwurkje. 

== Namme ==
De namme List soe ûntliend wêze oan it [[Alddeensk]]e wurd ''listi'', wat &quot;krite&quot; of &quot;râne&quot; betsjut (yn 'e betsjutting fan in kustkrite). Taalkundich nau besibbe binne de plaknammen Listed (op [[Bornholm]]) en Lister (yn [[Noarwegen]] en [[Blekinge län|Blekinge]]). In oare ferwizing nei de Deenske oarsprong is de strjitnamme 'Brünk', wat ôflaat is fan it Deenske ''brink'', dat &quot;skeante&quot; of &quot;helling&quot; betsjut.

== Skiednis ==
[[Ofbyld:List auf Sylt Luftbild.jpg|thumb|left|List.]]
List is in fan oarsprong Deenske (Jutske) delsetting dy't yn 1292 foar it earst offisjeel yn 'e dokuminten neamd waard, doe't it plak mei it byhearrende foarlân yn it besit kaam fan 'e stêd [[Ribe]]. Ut de iere 11e iuw stamt in grutte muntskat fan mear as 600 munten (ûnder oare út [[Ingelân]], it [[Eastfrankyske Ryk]], [[Skandinaavje]] en [[Bohemen]]) en mear as 800 oare sulveren foarwerpen. It plak waard ferskate kearen troch stoarmfloeden ferneatige. Sûnt de grutte [[Sint-Marsellusfloed (1362)|Sint-Marsellusfloed]] fan 1362 wie List gjin [[Kerspel|tsjerkedoarp]] mear.

List hat in hiel oare histoarje as de rest fan Sylt. Wylst it suden fan it eilân hartoggelik wie, foel List oant 1864 streekrjocht ûnder de Deenske ienheidssteat (as ien fan 'e Deenske [[enklave]]s oan 'e westkust). Earst nei de Twadde Sleeswykske Kriich kaam it by [[Keninkryk Prusen|Prusen]].

[[Ofbyld:13-09-29-Uthörn-N3S 9263.jpg|thumb|left|De Keningshaven.]]
Yn 1644 fûn yn it ramt fan 'e [[Tritichjierrige Kriich]] tusken Sylt en [[Rømø]] yn it Lister Djip in seeslach plak tusken in [[Sweedsk]]-[[Republyk fan de Feriene Nederlannen|Nederlânske]] float en de Deenske float. De Deenske kening [[Kristiaan IV fan Denemark|Kristiaan IV]] lei mei syn float yn 'e baai te wachtsjen op 'e Sweedsk-Nederlânske float foardat de striid begûn. Sûnt wurdt dy baai de Keningshaven neamd. 

Yn 1682 waard de earste dûanepost fan 'e Deenske kening yn List oprjochte.

Oant de [[Earste Wrâldkriich]] bestie List mar út twa pleatsen: de Osthof en de Westhof. Nei de Earste Wrâldkriich mochten de ynwenners fan Sleeswyk kieze tusken Denemark en Dútslân. De Dútsk-Deenske grins waard doe krekt noardlik fan Sylt lutsen, sadat List it meast noardlike grinsdoarp fan Dútslân waard. 
[[File:13-09-29-nordfriesisches-wattenmeer-RalfR-23.jpg|thumb|left|List mei haven]]
Yn 'e [[Ynterbellum|tiid tusken de twa wrâldoarloggen]] ûntstie yn List in fleanbasis foar wetterfleantugen (''Seefliegerhorst'') mei in grut tal gebouwen en wenten foar personiel. Ek de haven waard doe yn 'e hjoeddeiske foarm oanlein. Fan dizze basis sette de piloat [[Wolfgang von Gronau]] yn july 1932 útein mei syn spektakulêre wrâldreis yn in [[Dornier Do J ''Wal'']] wetterfleantúch. Yn 'e [[Twadde Wrâldkriich]] wiene hjir rêdingssquadrons (''Seenotstaffeln'') fan 'e [[Wehrmacht]] stasjonearre. List tanket syn hjoeddeiske oansjen foar in grut part oan de bouaktiviteiten yn 'e jierren 1930. Ek de hjoeddeiske protestantske tsjerke waard doe as garnizoenstsjerke boud; it wie ûnderdiel fan 'e fleanbasis en heart ta de pear garnizoenstsjerken dy't yn 'e tiid fan it [[nasjonaalsosjalisme]] boud binne.

Yn 1948, nei it opheffen fan 'e âlde Amtsdistrikten waard List in selsstannige, amtsfrije gemeente. Sûnt 2004 heart de gemeente by it amt Landschaft Sylt.

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|List}}
}}
{{DEFAULTSORT:list}}
{{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}}
[[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1948]]</text>
      <sha1>i87xiel9javywk3byqfhc1ne4mqpib1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Löwenstedt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52650</id>
    <revision>
      <id>1231596</id>
      <parentid>832358</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T12:11:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>+ ynfoboks, + nav, + kat.</comment>
      <origin>1231596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3236" sha1="5jpumkepy73krlnqm2buorr5l5ntfw4" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                        = Löwenstedt / Jöömst
| ôfbylding                    = Loewenstedt in NF.PNG
| ôfbyldingsbreedte            = 
| ôfbyldingstekst              = Lokaasje Löwenstedt (read) yn Noard-Fryslân
| flagge                       = Flagge Löwenstedt.png
| wapen                        = DEU Löwenstedt COA.svg
| ynwennertal                  = 693 &lt;small&gt;(31.12.2024)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.statistik-nord.de/fileadmin/Dokumente/A_I_2_vj_24-4_Zensus22_SH.pdf Statistisches Amt für Hamburg und Schleswig-Holstein (PDF)]&lt;/ref&gt;
| oerflak                      = 19,62 km²
| befolkingstichtens           = 35 ynw./km²
| hichte                       = 14 m
| lân                          = {{DE}} 
| bestjoerlike ienheid 1      = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Kreis
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid 3      = Amt
| namme bestjoerlike ienheid 3= Mittleres Nordfriesland
| gemeente-yndieling          = 
| stifting                    = 1934 &lt;small&gt;(as moderne Landgemeinde)&lt;/small&gt;
| postkoade                   = 25860
| webside                     = [https://www.loewenstedt.de/ www.loewenstedt.de]
| mapname                     = Sleeswyk-Holstein
| lat_deg                     = 54
| lat_min                     = 37
| lat_sec                     = 04
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 9
| lon_min                     = 10
| lon_sec                     = 09
| lon_dir                     = E
}}
'''Löwenstedt'''  ([[Noardfrysk]]: Jöömst; [[Deensk]]: Lyngsted of Lyngsæd; [[Jutlânsk]]: ''Lyngste'')  is in plak yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]] yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân]]. Löwenstedt heart by it [[amt]] Mittleres Nordfriesland en hat 693 ynwenners (2024).

== Namme ==
De plaknamme waard yn 1292 foar it earst offisjeel yn 'e dokuminten neamd en ferwiist nei heide (Deensk: ''lyng''). De namme is in gearstalling fan it Deenske ''lyng'' foar &quot;heide&quot; en it Alddeenske ''sæt'' foar &quot;delsetting&quot;, wat safolle betsjut as &quot;delsetting yn of by de heide&quot;.  Yn it Dútsk is de namme letter oars útlein en feroare yn ''Löwe'' (liuw) en it efterfoegsel ''-sæt'' is feroare yn ''-stedt''.

== Skiednis ==
Op 1 april 1934 waard de [[kerspel]]plattelânsgemeente Viöl opheft. Ferskillende doarpen waarden doe selsstannige gemeenten en sa ek Löwenstedt, dat op 1 desimber 1934 mei de oanbuorjende gemeente Ostenau ta in nije gemeente gearfoege waard.

== Natuer ==
[[Ofbyld:FFH-Gebiet Löwenstedter Sandberge 2020 04-25 (1 von 27) 06.jpg|thumb|left|Löwenstedter Sandberge.]]
Flakby it doarp leit it grutte beskerme natuergebiet de Löwenstedter Sandberge. Dit is in âld heide- en dúngebiet mei sânferstowings yn it binnenlân.
{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Löwenstedt}}
}}
{{DEFAULTSORT:Lowenstedt}}
{{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}}
[[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]]</text>
      <sha1>5jpumkepy73krlnqm2buorr5l5ntfw4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lütjenholm</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52651</id>
    <revision>
      <id>1231687</id>
      <parentid>832359</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T20:27:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1231687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2627" sha1="8ow1uqk9ko9hks16glh3g3jccqlhidr" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                        = Lütjenholm / Läitjholem
| ôfbylding                    = Luetjenholm in NF.PNG
| ôfbyldingsbreedte            = 
| ôfbyldingstekst              = Lütjenholm (read) yn [[Noard-Fryslân]].
| flagge                       = Flagge Lütjenholm.png
| wapen                        = DEU Lütjenholm COA.svg
| ynwennertal                  = 339 &lt;small&gt;(31.12.2024)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.statistik-nord.de/fileadmin/Dokumente/A_I_2_vj_24-4_Zensus22_SH.pdf Statistisches Amt für Hamburg und Schleswig-Holstein (PDF)]&lt;/ref&gt;
| oerflak                      = 10,71 km²
| befolkingstichtens           = 32 ynw./km²
| hichte                       = 4 m
| lân                          = {{DE}} 
| bestjoerlike ienheid 1      = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Kreis
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid 3      = Amt
| namme bestjoerlike ienheid 3= Mittleres Nordfriesland
| gemeente-yndieling          = 
| stifting                    = 1934 &lt;small&gt;(as hjoeddeiske gemeente)&lt;/small&gt;
| postkoade                   = 25842
| webside                     = [https://www.luetjenholm.de www.luetjenholm.de]
| mapname                     = Sleeswyk-Holstein
| lat_deg                     = 54
| lat_min                     = 41
| lat_sec                     = 04
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 9
| lon_min                     = 00
| lon_sec                     = 41
| lon_dir                     = E
}}
'''Lütjenholm''' ([[Noardfrysk]]: ''Läitjholem''; [[Deensk]]: ''Lilholm'') )is in plak yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]] yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]]. It plak heart by it [[amt]] Mittleres Nordfriesland en hat 339 ynwenners (2024).

== Lânskip en natuer ==
De gemeente hat relatyf in soad bosk. Yn it gemeentlik gebiet lizze boppedat de Lütjenholmer Heidedünen (de Lütjenholmer heidedúnen), in erkend natuergebiet. De Lütjenholmer Süderheide, in terrein dat foarhinne troch de Bundeswehr as oefenterrein brûkt waard, leit dêrfoaroer al op it grûngebiet fan 'e oanbuorjende gemeente [[Bargum]].

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lütjenholm}}
}}
{{DEFAULTSORT:Lutjenholm}}
{{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}}
[[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]]</text>
      <sha1>8ow1uqk9ko9hks16glh3g3jccqlhidr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nieblum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52669</id>
    <revision>
      <id>1231706</id>
      <parentid>832363</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T06:59:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>+ ynfoboks, + nav, + tekst.</comment>
      <origin>1231706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3596" sha1="2b3pfymuz0gf8zw7nz3f7s438ki3bfe" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                        = Nieblum / Njiblem
| ôfbylding                    = Nieblum in NF.PNG
| ôfbyldingsbreedte            = 
| ôfbyldingstekst              = Lokaasje gemeente Nieblum yn [[Noard-Fryslân]].
| flagge                       = 
| wapen                        = 
| ynwennertal                  = 542 &lt;small&gt;(31.12.2024)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.statistik-nord.de/fileadmin/Dokumente/A_I_2_vj_24-4_Zensus22_SH.pdf Statistisches Amt für Hamburg und Schleswig-Holstein (PDF)]&lt;/ref&gt;
| oerflak                      = 7,86 km²
| befolkingstichtens           = 69 ynw./km²
| hichte                       = 4 m
| lân                          = {{DE}} 
| bestjoerlike ienheid 1      = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Kreis
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid 3      = Amt
| namme bestjoerlike ienheid 3= Föhr-Amrum
| gemeente-yndieling          = 
| stifting                    = 
| postkoade                   = 25938
| webside                     = [https://nieblum.de/gemeinde nieblum.de]
| mapname                     = Sleeswyk-Holstein
| lat_deg                     = 54
| lat_min                     = 41
| lat_sec                     = 23
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 8
| lon_min                     = 29
| lon_sec                     = 35
| lon_dir                     = E
}}
'''Nieblum''' ([[Noardfrysk]]: ''Njiblem''; [[Deensk]]: ''Niblum'')  is in plak yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]] yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]]. De gemeente leit oan 'e súdkust fan it eilân [[Föhr]] yn it amt Föhr-Amrum en telt 542 ynwenners (2024).

== Skiednis ==
In soad fan 'e âlde Fryske huzen fan Nieblum wiene eartiids fan kapteins dy't harren jild fertsjinnen as seefarder, faak yn 'e Nederlânske walfiskfeart. Dat wie swier en gefaarlik wurk, dêr't in soad fan harren net mear libben fan thús kamen. Tsjûgen dêrfan binne de grêfstiennen op it tsjerkhôf. 

It súdlike part fan Nieblum en ek it doarp Goting hearden oarspronklik by in keninklike [[enklave]] fan [[Denemark]], dy't oant 1864 bestie. It noardlike part fan it doarp Nieblum hearde dêrfoaroer by Osterland Föhr en foel dêrmei ûnder it [[hartochdom Sleeswyk]]. Yn 1970 waard de oant doe ta selsstannige gemeente Goting by Nieblum foege.

== It besjen wurdich ==
[[Ofbyld:Föhr Nieblum Kirche St. Johannes 2 2018.jpg|thumb|left|De ''Friesendom''.]]
It  wichtichste monumint fan Nieblum is de Sint-Jehannestsjerke mei syn tsjerkhôf en de &quot;pratende grêfstiennen&quot;, dy't net allinnich in namme en in datum sjen litte, mar it libbensferhaal fan 'e ferstoarne fertelle. De grutte 13e-iuwske [[krústsjerke]] wurdt ek wol ''Friesendom'' neamd en is de grutste fan de trije eilântsjerken. 

Dêrnjonken is Nieblum in doarp mei in soad reiddutsen Fryske huzen, strjitten fan bernkopkes en in soad leafbeammen. Al yn 'e 18e iuw waard Nieblum neamd as in bûtengewoan moai plak, en yn 1979 waard it doarp útkeazen ta it moaiste doarp fan 'e Bûnsrepublyk Dútslân. 

Súdlik fan Nieblum stiet de fjoertoer fan Nieblum.

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Nieblum}}
}}
{{DEFAULTSORT:Nieblum}}
{{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}}
[[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1927]]</text>
      <sha1>2b3pfymuz0gf8zw7nz3f7s438ki3bfe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Norderfriedrichskoog</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52679</id>
    <revision>
      <id>1231714</id>
      <parentid>1052445</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T08:07:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>+ ynofoboks, + nav, + wat tekst.</comment>
      <origin>1231714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2647" sha1="rgdfz65v2wuc7qjl9tk1et1uq2espw1" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                        = Norderfriedrichskoog / Nuurderfriedrichskuuch
| ôfbylding                    = Norderfriedrichskoog in NF.PNG
| ôfbyldingsbreedte            = 
| ôfbyldingstekst              = Lokaasje Norderfriedrichskoog (read) yn [[Noard-Fryslân]]. 
| flagge                       = 
| wapen                        = 
| ynwennertal                  = 45 &lt;small&gt;(31.12.2024)&lt;/small&gt;
| oerflak                      = 5,31 km²
| befolkingstichtens           = 8 ynw./km²
| hichte                       = 0 m
| lân                          = {{DE}} 
| bestjoerlike ienheid 1      = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Kreis
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid 3      = Amt
| namme bestjoerlike ienheid 3= Eiderstedt
| gemeente-yndieling          = Streusiedlung
| stifting                    = 1696 &lt;small&gt;(yndiking fan 'e polder)&lt;/small&gt;
| postkoade                   = 25870
| webside                     = [https://www.amt-eiderstedt.de/Amt-und-Gemeinden/Gemeinden/Norderfriedrichskoog/ www.amt-eiderstedt.de]
| mapname                     = Sleeswyk-Holstein
| lat_deg                     = 54
| lat_min                     = 23
| lat_sec                     = 37
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 8
| lon_min                     = 53
| lon_sec                     = 31
| lon_dir                     = E
}}
'''Norderfriedrichskoog''' ([[Noardfrysk]]: ''Nuurderfriedrichskuuch''; [[Deensk]]: ''Nørre Frederikskog'') is in plak en gemeente yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]] yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân]]. De gemeente heart by it amt Eiderstedt en hat 45 ynwenners (2024).

== Skiednis ==
Norderfriedrichskoog is in polder (''koog'' → [[Polder|keech]]) dy't yn 1696 yndike waard en nei kening [[Freark IV fan Denemark]] ferneamd waard. Yn 1906 waard in simmerdyk boud foar it nije bûtendykske lân, dy't yn 1969 fierder befeilige waard.  

== Bestjoer ==
Mei minder as 70 ynwenners hat de gemeente neffens paragraaf 54 fan 'e Sleeswyk-Holsteinske gemeentewet gjin gemeenteried, mar in gemeentegearkomste dêr't alle stimberjochtige ynwenners oan meidwaan kinne.

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Norderfriedrichskoog}}
}}
{{DEFAULTSORT:Norderfriedrichskoog}}
{{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}}
[[Kategory:Eiderstedt]]
[[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]]</text>
      <sha1>rgdfz65v2wuc7qjl9tk1et1uq2espw1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ockholm</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52682</id>
    <revision>
      <id>1231719</id>
      <parentid>1223110</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T09:59:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1231719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3946" sha1="mq99n74fqvtihi3fehtiglamd9btqz0" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                        = Ockholm
| ôfbylding                    = Ockholm in NF.PNG
| ôfbyldingsbreedte            = 
| ôfbyldingstekst              = Lokaasje gemeente Ockholm (read) yn [[Noard-Fryslân]].
| flagge                       = 
| wapen                        = DEU Ockholm COA.svg
| ynwennertal                  = 335 &lt;small&gt;(31.12.2024)&lt;/small&gt;
| oerflak                      = 18,64 km²
| befolkingstichtens           = 18 ynw./km²
| hichte                       = 1 m
| lân                          = {{DE}} 
| bestjoerlike ienheid 1      = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Kreis
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid 3      = Amt
| namme bestjoerlike ienheid 3= Mittleres Nordfriesland
| gemeente-yndieling          =
| stifting                    = 1462 &lt;small&gt;(earste neamstik)&lt;/small&gt;
| postkoade                   = 25842
| webside                     = [https://ockholm.orts.app/ ockholm.orts.app]
| mapname                     = Sleeswyk-Holstein
| lat_deg                     = 54
| lat_min                     = 40
| lat_sec                     = 48
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 8
| lon_min                     = 48
| lon_sec                     = 14
| lon_dir                     = E
}}
'''Ockholm''' ([[Noardfrysk]]:''E Hoolme''; [[Deensk]]: Okholm) is in plak yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]] yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]]. Okholm heart by it [[amt]] Mittleres Nordfriesland en hat 335 ynwenners (2024).

== Skiednis ==
Ockholm hearde eartiids by in grutter gebiet mei ferskate tsjerkedoarpen dat bûtendyksk lei en dat mei de [[Sint-Marsellusfloed (1362)|Sint-Marsellusfloed]] fan 1362 ferdronk. Allinnich it doarp Ockholm bleau neitiid as in [[hallig]] bestean.  

De plaknamme wurdt foar it earst yn skriftlike boarnen yn it ynkomsteboek út 1462 fan 'e biskop fan Sleeswyk neamd as in doarp dat út 16 [[terp]]en bestie. Yn 1515 waard it lân om it plak hinne yndike en ferbûn mei it fêstelân. 

Yn 1579 lieten keaplju út Flensburch in haven by Ockholm oanlizze om't it har net tastean waard de haven fan [[Husum]] te brûken. De ferwachtings fan dy nije haven kamen lykwols net út en it konflikt mei Husum waard in pear jier nei de bou al wer bylein. By folgjende oerstreamingen waard ek de haven ferneatige.
[[Ofbyld:Ockholm-Kirche-msu-2020-2.jpg|thumb|left|Tsjerke fan Ockholm.]]
By de grutte oerstreaming fan 1634 (''de [[Burchardifloed]]'') brieken de diken op 'e nij en naam it wetter it nij oanmakke lân yn ien nacht tiid wer yn besit. Likernôch 400 minsken ferdronken yn 'e see en de tsjerke yn 'e polder fan Ockholm waard dêrby folslein ferneatige. Yn 1639 waarden de diken ûnder de Deenske kening [[Kristiaan IV fan Denemark|Kristiaan IV]] wer opknapt. Yn 1647 waard ek in nije tsjerke boud.

Om it gebiet te ûntwetterjen waard yn 1735 it Bongsieler Kanaal (''Bongsieler Kanal'', eartiids: ''Kongecanal'') oanlein. It kanaal ûntwetteret hjoed-de-dei in gebiet fan goed 72.000 hektare. 

Yn 1766 berôpen de Flensburchske keaplju harren lykwols op 'e nij op it rjocht op in eigen haven en lieten se wer in nije haven grave by Bongsiel. De nij ynrjochte haven Schlüttsiel, oan 'e râne fan d'e Hauke-Haien-polder (''Hauke-Haien-Koog''), naam letter de ûntwetteringsfunksje yn 'e Noardsee oer fan Bongsiel. Yn Schlüttsiel waard ek in fearehaven ynrjochte. Fan dêrút binne der hjoed-de-dei fearferbinings mei de halligen Hooge en Langeneß.

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Ockholm}}
}}
{{DEFAULTSORT:Ockholm}}
{{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}}
[[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]]</text>
      <sha1>mq99n74fqvtihi3fehtiglamd9btqz0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oevenum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52691</id>
    <revision>
      <id>1231720</id>
      <parentid>1063183</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T10:24:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>tf, + ynfoboks, + nav.</comment>
      <origin>1231720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2888" sha1="iuqx2y9846tiqr28r7t7d7wvcm7o6ur" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                        = Oevenum / Ööwenem
| ôfbylding                    = Oevenum in NF.PNG
| ôfbyldingsbreedte            = 
| ôfbyldingstekst              = Lokaasje (read) gemeente Oevenum yn [[Noard-Fryslân]].
| flagge                       = 
| wapen                        = 
| ynwennertal                  = 447 &lt;small&gt;(31.12.2024)&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.statistik-nord.de/fileadmin/Dokumente/A_I_2_vj_24-4_Zensus22_SH.pdf Statistisches Amt für Hamburg und Schleswig-Holstein (PDF)]&lt;/ref&gt;
| oerflak                      = 10,87 km²
| befolkingstichtens           = 41 ynw./km²
| hichte                       = 2 m
| lân                          = {{DE}} 
| bestjoerlike ienheid 1      = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Kreis
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid 3      = Amt
| namme bestjoerlike ienheid 3= Föhr-Amrum
| gemeente-yndieling          = 
| stifting                    =
| postkoade                   = 25938
| webside                     = [https://www.foehr.de/oevenum www.oevenum.de]
| mapname                     = Sleeswyk-Holstein
| lat_deg                     = 54
| lat_min                     = 42
| lat_sec                     = 51
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 8
| lon_min                     = 31
| lon_sec                     = 44
| lon_dir                     = E
}}
'''Oevenum''' ([[Noardfrysk]]: ''Ööwenem''; [[Deensk]]: ''Øvenum'') is in plak en gemeente op it eilân [[Feer]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]] yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]]. Oevenum makket diel út fan it amt Föhr-Amrum en telt 447 ynwenners (2024).

== Skiednis ==
Yn 1796 waarden 23 huzen yn it oanbuorjende doarp [[Nieblum]] troch brân ferwoaste. Dêrnei waard op it skoalgebou fan Oevenum in bel set om de lju te warskôgjen yn gefal fan brân. De klok waard boppedat moarns en middeis let en waard ek brûkt as alarmmiddel by stoarmfloeden. Yn 1882 waard yn Oevenum de earste Dútske juniorbrânwar oprjochte. Dêrmei is de juniorbrânwar fan Oevenum nei alle gedachten ek de âldste yn syn soarte fan Europa. 

Oan 'e ein fan 'e [[Frânsk-Prusyske kriich]] yn 1871 waard yn Oevenum in iik plante om de dêrop folgjende frede te fieren.

[[Toerisme]] is in wichtige boarne fan ynkomsten foar de mienskip.

== Berne yn Oevenum ==
* [[Lorenz Conrad Peters]] (1885–1949), wichtich dichter yn it Noardfrysk.

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Oevenum}}
}}
{{DEFAULTSORT:Oevenum}}
{{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}}
[[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]]</text>
      <sha1>iuqx2y9846tiqr28r7t7d7wvcm7o6ur</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Richard Hageman</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53211</id>
    <revision>
      <id>1231606</id>
      <parentid>1034156</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T13:43:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Richard Hagemann]] omneamd ta [[Richard Hageman]] fan de trochferwizing: Hjir liket in fout yn slûpt te wêzen. De Fryske Wikipedy is de iennichste webside dy't ik fine kin dy't de namme mei dûbel -n staveret.</comment>
      <origin>1034156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6113" sha1="iyetzhw7d9p8tadbuxvaump48s1zcn8" xml:space="preserve">{{Keunstner
| ôfbylding                    = Richard Hageman.jpg
| ôfbyldingstekst              = Richard Hagemann yn 1909
| ôfbyldingsbreedte            = 200px
| echte namme                  = 
| nasjonaliteit                = {{Flagge_NL}} [[Nederlân]]sk&lt;br&gt;{{Flagge_US}} [[FSA|Amerikaansk]]
| berne                        = [[9 july]] [[1881]] 
| berteplak                    = 
| stoarn                       = [[6 maart]] [[1966]] (84 jier)
| stjerplak                    = 
| etnisiteit                   = 
| wurksum as                   = konsertpianist, [[dirigint]], [[komponist]], [[akteur]].
| perioade                     = 
| streaming                    = 
| medium                       = [[Piano]]
| bekendste wurk(en)           = Muzyk by de films fan [[John Ford]]
| jierren aktyf                =  1899 - 1954 
| prizen                       = [[Academy Award]]
| webside                      = {{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0006119/ IMDb-profyl]
}}
[[Ofbyld:Richard Hageman 1.jpg|thumb|Richard Hageman]]
'''Richard Hagemann''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[9 july]] [[1881]] -  [[Beverly Hills]], [[6 maart]] [[1966]] [[Kalifornje]], [[FS]]) wie in [[Nederlân]]ske, letter [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] konsertpianist, [[dirigint]] en filmmuzyk[[komponist]].

== Biografy ==
Hageman waard grutbrocht yn Ljouwert. Hy wie in soan fan Maurits Hageman fan [[Sutfen (stêd)|Sutfen]] en Hester Westerhoven fan [[Amsterdam]]. Hy wie in wûnderbern dy't al mei seis jier konserten joech. Hy studearre yn Amsterdam en joech pianoles. As jongfeint begelate er sjongers en spile er by it ''Keninklik Operaselskip fan Amsterdam'', dêr't er 1899 dirigint fan waard. In skoft hat er noch pianist fan [[Mathilde Marchesi]] yn [[Parys]] west.&lt;ref&gt;Miller and Meckna, Grove Music Online&lt;/ref&gt;  Hy reizge 1906 nei de [[Feriene Steaten]] om [[Yvette Guilbert]] te beselskipjen op har nasjonale toernee. Hy bleau dêr en waard úteinlik Amerikaansk boarger.

Hagemann wie dirigint fan de [[Metropolitan Opera]] tusken 1914 en 1932, haad fan de ôfdieling opera oan it [[Curtis Ynstitút]] fan 1932 oant 1936 en sân jier regisseur muzyk by Chicago Civic Opera en de Ravinia Park Opera. Fierders wie er gastdirigint by orkesten sa as it [[Chicago Symphony Orchestra]], [[Philadelphia Symphony Orchestra]] en [[Los Angeles Philharmonic]]. Fjouwer jier lang dirigearre er it Philadelphia Orchestra by har simmerkonserten en fan 1938 ôf dirigearre hy seis seizoenen de [[Hollywood Bowl]]-simmer konserten.&lt;br&gt;
Hagemann is ferneamd yn de filmwrâld as akteur en komponist fan filmmuzyk, benammen fan syn wurk oan ferskate films fan  [[John Ford]] út de letter jierren '30. Hy krige in dielde [[Academy Award]] foar syn bydrage oan Ford syn western ''[[Stagecoach (1939 film)|Stagecoach]]'' út 1939. Fierders spile hy lytse rollen yn alve films, bygelyks de rol fan operadirigint yn ''The Great Caruso''. Hy waard lid fan [[ASCAP]] yn 1950.

Hagemann komponearre ek earnstiger sjongmuzyk. De [[opera (muzyk)|opera]] ''Caponsacchi'', dy't foar it earst útfierd waard yn [[Freiburg]] yn 1932 ûnder de titel ''Tragödie in Arezzo'', waard yn 1937 op de planken brocht troch de [[Metropolitan Opera]]&lt;ref&gt;Miller and Meckna, Grove Music Online&lt;/ref&gt; mei [[Lawrence Tibbett]] yn de titelrol.&lt;ref&gt;Wlaschin, s. 155&lt;/ref&gt; Syn 'konsertdrama' ''The Crucible'' waard útfierd yn [[Los Angeles]] yn 1943.&lt;ref&gt;Miller, ''New Grove Opera''&lt;/ref&gt; Syn grutte komposysjes wurden hjoeddedei net folle mear spile, mar in stikmannich fan syn lieten binne ferneamd en wurde tige wurdearre, fral &quot;Do Not Go, My Love&quot;, in op muzyk set gedicht fan [[Rabindranath Tagore]].

Hageman wie Nasjonaal Patroan fan [[Delta Omicron]], in ynternasjonaal bruorskip fan beropsmuzikanten.&lt;ref&gt;[http://delta-omicron.org/index00.html Delta Omicron]&lt;/ref&gt;

== Neitins ==
Yn 2014 waard it [[Richard Hageman Akwadukt]] iepene en yn 2016 waard in plakette oanbroch op syn bertehûs Sint Jacobsstraat 35 yn Ljouwert.&lt;ref&gt;[https://historischcentrumleeuwarden.nl/images/news/LC-20160307-plaquette-richard-hageman.pdf Leeuwarder Courant 7 maart 2016]&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
Yn 2021 ferskynde in [[biografy]] fan de komponist, ''Richard Hageman. From Holland to Hollywood''.

== Grutte muzykstikken en keamermuzyk ==
'''Toanielmuzyk:'''
*''Caponsacchi'' (Op. 3, R. Browning), 1931
*''I Hear America Call'' ([[oratoarium]], R.V. Grossman), Bar, SATB, orch, 1942
*''The Crucible'' (oratoarium, B.C. Kennedy), 1943
'''Orkest:'''
*Oevertuere ''In a Nutshell''; suite, str
'''Keamermuzyk:'''
*''October Musings'', fioele en piano, G. Schirmer, 1937
*''Recit and Romance'', fioelkonsert, pf, 1961

== Filmmuzyk ==
'''allegear regisearre troch [[John Ford]]:'''
*''[[Stagecoach (1939 film)|Stagecoach]]'', 1939
*''[[The Long Voyage Home]]'', 1940
*''[[Fort Apache (film)|Fort Apache]]'', 1948
*''[[3 Godfathers]]'', 1948
*''[[She Wore a Yellow Ribbon]]'', 1949
*''[[Wagon Master]]'', 1950

==Lieten==
Hagemann hat tsientallen lieten komponearre.

== Biografy ==
* {{aut|Kathryn Kalinak, Nico de Villiers, Asing Walthaus}}, ''Richard Hageman. From Holland to Hollywood''. Utjouwerij Peter Lang Publishing, 2021.

== Keppeling om utens ==
* [http://www.imdb.com/name/nm0006119/ Hagemann yn de IMDb]

{{boarnen|boarnefernijing=
* Ingelsktalige Wikipedia, ''Richard Hagemann''
&lt;references/&gt;}}

{{DEFAULTSORT:Hagemann, Richard}}
[[Kategory:Frysk dirigint]]
[[Kategory:Frysk komponist]]
[[Kategory:Frysk muzikant]]
[[Kategory:Frysk pianist]]
[[Kategory:Nederlânsk dirigint]]
[[Kategory:Nederlânsk komponist]]
[[Kategory:Nederlânsk muzikant]]
[[Kategory:Nederlânsk pianist]]
[[Kategory:Amerikaansk dirigint]]
[[Kategory:Amerikaansk komponist]]
[[Kategory:Amerikaansk muzikant]]
[[Kategory:Amerikaansk pianist]]
[[Kategory:Frysk persoan fan Dútsk komôf]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Dútsk komôf]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Dútsk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1881]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1966]]</text>
      <sha1>iyetzhw7d9p8tadbuxvaump48s1zcn8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231608</id>
      <parentid>1231606</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T13:44:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Hagemann --&gt; Hageman</comment>
      <origin>1231608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6104" sha1="1eyuqoreqzw32711ic692acoasjibj4" xml:space="preserve">{{Keunstner
| ôfbylding                    = Richard Hageman.jpg
| ôfbyldingstekst              = Richard Hageman yn 1909
| ôfbyldingsbreedte            = 200px
| echte namme                  = 
| nasjonaliteit                = {{Flagge_NL}} [[Nederlân]]sk&lt;br&gt;{{Flagge_US}} [[FSA|Amerikaansk]]
| berne                        = [[9 july]] [[1881]] 
| berteplak                    = 
| stoarn                       = [[6 maart]] [[1966]] (84 jier)
| stjerplak                    = 
| etnisiteit                   = 
| wurksum as                   = konsertpianist, [[dirigint]], [[komponist]], [[akteur]].
| perioade                     = 
| streaming                    = 
| medium                       = [[Piano]]
| bekendste wurk(en)           = Muzyk by de films fan [[John Ford]]
| jierren aktyf                =  1899 - 1954 
| prizen                       = [[Academy Award]]
| webside                      = {{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0006119/ IMDb-profyl]
}}
[[Ofbyld:Richard Hageman 1.jpg|thumb|Richard Hageman]]
'''Richard Hageman''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[9 july]] [[1881]] -  [[Beverly Hills]], [[6 maart]] [[1966]] [[Kalifornje]], [[FS]]) wie in [[Nederlân]]ske, letter [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] konsertpianist, [[dirigint]] en filmmuzyk[[komponist]].

== Biografy ==
Hageman waard grutbrocht yn Ljouwert. Hy wie in soan fan Maurits Hageman fan [[Sutfen (stêd)|Sutfen]] en Hester Westerhoven fan [[Amsterdam]]. Hy wie in wûnderbern dy't al mei seis jier konserten joech. Hy studearre yn Amsterdam en joech pianoles. As jongfeint begelate er sjongers en spile er by it ''Keninklik Operaselskip fan Amsterdam'', dêr't er 1899 dirigint fan waard. In skoft hat er noch pianist fan [[Mathilde Marchesi]] yn [[Parys]] west.&lt;ref&gt;Miller and Meckna, Grove Music Online&lt;/ref&gt;  Hy reizge 1906 nei de [[Feriene Steaten]] om [[Yvette Guilbert]] te beselskipjen op har nasjonale toernee. Hy bleau dêr en waard úteinlik Amerikaansk boarger.

Hageman wie dirigint fan de [[Metropolitan Opera]] tusken 1914 en 1932, haad fan de ôfdieling opera oan it [[Curtis Ynstitút]] fan 1932 oant 1936 en sân jier regisseur muzyk by Chicago Civic Opera en de Ravinia Park Opera. Fierders wie er gastdirigint by orkesten sa as it [[Chicago Symphony Orchestra]], [[Philadelphia Symphony Orchestra]] en [[Los Angeles Philharmonic]]. Fjouwer jier lang dirigearre er it Philadelphia Orchestra by har simmerkonserten en fan 1938 ôf dirigearre hy seis seizoenen de [[Hollywood Bowl]]-simmer konserten.&lt;br&gt;
Hageman is ferneamd yn de filmwrâld as akteur en komponist fan filmmuzyk, benammen fan syn wurk oan ferskate films fan  [[John Ford]] út de letter jierren '30. Hy krige in dielde [[Academy Award]] foar syn bydrage oan Ford syn western ''[[Stagecoach (1939 film)|Stagecoach]]'' út 1939. Fierders spile hy lytse rollen yn alve films, bygelyks de rol fan operadirigint yn ''The Great Caruso''. Hy waard lid fan [[ASCAP]] yn 1950.

Hageman komponearre ek earnstiger sjongmuzyk. De [[opera (muzyk)|opera]] ''Caponsacchi'', dy't foar it earst útfierd waard yn [[Freiburg]] yn 1932 ûnder de titel ''Tragödie in Arezzo'', waard yn 1937 op de planken brocht troch de [[Metropolitan Opera]]&lt;ref&gt;Miller and Meckna, Grove Music Online&lt;/ref&gt; mei [[Lawrence Tibbett]] yn de titelrol.&lt;ref&gt;Wlaschin, s. 155&lt;/ref&gt; Syn 'konsertdrama' ''The Crucible'' waard útfierd yn [[Los Angeles]] yn 1943.&lt;ref&gt;Miller, ''New Grove Opera''&lt;/ref&gt; Syn grutte komposysjes wurden hjoeddedei net folle mear spile, mar in stikmannich fan syn lieten binne ferneamd en wurde tige wurdearre, fral &quot;Do Not Go, My Love&quot;, in op muzyk set gedicht fan [[Rabindranath Tagore]].

Hageman wie Nasjonaal Patroan fan [[Delta Omicron]], in ynternasjonaal bruorskip fan beropsmuzikanten.&lt;ref&gt;[http://delta-omicron.org/index00.html Delta Omicron]&lt;/ref&gt;

== Neitins ==
Yn 2014 waard it [[Richard Hageman Akwadukt]] iepene en yn 2016 waard in plakette oanbroch op syn bertehûs Sint Jacobsstraat 35 yn Ljouwert.&lt;ref&gt;[https://historischcentrumleeuwarden.nl/images/news/LC-20160307-plaquette-richard-hageman.pdf Leeuwarder Courant 7 maart 2016]&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
Yn 2021 ferskynde in [[biografy]] fan de komponist, ''Richard Hageman. From Holland to Hollywood''.

== Grutte muzykstikken en keamermuzyk ==
'''Toanielmuzyk:'''
*''Caponsacchi'' (Op. 3, R. Browning), 1931
*''I Hear America Call'' ([[oratoarium]], R.V. Grossman), Bar, SATB, orch, 1942
*''The Crucible'' (oratoarium, B.C. Kennedy), 1943
'''Orkest:'''
*Oevertuere ''In a Nutshell''; suite, str
'''Keamermuzyk:'''
*''October Musings'', fioele en piano, G. Schirmer, 1937
*''Recit and Romance'', fioelkonsert, pf, 1961

== Filmmuzyk ==
'''allegear regisearre troch [[John Ford]]:'''
*''[[Stagecoach (1939 film)|Stagecoach]]'', 1939
*''[[The Long Voyage Home]]'', 1940
*''[[Fort Apache (film)|Fort Apache]]'', 1948
*''[[3 Godfathers]]'', 1948
*''[[She Wore a Yellow Ribbon]]'', 1949
*''[[Wagon Master]]'', 1950

==Lieten==
Hageman hat tsientallen lieten komponearre.

== Biografy ==
* {{aut|Kathryn Kalinak, Nico de Villiers, Asing Walthaus}}, ''Richard Hageman. From Holland to Hollywood''. Utjouwerij Peter Lang Publishing, 2021.

== Keppeling om utens ==
* [http://www.imdb.com/name/nm0006119/ Hageman yn de IMDb]

{{boarnen|boarnefernijing=
* Ingelsktalige Wikipedia, ''Richard Hageman''
&lt;references/&gt;}}

{{DEFAULTSORT:Hageman, Richard}}
[[Kategory:Frysk dirigint]]
[[Kategory:Frysk komponist]]
[[Kategory:Frysk muzikant]]
[[Kategory:Frysk pianist]]
[[Kategory:Nederlânsk dirigint]]
[[Kategory:Nederlânsk komponist]]
[[Kategory:Nederlânsk muzikant]]
[[Kategory:Nederlânsk pianist]]
[[Kategory:Amerikaansk dirigint]]
[[Kategory:Amerikaansk komponist]]
[[Kategory:Amerikaansk muzikant]]
[[Kategory:Amerikaansk pianist]]
[[Kategory:Frysk persoan fan Dútsk komôf]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Dútsk komôf]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Dútsk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1881]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1966]]</text>
      <sha1>1eyuqoreqzw32711ic692acoasjibj4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231609</id>
      <parentid>1231608</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T13:44:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1231609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6081" sha1="nv54gwp6o4c4d63lbfv6b0gww28w629" xml:space="preserve">{{Keunstner
| ôfbylding                    = Richard Hageman.jpg
| ôfbyldingstekst              = Richard Hageman yn 1909
| ôfbyldingsbreedte            = 200px
| echte namme                  = 
| nasjonaliteit                = {{Flagge_NL}} [[Nederlân]]sk&lt;br&gt;{{Flagge_US}} [[FSA|Amerikaansk]]
| berne                        = [[9 july]] [[1881]] 
| berteplak                    = 
| stoarn                       = [[6 maart]] [[1966]] (84 jier)
| stjerplak                    = 
| etnisiteit                   = 
| wurksum as                   = konsertpianist, [[dirigint]], [[komponist]], [[akteur]].
| perioade                     = 
| streaming                    = 
| medium                       = [[Piano]]
| bekendste wurk(en)           = Muzyk by de films fan [[John Ford]]
| jierren aktyf                =  1899 - 1954 
| prizen                       = [[Academy Award]]
| webside                      = {{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0006119/ IMDb-profyl]
}}
[[Ofbyld:Richard Hageman 1.jpg|thumb|Richard Hageman]]
'''Richard Hageman''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[9 july]] [[1881]] -  [[Beverly Hills]], [[6 maart]] [[1966]]) wie in [[Nederlân]]ske, letter [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] konsertpianist, [[dirigint]] en filmmuzyk[[komponist]].

== Biografy ==
Hageman waard grutbrocht yn Ljouwert. Hy wie in soan fan Maurits Hageman fan [[Sutfen (stêd)|Sutfen]] en Hester Westerhoven fan [[Amsterdam]]. Hy wie in wûnderbern dy't al mei seis jier konserten joech. Hy studearre yn Amsterdam en joech pianoles. As jongfeint begelate er sjongers en spile er by it ''Keninklik Operaselskip fan Amsterdam'', dêr't er 1899 dirigint fan waard. In skoft hat er noch pianist fan [[Mathilde Marchesi]] yn [[Parys]] west.&lt;ref&gt;Miller and Meckna, Grove Music Online&lt;/ref&gt;  Hy reizge 1906 nei de [[Feriene Steaten]] om [[Yvette Guilbert]] te beselskipjen op har nasjonale toernee. Hy bleau dêr en waard úteinlik Amerikaansk boarger.

Hageman wie dirigint fan de [[Metropolitan Opera]] tusken 1914 en 1932, haad fan de ôfdieling opera oan it [[Curtis Ynstitút]] fan 1932 oant 1936 en sân jier regisseur muzyk by Chicago Civic Opera en de Ravinia Park Opera. Fierders wie er gastdirigint by orkesten sa as it [[Chicago Symphony Orchestra]], [[Philadelphia Symphony Orchestra]] en [[Los Angeles Philharmonic]]. Fjouwer jier lang dirigearre er it Philadelphia Orchestra by har simmerkonserten en fan 1938 ôf dirigearre hy seis seizoenen de [[Hollywood Bowl]]-simmer konserten.&lt;br&gt;
Hageman is ferneamd yn de filmwrâld as akteur en komponist fan filmmuzyk, benammen fan syn wurk oan ferskate films fan  [[John Ford]] út de letter jierren '30. Hy krige in dielde [[Academy Award]] foar syn bydrage oan Ford syn western ''[[Stagecoach (1939 film)|Stagecoach]]'' út 1939. Fierders spile hy lytse rollen yn alve films, bygelyks de rol fan operadirigint yn ''The Great Caruso''. Hy waard lid fan [[ASCAP]] yn 1950.

Hageman komponearre ek earnstiger sjongmuzyk. De [[opera (muzyk)|opera]] ''Caponsacchi'', dy't foar it earst útfierd waard yn [[Freiburg]] yn 1932 ûnder de titel ''Tragödie in Arezzo'', waard yn 1937 op de planken brocht troch de [[Metropolitan Opera]]&lt;ref&gt;Miller and Meckna, Grove Music Online&lt;/ref&gt; mei [[Lawrence Tibbett]] yn de titelrol.&lt;ref&gt;Wlaschin, s. 155&lt;/ref&gt; Syn 'konsertdrama' ''The Crucible'' waard útfierd yn [[Los Angeles]] yn 1943.&lt;ref&gt;Miller, ''New Grove Opera''&lt;/ref&gt; Syn grutte komposysjes wurden hjoeddedei net folle mear spile, mar in stikmannich fan syn lieten binne ferneamd en wurde tige wurdearre, fral &quot;Do Not Go, My Love&quot;, in op muzyk set gedicht fan [[Rabindranath Tagore]].

Hageman wie Nasjonaal Patroan fan [[Delta Omicron]], in ynternasjonaal bruorskip fan beropsmuzikanten.&lt;ref&gt;[http://delta-omicron.org/index00.html Delta Omicron]&lt;/ref&gt;

== Neitins ==
Yn 2014 waard it [[Richard Hageman Akwadukt]] iepene en yn 2016 waard in plakette oanbroch op syn bertehûs Sint Jacobsstraat 35 yn Ljouwert.&lt;ref&gt;[https://historischcentrumleeuwarden.nl/images/news/LC-20160307-plaquette-richard-hageman.pdf Leeuwarder Courant 7 maart 2016]&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
Yn 2021 ferskynde in [[biografy]] fan de komponist, ''Richard Hageman. From Holland to Hollywood''.

== Grutte muzykstikken en keamermuzyk ==
'''Toanielmuzyk:'''
*''Caponsacchi'' (Op. 3, R. Browning), 1931
*''I Hear America Call'' ([[oratoarium]], R.V. Grossman), Bar, SATB, orch, 1942
*''The Crucible'' (oratoarium, B.C. Kennedy), 1943
'''Orkest:'''
*Oevertuere ''In a Nutshell''; suite, str
'''Keamermuzyk:'''
*''October Musings'', fioele en piano, G. Schirmer, 1937
*''Recit and Romance'', fioelkonsert, pf, 1961

== Filmmuzyk ==
'''allegear regisearre troch [[John Ford]]:'''
*''[[Stagecoach (1939 film)|Stagecoach]]'', 1939
*''[[The Long Voyage Home]]'', 1940
*''[[Fort Apache (film)|Fort Apache]]'', 1948
*''[[3 Godfathers]]'', 1948
*''[[She Wore a Yellow Ribbon]]'', 1949
*''[[Wagon Master]]'', 1950

==Lieten==
Hageman hat tsientallen lieten komponearre.

== Biografy ==
* {{aut|Kathryn Kalinak, Nico de Villiers, Asing Walthaus}}, ''Richard Hageman. From Holland to Hollywood''. Utjouwerij Peter Lang Publishing, 2021.

== Keppeling om utens ==
* [http://www.imdb.com/name/nm0006119/ Hageman yn de IMDb]

{{boarnen|boarnefernijing=
* Ingelsktalige Wikipedia, ''Richard Hageman''
&lt;references/&gt;}}

{{DEFAULTSORT:Hageman, Richard}}
[[Kategory:Frysk dirigint]]
[[Kategory:Frysk komponist]]
[[Kategory:Frysk muzikant]]
[[Kategory:Frysk pianist]]
[[Kategory:Nederlânsk dirigint]]
[[Kategory:Nederlânsk komponist]]
[[Kategory:Nederlânsk muzikant]]
[[Kategory:Nederlânsk pianist]]
[[Kategory:Amerikaansk dirigint]]
[[Kategory:Amerikaansk komponist]]
[[Kategory:Amerikaansk muzikant]]
[[Kategory:Amerikaansk pianist]]
[[Kategory:Frysk persoan fan Dútsk komôf]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Dútsk komôf]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Dútsk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1881]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1966]]</text>
      <sha1>nv54gwp6o4c4d63lbfv6b0gww28w629</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231615</id>
      <parentid>1231609</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T13:48:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Filmmuzyk */ [[]] oars</comment>
      <origin>1231615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6105" sha1="tn54c0ge5n2tepoy4beowxz90jd2az0" xml:space="preserve">{{Keunstner
| ôfbylding                    = Richard Hageman.jpg
| ôfbyldingstekst              = Richard Hageman yn 1909
| ôfbyldingsbreedte            = 200px
| echte namme                  = 
| nasjonaliteit                = {{Flagge_NL}} [[Nederlân]]sk&lt;br&gt;{{Flagge_US}} [[FSA|Amerikaansk]]
| berne                        = [[9 july]] [[1881]] 
| berteplak                    = 
| stoarn                       = [[6 maart]] [[1966]] (84 jier)
| stjerplak                    = 
| etnisiteit                   = 
| wurksum as                   = konsertpianist, [[dirigint]], [[komponist]], [[akteur]].
| perioade                     = 
| streaming                    = 
| medium                       = [[Piano]]
| bekendste wurk(en)           = Muzyk by de films fan [[John Ford]]
| jierren aktyf                =  1899 - 1954 
| prizen                       = [[Academy Award]]
| webside                      = {{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0006119/ IMDb-profyl]
}}
[[Ofbyld:Richard Hageman 1.jpg|thumb|Richard Hageman]]
'''Richard Hageman''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[9 july]] [[1881]] -  [[Beverly Hills]], [[6 maart]] [[1966]]) wie in [[Nederlân]]ske, letter [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] konsertpianist, [[dirigint]] en filmmuzyk[[komponist]].

== Biografy ==
Hageman waard grutbrocht yn Ljouwert. Hy wie in soan fan Maurits Hageman fan [[Sutfen (stêd)|Sutfen]] en Hester Westerhoven fan [[Amsterdam]]. Hy wie in wûnderbern dy't al mei seis jier konserten joech. Hy studearre yn Amsterdam en joech pianoles. As jongfeint begelate er sjongers en spile er by it ''Keninklik Operaselskip fan Amsterdam'', dêr't er 1899 dirigint fan waard. In skoft hat er noch pianist fan [[Mathilde Marchesi]] yn [[Parys]] west.&lt;ref&gt;Miller and Meckna, Grove Music Online&lt;/ref&gt;  Hy reizge 1906 nei de [[Feriene Steaten]] om [[Yvette Guilbert]] te beselskipjen op har nasjonale toernee. Hy bleau dêr en waard úteinlik Amerikaansk boarger.

Hageman wie dirigint fan de [[Metropolitan Opera]] tusken 1914 en 1932, haad fan de ôfdieling opera oan it [[Curtis Ynstitút]] fan 1932 oant 1936 en sân jier regisseur muzyk by Chicago Civic Opera en de Ravinia Park Opera. Fierders wie er gastdirigint by orkesten sa as it [[Chicago Symphony Orchestra]], [[Philadelphia Symphony Orchestra]] en [[Los Angeles Philharmonic]]. Fjouwer jier lang dirigearre er it Philadelphia Orchestra by har simmerkonserten en fan 1938 ôf dirigearre hy seis seizoenen de [[Hollywood Bowl]]-simmer konserten.&lt;br&gt;
Hageman is ferneamd yn de filmwrâld as akteur en komponist fan filmmuzyk, benammen fan syn wurk oan ferskate films fan  [[John Ford]] út de letter jierren '30. Hy krige in dielde [[Academy Award]] foar syn bydrage oan Ford syn western ''[[Stagecoach (1939 film)|Stagecoach]]'' út 1939. Fierders spile hy lytse rollen yn alve films, bygelyks de rol fan operadirigint yn ''The Great Caruso''. Hy waard lid fan [[ASCAP]] yn 1950.

Hageman komponearre ek earnstiger sjongmuzyk. De [[opera (muzyk)|opera]] ''Caponsacchi'', dy't foar it earst útfierd waard yn [[Freiburg]] yn 1932 ûnder de titel ''Tragödie in Arezzo'', waard yn 1937 op de planken brocht troch de [[Metropolitan Opera]]&lt;ref&gt;Miller and Meckna, Grove Music Online&lt;/ref&gt; mei [[Lawrence Tibbett]] yn de titelrol.&lt;ref&gt;Wlaschin, s. 155&lt;/ref&gt; Syn 'konsertdrama' ''The Crucible'' waard útfierd yn [[Los Angeles]] yn 1943.&lt;ref&gt;Miller, ''New Grove Opera''&lt;/ref&gt; Syn grutte komposysjes wurden hjoeddedei net folle mear spile, mar in stikmannich fan syn lieten binne ferneamd en wurde tige wurdearre, fral &quot;Do Not Go, My Love&quot;, in op muzyk set gedicht fan [[Rabindranath Tagore]].

Hageman wie Nasjonaal Patroan fan [[Delta Omicron]], in ynternasjonaal bruorskip fan beropsmuzikanten.&lt;ref&gt;[http://delta-omicron.org/index00.html Delta Omicron]&lt;/ref&gt;

== Neitins ==
Yn 2014 waard it [[Richard Hageman Akwadukt]] iepene en yn 2016 waard in plakette oanbroch op syn bertehûs Sint Jacobsstraat 35 yn Ljouwert.&lt;ref&gt;[https://historischcentrumleeuwarden.nl/images/news/LC-20160307-plaquette-richard-hageman.pdf Leeuwarder Courant 7 maart 2016]&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
Yn 2021 ferskynde in [[biografy]] fan de komponist, ''Richard Hageman. From Holland to Hollywood''.

== Grutte muzykstikken en keamermuzyk ==
'''Toanielmuzyk:'''
*''Caponsacchi'' (Op. 3, R. Browning), 1931
*''I Hear America Call'' ([[oratoarium]], R.V. Grossman), Bar, SATB, orch, 1942
*''The Crucible'' (oratoarium, B.C. Kennedy), 1943
'''Orkest:'''
*Oevertuere ''In a Nutshell''; suite, str
'''Keamermuzyk:'''
*''October Musings'', fioele en piano, G. Schirmer, 1937
*''Recit and Romance'', fioelkonsert, pf, 1961

== Filmmuzyk ==
'''allegear regisearre troch [[John Ford]]:'''
*''[[Stagecoach (film út 1939)|Stagecoach]]'', 1939
*''[[The Long Voyage Home]]'', 1940
*''[[Fort Apache (film)|Fort Apache]]'', 1948
*''[[3 Godfathers]]'', 1948
*''[[She Wore a Yellow Ribbon]]'', 1949
*''[[Wagon Master (film)|Wagon Master]]'', 1950

==Lieten==
Hageman hat tsientallen lieten komponearre.

== Biografy ==
* {{aut|Kathryn Kalinak, Nico de Villiers, Asing Walthaus}}, ''Richard Hageman. From Holland to Hollywood''. Utjouwerij Peter Lang Publishing, 2021.

== Keppeling om utens ==
* [http://www.imdb.com/name/nm0006119/ Hageman yn de IMDb]

{{boarnen|boarnefernijing=
* Ingelsktalige Wikipedia, ''Richard Hageman''
&lt;references/&gt;}}

{{DEFAULTSORT:Hageman, Richard}}
[[Kategory:Frysk dirigint]]
[[Kategory:Frysk komponist]]
[[Kategory:Frysk muzikant]]
[[Kategory:Frysk pianist]]
[[Kategory:Nederlânsk dirigint]]
[[Kategory:Nederlânsk komponist]]
[[Kategory:Nederlânsk muzikant]]
[[Kategory:Nederlânsk pianist]]
[[Kategory:Amerikaansk dirigint]]
[[Kategory:Amerikaansk komponist]]
[[Kategory:Amerikaansk muzikant]]
[[Kategory:Amerikaansk pianist]]
[[Kategory:Frysk persoan fan Dútsk komôf]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Dútsk komôf]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Dútsk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1881]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1966]]</text>
      <sha1>tn54c0ge5n2tepoy4beowxz90jd2az0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Ford</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53226</id>
    <revision>
      <id>1231619</id>
      <parentid>1228928</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T14:06:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lûdsfilms */ [[]] oars</comment>
      <origin>1231619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8378" sha1="pdh67v8lgtczc7oct2t9xifgr9u9d82" xml:space="preserve">[[Ofbyld:John Ford 1946.jpg|thumb|John Ford yn 1946]]
'''John Ford''' ([[Cape Elizabeth]] ([[Maine]]), [[1 febrewaris]] [[1894]] - [[Palm Desert]] ([[Kalifornje]]), [[31 augustus]] [[1973]]) wie in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[filmregisseur]]. Syn films fan de jierren '30 oant yn de jierren '60 hienen in soad súkses. Hy is fral ferneamd fan syn [[western (film)|westerns]] sa as ''[[Stagecoach (1939)|Stagecoach]]'' en ''[[The Searchers (film)|The Searchers]]''. Hy wûn fjouwer Oscars foar Bêste Regisseur, mar oars net foar syn westerns. Hy wurdt beskôge as ien fan de grutste Amerikaanske regisseurs fan alle tiden.

== Biografy ==
[[Ofbyld:John Ford Allan Warren.jpg|thumb|left|John Ford yn 1973]]
John Ford waard berne as '''Sean Aloysius O'Fearna''' (guon boarnen wolle hawwe dat syn bertenamme '''John Martin Feeney''' wie) yn [[Cape Elizabeth]], [[Maine]]. Syn âlden wiene fan [[An Spidéal]] yn it greefskip Galway yn [[Ierlân]]. In protte fan syn films ferwize nei syn Iersk komôf.

Fan [[1907]] ôf brûkte syn broer [[Francis Ford|Francis]] de namme &quot;Ford&quot; as artystenamme en ferfear nei [[Hollywood]]. 1914 gong Sean (dy't syn namme wilens feroare hie yn Jack) nei syn broer ta en krige dêrnei byrollen yn dy syn films en rigen. Yn [[1917]] regissearre hy syn earste film, ''Straight Shooting''. Dy earste films wiene allegear westerns, dy't meast tsjinnen om westernstjerren sa as als [[Harry Carey]] en [[Tom Mix]] goed útkomme te litten.

Yn [[1923]] brûkt hy foar it earst de namme John Ford. In jier letter makke er de western ''The Iron Horse'', syn earste masterstik. Yn de jierren tweintich wie hy foarsitter fan de [[Motion Picture Directors Association]].

It duorre lykwols oant fier yn de jierren tritich ear't hy de namme fan grut regisseur krige en hy it publyk en de kritisy ferôvere. De earste film dêr't Ford om bejubele waard wie ''The Informer'' út [[1935]]. Hy krige dêrfoar de [[Academy Award|Oscar]] foar [[Academy Award foar Bêste Regisseur|Bêste Regisseur]].

[[1939]] kamen twa wichtige films fan Ford út: ''Young Mr. Lincoln'' (mei [[Henry Fonda]] as presidint [[Abraham Lincoln]]) en ''Stagecoach''. De lêste film makke in stjer fan [[John Wayne]] en brocht Ford fannijs in Oscarnominaasje, mar is fral fan belang om't de film produksjemaatskippijen dúdlik makke hoe folle súkses in western mei in heech budzjet hawwe koe. John Wayne spile dêrnei yn mear as tweintich films fan Ford.

De jierren '40 krige Ford twaris de [[Academy Award foar Bêste Film]], foar ''The Grapes of Wrath'' en ''How Green Was My Valley''. De lêste fersloech ''[[Citizen Kane]]'' in de race foar dy priis. Yn de [[Twadde Wrâldkriich]] tsjinne Ford by de Marine. Hy makke dokumintêres foar it ministearje fan Definsje. Mei ''The Battle of Midway'' en ''June 7th'' wûn er twa Oscars.

Ein jierren '40 makke Ford de &quot;kavalery trilogy&quot; mei ''Fort Apache'', ''She Wore a Yellow Ribbon'' en ''Rio Grande''. Yn alle films spile John Wayne de haadrol.

Mei ''The Quiet Man'', John Ford syn meast persoanlike film, wûn er syn fjirde Oscar. De film giet oer in Amerikaan fan Iersk komôf (spile troch John Wayne), dy't weromgiet nei syn heitelân. ''The Searchers'' út [[1956]] wurdt faak beskôge as syn bêste film en as ien fan de bêste westerns ea makke.

Yn [[1966]] waard syn lêste film, ''7 Women'', útbrocht. Yn [[1971]] makke [[Peter Bogdanovich]]in dokumintêre oer de filmmakker, mei de titel ''Directed by John Ford''.

John Ford wie [[1973]] de earste winner fan de [[AFI Life Achievement Award]]. Hy stoar augustus dat jier oan [[maachkanker]] yn [[Palm Desert]], [[Kalifornje]]. Hy waard 79 jier.

== Filmografy ==
=== Stomme films ===
'''As Jack Ford:'''
Films produsearre troch [[Universal Studios]]; at net oars fernijd wurdt.
* ''The Tornado'' (1917)
* ''The Scrapper'' (1917)
* ''The Soul Herder'' (1917)
* ''Cheyenne's Pal'' (1917)
* ''Straight Shooting'' (1917)
* ''The Secret Man'' (1917)
* ''A Marked Man'' (1917)
* ''[[Bucking Broadway]]'' (1917)
* ''The Phantom Riders'' (1918)
* ''Wild Women'' (1918)
* ''Thieves' Gold'' (1918)
* ''The Scarlet Drop'' (1918)
* ''Hell Bent'' (1918)
* ''A Woman's Fool'' (1918)
* ''Three Mounted Men'' (1918)
* ''Roped'' (1919)
* ''The Fighting Brothers'' (1919)
* ''A fight for love'' (1919)
* ''By Indian Post'' (1919)
* ''The Rustlers'' (1919)
* ''Bare Fists'' (1919)
* ''Gun Law'' (1919)
* ''The Gun Packer'' (1919)
* ''Riders of Vengeance'' (1919)
* ''The Last Outlaw'' (1919)
* ''The Outcasts of Poker Flat'' (1919)
* ''The Ace of the Saddle'' (1919)
* ''The Rider of the Law'' (1919)
* ''A Gun Fightin' Gentleman'' (1919)
* ''Marked Men'' (1919)
* ''The Prince of Avenue'' (1920)
* ''The Girl in No. 29'' (1920)
* ''Hitchin' Posts'' (1920)
* '' Just Pals'' (1920), Fox-20th Century
* '' The Big Punch'' (1920), Fox-20th Century
* '' The Freeze Out'' (1921)
* '' The wallop'' (1921)
* '' Desperate Trails'' (1921)
* '' Action'' (1921)
* '' Sure Fire'' (1921)
Dêrnei oer nei Fox
* '' Jackie'' (1921)
'''As John Ford:'''
* ''Hoodman Blind'' (1923)
* ''The Iron Horse'' (1924)
* ''Kentucky Pride'' (1925)
* ''3 Bad Men'' (1926)
* ''Upstream'' (1927)
* ''Hangman's House'' (1928), produsint &amp; regisseur

=== Lûdsfilms ===
* ''Mother Machree'' (1928),
* ''[[Four Sons]]'' (1928)
* ''Riley the Cop'' (1928)
* ''Strong Boy'' (1929)
* ''[[The Black Watch]]'' (1929)
* ''Salute'' (1929)
* ''[[Men Without Women (film)|Men Without Women]]'' (1930)
* ''[[Born Reckless (film út 1930)|Born Reckless]]'' (1930)
* ''[[Up the River]]'' (1930)
* ''The Brat'' (1931)
* ''[[Arrowsmith (film)|Arrowsmith]]'' (1931)
* ''[[Airmail (film)|Airmail]]'' (1932)
* ''[[Flesh (film út 1932)|Flesh]]'' (1932)
* ''Pilgrimage'' (1933)
* ''Doctor Bull'' (1933)
* ''[[The Lost Patrol (film út 1934)|The Lost Patrol]]'' (1934)
* ''The World Moves On'' (1934)
* ''[[Judge Priest]]'' (1934)
* ''The Whole Town's Talking'' (1935)
* ''[[The Informer]]'' (1935)
* ''Steamboat Round the Bend'' (1935)
* ''The Prisoner of Shark Island'' (1936)
* ''[[Mary of Scotland (film)|Mary of Scotland]]'' (1936)
* ''The Plough and the Stars'' (1936)
* ''[[Wee Willie Winkie]]'' (1937)
* ''Four Men and a Prayer'' (1938)
* ''[[The Hurricane (film út 1937)|The Hurricane]]'' (1937)
* ''[[Submarine Patrol]]'' (1938)
* ''[[Stagecoach (film út 1939)|Stagecoach]]'' (1939)
* ''[[Young Mr. Lincoln]]'' (1939)
* ''[[Drums Along the Mohawk]]'' (1939)
* ''[[The Grapes of Wrath (film)|The Grapes of Wrath]]'' (1940)
* ''[[The Long Voyage Home]]'' (1940)
* ''Tobacco Road'' (1941)
* ''[[How Green Was My Valley]]'' (1941)
* ''[[They Were Expendable]]'' (1945)
* ''[[My Darling Clementine (film út 1946)|My Darling Clementine]]'' (1946)
* ''[[The Fugitive (film út 1947)|The Fugitive]]'' (1947)
* ''[[Fort Apache]]'' (1948)
* ''[[3 Godfathers]]'' (1948)
* ''[[Pinky (film út 1949)|Pinky]]'' (1949, uncredited)
* ''[[She Wore a Yellow Ribbon]]'' (1949)
* ''[[Wagon Master (film)|Wagon Master]]'' (1950)
* ''[[Rio Grande (film)|Rio Grande]]'' (1950)
* ''When Willie Comes Marching Home'' (1950)
* ''[[The Quiet Man]]'' (1952)
* ''[[What Price Glory?]]'' (1952)
* ''The Sun Shines Bright'' (1953)
* ''[[Mogambo]]'' (1953)
* ''The Long Gray Line'' (1955)
* ''[[Mister Roberts]]'' (1955, replaced by [[Mervyn LeRoy]])
* ''The Bamboo Cross'' (1955), makke foar telefyzje
* ''[[The Searchers (film)|The Searchers]]'' (1956)
* ''[[The Wings of Eagles]]'' (1957)
* ''[[The Rising of the Moon (film út 1957)|The Rising of the Moon]]'' (1957)
* ''[[The Last Hurrah]]'' (1958)
* ''[[Gideon of Scotland Yard]]'' (1958) (FK: [[Gideon's Day (film)]])
* ''[[The Horse Soldiers]]'' (1959)
* ''[[Sergeant Rutledge]]'' (1960)
* ''[[The Alamo (film út 1960)|The Alamo]]'' 
* ''[[Two Rode Together]]'' (1961)
* ''[[The Man Who Shot Liberty Valance]]'' (1962)
* ''[[How the West Was Won (film)|How the West Was Won]]'' (1962, foar in part)
* ''[[Donovan's Reef]]'' (1963)
* ''[[Cheyenne Autumn]]'' (1964)
* ''[[7 Women]]'' (1966)

{{DEFAULTSORT:Ford, John}}
[[Kategory:Amerikaansk stomme-filmregisseur]]
[[Kategory:Amerikaansk filmregisseur]]
[[Kategory:Oscar-winner]]
[[Kategory:Amerikaansk militêr yn de Twadde Wrâldkriich]]
[[Kategory:Amerikaansk admiraal]]
[[Kategory:Winner fan de Presidinsjele Frijheidsmedalje]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Iersk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1894]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1973]]</text>
      <sha1>pdh67v8lgtczc7oct2t9xifgr9u9d82</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amerikaanske frontier</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59110</id>
    <revision>
      <id>1231626</id>
      <parentid>858291</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T15:11:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1231626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3091" sha1="foztlfjjssnrs7vr1qrk362rt31fleu" xml:space="preserve">[[File:Grabill - The Cow Boy-edit.jpg|right|thumb|200px|De [[cowboy]], dat ikoanyske symboal fan 'e Amerikaanske ''frontier''.]]
De '''Amerikaanske ''frontier''''', of koartwei de '''''frontier''''', is de oantsjutting foar de [[skiednis|histoaryske]] foargrins fan 'e &quot;beskaving&quot; (dat wol sizze: de kolonisaasje troch de blanken) yn [[Noard-Amearika]] yn it algemien en binnen de grinzen fan 'e [[Feriene Steaten]] yn it bysûnder. It begryp omfettet sawol geografy en skiednis as in no grutdiels útstoarne ''way of life'' (&quot;manear fan libjen&quot;), dy't suver in [[kultuer]] op himsels wie.

[[File:Native American Chiefs 1865.jpg|left|thumb|300px|De grutte ferliezers fan 'e Amerikaanske ''frontier'': de [[Yndianen]].]]
De Amerikaanske ''frontier'' as sadanich (d.w.s.: yn in foarm dy't ûnderskiedber wie fan it kolonisearre gebiet mei stêden, yndustry en maatskiplike foarsjennings dat almar mear op [[Jeropa]] begûn te lykjen) ûntstie om [[1700]] hinne oan 'e westgrins fan 'e oarspronklike trettjin Amerikaanske koloanjes. Meitiid skode er almar fierder op nei it westen, oant [[Kalifornje]] en de rest fan 'e Noardamerikaanske westkust ek kolonisearre rekke; doe waard de ''frontier'' beheind ta de flakten en de bergen yn 'e midden fan it kontinint. Oer it generaal kin de ferskowing fan 'e ''frontier'' fêststeld wurde oan 'e hân fan it talitten fan [[Amerikaanske steaten|steaten]] ta de Uny. Dêroan foarôfgeande wie in gebiet in territoarium; sadree't it oan 'e kwalifikaasjes foldie om in folweardige steat te wurden, eat dêr't alle territoaria nei stribben, waard it net mear as ûnderdiel fan 'e ''frontier'' beskôge. Op dy manear ferdwûn de ''frontier'' yn [[1912]], mei de talitting fan [[Arizona]], út 'e legere 48 steaten. [[Alaska]], dat pas yn [[1959]] ta de Uny tatrede, hat sadwaande noch altyd as offisjele bynamme ''The Last Frontier''.

De ''frontier'' is yn 'e Feriene Steaten in suver ikoanysk begryp wurden, dat ferwiist nei de goudene tiden doe't wâldrinners lykas de fiksjonele Nathaniel &quot;Natty&quot; Bumppo, better bekend as Haukeach (''Hawkeye''), út [[James Fenimore Cooper]] syn ferneamde [[roman]] ''[[The Last of the Mohicans]]'', troch de no grutdiels weiwurden wâlden yn 'e eastlike Feriene Steaten swalken, en letter, doe't stoere [[cowboy]]s harren keppels fee oer de [[prêrje]]s fan it [[Wylde Westen]] dreaune en dêrby tusken de bedriuwen troch banditen en [[Yndianen]] moares learden. Men ferjit fansels dat it foar de lju dy't doedestiden libben nei alle gedachten hielendal net sa'n ideäle tiid wie. Likegoed komt men it begryp ''frontier'' yn Amearika oeral tsjin. Yn Jeropa is it faaks hast noch wol it bekendst wurden fan 'e troch [[Gene Roddenberry]] optochte iepeningswurden fan eltse [[Star Trek]]-film en -tillefyzjeôflevering: ''''Space: the final frontier. These are the voyages of the star ship Enterprise...&quot;''

[[Kategory:Amerikaanske frontier| ]]
[[Kategory:Skiednis fan Noard-Amearika]]
[[Kategory:Skiednis fan de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Wylde Westen]]
[[Kategory:18e iuw]]
[[Kategory:19e iuw]]
[[Kategory:20e iuw]]</text>
      <sha1>foztlfjjssnrs7vr1qrk362rt31fleu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arjen Westra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61047</id>
    <revision>
      <id>1231655</id>
      <parentid>1012262</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T16:56:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nhslootweg</username>
        <id>58373</id>
      </contributor>
      <comment>Profiel foto is vernieuwd (was er een uit 2013 en nu uit 2025)</comment>
      <origin>1231655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="718" sha1="jalfcw2to3o3ml8fomzirpvguyux4aa" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Arjen Westra in 2025.jpg|thumb|Arjen Westra, 2025]]
'''Arjen Westra''' ([[1970]]) is in [[Nederlân]]sk [[skriuwer]]/[[sjoernalist]]/[[fotograaf]] fan reisgidsen oer [[Afrika]] en skriuwend sjoernalist foar ûnder oaren de kranten Het Parool, de [[Ljouwerter Krante]], De Standaard, it Algemeen Dagblad, One World Magazine en Vice Versa.

Dêrneist hat Westra in ferskaat oan radio-reportaazjes makke foar de omrop [[LLiNK]] en û.o. fotobydragen makke foar [[Aljazeera International]].

{{DEFAULTSORT:Westra, Arjen}}
[[Kategory:Nederlânsk sjoernalist]]
[[Kategory:Nederlânsk fotograaf]]
[[Kategory:Nederlânsk publisist]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1970]]</text>
      <sha1>jalfcw2to3o3ml8fomzirpvguyux4aa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231657</id>
      <parentid>1231655</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T17:29:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1231657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="744" sha1="2fuw5xgo41ymb8lt59n6xzs4vijfibr" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Arjen Westra in 2025.jpg|thumb|Arjen Westra, 2025]]
'''Arjen Westra''' ([[Zegveld]], [[11 maaie]] [[1970]]) is in [[Nederlân]]sk [[skriuwer]]/[[sjoernalist]]/[[fotograaf]] fan reisgidsen oer [[Afrika]] en skriuwend sjoernalist foar ûnder oaren de kranten Het Parool, de [[Ljouwerter Krante]], De Standaard, it Algemeen Dagblad, One World Magazine en Vice Versa.

Dêrneist hat Westra in ferskaat oan radio-reportaazjes makke foar de omrop [[LLiNK]] en û.o. fotobydragen makke foar [[Aljazeera International]].

{{DEFAULTSORT:Westra, Arjen}}
[[Kategory:Nederlânsk sjoernalist]]
[[Kategory:Nederlânsk fotograaf]]
[[Kategory:Nederlânsk publisist]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1970]]</text>
      <sha1>2fuw5xgo41ymb8lt59n6xzs4vijfibr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Neukirchen (Noard-Fryslân)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64052</id>
    <revision>
      <id>1231705</id>
      <parentid>1124573</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T06:30:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>- stobbeberjocht. Ynfoboks fernijd. + nav., + wat tekst.</comment>
      <origin>1231705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3564" sha1="j3cgshsw7hvo3u45xuncazbvl1e8f53" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                        = Neukirchen
| ôfbylding                    = Neukirchen in NF.PNG
| ôfbyldingsbreedte            = 
| ôfbyldingstekst              = Lokaasje gemeente Neukirchen (read) yn [[Noard-Fryslân]]. 
| flagge                       = 
| wapen                        = DEU Neukirchen (Nordfriesland) COA.svg
| ynwennertal                  = 1.156 &lt;small&gt;(31.12.2024)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.statistik-nord.de/fileadmin/Dokumente/A_I_2_vj_24-4_Zensus22_SH.pdf Statistisches Amt für Hamburg und Schleswig-Holstein (PDF)]&lt;/ref&gt;
| oerflak                      = 31,58 km²
| befolkingstichtens           = 37 ynw./km²
| hichte                       = 0 m
| lân                          = {{DE}} 
| bestjoerlike ienheid 1      = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Kreis
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid 3      = Amt
| namme bestjoerlike ienheid 3= Südtondern
| gemeente-yndieling          = 
| stifting                    = 1934 &lt;small&gt;(as moderne Landgemeinde)&lt;/small&gt;
| postkoade                   = 25927
| webside                     = [https://neukirchen-nordfriesland.de/ neukirchen-nordfriesland.de]
| mapname                     = Sleeswyk-Holstein
| lat_deg                     = 54
| lat_min                     = 52
| lat_sec                     = 23
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 8
| lon_min                     = 43
| lon_sec                     = 53
| lon_dir                     = E
}}
'''Neukirchen''' ([[Noardfrysk]]: ''Naischöspel''; [[Nederdútsk]] ''Niekarken''; [[Deensk]]: ''Nykirke'') is in plak en gemeente yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]] yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]]. De gemeente heart by it [[amt]] Südtondern en telt 1.156 ynwenners (2024).

Neukirchen is tige lanlik en njonken it haaddoarp Neukirchen bestiet de gemeente út in grut tal lytsere buorskippen en pleatsen. De bekendste dêrfan is Seebüll. Oare buorskippen en delsettings yn 'e gemeente binne Hesbüll, Beim Siel, Nordosterdeich en Süderdeich.

== Skiednis en tsjerke ==
Neukirchen waard yn 1231 foar it earst offisjeel neamd yn it [[Grûnboek fan Waldemar]] (it ''Waldemar-Erdbuch'') as in tsjerkedoarp. De Sint-Jehannestsjerke (''St.-Johannes-Kirche'') waard flak foar dy tiid boud as in let-romaansk bakstiennen gebou en hat hjoed-de-dei noch jimmeroan in opmerklike ynventaris út de midsiuwen oant de barokke tiid.

It op terpen lizzende doarp bleau oant 1566 bûtendyksk lizzen. Sûnt it yndykjen fan 'e Gotteskoog yn 1566 krige it plak bliuwend beskerming tsjin 'e see.

==Seebüll==
[[Ofbyld:Neukirch seebüll.jpg|thumb|left|Hûs Seebüll]]
Yn Seebüll, gemeente Neukirchen, wenne en wurke de [[ekspresjonisme|ekspresjonistyske]] keunstskilder [[Emil Nolde]] in grut part fan syn libben. Seebüll wie earder in ferlitten [[warft]]. Nolde en de frou (Ada) kochten de terp yn 1923 en neamde dy ''Seebüll''. Sy lieten dêr yn 1930 in wente mei atelier bouwe, dat nei syn ferstjerren it Noldemuseum waard.

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Neukirchen (Nordfriesland)}}
}}
{{DEFAULTSORT:Neunkirchen, Noard-Fryslan}}
{{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}}
[[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]]</text>
      <sha1>j3cgshsw7hvo3u45xuncazbvl1e8f53</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231707</id>
      <parentid>1231705</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T07:23:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>+ Noardfryske namme yn kop ynfoboks</comment>
      <origin>1231707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3579" sha1="4dacfzmwhek104y4d9av8seevx0hnz9" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                        = Neukirchen / Naischöspel
| ôfbylding                    = Neukirchen in NF.PNG
| ôfbyldingsbreedte            = 
| ôfbyldingstekst              = Lokaasje gemeente Neukirchen (read) yn [[Noard-Fryslân]]. 
| flagge                       = 
| wapen                        = DEU Neukirchen (Nordfriesland) COA.svg
| ynwennertal                  = 1.156 &lt;small&gt;(31.12.2024)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.statistik-nord.de/fileadmin/Dokumente/A_I_2_vj_24-4_Zensus22_SH.pdf Statistisches Amt für Hamburg und Schleswig-Holstein (PDF)]&lt;/ref&gt;
| oerflak                      = 31,58 km²
| befolkingstichtens           = 37 ynw./km²
| hichte                       = 0 m
| lân                          = {{DE}} 
| bestjoerlike ienheid 1      = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Kreis
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid 3      = Amt
| namme bestjoerlike ienheid 3= Südtondern
| gemeente-yndieling          = 
| stifting                    = 1934 &lt;small&gt;(as moderne Landgemeinde)&lt;/small&gt;
| postkoade                   = 25927
| webside                     = [https://neukirchen-nordfriesland.de/ neukirchen-nordfriesland.de]
| mapname                     = Sleeswyk-Holstein
| lat_deg                     = 54
| lat_min                     = 52
| lat_sec                     = 23
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 8
| lon_min                     = 43
| lon_sec                     = 53
| lon_dir                     = E
}}
'''Neukirchen''' ([[Noardfrysk]]: ''Naischöspel''; [[Nederdútsk]] ''Niekarken''; [[Deensk]]: ''Nykirke'') is in plak en gemeente yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]] yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]]. De gemeente heart by it [[amt]] Südtondern en telt 1.156 ynwenners (2024).

Neukirchen is tige lanlik en njonken it haaddoarp Neukirchen bestiet de gemeente út in grut tal lytsere buorskippen en pleatsen. De bekendste dêrfan is Seebüll. Oare buorskippen en delsettings yn 'e gemeente binne Hesbüll, Beim Siel, Nordosterdeich en Süderdeich.

== Skiednis en tsjerke ==
Neukirchen waard yn 1231 foar it earst offisjeel neamd yn it [[Grûnboek fan Waldemar]] (it ''Waldemar-Erdbuch'') as in tsjerkedoarp. De Sint-Jehannestsjerke (''St.-Johannes-Kirche'') waard flak foar dy tiid boud as in let-romaansk bakstiennen gebou en hat hjoed-de-dei noch jimmeroan in opmerklike ynventaris út de midsiuwen oant de barokke tiid.

It op terpen lizzende doarp bleau oant 1566 bûtendyksk lizzen. Sûnt it yndykjen fan 'e Gotteskoog yn 1566 krige it plak bliuwend beskerming tsjin 'e see.

==Seebüll==
[[Ofbyld:Neukirch seebüll.jpg|thumb|left|Hûs Seebüll]]
Yn Seebüll, gemeente Neukirchen, wenne en wurke de [[ekspresjonisme|ekspresjonistyske]] keunstskilder [[Emil Nolde]] in grut part fan syn libben. Seebüll wie earder in ferlitten [[warft]]. Nolde en de frou (Ada) kochten de terp yn 1923 en neamde dy ''Seebüll''. Sy lieten dêr yn 1930 in wente mei atelier bouwe, dat nei syn ferstjerren it Noldemuseum waard.

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Neukirchen (Nordfriesland)}}
}}
{{DEFAULTSORT:Neunkirchen, Noard-Fryslan}}
{{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}}
[[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]]</text>
      <sha1>4dacfzmwhek104y4d9av8seevx0hnz9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:Tema:Fryslân/Op dizze dei/6 maart</title>
    <ns>10</ns>
    <id>101424</id>
    <revision>
      <id>1231614</id>
      <parentid>820432</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T13:46:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Hagemann --&gt; Hageman</comment>
      <origin>1231614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="683" sha1="kteqf6arqjxbclp9ebxreem2n06gq80" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Richard_Hageman.jpg|right|100px|Hageman]]
* [[1863]] - [[Sjirk Linses van der Burg]], Frysk beweger en notaris berne († [[1932]]).
* [[1883]] - Yn in fleanende stoarm fergiet de [[fisker]]sfloat fan [[Peazens (doarp)|Peazens]]-[[Moddergat]]. Santjin skippen sinke en 83 [[fisker]]s ferlieze dêrby it libben.
* [[1954]] - [[Geart Japiks van den Berg]], Frysk rimelder en folksdichter ferstoarn (* [[1886]]).
* [[1966]] - [[Richard Hageman]], Frysk-Amerikaansk konsertpianist, dirigint en filmmuzykkomponist ferstoarn (* [[1881]]).
* [[2012]] - [[Jaap Boersma]], Nederlânsk politikus ferstoarn (* [[1929]]).
&lt;noinclude&gt;
[[Kategory:Berjocht:Tema:Fryslân|mrt]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kteqf6arqjxbclp9ebxreem2n06gq80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2022</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123052</id>
    <revision>
      <id>1231598</id>
      <parentid>1229220</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T13:30:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Films */ +</comment>
      <origin>1231598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56226" sha1="8hhwun5khsvs44mqduwwsxdlf7765xh" xml:space="preserve">{{JiersideBoppe}}

{{Kalinders}}{{Kalinderjier}}
== Foarfallen ==
;jannewaris
*[[1 jannewaris|1]] - It [[Regional Comprehensive Economic Partnership]], de grutste [[frijhannel]]sône fan 'e wrâld, wurdt yn wurking steld. It gebiet omfiemet [[Austraalje (lân)|Austraalje]], [[Birma]], [[Brûnei]], de [[Filipinen]], [[Fjetnam]], [[Yndoneezje]], [[Japan]], [[Kambodja]], [[Maleizje]], [[Laos]], [[Nij-Seelân]], [[Sina]], [[Singapoer]], [[Súd-Koreä]] en [[Tailân]].
*[[2 jannewaris|2]] - Yn [[Kazachstan]] brekke [[protesten yn Kazachstan (2022)|grutskalige protesten]] út tsjin it [[regear]] fan [[diktator]] [[Kassym-Jomart Tokajev]]. Dy binne yn 't earstoan rjochte tsjin 'e ferheging fan 'e [[benzine]]prizen, mar kantsje har de folgjende dagen almar mear oan tsjin 'e [[korrupsje]] fan 'e hearskjende [[elite]].
*[[6 jannewaris|6]] - Yn [[Kazachstan]] wurde [[protesten yn Kazachstan (2022)|de protesten]] troch de autoriteiten mei grouwélich [[geweld]] de kop yn drukt. Guon oare leden fan 'e [[Kollektive Feilichheidsferdrachsorganisaasje]], wêrûnder [[Ruslân]] en [[Wyt-Ruslân]], stjoere op fersyk fan [[presidint]] [[Kassym-Jomart Tokajev]] helptroepen.
*[[7 jannewaris|7]] - Der hawwe no wrâldwiid 300 miljoen gefallen fan [[COVID-19]] west.
*[[10 jannewaris|10]] - Foar it earst wurdt der mei súkses in [[baarch|bargehert]] yn in [[minske]] [[orgaantransplantaazje|transplantearre]].
*10 - Yn [[Nederlân]] wurdt nei in [[kabinetsformaasje|formaasje]] fan 299 [[dagen]] (de langste ea) it [[Kabinet-Rutte IV]] ynstallearre.
*[[15 jannewaris|15]] - In [[útbarsting fan de Hunga Tonga (2022)|grutte útbarsting]] fan 'e ûnderseeske [[fulkaan]] de [[Hunga Tonga]], yn [[Tonga]], soarget foar [[tsûnamy]]warskôgings yn it hiele gebiet fan 'e [[Stille Oseaan]]. De skea falt ta, behalven yn [[Perû]], dêr't de weagen [[oaljeramp yn Perû (2022)|in oaljeramp]] feroarsaakje. De útbarsting easket yn Tonga 5 [[minske]]libbens en oerdekt it lân mei in tsjûke laach [[gif]]tige [[fulkanyske jiske]], wat foar swierrichheden op it mêd fan [[drinkwetter]]foarsjenning liedt.
*[[20 jannewaris|20]] - It [[Nederlân]]ske [[online]] [[konsuminteprogramma]] ''[[BOOS (websearje)|BOOS]]'' publisearret in [[fideo]] wêryn't ferskate meiwurkers fan 'e [[tillefyzjeprogramma|tillefyzje]][[talintejacht]]en ''[[The Voice of Holland]]'' en ''[[The Voice Kids (Nederlân)|The Voice Kids]]'', ûnder wa [[orkest]]lieder [[Jeroen Rietbergen]] en [[sjuery (kompetysje)|sjuerylid]] [[Ali B]], beskuldige wurde fan [[seksueel oer de grins geand gedrach]], wat ta it stopsetten fan 'e programma's en in grut trelit yn 'e [[media]] liedt.
*[[21 jannewaris|21]] - By [[bombardemint op de finzenis yn Saäda|in bombardemint]] troch [[Saûdy-Araabje]] fan 'e [[Jemen]]ityske [[stêd]] [[Saäda]], yn it ramt fan 'e oangeande [[Twadde Jemenityske Boargeroarloch]], wurdt de pleatslike [[finzenis]] rekke ynstee fan posysjes fan 'e [[Hûty]]rebellen. Der komme teminsten 70 [[finzen]]n om.
*[[23 jannewaris|23]] - By [[steatsgreep yn Boerkina Faso (jannewaris 2022)|in steatsgreep]] yn [[Boerkina Faso]] wurdt [[presidint]] [[Roch Marc Christian Kaboré]] troch it [[kriichsmacht|leger]] ôfset.
* 23 - De [[tropyske stoarm]] [[Tropyske stoarm Ana (2022)|Ana]] slacht ta yn it [[easten]] fan [[Súdlik Afrika]] en easket 115 [[libben]]s yn [[Madagaskar]], [[Malawy]] en [[Mozambyk]].
*[[28 jannewaris|28]] - It tal [[faksinaasje]]s tsjin it [[COVID-19]]-[[firus (biology)|firus]] dat wrâldwiid dien is, passearret de 10 miljard.
;febrewaris
*[[1 febrewaris|1]] - [[Denemark]] heft alle beheinende maatregels yn it ramt fan 'e [[koroanafiruspandemy (2019-2020)|koroanafiruspandemy]] op.
*1 - [[Eastenryk]] wurdt it earste lân dêr't [[faksinaasje]] tsjin it [[COVID-19]]-[[firus (biology)|firus]] no ferplichte is.
*[[3 febrewaris|3]] - By in [[militêre operaasje]] fan [[kommando's]] fan it [[Amerikaanske Leger]] yn it noardwesten fan [[Syrje]] komt de lieder fan 'e saneamde [[Islamityske Steat yn Irak en Syrje]], [[Abû Ibrahim al-Hasjimi al-Koerasji]], om as er himsels [[ûntploffing|opblaasd]] om syn [[finzen]]name tsjin te kearen.
*3 - [[Yndia]] wurdt it trêde lân op 'e wrâld nei de [[Feriene Steaten]] en [[Brazylje]] dêr't no mear as 500.000 [[minsken]] [[ferstoarn]] binne oan [[COVID-19]].
*[[4 febrewaris|4]]-[[20 febrewaris|20]] - Yn 'e [[Sina|Sineeske]] [[haadstêd]] [[Peking]] wurde de [[Olympyske Winterspullen 2022]] holden.
*[[5 febrewaris|5]] - It tal [[stjergefal]]len yn 'e [[Feriene Steaten]], feroarsake troch de [[koroanafiruspandemy (2019-2020)|koroanafiruspandemy]], passearret de 900.000. 
*[[8 febrewaris|8]] - Der hawwe no wrâldwiid 400 miljoen gefallen fan [[COVID-19]] west.
*[[15 febrewaris|15]] - De [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[prins]] [[Andrew, hartoch fan York|Andrew]] treft in [[skikking]] mei [[Virginia Giuffre]], de [[Feriene Steaten|Amerikaanse]] dy't him beskuldiget fan [[seksueel misbrûk]] by syn besiken oan 'e [[filla]] fan [[miljonêr]] en [[sedemisdriuw|sededelinkwint]] [[Jeffrey Epstein]].
*[[17 febrewaris|17]]-[[21 febrewaris|21]] - Yn fiif [[dagen]] tiid wurde [[Nederlân]] en de rest fan [[Noardwest-Jeropa]] troffen troch trije swiere [[stoarm]]en: [[Stoarm Dudley|Dudley]], [[Stoarm Eunice|Eunice]] en [[Stoarm Franklin|Franklin]]. Dêrby falle teminsten 14 [[dea]]den.
*[[21 febrewaris|21]] - De [[Ruslân|Russyske]] [[presidint]] [[Vladimir Pûtin]] erkent de ûnôfhinklikheid fan 'e selsútroppen [[republiken]] [[Folkrepublyk Donjetsk|Donjetsk]] en [[Folkrepublyk Lûhansk|Lûhansk]], de gebieten yn it easten fan 'e [[Oekraïne]] dy't yn 'e hannen binne fan [[etnysk]] [[Russen|Russyske]] [[rebel]]len. 
*[[22 febrewaris|22]] - De [[Dútslân|Dútske]] [[bûnskânselier]] [[Olaf Scholz]] leit it goedkarringsproses stil fan [[Nord Stream&amp;nbsp;2]], in nije [[ierdgas]]piiplieding fan [[Ruslân]] troch de [[Eastsee]] nei Dútslân. Dêrtroch kin dy, hoewol foltôge, foarearst net yn gebrûk nommen wurde. Dit is ien fan 'e [[sanksje]]s tsjin Ruslân fanwegen it erkennen fan 'e rebellerepublykjes yn it easten fan 'e [[Oekraïne]]. Oare sanksjes fan û.o. de [[Jeropeeske Uny]], de [[Feriene Steaten]], it [[Feriene Keninkryk]], [[Japan]], [[Kanada]] en [[Austraalje (lân)|Austraalje]] treffe Russyske [[bank (finansjele ynstelling)|banken]] en teffens [[oligarch|oligargen]] yn it freonefermidden fan [[presidint]] [[Vladimir Pûtin]].
*[[24 febrewaris|24]] - [[Ruslân]] fiert [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|in grutskalige militêre ynfal]] yn 'e [[Oekraïne]] út. Dêrmei giet de [[Russysk-Oekraynske Oarloch]], dat sûnt [[2014]] in konflikt mei lege yntinsiteit is, in folslein nije faze yn. [[Westerske wrâld|Westerske lannen]] kundigje ekstreme sanksjes tsjin Ruslân oan.
*[[25 febrewaris|25]] - Yn it easten fan 'e [[Oekraïne]] begjint [[Belis fan Mariûpol|it belis]] fan 'e stêd [[Mariûpol]] troch [[Ruslân|Russyske]] [[troepen]].
*[[26 febrewaris|26]] - [[Dútslân]], dat sûnt de [[Twadde Wrâldoarloch]] gjin [[wapen]]s levere hat oan lannen dy't yn [[oarloch]] binne, makket in ommeswaai en beslút ta it leverjen fan wapens oan 'e [[Oekraïne]]. De [[Feriene Steaten]] en de [[Jeropeeske Uny]] komme ta oerienstimming om beskate [[Ruslân|Russyske]] [[bank (finansjele ynstelling)|banken]] út te sluten fan it ynternasjonaal betellingsferkear by wize fan [[sanksje]] foar de [[Russyske ynvaazje fan de Oekraïne (2022)|Russyske ynvaazje fan 'e Oekraïne]].
*[[27 febrewaris|27]] - Yn [[Wyt-Ruslân]] wurdt in [[referindum]] holden wêrby't de [[befolking]] ynstimd hawwe soe mei it opheffen fan 'e net-[[atoombom|nukleêre]] status fan it lân en ek mei de permaninte stasjonearring fan [[Ruslân|Russyske]] troepen yn it lân. Mei't Wyt-Ruslân in [[diktatuer]] is dêr't gjin frije en earlike [[ferkiezing]]s besteane, is ûndúdlik wat de wiere útslach fan it referindum is.
*[[28 febrewaris|28]] - Yn in ienriedigens mei de rest fan 'e [[Westerske wrâld]] dêr't gjin presedint foar bestiet, kundigje ek [[Switserlân]], [[Monako]] en [[Singapoer]] sanksjes ôf tsjin [[Ruslân]] omreden fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]].
;maart
*[[2 maart|2]] - Neffens de [[Feriene Naasjes]] binne al 2 miljoen [[flechtling]]en de [[oarloch]] yn 'e [[Oekraïne]] ûntflechte troch de grinzen fan buorlannen oer te gean.
*[[3 maart|3]] - Yn it suden fan 'e [[Oekraïne]] falt de stêd [[Cherson]] yn [[Ruslân|Russyske]] hannen. Ek de [[Kearnsintrale Zaporizja]] wurdt troch de Russen ferovere, wêrby't se de gebouwen fan 'e sintrale mei [[artillery]] besjitte. De [[domdrystens]] fan dat dwaan wurdt wrâldwiid skande fan sprutsen.
*[[4 maart|4]] - Yn [[Ruslân]] wurdt in nije [[wet]] oannommen, dy't 15 jier [[finzenisstraf]] set op it fersprieden fan &quot;[[nepnijs]]&quot; oer de &quot;[[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|spesjale militêre operaasje]]&quot; yn 'e [[Oekraïne]]. In protte bûtenlânske [[media]]-[[organisaasje]]s, wêrûnder [[CNN]] en de [[BBC]], beëinigje har wurk yn it lân.
*[[4 maart|4]]-[[13 maart|13]] - Yn 'e [[Sina|Sineeske]] [[haadstêd]] [[Peking]] wurde de [[Paralympyske Winterspullen 2022]] holden. [[Ruslân]] en syn bûnsgenoat [[Wyt-Ruslân]] wurde omreden fan harren ferantwurdlikens foar de [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|ynfal yn 'e Oekraïne]] útsletten fan dielname.
*[[8 maart|8]] - [[Ierdoaljemaatskippij]] [[Shell]], [[restaurant]]keatling [[McDonald's]], [[frisdrinken]]produsint [[Coca-Cola]] en [[kofjehûs]]keatling [[Starbucks]] lûke har omreden fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]] werom út [[Ruslân]].
*[[10 maart|10]] - [[Sily]] fiert it [[homohoulik]] yn.
*[[16 maart|16]] - By de [[Nederlânske gemeenteriedsferkiezings (2022)|gemeenteriedsferkiezings]] yn [[Nederlân]] binne benammen de lokale [[politike partij]]en de grutte winners.
*[[24 maart|24]] - De [[NATO]] makket bekend dat der 40.000 man gefjochtstroepen ekstra stasjonearre wurde sille oan 'e eastflank fan it bûngenoatskip, yn [[Slowakije]], [[Hongarije]], [[Roemeenje]] en [[Bulgarije]], yn ferbân mei de nije bedriging dy't [[Ruslân]] ynhâldt sûnt de [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|ynfal yn 'e Oekraïne]]. 
*[[25 maart|25]] - It [[regear]] fan [[Ruslân]] makket bekend dat &quot;de earste faze&quot; fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]] foltôge is, en dat de striid fan no ôf oan benammen taspitst wurde sil op 'e eastlike [[Donbas]]-regio.
*[[29 maart|29]] - It regear fan [[Ruslân]] kundiget oan dat yn it ramt fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]] de [[oarloch]]shannelings om 'e [[Oekraïne|Oekraynske]] haadstêd [[Kiëv]] hinne &quot;struktureel werombrocht&quot; wurde sille. [[Westerske wrâld|Westerske]] analisten hâlde it derop dat by de Russyske lieding it besef trochkringt dat it mei de hjoeddeistige steat fan it [[Russyske Leger]] net mooglik is om Kiëv yn te nimmen.
;april
*[[3 april|3]] - Nei de weromlûking fan [[Ruslân|Russyske]] [[troepen]] út [[Bûtsja]], in westlike [[foarstêd]] fan 'e [[Oekraïne|Oekraynske]] haadstêd [[Kiëv]], komt oan it ljocht dat dêr 300 oant 400 [[boarger]]s troch it [[Russyske Leger]] [[fermoarde]] binne by it saneamde [[Bloedbad fan Bûtsja]]. Dat wurdt rûnom oanmurken foar in [[oarlochsmisdie]]. Yn 'e [[Westerske wrâld]] wurdt skokt reägearre en oproppen ta noch strangere sanksjes tsjin Ruslân.
*[[7 april|7]] - De [[Algemiene Gearkomste fan 'e Feriene Naasjes]] stimt mei 93 tsjin 24 lidsteaten om [[Ruslân]] út 'e [[Minskerjochteried fan 'e Feriene Naasjes]] te setten. 58 lannen ûnthâlde har fan stimming.
*[[8 april|8]] - [[Ruslân]] kriget rûnom [[krityk]] as it [[bombardemint fan it treinstasjon fan Kramatorsk|in bombardemint]] útfierd op it [[treinstasjon]] fan 'e [[Oekraïne|Oekraynske]] stêd [[Kramatorsk]]. By de oanfal komme 59 [[boarger]]s om dy't de krite besochten te ûntflechtsjen en reitsje 109 oaren [[ferwûne]].
*[[9 april|9]] - De [[Pakistan|Pakistaanske]] [[premier]] [[Imran Khan]] moat ôftrede nei't er yn 'e [[Nasjonale Assimblee (Pakistan)|Nasjonale Assimblee]] in [[moasje fan wantrouwen]] ferlern hat. Hy wurdt twa dagen letter opfolge troch [[opposysje (polityk)|opposysjelieder]] [[Shehbaz Sharif]].
*[[13 april|13]] - Der hawwe no wrâldwiid 500 miljoen gefallen fan [[COVID-19]] west.
*[[14 april|14]] - By in [[Oekraïne|Oekraynske]] raketoanfal wurdt de ''[[Moskva (skip út 1979)|Moskva]]'', it [[flaggeskip]] fan 'e [[Ruslân|Russyske]] [[Swarte-Seefloat]], ta [[sinken]] brocht.
*[[24 april|24]] - By de twadde omgong fan 'e [[Frânske presidintsferkiezings (2022)|Frânske presidintsferkiezings]] ferslacht de sittende [[sintrisme|sintristyske]] [[presidint]] [[Emmanuel Macron]] syn [[ekstreem-rjochts]]e útdaachster [[Marine Le Pen]].
*[[25 april|25]] - [[Miljardêr]] [[Elon Musk]], wrâlds [[rykdom|rykste]] man, skaft foar [[$]]44&amp;nbsp;miljard it [[sosjale media|sosjaal medium]] [[Twitter]] oan.
*[[27 april|27]] - [[Ruslân]] set de levering fan [[ierdgas]] oan [[Poalen]] en [[Bulgarije]] stil as dy lannen wegerje te beteljen yn [[Russyske roebel|roebels]]. (Yn it [[kontrakt]] is fêstlein dat se yn [[Amerikaanske dollar|dollars]] of [[euro's]] betelje meie, mar troch de ynternasjonale [[boycot]] fan Ruslân yn it ramt fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]] kin Ruslân net by tegoeden yn bûtenlânske [[faluta]].)
*27 - De [[bitcoin]] wurdt in offisjele [[muntienheid]] fan 'e [[Sintraalafrikaanske Republyk]].
;maaie
*[[2 maaie|2]] - [[Ruslân]] kundiget oan dat it him, omreden fan 'e ynternasjonale [[sanksje]]s dy't tsjin it lân ôfkundige binne yn it ramt fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]], binnen twa jier weromlûke sil út 'e gearwurking oangeande [[romtefeart]] op it mêd fan it [[Ynternasjonaal Romtestasjon ISS]].
*[[6 maaie|6]] - De [[Omgong fan Itaalje]] 2022 start yn [[Bûdapest]] [[Hongarije]].
*[[9 maaie|9]] - [[Premier]] [[Mahinda Rajapaksa]] fan [[Sry Lanka]] treedt ôf nei [[protesten yn Sry Lanka (2022)|oanhâldende en fûleinige protesten]] tsjin 'e [[ekonomyske krisis yn Sry Lanka (2022)|ekonomyske krisis yn it lân]].
*9 - By [[Filipynske presidintsferkiezings (2022)|presidintsferkiezings]] yn 'e [[Filipinen]] wurdt [[Ferdinand Marcos jr.]], better bekend ûnder syn [[bynamme]] &quot;Bongbong&quot;, keazen ta de nije [[presidint]]. Hy is de [[soan]] fan [[Ferdinand Marcos]], dy't yn 'e [[1970-er jierren|1970-er]] en [[1980-er jierren]] as [[diktator]] yn skrikbewâld fierde yn it lân.
*[[11 maaie|11]] - By de [[stêd]] [[Djenin]], yn it [[Westjordaanlân]], wurdt de [[Palestina|Palestynske]] [[ferslachjouster]] foar [[Al-Jazeera]] [[Sjiriin Abû Akleh]] [[dea]]sketten as se ferslach docht fan botsings tusken Palestynske [[demonstraasje (protest)|demonstranten]] en [[Israel]]yske [[soldaten]]. Ut ferklearrings fan [[tsjûge (strafrjocht)|eachtsjûgen]] en ûndersyk troch ferskate [[media]], wêrûnder Al-Jazeera en [[CNN]], docht bliken dat it giet om in opsetlike [[moard]] troch in Israelyske [[skerpskutter]].
*[[12 maaie|12]] - [[Sagittarius A*]], in supermassyf [[swart gat]] yn it sintrum fan 'e [[Molkewei]], wurdt troch [[astronomen]] foar it earst direkt yn byld brocht.
*12 - Yn 'e [[Feriene Steaten]] binne no mear as 1 miljoen [[minsken]] [[ferstoarn]] oan [[COVID-19]].
*[[13 maaie|13]] - It frachtskip de ''Ilse-Marie'' út [[Warten]] fart de [[Ljouwert (stêd)|Ljouwerter]] wenwyk [[Suderbuorren (wyk)|Suderbuorren]] yn as de [[skipper (gesachfierder)|skipper]] net goed wurden is, en fernielt dêrby ferskate [[oanlissteger]]s en [[boat]]sjes.
*[[14 maaie|14]] - [[Oekraïne|Oekraynske]] troepen ferdriuwe de [[Ruslân|Russyske]] ynfallers út 'e omkriten fan 'e op ien nei grutste stêd fan 'e Oekraïne, [[Charkiv]], en winne sa de [[Slach om Charkiv (2022)|Slach om Charkiv]].
*[[15 maaie|15]] - [[Paus]] [[Fransiskus (paus)|Fransiskus]] ferklearret [[Titus Brandsma]] [[hillichferklearring|hillich]].
*[[16 maaie|16]] - De lêste ferdigeners fan 'e [[Oekraïne|Oekraynske]] stêd [[Mariûpol]], oan 'e [[kust]] fan 'e [[See fan Azov]], [[oerjefte|jouwe har oer]] oan 'e [[Ruslân|Russyske]] ynfallers. Dêrmei komt der nei 82 [[dagen]] in ein oan 'e [[Slach om Mariûpol (2022)|Slach om Mariûpol]].
*[[18 maaie|18]] - [[Finlân]] en [[Sweden]] freegje it lidmaatskip fan 'e [[NATO]] oan, mei't se benaud wurden binne fan 'e agresje fan [[Ruslân]] tsjin 'e [[Oekraïne]].
*[[20 maaie|20]] - De [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO) hâldt in [[gearkomste|needgearkomste]] oer it opdûken fan gefallen fan 'e [[apepokken]] yn in tsienmannich [[lannen]] bûten it natuerlike [[ferspriedingsgebiet]] yn [[Sintraal-Afrika]] en [[West-Afrika]].
*[[21 maaie|21]] - By [[Australyske ferkiezings (2022)|federale ferkiezings]] yn [[Austraalje (lân)|Austraalje]] ferslacht de [[sosjalist]]yske [[Laborpartij (Austraalje)|Laborpartij]] fan [[Anthony Albanese]] de [[Liberale Partij fan Austraalje|Liberaal]]-[[Nasjonale Partij fan Austraalje|Nasjonale]] [[koälysje]] fan sittend [[premier]] [[Scott Morrison]]. De [[elektoraat|kiezers]] binne benammen ûntefreden oer it fierhinne negearjen troch Morrison-en-dy fan it [[klimaatferoaring]]sfraachstik.
*[[24 maaie|24]] - By [[skoallesjitpartij yn Uvalde|in sjitpartij]] yn in [[legere skoalle]] yn [[Uvalde (Teksas)|Uvalde]], yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Teksas]], rjochtet in mei [[mitrailleur]]s bewapene [[sljochtsinnigens|geastlik steurde]] 18-jierrige [[jonge]] in [[bloedbad]] oan. Der komme 19 [[bern (persoan)|bern]] en 2 [[learkrêft]]en om. De dieder, dy't foartiid ek syn eigen [[beppe]] besocht hat te fermoardzjen, wurdt troch de [[plysje]] deasketten.
;juny
* [[2 juny|2]] - Yn it [[Feriene Keninkryk]] begjint it saneamde [[Patina Jubileum fan Elizabeth II|Platina Jubileum]], wêrby't fiert wurdt dat [[keninginne]] [[Elizabeth II fan it Feriene Keninkryk|Elizabeth&amp;nbsp;II]] 70 jier op 'e troan sit.
* [[5 juny|5]] - By [[Tsjerke-oanfal yn Owo|in bomoanslach en besjitting]] fan in [[tsjerke]] yn [[Owo]], yn [[Nigearia]], komme mear as 50 [[minske]]n om en reitsje nochris 60 oaren [[ferwûne]]. De [[oanslach (misdriuw)|oanslach]] wurdt opeaske troch [[Islamityske Steat yn West-Afrika]].
* [[6 juny|6]] - De 88ste [[Alvestêdetocht op de Fyts]] giet de boeken yn as ien fan de swierste âlvestêdetochten ea fanwegen it minne [[waar]] ([[rein (delslach)|rein]] en hurde [[wyn (waar)|wyn]]).
*6 - Foar it earst yn 125-jier moat de [[Bûnspartij foar Senioaren]] healwei de twadde omgong beëinige wurden fanwegen it minne [[waar]].
* [[9 juny|9]] - [[Tailân]] dekriminalisearret it rekreätyf gebrûk fan [[kannabis]] en [[himp]].
* [[14 juny|14]] - It [[regear]] fan it eilânsteatsje [[Kiribaty]], yn 'e [[Stille Súdsee]], ropt de [[needtastân]] út omreden fan slimme en oanhâldende [[drûchte]].
* [[19 juny|19]] - By de twadde omgong fan 'e [[Frânske parlemintsferkiezings (2022)|Frânske parlemintsferkiezings]] behellet de [[Ensemble Citoyens|Ensemble]]-[[koälysje]], fan [[presidint]] [[Emmanuel Macron]], de oerwinning mei 245 fan 577 sitten yn 'e [[Nasjonale Assimblee (Frankryk)|Nasjonale Assimblee]]. Ensemble ferliest lykwols de absolute mearderheid.
* 19 - By de [[Kolombiaanske presidintsferkiezings (2022)|presidintsferkiezings]] yn [[Kolombia]] wurdt foar it earst yn 'e [[Kolombiaanske skiednis|skiednis fan it lân]] in [[links (polityk)|linkse]] kandidaat, de eardere [[guerrilja]]strider [[Gustavo Petro]], ta it heechste [[amt (funksje)|amt]] keazen.
* [[22 juny|22]] - It easten fan [[Afganistan]] wurdt troffen troch [[ierdbeving yn Afganistan (juny 2022)|in ierdbeving]] mei in krêft fan 5,9 op 'e [[skaal fan Richter]]. Dêrby komme teminsten 1.500 [[minske]]n yn Afganistan om en 43 yn it oanbuorjende [[Pakistan]].
* [[24 juny|24]] - Yn 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]] falt de stêd [[Sevjerodonjetsk]] yn [[Ruslân|Russyske]] hannen. 
* 24 - It [[Amerikaansk Heechgerjochtshôf]], dat in [[konservative]] mearderheid hat sûnt [[presidint]] [[Donald Trump]] der trije aartskonservative [[rjochter]]s yn beneamde, smyt in eardere [[fûnis|útspraak]] yn 'e [[rjochtsaak]] ''[[Roe v. Wade]]'' út [[1973]] om en heft dêrmei it algemien rjocht op [[abortus]] yn 'e [[Feriene Steaten]] op.
* [[28 juny|28]]-[[30 juny|30]] - Op in top yn [[Madrid]] akseptearret de [[NATO]] it fersyk om lidmaatskip troch [[Sweden]] en [[Finlân]], nei't [[presidint]] [[Recep Tayyip Erdoğan]] fan [[Turkije]] syn ferset dêrtsjin opjûn hat.
;july
*[[1 july|1]] - [[Yair Lapid]] wurdt de nije premier fan [[Israel]]; hy lost [[Naftali Bennett]] ôf.
*1 - [[Switserlân]] fiert it [[homohoulik]] yn.
*1 - De [[Omgong fan Frankryk]] 2022 start yn [[Keappenhaven]] [[Denemark]].
*[[3 july|3]] - In geastlik siike man sjit yn in winkelsintrum yn 'e [[Denemark|Deenske]] haadstêd [[Keappenhaven]] trije minsken dea, en en der reitsje meardere minsken ferwûne.
*[[7 july|7]] - [[Boris Johnson]] treedt ôf as lieder fan de [[Konservative Partij (Feriene Keninkryk)|Konservative Partij]], mar is fan doel [[premier]] fan it [[Feriene Keninkryk]] te bliuwen oant in nije lieder keazen is.&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2435695-premier-johnson-kondigt-vertrek-aan-wil-aanblijven-tot-er-een-opvolger-is {{nl}} NOS, 7-7-2022, Premier Johnson kondigt vertrek aan, wil aanblijven tot er een opvolger is]&lt;/ref&gt;
* [[8 july|8]] - De [[Japan]]ske âld-[[premier]] [[Shinzo Abe]] wurdt delsketten by in [[taspraak|ferkiezingstaspraak]] yn [[Nara]] en beswykt oan syn [[ferwûning]]en.
* [[9 july|9]] - [[Sloveenje]] fiert it [[homohoulik]] yn.
* 9 - [[Presidint]] [[Gotabaya Rajapaksa]] en [[premier]] [[Ranil Wickremesinghe]] fan [[Sry Lanka]] stimme dermei yn om ôf te treden as gefolch fan 'e [[protesten yn Sry Lanka (2022)|grutskalige en oanhâldende protesten]] tsjin 'e [[ekonomy]]ske krisis yn it lân.
* [[18 july|18]] - Yn [[Yndia]] wurdt [[Droupadi Murmu]] keazen ta [[presidint]]e; hja is de earste [[frou]] út in lânseigen [[etnysk]]e [[minderheid]] (de [[Santal (folk)|Santal]]) dy't dat [[amt (funksje)|amt]] beklaait, en teffens de jongste persoan oant no ta.
* [[23 july|23]] - De [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO) ropt de útbraak fan 'e [[apepokken]] út ta in &quot;needgefal fan ynternasjonale soarch op it mêd fan 'e publike sûnens&quot;. Der binne no mear as 17.000 gefallen fan 'e [[sykte]] registrearre yn 75 [[lannen en territoaria]].
* [[24 july|24]] - De [[Denemark|Deenske]] [[hurdfytser]] [[Jonas Vingegaard]] wint de [[Omgong fan Frankryk]] 2022
* 24 -  De fernijde [[Omgong fan Frankryk foar froulju]] set útein yn [[Parys]].
* [[30 july|30]] - Nei twa jier sûnder [[skûtsjesilen]] giet it [[Sintrale Kommisje Skûtsjesilen|SKS kampioenskip]] yn 2022 wer los
* [[31 july|31]] - [[Ayman al-Zawahiri]], dy't sûnt de [[dea]] fan [[Osama bin Laden]] de lieding oer it [[terrorisme|terreurnetwurk]] [[Al-Qaida]] hat, wurdt [[moard|fermoarde]] by in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[drone]]-oanfal op syn [[wente]] yn 'e [[Afganistan|Afgaanske]] [[haadstêd]] [[Kabul]].
* 31 - De [[Nederlân]]ske [[hurdfytster]] [[Annemiek van Vleuten]] wint de [[Omgong fan Frankryk foar froulju]] 2022
;augustus
* [[3 augustus|3]] - [[Tjisse Steenstra]], [[Hans Wassenaar]] en [[Renze Pieter Hiemstra]] winne yn [[Frjentsjer]] de [[PC 2022|169ste]] [[PC]]. Tjisse Steenstra wurdt útroppen ta [[kening (keatsen)|kening]].
* [[4 augustus|4]] - Nei it besyk fan [[Nancy Pelosi]], de [[foarsitter]] fan it [[Amerikaanske Hûs fan Offurdigen]], oan [[Taiwan]], set [[Sina]] útein mei in [[yntimidaasje]]kampanje yn 'e foarm fan grutskalige militêre oefenings om it eilân hinne, dat troch Sina beskôge wurdt as in opstannige provinsje.
* [[5 augustus|5]]-[[7 augustus|7]] - [[Israel]] en de militante [[Palestina|Palestynske]] beweging [[Islamityske Djihaad yn Palestina|Islamityske Djihaad]] yn 'e [[Gazastripe]] fiere [[Operaasje Breaking Dawn|oer en wer besjittings]] út. [[Hamas]], dat yn 'e Gazastripe de tsjinst útmakket, bliuwt ôfsidich.
* [[8 augustus|8]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] federale [[resjerzje]] [[FBI]] docht [[hûssiking]] yn [[Mar-a-Lago]], de residinsje yn [[Palm Beach (Floarida)]] fan 'e eardere [[presidint fan 'e Feriene Steaten]] [[Donald Trump]]. Der wurde tsientallen doazen fol steatsgeheime [[dokumint]]en yn beslach nommen, dy't Trump oan 'e ein fan syn termyn as presidint fan 'e Amerikaanske [[oerheid]] [[tsjeafte|ûntfrjemde]] hie en wegere werom te jaan ek al wied er dêr ferskate kearen om fersocht.
* [[10 augustus|10]] - [[Moarre]]-[[Ljussens]] wint yn [[Wommels]] de 120ste [[Freulepartij]].
* [[12 augustus|12]] - De [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[skriuwer]] [[Salman Rushdie]] wurdt ûnder in [[taspraak|lêzing]] yn [[Chautauqua (New York)]] ferskate kearen delstutsen troch in [[sjiïsme|sjiïtyske]] [[moslim]], nei alle gedachten fanwegen it [[fatwa]] ([[religieus]] [[dea]]fûnis) dat [[grutayatollah]] [[Rûholla Chomeini|Chomeini]] yn [[1989]] oer him útspriek. Rushdie rekket swier [[ferwûne]], mar oerlibbet de [[oanslach (misdriuw)|oanslach]].
* 12 - Skipper [[Albert Visser]] wint mei it [[Lemster Skûtsje]] it [[Sintrale Kommisje Skûtsjesilen|SKS kampioenskip]] fan 2022.
* [[13 augustus|13]] - Nei twa jier sûnder [[skûtsjesilen]] giet it [[Iepen Fryske Kampioenskippen Skûtsjesilen|IFKS kampioenskip]] yn 2022 wer los.
* [[15 augustus|15]] - Yn it [[Noarwegen|Noarske]] [[Tretten]], stoart in tsien jier âlde en 148 meter lange houten [[brêge]] foar autoferkear yn.
* [[16 augustus|16]] - Nei acht dagen kaam der in ein oan de tsiende [[hjitteweach]] yn Fryslân.&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1164611/tsiende-hjitteweach-yn-fryslan-no-foarby Omrop Fryslân 17-8-2022, Tsiende hjitteweach yn Fryslân no foarby]&lt;/ref&gt;
* [[17 augustus|17]] - [[Turkije]] en [[Israel]] geane nei jierren fan deilisskip oer ta it wer ynstellen fan normale [[diplomatike]] betrekkings.
* [[19 augustus|19]] - De [[Omgong fan Spanje]] 2022 start yn [[Utert (stêd)|Utert]] [[Nederlân]].
* [[19 augustus|19]]-[[21 augustus]] - By in [[oanslach (misdriuw)|oanslach]] op en in [[gizeling (misdriuw)|gizeling]] yn [[Hoteloanslach yn Mogadisjû (2022)|in hotel]] yn 'e [[Somaalje|Somalyske]] [[haadstêd]] [[Mogadisjû]] komme mear as 21 minsken om, wylst 117 oaren ferwûne reitsje.
* [[20 augustus|20]] - Skipper [[Pieter Jilles Tjoelker]] wint mei de ''Sterke Jerke'' it [[Iepen Fryske Kampioenskippen Skûtsjesilen|IFKS kampioenskip]] fan 2022.
* [[27 augustus|27]] - Yn it buorskip ''Zuidzijde'' by [[Nieuw-Beijerland]] yn [[Súd-Hollân]] rydt in frachtwein yn op in barbecue fan de pleatslike iisklup. Dêrby komme sân minsken om it libben en reitsje sân minsken ferwûne
* [[28 augustus|28]] - Omreden fan [[oerstreamings yn Pakistan (2022)|oanhâldende oerstreamings]] dy't hast in trêdepart fan it lân splis set hawwe, ropt [[Pakistan]] in &quot;klimaatkatastrôfe&quot; út. (De oerstreamings wurde foar in grut part feroarsake troch it fuortranen fan 'e [[gletsjers]]s yn 'e [[Himalaya]] yn it noarden fan it lân.)
;septimber
* [[1 septimber|1]] - De [[Feriene Naasjes]] publisearret in rapport wêryn't steld wurdt dat de al jierren geande [[Oeigoerske Genoside|ekstreme ûnderdrukking]] fan 'e [[Oeigoeren]], in [[etnysk]]e, [[islam]]ityske [[minderheid]] yn it westen fan [[Sina]], [[misdieden tsjin 'e minsklikheid]] ynhâldt. Sina reägearret [[lulk]].
* [[5 septimber|5]] - [[Liz Truss]], de nije liedster fan 'e Britske [[Konservative Partij (Feriene Keninkryk)|Konservative Partij]], wurdt beneamd ta de nije [[premier]] fan it [[Feriene Keninkryk]]
* [[8 septimber|8]] - De [[Grut-Brittanje|Britske]] [[keninginne]] [[Elizabeth II fan it Feriene Keninkryk|Elizabeth II]] [[ferstjerren|ferstjert]] yn 'e [[âldens]] fan 96 jier op [[Kastiel Balmoral]], yn [[Skotlân]]. Sy wurd opfolge troch har âldste soan [[Charles III fan it Feriene Keninkryk|kening Charles III]].
* [[11 septimber|11]] - Koereur [[Nyck de Vries]] makket by de [[Grutte Priis Formule 1 fan Itaalje 2022|Grutte Priis fan Itaalje]] as earste [[Westerlauwerske Friezen|Fries]] ea, syn [[debút]] yn in [[Formule 1]] wedstriid.
* [[11 septimber|11]] - De [[Sweedske parlemintsferkiezings (2022)|parlemintsferkiezings]] yn [[Sweden]] wurde nipt wûn troch de [[rjochts (polityk)|rjochtse]] [[opposysje (polityk)|opposysje]], mei 176 sitten tsjin 173. De [[sosjalisme|sosjaal-demokratyske]] [[premier]] [[Magdalena Andersson]] treedt ôf.
* 11 - De [[Belgje|Belgyske]] [[hurdfytser]] [[Remco Evenepoel]] wint de [[Omgong fan Spanje]] 2022
* [[12 septimber|12]] - Der brekke [[Armeensk-Azerbeidzjaanske skermutselings (septimber 2022)|nije skermutselings]] út tusken [[Armeenje]] en [[Azerbeidzjan]], nei't Armeenske stellings troch Azerbeidzjaanske troepen oanfallen binne. De folgjende dagen komme mear as 100 Armeenske en 71 Azerbeidzjaanske [[soldaten]] by de gefjochten om.
* [[14 septimber|14]]-[[16 septimber|16]] - By [[Kirgizysk-Tadzjykske skermutselings (2022)|skermutselings oan 'e grins]] fan [[Kirgyzje]] en [[Tadzjikistan]] komme 41 Tadzjykske en 59 Kirgizyske [[soldaten]] om.
* [[18 septimber|18]] - De [[orkaan]] [[Orkaan Fiona|Fiona]] rjochtet grutte skea oan op [[Porto Riko]] en feroarsaket dêr de [[dea]] fan 25 [[persoan]]en. Ek de [[Turks- en Kaikoseilannen]], dy't in [[oerseeske gebietsdielen fan it Feriene Keninkryk|Britsk oerseesk territoarium]] foarmje, wurde swier troffen.
* [[19 septimber|19]] - Yn [[Londen]] is de steatsbegraffenis fan de Britske [[Elizabeth II fan it Feriene Keninkryk|Keninginne Elizabeth II]]  mei in tsjinst yn [[Westminster Abbey]] en de bysetting yn [[St George's Chapel]] by it [[Kastiel fan Windsor]].
* [[21 septimber|21]] - Nei in grut tsjinoffinsyf fan 'e [[Oekraïne]] yn 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]], wêrby't gâns beset gebiet beëasten [[Charkov]] befrijd is, ropt [[presidint]] [[Vladimir Pûtin]] yn [[Ruslân]] foar in part de [[mobilisaasje]] út om 300.000 manlju ûnder de wapens te krijen sadat de Oekraynske opmars tsjinkeard wurde kin. Syn ôfkundiging liedt ta in grutte eksodus fan jonge Russyske manlju út Ruslân nei de buorlannen, út eangst om nei it front stjoerd te wurden.
* [[25 septimber|25]] - By [[Italjaanske parlemintsferkiezings (2022)|parlemintsferkiezings]] yn [[Itaalje]] winne de [[rjochts (polityk)|rjochtse]] [[politike partij|partijen]]. Fan gefolgen wurdt [[Giorgia Meloni]], de liedster fan 'e partij [[Bruorren fan Itaalje]], de earste [[frou]]like [[premier]] fan it lân.
* [[26 septimber|26]] - De [[Double Asteroid Redirection Test|DART]]-[[romtesonde]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[romtefeart]]organisaasje [[NASA]] wurdt te pletter flein tsjin 'e [[asteroïde]] [[Dimorphos]] oan, by de earste test fan in potinsjele [[planetêr]]e ferdigening fan 'e [[Ierde (planeet)|Ierde]] tsjin [[asteroïde-ynslach|asteroïde-ynslaggen]].
* [[23 septimber|23]]-[[27 septimber|27]] - [[Ruslân]] organisearret [[skynreferinda oer de anneksaasje troch Ruslân fan 'e eastlike en súdlike Oekraïne|skynreferinda]] yn fjouwer [[oblast|provinsje]]s fan 'e [[Oekraïne]] oer [[anneksaasje]] fan dy gebieten troch Ruslân. It giet om 'e [[Folksrepublyk Lûhansk]] en de [[Folksrepublyk Donjetsk]] (twa selsútroppen steaten sûnder ynternasjonale erkenning) en om twa oare besette gebieten, [[Zaporizja (oblast)|Zaporizja]] en [[Cherson (oblast)|Cherson]]. Ynternasjonaal wurdt dizze gong fan saken skerp feroardiele en beskôge as in panykgreep fan 'e Russyske [[diktator]] [[Vladimir Pûtin]].
* [[27 septimber|27]] - [[Kuba]] fiert it [[homohoulik]] yn.
* [[28 septimber|28]] - De [[orkaan]] [[Orkaan Ian|Ian]] komt oan lân oan 'e westkust fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Floarida]] om dêrnei dwers oer it [[Floarida-skiereilân]] te razen, fan 'e [[Golf fan Meksiko]] nei de [[Atlantyske Oseaan]]. Dêrby wurdt katostrofale skea oanrjochte en komme teminsten 105 minsken om.
* [[30 septimber|30]] - [[Presidint]] [[Vladimir Pûtin]] formalisearret de [[anneksaasje fan de eastlike en súdlike Oekraïne|yllegale anneksaasje]] troch [[Ruslân]] fan 'e [[Oekraïne|Oekraynske]] gebietsdielen [[Lûhansk (oblast)|Lûhansk]], [[Donjetsk (oblast)|Donjetsk]], [[Zaporizja (oblast)|Zaporizja]] en [[Cherson (oblast)|Cherson]]. Dat giet folslein tsjin it [[ynternasjonaal rjocht]] yn, en wurdt troch oare lannen net erkend.
* 30 - By [[steatsgreep yn Boerkina Faso (septimber 2022)|in nije steatsgreep]] yn [[Boerkina Faso]], de twadde fan it jier, wurdt de regearjende [[militêr]]e [[gûnta]] ôfset troch in groep [[ofsier]]en û.l.f. [[kaptein (rang)|kaptein]] [[Ibarhim Traore]].
;oktober
* [[1 oktober|1]] - Yn 'e [[stêd]] [[Malang]] yn [[Yndoneezje]] komme 131 [[minske]]n om en reitsje 323 oaren [[ferwûne]] by de [[Kanjuruhan-stadionramp]]. Dat bart as nei in ferlerne [[fuotbal]]wedstryd [[breinroer]]e fuotbalsupporters it fjild op streame om ferhaal te heljen by de eigen fuotbalploech en de [[plysje]] reägearret troch [[triengas]]granaten ôf te sjitten. Dat jout oanlieding ta in stoarmrin om út it [[stadion]] te kommen, wêrby't tsientallen minsken ûnder de foet rûn wurde.
* [[1 oktober|1]] - Yn 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]] lije de [[Ruslân|Russen]] in gefoelige nederlaach as it [[Oekraïne|Oekraynske]] leger de [[strategy]]sk wichtige stêd [[Lyman (Oekraïne)|Lyman]], yn 'e [[provinsje]] [[Donjetsk (oblast)|Donjetsk]], befrijt.
* [[5 oktober|5]] - De [[OPEC]] komt oerien om 2 miljoen fetten [[ierdoalje]] deis minder te produsearjen, om sa de priis fan oalje heech te hâlden. Yn 'e [[Feriene Steaten]] wurdt dat ynterpretearre as in dolkstjit yn 'e rêch troch [[Saûdy-Araabje]]. Dat lân hjit in Amerikaanske bûnsgenoat te wêzen, mar stelt him hjirmei dúdlik oan 'e kant fan [[Ruslân]] op, mei't fral de Russen baat hawwe by in hege oaljepriis. Ien en oar liedt ta in [[diplomatike]] krisis yn 'e relaasjes tusken de Feriene Steaten en Saûdy-Araabje.
* [[8 oktober|8]] - De [[Krimbrêge]], dy't it [[fêstelân]] fan [[Ruslân]] ferbynt mei de yllegaal [[anneksearre]] [[Krim]], eins in diel fan 'e [[Oekraïne]], rekket swier skansearre by in [[eksploazje]]. Hoewol't it Oekraynske regear der gjin útlittings oer docht, wurdt der algemien fan útgien dat de Oekraïners efter de [[sabotaazje]]die sitte, mei't de Krimbrêge in [[symboal]] fan 'e [[Russyske anneksaasje fan de Krim|Russyske besetting fan 'e Krim]] is. Twa dagen letter fiert Ruslân by wize fan ferjilding [[raket]]besjittings út fan Oekraynske stêden en [[enerzjysintrale]]s.
*[[20 oktober|20]] - [[Liz Truss]] (lieder fan de [[Konservative Partij (Feriene Keninkryk)|Konservative Partij]]) giet al nei 45 dagen ôf as [[premier]] fan it [[Feriene Keninkryk]], mar hâldt dat amt oant in nije lieder keazen is.&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2449116-britse-premier-truss-treedt-af-na-wekenlange-kritiek-op-beleid {{nl}} NOS, 20-10-2022, Britse premier Truss treedt af na wekenlange kritiek op beleid]&lt;/ref&gt;
* [[21 oktober|21]] - Yn de iere moarn komme snelboat ''[[Tiger (skip út 2002)|Tiger]]'' fan [[Rederij Doeksen]] en de [[wettertaksy]] ''Stormloper'' fan rederij De Bazuin yn it [[Skûtegat]] mei-inoar yn oanfarring.&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1173281/twa-deaden-by-oanfarring-op-waadsee-noch-twa-fermisten Omrop Fryslân, 21-10-2022, Twa deaden by oanfarring op Waadsee, noch twa fermisten]&lt;/ref&gt;
* [[23 oktober|23]] - De [[Sina|Sineeske]] lieder [[Xi Jinping]] wurdt foar in trêde termyn beneamd as [[siktaris-generaal]] fan 'e [[Sineeske Kommunistyske Partij]] (en dêrmei as hearsker oer de Folksrepublyk Sina). Hy is sûnt de [[dea]] fan [[Mao Zedong]] de earste persoan yn dy funksje dy't net nei twa terminen romte makket foar in opfolger.
* [[29 oktober|29]] - Yn it [[Súd-Koreä|Súdkoreaanske]] [[Seoel]] [[Halloweenferdrukking fan Seoel|komme mear as 150 minsken om it libben]] troch de ekstreme drokte, by in [[Halloween]]feest yn in útgeansgebiet.&lt;ref&gt;[https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/buitenland/artikel/5343299/seoul-halloween-parade-doden-en-gewonden-verdrukking-nationale rtlnieuws 30-10-2022 Periode van nationale rouw in Zuid-Korea na drama bij halloweenfestiviteiten]&lt;/ref&gt;
;novimber
* [[1 novimber|1]] - In [[Israel]] wurde de ferkiezings foar de [[Knesset]] wûn troch it rjochtse blok fan [[Benjamin Netanyahu]] syn [[Likûdblok]].
* [[6 novimber|6]]-[[18 novimber|18]] - Yn [[Sjarm el-Sjeich]], yn [[Egypte]], wurdt de [[Klimaatferoaringkonferinsje fan 'e Feriene Naasjes (2022)]] holden.
* [[8 novimber|8]] - By de [[Amerikaanske ferkiezings (2022)|midtermynsferkiezings]] yn 'e [[Feriene Steaten]] bliuwt de ferwachte &quot;reade weach&quot; fan oerwinnings foar de [[Republikeinske Partij (Feriene Steaten)|Republikeinske Partij]] (wêrfan't read de partijkleur is) út. De [[Demokratyske Partij (Feriene Steaten)|Demokraten]] witte de kontrôle oer de [[Amerikaanske Senaat]] te behâlden, wylst de Republikeinen mei de hakken oer de sleat de mearderheid yn it [[Amerikaanske Hûs fan Offurdigen]] bemachtigje. Op steatsnivo witte de Demokraten boppedat oansjenlike winst te boeken yn steaten as [[Michigan]], [[Minnesota]] en [[Pennsylvania]]. Oanhingers fan 'e eardere [[Amerikaanske presidint]] [[Donald Trump]], dy't noch altyd wegerje de útslach fan 'e [[Amerikaanske presidintsferkiezings (2020)]] te erkennen, wurde op in protte plakken ferslein, wêrûnder yn [[Arizona]], [[Georgia]] en [[Nij-Hampshire]].
* [[11 novimber|11]] - Yn 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]] befrijt it [[Oekraïne|Oekraynske]] leger [[Cherson]], de iennichste provinsjehaadstêd dy't de [[Ruslân|Russen]] sûnt it begjin 'e ynvaazje yn [[febrewaris]] fan dit jier witten hawwe te feroverjen.
* [[15 novimber|15]] - De [[wrâldbefolking]] berikt it oantal fan 8 miljard.
* [[17 novimber|17]] - Yn it sûnt [[2019]] rinnende [[proses (rjochtsaak)|proses]] tsjin [[Igor Girkin]], [[Sergej Dûbinskij]], [[Oleg Pûlatov]] en [[Leonid Chartsjenko]], dy't fertocht wurde fan ferantwurdlikheid foar it delheljen fan [[Malaysia Airlines-flecht 17]] boppe de eastlike [[Oekraïne]] yn [[2014]], docht de [[rjochter]] [[fûnis|útspraak]]. Girkin, Dûblinski en Chartsjenko wurde skuldich befûn oan [[massamoard]] en [[by ferstek]] feroardiele ta [[libbenslange finzenisstraf]]. Pûlatov wurdt [[frijspraak|frijsprutsen]].
* [[20 novimber|20]]-[[18 desimber]] - It [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2022|WK fuotbal 2022]] wurdt holden yn [[Katar]].
* [[21 novimber|21]] - It [[Yndoneezje|Yndonezyske]] eilân [[Java (eilân)|Java]] wurdt troffen troch in [[ierdbeving]] mei in krêft fan 5,6 op 'e [[skaal fan Richter]]. Mear as 50 minsken komme dêrby om it libben.
* [[25 novimber|25]] - Op it [[Itaalje|Italjaanske]] eilân [[Ischia (eilân)|Ischia]] hat in [[ierdferskowing]] plak, ferskate minsken komme om it libben.
* [[27 novimber|27]] - Yn ferskate stêden yn [[Sina]] brekke [[COVID-19-protesten yn Sina (2022)|protesten]] út tsjin 'e strange anty-[[COVID-19|koroana]]maatregels dy't yn it lân noch altyd fan krêft binne.
;desimber
* [[2 desimber|2]] - De [[Jeropeeske Uny]], de [[G7]] en [[Austraalje (lân)|Austraalje]] stelle mei-inoar in boppepriis yn fan [[$]]60 it fet [[ierdoalje|rouwe oalje]] út [[Ruslân]]. Dat dogge se om foar te kommen dat Ruslân profitearje sil fan [[Russysk-Oekraynske Oarloch|syn agresje]] tsjin 'e [[Oekraïne]] en de wrâldwide enerzjykrisis dy't dêr it gefolch fan is.
* [[7 desimber|7]] - De [[Perû]]viaanske presidint [[Pedro Castillo]] besiket it [[parlemint]] te ûntbinen om syn ôfsetting foar kommen, mar dat wurket averjochts en is foar it troch de [[opposysje (polityk)|opposysje]] behearske parlemint krekt oanlieding om him daliks ôf te setten. Hy wurdt neitiid [[arrestearre]] foar it besykjen fan in [[steatsgreep]].
* [[7 desimber|7]] - Nei [[COVID-19-protesten yn Sina (2022)|oanhâldende protesten]] fersoepelet it regear fan [[Sina]] de anty-[[COVID-19|koroana]]maatregels yn it lân.
* [[14 desimber|14]] - De earste [[Maratonriden|maraton]] op [[natueriis]] fan it seizoen wurd feriden op de iisbaan fan [[Burgum]]. It wie foar it earst dat de earste maraton op natueriis yn Fryslân feriden wurde koe.&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1181264/iisbaan-burgum-organisearret-de-earste-maraton-op-natueriis Omrop Fryslân, 14-12-2022, IIsbaan Burgum organisearret de earste maraton op natueriis]&lt;/ref&gt;
* [[21 desimber|21]]-[[26 desimber|26]] - In [[sniestoarm]], bekend ûnder de ûnoffisjele namme [[Winterstoarm Elliott]], teheisteret it noarden en noardeasten fan 'e [[Feriene Steaten]] en it súdeasten fan [[Kanada]]. Fral de stêd [[Buffalo (New York)|Buffalo]] en omkriten, yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[New York (stêd)|New York]], wurde swier troffen, mei op plakken 203&amp;nbsp;[[sintimeter|sm]] [[snie]]. Dêr allinnich al falle 39 deaden. Yn totaal komme 91 minsken om.
* [[29 desimber|29]] - [[Benjamin Netanyahu]] wurdt de nije premier fan [[Israel]].
* [[31 desimber|31]] - [[Guerrero]] fiert it [[homohoulik]] yn. Dat wie de lêste steat fan [[Meksiko]] dy't dat noch net dien hie; [[trouwen]] is foar [[homo's]] en [[lesbiënne]]s sadwaande fan no ôf oan legaal yn hiel it lân.
* [[31 desimber|31]] - Yn [[Rome]] komt [[paus]] [[Benedictus XVI]] yn 'e âldens fan 95 jier te [[ferstjerren]].

== Berne ==

== Ferstoarn ==
;jannewaris
* [[2 jannewaris|2]] - [[Eric Walter Elst]], Belgyske astronoom (* [[1936]])
* [[4 jannewaris|4]] - [[Henny Orri]], Nederlânsk aktrise (* [[1925]])
* [[9 jannewaris|9]] - [[Bob Saget]], Amerikaansk komyk, akteur en presintator (* [[1956]])
* [[10 jannewaris|10]] - [[Nils Århammar]], Sweedsk taalkundige, spesjalisearre yn it [[Noardfrysk]] (* [[1931]])
* [[15 jannewaris|15]] - [[Frank Leyendekker]], Frysk-Amerikaansk boer en hynsteman (* [[1928]])
* 15 - [[Candy Manson]], Amerikaansk pornoaktrise (* [[1983]])
* [[20 jannewaris|20]] - [[Meat Loaf]] (Marvin Lee Aday), Amerikaansk sjonger (* [[1947]])
* [[23 jannewaris|23]] - [[Jean-Claude Mézières]], Frânsk auteur (* [[1938]])
* [[25 jannewaris|25]] - [[Gert Schutte]], Nederlânsk politikus (* [[1939]])
;febrewaris
* [[2 febrewaris|2]] - [[Klaas Tuinstra]], Frysk politikus (* [[1945]])
* [[9 febrewaris|9]] - [[Sebastian Bieniek]], Dútsk keunstner (* [[1975]])
* [[19 febrewaris|19]] - [[Kakuichi Mimura]], Japansk fuotballer (* [[1931]])
* [[23 febrewaris|23]] - [[Sheila Benson]], Amerikaansk filmkritika (* [[1930]])
;maart
* [[17 maart|17]] - [[Gerrit Noordzij]], Nederlânsk typograaf en letterûntwerper (* [[1931]])
* [[20 maart|20]] - [[Piet Paulusma]], Frysk waarman (* [[1956]])
* [[25 maart|25]] - [[Taylor Hawkins]], Amerikaansk drummer (* [[1972]])
;april
* [[3 april|3]] - [[Geert Eijgelaar]], Nederlânsk politikus (* [[1927]])
* [[14 april|14]] - [[Alex Brenninkmeijer]], Nederlânsk jurist en Nasjonale Ombudsman (* [[1951]])
* [[18 april|18]] - [[Harrison Birtwistle]], Ingelsk Komponist (* [[1934]])
* [[22 april|22]] - [[Jan Rot (sjonger)|Jan Rot]], Nederlânsk sjonger en lietsjeskriuwer (* [[1957]])
* [[25 april|25]] - [[Henny Vrienten]], Nederlânsk sjonger (* [[1948]])
* [[28 april|28]] - [[Leo Beerendonk]], Nederlânsk fuotballer (* [[1938]])
* 28 - [[Juan Diego (acteur)|Juan Diego]], Spaansk akteur (* [[1942]])
* [[30 april|30]] - [[Mino Raiola]], Italjaansk-Nederlânsk fuotbalmakelder (* [[1967]])
;maaie
* [[1 maaie|1]] - [[Ric Parnell]], Ingelsk drummer (* [[1951]])
* [[4 maaie|4]] - [[Harm Ottenbros]], Nederlânsk hurdfytser (* [[1943]])
* 4 - [[Sis van Rossem]], Nederlânsk keunsthistoarikus (* [[1945]])
* [[9 maaie|9]] - [[Jody Lukoki]], Kongoleesk-Nederlânsk fuotballer (* [[1992]])
* [[10 maaie|10]] - [[Trevor Strnad]], Amerikaansk sjonger (* [[1981]])
* [[11 maaie|11]] - [[Henk Groot]]  Nederlânsk fuotballer (* [[1938]])
* [[11 maaie|11]] - [[Jeroen Brouwers]], Nederlânske skriuwer (* [[1940]])
* [[13 maaie|13]] - [[Khalifa bin Zayed Al Nahayan]], [[Feriene Arabyske Emiraten|Arabysk]] presidint en Emir fan Abu Dhabi (* [[1948]])
* [[15 maaie|15]] - [[Mient Jan Faber]], Nederlânske wiskundige en fredesaktivist (* [[1940]])
* [[16 maaie|16]] - [[Logan Long]], Amerikaansk pornoakteur (* [[1988]])
* [[17 maaie|17]] - [[Vangelis]], Gryksk muzikant en komponist (* [[1943]])
* [[21 maaie|21]] - [[Colin Cantwell]], Amerikaansk keunstner en animator (* [[1932]])
* [[23 maaie|23]] - [[Eric Schneider]], Nederlânsk akteur en skriuwer (* [[1934]])
* [[25 maaie|25]] - [[Wies van Dongen (1931)|Wies van Dongen]], Nederlânsk hurdfytser (* [[1931]])
* 25 - [[Gijs de Lange]], Nederlansk akteur (* [[1956]])
* [[26 maaie|26]] - [[Andrew Fletcher]], Britsk bassist en sjonger (* [[1961]])
* 26 - [[Willibrord Frequin]], Nederlânsk sjoernalist en programmamaker (* [[1941]])
* 26 - [[Alan White (drummer)|Alan White]], Ingelsk drummer (* [[1949]])
* [[27 maaie|27]] - [[Joop Mink]], Frysk skûtsjekipper (* [[1935]])
* [[28 maaie|28]] - [[Bujar Nishani]], Albaansk presidint (* [[1966]])
* [[29 maaie|29]] - [[Ronnie Hawkins]], Amerikaansk sjonger (* [[1935]])
;juny
* [[5 juny|5]] - [[Alec John Such]], Amerikaansk bassist (* [[1951]])
* [[7 juny|7]] - [[Hans Brian]], Nederlânsk sportkommentator en rugbybûnscoach (* [[1940]])
* [[8 juny|8]] - [[Julio Jiménez]], Spaansk hurdfytser (* [[1934]])
* [[11 juny|11]] - [[Ebeltje Boekema-Hut]], Aldste frou fan Nederlân (* [[1911]])
* [[13 juny|13]] - [[Philip Baker Hall]], Amerikaansk akteur (* [[1931]])
* [[13 juny|13]] - [[Henri Garcin]], Nederlânsk akteur (* [[1928]])
* [[17 juny|17]] - [[Jean-Louis Trintignant]], Frânsk akteur (* [[1930]])
* [[19 juny|19]] - [[Wim Dik]], Nederlânsk bestjoerder (* [[1939]])
* [[22 juny|22]] - [[Jonny Nilsson]], Sweedsk reedrider (* [[1943]])
* [[23 juny|23]] - [[Stien Baas-Kaiser]], Nederlânsk hurdrydster (* [[1938]])
;july
* [[3 july|3]] - [[Remco Campert]], Nederlânsk skriuwer en dichter (* [[1929]])
* [[5 july|5]] - [[Manny Charlton]], Skotsk gitarist (* [[1941]])
* [[6 july|6]] - [[Wim Quist]], Nederlânsk arsjitekt (* [[1930]])
* [[6 july|6]] - [[Nop de Graaf]], Mei-grûnlizzer Kameleondoarp Terherne (* [[1956]])
* [[8 july|8]] - [[Shinzo Abe]], Japansk premier (* [[1954]])
* 8 - [[Tony Sirico]], Amerikaansk akteur (* [[1942]])
* 8 - [[José Eduardo dos Santos]], Angoleesk presedint (* [[1942]])
* 8 - [[Luis Echeverría]], Meksikaansk presedint (* [[1922]])
* 8 - [[Gregory Itzin]], Amerikaansk akteur (* [[1948]])
* [[9 july|9]] - [[Gerrit Hensens]], Nederlânsk politikus (* [[1930]])
* [[11 july|11]] - [[Monty Norman]] Britsk filmmuzykkomponist (* [[1928]])
* [[14 july|14]] - [[Pleun Strik]], Nederlânsk fuotballer (* [[1944]])
* 14 - [[Jürgen Heinsch]], Dútsk fuotballer (* [[1940]])
* [[20 july|20]] - [[Cas Enklaar]], Nederlânsk akteur (* [[1943]])
* [[23 july|23]] - [[Rinus Ferdinandusse]], Nederlânsk skriuwer (* [[1931]])
* [[24 july|24]] - [[Win Remmerswaal]], Nederlânsk honkballer (* [[1954]])
* [[26 july|26]] - [[Felix Thijssen]], Nederlânsk skriuwer (* [[1933]])
* [[28 july|28]] - [[Leontien Ceulemans]], Nederlânsk aktrise en presintatrise (* [[1952]])
* [[29 july|29]] - [[Janine van Wely]], Nederlânsk aktrise en kabaretiêre (* [[1937]])
* [[30 july|30]] - [[Jean Bobet]], Frânsk hurdfytser (* [[1930]])
* [[31 july|31]] - [[Bill Russell]], Amerikaansk basketballer (* [[1934]])
* 31 - [[Ayman al-Zawahiri]], Egyptysk terrorist (* [[1951]])
;augustus
* [[3 augustus|3]] - [[Ton Frinking]], Nederlânsk politikus (* [[1931]])
* [[5 augustus|5]] - [[Judith Durham]], Australysk sjongeres (* [[1943]])
* 5 - [[Clu Gulager]], Amerikaansk akteur (* [[1928]])
* [[8 augustus|8]] - [[Lamont Dozier]], Amerikaansk lietsjeskriuwer (* [[1941]])
* 8 - [[Olivia Newton-John]], Britsk-Australysk aktrise en sjongeres (* [[1948]])
* [[9 augustus|9]] - [[Raymond Briggs]], Ingelsk berneboeksrkiuwer (* [[1934]])
* 9 - [[Nicholas Evans]], Ingelsk skriuwer (* [[1950]])
* [[12 augustus|12]] - [[Anne Heche]], Amerikaanske aktrise (* [[1969]])
* 12 - [[Wolfgang Petersen]], Eastfrysk filmregisseur en filmprodusint (* [[1941]])
* [[13 augustus|13]] - [[Denise Dowse]], Amerikaanske aktrise (* [[1958]])
* [[16 augustus|16]] - [[Joseph Delaney]], Ingelsk skriuwer (* [[1945]])
* [[18 augustus|18]] - [[Josephine Tewson]], Ingelsk aktrise (* [[1931]])
* [[20 augustus|20]] - [[Bram Peper]], Nederlânsk politikus (* [[1940]])
* [[22 augustus|22]] - [[Jerry Allison]], Amerikaansk drummer (* [[1939]])
* [[25 augustus|25]] - [[Herman Vanspringel]] Belgysk hurdfytser (* [[1943]])
* [[30 augustus|30]] - [[Michail Gorbatsjov]], Russysk politikus en lieder fan 'e [[Sovjet-Uny]] (* [[1931]])
;septimber
* [[4 septimber|4]] - [[Peter Straub]], Amerikaansk skriuwer (* [[1943]])
* [[5 septimber|5]] - [[Lars Vogt]], Dútsk pianist en dirigint (* [[1970]])
* [[7 septimber|7]] - [[Piet Schrijvers]] Nederlânsk fuotballer (* [[1946]])
* [[8 septimber|8]] - Keninginne [[Elizabeth II fan it Feriene Keninkryk]] (* [[1926]])
* [[11 septimber|11]] - [[Willem Hageman]], Nederlânsk ballonfeartpionier (* [[1946]])
* [[19 septimber|19]] - [[Paul Grijpma]], Nederlânsk sjoernalist en akteur (* [[1948]])
* [[22 septimber|22]] - [[Hilary Mantel]], Ingelsk skriuwster (* [[1952]])
* [[23 septimber|23]] - [[Jaak Dreesen]], Flaamsk skriuwer en sjoernalist (* [[1934]])
* [[28 septimber|28]] - [[Jentsje Popma]], Frysk byldzjend keunstner (* [[1921]])
* 28 - [[Coolio]], Amerikaansk rapper (* [[1963]])

;oktober
* [[3 oktober|3]] - [[Léonie Sazias]], Nederlânsk presintatrise, keunstneresse en politika (* [[1957]]) 
* [[8 oktober|8]] - [[Meike de Vlas]], Frysk roeister (* [[1942]])
* 8 - [[Gerben Karstens]], Nederlânsk hurdfytser (* [[1942]])
* [[9 oktober|9]] - [[Eileen Ryan]], Amerikaansk aktrise (* [[1927]])
* 9 - [[Cees Lute]], Nederlânsk hurdfytser (* [[1941]])
* [[10 oktober|10]] - [[Anita Kerr]], Amerikaansk muzikante  (* [[1927]])
* [[11 oktober|11]] - [[Angela Lansbury]], Ingelsk aktrise (* [[1925]])
* 11 - [[Victor Steeman]], Nederlânsk motorkoereur (* [[2000]])
* [[13 oktober|13]] - [[James McDivitt]], Amerikaansk romtefarder (* [[1929]])
* [[14 oktober|14]] - [[Robbie Coltrane]], Skotsk akteur (* [[1950]]) 
* 14 - [[Jurrit Visser]], Frysk boargemaster (* [[1952]])
* [[16 oktober|16]] - [[Lodewijk van den Berg]], Nederlânsk-Amerikaansk romtefarder (* [[1932]])
* [[18 oktober|18]] - [[Ole Ellefsæter]], Noarsk skyrinner (* [[1939]])
* [[22 oktober|22]] - [[John Lilipaly]], Nederlânsk politikus (* [[1943]])
* 22 - [[Dietrich Mateschitz]], Eastenryksk ûndernimmer (* [[1944]])
* [[24 oktober|24]] - [[Leslie Jordan]], Amerikaansk akteur (* [[1955]])
* [[26 oktober|26]] - [[Hans Galjaard]], Nederlânsk heechlearaar humane genetika (* [[1935]])
* [[27 oktober|27]] - [[Rob Herwig]], Nederlânsk publisist (* [[1935]])
* [[28 oktober|28]] - [[Jerry Lee Lewis]], Amerikaansk muzikant (* [[1935]])
* [[29 oktober|29]] - [[Hugo Camps]], Flaamsk skriuwer en sjoernalist (* [[1943]])

;novimber
* [[5 novimber|5]] - [[Hein van Nievelt]], Nederlânske omropper, presintator, redakteur en regisseur (* [[1942]])
* 5 - [[Aaron Carter]], Amerikaansk sjonger (* [[1987]])
* [[8 novimber|8]] - [[Pierre Kartner]], Nederlânsk sjonger (* [[1935]])
* 8 - [[Dan McCafferty]], Skotsk sjonger (* [[1946]])
* [[10 novimber|10]] - [[Chris Koerts]], Nederlânsk gitarist (* [[1947]])
* [[11 novimber|11]] - [[Keith Levene]], Ingelsk gitarist (* [[1957]])
* [[12 novimber|12]] - [[Cor van der Gijp]], Nederlânsk fuotballer (* [[1931]])
* [[13 novimber|13]] - [[Rudi Hemmes]], Nederlânsk fersetsstrider en kommandant fan de loftmacht (* [[1923]])
* [[15 novimber|15]] - [[Leen Droppert]], Nederlânsk byldzjend keunstner (* [[1930]])
* [[16 novimber|16]] - [[Nicki Aycox]], Amerikaansk aktrise (* [[1975]])
* [[17 novimber|17]] - [[Piet Buijnsters]], Nederlânsk heechlearaar en boekhistoarikus (* [[1933]])
* [[19 novimber|19]] - [[Greg Bear]], Amerikaansk skriuwer (* [[1951]])
* [[25 novimber|25]] - [[Irene Cara]], Amerikaansk aktrise en sjongeres (* [[1959]])
* [[26 novimber|26]] - [[Henrie Adams]], Nederlânsk dirigint (* [[1959]])
* [[27 novimber|27]] - [[Wim Cornelis (hockey)|Wim Cornelis]], Nederlânsk sportbestjoerder (* [[1938]])
* [[28 novimber|28]] - [[Clarence Gilyard jr.]], Amerikaansk akteur (* [[1955]])
* [[27 novimber|27]] - [[Klaas Werumeus Buning]], Frysk byldzjend keunstner (* [[1955]])
* [[30 novimber|30]] - [[Jiang Zemin]], [[Sina|Sineesk]] presidint  (* [[1926]])
* 30 - [[Christine McVie]], Ingelsk sjongeres en toetsenist (* [[1943]])

;desimber
* [[1 desimber|1]] - [[Ercole Baldini]], Italjaansk hurdfytser (* [[1933]])
* [[2 desimber|2]] - [[Floris Maljers]], Nederlânsk bestjoerder (* [[1933]])
* [[4 desimber|4]] - [[Nick Bollettieri]], Amerikaansk trainer (* [[1931]])
* 4 - [[Patrick Tambay]], Frânsk Formule 1 koereur (* [[1949]])
* [[5 desimber|5]] - [[Kirstie Alley]], Amerikaansk aktrise (* [[1951]])
* [[7 desimber|7]] - [[Johan de Jong (fûgelkenner)|Johan de Jong]], Frysk amateur-ornitolooch (* [[1941]])
* [[11 desimber|11]] - [[Joke Folmer]], Nederlânsk fersetsstrider (* [[1923]])
* [[14 desimber|14]] - [[Jacob Luitjens]], Nederlânske kollaborateur yn de Twadde Wrâldoarloch en heechlearaar (* [[1919]])
* 14 - [[Han Peekel]], Nederlânsk programmamakker (* [[1947]])
* [[15 desimber|15]] - [[Joop Dikmans]], Nederlânsk akteur (* [[1930]])
* 15 - [[Karel van Eerd]], Nederlânsk ûndernimmer (* [[1938]])
* [[18 desimber|18]] - [[Greetje den Ouden-Dekkers]], Nederlânsk politikus (* [[1940]])
* [[22 desimber|22]] - [[Anton Tkáč]], Slowaaks baanhurdfytser (* [[1951]])
* [[23 desimber|23]] - [[Maxi Jazz]], Britsk muzikant (* [[1957]])
* [[24 desimber|24]] - [[Vittorio Adorni]] Italjaansk hurdfytser (* [[1937]])
* [[25 desimber|25]] - [[John Leddy]], Nederlânsk akteur (* [[1930]])
* [[29 desimber|29]] - [[Willem de Ridder]], Nederlânsk keunstner (* [[1939]])
* 29 - [[Pelé]], Brazyljaansk fuotballer (* [[1940]])
* 29 - [[Vivienne Westwood]], Britsk moadeûntwerpster (* [[1941]])
* 29 - [[Baukje Wytsma]], Frysk skriuwster en sjoernaliste (* [[1946]])
* 29 - [[Margriet Eshuijs]], Nederlânsk sjongeres (* [[1952]])
* [[31 desimber|31]] - Paus [[Benedictus XVI]] (* [[1927]])
* 31 - [[Anita Pointer]], Amerikaansk sjongeres (* [[1948]])

===Bisten===
* [[14 augustus]] - ''Freya'', In yn 'e [[Noardsee]] omswalkjende [[Walrus]].&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1163919/omswalkjende-walrus-freya-deamakke-yn-noarwegen Omrop Fryslân, 14-8-2022, Omswalkjende walrus Freya deamakke yn Noarwegen]&lt;/ref&gt;
* Desimber - Salinero, In dressuerhynder dat mei amazône [[Anky van Grunsven]] goud wûn op de [[Hynstesport op de Olympyske Simmerspullen 2004|Olympyske Simmerspullen fan 2004]] en [[Hynstesport op de Olympyske Simmerspullen 2008|2008]].&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2455380-van-grunsven-meldt-overlijden-gouden-paard-salinero-mijn-hart-is-gebroken NOS, 16-12-2022, Van Grunsven meldt overlijden gouden paard Salinero: 'Mijn hart is gebroken']&lt;/ref&gt; (* [[1994]])

==Films==
* ''[[Black Adam (film)|Black Adam]]''
* ''[[Death on the Nile (film út 2022)|Death on the Nile]]''
* ''[[Doctor Strange in the Multiverse of Madness]]''
* ''[[Jurassic World: Dominion]]''
* ''[[Marry Me (film út 2022)|Marry Me]]''
* ''[[Memory (film út 2022)|Memory]]''
* ''[[Minions: The Rise of Gru]]''
* ''[[Post Modern Minion]]''
* ''[[Shotgun Wedding (film út 2022)|Shotgun Wedding]]''
* ''[[Ticket to Paradise (film út 2022)|Ticket to Paradise]]''

==Literatuer==
;romans
* [[Anne Bishop]], ''[[Crowbones]]''
* [[Patricia Briggs]], ''[[Soul Taken]]''
;ferhalebondels
* [[Jim Butcher]] en [[Kerrie L. Hughes]] (red.), ''[[Heroic Hearts]]''
;koarte ferhalen
* [[Anne Bishop]], ''[[The Dark Ship]]''
* [[Patricia Briggs]], ''[[Dating Terrors]]''

==Tillefyzje==
* ''[[Andor (tillefyzjesearje)|Andor]]''
* ''[[Obi-Wan Kenobi (tillefyzjesearje)|Obi-Wan Kenobi]]''
* ''[[Star Trek: Strange New Worlds]]''
* ''[[Star Wars: Galactic Pals]]''
* ''[[Star Wars: Tales of the Jedi]]''

==Muzyk==
;singles
*[[Megan Moroney]], ''[[Tennessee Orange]]''

{{JiersideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat}}
}}
[[Kategory:2022| ]]
[[Kategory:21e iuw]]</text>
      <sha1>8hhwun5khsvs44mqduwwsxdlf7765xh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2023</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123053</id>
    <revision>
      <id>1231694</id>
      <parentid>1231196</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T21:24:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Films */ +</comment>
      <origin>1231694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49267" sha1="6lyxhmhlp9mk0w2m4ypwsyhyzck1q41" xml:space="preserve">{{JiersideBoppe}}

{{Kalinders}}{{Kalinderjier}}
== Foarfallen ==
;jannewaris
*[[1 jannewaris|1]] - [[Kroaasje]] fiert de [[euro]] yn as [[muntienheid]] en wurdt opnommen yn it [[Schengengebiet]].
*[[5 jannewaris|5]] - Yn [[Fatikaanstêd]] fynt de [[útfeart]] fan 'e eardere [[paus]] [[Benediktus XVI]] plak.
*[[8 jannewaris|8]] - Oanhingers fan 'e foargeande [[presidint]] [[Jair Bolsonaro]] fiere yn 'e [[Brazylje|Brazyljaanske]] [[haadstêd]] [[Brasilia]] [[bestoarming fan it Brazyljaanske Kongres, Presidinsjeel Paleis en Heechgerjochtshôf (2023)|in bestoarming]] út fan it [[Nasjonaal Kongres fan Brazylje|parlemintsgebou]], presidinsjeel [[paleis]] en [[heechgerjochtshôf]]. De Brazyljaanske autoriteiten beskôgje it as in mislearre [[steatsgreep]] om 'e [[links (polityk)|linkse]] opfolger fan Bolsanaro, [[Luiz Inácio Lula da Silva]], ôf te setten.
*[[15 jannewaris|15]] - Yn [[Nepal]], by de stêd [[Pokhara (stêd)|Pokhara]], hat in [[fleanramp]] plak mei in [[ATR 72|ATR 72-500]]. [[Yeti Airlines-flecht 691]] stoart del, wêrby't 68 minsken omkomme.&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2460027-geen-hoop-meer-op-overlevenden-vliegramp-nepal {{nl}} nos.nl, 16-01-2023, Geen hoop meer op overlevenden vliegramp Nepal]&lt;/ref&gt;
*[[17 jannewaris|17]] - [[Nguyễn Xuân Phúc]] stapt op as [[presidint]] fan [[Fjetnam]] nei't syn posysje fanwegen ferskate [[skandalen]] ûnhâldber wurden is.
*[[18 jannewaris|18]] - De [[Oekraïne|Oekraynske]] [[minister]] fan Binnenlânske Saken [[Denis Monastyrski]] komt yn 'e mande mei 13 oare minsken om as syn [[helikopter]] [[delstoarten|delstoart]] yn 'e stêd [[Brovary]].
*[[27 jannewaris|27]] - Yn it troch [[Israel]] besette [[Westjordaanlân]] brekt rûnom ûnrêst út as by in ynfal fan it Israelyske leger yn [[Jenin]] 9 [[Palestina|Palestinen]] omkomme. Jûns wurde yn [[East-Jeruzalim]] troch in Palestyn 7 Israeeljers [[dea]]sketten as se út 'e [[synagoge]] komme.
*[[30 jannewaris|30]] - Yn 'e [[Pakistan|Pakistaanske]] stêd [[Peshawar]] komme by [[selsmoardoanslach op in moskee yn Peshawar (2023)|in selsmoardoanslach]] op in [[moskee]] teminsten 101 minsken om, foar it meastepart [[plysje]]minsken, wylst mear as 220 oaren [[ferwûne]] reitsje.
;febrewaris
*[[3 febrewaris|3]] - It [[regear]] fan 'e [[Feriene Steaten]] makket buorkundich dat it [[Sineesk ballonynsidint (2023)|in Sineeske spionaazjeballon]] yn 'e rekken hâldt, dy't fan [[Alaska]] fia [[Kanada]] en dan oer de [[legere 48 steaten]] sweeft, oant er op [[4 febrewaris]] foar de kust fan [[Súd-Karolina]] boppe de [[Atlantyske Oseaan]] delsketten wurdt. Troch dit ynsidint bekuolje de relaasjes tusken de Feriene Steaten en de [[Folksrepublyk Sina]], dy't dochs al net bêst wiene, noch mear.
*[[6 febrewaris|6]] - It suden fan [[Turkije]] en it noardwesten fan [[Syrje]] wurde troffen troch [[ierdbeving yn Turkije en Syrje (2023)|in swiere ierdbeving]] mei in krêft fan 7.8 op 'e [[skaal fan Richter]]. Op [[15 maart]] binne der krapoan as 56.000 [[dea]]den teld en mear as 130.000 [[ferwûne]]n.
*[[17 febrewaris|17]] - [[Andorra]] fiert it [[homohoulik]] yn.
*[[21 febrewaris|21]] - De [[Ruslân|Russyske]] [[presidint]] [[Vladimir Pûtin]] skoarret de meiwurking fan syn lân op oan 'e útfiering fan [[New START]], in [[ferdrach]] mei de [[Feriene Steaten]] dat de [[atoombom|nuklêre wapenarsenalen]] beheine moat.
*[[27 febrewaris|27]] - It [[Feriene Keninkryk]] en de [[Jeropeeske Uny]] berikke in kompromis om it [[Noard-Ierlânprotokol]] fan it [[Brexit]]ferdrach oan te passen.
*[[28 febrewaris|28]] - Yn [[Grikelân]] fynt by it plak [[Larisa (stêd)|Larisa]], yn 'e [[lânstreek]] [[Tessaalje]], [[Treinramp by Larissa|in treinramp]] plak, wêrby't 57 minsken omkomme en 85 oaren [[ferwûne]] reitsje. Dat liedt [[demonstraasje (protest)|demonstraasjes]] en [[staking]]s yn it hiele lân, mei't wanbelied fan it regear foar de roamp ferantwurdlik holden wurdt.
;maart
*[[4 maart|4]] - De lidsteaten fan 'e [[Feriene Naasjes]] stimme yn mei it [[Folleseeferdrach]], dat derop rjochte is om yn [[2030]] 30% fan 'e [[ynternasjonale wetters]] in [[natoergebiet|beskerme status]] te jaan.
*[[10 maart|10]] - Under bemiddeling troch [[Sina]] beslute [[Iraan]] en [[Saûdy-Araabje]] om wer [[diplomatike betrekkings]] oan te gean, nei't hja dy yn [[2016]] ferbrutsen hiene.
*[[10 maart|10]] - De [[Silicon Valley Bank]], de op 15 nei grutste [[bank (finansjele ynstelling)|bank]] fan 'e [[Feriene Steaten]], giet [[fallyt]], folge troch twa lytsere banken. Dat ropt op 'e [[effektebeurs|finansjele merken]] wrâldwiid [[eangst]] op foar in nije [[Bankekrisis]].
*[[15 maart|15]] - Yn [[Nederlân]] wurde yn in [[polarisaasje|polarisearre]] [[polityk]] klimaat [[Provinsjale Steateferkiezings (2023)|Provinsjale Steateferkiezings]] holden. De [[BoerBoargerBeweging]] (BBB) komt as de grutte winner út 'e bus. It [[Foarum foar Demokrasy]] en it [[CDA]] binne de slimste ferliezers.
*[[17 maart|17]] - It [[Ynternasjonaal Strafhof]] (ICC) yn [[De Haach]] lit in [[arrestaasjebefel]] útgean foar de [[Ruslân|Russyske]] [[presidint]] [[Vladimir Pûtin]], omreden fan [[oarlochsmisdie]]den dy't ûnder syn befel yn 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]] troch Russyske [[militêr]]en en [[boarger]]like [[funksjonaris]]sen begien binne yn 'e [[Oekraïne]].
*[[18 maart|18]] - By in [[ierdbeving by Guayas (2023)|swiere ierdbeving]] fan 6.8 op 'e [[skaal fan Richter]] komme yn it suden fan [[Ekwador]] 18 minsken om, reitsje mear as 500 oaren [[ferwûne]] en wurdt swiere skea oanrjochte.
*[[19 maart|19]] - Yn [[Switserlân]] stimt de foaroansteande [[bank (finansjele ynstelling)|bank]] [[UBS Group AG]] ta yn 'e oername fan [[konkurrint]] [[Crédit Suisse]], dy't driget om te fallen. De oerienkomst, dy't in wearde hat fan 3&amp;nbsp;miljard [[Switserske frank]], is ta stân kommen ûnder bemiddeling fan it Switserske [[regear]].
*[[21 maart|21]] - By in [[ierdbeving yn Badachsjan (2023)|swiere ierdbeving]] fan 6.5 op 'e [[skaal fan Richter]] komme yn it noardeasten fan [[Afganistan]] en it noarden fan it oanbuorjende [[Pakistan]] 21 minsken om en reitsje mear as 400 oaren [[ferwûne]].
*[[21 maart|21]] - It [[Parlemint fan Uganda]] nimt de [[Anty-Homoseksualiteitswet (2023)]] oan, wêryn't [[homoseksualiteit]] bestraft wurde kin mei [[libbenslange finzenisstraf]].
;april
*[[1 april|1]] - By [[bomoanslach yn Sint-Petersburch (2023)|in bomoanslach]] yn [[Sint-Petersburch]] komt [[Vladlen Tatarsky]] om, in oanhinger fan [[presidint]] [[Vladimir Pûtin]], dy't op syn [[floch]] yngeand ferslach die fan 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]] en dêrby [[propaganda]] makke foar de [[Ruslân|Russyske]] oarlochsynset.
*[[4 april|4]] - [[Finlân]] wurdt as 31e [[lân]] lid fan 'e [[NATO]].
*[[4 april|4]] - Yn [[Nederlân]] fynt by it plak [[Voorschoten]], yn 'e [[provinsje]] [[Súd-Hollân]], op de [[Alde line|âlde line]] in [[treinramp|treinûngelok]] plak, wêrby't in trein [[ûntspoaring|ûntspoart]] en 1 persoan omkomt.
*[[11 april|11]] - Yn 'e [[Birmeeske Boargeroarloch]] komme by in [[bombardemint]] fan 'e [[Birma|Birmeeske]] [[loftmacht]] op it doarp [[Pazigyi]] teminsten 165 [[boarger]]s om.
*[[14 april|14]] - De [[Jupiter Icy Moons Explorer]] (JUICE), in [[romtesonde]] dy't de mei [[iis]] oerdutsen [[moanne (byplaneet)|moannen]] fan 'e [[planeet]] [[Jupiter (planeet)|Jupiter]] fan deunby ûndersykje sil, wurdt lansearre troch it [[ESA|Jeropeesk Romtefeartagintskip]] (ESA). De sonde sil Jupiter yn [[2031]] berikke.
*[[15 april|15]] - Yn [[Dútslân]] wurdt de lêste [[kearnsintrale]] fan it lân sletten.
*[[15 april|15]] - Yn 'e [[Sûdan]]eeske [[haadstêd]] [[Chartûm]] en oare dielen fan it lân brekke gefjochten út tusken de [[Sûdaneeske Striidkrêften]] en in tige grutte [[paramilitêr]]e [[milysje]], de [[Flugge Stipemacht]] (RSF). De RSF feroveret ier yn 'e striid de [[Ynternasjonale Lofthaven fan Chartûm]] en it [[presidint|presidinsjeel]] [[paleis]]. As de gefjochten nei in pear dagen inkeld mar oanboazje, driget der in nije [[boargeroarloch]] te ûntstean.
*[[19 april|19]] - As yn 'e [[Jemen]]ityske [[haadstêd]] [[Sana'a]] by it útdielen fan [[iten]] en [[jild]] yn it ramt fan 'e [[fêstjen|festelmoanne]] [[Ramadan]] [[panyk]] útbrekt trochdat der yn 'e loft [[sjitten|sketten]] wurdt, [[ferdrukking yn Sana'a|komme troch ferdrukking teminsten 90 minsken om it libben]]. Nochris 322 oaren reitsje [[ferwûne]].
*[[25 april|25]] - Yn it [[Shakaholawâld]] yn [[Kenia]] wurde 110 folgelingen fan 'e [[kristlik]]e [[sekte]] [[Good News International Ministries]] yn ûndjippe [[grêven]] oantroffen. Nochris 300 oaren wurde noch [[fermist]] en fan har wurdt freze dat se ek [[dea]] binne. De sekteleden hawwe harrensels skynber [[ferhongering|deahongere]] om't se op dy manear neffens sektelieder [[Paul Nthenge Mackenzie]] &quot;[[God (monoteïsme)|God]] moetsje&quot; soene. Mackenzie hat himsels lykwols net deahongere en wurdt [[arrestearre]] op beskuldiging fan mearfâldige [[deaslach]].
;maaie
*[[1 maaie|1]] - It omfallen fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[First Republic Bank]], dy't [[bankrot]] gien is, wurdt op it lêste momint foarkomd troch in oername troch [[JPMorgan Chase]].
*[[5 maaie|5]] - De [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO) beskôget [[COVID-19]] net langer as in wrâldwiid needgefal, mar giet troch mei dernei te ferwizen as in [[pandemy]].
*[[6 maaie|6]] - [[kroaning fan Charles III fan it Feriene Keninkryk|De kroaning]] fan [[Charles III fan it Feriene Keninkryk|Charles III]] ta [[kening]] fan it [[Feriene Keninkryk]] en alle lidsteaten fan it [[Britske Mienebêst]] dy't in [[monargy|monargale]] steatsfoarm hawwe, fynt mei grut fertoan fan pracht en preal en âlde [[tradysje]]s plak yn 'e [[Abdij fan Westminster]] yn [[Londen]].
*[[7 maaie|7]] - [[Syrje]] wurdt wer as folweardich lidsteat talitten ta de [[Arabyske Liga]]. It Syryske lidmaatskip wie opskoarre sûnt it [[regear|rezjym]] fan [[presidint]] [[Bashar al-Assad]] oan it begjin fan 'e [[Syryske Boargeroarloch]] yn [[2011]] mei grou [[geweld]] tsjin 'e [[opstanneling]]en fanwegen kaam.
*[[14 maaie|14]] - De [[sykloan]] [[Sykloan Mocha|Mocha]], dy't himsels ûntjûn hat op 'e iepen [[Yndyske Oseaan]], treft mei in krêft fan kategory&amp;nbsp;4 op 'e [[Skaal fan Saffir-Simpson]] de [[kust]]en fan [[Birma]] en [[Bangladesj]], dêr't 463 [[dea]]den falle, 101 minsken bliuwend [[fermist]] wurde en 719 oaren [[ferwûne]] reitsje.
*[[14 maaie|14]] - By [[Taiske parlemintsferkiezings (2023)|parlemintsferkiezings]] yn [[Tailân]] winne [[politike partij|partijen]] dy't foar in weromkear nei de [[demokrasy]] binne in mearderheid yn it [[legerhûs (Tailân)|legerhûs]] fan it [[parlemint]], wylst partijen dy't de [[militêr]]e [[diktatuer|gûnta]] stypje, sitten ynleverje moatte.
*[[17 maaie|17]] - De [[Itaalje|Italjaanske]] [[regio's fan Itaalje|regio]] [[Emylje-Romanje]] wurdt troffen troch swiere [[oerstreaming]]s wannear't [[stjalprein]] folget op in lange snuorje fan [[drûchte]], mei as gefolch dat de útdrûge grûn it wetter net opnimme kin.
*[[28 maaie|28]] - Yn 'e twadde omgong fan 'e [[Turkske presidintsferkiezings (2023)|presidintsferkiezings]] yn [[Turkije]] behellet de sittende [[presidint]] [[Recep Tayyip Erdoğan]] mei 52,2% fan 'e stimmen in oerwinning oer [[Kemal Kılıçdaroğlu]], de kandidaat fan 'e feriene [[opposysje (polityk)|opposysje]].
;juny
*[[2 juny|2]] - Yn it [[Nasjonaal Park De Biesbosk]] yn [[Súd-Hollân]] wurde foar it earst wer [[steur (fisk)|steuren]] útset, 70 jier nei't dy fisk yn 'e [[Nederlân]]ske [[oerflaktewetter]]s foar it lêst waarnommen is.
*[[2 juny|2]] - By in [[treinramp yn Orissa (2023)|in grutte treinramp]] yn 'e [[Yndia]]aske dielsteat [[Orissa]], dêr't trije [[trein]]en by belutsen binne, komme teminsten 289 minsken om en reitsje mear as 1.175 oaren [[ferwûne]].
*[[6 juny|6]] - Yn it troch [[Ruslân]] yn it ramt fan 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]] besette diel fan 'e [[Oekraïne]] wurdt de [[Nova Kachovkadaam]] troch in [[eksploazje]] ferwoastge. De krite streamôf wurdt ferrinnewearre troch [[oerstreaming]]s, wylst it gebiet streamop mei [[wettertekoart]]en foar [[yrrigaasje]]doelen te meitsjen kriget. Nei alle gedachten sitte de Russen efter it opblazen fan 'e [[keardaam]] en wolle se troch it skeppen fan in soarte fan [[wetterliny]] it oansteande Oekraynske [[offinsyf]] besykje tsjin te kearen.
*[[8 juny|8]] - De [[reek]] fan hûnderten [[natoerbrannen yn Kanada (2023)|natoerbrannen yn Kanada]] waaieret út oer grutte [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] stêden, lykas [[New York (stêd)|New York]], [[Philadelphia]], [[Baltimore]], [[Washington, D.C.]], [[Detroit]] en [[Minneapolis]], dêr't it deiljocht alhiel ferdizene wurdt. Der wurdt warskôge om safolle mooglik thús te bliuwen en út 'e reek, dy't net sûn is om yn te azemjen. De autoriteiten warskôgje de ynwenners ek dat se har der mar op ynstelle moatte dat soks faker barre sil, om't it natoerbrânseizoen noch mar krekt oanbrutsen is.
*[[13 juny|13]] - Teminsten 103 [[minske]]n komme om as in [[boat]] mei [[brulloft]]sfolk [[kapseizen|kapseist]] op 'e [[rivier]] de [[Niger (rivier)|Niger]] yn [[Nigearia]].
*[[14 juny|14]] - Op 'e [[Ioanyske See]], 80 [[km]] út 'e súdwestlike [[kust]] fan it [[Grikelân|Grykske]] [[skiereilân]] de [[Peloponnesos]], sinkt in oerladen [[Lybje|Lybyske]] [[skip|fiskersboat]] mei oan board 400 oant 750 [[migrant]]en út [[Egypte]], [[Syrje]], [[Afganistan]], [[Pakistan]] en [[Palestina]] ûnderweis nei in bettere [[takomst]] yn [[Jeropa]]. Der wurde 104 minsken rêden en 82 [[stoflike omskotten]] burgen. De restearjende likernôch 500 opfarrenden reitsje [[fermist]] en fan harren wurdt oannommen dat se de [[drinkeldea]] [[stoarn]] binne.
*[[17 juny|17]] - [[Ruslân]] makket bekend dat it inkele [[nukleêre wapen]]s op it grûngebiet fan buorlân en bûnsgenoat [[Wyt-Ruslân]] stasjonearre hat.
*[[20 juny|20]] - By [[finzenisrebûlje yn Támara|in rebûlje]] yn in [[frouljusfinzenis]] yn [[Támara]], yn [[Hondoeras]], komme teminsten 41 froulju om.
*[[23 juny|23]] - Yn [[Ruslân]] komt de [[Wagnergroep]], in [[hierling]]eleger dat oan 'e Russyske kant yn 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]] fjochtet, yn [[opstân]] tsjin 'e [[Russyske Striidkrêften]]. Dizze [[Opstân fan 'e Wagnergroep]], dy't ûnder lieding stiet fan Wagnerlieder [[Jevgeni Prigozjin]], begjint mei in besetting fan [[Rostov oan 'e Don]] en giet fierder mei in opmars nei [[Moskou]]. Deselde deis noch lûkt Prigozjin lykwols syn troepen werom nei't der tusken him de Russyske [[presidint]] [[Vladimir Pûtin]] in fredesoerienkomst ta stân kommen is troch bemiddeling fan 'e [[Wyt-Ruslân|Wytrussyske]] presidint [[Aleksander Lûkasjenko]].
;july
*[[1 july|1]] - [[Kening]] [[Willem-Alexander fan de Nederlannen|Willem-Alexander]] biedt út namme fan it [[Nederlân]]ske [[regear]] op [[Keti Koti]] oan 'e [[Suriname]]rs en [[Nederlânske Antillen|Antiljanen]] syn [[ûntskuldiging]]s oan foar it Nederlânske [[slavernij]]ferline.
*[[1 july|1]]-[[23 july|23]] - De [[Omgong fan Frankryk 2023]] fynt plak, mei de start yn [[Bilbao]], yn [[Baskelân (autonome mienskip)|Baskelân]], en de finish yn [[Parys]].
*[[7 july|7]] - Yn [[Nederlân]] falt it [[Kabinet-Rutte IV]] as de koälysjepartijen [[VVD]], [[CDA]], [[D66]] en [[KristenUny]] gjin oerienstimming berikke kinne oer it beheinen fan it rjocht op [[gesinsweriening]] foar [[asylsiker]]s.
*[[14 july|14]] - Yn [[Hollywood]] kundiget it machtige [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[fakbûn]] fan [[akteur]]s [[SAG-AFTRA]] in algemiene [[staking]] ôf út protest tsjin 'e ûnwil fan 'e grutte [[filmstudio's]] om 'e akteurs ôfdwaande te kompinsearjen foar distribúsje fia [[streamingtsjinst]]en en te beskermjen tsjin 'e oername fan harren wurk troch generative [[keunstmjittige yntelliginsje]]s.
*[[20 july|20]]-[[20 augustus]] - Yn [[Austraalje (lân)|Austraalje]] en [[Nij-Seelân]] wurdt it [[Wrâldkampioenskip fuotbal froulju 2023|WK fuotbal foar froulju]] holden.
*[[23 july|23]] - Tsientûzenen [[toerist]]en ûntflechtsje it [[Grikelân|Grykske]] [[eilân]] [[Roados]], nei't dêr [[natoerbrannen yn Grikelân (2023)|in grutte natoerbrân]] útbrutsen is. It is de grutste [[evakuaasje]] yn 'e [[skiednis fan Grikelân]].
*[[23 july|23]] - By [[Spaanske parlemintsferkiezings (2023)|parlemintsferkiezings]] yn [[Spanje]] wurdt de [[konservatisme|konservative]] [[Partido Popular]] (PP) de grutste [[politike partij]]. Mar om't de oare [[rjochts (polityk)|rjochtse]] partijen sitten ferlieze, kin der oer rjochts gjin [[regear]] mei in mearderheid yn it [[parlemint]] foarme wurde. De iennichste mooglikheden lykje in [[links (polityk)|links]] kabinet mei stipe fan 'e regionale [[nasjonalist]]yske partijen yn [[Kataloanje]], [[Baskelân (autonome mienskip)|Baskelân]] en de [[Kanaryske Eilannen]], of oars nije ferkiezings.
*[[26 july|26]] - By [[steatsgreep yn Niger (2023)|in steatsgreep]] yn [[Niger]] wurdt de [[demokratysk]] keazen [[presidint]] [[Mohamed Bazoum]] ôfset troch leden fan 'e [[striidkrêften]] en fan syn eigen presidinsjele garde. [[Generaal]] [[Abdourahamane Tchiani]] wurdt ynstallearre as lieder fan in [[militêr]]e [[gûnta]].
*[[26 july|26]] - Op 'e [[Noardsee]] boppe it [[Fryslân|Fryske]] [[Waadeilannen|Waadeilân]] [[It Amelân]] brekt [[brân]] út oan board fan it mei sa'n 3.800 [[auto's]] laden [[frachtskip]] de ''[[MS Fremantle Highway|Fremantle Highway]]''. By de [[evakuaasje]] fan 'e [[bemanning]] fan it skip komt ien persoan om. De brân is foar de [[Nederlânske Kustwacht]] dreech te blussen om't it gebrûk fan bluswetter de stabiliteit fan it skip yn gefaar bringe kin.
*[[30 july|30]] - Yn [[Khar (Pakistan)|Khar]], in stêd yn [[Pakistan]], komme 63 minsken om en reitsje mear as 200 oaren [[ferwûne]] by [[selsmoardoanslach yn Khar (2023)|in selsmoardoanslach]] mei in [[autobom]]. [[Islamityske Steat - Provinsje Koarasan]] easket de ferantwurdlikheid foar de [[oanslach (misdriuw)|oanslach]] op.
;augustus
*[[1 augustus|1]] - Yn 'e [[Feriene Steaten]] stelt [[spesjaal oanklager]] [[Jack Smith (jurist)|Jack Smith]] de eardere [[Amerikaanske presidint]] [[Donald Trump]] [[ynsteatfanbeskuldigingstelling|yn steat fan beskuldiging]] omreden fan dy syn mislearre besykjen om 'e útslach fan 'e [[Amerikaanske presidintsferkiezings fan 2020]] te feroarjen en foar it oansetten ta de [[Bestoarming fan it Amerikaanske Kapitoal]] op [[6&amp;nbsp;jannewaris]] [[2021]].
*[[2 augustus|2]] - [[Tjisse Steenstra]], [[Hans Wassenaar]] en [[Renze Pieter Hiemstra]] winne yn [[Frjentsjer]] de [[PC 2023|170ste]] [[PC]]. Tjisse Steenstra wurdt útroppen ta [[kening (keatsen)|kening]]. De PC begûn fanwegen it minne waar pas om 12.00 oere, de tradisjonele tocht yn de koets mei de winners fan it foarrige jier troch de stêd waard skrast.
* [[8 augustus|8]] - By [[natoerbrannen yn Hawaï (2023)|fûleindige natoerbrannen]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Hawaï]] brânt op it [[eilân]] [[Maui]] de stêd [[Lahaina (Hawaï)|Lahaina]] plat. Der komme teminsten 102 [[minsken]] om en 2.207 [[gebouw]]wen wurde ferwoastge. De skea bedraacht [[$]]5,5&amp;nbsp;miljard.
* [[9 augustus|9]] - [[Dronryp]] wint yn [[Wommels]] de 121ste [[Freulepartij]].
* [[15 augustus|15]] - Op [[Teneryf]], ien fan 'e [[Kanaryske Eilannen]], wurde omreden fan [[natoerbrân op Teneryf (2023)|in natoerbrân]] 3.000 minsken [[evakuëarre]].
* [[16 augustus|16]]-[[21 augustus|21]] - De swiere [[orkaan]] [[Orkaan Hilary|Hilary]] tsjocht út 'e [[Stille Oseaan]] wei yn noardlike rjochting oer it [[Kalifornysk Skiereilân]] en dan fierder it lân yn nei de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Kalifornje]]. It is foar it earst yn 84 jier dat dizze regio troch in orkaan troffen wurdt. Der reitsje 2 lju [[dea]], yndirekt feroarsake troch de orkaan, mar der wurdt fral in soad skea oanrjochte troch [[oerstreaming]]s troch de oerfloedige [[rein (delslach)|rein]] dy't Hilary meibringt.
* [[16 augustus|16]] - Skipper [[Douwe Albertsz. Visser|Douwe A. Visser]] wint mei it [[It Doarp Grou|Doarp Grou]] it [[Sintrale Kommisje Skûtsjesilen|SKS kampioenskip]] fan 2023.
* [[17 augustus|17]] - Yn noardlik [[Kanada]] wurdt [[Yellowknife (Noardwestlike Territoaria)|Yellowknife]], de territoriale [[haadstêd]] fan 'e [[Noardwestlike Territoaria]], [[evakuaasje|ûntromme]] omreden fan [[Natoerbrannen yn Kanada (2023)|in tichterby kommende natoerbrân]].
* [[18 augustus|18]] - Yn [[Camp David]] slute de [[Feriene Steaten]], [[Japan]] en [[Súd-Koreä]] in nij [[militêr bûnsgenoatskip]], it [[Amerikaansk-Japansk-Súdkoreaansk trilateraal pakt]]. Dat is benammen rjochte tsjin 'e [[Folksrepublyk Sina]].
* [[20 augustus|20]] - De [[Gûatemalteekske presidintsferkiezings (2023)|presidintsferkiezings]] yn [[Gûatemala]] wurde ûnferwachts wûn troch de [[links (polityk)|linkse]] kandidaat [[Bernardo Arévalo]], dy't troch de [[korrupt]]e politike fêstige oarder yn it lân net as bedriging sjoen waard om't er gjin kâns op winnen meitsje soe.
* [[23 augustus|23]] - De [[Yndia]]aske [[romtesonde]] [[Chandrayaan-3]] lânet op 'e súdpoal fan 'e [[moanne (byplaneet fan de Ierde)|moanne]]. It is de earste moannemisje foar it [[Súd-Aazje|Súdaziatyske]] lân.
* [[23 augustus|23]] - Yn [[Ruslân]] wurdt it priveefleantúch fan [[Jevgeny Prigozjin]], de [[kommandant]] fan it [[hierling]]eleger [[Wagnergroep|Wagner]], delsketten troch it [[loftdoelgeskut]] fan it [[Russyske Leger]]. Dat soe in fersin wêze, mar yn 'e [[media]] wurdt dit barren rûnom sjoen as de [[wraak]] fan [[diktator]] [[Vladimir Pûtin]] op Prigozjin nei [[Opstân fan de Wagnergroep|dy syn opstân]] fan 60 dagen earder.
* [[30 augustus|30]] - By [[steatsgreep yn Gabon (2023)|in steatsgreep]] yn [[Gabon]] wurdt [[presidint]] [[Ali Bongo]] ôfset troch leden fan 'e [[striidkrêften]] en fan syn eigen presidinsjele garde. In [[militêr]]e [[gûnta]] nimt de macht oer.
* [[30 augustus|30]]-[[31 augustus|31]] - De swiere [[orkaan]] [[Orkaan Idalia|Idalia]] tsjocht út 'e [[Golf fan Meksiko]] wei oer de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steaten]] [[Floarida]], [[Georgia]], [[Súd-Karolina]] en [[Noard-Karolina]] hinne en feroarsaket dêr fral in protte skea troch [[wyn (waar)|wyn]] en [[rein (delslach)|rein]]. Der komme 3 minsken om.
;septimber
* [[8 septimber|8]] - Yn it suden fan [[Marokko]] fynt [[Ierdbeving fan Marrakesj-Safi (2023)|in swiere ierdbeving]] fan 6,8 op 'e [[skaal fan Richter]] plak. Der komme teminsten 2.960 [[minske]]n om, wylst nochris krapoan 5.700 oaren [[ferwûne]] reitsje.
* [[9 septimber|9]] - Op 'e top fan 'e [[G20]] yn 'e [[Yndia]]aske [[haadstêd]] [[New Delhi]] wurdt de [[Afrikaanske Uny]] as nij lid presintearre.
* [[10 septimber|10]] - De [[stoarm]] [[Stoarm Daniël|Daniël]], in [[Middellânske See|Mediterrane]] [[sykloan]], komt oan lân yn 'e [[Syrenaika]], yn [[Lybje]], en rjochtet dêr gâns skea oan. By de [[stêd]] [[Derna (stêd)|Derna]] beswike twa [[keardaam|keardammen]], mei as gefolch dat in fjirdepart fan 'e stêd troch in floedweach fuortspield wurdt. Der wurdt rûsd dat der 18.000 oant 20.000 [[dea]]den falle.
* [[12 septimber|12]] - By in [[brân yn Hanoi (12 septimber 2023)|in brân]] yn in [[appartemintekompleks]] yn 'e [[Fjetnam]]eeske [[haadstêd]] [[Hanoi]] komme 56 [[minske]]n om en reitsje nochris 37 [[ferwûne]].
* [[15 septimber|15]] - Yn 'e [[Feriene Steaten]] brekt [[staking fan de UAW (2023)|in grutte staking]] út ûnder de [[fabryksarbeider]]s fan 'e trije grutte [[auto]]produsinten [[Ford Motor Company|Ford]], [[General Motors]] en [[Stellantis]] ([[Chrysler]]).
* [[19 septimber|19]] - [[Azerbeidzjan]] fiert yn 'e [[separatist]]yske [[regio]] [[Nagorno-Karabach]] [[offinsyf fan Azerbeidzjan yn Nagorno-Karabach (2023)|in offinsyf]] út, dat binnen ien [[dei]] ta in klinkende oerwinning liedt. De 120.000 [[etnysk]]e [[Armenen]] dy't de krite bewenje, begjinne út eangst foar ferfolgings [[eksodus fan Armenen út Nagorno Karabach|nei Armeenje te flechtsjen]] by wat in ''[[de facto]]'' [[etnyske suvering]] wurdt.
* [[25 septimber|25]] - By [[ûntploffing fan in brânstofdepot yn Stepanakert|in ûntploffing]] fan in [[brânstof]]depot yn [[Stepanakert]], de [[haadstêd]] fan [[Nagorno-Karabach]], komme nei skatting 170 [[minske]]n om en reitsje teminsten 300 oaren [[ferwûne]].
* [[28 septimber|28]] - [[Samvel Sjahramanjan]], de [[presidint]] fan 'e [[Republyk Artsach]], in lân sûnder algemiene erkenning dat it meastepart fan 'e [[etnysk]] [[Armenen|Armeenske]] [[enklave]] [[Nagorno-Karabach]] yn [[Azerbeidzjan]] omfettet, lit nei de folsleine nederlaach tsjin 'e Azerbeidzjanen, tsien dagen earder, in [[dekreet]] útgean wêryn't er Artsach per [[1&amp;nbsp;jannewaris]] [[2024]] opheft.
* [[28 septimber|28]] - Fouad L. sjit yn [[Rotterdam]] by fersktate sjitynsidinten trije [[minske]]n [[dea]], wêrûnder syn [[buorfrou]] en har 14-jierrige [[dochter]] en in [[dokter]]-[[dosint]] fan it [[Erasmus Medysk Sintrum]].
* [[29 septimber|29]] - By [[bomoanslach yn Mastung (2023)|in bomoanslach]] by in [[moskee]] yn 'e [[Pakistan|Pakistaanske]] [[stêd]] [[Mastung (Pakistan)|Mastung]] komme mear as 52 [[minske]]n om en reitsje teminsten 70 oaren [[ferwûne]].
;oktober
* [[3 oktober|3]] - De [[foarsitter]] fan it [[Amerikaanske Hûs fan Offurdigen]], [[Kevin McCarthy]], dy't op [[8&amp;nbsp;jannewaris]] fan dit jier mei in protte muoite ta syn [[amt (funksje)|amt]] keazen waard, wurdt ôfset troch tadwaan fan acht leden fan syn eigen [[Republikeinske Partij (Feriene Steaten)|Republikeinske Partij]] û.l.f. ôffurdige [[Matt Gaetz]]. It is de earste kear yn 'e [[Amerikaanske skiednis]] dat in foarsitter fan it Hûs fan Offurdigen ôfset wurdt. De Republikeinske Partij yn it Hûs bliuwt yn gaos efter.
* [[7 oktober|7]] - De [[Palestina|Palestynske]] [[paramilitêre organisaasje]] [[Hamas]] docht út 'e [[Gazastripe]] wei in grutskalige ynfal yn súdlik [[Israel]], wêrby't ferskate tige bloedige [[terrorist]]yske [[oanslach (misdriuw)|oanslaggen]] begien wurde. Hamas wurdt hjirby stipe troch ferskate oare Palestynske paramilitêre groepen, te witten: de [[Palestynske Islamityske Djihaad|Islamityske Djihaad]], it [[Folksfront foar de Befrijing fan Palestina]] (PFLP), it [[Demokratysk Front foar de Befrijing fan Palestina]] (DFLP) en [[Ariin al-Usûd]]. By de oanslaggen komme 1.033 Israelyske [[boarger]]s en 357 [[militêr]]en om. Dêropta wurde 233 boargers en soldaten [[ûntfierd]] nei de Gazastripe om dêr yn [[gizeling (misdriuw)|gizeling]] holden te wurden. Dit is it begjin fan [[Gaza-oarloch (2023)|in nije Gaza-oarloch]], mei't Israel fuort de oare deis úteinset mei swiere [[bombardemint]]en fan 'e Gazastripe.
* [[7 oktober|7]] - By [[ierdbevings fan Herat (2023)|in swiere ierdbeving]] yn 'e neite fan [[Herat]], yn westlik [[Afganistan]], op [[11&amp;nbsp;oktober]] en [[15&amp;nbsp;oktober]] folge troch twa tige swiere [[neiskok]]ken, komme yn totaal 1.389 [[minske]]n om, wylst hast 2.800 oaren [[ferwûne]] reitsje.
* [[14 oktober|14]] - By it [[Australian Indigenous Voice-referindum]], wêrby't it [[elektoraat]] fan [[Austraalje (lân)|Austraalje]] derfoar kieze koe om 'e lânseigen befolking, de [[Australyske Aboriginals]] en de [[Torresstrjitte-eilanners]], mear ynfloed op it [[politike]] proses te jaan, stimt in romme mearderheid fan 60,1% tsjin.
* [[15 oktober|15]] - By [[Poalske parlemintsferkiezings (2023)|parlemintsferkiezings]] yn [[Poalen]] komt de [[ekstreem-rjochts]]e [[politike partij]] [[PiS]], dy't al jierrenlang it [[regear]] foarmet en Poalen allegeduerigen yn konflikt bringt mei de [[Jeropeeske Uny]], as winner út 'e bus. De [[opposysje (polityk)|opposysjepartijen]] hawwe lykwols mei-inoar mear stimmen helle en beslute û.l.f. [[Donald Tusk]] in koälysjeregear te foarmjen dat de PiS bûtenslút.
* [[17 oktober|17]] - Wylst de [[Israel]]yske [[bombardemint]]en fan 'e Gazastripe yn it ramt fan 'e [[Gaza-oarloch (2023)|Gaza-oarloch]] oanhâlde, fynt der in grutte [[ûntploffing]] plak by it [[Al-Ahli Al-Arabi-sikehûs]] yn [[Gaza (stêd)|Gaza-Stêd]]. Dêrby komme 471 [[minske]]n om. Israel ûntkent ferantwurdlikheid en seit dat de ekploazje feroarsake is troch in delstoarte [[raket]] fan 'e [[Palestynske Islamityske Djihaad]].
* [[18 oktober|18]] - De [[Nederlân|Nederlanner]] [[Joran van der Sloot]] bekend nei 18 jier de [[moard op Natalee Holloway]] yn [[2005]] op [[Arûba]].
* [[25 oktober|25]] - De [[Orkaan]] [[Orkaan Otis|Otis]] komt as in [[Skaal fan Saffir-Simpson|orkaan fan 'e fyfde kategory]] op 'e [[skaal fan Saffir-Simpson]] út 'e [[Stille Oseaan]] wei oan lân by it [[baaiplak]] [[Acapulco]], yn 'e westkust fan [[Meksiko]]. Der komme teminsten 48 [[minske]]n om en de stêd wurdt fierhinne ferwoastge.
* [[25 oktober|25]] - Nei goed trije [[wike]]n slagget it de [[Republikeinske Partij (Feriene Steaten)|Republikeinske Partij]] einlings en te'n lêsten om in nije [[foarsitter]] fan it [[Amerikaanske Hûs fan Offurdigen]] te kiezen. It wurdt [[Mike Johnson (politikus út Louisiana)|Mike Johnson]], dy't net folle [[ûnderfining]] hat, mar ek noch net folle fijannen makke hat.
* [[29 oktober|29]] - De [[Republyk Turkije]] bestiet 100 jier.
;novimber
* [[6 novimber|6]] - Wylst de [[Israel]]yske [[bombardemint]]en fan 'e [[Gazastripe]] yn it ramt fan 'e [[Gaza-oarloch (2023)|Gaza-oarloch]] oanhâlde, binne dêr al mear as 10.000 [[minske]]n by omkommen. De ynternasjonale druk op Israel om in &quot;humanitêr skoft&quot; yn te laskjen wurdt hieltyd grutter.
* [[19 novimber|19]] - De [[populisme|populist]] [[Javier Milei]] wint de [[Argentynske presidintsferkiezings (2023)|presidintsferkiezings]] yn [[Argentynje]].
* [[22 novimber|22]] - [[Israel]] en [[Hamas]] komme yn it ramt fan 'e [[Gaza-oarloch (2023)|Gaza-oarloch]] in fjouwerdeisk [[sjitferbod]] oerien, wêrby't Hamas Israelyske [[gizeling (misdriuw)|gizelders]] loslitte sil, wylst Israel [[Palestina|Palestynske]] [[froulju]] en [[minderjierrige]]n frijlitte sil út syn [[finzenis]]sen. Neitiid wurdt it sjitferbod trije kear mei ien dei ferlinge, sadat it úteinlik sân dagen duorret.
* [[22 novimber|22]] - Yn [[Nederlân]] rinne de [[Twadde-Keamerferkiezings (2023)|Twadde-Keamerferkiezings]] út op in grutte oerwinning foar de [[ekstreem-rjochts]]e [[PVV]] fan [[Geert Wilders]]. Oare winners binne de nije [[politike partij]] [[NSC]] fan [[Pieter Omtzigt]], [[GrienLinks]]-[[PvdA]] fan [[Frans Timmermans]] en de [[BBB]] fan [[Caroline van der Plas]]. De [[VVD]], [[D66]], it [[CDA]] en de [[KristenUny]] binne de grutste ferliezers.
* [[29 novimber|29]] - [[Nepal]] fiert it [[homohoulik]] yn.
;desimber
*[[1 desimber|1]] - It [[sjitferbod]] yn it ramt fan 'e [[Gaza-oarloch (2023)|Gaza-oarloch]] rint ôf. [[Israel]] ferfettet syn [[bombardemint]]en fan 'e [[Palestina|Palestynske]] [[boarger]]befolking yn 'e [[Gazastripe]].
*[[3 desimber|3]] - Yn it ramt fan 'e [[Fenezolaansk-Guyaanske Krisis (2023)|Fenezolaansk-Guyaanske Krisis]] wurdt yn [[Fenezuëla]] in [[referindum]] holden oer de [[anneksaasje]] fan 'e [[ierdoalje]]rike krite [[Essequibo (gebiet)|Essequibo]], dy't de helte fan it buorlân [[Guyana]] beslacht. Nettsjinsteande it feit dat de ynwenners fan it gebiet soks ûnbesprekber fine en by Guyana hearren bliuwe wolle, stimt mear as 95% fan it Fenezolaanske [[elektoraat]] foar de anneksaasje (al is de [[opkomst]] opmerklike leech en fermoedzje ynternasjonale waarnimmers dat it Fenezolaanske regear [[stimbusfraude]] begien hat). It referindum is likegoed mar in leech gebeart, om't Fenezuëla it gebiet inkeld ynliivje kin troch in [[oarloch]] te begjinnen.
*[[12 desimber|12]] - Op 'e [[Klimaatkonferinsje fan Dûbai (2023)|Klimaatkonferinsje fan Dûbai]] berikke alle dielnimmende [[lannen en territoaria|lannen]] in akkoart om [[fossile brânstof]]fen út te fazearjen.
*[[17 desimber|17]] - It [[Compact of Free Association]] tusken de [[Feriene Steaten]], [[Mikroneezje (lân)|Mikroneezje]], [[Palau]] en de [[Marshalleilannen]] rint ôf.
*[[18 desimber|18]] - In stikmannich [[rederij]]en kundiget oan om foarearst net mear fia de [[Reade See]] en it [[Suëzkanaal]] te farren, omreden fan 'e oanfallen fan 'e [[Hûty-rebellen]] út [[Jemen]] op 'e [[skipfeart]] dêre. De oanfallen binne in ferjilding foar de oanhâldende [[Israel]]yske [[bombardemint]]en op 'e [[Gazastripe]] yn it ramt fan 'e [[Gaza-oarloch (2023)|Gaza-oarloch]].
*[[20 desimber|20]] - By [[presidintsferkiezings yn de Demokratyske Republyk Kongo (2023)|presidintsferkiezings]] yn 'e [[Demokratyske Republyk Kongo]] wint de sittende [[presidint]] [[Felix Tshisekedi]] neffens de offisjele útslach mei 73% fan 'e stimmen fan syn beide [[politike]] rivalen. Dy útkomst is ekstreem kontroversjeel, mei't de measte ûnôfhinklike waarnimmers, de [[Roomsk-Katolike Tsjerke]] ynbegrepen, fan miening binne dat [[opposysje (polityk)|opposysjekandidaat]] [[Martin Fayulu]] eins mei oermacht de ferkiezings wûn hat en dat Tshisekedi en syn oanhingers skuldich binne oan massale [[stimbusfraude]].
*[[21 desimber|21]] - By [[sjitpartij yn Praach (2023)|in sjitpartij]] op 'e [[Karelsuniversiteit]] yn 'e [[Tsjechje|Tsjechyske]] [[haadstêd]] [[Praach]] komme 15 [[minske]]n om (de dieder ynbegrepen) en reitsje 25 oaren [[ferwûne]]. De dieder is in [[studint]] oan 'e [[universiteit]].
*[[22 desimber|22]] - It deadetol fan 'e [[Israel]]yske [[bombardemint]]en op 'e [[Gazastripe]] yn it ramt fan 'e [[Gaza-oarloch (2023)|Gaza-oarloch]] passearret it oantal fan 20.000 [[Palestina|Palestynske]] [[boarger]]s.
*[[29 desimber|29]] - By in grutskalige [[Ruslân|Russyske]] oanfal yn it ramt fan 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]] mei [[drone]]s en [[raket]]ten op alle grutte [[Oekraïne|Oekraynske]] [[stêd]]en komme teminsten 39 [[minske]]n om en reitsje mear as 160 oaren [[ferwûne]]. 
*[[30 desimber|30]] - De [[Oekraïne]] ferjildet de [[Ruslân|Russyske]] oanfal fan in dei earder mei in eigen bombardemint fan 'e Súdrussyske stêd [[Belgorod]], wêrby't teminsten 21 [[minsken]] omkomme en 110 oaren ferwûne reitsje.
*[[31 desimber|31]] - Yn har [[taspraak|nijjierstaspraak]] kundiget [[keninginne]] [[Margareta II fan Denemark]] ûnferwachts har [[abdikaasje]] oan op [[14 jannewaris]] [[2024]].

== Berne ==

== Ferstoarn ==
;jannewaris
* [[2 jannewaris|2]] - [[Ken Block]], Amerikaansk rallykoereur (* [[1967]])
* [[3 jannewaris|3]] - [[Walter Cunningham]], Amerikaansk romtefarder (* [[1932]])
* [[4 jannewaris|4]] - [[Fay Weldon]], Ingelsk skriuwster (* [[1931]])
* [[5 jannewaris|5]] - [[Earl Boen]], Amerikaansk akteur (* [[1941]])
* [[6 jannewaris|6]] - [[Dick Savitt]], Amerikaansk tennisser (* [[1927]])
* [[7 jannewaris|7]] - [[Russell Banks]], Amerikaansk skriuwer (* [[1940]])
* [[9 jannewaris|9]] - [[Simone Kramer]], Nederlânsk berneboekeskriuwster (* [[1939]])
* [[10 jannewaris|10]] - [[Jeff Beck]], Ingelsk gitarist (* [[1944]])
* [[10 jannewaris|10]] - [[Konstantyn II fan Grikelân]] fan 1964 oant en mei 1973 kening fan Grikelân (* [[1940]])
* [[12 jannewaris|12]] - [[Harke Bremer]], Frysk oersetter en skriuwer (* [[1955]])
* [[12 jannewaris|12]] - [[Klas Lestander]], Sweedsk biatleet (* [[1931]])
* [[12 jannewaris|12]] - [[Lisa Marie Presley]], Amerikaansk sjongster (* [[1968]])
* [[14 jannewaris|14]] - [[Lieuwe Westra]], Frysk hurdfytser (* [[1982]])
* [[15 jannewaris|15]] - [[Jan Krol (acteur)|Jan Krol]], Nederlânsk akteur (* [[1962]])
* [[16 jannewaris|16]] - [[Gina Lollobrigida]],  Italjaansk aktrise (* [[1927]])
* [[17 jannewaris|17]] - [[Cornelius Rogge (1932-2023)|Cornelius Rogge]], Nederlânske byldzjend keunstner (* [[1932]])
* [[18 jannewaris|18]] - [[Denis Monastyrski]], Oekraynsk politikus (* [[1980]])
* [[19 jannewaris|19]] - [[David Crosby]], Amerikaansk gitarist (* [[1941]])
* [[19 jannewaris|19]] - [[Johann Frank]], Noardfrysk stedsbesjoerder en bibeloersetter (* [[1932]])
* [[19 jannewaris|19]]/[[20 jannewaris|20]] - [[Ger Lamerus]], Frysk muzikant (* [[1947]])
* [[23 jannewaris|23]] - [[Inge van der Velden]], Nederlânsk rugbyster (* [[1992]])
* [[29 jannewaris|29]] - [[Heddy Lester]], Nederlânsk sjongster en aktrise (* [[1950]])

;febrewaris
* [[2 febrewaris|2]] - [[Jean-Pierre Jabouille]], Frânsk Formule-1 koereur (* [[1942]])
* [[3 febrewaris|3]] - [[Paco Rabanne]] Spaansk moade ûntwerper (* [[1934]])
* 3 - [[Melis van der Sluis]], Frysk keunstner 
* [[6 febrewaris|6]] - [[Greta Andersen]], Deensk Swimster (* [[1927]])
* 6 - [[Ger Thijs]], Nederlânsk akteur en regisseur (* [[1948]])
* 6 - [[Taner Savut]], Turksk fuotballer en bestjoerder (* [[1974]])
* 6 - [[Cemal Kütahya]], Turksk hânballer (* [[1990]])
* 6 - [[Christian Atsu]], Ganeesk fuotballer (* [[1992]])
* 6 - [[Ahmet Eyüp Türkaslan]] Turksk fuotballer (* [[1994]])
* [[8 febrewaris|8]] - [[Vladimir Morozov (1940)|Vladimir Morozov]] Turkmeensk kanofarder (* [[1940]])
* [[9 febrewaris|9]] - [[Marijke Merckens]] Nederlânsk aktrise (* [[1940]])
* [[10 febrewaris|10]] - [[Marie Gabrielle fan Lúksemboarch]], Lúksemboarchske prinses (* [[1925]])
* [[11 febrewaris|11]] - [[Hans Modrow]], premier fan East-Dútslân (* [[1928]])
* [[14 febrewaris|14]] - [[Tim Aymar]], Amerikaansk sjonger (* [[1963]])
* [[15 febrewaris|15]] - [[Raquel Welch]], Amerikaanks aktrise (* [[1940]])
* [[16 febrewaris|16]] - [[Tim Lobinger]], Dútsk atleet (* [[1972]]) 
* [[18 febrewaris|18]] - [[Robert Cazala]], Frânsk hurdfytser (* [[1934]])
* [[19 febrewaris|19]] - [[Greg Foster]], Amerikaansk atleet (* [[1958]])
* 19 - [[Cock Kerling-Simons]], Nederlânsk politikus (* [[1929]])
* [[23 febrewaris|23]] - [[Slim Borgudd]], Sweedsk formule-1 koereur (* [[1946]])
* [[26 febrewaris|26]] - [[Bob Richards]], Amerikaansk atleet (* [[1926]])

;maart
* [[2 maart|2]] - [[Jos Heymans]], Nederlânsk journalist (* [[1951]])
* 2 - [[Sietse de Boer]], Frysk fotograaf (* [[1963]])
* [[3 maart|3]] - [[Tom Sizemore]], Amerikaansk akteur (* [[1961]])
* [[4 maart|4]] - [[Judith Heumann]], Amerkaansk minskerjochten aktiviste (* [[1947]]) 
* [[5 maart|5]] - [[Gary Rossington]], Amerikaansk gitarist (* [[1951]])
* [[7 maart|7]] - [[Harry de Winter]], Nederlânsk programma makker (* [[1949]])
* [[8 maart|8]] - [[Josua Madsen]], Sweedsk drummer (* [[1978]])
* [[12 maart|12]] - [[Art Boon]], Kanadeesk feteraan (* [[1925]])
* 12 - [[Dick Fosbury]], Amerikaansk atleet (* [[1947]])
* [[27 maart|27]] - [[Wim de Bie]], Nederlânsk komediant (* [[1939]])
* [[31 maart|31]] - [[Evert Wilstra]], Frysk fierljepper (* [[1951]])
* 31 - [[Johannes Brandsma (keatser)|Johannes Brandsma]], Frysk keatser (* [[1957]]) 

;april
* [[3 april|3]] - [[Gryt van Duinen]], Frysk presintatrise, (* [[1950]]) 
* [[9 april|9]] - [[Huub Oosterhuis]], Nederlânsk teolooch en dichter (* [[1933]])
* [[23 april|23]] - [[Tori Bowie]], Amerikaansk atlete (* [[1990]])
* [[25 april|25]] - [[Paul van Vliet]], Nederlânsk kabaretier (* [[1935]])

;maaie
* [[10 maaie|10]] - [[Leen Pfrommer]], Nederlânsk reedrydtrainer (* [[1935]])
* [[16 maaie|16]] - [[Jan Troost]], Nederlânsk minskerjochte-aktivist (* [[1958]])
* [[18 maaie|18]] - [[Gerrit Breteler]], Nederlânsk-Fryske keunstskilder, tekstdichter, toanielskriuwer en sjonger (* [[1954]])
* [[20 maaie|20]] - [[Richard McDermott]], Amerikaansk reedrider (* [[1940]])
* [[24 maaie|24]] - [[Tina Turner]], Switsersk/Amerikaansk sjongeres (* [[1939]])
* [[26 maaie|26]] - [[Dirk Roelfsema]], Frysk fuotballer (* [[1939]])&lt;ref&gt;[https://lc.nl/sport/Cambuur-icoon-Dirk-Roelfsema-op-84-jarige-leeftijd-overleden-topschutter-was-de-eerste-contractspeler-ooit-van-SC-Cambuur-28452500.html lc.nl 30-5-2023, Cambuur-icoon Dirk Roelfsema op 84-jarige leeftijd overleden: topschutter was de eerste contractspeler ooit van SC Cambuur]&lt;/ref&gt;
* [[28 maaie|28]] - [[Marius de Boer]], Frysk sjonger (* [[1961]])

;juny
* [[3 juny|3]] - [[Jim Hines]], Amerikaansk atleet (* [[1946]])
* [[5 juny|5]] - [[Thom van der Goot]], dosint, teäterdirekteur en regisseur (* [[1946]])
* [[8 juny|8]] - [[Renato Longo]], Italjaansk hurdfytser (* [[1937]])
* [[10 juny|10]] - [[Jacques Thönissen]], Nederlânsk skriuwer (* [[1939]])
* [[12 juny|12]] - [[Silvio Berlusconi]], Italjaansk ûndernimmer en politikus (* [[1936]])
* 12 - [[Meindert Fennema]], Frysk Heechlearaar Politikology (* [[1946]]) 
* 12 - [[Treat Williams]], Amerikaansk akteur (* [[1951]])
* 12 - [[Harvey Glance]], Amerikaansk atleet (* [[1957]])
* [[13 juny|13]] - [[Cormac McCarthy]], Amerikaansk skriuwer (* [[1933]])
* [[15 juny|15]] - [[Glenda Jackson]], Ingelsk aktrise en politika (* [[1936]])
* [[16 juny|16]] - [[Gino Mäder]], Switsersk hurdfytser (* [[1997]])
* [[18 juny|18]] - [[Jellie Brouwer]], Nederlânsk radio presintatrise (* [[1964]])
* [[19 juny|19]] - [[Diane Rowe]], Ingelsk tafeltennister (* [[1933]])
* [[21 juny|21]] - [[Johan Habekothé]], Frysk waarman (* [[1943]])
* [[23 juny|23]] - [[Willem Nijholt]], Nederlânsk akteur en sjonger (* [[1934]])
* [[29 juny|29]] - [[Jan Stekelenburg]], Nederlânsk telefyzjepresintator (* [[1941]])

;july
* [[1 july|1]] - [[Dilano van 't Hoff]], Nederlânsk autokoereur (* [[2004]])
* [[4 july|4]] - [[Jan Sierhuis]], Nederlânsk keunstskilder (* [[1928]])
* [[5 july|5]] - [[Andrés Oliva]], Spaansk hurdfytser (* [[1948]])
* [[9 july|9]] - [[Luis Suárez (1935)|Luis Suárez]], Spaansk fuotballer (* [[1935]])
* [[10 july|10]] - [[Marga Minco]], Nederlânsk skriuwster (* [[1920]])
* [[12 july|12]] - [[John Nettleton]], Ingelsk akteur (* [[1929]])
* [[13 july|13]] - [[Carlin Glynn]], Amerikaansk aktrise (* [[1940]])
* 13 - [[Josephine Chaplin]], Amerikaansk aktrise (* [[1949]])
* [[15 july|15]] - [[Venjamin Soldatenko]], Kazaksk atleet (* [[1939]])
* [[16 july|16]] - [[Jane Birkin]] Ingelsk aktrise (* [[1946]])
* [[19 july|19]] - [[Remigius Valiulis]], Litousk atleet (* [[1958]])
* [[20 july|20]] - [[Theo Smit (hurdfytser)|Theo Smit]], Nederlânsk hurdfytser (* [[1951]])
* 20 - [[Durk Stoker]], Frysk politikus (* [[1957]])
* [[22 july|22]] - [[Marianne Werner]], Dútsk atlete (* [[1924]])
* [[26 july|26]] - [[Sinéad O'Connor]], Iersk sjongeres (* [[1966]])
* [[27 july|27]] - [[Bea Van der Maat]], Flaamsk sjongeres en presintatrise (* [[1960]])
* [[30 july|30]] - [[Paul Reubens]], Amerikaansk akteur (* [[1952]])

;augustus
* [[3 augustus|3]] - [[Mark Margolis]], Amerikaansk akteur (* [[1939]])
* [[6 augustus|6]] - [[Ahmed Anarbayev]], Kirgysk swimmer (* [[1948]])
* [[7 augustus|7]] - [[William Friedkin]], Amerikaansk regisseur (* [[1935]])
* [[8 augustus|8]] - [[Federico Bahamontes]], Spaansk hurdfytser (* [[1928]])
* [[12 augustus|12]] - [[Aggie van der Meer]], Frysk skriuwster (* [[1927]])
* [[14 augustus|14]] - [[Boris Doebrovsky]], Russysk roeier (* [[1939]])
* [[19 augustus|19]] - [[Tineke Beishuizen]], Nederlânsk skriuwster (* [[1938]])
* [[22 augustus|22]] - [[Tom Courtney]], Amerikaansk atleet (* [[1933]])
* 22 - [[Martin Laciga]], Switsersk strânfolllyballer (* [[1975]])
* [[24 augustus|24]] - [[Bernie Marsden]], Ingelsk gitarist (* [[1951]])
* [[25 augustus|25]] - [[Rob Fruithof]], Nederlânsk presintator en akteur (* [[1951]])
* [[31 augustus|31]] - [[Jan Jongbloed]], Nederlânsk fuotballer (* [[1940]])
* 31 - [[Clairy Polak]] Nederlânsk sjoernaliste en presintatrise (* [[1956]])

;septimber
* [[4 septimber|4]] - [[Saya Song]], Súdkoreaansk-Amerikaansk pornoaktrise (* [[1986]])
* [[12 septimber|12]] - [[Schelte van Heemstra (1941)|Schelte baron van Heemstra]], Nederlânsk diplomaat (* [[1941]])
* [[15 septimber|15]] - [[Michel Jager]], Nederlânsk politikus (* [[1944]])
* [[16 septimber|16]] - [[Nicolaas van Beek]], Nederlânsk keunstner (* [[1938]])
* 16 - [[Wimie Wilhelm]], Nederlânsk aktrise (* [[1961]])
* [[20 septimber|20]] - [[Ruth Fuchs]], Dútsk atlete en politika (* [[1946]])
* 20 - [[Erwin Olaf]], Nederlânsk fotograaf (* [[1959]])
* [[22 septimber|22]] - [[Giorgio Napolitano]], Italjaansk politikus (* [[1925]])
* [[25 septimber|25]] - [[David McCallum]], Skotsk akteur (* [[1933]])
* [[26 septimber|26]] - [[Klaas Hofstra]], Nederlânsk akteur (* [[1944]])
* [[27 septimber|27]] - [[Michael Gambon]], Iersk akteur (* [[1940]])
* [[29 septimber|29]] - [[Dianne Feinstein]], Ammerikaansk politika (* [[1933]])

;oktober
* [[1 oktober|1]] - [[Patricia Janečková]], Slowaaksk sjongeres (* [[1998]])
* [[5 oktober|5]] - [[Paul Ramboux]], Waalsk striptekener (* [[1932]])
* [[8 oktober|8]] - [[Tjerk Westerterp]], Nederlânsk politikus (* [[1930]])
* 8 - [[László Sólyom]], Hongaarsk politikus (* [[1942]])
* 8 - [[Agneta Andersson]], Sweedsk kanofarster (* [[1961]])
* [[10 oktober|10]] - [[Terry Dischinger]], Amerikaansk basketballer (* [[1940]])
* [[11 oktober|11]] - [[Phyllis Coates]], Amerikaansk aktrise (* [[1927]])
* [[13 oktober|13]] - [[Louise Glück]], Amerikaansk dichter (* [[1943]]
* [[14 oktober|14]] - [[Piper Laurie]], Amerikaansk aktrise (* [[1932]])
* [[15 oktober|15]] - [[Suzanne Somers]], Amerikaansk aktrise (* [[1946]])
* [[16 oktober|16]] - [[Martti Ahtisaari]], Finsk politikus (* [[1937]])
* [[18 oktober|18]] - [[Wessel te Gussinklo]], Nederlânsk skriuwer (* [[1941]])
* [[19 oktober|19]] - [[Anfisa Reztsova]], Russysk biatlete (* [[1964]])
* [[21 oktober|21]] - [[Bobby Charlton]], Ingelsk fuotballer (* [[1937]])
* [[22 oktober|22]] - [[Gerrit Jan Alberts]], Frysk ferslachjouwer (* [[1962]])

;novimber
* [[2 novimber|2]] - [[Ben Ramakers]], Nederlânsk akteur (* [[1953]])
* [[12 novimber|12]] - [[Frans Steijvers]], Nederlânsk politikus (* [[1942]])
* [[14 novimber|14]] - [[Karel van de Graaf]], Nederlânsk presintator (* [[1950]])
* [[16 novimber|16]] - [[A.S. Byatt]], Ingelsk skriuwster (* [[1936]])
* [[17 novimber|17]] - [[Ellen Jens]], Nederlânsk regisseuse (* [[1940]])
* 17 - [[Charlie Dominici]], Amerikaansk sjonger (* [[1951]])
* [[19 novimber|19]] - [[Rosalynn Carter]], Amerikaansk presidintsfrou (* [[1927]])
* [[23 novimber|23]] - [[Helmert Woudenberg]], Nederlânske akteur, toanielregisseur (* [[1945]])
* [[26 novimber|26]] - [[Geordie Walker]], Ingelsk gitarist (* [[1958]])
* [[27 novimber|27]] - [[John Nichols (skriuwer)|John Nichols]], Amerikaansk skriuwer (* [[1940]])
* [[29 novimber|29]] - [[Henry Kissinger]],  Amerikaansk diplomaat en politikus (* [[1923]])
* [[30 novimber|30]] - [[Jacobus Knol]],  Frysk, learaar, skriuwer en oersetter (* [[1936]])
* 30 - [[Sante Gaiardoni]], Italjaansk hurdfytser (* [[1939]])
* 30 - [[Shane MacGowan]], Iersk sjonger (* [[1957]])

;desimber
* [[1 desimber|1]] - [[Burny Bos]], Nederlânsk filmprodusint, akteur en skriuwer (* [[1944]])
* [[2 desimber|2]] - [[Barbara Doll]], Frânsk pornoaktrise (* [[1972]])
* [[3 desimber|3]] - [[Peter d'Hamecourt]], Nederlânsk sjoernalist (* [[1946]])
* [[6 desimber|6]] - [[Cilly Dartell]], Nederlânsk aktrise en presintatrise (* [[1957]])
* [[8 desimber|8]] - [[Ryan O'Neal]], Amerikaansk akteur (* [[1941]])
* 8 - [[Peter-Michael Kolbe]], Dútsk roeier (* [[1953]])
* [[11 desimber|11]] - [[Andre Braugher]], Amerikaansk akteur (* [[1962]])
* [[13 desimber|13]] - [[Dick Tommel]], Nederlânsk politikus (* [[1942]])
* 13 - [[Paul Litjens]], Nederlânsk hockeyer (* [[1947]])
* [[16 desimber|16]] - [[Nawaf al-Ahmad al-Jaber al-Sabah]], Emir fan  Koeweit (* [[1937]])
* [[17 desimber|17]] - [[Linda van Dyck]], Nederlânsk aktrise (* [[1948]])
* [[20 desimber|20]] - [[Harrie Smeets]], Nederlânsk biskop (* [[1960]])
* [[21 desimber|21]] - [[Bob Meijer]], Nedderlânsk nijslêzer (* [[1935]])
* 21 - [[Agaath Meulenbroek]], Nederlânsk aktrise (* [[1943]])
* [[22 desimber|22]] - [[Laura Lynch]], Amerikaansk bassiste (* [[1958]])
* [[24 desimber|24]] - [[Annemiek Klijberg]], Nederlânsk presintatrise (* [[1948]])
* [[26 desimber|26]] - [[Wolfgang Schäuble]], Dútsk politikus (* [[1942]])
* 26 - [[Lesley McNaught-Mändli]], Switsersk springrúter (* [[1964]])
* [[28 desimber|28]] - [[Beno Hofman]], Nederlânsk histoarikus en presitator (* [[1954]])
* [[29 desimber|29]] - [[Doeke Eisma]], Nederlânsk politikus (* [[1939]])
* [[30 desimber|30]] - [[Tom Wilkinson]], Ingelsk akteur (* [[1948]])
* [[31 desimber|31]] - [[Hubert van Hoof]], Nederlânsk presintator en sjoernalist (* [[1951]])
* 31 - [[Melissa Hoskins]], Australysk hurdfytster (* [[1991]])

===Bisten===
* [[10 jannewaris]] - Jasper 366, [[Frysk hynder|Fryske dekhynst]]&lt;ref&gt;[https://www.horses.nl/fokkerij/friezen/friese-hengst-jasper-366-overleden/ {{nl}} Horses.nl, 11-1-2023,Friese hengst Jasper 366 overleden]&lt;/ref&gt; (* [[1995]])
* [[4 april]] - [[Diergaarde_Blijdorp#Bokito|Bokito]], gorilla fan [[Diergaarde Blijdorp]].&lt;ref&gt;[https://www.diergaardeblijdorp.nl/gorilla-bokito-overleden/ diergaardeblijdorp.nl, 5-4-2023, GORILLA BOKITO OVERLEDEN]&lt;/ref&gt; (* [[1996]])

==Films==
* ''[[Aquaman and the Lost Kingdom]]''
* ''[[Barbie (film)|Barbie]]''
* ''[[The Flash (film)|The Flash]]''
* ''[[Guardians of the Galaxy Vol. 3]]''
* ''[[A Haunting in Venice]]''
* ''[[John Wick: Chapter 4]]''
* ''[[Mooned]]''
* ''[[Oppenheimer (film)|Oppenheimer]]''
* ''[[Shazam! Fury of the Gods]]''
* ''[[Trolls Band Together]]''

==Tillefyzje==
* ''[[Ahsoka (tillefyzjesearje)|Ahsoka]]
* ''[[Star Wars: Skeleton Crew]]''

{{JiersideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat}}
}}
[[Kategory:2023| ]]
[[Kategory:21e iuw]]</text>
      <sha1>6lyxhmhlp9mk0w2m4ypwsyhyzck1q41</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Little Big Man (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135157</id>
    <revision>
      <id>1231633</id>
      <parentid>1064370</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T15:17:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ kt</comment>
      <origin>1231633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25334" sha1="mnpp766on58c1h5idq5d56zxcod05r5" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = Little Big Man logo.png
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:Little Big Man 1970 film poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''Little Big Man''
| regisseur                = [[Arthur Penn]]
| produsint                = [[Stuart Millar]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Calder Willingham]]
| basearre op              = [[Little Big Man (roman)|de roman]] fan [[Thomas Berger]]
| kamerarezjy              = [[Harry Stradling jr.]]
| muzyk                    = [[John P. Hammond]]
| filmstudio               = [[Cinema Center Films]]
| distribúsje              = [[National General Pictures]]
| haadrollen               = [[Dustin Hoffman]] 
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Faye Dunaway]] &lt;br&gt;[[Dan George (opperhaad)|Dan George]]&lt;br&gt; [[Martin Balsam]]&lt;br&gt; [[Richard Mulligan]]&lt;br&gt; [[Cal Bellini]]&lt;br&gt; [[Jeff Corey]]&lt;br&gt; [[Aimée Eccles]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[23 desimber]] [[1970]]
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[western (sjenre)|western]], [[aventoerefilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]]
| spyltiid                 = 139 minuten&lt;br&gt;147 minuten &lt;small&gt;(''uncut''-ferzje)&lt;/small&gt;
| budget                   = $15 miljoen
| opbringst                = $31.559.552 &lt;small&gt;(yn de [[Feriene Steaten]])&lt;/small&gt;
| prizen                   = 
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''Little Big Man''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[westernfilm|western]] en/of [[aventoerefilm]] út [[1970]] ûnder [[rezjy]] fan [[Arthur Penn]]. It [[senario]], skreaun troch [[Calder Willingham]], wie basearre op 'e [[roman]] [[Little Big Man (roman)|mei deselde namme]] fan [[Thomas Berger]]. De [[haadrol]] waard fertolke troch [[Dustin Hoffman]], wylst [[Faye Dunaway]] en [[opperhaad]] [[Dan George (opperhaad)|Dan George]] yn 'e wichtichste [[byrol]]len spilen. Hoewol't de [[film]] oer it algemien beskôge wurdt as in western om't er yn it [[Wylde Westen]] spilet, hat er ek sterk wei fan in [[aventoerefilm]], en dêrnjonken sitte der ek eleminten fan in [[komeedzjefilm]] en in [[dramafilm]] yn.

De [[plot]] giet oer in [[jeropide ras|blanke]] [[jonge]] dy't yn 'e twadde helte fan 'e [[njoggentjinde iuw]] grutbrocht wurdt troch de [[Sjajinnen]], en syn [[libben]]slange wrakseling om syn beide erfskippen mei-inoar te fermoedsoenjen. ''Little Big Man'' is in [[refizjonistyske western]], dy't de [[Yndianen]] as sympatyk en it [[Amerikaanske Leger]] as ûnsympatyk ôfskilderet, en dêr't [[satire]] en [[tragyk]] yn brûkt wurdt om [[foaroardiel]]en en [[ûnrjocht]] te beljochtsjen. Dizze film út [[1970]] kin ek sjoen wurde as in yndirekt protest tsjin 'e doetiidske Amerikaanske belutsenens by de [[Fjetnamoarloch]]. Yn [[2014]] waard ''Little Big Man'' fanwegen &quot;[[kulturele]], [[histoarysk]]e of [[skientme|estetyske]] wearde&quot; troch de [[Library of Congress]] útorneare om opnommen te wurden yn it [[Nasjonaal Film Register]].

==Plot==
Yn [[1970]] wennet de 121-jierrige Jack Crabb, de âldste [[man (sekse)|man]] op 'e wrâld, yn in [[hospys]] dêr't er [[palliative soarch]] kriget. Hy wurdt dêr opsocht troch in nijsgjirrige [[histoarikus]], dy't er oer syn [[aventoer]]en as jongeman fertelt. Crabb beweart in [[finzene]] fan sawol de [[Sjajinnen]] as it [[Amerikaanske Leger]] west te hawwen, [[pleechsoan]] fan in [[opperhaad]] en in [[predikant]], assistint fan in [[wûnderdokter]], [[winkelman]], [[jacht (aktiviteit)|jager]], [[klúzner]], [[revolverman]], in [[freon]] fan [[Wild Bill Hickok]], in [[ferkenner]] foar [[luitenant-kolonel]] [[George Armstrong Custer]] en de iennichste [[jeropide ras|blanke]] oerlibbene fan [[Custers Last Stand|Custers ''Last Stand'']] yn 'e [[Slach oan 'e Little Bighorn]]. Hat hy ien fan 'e opmerklikste [[libben]]s aller tiden hân, of is er ien fan 'e bretaalste [[leagen]]ers dy't ea op 'e wrâld omrûn hawwe?

Jack begjint syn [[ferhaal]] yn [[1859]], as er as [[jonge]] fan tsien mei syn âldere [[suster]] Caroline in [[slachting]] oerlibbet dy't troch [[Yndianen|Yndiaanske]] [[kriger]]s fan 'e [[Pâny (folk)|Pâny]] (''Pawnee'') ûnder in selskip blanke [[kolonist]]en oanrjochte wurdt. Harren [[âlden]] komme dêrby om. Neitiid wurde de beide [[bern (persoan)|bern]] ûntdutsen troch de [[Sjajinnen|Sjajinske]] kriger Shadow, dy't harren meinimt nei syn folk. Caroline wit al rillegau te ûntkommen, mar Jack bliuwt efter mank de Sjajinnen (''Cheyenne''), en wurdt [[opfieding|grutbrocht]] troch it goedhertige [[opperhaad]] Old Lodge Skins. Hy kriget de [[namme]] 'Little Big Man' (&quot;Lytse Grutte Man&quot;) taparte, om't er koart fan stal mar [[dapperens|dapper]] is. As er âlder wurdt, makket Jack sûnder erch in fijân fan in oare jonge, Younger Bear. Dyselde makket plannen om Jack wat oan te dwaan, mar nei't Jack syn libben rêdt yn in gefjocht mei de Pâny, jout Younger Bear syn [[wraak]]plannen mei tsjinnichheid op.

Yn [[1865]], as Jack sechstjin jier is, wurdt er by in [[skermutseling]] tusken de Sjajinnen en de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[kavalery]] [[finzen]] nommen. Om himsels te rêden, moat er dan syn Sjajinske erfskip ôfswarre. Hy wurdt as [[pleechsoan]] yn 'e [[húshâlding]] fan 'e [[predikant]] Silas Pendrake pleatst. Dy syn [[seks]]ueel frustrearre [[oarehelte|frou]] Louise besiket him te [[ferlieding|ferlieden]], mar Jack wit har him fan it liif te hâlden. As er der net folle letter tsjûge fan is hoe't frou Pendrake [[oerhoer]] docht mei in oare man, naait Jack út, en lit er de Pendrakes, en tagelyk ek eltse foarm fan [[religy]], efter him.
{{Plotbedjer film}}
It jiers dêrop wurdt Jack assistint fan 'e [[wûnderoalje]]ferkeaper Allardyce T. Meriweather. As harren [[klant]]en lykwols foar it ferstân krije dat de produkten dy't se oanskaft hawwe, weardeleaze rommel binne, wurde Jack en syn baas ynsmaard mei [[pik en fearren]]. Ien fan 'e [[lulkens|lulke]] klanten is Jack syn ûnderwilens [[folwoeksen]] wurden suster Caroline, mei wa't er troch dit foarfal weriene wurdt. Sy besiket fan har [[broer]] in [[revolverman]] te meitsjen, foar wa't se de namme &quot;de Soda Pop Kid&quot; betinkt. Yn dy snuorje moetet Jack yn in [[saloon]] de ferneamde [[bandyt]] en [[sheriff]] [[Wild Bill Hickok]]. Dy mei Jack wol lije, en nimt him ûnder syn hoede. As Hickok lykwols út selsferdigening in man deasjit, beslút Jack dat er gjin revolverman mear wêze wol. Dêrop lit Caroline him yn 'e steek.

Noch wer in jier letter iepenet Jack mei in partner in [[winkel]] en [[trouwen|trout]] er mei in jonge [[frou]] fan [[Sweden|Sweedsk]] [[komôf]] dy't Olga hjit. It docht lykwols bliken dat Jack syn partner in [[oplichter]] is dy't mei it [[jild]] útnaait, sadat de winkel [[bankrot|fajyt]] giet. Om dy tiid hinne moetet Jack lykwols de ferneamde [[ofsier]] [[George Armstrong Custer]], dy't namme makke hat as oarlochsheld yn 'e [[Amerikaanske Boargeroarloch]]. Dyselde riedt him oan om djipper yn it [[Wylde Westen]] in nij libben te begjinnen oan 'e [[Amerikaanske frontier|Amerikaanske ''frontier'']]. Dat Jack en Olga sette dy kant út, mar ûnderweis wurdt harren [[postkoets]] oerfallen troch Sjajinske krigers. Olga wurdt [[ûntfiering|ûntfierd]], en Jack set ôf om har te befrijen. Op syn syktocht fynt er Olga net werom, mar syn âlde pleechheit Old Lodge Skins wol. Ek Younger Bear sjocht er wer, dy't no in [[tsjinstelde (maatskiplike rol)|tsjinstelde]] wurden is, in [[sjamaan]] dy't alles efterstfoarst docht. Jack rekket befreone mei de [[twigeast]] Little Horse, mar set neitiid op 'e nij ôf om Olga te sykjen.

As er úteinlik sûnder wat bedijd te hawwen syn syktocht opjaan moat, jout Jack him by it [[Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint]], dat ûnder befel stiet fan George Armstrong Custer. Hy wurdt dêr in [[mûldierlieder]] om't Custer mient dat dat Jack syn oarspronklike [[berop]] wie. Yn syn nije funksje nimt Jack diel oan in [[fjildslach]] tsjin 'e Sjajinnen, mar as de Amerikaanske [[soldaten]] Yndiaanske [[froulju]] en [[bern (persoan)|bern]] begjinne te [[fermoardzjen]], rint er oer en fjochtet er oan 'e Sjajinske kant. Under it gefjocht wurdt Jack oanfallen troch Shadow, de kriger dy't him as bern it libben rêden hat, mar dy't him no net weromken. Ear't se inoar wat oandwaan kinne, wurdt Shadow lykwols deasketten troch in Amerikaanske soldaat. Dêrnei ûntdekt Jack Shadow syn [[dochter]], Sunshine, dy't op in sideplak ûnder de slach it libben skinkt oan in [[poppe]].

Mei har en de poppe by him keart Jack werom nei it kamp fan Old Lodge Skins, dêr't er de man fan Sunshine en de heit fan har twadde bern wurdt. Jack moetet op 'e nij Younger Bear, dy't no gjin tsjinstelde mear is, mar folslein oerhearske wurdt troch syn blanke frou, dy't nimmen oars blykt te wêzen as Jack syn eardere frou Olga. Sy ken Jack net werom, en Jack beslút de saak fierder mar gewurde te litten en docht dêrom gjin muoite om har begripe te litten wa't hy is. Sunshine freget Jack om har trije susters, dy't [[widdo]] binne, yn syn húshâlding op te nimmen en mei harren te trouwen. Jack is dêr yn 't earstoan huverich foar, mar úteinlik jout er ta. Yn [[novimber]] [[1868]], as Jack 29 jier is, dogge Custer en syn 7e Kavalery [[Slach oan de Washita|in ferrassingsoanfal op it Sjajinske kamp]] oan 'e [[rivier]] de [[Washita (rivier)|Washita]]. Jack rêdt it libben fan 'e no [[blinens|bline]] âldman Old Lodge Skins, mar Sunshine en har bern en al har susters wurde troch de Amerikanen deade. Neitiid besiket Jack it kamp fan Custer te ynfiltrearjen om [[wraak]] te nimmen op 'e man, mar op it lêste momint ûntsinkt de [[moed]] him en naait er út.

Dêrnei rekket Jack [[alkoholisme|oan 'e drank]] en libbet er ferskate jierren in isolearre bestean yn [[Deadwood (Súd-Dakota)|Deadwood]], yn [[Súd-Dakota]]. As er himsels wer ris hielendal [[dronkenskip|dronken]] sûpt hat, wurdt er sjoen troch [[Wild Bill Hickok]], dy't him weromken. Hy jout Jack wat [[jild]] om nije [[klean]] te keapjen en himsels ris [[waskjen|waskje]] en [[skearen|skeare]] te litten. Net folle letter wurdt Hickok yn it bywêzen fan Jack deasketten as er [[poker]] spilet yn in [[saloon]]. Mei syn lêste siken freget er Jack om de rest fan syn jild nei de [[widdo]] ta te bringen mei wa't er in [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|relaasje]] ûnderhold. Jack docht wat him frege wurdt en siket de widdo op, dy't eins in [[prostituee]] is en nimmen oars as Louise Pendrake blykt te wêzen, Jack syn eardere [[pleechmem]]. Jack jout har it jild dat Hickok foar har ornearre hie, mar as se it wer mei him besiket oan te lizzen, wiist er har fannijs ôf.

Jack lûkt him dêrnei alhiel werom út 'e [[minsklik]]e [[maatskippij]], en libbet in skoft as [[jacht (aktiviteit)|jager]] en [[klúzner]] yn 'e [[wyldernis]]. As er in lege [[fâle]] fynt mei in ôfskuorde [[bist]]epoat deryn, rekket er [[geast]]lik alhiel yn 'e war. Hy beslút om [[selsmoard]] te dwaan, mar op it lêste stuit betinkt er him om't er Custer en dy syn [[rezjimint]] foarbykommen sjocht. Hy nimt him foar om diskear troch te setten en wraak op Custer te nimmen. Dêrom meldt er him oan by it 7e Kavaleryrezjimint, en Custer nimt him oan as [[ferkenner]]. Hy wit wa't Jack is en wêr't Jack syn sympatyen lizze, mar ornearret dat er Jack brûke kin as in treflike omkearde barometer: fan alles dat Jack him fertelt, leaut Custer tenei persiis it tsjinstelde, en hannelet dêr ek nei. It duorret net lang ear't Jack dat trochhat, en as it 7e Kavaleryrezjimint oan 'e [[rivier]] de [[Little Bighorn (rivier)|Little Bighorn]] in Yndiaansk kamp ûntdekt, bringt Jack Custer op 'e doele troch nei wierheid te fertellen dat der in oermacht oan krigers yn it kamp oanwêzich is en dat Custer beslist net oanfalle moat.

As syn [[troepen]] yn 'e dêropfolgjende [[Slach oan 'e Little Bighorn]] ôfslachte wurde troch de [[Lakota (folk)|Lakota]] en de [[Sjajinnen]], begjint Custer sels ûngearhingjende wartaal út te slaan. Jack rekket yn 'e striid [[ferwûne]], en as er de geastlik net mear spoarende Custer tabyt dat er him stilhâlde moat, wol Custer him deasjitte. Ear't dat barre kin, wurdt Custer sels deade troch Younger Bear, dy't Jack dêrnei fan it slachfjild draacht. No't er einlings en te'n lêsten de skuld oan Jack (dy't him ommers as jonge it libben rêden hie) lykmakke hat, seit Younger Bear tsjin Jack dat er him de folgjende kear dat er him tsjinkomt, mei in gerêst hert deameitsje sil. Yn it Yndiaanske kamp, dêr't Younger Bear him hinne brocht hat, moetet Jack syn pleechheit Old Lodge Skins wer. Hy beselskippet it âlde opperhaad nei in [[heuvel]]top yn 'e neite fan it kamp, dêr't in Yndiaansk [[begraafplak]] leit. De âldman, dy't besletten hat en beëinigje syn libben mei weardichheid, biedt dêr syn [[geast]] oan 'e [[Grutte Geast]] oan en jout him dan del op 'e grûn, wachtsjend op 'e [[dea]]. Ynstee begjint it te [[rein (delslach)|reinen]]. Old Lodge Skins seit: &quot;Soms wurket it en soms net,&quot; en komt wer oerein. Mei Jack keart er werom nei it Yndiaanske kamp om in hapke te iten.

Yn [[1970]] breidet Jack dêrmei in ein oan syn ferhaal, wêrnei't de histoarikus fuort giet. De âlde Jack bliuwt allinnich efter mei syn [[oantinken]]s oan in wrâld dy't net mear bestiet.

==Rolferdieling==
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;450px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Jack Crabb &lt;small&gt;(ek bekend as Little Big Man)&lt;/small&gt;
| [[Dustin Hoffman]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;450px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Louise Pendrake, 
| [[Faye Dunaway]]
|-
| Old Lodge Skins
| [[Dan George (opperhaad)|Dan George]]
|-
| Allardyce T. Meriweather
| [[Martin Balsam]]
|-
| [[luitenant-kolonel]] [[George Armstrong Custer]]
| [[Richard Mulligan]]
|-
| [[Wild Bill Hickok]]
| [[Jeff Corey]]
|-
| Sunshine
| [[Aimée Eccles]]
|-
| Olga Crabb
| [[Kelly Jean Peters]]
|-
| Caroline Crabb
| [[Carole Androsky]]
|-
| Little Horse
| [[Robert Little Star]]
|-
| Younger Bear
| [[Cal Bellini]]
|-
| [[ds.]] Silas Pendrake
| [[Thayer David]]
|-
| Shadow that Comes in Sight
| [[Ruben Moreno]]
|-
| Burns Red in the Sun
| [[Steve Shemayne]]
|-
| de [[histoarikus]]
| [[William Hickey (akteur)|William Hickey]]
|-
| de [[sersjant]]
| [[James K. Anderson]]
|}

==Produksje==
''Little Big Man'' waard [[regissearre]] troch [[Arthur Penn]], nei in [[senario]] fan [[Calder Willingham]] op basis fan 'e [[roman]] ''[[Little Big Man (roman)|Little Big Man]]'' fan [[Thomas Berger]], út [[1964]]. De [[filmprodusint]] wie [[Stuart Millar]] foar [[Cinema Center Films]]. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Harry Stradling jr.]] en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[John P. Hammond]]. De [[distribúsje (ferdieling)|distribúsje]] waard dien troch [[National General Pictures]]. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]15&amp;nbsp;miljoen. 

De [[haadrol]] fan Jack Crabb, oftewol Little Big Man, waard fertolke troch [[Dustin Hoffman]] yn syn sechsde filmoptreden. Om 'e [[stim]] fan in 121 jier âlde man te krijen raasde Hoffman yn syn [[klaaikeamer]] in [[oere]] lang sa lûd as er koe. De [[make-up]] foar de âldman waard fan [[skomlateks]] makke troch [[grimeur]] Dick Smith, en omfieme revolúsjonêre falske [[eachlid]]den dy't meibewege koene as Hoffman mei de [[eagen]] knippere. Fanwegen de [[filmmontaazje]], en ta [[argewaasje]] fan Smith, komt dat yn 'e film net ien kear foar. Hoffman sei oer de make-up: &quot;Ik daagje jim út om dy make-up op te dwaan en jim net âld te fielen.&quot;

[[Aktrise]] [[Faye Dunaway]] spile de rol fan Louise Pendrake. Foar de rol fan Old Lodge Skins waarden [[Marlon Brando]], [[Paul Scofield]] en [[Laurence Olivier]] frege, mar allegear wiisden se him ôf. Uteinlik waard [[Dan George (opperhaad)|Dan George]], in wier [[Yndianen|Yndiaansk]] [[opperhaad]] fan 'e [[Tsleil-Wautût]], ree fûn om 'e rol op him te nimmen. De Yndiaanske [[figurant]]en waarden allegear troch wiere Yndianen spile, mar de oare Yndiaanske rollen net. [[Aimée Eccles]], dy't Sunshine spile, wie eins fan [[Sinezen|Sineesk]] [[komôf]], wylst [[Cal Bellini]], dy't de rol fan Younger Bear fertolke, in [[Maleier]] út [[Singapoer]] wie.

Guon binnendoarsênes en oare opnamen waarden makke op [[set (dekôr)|sets]] yn [[Hollywood]], wylst guon bûtendoarsênes yn stedsjes opnommen waarden yn [[Nevada City (Montana)|Nevada City]], yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Montana]]. Dat wie yn [[1970]] in plak dat foar it meastepart bestie út histoaryske [[njoggentjinde-iuwsk]]e [[gebou]]wen, dy't út oare plakken yn Montana dêrhinne oerbrocht wiene. De sênes dy't ferbân holden mei de [[Slach oan 'e Little Bighorn]] waarden op lokaasje filme yn 'e neite fan it [[Nasjonaal Monumint Slachfjild oan 'e Little Bighorn]], by [[Crow Agency (Montana)]]. Alle oare Yndiaanske [[sêne]]s waarden opnommen deunby [[Calgary]], yn 'e [[Kanadeeske provinsje]] [[Alberta]].

==Ferskil mei de roman==
Yn 'e [[roman]] ''[[Little Big Man (roman)|Little Big Man]]'' komt it âlde [[opperhaad]] Old Lodge Skins oan 'e ein fan it ferhaal te [[ferstjerren]], mar yn 'e film bart dat net. Yn in [[fraachpetear]] sei [[regisseur]] [[Arthur Penn]] dêr letter oer: &quot;We hawwe dêr lang en yngeand oer prakkesearre, en yn 'e earste ferzje fan it [[senario]] giet er wol deeglik dea, mar syn dea soe in elemint fan [[drôvens]] yntrodusearre hawwe yn 'e film, en dat woene we net. [...] Ik woe [...] sjen litte dat de Yndianen net inkeld ferneatige waarden, mar dat se ek feroardiele waarden om dêrmei te libjen.&quot;

==Historisiteit==
De film, en de roman dêr't de film op basearre is, hawwe hielendal neat te meitsjen mei de [[histoarysk]]e [[persoan]] Little Big Man of [[Lytse Grutte Man]]. Dat wie in [[opperhaad]] fan 'e [[Lakota (folk)|Lakota]] dat meifocht yn 'e [[Slach oan 'e Little Bighorn]], mar benammen bekendheid krige fanwegen syn belutsenens by de mislearre finzennimming en de dêrby feroarsake [[dea]] fan (of mooglik [[moard]] op) it ferneamde opperhaad [[Mâl Hynder]] (Crazy Horse), yn [[Fort Robinson]], yn [[1877]].

De werjefte yn 'e film fan 'e [[Slach oan 'e Washita]] as in klearebare [[slachtpartij]] fan Yndiaanske froulju en bern troch Amerikaanske soldaten ûnder lieding fan [[George Armstrong Custer|Custer]], is net 100% korrekt, mei't der wol deeglik Yndiaanske krigers yn it kamp fan it [[Sjajinnen|Sjajinske]] opperhaad [[Swarte Tsjettel]] oanwêzich wiene. Dat nimt net wei dat it in ferriedlike ferrassingsoanfal wie fan Amerikaanske soldaten op in kamp fan freedsume Yndianen dy't harsels feilich waanden. De film jout datoangeande in byld dat oerienkomt mei oare histoaryske gefallen, wêrby't de Amerikaanske kavalery wachte oant de krigers op jacht gien wiene of wêrby't de krigers aktyf by harren kamp weilokke wiene, om dêrnei it warleaze kamp oan te fallen dêr't dan inkeld froulju, bern en âlden fan dagen oanwêzich wiene.

''Little Big Man'' jout fierders in net alhiel akkuraat byld fan 'e dea fan [[Wild Bill Hickok]]. Dy [[stoar]] nammentlik net foàr, mar hast twa [[moanne (tiid)|moannen]] nei de Slach oan 'e Little Bighorn, op [[2&amp;nbsp;augustus]] [[1876]]. Hy wie op dat stuit oan it [[poker]]jen yn [[Nuttal &amp; Mann's Saloon]] yn [[Deadwood (Súd-Dakota)]], wêrby't er tsjin syn gewoante yn mei de rêch nei de [[doar]] siet. [[Middei (deidiel)|Middeis]] om 16.15&amp;nbsp;oere stapte der in [[revolverman]] nei binnen ta dy't [[Jack McCall]] hiet. Dyselde skeat Hickok yn 'e [[holle|efterholle]], sadat er op slach dea wie. Ferneamd is dat Hickok op dat stuit twa pearen yn 'e hân hie, twa swarte [[aas (kaart)|asen]] en twa swarte achten, in stel kaarten dat sûnt bekendstiet as de &quot;[[Deademanshân]]&quot;.

De represintaasje fan [[luitenant-kolonel]] [[George Armstrong Custer]] yn ''Little Big Man'', en yn 't bysûnder de foarstelling fan him as in heale gek yn 'e [[Slach oan 'e Little Bighorn]], wie bedoeld as in foarm fan [[satire]]. Dêrby moat oantekene wurde dat in grut tal fan 'e yn 'e film werjûne oanwensten en [[idelheid|idelheden]] fan 'e man basearre wiene op wiere dingen. Custer syn fatale [[strategy]] oan 'e [[Little Bighorn (rivier)|Little Bighorn]] wie folle yngewikkelder as yn 'e film werjûn wurdt, en hy waard beslist net troch in [[ferkenner]] yn 'e fâle lokke. Hoewol't it wol wer wier is dat syn ferkenners him mei klam ûntretten om it Yndiaanske kamp oan te fallen en Custer dy goede rie yn 'e wyn sloech. Yn 'e film wurdt Custer foarsteld as immen dy't dreaun wurdt troch in siedende [[hate]] foar de Yndianen, mar yn wurklikheid waard er benammen dreaun troch syn eigen withoe hege [[ambysje]], dêr't alles foar wike moast. Guon [[histoarisy]] suggerearje sels dat er eins wol in beskate sympaty hie foar de Yndianen en harren lot.

De ûnderfinings fan it [[personaazje]] fan Jack Crabb as [[ferkenner]] foar it [[Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint]] binne foar in diel basearre op 'e wiere ûnderfinings yn dy funksje fan [[Krolhier (ferkenner)|Krolhier]] (Curley), ien fan Custer syn [[Krieën (folk)|Krieske]] ferkenners. Krolhier bleau allinnich efter op in hichte, dêr't er wei taseach hoe't Custer en syn fiif [[kompanjy (militêre ienheid)|kompanjyen]] troch in oermacht fan fijannen ûnder de foet rûn waarden. Nei't er tsjûge west hie fan 'e finale nederlaach fan Custer, ried Krolhier fuort om ferslach út te bringen oan Custer syn superieuren. Neitiid giene oer Krolhier ferskate ferhalen, bygelyks dat er him by Custer jûn hie en letter mei in Sjajinske [[tekken]] as momkape om fan it slachfjild ûntkomd wie. Hy waard yn lettere jierren ferskate kearen befrege troch [[histoarisy]], en joech ferskillende ferslaggen fan 'e [[fjildslach]]. Guon fan syn lettere bewearings binne troch saakkundigen yn 'e kiif steld.

==Untfangst==
Doe't ''Little Big Man'' op [[23&amp;nbsp;desimber]] [[1970]] yn [[premiêre]] gie, krige de film rûnom loovjende [[resinsje|kritiken]]. Sa fong regisseur Penn neffens [[Vincent Canby]] fan ''[[The New York Times]]'' yn 'e &quot;grappige en bittere [...] aventoeren&quot; fan Jack Crabb &quot;de essinsje fan it Amerikaanske erfskip.&quot; Yn 'e ''[[Chicago Sun-Times]]'' joech [[Roger Ebert]] ''Little Big Man'' fjouwer fan fjouwer stjerren, wylst er de film omskreau as &quot;einleas ûnderhâldend&quot; en &quot;in [[epos]] yn 'e foarm fan in [[anekdoate|sterk ferhaal]].&quot; Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't filmresinsjes sammelet, hat ''Little Big Man'' it ekstreem hege goedkarringspersintaazje fan 96% op basis fan 15 resinsjes. It [[Amerikaansk Film Ynstitút]] (AFI) hat de film mei 399 oaren nominearre foar de top 100 bêste Amerikaanske films aller tiden. 

==Resultaat==
It is ûnbekend hoefolle oft ''Little Big Man'' wrâldwiid opbrocht, mar de [[opbringst]] yn 'e [[Feriene Steaten]] allinnich al bedroech [[$]]31.559.552. Ofset tsjin in [[budget]] fan $15 miljoen kaam de film dêrmei rom út 'e kosten.

[[Dan George (opperhaad)|Dan George]] waard foar syn rol fan Old Lodge Skins nominearre foar in [[Oscar]] yn 'e [[kategory]] bêste [[byrol]] fan in [[akteur]]. Hy wûn der ferskillende oare [[priis (ûnderskieding)|prizen]] mei, wêrûnder de [[National Society of Film Critics Award]] en de [[New York Film Critics Circle Award]], beide foar bêste manlike byrol. [[Dustin Hoffman]] waard foar syn rol fan Jack Crabb nominearre foar in [[BAFTA Award]] foar bêste akteur. 

[[Calder Willingham]] waard foar syn [[senario]] nominearre foar de [[Writers Guild of America Award]] foar bêste adaptearre drama. ''Little Big Man'' krige yn [[1971]] in [[earfolle fermelding]] op it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Moskou]]. Yn [[2014]] waard de film troch de Amerikaanske [[Library of Congress]] fan [[kulturele]], [[histoarysk]]e of [[skientme|estetyske]] wearde achte, en dêrom útornearre om foar it neigeslacht preservearre te wurden as diel fan it [[Nasjonaal Film Register]].

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0065988/ Ynformaasje oer ''Little Big Man'' yn 'e ''Internet Movie Database'']

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Little_Big_Man_(film) ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''Little Big Man'' (film)}}

[[Kategory:Amerikaanske westernfilm]]
[[Kategory:Amerikaanske aventoerefilm]]
[[Kategory:Amerikaanske komeedzjedramafilm]]
[[Kategory:Histoaryske aventoerefilm]]
[[Kategory:Histoaryske komeedzjedramafilm]]
[[Kategory:Anty-oarlochsfilm]]
[[Kategory:Refizjonistyske western]]
[[Kategory:Westernaventoerefilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan Cinema Center Films]]
[[Kategory:Film fan Arthur Penn]]
[[Kategory:Film út 1970]]
[[Kategory:Film oer Yndianen yn Noard-Amearika]]
[[Kategory:Film oer de Amerikaanske Yndiaanske oarloggen]]
[[Kategory:Film oer de Grutte Sû-Oarloch fan 1876]]
[[Kategory:Film oer de Amerikaanske frontier]]</text>
      <sha1>mnpp766on58c1h5idq5d56zxcod05r5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Across the Wide Missouri (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140563</id>
    <revision>
      <id>1231630</id>
      <parentid>1149325</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T15:14:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ kt</comment>
      <origin>1231630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12279" sha1="c82xu7x99pkq95qyk0aiws4e8gf5c22" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = AcrossTheWideMissouri.jpg
| ôfbyldingstekst          = [[Clark Gable]] as Flint Mitchell en [[María Elena Marqués]] as Kamiah yn ''Across the Wide Missouri''.
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:Across the wide missouri.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''Across the Wide Missouri''
| regisseur                = [[William A. Wellman]]
| produsint                = [[Robert Sisk]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Talbot Jennings]]
| basearre op              = [[Across the Wide Missouri (boek)|it boek]] fan [[Bernard DeVoto]]
| kamerarezjy              = [[William C. Mellor]]
| muzyk                    = [[David Raksin]]
| filmstudio               = [[Metro-Goldwyn-Mayer]]
| distribúsje              = [[Loew's Inc.]]
| haadrollen               = [[Clark Gable]]&lt;br&gt; [[John Hodiak]]&lt;br&gt; [[María Elena Marqués]]
| voice-over               = [[Howard Keel]]
| byrollen                 = [[Ricardo Montalbán]]&lt;br&gt; [[Adolphe Menjou]] &lt;br&gt; [[J. Carrol Naish]] &lt;br&gt; [[Alan Napier]] &lt;br&gt; [[Jack Holt (akteur)|Jack Holt]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[26 oktober]] [[1951]]
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[westernfilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]] (ek [[Sjinnûk Pidgin]])
| spyltiid                 = 78 minuten
| budget                   = $2.220.000
| opbringst                = $4.601.000
| prizen                   = 
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''Across the Wide Missouri''''' ([[Ingelsk]] foar &quot;De Brede [[Missoery (rivier)|Missoery]] Oer) is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Technicolor]]-[[westernfilm]] út [[1951]] ûnder [[rezjy]] fan [[William A. Wellman]]. Yn 'e [[film]] wurde yn 'e earste helte fan 'e [[njoggentjinde iuw]] in stikmannich [[jeropide ras|blanke]] [[jacht (aktiviteit)|pelsjagers]] en [[pelshannel]]ers yn [[Montana]] folge by harren gedoente mei de [[Yndianen]]. It [[plot|ferhaal]] wie basearre op it bekroande [[non-fiksje]]boek mei [[Across the Wide Missouri (boek)|deselde namme]], dat yn [[1947]] publisearre waard troch [[histoarikus]] [[Bernard DeVoto]]. De [[haadrol]]len waarden fertolke troch [[Clark Gable]], [[John Hodiak]], [[Ricardo Montalbán]], [[María Elena Marqués]] en [[J. Carrol Naish]]. ''Across the Wide Missouri'' wie in produksje fan [[filmstudio]] [[Metro-Goldwyn-Mayer]], dy't mear as it dûbele [[opbringst (jild)|opbrocht]] fan wat er [[ynvestearring|koste]] hie.

==Plot==
''Across the Wide Missouri'' wurdt ferteld troch Chip Mitchell, de [[soan]] fan 'e [[haadpersoan]], dy't as [[folwoeksene]] weromsjocht op 'e moeting fan syn [[heit]] en [[mem]] en op syn eigen [[berte]]. Yn 'e [[1830-er jierren]] moetet de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[pelsjager]] Flint Mitchell [[simmer]]deis op it jierlikse ''rendez-vous'' ([[feest]]like gearkomste) yn 'e [[Rocky Mountains]] ferskate oare pioniers dy't oan 'e [[Amerikaanske frontier|Amerikaanske ''frontier'']] libje. Se [[hannel|ferhannelje]] harren [[pels|pelzen]] (benammen fan [[Kanadeeske bever|bevers]]), [[etanol|drinke]], fiere [[feest]] en fermeitsje harsels mei ûnderlinge [[wedstryd|wedstriden]]. Mitchell organisearret tuskentroch ek in 'brigade' fan jagers om nei it lân fan 'e [[Swartfuotten (folk)|Swartfuotten]] te gean, dat ryk is oan bevers. Syn [[Skotlân|Skotske]] freon en eardere hannelspartner Brecan, dy't no mank de Swartfuotten wennet, besiket him dat plan te ûntpraten, mei't it lân fan 'e [[Yndianen]] is.

De ûniennichheid liedt ta in beskate spanning tusken de beide freonen, dy't ta utering komt as rivaliteit wannear't Flint de Yndiaanske ''[[squaw]]'' Kamiah, dy't [[feiling|by opbod]] [[slavernij|ferkocht]] wurdt, foar Brecan syn noas weikapet troch mear [[jild]] foar har te bieden as Brecan opbringe kin. Kamiah is de [[pakesizzer]] fan 'e Swartfoet-[[medisynman]] Bear Ghost en de [[oannommen dochter]] fan it [[Nez Persé (folk)|Nez&amp;nbsp;Persé]]-opperhaad Looking Glass. Brecan wol har werombringe nei de Swartfuotten om [[frede]] tusken de stammen oan te fiterjen, wylst Mitchell mei har [[trouwe]] wol om 'e feilichheid fan syn brigade te bewissigjen.
{{Plotbedjer film}}
Under de jagers dy't har by Mitchell syn riskante [[ekspedysje]] jouwe, binne Pierre, in [[Frânsk-Kanadezen|Frânsk-Kanadeeske]] ''[[coureur des bois]]'', en [[kaptein (rang)|kaptein]] Humberstone Lyon, in Skot dy't noch yn 'e [[Slach by Waterloo]] fochten hat. Kamiah liedt it selskip mei súkses troch hege [[berchpas]]sen dy't fol lizze mei djippe [[snie]], en leveret harren ôf yn it lân fan 'e Swartfuotten (yn it lettere [[Montana]]), dêr't se in [[hout]]en [[fort]] bouwe. Mitchell wit mar nauwerneed oan 'e [[dea]] te ûntsnappen yn in konfrontaasje mei it jonge [[oarloch]]sopperhaad fan 'e Swartfuotten, Ironshirt, dy't him [[finzen]] nimme en om hals bringe wol. Baptiste DuNord, ien fan Mitchell syn jagers, is net sa lokkich, en wurdt troch Ironshirt [[fermoarde]]. Ironshirt [[dieverij|stelt]] ek de [[hynder]]s fan 'e brigade, mar Mitchell makket sa'n geunstige yndruk op Bear Ghost, dat dy derfoar soarget dat de hynders weromjûn wurde.

Hoewol't er mei Kamiah troud is om redens dy't neat mei [[leafde]] te krijen hawwe, en ek al sprekt er har [[taal]] net, sadat de [[kommunikaasje]] tusken harren foar it meastepart plakfynt troch [[gebeartetaal|gebearten]], dochs wurdt Mitchell meitiid [[fereale]] op 'e [[skientme|kreaze]] Yndiaanse. Wylst de [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|relaasje]] fan Mitchell en Kamiah him ûntwikkelet, rekket Mitchell ek befreone mei har [[pake]] Bear Ghost. Dyselde keart tsjin dat Ironshirt Mitchell en syn brigade fierder noch lestich falt, mar dan nimt Roy DuNord, ien fan Mitchell syn mannen, [[wraak]] foar de dea fan syn [[broer]] Baptiste troch Bear Ghost te fermoardzjen. Roy wurdt neitiid sels ombrocht troch Brecan, en Mitchell rekket wei yn in djippe [[klinyske depresje|depresje]] oer de dea fan syn freon. Underwilens folget Ironshirt, dy't him troch dizze gong fan saken yn syn mienings oer de blanken befêstige sjocht, Bear Ghost op as opperhaad. Hy ferfettet daliks syn krewearjen om 'e blanke jagers út it lân fan 'e Swartfuotten te ferdriuwen.

Yn 'e [[maityd]] skinkt Kamiah it libben oan in [[jonkje]], dat de [[namme]] Chip kriget. Underweis nei it ''rendez-vous'' fan dat jier wurdt de brigade oanfallen troch in grutte groep Swartfoet-[[kriger]]s ûnder lieding fan Ironshirt. Kamiah komt dêrby om, en har [[hynder]], mei de [[reiswidze]] mei Chip noch op 'e [[rêch]], giet op 'e rin. Ironshirt, dy't de [[poppe]] ombringe wol, set de efterfolging yn, mar Mitchell wit him te deadzjen ear't er dat dwaan kin. Nei't er Chip rêden hat, nimt Mitchell it jonkje mei om mank de Swartfuotten te libjen, mei't dat is wat Kamiah wollen hie. Hoewol't Mitchell fan doel is om syn soan úteinlik nei it Easten te stjoeren om nei skoalle te gean, bepraat Chip him elts jier wer om dat noch in jier út te stellen. Ynstee leart er fan syn heit hoe't er yn 'e bergen oerlibje moat.

==Rolferdieling==
[[File:Clark Gable - publicity.JPG|right|thumb|160px|[[Clark Gable]].]]
[[File:María Elena Marqués in Across the Wide Missouri.jpg|right|thumb|200px|[[María Elena Marqués]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;500px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Flint Mitchell
| [[Clark Gable]]
|-
| Brecan
| [[John Hodiak]]
|-
| Kamiah
| [[María Elena Marqués]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;500px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Ironshirt
| [[Ricardo Montalbán]]
|-
| Pierre
| [[Aldophe Menjou]]
|-
| Looking Glass
| [[J. Carrol Naish]]
|-
| [[kaptein (rang)|kaptein]] Humberstone Lyon
| [[Alan Napier]]
|-
| Bear Ghost
| [[Jack Holt (akteur)|Jack Holt]]
|-
| ferteller (Chip Mitchell)
| [[Howard Keel]]
|-
| Old Bill
| [[James Whitmore]]
|-
| Gowie (Lyon syn assistint)
| [[George Chandler]]
|-
| Dick Richardson
| [[Richard Anderson]]
|-
| Yndiaan
| [[Chief Tahachee]]
|-
| Yndiaansk [[opperhaad (stamhaad)|opperhaad]]
| [[Nipo T. Strongheart]]
|-
| [[squaw]]
| [[Evelyn Finley]]
|-
| Gardipe
| [[Bobby Barber]]
|-
| Baptiste DuNord
| [[Timothy Carey]]
|-
| Hoback
| [[Russell Simpson (akteur)|Russell Simpson]] &lt;small&gt;(net fermeld yn 'e [[ôftiteling]])&lt;/small&gt;
|-
|}

==Produksje==
''Across the Wide Missouri'' waard [[regissearre]] troch [[William A. Wellman]], dy't fan 'e [[1920-er jierren]] oant en mei de [[1950-er jierren]] mear as 75 [[film]]s makke. [[filmprodusint|Produsint]] wie [[Robert Sisk]] foar de [[filmstudio]] [[Metro-Goldwyn-Mayer]] (MGM). It [[senario]] waard skreaun troch [[Talbot Jennings]] op basis fan it [[non-fiksje]]boek ''[[Across the Wide Missouri (boek)|Across the Wide Missouri]]'' fan [[histoarikus]] [[Bernard DeVoto]], dat yn [[1947]] publisearre waard en de [[Pulitzer Prize for History]] wûn. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[William C. Mellor]], en de [[filmdistribúsje]] waard dien troch [[Loew's Inc.]] De film hie in spyltiid fan 78&amp;nbsp;[[minuten]] en gie op [[26&amp;nbsp;oktober]] [[1951]] yn [[premiêre]].

''Across the Wide Missouri'' waard hielendal op lokaasje filme yn 'e [[Rocky Mountains]], foar it meastepart yn 'e neite fan 'e [[Molaspas]], benoarden [[Durango (Kolorado)]]. Under de [[opnamen (film)|opnamen]] waard [[akteur]] [[Ricardo Montalbán]], dy't de [[rol]] fan Ironshirt spile, nei't it skynt fan syn hynder smiten, wêrnei't er ûngelokkich delkaam, in skoftke [[bewusteleazens|út 'e tiid]] rekke en doe fertrape waard troch in oar hynder. Hy rûn dêrby in [[ferwûning]] oan 'e [[rêchbonke]] op dy't nea hielendal genies, mar mei [[âlderdom]] wat langer wat mear opspile oant Montalbán yn [[1993]] yn in [[rolstoel]] belâne. 

De [[filmmuzyk]] foar ''Across the Wide Missouri'' waard [[komponist|komponearre]] en [[dirigint|dirigearre]] troch [[David Raksin]], dy't der û.m. [[folksferske]]s as ''[[Oh Shenandoah]]'' en ''[[Alouette, Pretty Alouette]]'' yn ferwurke. ''Oh Shenandoah'' waard brûkt foar sawol de [[begjintitels]] as de [[ôftiteling]]. De folsleine [[soundtrack]] fan 'e film waard yn [[2009]] troch it [[online]]-[[tydskrift]] ''[[Film Score Monthly]]'' útbrocht op [[cd]]. Yn ''Across the Wide Missouri'' waard njonken [[Ingelsk]] ek [[Sjinnûk Pidgin]] sprutsen, in [[pidgintaal]] dy't yn 'e [[njoggentjinde iuw]] yn it noardwesten fan 'e [[Feriene Steaten]] as [[lingua franca]] brûkt waard foar [[kommunikaasje]] tusken ferskillende [[befolking]]sgroepen.

==Resultaat==
''Across the Wide Missouri'' waard makke mei in [[budget]] fan [[$]]2.220.000. Neffens filmstudio [[MGM]] waard oan 'e film yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] $2.789.000 fertsjinne en yn 'e rest fan 'e wrâld $1.812.000, wat delkomt op in totale [[opbringst (jild)|opbringst]] fan $4.601.000. Dêrmei brocht de film mear it dûbele op fan wat er koste hie, en makke er in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $2.381.000.

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0043262/ Ynformaasje oer ''Across the Wide Missouri'' yn 'e ''Internet Movie Database'']

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Across_the_Wide_Missouri_(film) ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''Across the Wide Missouri'' (film)}}

[[Kategory:Amerikaanske westernfilm]]
[[Kategory:Amerikaanske romantyske aventoerefilm]]
[[Kategory:Romantyske westernfilm]]
[[Kategory:Westernaventoerefilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan Metro-Goldwyn-Mayer]]
[[Kategory:Film fan William A. Wellman]]
[[Kategory:Film út 1951]]
[[Kategory:Film oer Yndianen yn Noard-Amearika]]
[[Kategory:Film oer de pelshannel yn Noard-Amearika]]
[[Kategory:Film oer de Amerikaanske frontier]]
[[Kategory:Film basearre op in non-fiksjewurk]]
[[Kategory:Swartfuotten]]</text>
      <sha1>c82xu7x99pkq95qyk0aiws4e8gf5c22</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Baaipak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141399</id>
    <revision>
      <id>1231721</id>
      <parentid>1102697</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T10:34:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>353</id>
      </contributor>
      <comment>Chloe_Sutton.jpg ferfongen troch [[c:File:Chloe_Sutton_-_USA_Swimsuit_(4661622460).jpg|Chloe_Sutton_-_USA_Swimsuit_(4661622460).jpg]] (troch [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] om't: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meanin</comment>
      <origin>1231721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8215" sha1="tdumdrndds8m1gvb86t99x700iqb78a" xml:space="preserve">[[File:Chloe Sutton - USA Swimsuit (4661622460).jpg|right|thumb|180px|De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[swimster]] [[Chloe Sutton]] yn in gongber baaipak.]]
In '''baaipak''',&lt;ref&gt;{{Frysk Hânwurdboek|58}}&lt;/ref&gt; '''badpak'''&lt;ref&gt;{{Frysk Hânwurdboek|62}}&lt;/ref&gt; of '''swimpak'''&lt;ref&gt;{{Frysk Hânwurdboek|1993}}&lt;/ref&gt; is in stik [[klean]] dat ta de [[baaiklean]] heart. It wurdt droegen troch [[froulju]] en [[famke]]s by it [[swimmen]] yn 'e [[see]] of in oar [[oerflaktewetter]] (lykas in [[mar]] of in [[poel]]), of yn it [[swimbad]]. Ek hawwe se it wol oan by oare aktiviteiten, lykas [[sinnebaaien]]. By guon aktiviteiten, bgl. [[skoalswimmen]] en [[swimmen|swimwedstriden]], wurdt fan famkes en froulju ferwachte dat se in baaipak drage.
__TOC__
==Oansjen==
It moderne baaipak bestiet, yn tsjinstelling ta de [[bikiny]], út ien stik stof en bedekt it [[minsklik lichem|lichem]] fan 'e [[skamstreek]] oant de [[boarsten]]. It lit [[hals (lichemsdiel)|hals]], [[earm]]s en [[skonk]]en [[bleat]], en yn 'e regel de [[skouder]]s ek fierhinne, hoewol't dêr ornaris wol [[skouderbân|skouderbannen]] oerhinne rinne. Ofhinklik fan 'e styl fan it baaipak kin it ek in [[dekolletee]] hawwe. Krektsa is de [[rêch]] by guon baaipakken iepen, mar by oaren bedutsen. It baaipak sit froulju strak om 'e lea, sadat de foarm fan [[boarsten]] en [[stuten]] dúdlik waar te nimmen is. It hat dêrom faak in dûnkere [[kleur]], om't ljochte kleuren as [[wyt]], [[giel]], [[rôze]] en [[ljochtgrien]] by wietwurden faak trochsichtich wurde. It baaipak wurdt yn guon, benammen [[religy|leauwige]], fermiddens sjoen as sediger as de bikiny, dy't de [[búk]] ek bleat lit. 
[[File:Annette Kellerman.jpg|left|thumb|180px|[[Annette Kellerman]] yn it baaipak wêrfoar't se yn [[1907]] yn [[Boston]] [[arrestaasje|arrestearre]] waard.]]

==Skiednis==
Foarôfgeande oan 'e yntroduksje fan it baaipak bedieken frijwol alle soarten [[baaiklean]] foar [[froulju]] de hiele [[romp (anatomy)|romp]]. Yn dy tiid droegen [[manlju]] trouwens itselde soarte baaiklean. It baaipak kaam yn 'e twadde helte fan 'e [[1900-er jierren]] yn 'e moade. De yntroduksje derfan wurdt rûnom taskreaun oan 'e [[Austraalje (lân)|Australyske]] [[swimster]] [[Annette Kellerman]], dy't yn [[1907]] in baaipak droech op it [[strân]] by de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[stêd]] [[Boston]] yn in styl dy't se oernommen hie fan doetiidske [[Ingelân|Ingelske]] baaiklean foar manlju. Hja waard lykwols [[arrestaasje|arrestearre]] foar [[skeining fan de iepenbiere earberheid]] om't it baaipak har [[earm]]s, [[skonk]]en en [[hals (lichemsdiel)|hals]] [[bleat]] liet. Dat ynsidint loek in protte oandacht, en der waard yn 'e Feriene Steaten rûnom skande sprutsen fan har arrestaasje. Neitiid begûn Kellerman, dy't ek in slûchslimme [[sakefrou]] wie, baaipakken te ferkeapjen, en it baaipak yn har styl waard sa populêr dat er bekend kaam te stean as 'de Annette Kellerman'.

Tsjin [[1910]] wie it baaipak út Amearika oerwaaid nei guon dielen fan [[Jeropa]], en yn [[1912]] wie it de offisjeel goedkarde dracht foar it [[swimmen|frouljusswimmen]], dat in nij ûnderdiel wie op 'e [[Olympyske Simmerspullen (1912)|Olympyske Simmerspullen]] fan dat jier, dy't yn [[Stokholm]] holden waarden. Doe't yn [[1921]] foar it earst de [[Miss America]]-[[skientmewedstryd]] holden waard, hie dat [[evenemint]] in ûnderdiel wêrby't de dielnimsters yn baaipak op it [[poadium]] ferskynden. Nettsjinsteande dat waard it baaipak lange tiid net oaral akseptearre. Sels yn [[1943]] noch waarden [[foto's]] fan Annette Kellerman yn har baaipak opfierd as foarbylden fan oerdúdlike ûnseedlikheid yn 'e Amerikaanske [[rjochtsaak]] ''Esquire v. Walker, Postmaster General''.

Tsjin 'e [[1930-er jierren]] ûntjoech him in nije styl fan it baaipak, wêrby't it boppeste part fan 'e [[rêch]] bleat kaam, de [[skouderbân|skouderbantsjes]] smeller waarden en de [[bokse (broek)|boksen]] fan wat by 'de Annette Kellerman' eins in soarte fan [[koarte broek]] west hie, ferdwûnen. Troch de tapassing fan nije materialen, yn 't bysûnder [[lateks]] en [[nylon]], kaam it baaipak de draachster yn dyselde snuorje ek stadichoan strakker om 'e lea te sitten. Guon fan sokke baaipakken hiene skouderbantsjes dy't losmakke wurde koene foar it [[sinnebaaien]]. De [[filmyndustry]] fan [[Hollywood]] smiet syn ynfloed efter it baaipak, mei [[film]]s as ''[[Neptune's Daughter (film út 1949)|Neptune's Daughter]]'' ([[1949]]), wêryn't swimster en [[aktrise]] [[Esther Williams]] wiidweidich te sjen wie yn baaipakken. Williams fertolke ek de rol fan Kellerman yn 'e [[biografyske film]] ''[[Million Dollar Mermaid]]'', út [[1952]].
[[File:JulianaImai.jpg|right|thumb|180px|It [[Brazylje|Brazyljaanske]] [[model (berop)|model]] [[Juliana Imai]] yn [[2007]] yn in modieus baaipak mei tige brede, suver [[T-shirt]]eftige skouderbannen, mar in hiel djip [[dekolletee]].]]

Yn dyselde snuorje ûntwurp [[moade-ûntwerpster]] [[Adele Simpson]], dy't fan miening wie dat klean noflik sitte en praktysk wêze moasten, in grutte kolleksje baaipakken dy't harren tiid fier foarút wiene en der sels 35 jier letter, yn 'e [[1980-er jierren]], noch mei troch koene. Frijwol tagelyk brocht [[Cole of California]] 'bleatere' baaipakken op 'e merk en yntrodusearre [[Catalina Swimwear]] baaipakken mei in hast hielendal bleate rêch. Dy feroaring hie dermei te krijen dat it baaipak konkurrinsje begûn te ûnderfinen fan 'e [[bikiny]].

De bikiny waard yn [[1946]] útfûn, mar gie tebek op 'e sitewaasje yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] doe't der krapte bestie oangeande materialen as [[katoen]], [[side (stof)|side]], [[nylon]], [[wol]], [[lear (stof)|lear]] en [[rubber]]. Om't de oarlochsynset it wichtichst wie, lei yn [[1942]] de Amerikaanske [[War Production Board]] de kleanprodusinten ''Regulation L-85'' op, dy't delkaam op in besuniging fan 10% op 'e stoffen dy't brûkt waarden foar frouljusbaaiklean. De kleanfabrikanten begûnen doe earst alle oerstallige dielen fan it baaipak fuort te snijen, lykas boksen, [[rok]]panielen en (te) brede skouderbannen. Dêrnei brochten se twadielige baaipakken op 'e merk dêr't ek it middelste stik, oer it [[mulruft]] hinne, út fuortsnien wie. It boppe- en ûnderstik wiene dêrby noch wol sa grut, dat men eins net fan bikiny sprekke kin, mar dy kaam dêr nei de oarloch wol út fuort.

De bikiny wie in betinksel fan 'e [[Frankryk|Frânske]] [[yngenieur]] [[Louis Réard]], wêrby't foar it earst de [[nâle]] fan 'e draachster bleat litten waard. Dat wie yn dy tiid skokkend, en it wie in dúdlike brek mei it baaipak. Réard ferneamde syn nije stik baaiklean nei it eksoatysk klinkende [[atol]] [[Bikini (atol)|Bikini]], yn 'e [[Marshalleilannen]], dat doedestiden yn 'e bekendheid kommen wie troch de proeven mei [[atoombom]]men dy't de [[Feriene Steaten]] dêrsanne útfierden. Yn 't earstoan gie de bikiny de measte minsken fierstente fier, en koe it baaipak it skoan foar syn nije konkurrint oer hâlde.

Boppedat waard de bikiny ferbean yn [[Spanje]], [[Portegal]], [[Itaalje]], [[Belgje]], [[Austraalje (lân)|Austraalje]], oan 'e [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske]] [[kust]] fan [[Frankryk]] en yn guon [[Amerikaanske steaten]]. [[Paus]] [[Pius&amp;nbsp;XII]] ferklearre dat de bikiny [[sûnde|sûndich]] wie. Yn [[1951]], doe't de [[Miss World]]-skientmewedstryd ûntstie, waard de winneresse, de [[Sweden|Sweedske]] [[Kiki Håkansson]], kroane yn bikiny, mar nei't [[roomsk-katolike]] lannen drigen om tenei net wer mei te dwaan, waard fan [[1952]] ôf it dragen in baaipak ferplichte. Troch de yntroduksje fan 'e bikiny wie it baaipak yn inkele jierren tiid sels yn 'e [[konservatisme|konservatyfste]] fermiddens akseptabel wurden. Sûnt de [[1960-er jierren]] is de bikiny yn 'e [[Westerske wrâld]] folslein ynboargere rekke. Nettsjinsteande dat hat it baaipak syn plak as populêr stik baaiklean foar froulju witten te behâlden. 

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/One-piece_swimsuit ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|One-piece swimsuits}}
}}

[[Kategory:Baaiklean]]
[[Kategory:Frouljusklean]]
[[Kategory:Yntroduksje út 1907]]</text>
      <sha1>tdumdrndds8m1gvb86t99x700iqb78a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Baaiklean</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141853</id>
    <revision>
      <id>1231722</id>
      <parentid>1023286</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T10:34:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>353</id>
      </contributor>
      <comment>Chloe_Sutton.jpg ferfongen troch [[c:File:Chloe_Sutton_-_USA_Swimsuit_(4661622460).jpg|Chloe_Sutton_-_USA_Swimsuit_(4661622460).jpg]] (troch [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] om't: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meanin</comment>
      <origin>1231722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3866" sha1="hfhw40kysly7ets9k9y5d4vpzdpwm06" xml:space="preserve">[[File:BathingSuit1920s.jpg|right|thumb|250px|In [[baaipak]] foar [[froulju]] út 'e [[1920-er jierren]].]]
'''Baaiklean''', '''badklean''' of '''swimklean''' binne [[klean]] dy't bedoeld binne om te dragen by it [[swimmen]], bgl. yn in [[swimbad]], de [[see]] of in oar [[oerflaktewetter]]. Se wurde faak ek droegen by oare [[wettersport]]aktiviteiten, lykas [[dûken (sport)|dûken]], [[snorkeljen]], [[surfen]], [[wakeboarding]] of it beriden fan [[jetsky]]s, en teffens by besiken oan it [[strân]] en om te [[sinnebaaien]]. Fierders draacht men soms ek baaiklean om jins [[minsklik lichem|lichem]] te toanen, lykas yn in [[skientmewedstryd]] of by in [[bodybuilding]]kompetysje. [[Model (berop)|Modellen]] klaaie har ek wol yn baaiklean foar [[fotoreportaazje]]s yn [[reklame]]krantsjes en [[glamourfotografy|glamour]][[tydskrift]]en.

==Beskriuwing==
Der bestiet in grut ferskaat oan baaiklean, wêrby't de measte soarten òf troch [[manlju]], òf troch [[froulju]] droegen wurde. Sa is in [[swimbroek]] dúdlik bedoeld foar manlju en [[jonge]]s, wylst in [[baaipak]] of in [[bikiny]] bedoeld is foar froulju en [[famke]]s. Dêrnjonken besteane ek foarmen fan mear 'bedutsen' baaiklean, lykas [[wetsuit]]s en [[drysuit]]s, dy't sawol troch manlju as froulju droegen wurde kinne. Ek by de meast foarkommende soarten baaiklean, swimbroeken, baaipakken en bikinys, besteane der ferskate stilen, dy't útinoar rinne op it mêd fan it brûkte materiaal en oangeande hoefolle fan it lichem se bedekke.

Hokker kar oft dragers fan baaiklean meitsje, leit oan persoanlike [[smaak (estetyk)|smaak]], mar ek oan [[moade]] en de jildende [[noarmen en wearden]] fan wat [[maatskiplik]] talitber is. Sa binne swimmers yn 'e [[Westerske wrâld]] '[[bleat]]er' as yn [[islam]]ityske lannen, en binne se yn [[Jeropa]] faak ek 'bleater' as yn 'e [[Feriene Steaten]]. Oer it algemien kin steld wurde dat baaiklean foar manlju en jonges it [[boarstkas|boarst]] bleat lit, wylst baaiklean foar froulju en famkes de [[frouljusboarst|boarsten]] bedekt. As dat net sa is, sprekt men fan in frou dy't '[[topless]]' is, dus sûnder klean oer it boppeste (''top'') diel fan it lichem.

==Ferskate soarten baaiklean==
===Swimbroeken===
&lt;gallery mode=packed heights=180px style=&quot;text-align:left&quot;&gt;
File:USC_Waterpolo_Player.jpg|in [[koarte swimbroek]] (''swim briefs'')
File:Roma_Pride_2008.JPG|in fjouwerkante koarte swimbroek
File:Boy_in_Swimming_Trunks.JPG|in [[lange swimbroek]] (''swim trunks'')
File:Boardshorts.jpg|[[boardshorts]]
File:Man_wearing_jammer_on_diving_block.jpg|in [[jammer (swimbroek)|jammer]]
&lt;/gallery&gt;

===Baaipakken en bikinys===
&lt;gallery mode=packed heights=180px style=&quot;text-align:left&quot;&gt;
File:Chloe Sutton - USA Swimsuit (4661622460).jpg|in 'gewoan' [[baaipak]]
File:Dorthy modeling a nice swimwear outfit (IMG 7736a) (5461706898).jpg|in [[tankiny]]
File:2010 Run to the Sun Fashion Show in Anchorage Alaska 16.jpg|in [[skirtini]]
File:Young_woman_at_the_beach_(3).jpg|in 'gewoane' [[bikiny]]
File:Blonde in red bikini.jpg|in [[stringbikiny]]
File:Bandeau Bikini adjusted.jpg|in [[bandokiny]]
File:Jessica Canizales 2.jpg|in [[mikrokiny]]
&lt;/gallery&gt;

===Oare foarmen fan baaiklean===
&lt;gallery mode=packed heights=180px style=&quot;text-align:left&quot;&gt;
File:Burkini_modesty_swimsuit_PROP_178_MG_2016_01.jpg|in [[boerkiny]]
File:Rashguard.jpg|in [[rashguard]]
File:Surfer_in_wetsuit_carries_his_surboard_on_the_beach.JPG|in [[wetsuit]]
File:US Navy 060329-F-3759D-001 U.S. Navy divers assigned to the rescue and salvage ship USS Safeguard (ARS 50) prepare to dive (cropped).jpg|in [[drysuit]]
&lt;/gallery&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Swimsuit ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Swimwear}}
}}

[[Kategory:Baaiklean| ]]
[[Kategory:Klean]]
[[Kategory:Swimmen]]
[[Kategory:Sinnebaaien]]</text>
      <sha1>hfhw40kysly7ets9k9y5d4vpzdpwm06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Thunder Road Films</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142680</id>
    <revision>
      <id>1231688</id>
      <parentid>1151552</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T20:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Films */ by de tiid</comment>
      <origin>1231688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5416" sha1="bgz8wk3x0cp34u9oicn0svl6gxu85da" xml:space="preserve">{{Bedriuw
| ôfbylding                    = Thunder Road Films logo.jpg
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| namme                        = Thunder Road Films
| histoaryske namme            = 
| nasjonaliteit                = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]
| type                         = privaat 
| sektor                       = [[filmstudio]], [[tillefyzjestudio]]
| haadkertier                  = 
| fêstige yn                   = [[Santa Monica (Kalifornje)|Santa Monica]] ([[Kalifornje]])
| oprjochte                    = [[2005]]
| opdoekt                      = 
| oprjochter                   = [[Basil Iwanyk]]
| eigner                       = [[Basil Iwanyk]]
| fuortkommen út               = 
| opgien yn                    = 
| memme-ûndernimming           = 
| dochterûndernimmings         = 
| omset                        = 
| winst                        = 
| wearde                       = 
| aktyf yn                     = 
| wurknimmers                  = 
| tal lokaasjes                = 
| webside                      = 
}}
'''Thunder Road Films''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[filmstudio|film]]- en [[tillefyzjestudio]] dy't yn [[2005]] oprjochte waard troch [[filmprodusint]] [[Basil Iwanyk]]. It [[bedriuw]] is fêstige yn [[Santa Monica (Kalifornje)|Santa Monica]], yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Kalifornje]]. Bekende produksjes fan Thunder Road binne ''[[Clash of the Titans (filmút 2010)|Clash of the Titans]]'', ''[[John Wick (film)|John Wick]]'', ''[[Sicario (film út 2015)|Sicario]]'' en ''[[Wind River (film út 2017)|Wind River]]''.

==Skiednis==
Thunder Road Films waard yn [[2005]] oprjochte troch [[filmprodusint]] [[Basil Iwanyk]] en makke yn [[2006]] syn earste [[film]]. Oant [[2011]] hie Thunder Road in [[kontrakt]] mei de gruttere [[filmstudio]] [[Warner Bros.]] Yn [[july]] fan dat jier gie it bedriuw in nij kontrakt oan mei [[Sony Pictures Television]] foar de ûntwikkeling fan [[tillefyzje]]projekten. Yn [[maaie]] [[2013]] tekene Thunder Road in oerienkomst mei de [[Cutting Edge Group]] oangeande de [[finansiering]] fan 'e [[filmmuzyk]] fan 'e studio. De earste film dy't ûnder dat kontrakt foel, wie ''[[John Wick (film)|John Wick]]''.

Yn [[juny]] [[2014]] sleat Thunder Road in oerienkomst mei [[Film House Germany]] fan [[Christian Angermayer]] dy't de finansjele mooglikheden fan Thunder Road om filmprojekten te ûntwikkeljen, ûnderstypje moast. Yn [[oktober]] fan datselde jier tekenen Thunder Road en [[PalmStar Media]] in kontrakt wêrby't Thunder Road jiers [[$]]200&amp;nbsp;miljoen ûntfange soe om fiif oant seis [[ûnôfhinklike film]]s fan te finansieren mei elts in [[budget]] fan $20 oant $50&amp;nbsp;miljoen. Ek soe it bedriuw mei dat jild gruttere studiofilms ûntwikkelje en produsearje kinne.

==Films==
{{Kolommen3
|Kolom1=
*''[[Firewall (film)|Firewall]]'' (2006)
*''[[We Are Marshall]]'' (2006)
*''[[Lost Boys: The Tribe]]'' (2008)
*''[[Brooklyn's Finest]]'' (2009)
*''[[Clash of the Titans (film út 2010)|Clash of the Titans]]'' (2010)
*''[[The Town (film út 2010)|The Town]]'' (2010)
*''[[Lost Boys: The Thirst]]'' (2010)
*''[[Wrath of the Titans]]'' (2012)
*''[[John Wick (film)|John Wick]]'' (2014)
*''[[Seventh Son (film)|Seventh Son]]'' (2014)
*''[[Sicario (film út 2015)|Sicario]]'' (2015)
*''[[Gods of Egypt (film)|Gods of Egypt]]'' (2016)
*''[[John Wick: Chapter 2]]'' (2017)
*''[[24 Hours to Live]]'' (2017)
|Kolom2=
*''[[Wind River (film út 2017)|Wind River]]'' (2017)
*''[[A Star Is Born (film út 2018)|A Star Is Born]]'' (2018)
*''[[Sicario: Day of the Soldado]]'' (2018)
*''[[Three Seconds (film)|Three Seconds]]'' (2018)
*''[[The Current War]]'' (2018)
*''[[Hotel Mumbai]]'' (2018)
*''[[Robin Hood (film út 2018)|Robin Hood]]'' (2018)
*''[[John Wick: Chapter 3 – Parabellum]]'' (2019)
*''[[The Informer (film út 2019)|The Informer]]'' (2019)
*''[[Bruised (film)|Bruised]]'' (2020)
*''[[Endless (film út 2020)|Endless]]'' (2020)
*''[[Greenland (film)|Greenland]]'' (2020)
*''[[Voyagers (film)|Voyagers]]'' (2021)
*''[[National Champions (film)|National Champions]]'' (2021)
|Kolom3=
*''[[The Contractor (film út 2022)|The Contractor]]'' (2022)
*''[[The Accidental Getaway Driver]]'' (2023)
*''[[John Wick: Chapter 4]]'' (2023)
*''[[Love Again (film út 2023)|Love Again]]'' (2023)
*''[[Kandahar (film út 2023)|Kandahar]]'' (2022)
*''[[Silent Night (film út 2023)|Silent Night]]'' (2023)
*''[[Monkey Man (film)|Monkey Man]]'' (2024)
*''[[Breathe (film út 2024)|Breathe]]'' (2024)
*''[[Trigger Warning (film)|Trigger Warning]]'' (2024)
*''[[Relay (film)|Relay]]'' (2025) 
*''[[Fight or Flight (film út 2025)|Fight or Flight]]'' (2025)
*''[[Ballerina (film)|Ballerina]]'' (2025)
*''[[Dust Bunny]]'' (2025)
*''[[Greenland 2: Migration]]'' (2026)
}}

==Tillefyzjesearjes==
*''[[The Messengers (telefyzjesearje)|The Messengers]]'' (2015)

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.imdb.com/search/title/?companies=co0172670 Ynformaasje oer Thunder Road Films yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Thunder_Road_Films ''References'', op dizze side].
}}

[[Kategory:Thunder Road Films| ]]
[[Kategory:Amerikaanske filmstudio]]
[[Kategory:Amerikaanske telefyzjestudio]]
[[Kategory:Bedriuw oprjochte yn 2005]]</text>
      <sha1>bgz8wk3x0cp34u9oicn0svl6gxu85da</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231689</id>
      <parentid>1231688</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T20:40:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tillefyzjesearjes */ by de tiid</comment>
      <origin>1231689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5546" sha1="ckm6kyg18mlh3n971q224e1wh26zhhp" xml:space="preserve">{{Bedriuw
| ôfbylding                    = Thunder Road Films logo.jpg
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| namme                        = Thunder Road Films
| histoaryske namme            = 
| nasjonaliteit                = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]
| type                         = privaat 
| sektor                       = [[filmstudio]], [[tillefyzjestudio]]
| haadkertier                  = 
| fêstige yn                   = [[Santa Monica (Kalifornje)|Santa Monica]] ([[Kalifornje]])
| oprjochte                    = [[2005]]
| opdoekt                      = 
| oprjochter                   = [[Basil Iwanyk]]
| eigner                       = [[Basil Iwanyk]]
| fuortkommen út               = 
| opgien yn                    = 
| memme-ûndernimming           = 
| dochterûndernimmings         = 
| omset                        = 
| winst                        = 
| wearde                       = 
| aktyf yn                     = 
| wurknimmers                  = 
| tal lokaasjes                = 
| webside                      = 
}}
'''Thunder Road Films''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[filmstudio|film]]- en [[tillefyzjestudio]] dy't yn [[2005]] oprjochte waard troch [[filmprodusint]] [[Basil Iwanyk]]. It [[bedriuw]] is fêstige yn [[Santa Monica (Kalifornje)|Santa Monica]], yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Kalifornje]]. Bekende produksjes fan Thunder Road binne ''[[Clash of the Titans (filmút 2010)|Clash of the Titans]]'', ''[[John Wick (film)|John Wick]]'', ''[[Sicario (film út 2015)|Sicario]]'' en ''[[Wind River (film út 2017)|Wind River]]''.

==Skiednis==
Thunder Road Films waard yn [[2005]] oprjochte troch [[filmprodusint]] [[Basil Iwanyk]] en makke yn [[2006]] syn earste [[film]]. Oant [[2011]] hie Thunder Road in [[kontrakt]] mei de gruttere [[filmstudio]] [[Warner Bros.]] Yn [[july]] fan dat jier gie it bedriuw in nij kontrakt oan mei [[Sony Pictures Television]] foar de ûntwikkeling fan [[tillefyzje]]projekten. Yn [[maaie]] [[2013]] tekene Thunder Road in oerienkomst mei de [[Cutting Edge Group]] oangeande de [[finansiering]] fan 'e [[filmmuzyk]] fan 'e studio. De earste film dy't ûnder dat kontrakt foel, wie ''[[John Wick (film)|John Wick]]''.

Yn [[juny]] [[2014]] sleat Thunder Road in oerienkomst mei [[Film House Germany]] fan [[Christian Angermayer]] dy't de finansjele mooglikheden fan Thunder Road om filmprojekten te ûntwikkeljen, ûnderstypje moast. Yn [[oktober]] fan datselde jier tekenen Thunder Road en [[PalmStar Media]] in kontrakt wêrby't Thunder Road jiers [[$]]200&amp;nbsp;miljoen ûntfange soe om fiif oant seis [[ûnôfhinklike film]]s fan te finansieren mei elts in [[budget]] fan $20 oant $50&amp;nbsp;miljoen. Ek soe it bedriuw mei dat jild gruttere studiofilms ûntwikkelje en produsearje kinne.

==Films==
{{Kolommen3
|Kolom1=
*''[[Firewall (film)|Firewall]]'' (2006)
*''[[We Are Marshall]]'' (2006)
*''[[Lost Boys: The Tribe]]'' (2008)
*''[[Brooklyn's Finest]]'' (2009)
*''[[Clash of the Titans (film út 2010)|Clash of the Titans]]'' (2010)
*''[[The Town (film út 2010)|The Town]]'' (2010)
*''[[Lost Boys: The Thirst]]'' (2010)
*''[[Wrath of the Titans]]'' (2012)
*''[[John Wick (film)|John Wick]]'' (2014)
*''[[Seventh Son (film)|Seventh Son]]'' (2014)
*''[[Sicario (film út 2015)|Sicario]]'' (2015)
*''[[Gods of Egypt (film)|Gods of Egypt]]'' (2016)
*''[[John Wick: Chapter 2]]'' (2017)
*''[[24 Hours to Live]]'' (2017)
|Kolom2=
*''[[Wind River (film út 2017)|Wind River]]'' (2017)
*''[[A Star Is Born (film út 2018)|A Star Is Born]]'' (2018)
*''[[Sicario: Day of the Soldado]]'' (2018)
*''[[Three Seconds (film)|Three Seconds]]'' (2018)
*''[[The Current War]]'' (2018)
*''[[Hotel Mumbai]]'' (2018)
*''[[Robin Hood (film út 2018)|Robin Hood]]'' (2018)
*''[[John Wick: Chapter 3 – Parabellum]]'' (2019)
*''[[The Informer (film út 2019)|The Informer]]'' (2019)
*''[[Bruised (film)|Bruised]]'' (2020)
*''[[Endless (film út 2020)|Endless]]'' (2020)
*''[[Greenland (film)|Greenland]]'' (2020)
*''[[Voyagers (film)|Voyagers]]'' (2021)
*''[[National Champions (film)|National Champions]]'' (2021)
|Kolom3=
*''[[The Contractor (film út 2022)|The Contractor]]'' (2022)
*''[[The Accidental Getaway Driver]]'' (2023)
*''[[John Wick: Chapter 4]]'' (2023)
*''[[Love Again (film út 2023)|Love Again]]'' (2023)
*''[[Kandahar (film út 2023)|Kandahar]]'' (2022)
*''[[Silent Night (film út 2023)|Silent Night]]'' (2023)
*''[[Monkey Man (film)|Monkey Man]]'' (2024)
*''[[Breathe (film út 2024)|Breathe]]'' (2024)
*''[[Trigger Warning (film)|Trigger Warning]]'' (2024)
*''[[Relay (film)|Relay]]'' (2025) 
*''[[Fight or Flight (film út 2025)|Fight or Flight]]'' (2025)
*''[[Ballerina (film)|Ballerina]]'' (2025)
*''[[Dust Bunny]]'' (2025)
*''[[Greenland 2: Migration]]'' (2026)
}}

==Tillefyzjesearjes==
*''[[The Messengers (telefyzjesearje)|The Messengers]]'' (2015)
*''[[The Fugitive (telefyzjesearje út 2020)|The Fugitive]]'' (2020)
*''[[The Continental: From the World of John Wick]]'' (2023)

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.imdb.com/search/title/?companies=co0172670 Ynformaasje oer Thunder Road Films yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Thunder_Road_Films ''References'', op dizze side].
}}

[[Kategory:Thunder Road Films| ]]
[[Kategory:Amerikaanske filmstudio]]
[[Kategory:Amerikaanske telefyzjestudio]]
[[Kategory:Bedriuw oprjochte yn 2005]]</text>
      <sha1>ckm6kyg18mlh3n971q224e1wh26zhhp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Homesman</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142893</id>
    <revision>
      <id>1231631</id>
      <parentid>1056170</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T15:15:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ kt</comment>
      <origin>1231631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16895" sha1="gz16y1i7kwj7o0ptw2ielovyov2dn3t" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = The Homesman logo.png
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:The Homesman poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''The Homesman''
| regisseur                = [[Tommy Lee Jones]]
| produsint                = [[Peter M. Brant]]&lt;br&gt;[[Brian Kennedy (sakeman)|Brian Kennedy]]&lt;br&gt;[[Luc Besson]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Tommy Lee Jones]]&lt;br&gt;[[Kieran Fitzgerald]]&lt;br&gt; [[Wesley Oliver]]
| basearre op              = ''The Homesman'' fan &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Glendon Swarthout]]
| kamerarezjy              = [[Rodrigo Prieto]]
| muzyk                    = [[Marco Beltrami]]
| filmstudio               = [[EuropaCorp]]&lt;br&gt;[[Ithaca (filmstudio)|Ithaca]]&lt;br&gt;[[The Javelin Film Company|The Javelin Film Co.]]
| distribúsje              = [[Roadside Attractions]] &lt;small&gt;(Fer. Steaten)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[EuropaCorp]] &lt;small&gt;(Jeropa)&lt;/small&gt;
| haadrollen               = [[Hilary Swank]]&lt;br&gt; [[Tommy Lee Jones]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Grace Gummer]]&lt;br&gt; [[Miranda Otto]]&lt;br&gt; [[Sonja Richter]]&lt;br&gt; [[John Lithgow]]&lt;br&gt; [[Meryl Streep]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]&lt;br&gt;[[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Frankryk]]
| premiêre                 = [[14 novimber]] [[2014]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[westernfilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]]
| spyltiid                 = 123 minuten
| budget                   = $16 miljoen
| opbringst                = $3,4 miljoen
| prizen                   = 
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''The Homesman''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]-[[Frankryk|Frânske]] [[westernfilm]] út [[2014]] ûnder [[rezjy]] fan [[Tommy Lee Jones]], mei yn 'e [[haadrol]]len Jones sels en [[Hilary Swank]]. De [[film]] is basearre op 'e [[roman]] mei deselde namme fan [[Glendon Swarthout]] út [[1988]]. De [[titel (namme)|titel]] ferwiist nei de oantsjutting (''homesman'') dy't yn it [[Wylde Westen]] gebrûklik wie foar lju dy't [[ymmigrant]]en wer nei hûs (''home'') brochten as se it yn it Westen om 'e iene of oare reden net roaie koene. ''The Homesman'' giet oer trije [[froulju]] dy't om útinoar rinnende redens [[sljochtsinnigens|harren ferstân ferlieze]] en dêrom werombrocht wurde moatte nei [[Iowa]], dêr't in [[tsjerke]] is dy't foar sokken soarget. Hoewol't de [[filmkritisy]] oer it algemien loovjend oer de film wiene, flopte ''The Homesman'' yn 'e [[bioskopen]].

==Plot==
Yn [[1854]] libbet Mary Bee Cuddy, in 31-jierrige [[frijfaam]] en eardere [[skoaljuffer]] út [[New York (steat)]] as [[boerinne]] yn it [[Territoarium Nebraska]], midden op 'e [[Grutte Flakten (Noard-Amearika)|Grutte Flakten]], oan wat dan de [[Amerikaanske frontier|foargrins fan 'e beskaving]] is. Hja is dêrhinne reizge om't se hope dêr mear kânsen te hawwen op it opbouwen fan in bestean. Cuddy is in aktyf lid fan 'e lytse [[groep (sosjology)|mienskip]] fan Loup, dêr't se frijwat lân besit en ek aardich wat [[jild]] op 'e [[bank (finansjele ynstelling)|bank]] hat. Se liket sterk en selsstannich, mar se kampt mei [[klinyske depresje|depressiviteit]] dy't fuortkomt út har isolemint en út it feit se har mislearre fielt om't se gjin [[oarehelte|man]] fine kin om in [[gesin]] mei te stiftsjen, wat yn dy tiid de wichtichste besteansreden foar in [[frou]] is. As se har [[buorman]] Bob Giffen, mei wa't se soms gearwurket, freget om mei har te [[trouwen]], jout dy har yn net mis te fersteane bewurdings te kennen dat se him te [[skientme|lilk]] en te bazich is. Koarte tiid letter set er ôf werom nei it easten, dêr't er in wiif hopet te finen dat mear nei syn smaak is.

Yn dyselde tiid begjinne ferskate froulju yn Loup tekens sjen te litten fan [[sljochtsinnigens]]. Dat wurdt feroarsake troch de drege libbensomstannichheden dêr't se yn Nebraska oanhâldend mei te krijen hawwe. De njoggentjinjierrige Arabella Sours hat yn koarte tiid al har trije [[bern (persoan)|bern]] oan [[diftery]] ferlern. Theoline Belknap bringt har eigen [[poppe]] om as har [[húshâlding]] nei in mislearre [[rispinge]] en de stjerte fan it [[fee]] driget te [[ferhongering|ferhongerjen]]. En Gro Svendsen, in [[Denemark|Deenske]] [[ymmigrant]]e, rekket nei it [[ferstjerren]] fan har [[mem]] geastlik paadbjuster troch it oanhâldende [[seksueel misbrûk]] troch har [[oarehelte|man]]. [[Dûmny]] Dowd docht in berop op 'e trije manlju om te lotsjen wa fan harren oft de froulju weromliede sil nei in [[tsjerke]] yn [[Hebron (Iowa)]], dêr't foar sokke minsken soarge wurdt. Mar Vester Belknap wegeret oan 'e lotting mei te dwaan. Dêrop nimt Cuddy syn plak yn, en it lot falt op har.

Dûmny Dowd, Garn Sours, Thor Svendsen en oare leden fan 'e mienskip dogge alles om Cuddy te helpen en risselwearje foar de [[reis]]. Sa keapje se in âlde [[feewein]] foar har, dy't troch Buster Shaver, de pleatslike [[smid]], oanpast wurdt om 'e trije froulju yn te ferfieren. As se mei de wein ûnderweis is om 'e froulju op te heljen, komt Cuddy by in [[beam]] lâns, dêr't in man fêstbûn op syn [[hynder]] sit mei in [[strûpe]] om 'e [[hals (lichemsdiel)|hals]] hinne dy't oan in tûke fêstsit. It is George Briggs, dy't besocht hat him it lân fan 'e ôfwêzige Bob Giffen [[claimjumping|ta te eigenjen]], en dêrfoar troch Giffen syn [[buorlju]] [[finzen]]nommen en sa efterlitten is. Cuddy lit him ûnthjitte dat er har helpe sil by in putsje foar't se him lossnijt. It putsje dat se yn gedachten hat is fansels it oerbringen fan 'e trije sljochtsinnige froulju nei Hebron. As Briggs dat ûntdekt, is er der net bliid mei, mar hy seit dat er wurd hâlde sil. Om't him wat mear reden te jaan om dat te dwaan, seit Cuddy dat se in oan him rjochte [[brief]] mei trijehûndert [[Amerikaanske dollar|dollar]] deryn nei de tsjerke yn Hebron stjoerd hat, hoewol't se dy eins gewoan yn 'e [[bûse]] by har draacht.
{{Plotbedjer film}}
Underweis komt de [[ûnderfining]] dy't Briggs hat mei reizgjen yn it [[Wylde Westen]] goed fan pas. As se it paad kruse fan in groep [[Pâny (folk)|Pâny]]-[[kriger]]s, jout er harren in [[hynder]] om harren ôf te keapjen, sadat se him en Cuddy gewurde litte. Letter, as Arabella by harren kamp wei dwaalt en meinommen wurdt troch in passearjende [[fracht]]rider, is it Briggs dy't efter har oan set en in [[slaanderij|gefjocht]] mei de frachtrider oangiet om it fanke werom te krijen. De folle jongere frachtrider wurdt him lykwols oermânsk, en soe him [[ferstikking|smoard]] hawwe as Arabella him net yn 'e [[holle]] sketten hie. As se al in moai hoart ûnderweis binne, komme Cuddy en Briggs mei de feewein by it [[grêf]] lâns fan 'e alvejierrige [[dochter]] fan guon [[kolonist]]en op harren wei nei it westen ta. It grêf is om 'e [[klean]] útgroeven is troch [[Yndianen]], wêrnei't it [[lyk]] opfretten is troch de [[prêrjewolven]]. Cuddy wol beslist de ferspraat lizzende [[bonke]]n werbegrave, wylst Briggs troch wol. Uteinlik lit Cuddy him trochride mei de wein, wylst sy efterbliuwt mei it hynder fan 'e deade frachtrider om it grêf te beoarderjen. As se dêr klear mei is, wurdt it al [[tsjuster]]. Se rekket paadbjuster en doarmet twa dagen allinnich om foar't se úteinlik Briggs en de feewein weromfynt.

Tsjin dy tiid is Cuddy danich oanslein en alhiel yn triennen. Letter dy [[jûn]]s freget se Briggs om mei har te trouwen, mar dy seit dat er gjin [[boer]] is, en dat er alris besocht hat him by in frou nei wenjen te setten, en dat dat gjin súkses wurden is. Noch wer letter ferskynt Cuddy [[neaken]] by syn [[tekkenrôle]] en freget him om [[seks]] mei har te hawwen. Nei't er koart besocht hat har dat te ûntpraten, giet Briggs dêrop yn. De oare [[moarn (deidiel)|moarns]], as er wekker wurdt, fynt er Cuddy hingjend oan 'e beam dêr't se [[selsmoard|har oan ophongen]] hat. Briggs is dan raar gesteld, en hy snijt har los en begraaft har, en fynt dêrby it [[kefert]] mei de trijehûndert dollar yn har bûse. Nei de [[begraffenis]] seit er tsjin 'e trije sljochtsinnige froulju dat se harrensels no fierder mar rêde moatte en dat hy him ôfjaan sil. As er fuortby harren kamp lykwols in [[rivier]]ke oerstekt, folgje de trije froulju him it wetter yn, en moat er Arabella mei [[lasso]] en hynder fan 'e [[drinkeldea]] rêde. Hy beseft dat er harren sa net oan har lot oerlitte kin, en beslút de reis nei Hebron te ferfetsjen.

As se al ferskate [[dagen]] net [[iten]] hawwe, komme Briggs en de froulju by in leechsteand [[hotel]] fan fjouwer ferdjippings lâns fan in Aloysius Duffy. Briggs sjocht dat dêr in wier gastmiel oanrjochte wurdt, mar as er oanstekt om iten en in sliepplak, makket Duffy him dúdlik dat dêr gjin sprake fan wêze kin, mei't er mei de earstfolgjende [[trein]] in groep [[ynvestearring|ynvestearders]] ferwachtet. As dy komme, kin er sokken as Briggs fansels net yn syn hotel brûke. Under [[bedriging (misdriuw)|bedriging]] mei [[gewear]]en moat Briggs him ôfjaan, mar let dy jûns keart er werom en kringt de [[koken]] fan it hotel binnen om in roastere [[baarch]] te [[dieverij|stellen]]. Hy stjoert de jonge [[kok]]kinne fuort en stekt dan de hiele begeane grûn fan it hotel yn 'e [[brân]]. As Duffy besiket de [[trep]] del te kommen, sjit Briggs him yn 'e [[foet (lichemsdiel)|foet]]. As er fuortriidt, springe út 'e [[finster]]s fan 'e boppeste ferdjipping fan it hotel brânende en kritende figueren.

Uteinlik berikt Briggs Hebron, dêr't er de trije froulju oerdraacht oan 'e soargen fan Altha Carter, de frou fan 'e pleatslike [[metodisme|metodistyske]] [[predikant]]. Hy fertelt har dat Cuddy [[dea]] is, mar beart dat se beswykt is oan [[koarts]]. Om't er him noch [[skuldgefoel|skuldich fielt]] oer hoe't er Cuddy behannele hat, lit Briggs neitiid in [[hout]]en [[grêf]]sark foar har meitsje, dy't er op har grêf sette wol. Foar Tabitha Hutchinson, it [[skientme|moaie]], mar [[earmoede|strjitearme]] sechstjinjierrige [[keamerfamke]] yn it [[hotel]] dêr't er ferbliuwt, keapet er in pear [[skuon]]. As er har dy jout, drukt er har op it hert om nea mei in jongfeint te trouwen dy't derfan dreamt om in boerespultsje yn it Wylde Westen te begjinnen. Ek freget er har om mei himsels te trouwen, dêr't sy op antwurdet mei: &quot;Miskien.&quot; Briggs lit himsels yn in nij [[pak (klean)|pak]] stekke. As er him lykwols by in pleatslik [[poker]]spul jaan wol, wurdt er wegere om't er net fan deselde [[maatskiplike klasse]] is as de oare spilers. 

Briggs hie eefkes it idee dat er himsels en syn libben feroarje koe, en mooglik in better man wurde, ien dy't Cuddy har goedkarring weidrage koe. Mar troch dy ôfwizing beseft er dat in dûbeltsje nea in kwartsje wurde kin. Hy set yn westlike rjochting ôf út Hebron en lit him troch in [[fearboat]] de [[Missouri (rivier)|Missouri]] wer oersette. Oan dek begjint er [[dronkenskip|healdronken]] lûdroftich in [[ferske]] te [[sjongen]] en der [[entûsjasme|entûsjast]] by te [[dûns]]jen wylst twa oare passazjiers him begeliede op [[muzykynstrumint]]en. As immen op 'e [[igge]] klaget oer it lawaai, lûkt er syn [[revolver]] en sjit in pear [[kûgel]]s yn dy rjochting ôf foar't er wer trochgiet mei sjongen en dûnsjen. Underwilens skopt ien fan 'e fearlju ûnder it wurk tsjin 'e grêfsark fan Cuddy oan, dy't Briggs tsjin 'e reling fan 'e boat oanset hie. It ding rûgelet oerboard en driuwt ûngemurken fuort.
[[File:Hilary Swank at 28th Tokyo International Film Festival.jpg|right|thumb|230px|[[Hilary Swank]].]]
[[File:Tommy Lee Jones 2017.jpg|right|thumb|160px|[[Tommy Lee Jones]].]]

==Tematyk==
Yn ''The Homesman'' wurdt it drege libben fan 'e iere [[jeropide ras|blanke]] [[kolonist]]en yn it [[Wylde Westen]] beljochte. De film is wol omskreaun as in &quot;[[feministysk]]e [[westernfilm|western]]&quot;, mei't yn oare films oer dy tiid de libbens fan froulju mar komselden oan bod komme. 

==Rolferdieling==
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Mary Bee Cuddy
| [[Hilary Swank]]
|-
| George Briggs
| [[Tommy Lee Jones]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Arabella Sours
| [[Grace Gummer]]
|-
| Theoline Belknap
| [[Mirando Otto]]
|-
| Gro Svendsen
| [[Sonja Richter]]
|-
| [[dûmny]] Dowd
| [[John Lithgow]]
|-
| Altha Carter
| [[Meryl Streep]]
|-
| Garn Sours
| [[Jesse Plemons]]
|-
| Vester Belknap
| [[William Fichtner]]
|-
| Thor Svendsen
| [[David Dencik]]
|-
| Aloysius Duffy
| [[James Spader]]
|-
| Tabitha Hutchinson
| [[Hailee Steinfeld]]
|-
| Netti Nordstog
| [[Caroline Lagerfelt]]
|-
| Buster Shaver
| [[Barry Corbin]]
|-
| Bob Giffen
| [[Evan Jones (akteur)|Evan Jones]]
|-
| frou Polhemus
| [[Jo Harvey Allen]]
|-
| frou Linens
| [[Karen Jones (aktrise)|Karen Jones]]
|-
| frachtrider
| [[Tim Blake Nelson]]
|-
|}

==Produksje==
''The Homesman'' waard [[regissearre]] troch [[Tommy Lee Jones]], dy't yn 'e mande mei [[Kieran Fitzgerald]] en [[Wesley Oliver]] ek it [[senario]] skreau. Dat wie basearre op 'e [[roman]] ''The Homesman'', fan [[Glendon Swarthout]], út [[1988]]. As [[filmprodusint|produsinten]] wiene by de film belutsen [[Peter M. Brant]], [[Brian Kennedy (sakeman)|Brian Kennedy]] en [[Luc Besson]], foar de [[filmstudio|studio's]] [[EuropaCorp]], [[Ithaca (filmstudio)|Ithaca]] en [[The Javelin Film Company]]. De [[kamerarezjy]] waard fierd troch [[Rodrigo Prieto]], en de [[filmmuzyk]] wie fan 'e hân fan [[Marco Beltrami]].

Foar ''The Homesman'' wie in [[budget]] fan [[$]]16&amp;nbsp;miljoen beskikber. De film waard foar it earst fertoand op [[18&amp;nbsp;maaie]] [[2014]], op it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes]]. Neitiid draaide er ek op it [[Filmfestival fan Telluride]] en op it [[filmfestival]] fan it [[Amerikaansk Film Ynstitút]] (AFI). De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''The Homesman'' waard yn 'e [[Feriene Steaten]] dien troch [[Roadside Attractions]], en yn [[Jeropa]] troch [[Luc Besson|Besson]] syn [[EuropaCorp]]. De film gie op [[14&amp;nbsp;novimber]] [[2014]] yn in beheind tal Amerikaanske [[bioskopen]] yn [[premiêre]].

==Untfangst==
''The Homesman'' krige oer it algemien positive [[resinsje]]s fan 'e [[filmkritisy]], benammen oangeande de [[aktearjen|aktearprestaasje]] fan [[Hilary Swank]], de [[kamerarezjy]], de [[filmmuzyk]] en de [[kostúm]]s. Sa skreau Andrew O'Hehir op 'e [[webside]] ''[[Salon (webside)|Salon]]'': &quot;Swank jout in manjefyk optreden as in frou fan wa't it kalme en feardige uterlik net alhiel har oanboazjende wanhope ferbergje kin.&quot; En: &quot;[[Rodrigo Prieto]] syn wrede, horizontale [[lânskip]]pen binne&amp;nbsp;– krekt as de spûkeftige, ûntrêstgjende [[filmmuzyk]] fan [[Marco Beltrami]]&amp;nbsp;– alhiel net pittoresk en gerêststellend, en tsjinje om in oangripend somber portret te ûnderstypjen fan it libben oan 'e [[19e-iuwsk]]e [[Amerikaanske frontier|Amerikaanske ''frontier'']]. 

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't [[resinsje]]s sammelet, hie ''The Homesman'' in heech goedkarringspersintaazje fan 81%, basearre op 148 ûnderskate resinsjes. Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behelle de film in goedkarringspersintaazje fan 68%, basearre op 43 resinsjes.

==Resultaat==
Op it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes]] waard ''The Homesman'' yn [[2014]] nominearre foar de [[Gouden Palm]]. Hoewol't de [[filmkritisy]] oer it algemien loovjend wiene oer de film, brocht ''The Homesman'' yn 'e [[bioskopen]] mar [[$]]3,4&amp;nbsp;miljoen byinoar. Ofset tsjin in [[budget]] fan $16&amp;nbsp;miljoen komt dat del op in ferlies fan $12,6&amp;nbsp;miljoen. 

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt2398231/ Ynformaasje oer ''The Homesman'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/The_Homesman ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''{{PAGENAME}}''}}

{{DEFAULTSORT:Homesman, The}}
[[Kategory:Amerikaanske westernfilm]]
[[Kategory:Frânske westernfilm]]
[[Kategory:Refizjonistyske western]]
[[Kategory:Westernaventoerefilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan EuropaCorp]]
[[Kategory:Film fan Tommy Lee Jones]]
[[Kategory:Film út 2014]]
[[Kategory:Film oer sljochtsinnigens]]
[[Kategory:Film oer ferkrêfting]]
[[Kategory:Film oer selsmoard]]
[[Kategory:Film oer de Amerikaanske frontier]]
[[Kategory:Film basearre op in literêr wurk]]</text>
      <sha1>gz16y1i7kwj7o0ptw2ielovyov2dn3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>She Wore a Yellow Ribbon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144385</id>
    <revision>
      <id>1231637</id>
      <parentid>1059367</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T15:19:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ kt</comment>
      <origin>1231637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18525" sha1="ivaut4qw158wv4fc0ug1vgo0kpz5itd" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = 
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:Sheworeayellowribbonpost.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''She Wore a Yellow Ribbon''
| regisseur                = [[John Ford]]
| produsint                = [[Merian C. Cooper]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Frank Nugent]]&lt;br&gt;[[Laurence Stallings]]
| basearre op              = 2 [[koarte ferhalen]] fan&lt;br&gt;[[James Warner Bellah]]
| kamerarezjy              = [[Winton Hoch]]
| muzyk                    = [[Richard Hageman]]
| filmstudio               = [[Argosy Pictures]]
| distribúsje              = [[RKO Pictures]]
| haadrollen               = [[John Wayne]]&lt;br&gt; [[Joanne Dru]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[John Agar]]&lt;br&gt; [[Victor McLaglen]]&lt;br&gt; [[Harry Carey jr.]]&lt;br&gt; [[Ben Johnson (akteur)|Ben Johnson]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[26 july]] [[1949]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[westernfilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]]
| spyltiid                 = 103 minuten
| budget                   = $1,6&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $2,7&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = [[Oscar]] 1950
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''She Wore a Yellow Ribbon''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Technicolor]]-[[westernfilm]] út [[1949]] ûnder [[rezjy]] fan [[John Ford]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[John Wayne]] en [[Joanne Dru]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut: &quot;Se Droech in Giel Lint&quot;, in ferwizing nei in populêr [[marsliet]] mei deselde namme (it dragen fan in [[giel]] [[hierlint]] troch in jonge [[frou]] wie in teken dat se harsels oan in [[man (sekse)|man]] fersein hie). It [[plot|ferhaal]] giet oer [[kaptein (rang)|kaptein]] Nathan Brittles, in [[ofsier]] fan 'e [[kavalery]] fan it [[Amerikaanske Leger]], dy't yn [[1876]] by syn post Fort Starke de [[frede]] mei de [[Yndianen]] besiket te bewarjen nei de opskuor dêr't de Amerikaanske nederlaach yn 'e [[Slach oan 'e Little Bighorn]] foar soarge hat. 

''She Wore a Yellow Ribbon'' wie de twadde fan Ford syn kavalery[[trilogy]], nei ''[[Fort Apache (film)|Fort Apache]]'' ([[1948]]) en foar ''[[Rio Grande (film)|Rio Grande]]'' ([[1950]]). De film waard opnommen op lokaasje yn [[Monument Valley]]. Mei in [[budget]] fan [[$]]1,6&amp;nbsp;miljoen wie it doedestiden de djoerste western ea makke. Ford en [[kameraregisseur]] [[Winton Hoch]] besochten mei de [[lânskip]]sbylden yn 'e film aktyf de [[skilderij]]en fan [[Frederic Remington]] nei te bearen. De film wie gâns súksesfol en wûn yn [[1950]] de [[Oscar]] foar bêste [[kamerarezjy]].

==Plot==
Yn it [[suden]] fan 'e [[Grutte Flakten (Noard-Amearika)|Grutte Flakten]] ferlitte de [[Súdlike Sjajinnen]] en [[Súdlike Arapaho (folk)|Súdlike Arapaho]] yn [[1876]] harren [[Yndianereservaat|reservaat]] nei't bekend wurdt dat it [[Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint]] yn 'e [[Slach oan 'e Little Bighorn]] ferslein is troch de [[Lakota (folk)|Lakota]] en de [[Noardlike Sjajinnen]]. Yn Fort Starke, in [[kavalery]]kazerne dêr't ien [[kompanjy (militêre ienheid)|kompanjy]] stasjonearre is, rint op dat stuit [[kaptein (rang)|kaptein]] Nathan Cutting Brittles tsjin syn ferplichte [[pinsjonearring]] oan, nei't er 43 jier yn it [[Amerikaanske Leger]] tsjinne hat. De [[kommandant]] fan it [[fort]], syn [[freonskip|freon]], [[majoar]] Mack Allshard, jout him, as er noch inkele dagen te gean hat as [[ofsier]], in lêste misje. Brittles moat de kompanjy mei op [[patrûlje]] nimme en derfoar soargje dat de [[Yndianen]] nei harren reservaat weromkeare sûnder tagelyk in nije [[Amerikaanske Yndiaanske oarloggen|Ynidaanske oarloch]] te feroarsaakjen. 

Dy drege taak wurdt noch dreger makke trochdat er tagelyk ek Allshard syn [[oarehelte|frou]] Abby en [[omkesizzer]] Olivia Dandridge (en in [[kapwein]] dy't fol laden is mei harren besittings) eskortearje moat nei Sudrow's Well, dêr't er harren op 'e [[postkoets]] nei it easten sette moat. Brittles syn ûnderhearrige ofsieren, [[earste luitenant]] Flint Cohill en [[twadde luitenant]] Ross Pennell, dy't sûnder [[nocht]] útsjogge nei de pinsjonearring fan harren [[mentor]], binne ûnderwilens ferwikkele yn in ûnderlinge striid om 'e [[affeksje]] fan 'e [[skientme|tsjeppe]] juffer Dandridge, eat dat it fanke mei har [[flirt]]erige [[hâlden en dragen]] noch oanfiteret. Sa draacht se in [[giel]] [[hierlint]], mar wol se net sizze foar wa't dat bedoeld is. Om't syn ofsieren te drok mei oare dingen binne, moat Brittles foar dizze misje mear fertrouwe op syn [[ûnderofsier]]en, [[sersjant 1e klasse]] Quincannon en it haad fan 'e [[ferkenner]]s, [[sersjant]] Tyree (dy't foarhinne sels in [[Konfederearre Steaten fan Amearika|Konfederearre]] kavalerykaptein wie).
{{Plotbedjer film}}
Underweis nei Sudrow's Well om 'e beide [[froulju]] ôf te setten sadat er de hannen frij hat, stjit Brittles op in karafaan fan 'e Súdlike Arapaho, dy't harren hiele doarp ferhúzje en yn deselde rjochting optsjogge as de kavalerykompanjy. Brittles beslút gjin inkeld risiko te nimmen salang't er de froulju op 'e noed hat, en nimt in romme bocht om 'e Yndianen hinne. Dêrtroch wurdt oardel dei oan 'e [[reis]] nei Sudrow's Well tafoege. Yn dy tiid foeget in lytsere patrûlje fan 'e kavalery, dy't efterneisitten wurdt troch in groepke [[kriger]]s, him by de kompanjy. Brittles syn mannen driuwe de krigers op 'e flecht en ride neitiid troch [[swierwaar]] en [[rein (delslach)|rein]] hinne om safolle mooglik ôfstân te nimmen, wylst de legerdokter de [[ferwûne]] sersjant fan 'e lytse patrûlje yn 'e kapwein [[operaasje (genêskunde)|operearret]].

As de kompanjy úteinlik arrivearret by Sudrow's Well, binne dêr sawol de [[hannel]]spost as de postkoets by in Yndiaanske oanfal troch [[brân]] ferwoastge. Sudrow en de frou binne omkommen, mar harren beide jonge [[bern (persoan)|bern]] hawwe de oanfal oerlibbe troch harren te ferskûljen yn it [[spekhok]]. Dat betsjut dat Brittles net inkeld de froulju mei weromnimme moat nei Fort Starke, mar no ek noch mei in pear lytse bern oantangele sit. Yn 'e wittenskip dat de Yndianen de hannelspost yn 'e rekken hâlde, jout er syn mannen opdracht om in grut fertoan te meitsjen fan it opslaan fan harren kamp, wêrnei't de kompanjy ûnder dekking fan it [[tsjuster]] stilwei útpykt. By de [[furde]] troch in [[rivier]] jout Brittles oan [[luitenant]] Cohill opdracht om dêr mei in ôfdieling [[manskip]]pen efter te bliuwen en de Yndianen it oerstekken fan 'e rivier te beletten wylst Brittles mei de rest fan 'e kompanjy de froulju en bern yn feilichheid bringt. Juffer Dandridge, dy't oant dan ta fral [[rûzje]] makke hat mei Cohill, liket, no't er de kâns rint te [[sneuveljen]], ta it besef te kommen dat se dochs [[gefoelens]] foar him hat.

Brittles syn misje is op alle fronten mislearre. Net inkeld hat er de froulju net op 'e postkoets sette kinnen, mar trochdat er oan hannen en fuotten bûn wie mei harren en de kapwein koed er net fanwegen komme tsjin 'e Yndianen. Boppedat hat er net foarkomme kind dat de [[ferrie]]dlike [[keapman]] Karl Rynders de krigers fan nije [[gewear]]en foarsjoen hat. Nei't Brittles de froulju en bern yn it fort ôflevere hat, wol er nei in pear [[oere]]n rêst de kompanjy weromliede nei de furde om Cohill-en-dy te ûntsetten. Dêr leit majoar Allshard lykwols it near op: de pinsjonearring fan Brittles giet oer 24 [[oere]]n yn, en de misje dy't er yn 'e holle hat, sil perfoarst langer duorje. Ynstee stjoert Allshard de oare [[moarn (deidiel)|moarns]] ier luitenant Pennell oan it haad fan 'e kompanjy nei de furde. Brittles beart ûnderwilens dat er ek klear is mei it leger as it leger klear is mei him, en riidt dyselde deis noch fuort, nei't er seit om him yn [[Kalifornje]] te fêstigjen. 

Yn wurklikheid riidt er werom nei de furde, dêr't er arrivearret mei noch fjouwer oeren as kavalery-ofsier te gean. Hy nimt it befel dêr oer fan Cohill en giet mei sersjant Tyree it kamp binnen dat de Súdlike Arapaho net fier dêrwei opslein hawwe. Brittles siket it âlde [[opperhaad]] Pony-That-Walks (&quot;Mustang-Dy't-Rint&quot;) op om te besykjen en bepraat him om syn krigers werom nei it reservaat te lieden. Pony-That-Walks leit him lykwols út dat de jonge krigers alhiel oerémis binne troch de Yndiaanske oerwinning oan 'e [[Little Bighorn (rivier)|Little Bighorn]], en dat se net om sizzen jaan wolle. Mei noch ien oere te gean foar syn pinsjonearring (dy't om 'e [[midsnacht]] yngiet), liedt Brittles dyselde [[jûn]]s de kavalery by in nachtlike wraam op it Arapaho-kamp. De [[soldaten]] driuwe de hiele [[hynder|hynstekeppel]] fan 'e Yndianen op 'e rin, wêrmei't se de krigers de middels ûntnimme om oarloch te fieren. Sadwaande sille dy no twongen wêze om werom te kearen nei it reservaat.

Om twa [[minuten]] foar midsnacht draacht Brittles it befel oer oan Cohill en riidt fuort, diskear om wier nei Kalifornje te gean. Mar it leger blykt dochs noch net alhier klear te wêzen mei him, en sersjant Tyree wurdt him efternei stjoerd om him werom te heljen nei Fort Starke. As er dêr dagen letter wer oankomt, leit der in oanstelling ta lieder fan 'e ferkenners op him te wachtsjen (in funksje dy't eins bûten de fêste legerstruktuer stiet), mei in [[promoasje (rang)|promoasje]] ta [[luitenant-kolonel]]. Yn 'e tuskentiid hawwe luitenant Cohill en juffer Dandridge harren [[ferloving|ferlove]]. De film einiget as de kavalerykompanjy wer ta it fort útriidt om op patrûlje te gean.

==Rolferdieling==
[[File:John Wayne in Wake of the Red Witch trailer.jpg|right|thumb|200px|[[John Wayne]].]]
[[File:Joanne Dru.JPG|right|thumb|250px|[[Joanne Dru]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;450px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| [[kaptein (rang)|kaptein]] Nathan Brittles
| [[John Wayne]]
|-
| Olivia Dandridge
| [[Joanne Dru]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;450px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| [[earste luitenant]] Flint Cohill
| [[John Agar]]
|-
| [[sersjant]] Quincannon
| [[Victor McLaglen]]
|-
| [[twadde luitenant]] Ross Pennell
| [[Harry Carey jr.]]
|-
| sersjant Tyree
| [[Ben Johnson (akteur)|Ben Johnson]]
|-
| Abby Allshard
| [[Mildred Natwick]]
|-
| [[majoar]] Mack Allshard
| [[George O'Brien (akteur)|George O'Brien]]
|-
| [[dokter]] O'Laughlin
| [[Arthur Shields]]
|-
| sersjant Hochbauer
| [[Michael Dugan]]
|-
| [[opperhaad]] Pony-That-Walks
| [[Chief John Big Tree]]
|-
| sersjant Hench
| [[Fred Graham (akteur)|Fred Graham]]
|-
| opperhaad Sky Eagle
| [[Chief White Eagle]]
|-
| [[korporaal]] Quayne
| [[Tom Tyler]]
|-
| Red Shirt
| [[Noble Johnson]]
|-
| [[barkeeper]] Connolly
| [[Francis Ford (akteur)|Francis Ford]]
|-
| [[keapman]] Karl Rynders
| [[Harry Woods (akteur)|Karl Rynders]]
|-
| [[soldaat]] Cliff
| [[Cliff Lyons (akteur)|Cliff Lyons]]
|-
| soldaat Wagner, de [[hoefsmid]] 
| [[Mickey Simpson]]
|-
| korporaal Kumrein
| [[Fred Libby]]
|-
| soldaat John Smith / &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Konfederearre Steaten fan Amearika|Konfederearre]] [[brigadegeneraal]] Ron Clay
| [[Rudy Bowman]]
|-
| assistint fan Rynders
| [[Paul Fix]]
|-
|}

==Produksje==
===Preproduksje===
''She Wore a Yellow Ribbon'' waard [[regissearre]] troch [[John Ford]] nei in [[senario]] fan [[Frank Nugent]] en [[Laurence Stallings]], dat basearre wie op twa [[koarte ferhalen]] fan [[James Warner Bellah]]. Dêrby gie it om ''The Big Hunt'', dat yn [[1947]] ferskynde yn ''[[The Saturday Evening Post]]'', en ''War Party'', dat yn [[1948]] yn deselde [[krante]] ôfprinte waard. De [[titel (namme)|titel]] fan 'e film betsjut: &quot;Se Droech in Giel Lint&quot;, en is in ferwizing nei in populêr [[marsliet]] mei deselde namme (it dragen fan in [[giel]] [[hierlint]] troch in jonge [[frou]] wie in teken dat se harsels oan in  [[man (sekse)|man]] fersein hie). As [[filmprodusint|produsint]] wie [[Merian C. Cooper]] by de film belutsen, foar de [[filmstudio]] [[Argosy Pictures]]. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Winton Hoch]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch de [[Fryslân|Fryske]] [[komponist]] [[Richard Hageman]].

===Casting===
Doe't er oan 'e film begûn, wist Ford noch net wa't er yn 'e [[haadrol]] [[cast]]e soe, mar hy wist wol dat it [[John Wayne]] net waard. Behalven dat er dy syn [[aktearjen]] ûnder de mjitte fûn, wie it [[personaazje]] fan Nathan Brittles ek nochris tweintich jier âlder as Wayne. Hy betocht him lykwols nei't er yn [[1948]] Wayne yn 'e western ''[[Red River (film út 1948)|Red River]]'' sjoen hie, dy't him ta it besef brocht dat Wayne him as akteur yn 'e foargeande jierren sterk ûntwikkele hie. Sadwaande krige Wayne de rol fan Brittles úteinlik dochs, en ''She Wore a Yellow Ribbon'' wie neitiid altyd ien fan Wayne syn eigen favorite aktearprestaasjes. Hy fûn dat er de [[Oscar]]nominaasje yn 'e [[kategory]] bêste akteur, dy't er yn [[1949]] yn 'e wacht sleepte foar syn rol yn 'e [[oarlochsfilm]] ''[[Sands of Iwo Jima]]'', eins foar ''She Wore a Yellow Ribbon'' krije moatten hie.
[[File:Nathan Brittles house.jpg|right|thumb|250px|It [[gebou]] dêr't Nathan Brittles kertiere wie yn ''She Wore a Yellow Ribbon''. It makket diel út fan [[Goulding's Trading Post]] yn [[Monument Valley]].]]

===Opnamen===
Foar ''She Wore a Yellow Ribbon'' wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]1,6&amp;nbsp;miljoen, wêrmei't it doedestiden de djoerste [[westernfilm]] wie dy't ea makke wie. De film waard op lokaasje opnommen yn [[Monument Valley]], mei syn dramatyske [[rots]]formaasjes, oan 'e grins fan 'e [[Amerikaanske steaten]] [[Arizona]] en [[Utah]], yn it [[Navaho Yndianereservaat]]. De [[filmcrew|crew]] en [[cast]] libben dêr yn primitive omstannichheden yn [[blokhut]]ten mei [[ierde]]n flierren en mienskiplike [[dûs]]en dy't inkeld kâld [[wetter]] hiene. Nettsjinsteande dat (of miskien wol dêrtroch) kaam de film rom binnen it stelde tiidskema ree. John Ford liet syn âldere [[broer]] [[Francis Ford (akteur)|Francis]] de rol fan [[barkeeper]] Connolly spylje, en hold him neffens [[filmhistoarikus]] Charles Bar acht [[wike]]n lang yn 'e tsjinst, wylst syn minimale roltsje maklik yn minder as ien wike filme wurde kinnen hie.

Hoewol't [[kameraregisseur]] [[Winton Hoch]] in [[Oscar]] wûn foar syn wurk oan ''She Wore a Yellow Ribbon'', wie it filmjen foar him gjin maklik proses fanwegen oanhâldende konflikten mei regisseur John Ford. De meast ikoanyske [[sêne]] fan 'e film wie [[iroanysk]] genôch it resultaat fan sa'n [[mieningsferskil]]. Wylst in rige [[kavalery]] troch de [[woastyn]] ried, pakten oan 'e [[hoarizon]] dûnkere [[wolk]]ens har gear as oankundiging fan [[swierwaar]]. Hoch begûn syn [[kamera's]] op te romjen, mar Ford joech him opdracht om troch te gean mei filmjen. Hoch lei him út dat dêr net genôch [[ljocht]] foar wie, en boppedat koene de kamera's wol [[wjerljochtlieder]]s wurde as it swierwaar losbarste, mei slimme [[ferwûning]]s foar de [[kameralju]] ta gefolch. Ford negearre de warskôgings fan Hoch en makke de sêne ôf wylst it swierwaar oer de [[filmset]] hinne rôle en crew en cast allegear dweiltrochwiet [[rein (delslach)|reind]] waarden. Hoch soe oer dat ynsidint letter in formele klacht tsjin Ford yntsjinne hawwe by it [[Amerikaansk Selskip fan Kameraregisseurs]] (ASC).

It ferhaal oer de wegering fan Hoch om yn swierwaar te filmjen waard neitiid faak neiferteld troch lju dy't it sels net meimakke hiene, en dêrby gauris ek noch wat moaier makke. [[Akteur]] [[Harry Carey jr.]], dy't derby wie, fertelde it lykwols sa. Ford hie syn sêne al foltôge doe't it skildereftige swierwaar yn 'e fierte opdoemde. Hy krige doe it idee om 'e sêne nochris oer te dwaan tsjin 'e eftergrûn fan 'e tichtlûkende [[loft]], dat hy frege Hoch oft dy't yn in belúnjende ljocht filmje koe. Hoch antwurde: &quot;It is wol ferrekte tsjuster, Jack. Ik wol it wol filmje. Mar ik kin dy neat ûnthjitte.&quot; Ford sei dêrop (ferwizend nei de kameralins): &quot;Winnie, doch him mar iepen en litte we it besykje. As it neat wurdt, is it myn skuld.&quot; Hoch antwurde: &quot;Bêst genôch, Jack,&quot; en die wat him sein waard.

==Distribúsje==
''She Wore a Yellow Ribbon'' waard [[filmdistribúsje|distribuëarre]] troch [[RKO Pictures]], en gie op [[26&amp;nbsp;july]] [[1949]] yn [[Kansas City (Kansas)|Kansas City]], yn [[Kansas]], yn [[premiêre]]. De film iepene op [[22&amp;nbsp;oktober]] fan dat jier yn 'e Amerikaanske [[bioskopen]].

==Untfangst==
Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't [[resinsje]]s sammelet, hat ''She Wore a Yellow Ribbon'' in tige heech goedkarringspersintaazje fan 95%, basearre op 21 ûnderskate resinsjes. 

==Resultaat==
''She Wore a Yellow Ribbon'' brocht yn 'e [[bioskopen]] wrâldwiid [[$]]2,7&amp;nbsp;miljoen op. Ofset tsjin it [[budget]] fan $1,6&amp;nbsp;miljoen kaam dat del op in [[winst]] fan $1,1&amp;nbsp;miljoen, wat foar dy tiid in prima resultaat wie.

Yn [[1958]] waard in [[pilotôflevering]] foar in [[tillefyzjesearje]] makke op basis fan ''She Wore a Yellow Ribbon''. De searje moast ''Command'' komme te hjitten, en it [[senario]] foar de pilot wie skreaun troch [[James Warner Bellah]]. [[Everett Sloane]] spile de rol fan kaptein Brittles en [[Ben Cooper]] dy fan luitenant Cohill. It waard lykwols gjin súkses, en de searje waard nea makke.

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0041866/ Ynformaasje oer ''She Wore a Yellow Ribbon'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/She_Wore_a_Yellow_Ribbon ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''{{PAGENAME}}''}}

[[Kategory:Amerikaanske westernfilm]]
[[Kategory:Kavalerywestern]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan RKO Pictures]]
[[Kategory:Film fan John Ford]]
[[Kategory:Film út 1949]]
[[Kategory:Film oer it Amerikaanske Leger]]
[[Kategory:Film oer Yndianen yn Noard-Amearika]]
[[Kategory:Film oer de Amerikaanske Yndiaanske oarloggen]]
[[Kategory:Film oer de Amerikaanske frontier]]</text>
      <sha1>ivaut4qw158wv4fc0ug1vgo0kpz5itd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231642</id>
      <parentid>1231637</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T15:32:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>poster</comment>
      <origin>1231642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18472" sha1="fqbgrqeonrczk8vtzt3zlblwqsbg12y" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = She Wore a Yellow Ribbon poster.jpg
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = 
| namme                    = ''She Wore a Yellow Ribbon''
| regisseur                = [[John Ford]]
| produsint                = [[Merian C. Cooper]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Frank Nugent]]&lt;br&gt;[[Laurence Stallings]]
| basearre op              = 2 [[koarte ferhalen]] fan&lt;br&gt;[[James Warner Bellah]]
| kamerarezjy              = [[Winton Hoch]]
| muzyk                    = [[Richard Hageman]]
| filmstudio               = [[Argosy Pictures]]
| distribúsje              = [[RKO Pictures]]
| haadrollen               = [[John Wayne]]&lt;br&gt; [[Joanne Dru]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[John Agar]]&lt;br&gt; [[Victor McLaglen]]&lt;br&gt; [[Harry Carey jr.]]&lt;br&gt; [[Ben Johnson (akteur)|Ben Johnson]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[26 july]] [[1949]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[westernfilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]]
| spyltiid                 = 103 minuten
| budget                   = $1,6&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $2,7&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = [[Oscar]] 1950
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''She Wore a Yellow Ribbon''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Technicolor]]-[[westernfilm]] út [[1949]] ûnder [[rezjy]] fan [[John Ford]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[John Wayne]] en [[Joanne Dru]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut: &quot;Se Droech in Giel Lint&quot;, in ferwizing nei in populêr [[marsliet]] mei deselde namme (it dragen fan in [[giel]] [[hierlint]] troch in jonge [[frou]] wie in teken dat se harsels oan in [[man (sekse)|man]] fersein hie). It [[plot|ferhaal]] giet oer [[kaptein (rang)|kaptein]] Nathan Brittles, in [[ofsier]] fan 'e [[kavalery]] fan it [[Amerikaanske Leger]], dy't yn [[1876]] by syn post Fort Starke de [[frede]] mei de [[Yndianen]] besiket te bewarjen nei de opskuor dêr't de Amerikaanske nederlaach yn 'e [[Slach oan 'e Little Bighorn]] foar soarge hat. 

''She Wore a Yellow Ribbon'' wie de twadde fan Ford syn kavalery[[trilogy]], nei ''[[Fort Apache (film)|Fort Apache]]'' ([[1948]]) en foar ''[[Rio Grande (film)|Rio Grande]]'' ([[1950]]). De film waard opnommen op lokaasje yn [[Monument Valley]]. Mei in [[budget]] fan [[$]]1,6&amp;nbsp;miljoen wie it doedestiden de djoerste western ea makke. Ford en [[kameraregisseur]] [[Winton Hoch]] besochten mei de [[lânskip]]sbylden yn 'e film aktyf de [[skilderij]]en fan [[Frederic Remington]] nei te bearen. De film wie gâns súksesfol en wûn yn [[1950]] de [[Oscar]] foar bêste [[kamerarezjy]].

==Plot==
Yn it [[suden]] fan 'e [[Grutte Flakten (Noard-Amearika)|Grutte Flakten]] ferlitte de [[Súdlike Sjajinnen]] en [[Súdlike Arapaho (folk)|Súdlike Arapaho]] yn [[1876]] harren [[Yndianereservaat|reservaat]] nei't bekend wurdt dat it [[Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint]] yn 'e [[Slach oan 'e Little Bighorn]] ferslein is troch de [[Lakota (folk)|Lakota]] en de [[Noardlike Sjajinnen]]. Yn Fort Starke, in [[kavalery]]kazerne dêr't ien [[kompanjy (militêre ienheid)|kompanjy]] stasjonearre is, rint op dat stuit [[kaptein (rang)|kaptein]] Nathan Cutting Brittles tsjin syn ferplichte [[pinsjonearring]] oan, nei't er 43 jier yn it [[Amerikaanske Leger]] tsjinne hat. De [[kommandant]] fan it [[fort]], syn [[freonskip|freon]], [[majoar]] Mack Allshard, jout him, as er noch inkele dagen te gean hat as [[ofsier]], in lêste misje. Brittles moat de kompanjy mei op [[patrûlje]] nimme en derfoar soargje dat de [[Yndianen]] nei harren reservaat weromkeare sûnder tagelyk in nije [[Amerikaanske Yndiaanske oarloggen|Ynidaanske oarloch]] te feroarsaakjen. 

Dy drege taak wurdt noch dreger makke trochdat er tagelyk ek Allshard syn [[oarehelte|frou]] Abby en [[omkesizzer]] Olivia Dandridge (en in [[kapwein]] dy't fol laden is mei harren besittings) eskortearje moat nei Sudrow's Well, dêr't er harren op 'e [[postkoets]] nei it easten sette moat. Brittles syn ûnderhearrige ofsieren, [[earste luitenant]] Flint Cohill en [[twadde luitenant]] Ross Pennell, dy't sûnder [[nocht]] útsjogge nei de pinsjonearring fan harren [[mentor]], binne ûnderwilens ferwikkele yn in ûnderlinge striid om 'e [[affeksje]] fan 'e [[skientme|tsjeppe]] juffer Dandridge, eat dat it fanke mei har [[flirt]]erige [[hâlden en dragen]] noch oanfiteret. Sa draacht se in [[giel]] [[hierlint]], mar wol se net sizze foar wa't dat bedoeld is. Om't syn ofsieren te drok mei oare dingen binne, moat Brittles foar dizze misje mear fertrouwe op syn [[ûnderofsier]]en, [[sersjant 1e klasse]] Quincannon en it haad fan 'e [[ferkenner]]s, [[sersjant]] Tyree (dy't foarhinne sels in [[Konfederearre Steaten fan Amearika|Konfederearre]] kavalerykaptein wie).
{{Plotbedjer film}}
Underweis nei Sudrow's Well om 'e beide [[froulju]] ôf te setten sadat er de hannen frij hat, stjit Brittles op in karafaan fan 'e Súdlike Arapaho, dy't harren hiele doarp ferhúzje en yn deselde rjochting optsjogge as de kavalerykompanjy. Brittles beslút gjin inkeld risiko te nimmen salang't er de froulju op 'e noed hat, en nimt in romme bocht om 'e Yndianen hinne. Dêrtroch wurdt oardel dei oan 'e [[reis]] nei Sudrow's Well tafoege. Yn dy tiid foeget in lytsere patrûlje fan 'e kavalery, dy't efterneisitten wurdt troch in groepke [[kriger]]s, him by de kompanjy. Brittles syn mannen driuwe de krigers op 'e flecht en ride neitiid troch [[swierwaar]] en [[rein (delslach)|rein]] hinne om safolle mooglik ôfstân te nimmen, wylst de legerdokter de [[ferwûne]] sersjant fan 'e lytse patrûlje yn 'e kapwein [[operaasje (genêskunde)|operearret]].

As de kompanjy úteinlik arrivearret by Sudrow's Well, binne dêr sawol de [[hannel]]spost as de postkoets by in Yndiaanske oanfal troch [[brân]] ferwoastge. Sudrow en de frou binne omkommen, mar harren beide jonge [[bern (persoan)|bern]] hawwe de oanfal oerlibbe troch harren te ferskûljen yn it [[spekhok]]. Dat betsjut dat Brittles net inkeld de froulju mei weromnimme moat nei Fort Starke, mar no ek noch mei in pear lytse bern oantangele sit. Yn 'e wittenskip dat de Yndianen de hannelspost yn 'e rekken hâlde, jout er syn mannen opdracht om in grut fertoan te meitsjen fan it opslaan fan harren kamp, wêrnei't de kompanjy ûnder dekking fan it [[tsjuster]] stilwei útpykt. By de [[furde]] troch in [[rivier]] jout Brittles oan [[luitenant]] Cohill opdracht om dêr mei in ôfdieling [[manskip]]pen efter te bliuwen en de Yndianen it oerstekken fan 'e rivier te beletten wylst Brittles mei de rest fan 'e kompanjy de froulju en bern yn feilichheid bringt. Juffer Dandridge, dy't oant dan ta fral [[rûzje]] makke hat mei Cohill, liket, no't er de kâns rint te [[sneuveljen]], ta it besef te kommen dat se dochs [[gefoelens]] foar him hat.

Brittles syn misje is op alle fronten mislearre. Net inkeld hat er de froulju net op 'e postkoets sette kinnen, mar trochdat er oan hannen en fuotten bûn wie mei harren en de kapwein koed er net fanwegen komme tsjin 'e Yndianen. Boppedat hat er net foarkomme kind dat de [[ferrie]]dlike [[keapman]] Karl Rynders de krigers fan nije [[gewear]]en foarsjoen hat. Nei't Brittles de froulju en bern yn it fort ôflevere hat, wol er nei in pear [[oere]]n rêst de kompanjy weromliede nei de furde om Cohill-en-dy te ûntsetten. Dêr leit majoar Allshard lykwols it near op: de pinsjonearring fan Brittles giet oer 24 [[oere]]n yn, en de misje dy't er yn 'e holle hat, sil perfoarst langer duorje. Ynstee stjoert Allshard de oare [[moarn (deidiel)|moarns]] ier luitenant Pennell oan it haad fan 'e kompanjy nei de furde. Brittles beart ûnderwilens dat er ek klear is mei it leger as it leger klear is mei him, en riidt dyselde deis noch fuort, nei't er seit om him yn [[Kalifornje]] te fêstigjen. 

Yn wurklikheid riidt er werom nei de furde, dêr't er arrivearret mei noch fjouwer oeren as kavalery-ofsier te gean. Hy nimt it befel dêr oer fan Cohill en giet mei sersjant Tyree it kamp binnen dat de Súdlike Arapaho net fier dêrwei opslein hawwe. Brittles siket it âlde [[opperhaad]] Pony-That-Walks (&quot;Mustang-Dy't-Rint&quot;) op om te besykjen en bepraat him om syn krigers werom nei it reservaat te lieden. Pony-That-Walks leit him lykwols út dat de jonge krigers alhiel oerémis binne troch de Yndiaanske oerwinning oan 'e [[Little Bighorn (rivier)|Little Bighorn]], en dat se net om sizzen jaan wolle. Mei noch ien oere te gean foar syn pinsjonearring (dy't om 'e [[midsnacht]] yngiet), liedt Brittles dyselde [[jûn]]s de kavalery by in nachtlike wraam op it Arapaho-kamp. De [[soldaten]] driuwe de hiele [[hynder|hynstekeppel]] fan 'e Yndianen op 'e rin, wêrmei't se de krigers de middels ûntnimme om oarloch te fieren. Sadwaande sille dy no twongen wêze om werom te kearen nei it reservaat.

Om twa [[minuten]] foar midsnacht draacht Brittles it befel oer oan Cohill en riidt fuort, diskear om wier nei Kalifornje te gean. Mar it leger blykt dochs noch net alhier klear te wêzen mei him, en sersjant Tyree wurdt him efternei stjoerd om him werom te heljen nei Fort Starke. As er dêr dagen letter wer oankomt, leit der in oanstelling ta lieder fan 'e ferkenners op him te wachtsjen (in funksje dy't eins bûten de fêste legerstruktuer stiet), mei in [[promoasje (rang)|promoasje]] ta [[luitenant-kolonel]]. Yn 'e tuskentiid hawwe luitenant Cohill en juffer Dandridge harren [[ferloving|ferlove]]. De film einiget as de kavalerykompanjy wer ta it fort útriidt om op patrûlje te gean.

==Rolferdieling==
[[File:John Wayne in Wake of the Red Witch trailer.jpg|right|thumb|200px|[[John Wayne]].]]
[[File:Joanne Dru.JPG|right|thumb|250px|[[Joanne Dru]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;450px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| [[kaptein (rang)|kaptein]] Nathan Brittles
| [[John Wayne]]
|-
| Olivia Dandridge
| [[Joanne Dru]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;450px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| [[earste luitenant]] Flint Cohill
| [[John Agar]]
|-
| [[sersjant]] Quincannon
| [[Victor McLaglen]]
|-
| [[twadde luitenant]] Ross Pennell
| [[Harry Carey jr.]]
|-
| sersjant Tyree
| [[Ben Johnson (akteur)|Ben Johnson]]
|-
| Abby Allshard
| [[Mildred Natwick]]
|-
| [[majoar]] Mack Allshard
| [[George O'Brien (akteur)|George O'Brien]]
|-
| [[dokter]] O'Laughlin
| [[Arthur Shields]]
|-
| sersjant Hochbauer
| [[Michael Dugan]]
|-
| [[opperhaad]] Pony-That-Walks
| [[Chief John Big Tree]]
|-
| sersjant Hench
| [[Fred Graham (akteur)|Fred Graham]]
|-
| opperhaad Sky Eagle
| [[Chief White Eagle]]
|-
| [[korporaal]] Quayne
| [[Tom Tyler]]
|-
| Red Shirt
| [[Noble Johnson]]
|-
| [[barkeeper]] Connolly
| [[Francis Ford (akteur)|Francis Ford]]
|-
| [[keapman]] Karl Rynders
| [[Harry Woods (akteur)|Karl Rynders]]
|-
| [[soldaat]] Cliff
| [[Cliff Lyons (akteur)|Cliff Lyons]]
|-
| soldaat Wagner, de [[hoefsmid]] 
| [[Mickey Simpson]]
|-
| korporaal Kumrein
| [[Fred Libby]]
|-
| soldaat John Smith / &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Konfederearre Steaten fan Amearika|Konfederearre]] [[brigadegeneraal]] Ron Clay
| [[Rudy Bowman]]
|-
| assistint fan Rynders
| [[Paul Fix]]
|-
|}

==Produksje==
===Preproduksje===
''She Wore a Yellow Ribbon'' waard [[regissearre]] troch [[John Ford]] nei in [[senario]] fan [[Frank Nugent]] en [[Laurence Stallings]], dat basearre wie op twa [[koarte ferhalen]] fan [[James Warner Bellah]]. Dêrby gie it om ''The Big Hunt'', dat yn [[1947]] ferskynde yn ''[[The Saturday Evening Post]]'', en ''War Party'', dat yn [[1948]] yn deselde [[krante]] ôfprinte waard. De [[titel (namme)|titel]] fan 'e film betsjut: &quot;Se Droech in Giel Lint&quot;, en is in ferwizing nei in populêr [[marsliet]] mei deselde namme (it dragen fan in [[giel]] [[hierlint]] troch in jonge [[frou]] wie in teken dat se harsels oan in  [[man (sekse)|man]] fersein hie). As [[filmprodusint|produsint]] wie [[Merian C. Cooper]] by de film belutsen, foar de [[filmstudio]] [[Argosy Pictures]]. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Winton Hoch]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch de [[Fryslân|Fryske]] [[komponist]] [[Richard Hageman]].

===Casting===
Doe't er oan 'e film begûn, wist Ford noch net wa't er yn 'e [[haadrol]] [[cast]]e soe, mar hy wist wol dat it [[John Wayne]] net waard. Behalven dat er dy syn [[aktearjen]] ûnder de mjitte fûn, wie it [[personaazje]] fan Nathan Brittles ek nochris tweintich jier âlder as Wayne. Hy betocht him lykwols nei't er yn [[1948]] Wayne yn 'e western ''[[Red River (film út 1948)|Red River]]'' sjoen hie, dy't him ta it besef brocht dat Wayne him as akteur yn 'e foargeande jierren sterk ûntwikkele hie. Sadwaande krige Wayne de rol fan Brittles úteinlik dochs, en ''She Wore a Yellow Ribbon'' wie neitiid altyd ien fan Wayne syn eigen favorite aktearprestaasjes. Hy fûn dat er de [[Oscar]]nominaasje yn 'e [[kategory]] bêste akteur, dy't er yn [[1949]] yn 'e wacht sleepte foar syn rol yn 'e [[oarlochsfilm]] ''[[Sands of Iwo Jima]]'', eins foar ''She Wore a Yellow Ribbon'' krije moatten hie.
[[File:Nathan Brittles house.jpg|right|thumb|250px|It [[gebou]] dêr't Nathan Brittles kertiere wie yn ''She Wore a Yellow Ribbon''. It makket diel út fan [[Goulding's Trading Post]] yn [[Monument Valley]].]]

===Opnamen===
Foar ''She Wore a Yellow Ribbon'' wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]1,6&amp;nbsp;miljoen, wêrmei't it doedestiden de djoerste [[westernfilm]] wie dy't ea makke wie. De film waard op lokaasje opnommen yn [[Monument Valley]], mei syn dramatyske [[rots]]formaasjes, oan 'e grins fan 'e [[Amerikaanske steaten]] [[Arizona]] en [[Utah]], yn it [[Navaho Yndianereservaat]]. De [[filmcrew|crew]] en [[cast]] libben dêr yn primitive omstannichheden yn [[blokhut]]ten mei [[ierde]]n flierren en mienskiplike [[dûs]]en dy't inkeld kâld [[wetter]] hiene. Nettsjinsteande dat (of miskien wol dêrtroch) kaam de film rom binnen it stelde tiidskema ree. John Ford liet syn âldere [[broer]] [[Francis Ford (akteur)|Francis]] de rol fan [[barkeeper]] Connolly spylje, en hold him neffens [[filmhistoarikus]] Charles Bar acht [[wike]]n lang yn 'e tsjinst, wylst syn minimale roltsje maklik yn minder as ien wike filme wurde kinnen hie.

Hoewol't [[kameraregisseur]] [[Winton Hoch]] in [[Oscar]] wûn foar syn wurk oan ''She Wore a Yellow Ribbon'', wie it filmjen foar him gjin maklik proses fanwegen oanhâldende konflikten mei regisseur John Ford. De meast ikoanyske [[sêne]] fan 'e film wie [[iroanysk]] genôch it resultaat fan sa'n [[mieningsferskil]]. Wylst in rige [[kavalery]] troch de [[woastyn]] ried, pakten oan 'e [[hoarizon]] dûnkere [[wolk]]ens har gear as oankundiging fan [[swierwaar]]. Hoch begûn syn [[kamera's]] op te romjen, mar Ford joech him opdracht om troch te gean mei filmjen. Hoch lei him út dat dêr net genôch [[ljocht]] foar wie, en boppedat koene de kamera's wol [[wjerljochtlieder]]s wurde as it swierwaar losbarste, mei slimme [[ferwûning]]s foar de [[kameralju]] ta gefolch. Ford negearre de warskôgings fan Hoch en makke de sêne ôf wylst it swierwaar oer de [[filmset]] hinne rôle en crew en cast allegear dweiltrochwiet [[rein (delslach)|reind]] waarden. Hoch soe oer dat ynsidint letter in formele klacht tsjin Ford yntsjinne hawwe by it [[Amerikaansk Selskip fan Kameraregisseurs]] (ASC).

It ferhaal oer de wegering fan Hoch om yn swierwaar te filmjen waard neitiid faak neiferteld troch lju dy't it sels net meimakke hiene, en dêrby gauris ek noch wat moaier makke. [[Akteur]] [[Harry Carey jr.]], dy't derby wie, fertelde it lykwols sa. Ford hie syn sêne al foltôge doe't it skildereftige swierwaar yn 'e fierte opdoemde. Hy krige doe it idee om 'e sêne nochris oer te dwaan tsjin 'e eftergrûn fan 'e tichtlûkende [[loft]], dat hy frege Hoch oft dy't yn in belúnjende ljocht filmje koe. Hoch antwurde: &quot;It is wol ferrekte tsjuster, Jack. Ik wol it wol filmje. Mar ik kin dy neat ûnthjitte.&quot; Ford sei dêrop (ferwizend nei de kameralins): &quot;Winnie, doch him mar iepen en litte we it besykje. As it neat wurdt, is it myn skuld.&quot; Hoch antwurde: &quot;Bêst genôch, Jack,&quot; en die wat him sein waard.

==Distribúsje==
''She Wore a Yellow Ribbon'' waard [[filmdistribúsje|distribuëarre]] troch [[RKO Pictures]], en gie op [[26&amp;nbsp;july]] [[1949]] yn [[Kansas City (Kansas)|Kansas City]], yn [[Kansas]], yn [[premiêre]]. De film iepene op [[22&amp;nbsp;oktober]] fan dat jier yn 'e Amerikaanske [[bioskopen]].

==Untfangst==
Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't [[resinsje]]s sammelet, hat ''She Wore a Yellow Ribbon'' in tige heech goedkarringspersintaazje fan 95%, basearre op 21 ûnderskate resinsjes. 

==Resultaat==
''She Wore a Yellow Ribbon'' brocht yn 'e [[bioskopen]] wrâldwiid [[$]]2,7&amp;nbsp;miljoen op. Ofset tsjin it [[budget]] fan $1,6&amp;nbsp;miljoen kaam dat del op in [[winst]] fan $1,1&amp;nbsp;miljoen, wat foar dy tiid in prima resultaat wie.

Yn [[1958]] waard in [[pilotôflevering]] foar in [[tillefyzjesearje]] makke op basis fan ''She Wore a Yellow Ribbon''. De searje moast ''Command'' komme te hjitten, en it [[senario]] foar de pilot wie skreaun troch [[James Warner Bellah]]. [[Everett Sloane]] spile de rol fan kaptein Brittles en [[Ben Cooper]] dy fan luitenant Cohill. It waard lykwols gjin súkses, en de searje waard nea makke.

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0041866/ Ynformaasje oer ''She Wore a Yellow Ribbon'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/She_Wore_a_Yellow_Ribbon ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''{{PAGENAME}}''}}

[[Kategory:Amerikaanske westernfilm]]
[[Kategory:Kavalerywestern]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan RKO Pictures]]
[[Kategory:Film fan John Ford]]
[[Kategory:Film út 1949]]
[[Kategory:Film oer it Amerikaanske Leger]]
[[Kategory:Film oer Yndianen yn Noard-Amearika]]
[[Kategory:Film oer de Amerikaanske Yndiaanske oarloggen]]
[[Kategory:Film oer de Amerikaanske frontier]]</text>
      <sha1>fqbgrqeonrczk8vtzt3zlblwqsbg12y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paint Your Wagon (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144436</id>
    <revision>
      <id>1231634</id>
      <parentid>1146337</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T15:18:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ kt</comment>
      <origin>1231634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22368" sha1="6tw4p9h7jabxbjyi43lst1xoegimovj" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = Paint Your Wagon film logo.png
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:Original_movie_poster_for_the_film_Paint_Your_Wagon.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''Paint Your Wagon''
| regisseur                = [[Joshua Logan]]
| produsint                = [[Alan Jay Lerner]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Alan Jay Lerner]]&lt;br&gt;[[Paddy Chayefsky]]
| basearre op              = [[Paint Your Wagon (musical)|musical]] fan [[Alan Jay Lerner]]&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;en [[Frederick Loewe]]
| kamerarezjy              = [[William A. Fraker]]
| muzyk                    = [[Alan Jay Lerner]]&lt;br&gt;[[Frederick Loewe]]&lt;br&gt;[[André Previn]]
| filmstudio               = [[Alan Jay Lerner Productions]]&lt;br&gt;[[The Malpaso Company]]
| distribúsje              = [[Paramount Pictures]]
| haadrollen               = [[Lee Marvin]]&lt;br&gt; [[Clint Eastwood]]&lt;br&gt;[[Jean Seberg]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Harve Presnell]]&lt;br&gt; [[Ray Walston]]&lt;br&gt; [[Robert Easton (akteur)|Robert Easton]]&lt;br&gt; [[William O'Connell (akteur)|William O'Connell]]&lt;br&gt; [[Alan Dexter]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[15 oktober]] [[1969]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm|langspyl]][[filmmusical]]
| sjenre                   = [[westernkomeedzje]]
| taal                     = [[Ingelsk]]
| spyltiid                 = 154 minuten
| budget                   = $20&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $31,7&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = 
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''Paint Your Wagon''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Technicolor]]-[[westernfilm|western]]-[[filmmusical|musical]]-[[komeedzjefilm]] út [[1969]] ûnder [[rezjy]] fan [[Joshua Logan]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Lee Marvin]], [[Clint Eastwood]] en [[Jean Seberg]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut &quot;Fervje Jo Wein&quot; (d.w.s. as risselwaasje om op 'en paad te gean). De [[film]] wie in adaptaasje troch [[Paddy Chayefsky]] fan 'e [[musical]] mei [[Paint Your Wagon (musical)|deselde namme]] út [[1951]] fan [[Lerner en Loewe]]. It [[plot|ferhaal]] folget twa [[goudsiker]]s ûnder de [[Kalifornyske Goudkoarts]] fan [[1849]], dy't omreden fan 'e krapte oan [[froulju]] beslute om [[polyandry|mei ien en deselde frou]] te [[trouwen]]. De produksje fan ''Paint Your Wagon'' waard pleage troch fertragings en min [[waar]], en koste úteinlik goed [[$]]20&amp;nbsp;miljoen, wat foar dy tiid ekstreem djoer wie. De film krige lauwe [[resinsje]]s fan 'e [[filmkritisy]], en hoewol't er it yn 'e [[bioskopen]] yn prinsipe goed die, wie de [[opbringst]] net genôch om út 'e kosten te kommen.

==Plot==
[[Goudsiker]] Ben Rumson is der yn 'e bergen fan [[Kalifornje]] tsjûge fan hoe't in [[kapwein]] fan nije [[kolonist]]en út it Easten fan it paad rekket en by de [[berch]]skeante delrôlet om úteinlik op 'e [[rots]]en stikken te slaan. As er him nei it plak fan it [[ûngemak (aksidint)|ûngemak]] hastiget, treft er dêr twa [[manlju]] oan, wêrfan't de iene [[dea]] en de oare [[bewusteleas]] is, mei in brutsen [[earm]] en in brutsen [[skonk]]. Ben en de oare kolonisten, dy't yn deselde [[karavaan]] reizgen, [[begraffenis|begrave]] de [[ferstoarn]]e, dy't de jongere [[broer]] fan 'e [[ferwûne]] blykt te wêzen. De foarfallen nimme lykwols in ûnferwachtse kear as se yn 'e [[ierde]] út it [[grêf]] [[goud]] ûntdekke. Ben makket fuortendaliks oanspraak op 'e claim út namme fan himsels en de ferwûne man, dy't er oannimt as syn &quot;Pardner&quot; (in [[Amerikaansk-Ingelsk]]e [[útspraak]] fan it wurd &quot;partner&quot;).

Pardner is in [[boer]] dy't yn 'e [[Kalifornyske Goudkoarts]] genôch goud [[hope]]t te finen om lân te keapjen en in [[pleats]] te bouwen. Hy is in [[romantyk (leafde)|romantikus]], dy't bygelyks [[sjongen|sjongt]] oer in [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|faam]], Elisa, dy't inkeld yn syn [[fantasij]] bestiet. Ben Rumson, dêrfoaroer, is in [[alkoholisme|alkoholistyske]] liddichgonger dy't graach [[slaanderij|fjochtsje]], [[dieverij|stelle]] en by [[kaartspul]]len [[falskspyljen|falskspylje]] mei, mar foar wa't de bân mei jins partner hillich is. Om't Pardner troch syn [[ferwûning]]s foarearst gjin swier wurk dwaan kin, biedt Ben oan om him syn diel yn 'e goudclaim te jaan as Pardner him oerein helpt as er [[dronkenskip|dronken]] yn 'e [[dridze]] leit, en him selskip hâldt as er ien fan syn riten fan [[melankelikens]] hat.

As de goudfynst buorkundich wurdt, ûntstiet der by dat plak al rillegau in [[tint]]ekamp fan goudsikers dy't dêr ek har lok beproevje wolle. It plak kriget de namme No Name City, en der hâlde inkeld [[manlju]] ta, sadat de ynwenners meitiid begjinne te longerjen op [[froulik]] selskip. As de [[mormoan]] Jacob Woodling mei syn beide [[oarehelte|froulju]] it kamp op trochreis passearret, is de oanwêzigens fan froulju genôch om 'e hiele befolking útstreame te litten. It liket de goudsikers net earlik ta dat Woodling twa froulju hat wylst sy gjinien hawwe. Yntern is it yn 'e [[húshâlding]] fan Woodling ek bepaald gjin pais en free, mei't syn earste frou Sarah en syn twadde frou Elizabeth inoar [[hate|haatsje]]. De goudsikers besykje Woodling te bepraten om ien fan syn froulju oan harren te ferkeapjen, en as de rebelske Elizabeth stelt dat it der foar har allinne mar better op wurde kin, stimt Woodling dêrmei yn. 
{{Plotbedjer film}}
Der wurdt in [[feiling]] holden dêr't Elizabeth by opbod ferkocht wurdt. In stomdronken Ben Rumson biedt it heechste bedrach en wurdt sa har eigner. Om't de iennichste [[wet]]ten dy't yn 'e goudsikersmienskip jilde, de [[mynbou]]regels binne, wurdt Elizabeth behannele as in goudclaim, en by de op 'e feiling folgjende [[brulloft]] kriget Ben it eksklusive rjocht op al har &quot;[[mineraal|minerale]] rykdommen&quot;. Elizabeth wol lykwols net behannele wurdt as in stik grûn en [[bedriging (misdriuw)|bedriget]] Ben op harren [[houliksnacht]] mei in [[Derringer]] om him del te sjitten as er har net mei [[respekt]] behannelet. Nei't Ben tasein hat dat er har syn [[efternamme]] jaan en in [[hûs]] foar har bouwe sil, reitsje se úteinlik dochs op [[bêd]]. De oare deis sitte bûtendoar hûnderten goudsikers te wachtsjen, dy't yn guon gefallen oerenlang reizge hawwe om in glimp fan in frou op te fangen. De [[snoadens|snoade]] Ben livet al dy lju yn om in [[blokhutte]] te bouwen. In protte hannen meitsje licht wurk en yn in pear dagen tiid hat er, ta har [[blydskip]], syn ûnthjit oan Elizabeth ynlost om har in hûs te jaan.

As de iennichste frou yn in mienskip dy't fierders hielendal út manlju bestiet, lûkt Elizabeth fansels gâns besjoch. Dat driuwt Ben, dy't in [[jaloerskens|jaloersk]] man blykt te wêzen, ta [[razernij]] en [[paranoia]]. As er (om 'e nocht) Horace Tabor besiket te [[fermoardzjen]], is foar eltsenien dúdlik dat der wat barre moat, om't op dizze manear nimmen yn No Name City syn libben noch wis is. Op in [[gearkomste]] fan 'e hiele mienskip komt Pardner op 'e lapen mei it plan om seis [[Frankryk|Frânske]] [[hoer|huorren]], dy't neffens in [[krante]]berjocht yn in oar goudsikerskamp ferwachte wurde, ûnderweis dêrhinne te [[ûntfiering|ûntfieren]] en se ynstee nei No Name City te bringen. De oare goudsikers wolle dêr yn 't earstoan net oan, mar as Pardner harren foarspegelet dat harren kamp mei de komst fan 'e huorren útgroeie kinne soe ta in wiere stêd, reitsje se [[entûsjasme|entûsjast]]. Ben en guon oare goudsikers tsjogge der op út, sette ferklaaid yn [[militêr unifoarm|militêre unifoarmen]] de [[koets]] fan 'e huorren it paad ticht, smite de [[koetsier]] fan 'e [[bok (reau)|bok]] en kape it hiele reau om dermei nei No Name City te riden.

Underwilens moat Pardner derfoar soargje dat net ien fan 'e oare goudsikers Elizabeth lestich falt. Dat slagget, mar Pardner en Elizabeth reitsje [[fereale]] opinoar. As Ben weromkeard is, bychtet Pardner syn gefoelens oan him op, en risselwearret om ôf te setten. Dêrop seit Elizabeth tsjin Ben dat sy fereale is op Pardner. Ben wit wannear't er oer en tefolle is, dat no risselwearret hy om ôf te setten. Elizabeth seit lykwols dat se ek [[leafde|fan him hâldt]]. No witte de beide mannen net mear wat se moatte, mar Elizabeth bepraat harren dat as [[mearwiverij|in man twa froulju hawwe kin]], perfoarst [[polyandry|in frou ek wol twa manlju hawwe kin]]. De oare goudsikers binne al lang bliid dat der twa man minder binne om yn 'e rige te stean by de huorren, dat it trijefâldich [[houlik]] wurdt troch de oare bewenners fan No Name City sûnder swierrichheden oanfurde.

Underwilens binne de [[tinte]]n allegear ferfongen troch [[hout]]ene [[gebou]]wen. It stedsje groeit almar ta, en in skoft lang hâldt de [[trijehoeksferhâlding]] goed stân, sûnder dat der in hoanne nei kraait. Meitiid begjint No Name City lykwols 'beskaafd' te reitsjen. Dat begjint mei de oankomst fan in [[predikant]], dy't krewearret om 'e ynwenners ta it [[kristendom]] te [[bekearing|bekearen]] en harren warskôget dat se &quot;opslokt&quot; wurde sille troch de [[hel]] as se harren [[sûnde|sûndige]] manear fan libjen net opjouwe. De goudsikers hawwe dêr gjin boadskip oan. Minder is dat it goud begjint op te reitsjen. Ben en Mad Jack Duncan betinke dêr wat op as se sjogge hoefolle [[goud]]stof der yn 'e [[saloon]]s, [[kasino's]] en [[bordelen]] net fergriemd wurdt en tusken de [[flier]]planken troch rûgelet. Yn 'e mande mei Pardner en Mad Jack syn beide maten grave se neitiid tunnels ûnder it hiele stedsje troch om oeral it fergriemde goudstof op te fangen.

Underwilens arrivearret der in nije karafaan kolonisten yn No Name City, dy't yn 'e bergen rêden wurde moat fan 'e [[snie]]. It binne rjocht kristlike lju, en om't dy net ûnderbrocht wurde kinne yn [[hotel]]s dy't tagelyk funksjonearje as bordelen, wurde se ynkertiere by de goudsikers. Yn Elizabeth har hûs wurdt de [[famylje (besibskip)|famylje]] Fenty ûnderbrocht. Elizabeth doar der foar harren oer net foar út te kommen dat se mei twa manlju troud is, en om't de Fentys oannimme dat Pardner har man is, stjoert Elizabeth Ben fuort oant de [[útfanhûzer]]s wer ôfsette. Ben, dy't in protte [[argewaasje]] fan it hiele gedoch hat, nimt [[wraak]] troch de [[naïviteit|naïve]] jonge Horton Fenty, de âldste [[soan]] fan 'e húshâlding, yn 'e kunde te bringen mei de trije [[ferdivedaasje]]s fan [[sterke drank|drinken]], [[smoken]] en [[prostitúsje]] yn it bordeel fan Rotten Luck Willie. Horton is wat dat oangiet in natoertalint, mar hy mist it ferstân om syn nije aktiviteiten foar syn [[âldelju]] geheim te hâlden. As de moard útkomt, set Elizabeth Ben foargoed út har hûs, en as Pardner foar him opkomt, wiist se dy ek de doar.

Net folle letter wurdt der yn No Name City in [[bloedsport]]evenemint organisearre, wêrby't in [[Texas longhorn]]-[[bolle]] it opnimme moat tsjin in [[Amerikaanske swarte bear]]. De predikant springt der lykwols tuskenyn om sok ûnbeskaafd [[fermaak]] tsjin te kearen. Hy warskôget de goudsikers op 'e nij dat de hel harren ferswolgje sil as se harren net bekeare. Troch it hinne en wer wâdzjen fan 'e bolle stoart op dat stuit ien fan 'e tunnels fan Ben-en-dy yn, en ferdwine sawol predikant as bolle ûnder de grûn. As de predikant troch de bolle yn 'e tunnels efternei sitten wurdt, rjochtet it bist dêr mei syn grutte, sydlings útstykjende [[hoarn (anatomy)|hoarnen]] in ravaazje oan troch de stutten om te skuorren. It gefolch is dat it hiele tunnelstelsel ynstoart en No Name City yn 'e grûn ferdwynt en alhiel ferwoastge wurdt. 

Neitiid sette Ben Rumson en alle oare goudsikers ôf, op 'e siik nei nije goudfjilden. Pardner, dy't by harren ôfskie einlings en te'n lêsten fertelt dat er eins Sylvester Newel hjit, fermoedsoenet him mei Elizabeth en bliuwt by har efter mei de bedoeling om op 'e útdiene goudclaim in [[boerespultsje]] te begjinnen.

==Musicalnûmers==
*''I'm on My Way''
*''I Stil See Elisa''
*''The First Thing You Know''
*''Hand Me Down That Can o' Beans''
*''They Call the Wind Maria'' &lt;small&gt;(útsprutsen as &quot;murraaie&quot;)&lt;/small&gt;
*''Whoop-Ti-Ay!''
*''A Million Miles Away Behind the Door''
*''I Talk to the Trees''
*''There's a Coach Comin' In''
*''The Gospel of No Name City''
*''Best Things''
*''Wand'rin' Star''
*''Gold Fever''
*''Finale (I'm on My Way)''

==Rolferdieling==
[[File:Lee marvin 1971.JPG|right|thumb|140px|[[Lee Marvin]].]]
[[File:ClintEastwood85.jpg|right|thumb|200px|[[Clint Eastwood]].]]
[[File:Camorra Jean Seberg.png|right|thumb|230px|[[Jean Seberg]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;400px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
|- 
| Ben Rumson
| [[Lee Marvin]]
|-
| &quot;Pardner&quot; (Sylvester Newel)
| [[Clint Eastwood]]
|-
| Elizabeth
| [[Jean Seberg]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;400px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Rotten Luck Willie
| [[Harve Presnell]]
|-
| Mad Jack Duncan
| [[Ray Walston]]
|-
| Atwell
| [[Robert Easton (akteur)|Robert Easton]]
|-
| Horace Tabor
| [[William O'Connell (akteur)|William O'Connell]]
|-
| de [[predikant]]
| [[Alan Dexter]]
|-
| Horton Fenty
| [[Tom Ligon]]
|-
| Haywood Holbrook
| [[Ben Baker (akteur)|Ben Baker]]
|-
| Fenty
| [[Alan Baxter (akteur)|Alan Baxter]]
|-
| frou Fenty
| [[Paula Trueman]]
|-
| Foster
| [[Geoffrey Norman]]
|-
| Steve Bull
| [[Hard Boiled Haggerty|H.B. Haggerty]]
|-
| Joe Mooney
| [[Terry Jenkins (akteur)|Terry Jenkins]]
|-
| Schermerhorn
| [[Karl Bruck]]
|-
| Jacob Woodling
| [[John Mitchum]]
|-
| Sarah Woodling
| [[Sue Casey]]
|-
| [[Yndiaan]]
| [[Eddie Little Sky]]
|-
| Higgins
| [[Harvey Parry]]
|-
| Wong
| [[H.W. Gim]]
|-
| Hennessey
| [[Roy Jenson]]
|-
| Clendennon
| [[Pat Hawley]]
|-
|}

==Produksje==
===Preproduksje===
''Paint Your Wagon'' waard [[regissearre]] troch [[Joshua Logan]], dy't ek oare bekende [[filmmusical]]s makke hie, lykas ''[[Bus Stop (film út 1956)|Bus Stop]]'' en ''[[South Pacific (film út 1958)|South Pacific]]''. It [[senario]] waard skreaun troch [[Paddy Chayefsky]], dy't it adaptearre fan it skript fan de [[teäter (keunstfoarm)|teäter]][[musical]] ''[[Paint Your Wagon (musical)|Paint Your Wagon]]'', út [[1951]], fan [[Alan Jay Lerner]] en [[Frederick Loewe]]. Lerner wie ek de [[filmprodusint|produsint]] fan 'e film, foar syn eigen [[filmstudio]] [[Alan Jay Lerner Productions]] en foar [[Clint Eastwood]] syn [[Malpaso Company]]. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[William A. Fraker]].

===Casting===
[[Akteur]] [[Lee Marvin]] naam yn ''Paint Your Wagon'' de [[haadrol]] fan Ben Rumson oan, hoewol't er dêrfoar in rol yn 'e [[westernfilm]] ''[[The Wild Bunch]]'' ôfslaan moast. Syn [[salaris]] bedroech [[$]]1&amp;nbsp;miljoen, wylst syn [[tsjinspiler]] [[Clint Eastwood]] $750.000 betelle krige. Foar de froulike haadrol fan Elizabeth waard [[Faye Dunaway]] frege, mar dy sloech it oanbod ôf. [[Diana Rigg]] en [[Julie Andrews]] waarden ek yn omtinken nommen, mar úteinlik gie de rol nei [[Jean Seberg]]. Har [[stim]] waard foar de [[sang]] [[neisyngronisearre]] mei it stimlûd fan in profesjonele [[sjongster]], mar Eastwood en Marvin diene harren eigen [[sjongen]], ek al omskreau Seberg de stim fan Marvin as &quot;rein dy't troch in [[roast]]ige wetterpiip omleech goarrelet.&quot;

===Opnamen===
''Paint Your Wagon'' waard foar it meastepart opnommen op lokaasje yn 'e neite fan [[Baker City (Oregon)|Baker City]], yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Oregon]]. Oare filmlokaasjes wiene it stedsje [[Big Bear Lake (Kalifornje)|Big Bear Lake]] en it [[Nasjonaal Wâld San Bernardino]], beiden yn [[Kalifornje]]. Binnendoar[[sêne]]s waarden opnommen yn 'e [[Paramount Studios]] yn [[Hollywood]]. De [[opnamen (film)|opnamen]] setten yn [[maaie]] [[1968]] útein en duorren oant [[oktober]] fan dat jier. 

It oarspronklike [[budget]] foar ''Paint Your Wagon'' bedroech [[$]]10&amp;nbsp;miljoen, mar troch alle swierrichheden, fertragings en it minne [[waar]] koste de film úteinlik goed $20&amp;nbsp;miljoen. Om't it neiste [[hotel]] krapoan 97&amp;nbsp;[[km]] fan 'e wichtichste filmlokaasje ôf lei, koste allinnich it [[ferfier]] fan [[filmcrew|crew]] en [[cast]] nei de [[filmset]] eltse dei al $80.000. De bou fan it goudsikerskamp koste yn totaal nochris $2,4&amp;nbsp;miljoen. Neffens [[filmhistoarikus]] [[Robert Osborne]] wie in oansjenlik diel fan 'e fertraging te witen oan 'e [[alkoholisme|dranksucht]] dy't [[Lee Marvin]] ûnder de opnamen oan 'en dei lei. Dat late nammentlik ta in soad ôflaste opnamen en retakes fan sênes. [[Clint Eastwood]] [[argewaasje|ergere]] him sa oan alle fertragings en oare problemen, dat er besleat om [[regisseur]] te wurden, sadat er tenei eigen baas wêze koe op 'e filmset.

===Filmmuzyk===
De [[filmmuzyk]] fan ''Paint Your Wagon'' wie makke troch [[Lerner en Loewe]] foar harren teätermusical. Guon fan 'e [[liet]]en út 'e musical waarden lykwols net yn 'e film opnommen, wylst oaren yn in hiel oare kontekst pleatst waarden en [[André Previn]] en [[Alan Jay Lerner]] inkele folslein nije lieten tafoegen. It [[orkest]] dat de lieten en de rest fan 'e [[soundtrack]] útfierde, stie ûnder lieding fan [[dirigint]] [[Nelson Riddle]].

==Ferskillen tusken de musical en de film==
It [[senario]] dat [[Paddy Chayefsky]] foar ''Paint Your Wagon'' skreau, ferskilde sterk fan 'e oarspronklike musical. Yn 'e film hjit it nije goudsikersstedsje net 'Rumson City', mar 'No Name City'. Ben Rumson hat gjin [[dochter]], en Elisa, dy't yn 'e teätermusical Ben syn [[ferstoarn]]e [[oarehelte|frou]] is, komt yn 'e film inkeld foar as in [[fantasij|optochte]] [[ferkearing]] fan Pardner. It [[personaazje]] Julio út 'e teätermusical wurdt yn 'e film ferfongen troch Pardner, dy't Ben syn partner yn 'e [[goudclaim]] is en in [[Angelsaksyske Amerikanen|Angelsaksyske Amerikaan]] ynstee fan in [[Meksiko|Meksikaan]]. Fierders is it yn 'e film Pardner dy't [[fereale]] wurdt op Elizabeth, wylst it yn 'e teätermusical Edgar Crocker wie, in personaazje dat yn 'e film net foarkomt. De tydlike oplossing foar de [[trijehoeksferhâlding]] tusken Ben, Pardner en Elizabeth komt ek inkeld yn 'e film foar. Oan 'e ein fan 'e teäterferzje komt Ben Rumson te [[ferstjerren]], mar yn 'e film set er libben en wol ôf op 'e siik nei in nije goudclaim.

==Distribúsje==
De [[filmdistribúsje]] fan ''Paint Your Wagon'' waard fersoarge troch [[Paramount Pictures]]. De film gie op [[15&amp;nbsp;oktober]] [[1969]] yn [[Loew's State Theatre (New York)|Loew's State Theatre]] yn [[New York (stêd)|New York]] yn [[premiêre]], en iepene in [[wike]] letter yn 'e [[bioskopen]] yn [[Los Angeles]] en tolve oare Amerikaanske stêden.

==Untfangst==
''Paint Your Wagon'' waard makke yn in tiid doe't de grutte [[filmmusical]]s út 'e moade rekken, benammen by it jongere bioskoop[[publyk]]. It healwiis hege [[budget]] en de lingte fan hast trije [[oere]]n makken de film berucht. Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Paint Your Wagon'' op syn bêst lauwe [[resinsje]]s. Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't [[resinsje]]s sammelet, hat de film in leech goedkarringspersintaazje fan 27%, basearre op 15 ûnderskate resinsjes. Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behelle ''Paint Your Wagon'' in goedkarringspersintaazje fan 50%, basearre op 7 resinsjes.

==Resultaat==
Nettsjinsteande de ôffallende reäksjes fan 'e [[filmkritisy]] die ''Paint Your Wagon'' it yn 'e [[bioskopen]] hiel aardich. Yn it [[Feriene Keninkryk]] draaide de film bygelyks 79&amp;nbsp;[[wike]]n efterinoar foar folle sealen yn it [[Astoria Theatre]] yn [[Londen]], en ûntjoech de [[bas (stim)|leechtoanige]] ferzje fan it [[liet]] ''Wand'rin' Star'', songen troch [[Lee Marvin]] mei it [[koar (sjonggroep)|koar]] fan 'e film, him ta in nûmer&amp;nbsp;1-[[hit (muzyk)|hit]]. Yn in [[fraachpetear]] op 'e [[NPR]] sei Marvin neitiid dat it liet ek in hit wie yn [[Austraalje (lân)|Austraalje]], dêr't immen it omskreaun hawwe soe as &quot;de earste 33&lt;sup&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;&lt;/sub&gt;-toere[[grammofoanplaat|plaat]] dy't op 45 toeren opnommen wie.&quot;

Yn totaal swile ''Paint Your Wagon'' wrâldwiid in [[opbringst]] binnen fan [[$]]31,7&amp;nbsp;miljoen. Dêrmei wie it de op fiif nei meast opbringende film fan [[1969]] en ek wie it de op fiif nei heechste opbringst dy't in film fan [[Paramount Pictures]] ea behelle hie. It probleem wie lykwols dat ''Paint Your Wagon'' troch it foar dy tiid astronomyske [[budget]] fan $20&amp;nbsp;miljoen, dêr't de [[marketing]]kampanje nochris by kaam, sels mei dy opbringst net út 'e kosten kaam. ''Paint Your Wagon'' waard yn [[jannewaris]] [[1970]] nonimearre foar in [[Golden Globe]] yn 'e kategory [[Golden Globe foar Bêste Film – Musical of Komeedzje|bêste spylfilm (musical of komeedzje)]].

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0064782/ Ynformaasje oer ''Paint Your Wagon'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Paint_Your_Wagon_(film) ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''Paint Your Wagon'' (film)}}

[[Kategory:Amerikaanske westernfilm]]
[[Kategory:Amerikaanske filmmusical]]
[[Kategory:Westernkomeedzje]]
[[Kategory:Westernfilmmusical]]
[[Kategory:Komeedzjefilmmusical]]
[[Kategory:Romantyske westernfilm]]
[[Kategory:Romantyske filmmusical]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan Malpaso Productions]]
[[Kategory:Film fan Paramount Pictures]]
[[Kategory:Film fan Joshua Logan]]
[[Kategory:Film út 1969]]
[[Kategory:Film oer de Kalifornyske Goudkoarts]]
[[Kategory:Film oer mynbou]]
[[Kategory:Film oer mormoanen]]
[[Kategory:Film oer in goudsiker]]
[[Kategory:Film oer polyandry]]
[[Kategory:Film oer de Amerikaanske frontier]]
[[Kategory:Film basearre op in musical]]</text>
      <sha1>6tw4p9h7jabxbjyi43lst1xoegimovj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>True Grit (film út 2010)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>145376</id>
    <revision>
      <id>1231639</id>
      <parentid>1064369</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T15:24:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ kt</comment>
      <origin>1231639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21645" sha1="gir9y0r6bfctbz6acy66ixip1dllb22" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = True-grit.png
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:True Grit Poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''True Grit''
| regisseur                = [[Joel Coen]] en [[Ethan Coen]]
| produsint                = [[Joel Coen]] en [[Ethan Coen]]&lt;br&gt;[[Scott Rudin]]
| útfierend produsint      = [[Steven Spielberg]]
| senario                  = [[Joel Coen]] en [[Ethan Coen]]
| basearre op              = [[True Grit (roman)|de roman]] fan [[Charles Portis]]
| kamerarezjy              = [[Roger Deakins]]
| muzyk                    = [[Carter Burwell]]
| filmstudio               = [[Skydance Productions]]&lt;br&gt;[[Mike Zoss Productions]]&lt;br&gt;[[Scott Rudin Productions]]
| distribúsje              = [[Paramount Pictures]]
| haadrollen               = [[Hailee Steinfeld]]&lt;br&gt; [[Jeff Bridges]]&lt;br&gt; [[Matt Damon]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Josh Brolin]]&lt;br&gt; [[Barry Pepper]]&lt;br&gt; [[Domhnall Gleeson]]&lt;br&gt; [[Bruce Green (akteur)|Bruce Green]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[22 desimber]] [[2010]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[westernfilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]]
| spyltiid                 = 110 minuten
| budget                   = $38&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $250,9&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = [[BAFTA Award]] 2011
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''True Grit''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[westernfilm]] út [[2010]] ûnder [[rezjy]] fan [[Joel Coen|Joel]] en [[Ethan Coen]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Hailee Steinfeld]], [[Jeff Bridges]] en [[Matt Damon]]. De [[titel (opskrift)|titel]] is in [[Amerikaansk-Ingelsk]]e útdrukking dy't safolle betsjut as &quot;wiere [[moed]]&quot;. De [[film]] is basearre op 'e [[roman]] mei [[True Grit (roman)|deselde namme]] fan [[Charles Portis]], en kin teffens beskôge wurde as in [[remake]] fan 'e western ''[[True Grit (film út 1969)|True Grit]]'' út [[1969]], mei [[John Wayne]]. It [[plot|ferhaal]] giet oer Mattie Ross, in foarlik mar djip [[religieus]] fjirtjinjierrich [[famke]], dat de rûge [[alkoholisme|alkoholistyske]] [[U.S.&amp;nbsp;marshal]] Rooster Cogburn foar har wein spant om har mei te nimmen op 'e jacht nei de [[moardner]] fan har [[heit]]. It allegeduerigen [[rûzje|tsierende]] duo wurdt beselskippe troch de [[Texas Ranger]] LaBoeuf, dy't efter deselde [[bandyt]] oan sit. ''True Grit'' waard tige goed ûntfongen troch de [[filmkritisy]] en wie ek in [[kommersje]]el súkses yn 'e [[bioskopen]]. De film wûn in [[BAFTA Award]] en waard nominearre foar tsien [[Oscar]]s.

==Plot==
De [[heit]] fan 'e fjirtjinjierrige Mattie Ross is ûnderweis om [[hynder]]s te keapjen yn [[Fort Smith (Arkansas)|Fort Smith]], yn [[Arkansas]], [[fermoarde]] troch Tom Chaney, dy't er as [[cowboy]] oannommen hie om te helpen by it nei hûs ta driuwen fan 'e [[keppel]] hynders. As it âldste [[bern (persoan)|bern]] en in foarlik [[famke]] reizget Mattie nei Fort Smith ta om 'e ferstjoering fan it [[stoflik omskot]] fan har heit nei hûs te regeljen. Wylst se dêr is, docht se by de pleatslike [[sheriff]] neifraach nei de syktocht nei Chaney, dy't nei de [[moard]] op 'e flecht slein is. De sheriff fertelt har dat Chaney nei alle gedachten beskûl socht hat by de [[binde]] fan Luckey Ned Pepper, dy't him beskûl hâldt yn it [[Yndiaansk Territoarium]] (no [[Oklahoma]]). 

Om't de sherrif dêr gjin [[jurisdiksje|rjochtsfoech]] hat, fernimt Mattie nei it ynhieren fan in [[U.S. marshal|pleatsferfangend U.S. marshal]]. De sheriff jout har trije nammen, mei persoansbeskriuwings derby. Mattie fêstiget al har [[hoop]] op 'e gemienste fan 'e trije, de ieneagige [[alkoholisme|alkoholistyske]] Reuben J. &quot;Rooster&quot; Cogburn. Dyselde stegeret har fersiken om har te helpen yn 't earstoan ôf, om't er twifels hat oer sawol har [[moed]] en [[trochsettingsfermogen]], as it [[jild]] dêr't se oer seit te beskikken. Mar Mattie wit it jild byinoar te krijen troch op agressive wize te [[hantsjebakken]] mei de hynstetysker [[kolonel]] Stonehill, dy't neitiid syn fingers telle moat om der wis fan te wêzen dat se him dy net ek ôftroggele hat.

As de [[Texas Ranger]] LaBoeuf yn Fort Smith arrivearret, dy't efter Chaney oansit foar de moard op in [[Amerikaanske Senaat|steatssenator]] yn [[Teksas]], stelt dy foar om 'e lapen gear te smiten mei Cogburn. Mattie wol dêr lykwols neat fan witte, om't se wol dat Chaney yn Arkansas [[ophinging (libbensbeëiniging)|ophongen]] wurde sil foar de moard op har heit, en net yn Teksas foar de moard op in senator dy't se hielendal net ken. Se stiet derop om Cogburn te beselskipjen, mar dy't fielt der neat foar om babysitter foar in jong famke wêze te moatten. Ynstee set er mei LaBoeuf ôf mei de bedoeling om 'e [[preemje|priis]] dy't op 'e holle fan Chaney set is, te dielen. Mattie wegeret lykwols om efterlitten te wurden. As se by de [[fearpont]] wegere wurdt om't Cogburn de [[fearman]] dêrta [[omkeapjen|omkocht]] hat, riidt se op [[drystens|dryste]] wize har nije hynder Blackie de [[rivier]] yn om dy oer te swimmen.
{{Plotbedjer film}}
Nei't Mattie de oare kant berikt hat, rekket LaBoeuf sa [[lulk|opsternaat]] dat er in stôk pakt om har in [[spanking|pak foar de broek]] te jaan, mar ûnder [[bedriging (misdriuw)|bedriging]] mei in [[fjoerwapen]] troch Cogburn sjocht er dêr fanôf. De marshal kriget wol aardichheid oan Mattie har dwaan en lit har tsjin 'e beswieren fan LaBoeuf yn meigean. Nei't Cogburn en LaBoeuf [[deilis]] reitsje oer harren [[militêre tsjinst]] yn it leger fan 'e [[Konfederearre Steaten fan Amearika]] ûnder de [[Amerikaanske Boargeroarloch]], beëiniget de [[driftigens|driftige]] Cogburn syn oerienkomst mei LaBoeuf. De Texas Ranger riidt allinne fierder, wylst Cogburn en Mattie byinoar bliuwe.

Letter komme Cogburn en Mattie in [[kwaksalver]] tsjin, dy't harren oanwizings jout om in hutte te finen dêr't se de nacht trochbringe kinne. Yn 'e hutte treffe se dy [[jûn]]s twa [[banditen]] oan, Quincy en Moon, dy't foar 't neist wachtsje op 'e rest fan 'e Pepper-binde. Nei't se dy beiden letterlik útrikke hawwe trochdat Mattie op oanwizing fan Cogburn op it mei [[seadde]]n beklaaide [[dak]] de [[skoarstien]] tichtstoppe hat, wurde de mannen troch Cogburn [[finzen]] nommen en ûnderfrege. Quincy hâldt fol dat er neat wit oer de Pepper-binde, mar úteinlik liket de [[ferwûne]] Moon op it punt te stean om troch te slaan. Op dat stuit hellet Quincy in [[mês]] foar 't ljocht en stekt him dea, wêrnei't er sels deasketten wurdt troch Cogburn. Ear't er oan syn ferwûnings beswykt, fertelt Moon dat Pepper en de rest fan 'e binde letter dy jûn weromkomme sil.

Dêrop ferskânzje Cogburn en Mattie harren op 'e [[heuvel]] boppe de hutte om 'e oankomst fan Lucky Ned Pepper en syn trewanten ôf te wachtsjen. It is lykwols LaBoeuf dy't it earst arrivearret en de mûklaach yn 'e bulten jaget as Pepper-en-dy him by de hutte oantreffe. Cogburn sjit fan boppe-ôf twa bindeleden del en rekket by fersin ek LaBoeuf, mar Pepper en de oaren witte yn 'e gaos te ûntkommen. LaBoeuf is yn it [[skouder]] rekke en doe't er troch de krêft efter it skot fan syn hynder knoffele, hat er boppedat hast syn eigen [[tonge]] midstwa biten. No't der gjin kâns mear bestiet om Pepper-en-dy oer it mad te kommen, begjint Cogburn, dy't de foarrie [[whiskey]] fan 'e binde ûntdutsen hat, te drinken. Nei't er him dêr in pear dagen lang op talein hat, beslút er dat er klear is mei de jacht op Chaney. Hy seit tsjin LaBoeuf en Mattie dat se mar sûnder him fierder moatte. Mattie seit tsjin LaBoeuf dat se him ferkeard beoardiele hat en dat se mei Cogburn dúdlik op it ferkearde hynder wedden hat. LaBoeuf jout op syn beurt ta dat se har moed bewiisd hat. Hy set de oare [[moarn (deidiel)|moarns]] ôf om 'e jacht op Chaney te ferfetsjen.

Mattie bliuwt mei de [[dronkenskip|dronken]] Cogburn efter. As se [[wetter]] hellet by in rivierke yn 'e neite fan harren kamp, treft se dêr Chaney, dy't krekt op dat stuit in ein fierderop syn hynder boarnt. Se lûkt har [[revolver]] en ferwûnet him mei in skot, mar as se op 'e nij sjitte wol, wegeret har wapen om't it wiet rekke is. Chaney draaft op har ta, oermasteret har en nimt har mei werom nei Pepper en syn binde. Dy siket dêrnei kontakt mei Cogburn, om 'e marshal te twingen en jou him ôf ûnder [[gizeling (misdriuw)|bedriging fan Mattie har libben]]. Pepper-en-dy sette ôf, Cogburn efternei, en litte Mattie efter mei Chaney nei't Pepper dyselde warskôge hat har gewurde te litten; oars sil er neitiid net yn 'e bút fan 'e binde diele. 

Chaney besiket lykwols om Mattie dea te stekken, mar krekt op dat stuit ferskynt LaBoeuf, dy't de bandyt [[bewusteleas]] slacht. Fan it [[klif]] ôf dêr't se har op befine, sjogge Mattie en LaBoeuf ta hoe't Cogburn it op 'e [[flakte]] ûnder harren opnimt tsjin Lucky Ned Pepper en syn binde. De âldman sjit twa fan harren dea en ferwûnet Pepper sels, foar't syn hynder delsketten wurdt. Hy komt mei syn [[skonk]] ûnder it bist telâne, sadat er fêst komt te sitten. As Pepper dan op him ta komt om him te deadzjen, sjit LaBoeuf ynstee Pepper fan 'e hichte ôf dea. Underwilens is Chaney lykwols wer by [[bewustwêzen]] kommen, en hy slacht LaBoeuf fan efteren del. Mattie grypt it [[gewear]] fan LaBoeuf en sjit him yn it boarst dat er it bestjert. De [[weromslach (fjoerwapen)|weromslach]] fan it gewear smyt har lykwols efteroer, en se bedarret yn in fertikale [[grot]], dêr't se biten wurdt troch in [[rattelslange]].

Cogburn arrivearret op it klif en hellet Mattie út 'e grot. Hy ûnthjit LaBoeuf dat er help foar him weromstjoere sil, en riidt dan dei en nacht om Mattie op 'e tiid by in [[dokter]] te bringen. Nei't har hynder Blackie delknoffelet en net mear oerein komme kin om't it bist suver deariden is, makket Cogburn him ôf mei in skot út syn revolver, tsjin 'e ûngearhingjende beswieren fan 'e [[koarts]]ige Mattie yn. Dêrnei begjint er te draven mei it famke yn syn earms oant er de bewenne wrâld berikt, dêr't er har oan 'e soargen fan in [[dokter]] oerdraacht.

Fiifentweintich jier letter ûntfangt Mattie, no in [[folwoeksen]] [[frou]], in bryfke fan Cogburn wêryn't dy har útnûget om in [[wyldwestshow]] te besykjen dêr't hy yn optreedt. Nei't er har libben rêden hie, waard har [[lofterûnderearm]] [[amputaasje|amputearre]] fanwegen it [[kâldfjoer]] dat feroarsake wie troch de [[slangebyt]]. Hy bleau by har oant dúdlik wie dat se it oerlibje soe, mar joech him ôf ear't se wer wekker waard. Neitiid hat se noch him, noch LaBoeuf ea wer sjoen, nettsjinsteande dat se him in [[brief]] stjoerd hat mei in útnûging om it jild op te heljen dat se him skuldich wie. As se by de wyldwestshow arrivearret, docht bliken dat se te let is: Cogburn is trije dagen earder kommen te [[ferstjerren]]. Se lit syn stoflik omskot ferpleatse nei it privee-[[begraafplak]] fan har [[famylje (besibskip)|famylje]], dêr't se by syn [[grêf]] har beslút om net te [[trouwen]] beprakkesearret en teffens har [[hoop]] om LaBoeuf werom te sjen, mocht er noch libje.

==Rolferdieling==
[[File:Hailee Steinfeld (Berlin Film Festival 2011) (cropped).jpg|right|thumb|160px|[[Hailee Steinfeld]].]]
[[File:Jeff Bridges by Gage Skidmore 3.jpg|right|thumb|180px|[[Jeff Bridges]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;450px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Mattie Ross
| [[Hailee Steinfeld]]
|-
| [[U.S. marshal]] Rooster Cogburn
| [[Jeff Bridges]]
|-
| [[Texas Ranger]] LaBoeuf
| [[Matt Damon]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;450px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Tom Chaney
| [[Josh Brolin]]
|-
| Lucky Ned Pepper
| [[Barry Pepper]]
|-
| Moon (The Kid)
| [[Domhnall Gleeson]]
|-
| Harold Parmalee
| [[Bruce Green (akteur)|Bruce Green]]
|-
| Bear Man
| [[Ed Lee Corbin]]
|-
| Yarnell Poindexter
| [[Roy Lee Jones]]
|-
| Emmett Quincy
| [[Paul Rae]]
|-
| Sullivan
| [[Nicholas Sadler]]
|-
| [[kolonel]] Stonehill
| [[Dakin Matthews]]
|-
| de folwoeksen Mattie Ross
| [[Elizabeth Marvel]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''[[body double]]'': Ruth Morris&lt;/small&gt;
|-
| útbaatster [[bêd en brochje]]
| [[Candice Hinkle]]
|-
| [[sheriff]]
| [[Leon Russom]]
|-
| [[rjochter]] [[Isaac Parker]]
| [[Jake Walker]]
|-
| [[Cole Younger]]
| [[Don Pirl]]
|-
| [[begraffenisûndernimmer]]
| [[Jarlath Conroy]]
|-
| J. Noble Daggit, Mattie har [[abbekaat]]
| [[J.K. Simmons]] &lt;small&gt;(allinnich [[stim]])&lt;/small&gt;
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
In [[remake]] fan 'e [[westernfilm]] ''[[True Grit (film út 1969)|True Grit]]'', út [[1969]], mei [[John Wayne]] yn ien fan syn bekendste rollen as Rooster Cogburn, waard yn [[maart]] [[2009]] troch de [[bruorren Coen]] oankundige. It soe neffens harren in tichter by it oarspronklike ferhaal bliuwende ferfilming wurde fan 'e [[roman]] ''[[True Grit (roman)|True Grit]]'', fan [[Charles Portis]], út [[1968]]. Neffens [[Ethan Coen]] siet him it ferskil yn it feit dat it [[boek]] folslein út it eachpunt fan Mattie Ross ferteld waard, en de film net. Hy fûn dat dêrtroch in protte [[humor]] ferlern gien wie. Dêrnjonken wie de film, neffens him miskien fanwegen de perioade dat er makke waard, in stik minder [[geweld]]diedich as it boek.

Yn [[novimber]] [[2009]] setten de bruorren Coen yn [[Teksas]] útein mei iepen [[audysje]]s foar de rol fan 'e fjirtjinjierrige Mattie Ross. Der wiene 15.000 gadingmaksters, mar de kar fan 'e [[filmprodusint|produsinten]] foel úteinlik op 'e doe trettjinjierrige [[Hailee Steinfeld]]. Yn in [[fraachpetear]] mei ''[[The New York Times]]'' bychte Ethan Coen yn [[2010]] op dat it [[cast]]en fan in folslein ûnbekende en ûnbeproeve [[aktrise]] foar in protte [[senuweftigens]] soarge by de produsinten en de [[filmstudio's]]. Se wiene har der wakker fan bewust: &quot;as it bern it net kin, is der gjin film.&quot; Foar de lêste [[sêne]]s fan 'e film, wêryn't de fjirtichjierrige Mattie Ross spile waard troch [[Elizabeth Marvel]], hiene de Coens ferlet fan in ''[[body double]]'' mei mar ien [[earm (anatomy)|earm]]. Nei lanlike [[audysje]]s waard Ruth Morris dêrfoar fûn, in 29-jierrige [[sosjaal wurkster]] dy't [[berne]] wie sûnder [[lofterûnderearm]].

De bruorren Coen [[regissearre]]n ''True Grit'' nei in [[senario]] dat se sels skreaun hiene. Yn 'e mande mei [[Scott Rudin]] wiene se ek de produsinten, foar de filmstudio's [[Skydance Productions]], [[Mike Zoss Productions]] en [[Scott Rudin Productions]]. As [[útfierend produsint]] wie [[Steven Spielberg]] by it projekt belutsen. Der wie foar ''True Grit'' in [[budget]] beskikber fan [[$]]38&amp;nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Roger Deakins]], wylst de [[filmmuzyk]] fersoarge waard troch [[Carter Burwell]]. De [[opnamen (film)|opnamen]] fûnen yn [[maart]] en [[april]] [[2010]] plak yn 'e omkriten fan [[Santa Fe (Nij-Meksiko)|Santa Fe]], yn [[Nij-Meksiko]], en yn [[Granger (Teksas)|Granger]] en [[Austin (Teksas)|Austin]] yn [[Teksas]].

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''True Grit'' waard fersoarge troch [[Paramount Pictures]]. De film gie op [[22&amp;nbsp;desimber]] [[2010]] yn 'e Feriene Steaten yn [[premiêre]]. Op [[10&amp;nbsp;febrewaris]] [[2011]] waard ''True Grit'' fertoand op 'e iepeningsjûn fan 'e 61e edysje fan it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Berlyn]]. Op [[7&amp;nbsp;juny]] [[2011]] waard de film útbrocht op [[dvd]] en [[blu-ray]]. 

==Untfangst==
''True Grit'' krige fan 'e [[filmkritisy]] rûnom loovjende [[resinsje]]s. [[Roger Ebert]] parte de film yn 'e ''[[Chicago Sun-Times]]'' trije en in heale fan fjouwer [[stjer (figuer)|stjerren]] ta. Hy beskreau it &quot;fakmanskip&quot; fan 'e [[bruorren Coen]] as &quot;bjusterbaarlik&quot;. Yn 'e ''[[Los Angeles Times]]'' joech [[Kenneth Turan]] ''True Grit'' fjouwer fan fiif stjerren. Yn syn resinsje fan 'e film yn 'e ''[[Star Tribune]]'', in [[krante]] út [[Minneapolis]], skreau Colin Covert: &quot;De Coens swakje [harren wenstige] eksintrisiteit ôf en leverje harren earste, op klassike wize makke […] [[sjenrefiksje|sjenrefilm]] ôf. De resultaten binne masterlik.&quot; [[Richard Corliss]] fan it [[tydskrift]] ''[[Time (tydskrift)|Time]]'' neamde de rol fan [[Hailee Steinfeld]] as Mattie Ross ien fan 'e top&amp;nbsp;10-aktearprestaasjes fan [[2010]]. Hy skreau: &quot;Se sprekt de heechdravende [[dialooch]] as wie it de maklikste [[sprektaal]], stoarret smjunten oan oant se fuortsjogge, wint de herten [fan it publyk]. Dat is wier [[talint]].&quot; 

Ofwikende lûden wiene der ek. [[Rex Reed]], fan 'e ''[[New York Observer]]'' hie [[krityk]] op it tempo fan ''True Grit''. Hy omskreau in grut diel fan 'e [[plot]]ûntwikkelings as &quot;net mear as ôfliedingsmaneuvers […], sadat men mar net opmerke sil dat der fierder neat bart.&quot; Ek fûn er dat [[Matt Damon]] yn 'e rol fan LaBoeuf &quot;hopeleas mis[[cast]]&quot; is, en hy omskreau it aktearjen fan [[Jeff Bridges]] as &quot;mompelich, traach en selsfoldien.&quot; It tydskrift ''[[Entertainment Weekly]]'' joech de film in 8&lt;sup&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;&lt;/sub&gt; op in skaal fan 1 oant 10. It blêd neamde de film &quot;Oertsjûgjender as de John Wayne-presintaasje en minder rou as it boek&quot; en &quot;krekt smaaklik genôch om it filmpublyk te mûltergjen.&quot;

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't [[resinsje]]s sammelet, hie ''True Grit'' in tige heech goedkarringspersintaazje fan 96%, basearre op 271 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: &quot;Understipe troch sterke aktearprestaasjes fan [[Jeff Bridges]], [[Matt Damon]] en nijynkommelinge [[Hailee Steinfeld]], […] is [de film] in weardige partner foar it boek fan [[Charles Portis]].&quot; Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behelle ''True Grit'' in goedkarringspersintaazje fan 80%, basearre op 41 resinsjes.

==Resultaat==
===Opbringst===
''True Grit'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]171,1&amp;nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $79,9&amp;nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $250,9&amp;nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $38&amp;nbsp;miljoen betsjut dat in winst fan $212,9&amp;nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte.

===Prizen===
''True Grit'' waard nominearre foar in grut tal [[priis (ûnderskieding)|prizen]]. Sa sleepte de film yn [[febrewaris]] [[2011]] tsien [[Oscar]]-nominaasjes yn 'e wacht (hoewol't er net ien wist te winnen). De nominaasjes wiene foar [[Oscar foar Bêste Film|bêste film]], bêste [[regisseur]] (de [[bruorren Coen]]), bêste [[akteur]] ([[Jeff Bridges]]), bêste [[byrol]] fan in [[aktrise]] ([[Hailee Steinfeld]]), bêste adaptearre [[senario]] (de bruorren Coen), bêste [[kamerarezjy]] ([[Roger Deakins]]), bêste [[art direction]] ([[Jess Gonchor]] en [[Nancy Haigh]]), bêste [[kostûm]]ûntwerp ([[Mary Zophres]]), bêste [[lûdsmontaazje]] ([[Skip Lievsay]] en [[Craig Berkey]]) en bêste [[lûdsmixing]] (Lievsay, Berkey, [[Greg Orloff]] en [[Peter Kurland]]).

De film waard ek nominearre foar acht [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[BAFTA Award]]s, wêrûnder de prizen yn 'e kategoryen bêste film, bêste regisseur, bêste akteur (Bridges), bêste aktrise (Steinfeld), bêste adaptearre senario, bêste kostúmûntwerp, bêste [[produksje-ûntwerp]] (Gonchor en Haigh) en bêste [[lûd]] (Lievsay, Berkey, Orloff, Kurland en [[Douglas Axtell]]). ''True Grit'' wûn de BAFTA foar bêste kamerarezjy (Deakins). De film waard ek nominearre foar in [[Saturn Award]] foar bêste [[aksjefilm|aksje]]-[[aventoerefilm]]. Fierders waard Bridges nominearre foar in [[Screen Actors Guild Award]] foar bêste akteur. Hailee Steinfeld waard foar har rol nominearre foar de Screen Actors Guild Award foar bêste byrol fan in aktrise, de Saturn Award foar bêste optreden fan in jongere akteur, en de [[MTV Movie Award]] foar bêste trochbraak. Se wûn de [[Young Artist Award]] foar bêste filmrol fan in jonge aktrise yn in haadrol.

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.truegritmovie.com/ Offisjele webside fan ''True Grit'']
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt1403865/ Ynformaasje oer ''True Grit'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/True_Grit_(2010_film) ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''True Grit'' (film út 2010)}}

[[Kategory:Amerikaanske westernfilm]]
[[Kategory:Amerikaanske aventoerefilm]]
[[Kategory:Refizjonistyske western]]
[[Kategory:Westernaventoerefilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan Skydance Media]]
[[Kategory:Film fan Paramount Pictures]]
[[Kategory:Film fan de bruorren Coen]]
[[Kategory:Film út 2010]]
[[Kategory:Film oer wraak]]
[[Kategory:Film oer amputaasje]]
[[Kategory:Film oer de United States Marshals Service]]
[[Kategory:Film oer de Texas Rangers]]
[[Kategory:Film oer in bern]]
[[Kategory:Film oer in efterfolging]]
[[Kategory:Film oer in plysjeman]]
[[Kategory:Film oer de Amerikaanske frontier]]
[[Kategory:Film basearre op in literêr wurk]]
[[Kategory:Remake fan in oare film]]</text>
      <sha1>gir9y0r6bfctbz6acy66ixip1dllb22</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedy oerlis:Bots</title>
    <ns>5</ns>
    <id>145508</id>
    <revision>
      <id>1231704</id>
      <parentid>1231154</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T23:21:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33807-89</username>
        <id>58414</id>
      </contributor>
      <comment>LearnFrisian reply: updated approach</comment>
      <origin>1231704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27584" sha1="d8cqbd3n08912g8j70dtzsstzx5jw53" xml:space="preserve">== Important: maintenance operation on September 1st ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2020|Read this message in another language]]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will be testing its secondary data centre.  This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. To make sure everything is working, the Wikimedia Technology department needs to do a planned test. This test will show if they can reliably switch from one data centre to the other. It requires many teams to prepare for the test and to be available to fix any unexpected problems. 

They will switch all traffic to the secondary data centre on '''Tuesday, September 1st 2020'''.

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made.  We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

*You will not be able to edit for up to an hour on Tuesday, September 1st. The test will start at [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20200901T14 14:00 UTC] (15:00 BST, 16:00 CEST, 10:00 EDT, 19:30 IST, 07:00 PDT, 23:00 JST, and in New Zealand at 02:00 NZST on Wednesday September 2).
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message.  We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it.  If you see the error message, then please wait until everything is back to normal.  Then you should be able to save your edit.  But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
*There will be code freezes for the week of September 1st, 2020.  Non-essential code deployments will not happen.

This project may be postponed if necessary.  You can [[wikitech:Switch Datacenter#Schedule for 2020 switch|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule.  There will be more notifications about this.  '''Please share this information with your community.''' 
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;span dir=ltr&gt;[[m:User:Trizek (WMF)|User:Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|talk]])&lt;/span&gt; 31 aug 2020, 12.30 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Trizek_(WMF)/sandbox/temp_MassMessage_list&amp;oldid=20410849 --&gt;

== Important: maintenance operation on October 27 ==

{{int:please-translate}} {{int:thank-you}}

This is a reminder of [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server_switch_2020|a message]] already sent to your wiki. 

On Tuesday, October 27 2020, all wikis will be in read-only mode for a short period of time. 

You will not be able to edit for up to an hour on Tuesday, October 27. The test will start at 14:00 UTC (14:00 WET, 15:00 CET, 10:00 EDT, 19:30 IST, 07:00 PDT, 23:00 JST, and in New Zealand at 03:00 NZDT on Wednesday October 28). 

Background jobs will be slower and some may be dropped. This may have an impact on some bots work. 

[[m:Special:MyLanguage/Tech/Server_switch_2020|Know more about this operation.]]

-- &lt;span dir=ltr&gt;[[m:User:Trizek (WMF)|User:Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|talk]])&lt;/span&gt; 26 okt 2020, 10.25 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Trizek_(WMF)/sandbox/temp_MassMessage_list&amp;oldid=20578077 --&gt;

== Server switch ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2020|Read this message in another language]]  •  [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch+2020&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] tests the switch between its first and secondary data centers.  This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. To make sure everything is working, the Wikimedia Technology department needs to do a planned test. This test will show if they can reliably switch from one data centre to the other. It requires many teams to prepare for the test and to be available to fix any unexpected problems. &lt;!--

 They will switch all traffic back to the primary data center on '''Tuesday, October 27 2020'''. --&gt;

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made.  We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

*You will not be able to edit for up to an hour on Tuesday, 29 June 2021. The test will start at [https://zonestamp.toolforge.org/1624975200 14:00 UTC] (07:00 PDT, 10:00 EDT, 15:00 WEST/BST, 16:00 CEST, 19:30 IST,  23:00 JST, and in New Zealand at 02:00 NZST on Wednesday 30 June).
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message.  We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it.  If you see the error message, then please wait until everything is back to normal.  Then you should be able to save your edit.  But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
*There will be code freezes for the week of June 28.  Non-essential code deployments will not happen.

This project may be postponed if necessary.  You can [[wikitech:Switch_Datacenter#Schedule_for_2021_switch|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule.  There will be more notifications about this. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. '''Please share this information with your community.'''&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; [[user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] 27 jun 2021, 03.23 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:SGrabarczuk (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Bots&amp;oldid=20746915 --&gt;

== Server switch ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] tests the switch between its first and secondary data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. To make sure everything is working, the Wikimedia Technology department needs to do a planned test. This test will show if they can reliably switch from one data centre to the other. It requires many teams to prepare for the test and to be available to fix any unexpected problems. 

They will switch all traffic back to the primary data center on '''Tuesday, 14 September 2021'''.

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

*You will not be able to edit for up to an hour on Tuesday, 14 September 2021. The test will start at [https://zonestamp.toolforge.org/1631628049 14:00 UTC] (07:00 PDT, 10:00 EDT, 15:00 WEST/BST, 16:00 CEST, 19:30 IST, 23:00 JST, and in New Zealand at 02:00 NZST on Wednesday, 15 September).
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.

This project may be postponed if necessary.  You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. There will be more notifications about this. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. '''Please share this information with your community.'''&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; [[User:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[User:SGrabarczuk (WMF)|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 11 sep 2021, 03.10 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:SGrabarczuk (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Bots&amp;oldid=20746915 --&gt;

== Bots need to upgrade to Pywikibot 6.6.1 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Dear bot operators, bots running [[mw:Pywikibot|Pywikibot]] must upgrade to [https://doc.wikimedia.org/pywikibot/stable/changelog.html version 6.6.1] otherwise they will break when [[mw:MediaWiki_1.37/Deprecation_of_legacy_API_token_parameters|deprecated API parameters]] are removed. If you have any questions or need help in upgrading, please reach out using one of the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot/Communication|Pywikibot communication channels]].

Thanks, [[m:User:Legoktm|Legoktm]] ([[m:User talk:Legoktm|talk]]) 22 sep 2021, 20.02 (CEST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Legoktm@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Bots&amp;oldid=22004738 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Your wiki will be in read only soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] tests the switch between its first and secondary data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. To make sure everything is working, the Wikimedia Technology department needs to do a planned test. This test will show if they can reliably switch from one data centre to the other. It requires many teams to prepare for the test and to be available to fix any unexpected problems. 

All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2023-03-01|en}}'''. The test will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2023-03-01T14:00|en}} {{#time:H:i e|2023-03-01T14:00}}]'''.

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

*You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2023-03-01|en}}.
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.

This project may be postponed if necessary.  You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. There will be more notifications about this. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. '''Please share this information with your community.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span dir=ltr&gt;[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])&lt;/span&gt; 27 feb 2023, 22.24 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Bots&amp;oldid=24337896 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Your wiki will be in read-only soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] tests the switch between its first and secondary data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. To make sure everything is working, the Wikimedia Technology department needs to do a planned test. This test will show if they can reliably switch from one data centre to the other. It requires many teams to prepare for the test and to be available to fix any unexpected problems. 

All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2023-04-26|en}}'''. The test will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2023-04-26T14:00|en}} {{#time:H:i e|2023-04-26T14:00}}]'''.

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

*You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2023-04-26|en}}.
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.

This project may be postponed if necessary.  You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. There will be more notifications about this. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. '''Please share this information with your community.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21 apr 2023, 03.21 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Bots&amp;oldid=24903511 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Your wiki will be in read-only soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. To make sure everything is working, the Wikimedia Technology department needs to do a planned test. This test will show if they can reliably switch from one data centre to the other. It requires many teams to prepare for the test and to be available to fix any unexpected problems. 

All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2023-09-20|en}}'''. The test will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2023-09-20T14:00|en}} {{#time:H:i e|2023-09-20T14:00}}]'''.

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

*You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2023-09-20|en}}.
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.

This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. There will be more notifications about this. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. '''Please share this information with your community.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|talk]]) 15 sep 2023, 11.30 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Bots&amp;oldid=25086542 --&gt;


== Fersyk botstatus FryskaBot ==

Hallo, ik bin [[Meidogger:AukeDH|AukeDH]] en freegje hjirmei botstatus oan foar [[Meidogger:FryskaBot|FryskaBot]].

=== Wat docht de bot? ===
FryskaBot oersettet artikels fan de Nederlânske of Ingelske Wikipedy nei it Frysk. De bot brûkt in lokaal fine-tuned Frysk taalmodel (frisian-llm, basearre op Qwen2.5-3B). Alle oersette artikels wurde earst troch in automatyske hallusinaasjekontrôle gien (ferliking fan sifers, jierren en seksjetal mei de boarne). Artikels dy't de kontrôle net trochjouwe wurde apart bewarre foar minslike beoardieling foardat se publisearre wurde.

=== Technologysk ===
* Software: [[pywikibot]]
* Taalmodel: frisian-llm (lokaal, Qwen2.5-3B fine-tuned op Frysk)
* Maksimum tempo: 30 bewurkings per oere
* CC BY-SA attributysje: eltse bewurking hat in resumé mei ferwizing nei de boarne

=== Bewiisstikken ===
Meidogger AukeDH hat 7 manuele bewurkings dien op de Fryske Wikipedy om de wurkwize te testen: [[Ylst]], [[Alve stêden fan Fryslân]], [[Waddensee]], [[Alde Fryske Tsjerken]], [[FNP (partij)]], [[Kulturele Haadstêd 2018]] en [[Fryske literatuer]].

Tige tank foar jo oerweging. -- [[Meidogger:AukeDH|AukeDH]] [[Meidogger:AukeDH|AukeDH]] ([[Meidogger oerlis:AukeDH|oerlis]]) 21 mai 2026, 23.24 (CEST)

:Goeie, AukeDH. Dat moat mar net. Jo &quot;bewiisstikken&quot; lieken nearne nei. Ylst, Waddensee, Sneekermeer en Lauwersmeer binne gjin Fryske nammen. Wy hawwe al lang artikels oer Drylts, de Waadsee, de Snitsermar en de Lauwersmar. Dy siden hiene jo mei in bytsje ynspanning fan jo kant ek wol fine kinnen. Ek oer alle oare troch jo oanmakke ûnderwerpen bestiene al lang artikels. Foar in diel soe it wêze kinne dat jo dy siden net fine kinnen hawwe, bgl. yn it gefal fan de &quot;Alve stêden fan Fryslân&quot;, dêr't jo foar wêze moatte by it artikel Fryske stêden. Mar yn it gefal fan &quot;FNP (partij)&quot; meitsje jo my net wiis dat jo de side FNP net fine koene, en by &quot;Fryske literatuer&quot; hawwe jo sels in goede trochwizing nei Frysktalige literatuer wiske om moedwillich in dûbele side oan te meitsjen. Dat komt al hiel ticht yn 'e buert fan fandalisme. It wiskjen fan twatrêdepart fan it besteande artikel by De Kameleon is gewoan fandalisme. As jo soks nochris dogge, dan sille wy jo útslute moatte. De iennichste bydrage fan jowes dy't stean bliuwt is it stikje oer Elba en de útwreiding fan it artikel [[mangrove]]. En de tafoege tekst stie dêr grôtfol staverings- en grammatikaflaters. As jo it Frysk net better behearskje as sa, dan kinne jo spitigernôch net oan 'e Fryske Wikipedy bydrage. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 mai 2026, 02.40 (CEST)

== Fersyk botstatus foar LearnFrisian ==

Hallo, ik bin de operator fan it akkount [[Meidogger:LearnFrisian|LearnFrisian]]. Ik soe dizze meidogger graach brûke wolle as bot foar it oanmeitsjen fan nije stub-artikels op de Fryske Wikipedy.

'''Doel:'''
De bot makket koarte stub-siden oan oer ûnderwerpen dy't al in artikel hawwe op de Ingelske Wikipedy, mar noch net op fy.wikipedia.org. It giet benammen om:
* Fryske doarpen en plakken
* Fryske persoannen (sportlju, skriuwers, histoaryske figuren)
* Fryske kultuersaken, wetterwegen en natoergebieten

'''Wurkwize:'''
* De bot kontrolearret earst oft in side al bestiet foardat er ien oanmakket
* It taal-resultaat is West-Frysk
* De bot wurket maksimaal 3 neue siden per dei
* Alle bewurkings hawwe in dúdlike bewurkingskommentaar

'''Foarbylden fan al oanmakke artikels (testfaze):'''
* [[Friezen (âld folk)]] — oer de âlde Fryske stam
* [[Carl Verheijen]] — Nederlânske snieâldringer
* [[Hylum]] — lyts doarp yn Súdwest-Fryslân
* [[Reinder Nummerdor]] — Fryske beachfollybalspiler (berne yn Snits)

Ik freegje hjirby om botstatus foar [[Meidogger:LearnFrisian|LearnFrisian]], sadat de bewurkings net de side &quot;Koartlyn feroare&quot; oerfleane. Fragen of opmerkingen binne fansels wolkom.

[[Meidogger:LearnFrisian|LearnFrisian]] [[Meidogger:LearnFrisian|LearnFrisian]] ([[Meidogger oerlis:LearnFrisian|oerlis]]) 28 mai 2026, 01.29 (CEST)

:Goeie, LearnFrisian. Dy botstatus krije jo net. De stobben dy't jo oant no ta skreaun hawwe, wiene foar in diel te summier, joegen ferkearde ynformaasje (bygelyks: Hylum is gjin doarp yn Súdwest-Fryslân, en Reinder Nummerdor is net berne yn Snits) en wiene skreaun yn striemin masinefrysk (wat is yn 'e frede in &quot;snie-âldringer&quot;?). Wy binne mar mei in beheind groepke en hawwe der simpelwei de mankrêft en de tiid net foar om jo stobben te ferbetterjen. Twa fan ús behearders, Drewes en ik, hawwe hjir hjoed al fierstente folle tiid yn stekke moatten. As jo it Frysk net better behearskje, kinne jo net oan dizze Wikipedy bydrage. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 29 mai 2026, 00.49 (CEST)

::Goeie Ieneach,

::Ik bin de operator fan it akkount LearnFrisian en freegje botstatus oan foar in stub-bot op fy.wikipedia.org.

::LearnFrisian is gjin oersettingbot. De bot is spesifyk ûntwikkele foar it Frysk, mei in taalmodel dat goed traint is op West-Frysk en mooglik de earste bot is dy't echt ferstannige Fryske stub-artikels skriuwe kin, ynstee fan gewoan fan it Hollânsk oer te setten. De oanpak:

::* Kontrolearret earst oft in side al bestiet (createonly=1), duplikaten binne struktureel ûnmooglik
::* Alle ûnderwerpen hawwe hânmakke Fryske nammen, gjin Hollânske of Ingelske nammen
::* Trije kwaliteitslagen: Hunspell Frysk wurdboek, blocklist foar Hollânske wurden, en in automatyske West-Fryske taalbeoardieling
::* Maksimum 3 nije artikels elke 3 dagen, hiel behindich tempo

::Foarbylden fan oanmakke artikels: [[Fryske grammatika]], [[Potestaat fan Fryslân]], [[Kaatsen op de Olympyske Spelen 1928]], [[Heliport Flylân]].

::Ik bin iepen foar feedback en wol graach gearwurkje mei de Fryske Wikipedy-mienskip.

::Freonlike groeten, [[Wiki:Meidogger-bydragen/&amp;#126;2026-32478-26|&amp;#126;2026-32478-26]] ([[Meidogger oerlis:&amp;#126;2026-32478-26|talk]]) 31 mai 2026, 19.25 (CEST)
:::Goeie, LearnFrisian. Sa't ik hjirboppe al útlein haw, kinne wy dêr net oan begjinne. Wy hawwe simpelwei de mankrêft net om jo eltse dei op 'e nij te helpen. Want dêr sil it op delkomme. Jo sizze dat jo bot sok geweldich Frysk skriuwt (net &quot;West-Frysk&quot;, dat is hiel wat oars), mar út jo foarbyldartikels is wol bleken dat it stikfol fouten stiet en bytiden ûnbegryplik koeterwaalsk is. Wy wolle dêrom gjin bots dy't artikels oersette. Jo moatte sels Frysk sprekke en skriuwe kinne, sadat jo sels de fouten út jo tekst helje kinne. Dêr binne wy net foar. Dat bestjut dat minsken dy't gjin Frysk sprekke simpelwei net oan dit projekt bydrage kinne. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 31 mai 2026, 21.13 (CEST)

== LearnFrisian — updated approach ==

Hi Ieneach,

Thank you for your reply. Your criticism was fair, the first articles were not good enough.

We have completely changed the approach. The bot no longer writes Frisian. Instead it reads facts from Wikidata and places them into fixed, pre-verified Frisian sentences. Invented words and calques are no longer possible.

On top of that, every article is checked by a Frisian-speaking operator before it is published. You will have no work from it.

Would you give us the chance to show you a few articles before you make a final decision?

Kind regards, [[Wiki:Meidogger-bydragen/&amp;#126;2026-33807-89|&amp;#126;2026-33807-89]] ([[Meidogger oerlis:&amp;#126;2026-33807-89|talk]]) 8 jun 2026, 01.21 (CEST)</text>
      <sha1>d8cqbd3n08912g8j70dtzsstzx5jw53</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ruth Bader Ginsburg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148494</id>
    <revision>
      <id>1231717</id>
      <parentid>1230714</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T09:35:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>353</id>
      </contributor>
      <comment>President_Jimmy_Carter_and_Ruth_Bader_Ginsburg.jpg ferfongen troch [[c:File:President_Carter_with_Ruth_Bader_Ginsburg_at_Reception_for_Women_Federal_Judges,_10-3-1980_-_DPLA_-_7131897a1e61b446b75f0e6b0b188368.jpg|President_Carter_with_Ruth_Bader_Ginsburg_</comment>
      <origin>1231717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15027" sha1="njxj95wwy3lroivefp2rwi3xoe4wpbl" xml:space="preserve">{{Persoan algemien
| ôfbylding                    =Ruth Bader Ginsburg official SCOTUS portrait (cropped, wide).jpg
| ôfbyldingstekst              = Ruth Bader Ginsburg yn [[2016]].
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = Joan Ruth Bader Ginsburg
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]
| berne                        = [[15 maart]] [[1933]]
| berteplak                    = [[New York (stêd)|New York]] ([[New York (steat)|New York]])
| stoarn                       = [[18 septimber]] [[2020]]
| stjerplak                    = [[Washington, D.C.]] 
| etnisiteit                   = [[File:Flag of Israel.svg|border|20px]] [[Joaden|Joadsk]]
| regionale identiteit         = [[File:Proposed Yiddish flag.svg|border|20px]] [[Asjkenazyske Joaden|Asjkenazysk]]
| berop/amt                    = [[rjochter]]
| aktyf as                     = 
| jierren aktyf                = [[1980]] – [[2020]]
| reden bekendheid             = lid fan it [[Amerikaanske Heechgerjochtshôf|Heechgerjochtshôf&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;fan 'e Feriene Steaten]]
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''Ruth Bader Ginsburg''' ([[útspr.]]: [ɹuθ ˈbe:ʲdəɹ ˈɡɪnzbɜːɹɡ], likernôch: &quot;&lt;u&gt;rûz&lt;/u&gt; &lt;u&gt;bee&lt;/u&gt;-dur &lt;u&gt;ginz&lt;/u&gt;-burk&quot;; [[berne]] as: '''Joan Ruth Bader'''; [[New York (stêd)|New York]], [[15&amp;nbsp;maart]] [[1933]] – [[Washington, D.C.]], [[18&amp;nbsp;septimber]] [[2020]]) wie in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] [[jurist]]e dy't yn [[1980]] ta [[rjochter]] beneamd waard en fan [[1993]] oant har [[ferstjerren]] as lid fan it [[Heechgerjochtshôf fan 'e Feriene Steaten]] tsjinne. Doe't se yn 'e [[1990-er jierren]] troch [[presidint]] [[Bill Clinton]] nominearre waard foar it Heechgerjochtshôf, stie se bekend as immen mei tuskenbeiden [[politike]] opfettings en as in [[konsensus]]bouster. Meitiid skode Ginsburg lykwols almar mear op nei [[links (polityk)|links]] en waard se de leafling fan it [[progressive]] diel fan 'e Amerikaanske [[befolking]], wylst de [[konservatisme|konservativen]] har ferspijden. Har [[ferstjerren]] oan [[kanker]], inkele [[wike]]n foar de [[Amerikaanske presidintsferkiezings (2020)|presidintsferkiezings fan 2020]], kaam foar de progressiven op in bysûnder ûngelokkich momint, mei't it de [[Republikeinske Partij (Feriene Steaten)|Republikeinen]] yn 'e gelegenheid stelde om in konservative opperrjochter foar har yn it plak te beneamen.

==Libben en karriêre==
===Jonkheid en oplieding===
Joan Ruth Bader (letter Ginsburg) waard yn [[1933]] [[berne]] yn it [[Beth Moses Hospital]] yn 'e [[New York (stêd)|New&amp;nbsp;Yorkske]] [[borough]] [[Brooklyn]], as de [[dochter]] fan [[Joaden|Joadske]] [[âlden]]. Har [[heit]], Nathan Bader, wie in [[ymmigrant]] út [[Odessa]], yn 'e [[Oekraïne]], dy't nei de [[Feriene Steaten]] oerkommen wie doe't dat foar de [[Earste Wrâldoarloch]] noch diel útmakke fan it [[Keizerryk Ruslân]]. Har [[mem]], Celia Amster, wie berne yn New York út [[âlden]] dy't út 'e [[Poalen|Poalske]] [[stêd]] [[Krakau]] kamen, doe't dy noch yn [[Eastenryk-Hongarije]] lei. Ginsburg hie in âldere [[suster]], Marylin, dy't mei seis jier oan [[harsensfluesûntstekking]] [[ferstoar]] doe't Ginsburg sels noch mar fjirtjin [[moanne (tiid)|moannen]] âld wie. De Baders hearden ta [[konservatyf joadendom|de konservative streaming]] fan it [[joadendom]], en sa waard Ginsburg ek [[opfieding|grutbrocht]].
[[File:RB_Ginsburg_1977_©Lynn_Gilbert.jpg|left|thumb|180px|Ruth Bader Ginsburg yn [[1977]].]]

Doe't Ginsburg letter nei de [[legere skoalle]] gie, kaam se dêr yn in [[klasse (ûnderwiis)|klasse]] mei ferskate oare [[famke]]s dy't Joan hieten; om betizing te mijen begûn men har doe by har [[middelnamme]] Ruth te neamen. Har mem Celia fitere o sa oan dat Ginsburg goed [[ûnderwiis]] krige. Celia hie sels trochleare wollen, mar hie dêr de kâns net ta krigen om't ynstee har [[broer]] te [[studearjen]] stjoerd wie en der gjin [[jild]] oer wie foar in [[oplieding]] foar har. Foar har dochter woe se goedmeitsje wat harsels ûntholden wie, sadat Ginsburg [[leararesse]] [[skiednis]] wurde koe. Ginsburg koe goed meikomme en makke op har fyftjinde de [[middelbere skoalle]] ôf. Se studearre dêrnei oan 'e [[Universiteit fan Cornell]], yn [[Ithaca (New York)]], dêr't se op har santjinde yn 'e kunde kaam mei [[Martin D. Ginsburg]]. In moanne nei't se yn [[maaie]] [[1954]] ôfstudearre wie mei in [[bachelorgraad]] yn [[bestjoerskunde]], [[troud]]e se mei him. 

Se setten harren nei wenjen yn [[Fort Sill]] yn [[Oklahoma]], dêr't Martin legere wie nei't er oproppen waard foar [[militêre tsjinst]] as lid fan 'e [[Reserve fan it Amerikaanske Leger]]. Op har ienentweintichste fûn Ginsburg [[wurk]] by de [[Social Security Administration]], de Amerikaanske federale [[sosjale tsjinst]], dêr't se yn rang weromset waard doe't se [[swierens|swier]] rekke. Nei de [[berte]] fan har [[dochter]] skreau Ginsburg har yn it neijier fan [[1956]] yn oan 'e [[Universiteit fan Harvard]] om [[rjochten]] te studearjen. Hja wie ien fan njoggen [[froulju]] yn in lichting fan likernôch 500 [[manlju]]. Doe't har [[oarehelte|man]] in [[baan (wurk)|baan]] yn New York krige, liet se har oerpleatse nei de [[Columbia Universiteit]], dêr't se yn [[1959]] as ien fan 'e bêsten fan har klasse ôfstudearre.
[[File:President Carter with Ruth Bader Ginsburg at Reception for Women Federal Judges, 10-3-1980 - DPLA - 7131897a1e61b446b75f0e6b0b188368.jpg|right|thumb|250px|Ruth Bader Ginsburg yn [[1980]] mei [[presidint]] [[Jimmy Carter]].]]

===Karriêre===
Oan it begjin fan har [[karriêre]] as [[jurist]]e hie Ginsburg swierrichheden om oan wurk te kommen. [[rjochter|Opperrjochter]] [[Felix Frankfurter]] wiisde har bgl. yn [[1960]] as assistinte ôf fanwegen har [[geslacht (sekse)|geslacht]], nettsjinsteande it feit dat se sterk oanrikkemandearre waard troch [[Albert Martin Sacks]], in foaroansteande [[heechlearaar]] rjochten oan 'e Universiteit fan Harvard. Doe't se yn oanmerking kaam foar in post as assistinte fan rjochter [[Edmund L. Palmieri]] yn New York, drige heechlearaar [[Gerald Gunther]] fan 'e Columbia Universiteit dermei dat er Palmieri nea wer advys oer in assistint jaan soe as er Ginsburg net oannaam, wat er doe mar die. Fan [[1961]] oant [[1963]] wie Ginsburg as ûndersykster ferbûn oan 'e Columbia Universiteit. Om mei [[Anders Bruzelius]] in [[boek]] te skriuwen oer it [[sivyl rjocht]] yn [[Sweden]] learde se [[Sweedsk]] en die se ûndersyk oan 'e [[Universiteit fan Lund]]. Neitiid waard se yn [[1963]] oansteld as heechlearaar rjochten oan 'e [[Rutgers Universiteit]] yn [[New Brunswick (Nij-Jersey)]], in funksje dy't se oant [[1972]] beklaaide.

Ginsburg wie yn [[1970]] ien fan 'e oprjochters fan 'e ''[[Women's Rights Law Reporter]]'', it earste rjochtetydskrift yn 'e Feriene Steaten dat him eksklusyf talei op it berjochtsjen oer [[frouljusrjochten]]. Fan [[1972]] oant [[1980]] wie se heechlearaar rjochten oan 'e Columbia Universiteit en dêrnjonken wie se fan [[1977]] oant [[1978]] ek ferbûn oan 'e [[Universiteit fan Stanford]], yn [[Kalifornje]]. Yn [[1972]] wie Ginsburg ien fan 'e oprjochters fan it Frouljusrjochteprojekt fan 'e [[American Civil Liberties Union]] (ACLU). Dêr wie se ek yn behelle as [[abbekate]], en tsjin [[1974]] hie se dielnommen oan mear as 300 [[rjochtsaken]] op it mêd fan [[seksisme|geslachtsdiskriminaasje]] fan froulju. Fan [[1973]] oant [[1976]] brocht se persoanlik seis fan sokke saken foar it [[Amerikaanske Heechgerjochtshôf]], wêrfan't se yn fiif gefallen yn it gelyk steld waard. 
[[File:Announcement of Ruth Bader Ginsburg as Nominee for Associate Supreme Court Justice at the White House - DPLA - 1e165987c20e554c35b03b7f57985534.jpg|left|thumb|250px|Ruth Bader Ginsburg akseptearret yn [[1993]] formeel har nominaasje foar it [[Amerikaanske Heechgerjochtshôf]] troch [[presidint]] [[Bill Clinton]].]]

Yn [[april]] [[1980]] waard Ginsburg troch de [[Amerikaanske presidint]] [[Jimmy Carter]] nominearre foar it [[rjochter]]skip oan it [[hôf fan berop]] yn it [[Washington, D.C.|Distrikt Columbia]]. Op [[18&amp;nbsp;juny]] fan dat jier waard se yn dat amt troch de [[Amerikaanske Senaat]] beneamd. Yn har tiid by it hôf fan berop krige Ginsburg de [[reputaasje]] fan immen dy't as it heal koe nei [[konsensus]] socht en der tuskenbeiden [[politike]] opfettings op nei hold. Presidint [[Bill Clinton]] nominearre har yn [[juny]] [[1993]], op oanrieden fan 'e doetiidske [[minister]] fan Binnenlânske Saken [[Janet Reno]], foar in sit yn it [[Heechgerjochtshôf fan 'e Feriene Steaten]]. Ginsburg waard op [[3&amp;nbsp;augustus]] [[1993]] as sadanich beneamd troch de Senaat, mei 96 stimmen tsjin 3, wêrnei't se op [[10&amp;nbsp;augustus]] ynsward waard. Se ferfong yn it Heechgerjochtshôf [[Byron White]], dy't (frijwillich) mei [[pinsjoen]] gien wie. Se wie de twadde froulike Amerikaanske opperrjochter, nei [[Sandra Day O'Connor]]. 

Yn 'e earste jierren fan har opperrjochterskip skreau Ginsburg de mearderheidsmienings ([[fûnis]]sen) fan it Heechgerjochtshôf foar ferskate wichtige rjochtsaken, lykas ''[[United States v. Virginia]]'' ([[1996]]), ''[[Olmstead v. L.C.]]'' ([[1999]]),  en ''[[Friends of the Earth, Inc. v. Laidlaw Environmental Services, Inc.]]'' ([[2000]]). Neigeraden dat se langer opperrjochter wie, skode se stadichoan mear op fan 'e midden nei it [[foarútgong|progressive]] diel fan it Heechgerjochtshôf. Fral doe't se tusken O'Connor har pinsjonearring yn [[2006]] en de oanstelling fan [[Sonia Sotomayor]] yn [[2009]] de iennichste froulike opperrjochter wie, waard se wat langer wat mear útsprutsen yn har mienings. Har ôfwikende miening yn 'e saak ''[[Ledbetter v. Goodyear Tire &amp; Rubber Co.]]'' ([[2007]]) joech nei't it skynt de oanset ta de [[Lilly Ledbetter Fair Pay Act]], in [[wet]] dy't yn [[2009]] troch presidint [[Barack Obama]] ynsteld waard om 'e [[salariskleau]] tsjin te gean. 
[[File:O'Connor,_Sotomayor,_Ginsburg,_and_Kagan.jpg|right|thumb|250px|Fjouwer [[frou]]like [[rjochter|opperrjochters]] fan 'e [[Feriene Steaten]] yn [[2010]], f.l.n.rj.: [[Sandra Day O'Connor]], [[Sonia Sotomayor]], Ruth Bader Ginsburg en [[Elena Kagan]]. (O'Connor draacht gjin [[toga]] om't se doe al [[pinsjonearre]] wie.)]]

Troch har [[hertstocht]]like ôfwikende mienings yn ferskaten fan soksoarte saken groeide Ginsburg yn 'e [[2000-er jierren]] en de iere [[2010-er jierren]] út ta de leafling fan progressyf Amearika, en teffens ta it skrikbyld foar de [[konservatisme|konservativen]]. Se kaam bekend stean ûnder har [[inisjaal|inisjalen]] RBG (in beskate eare yn 'e Feriene Steaten, mei foargongers as [[Franklin Delano Roosevelt|FDR]], [[JFK]] en [[MLK]]). Troch in rjochtestudint waard se [[grap|by túltsjes]] &quot;The Notorious R.B.G.&quot; (&quot;De Beruchte R.B.G.&quot;) neamd, in ferwizing nei de [[rapper]] [[The Notorious B.I.G.]]. Dat wie in [[bynamme]] dy't beklibbe en dy't se letter sels omearme.

===Priveelibben===
Ginsburg [[troud]]e op [[23&amp;nbsp;juny]] [[1954]] mei [[Martin H. Ginsburg]], dy't letter namme makke as in ynternasjonaal aktyf [[abbekaat]] dy't spesjalisearre wie yn [[belesting]]rjocht. Hja wennen foar it meastepart yn [[New York (stêd)|New York]], mar nei't Ginsburg yn [[1980]] rjochter waard yn [[Washington, D.C.]], [[ferfear]]en se dêrhinne. Se krigen twa [[bern (persoan)|bern]]: [[Jane C. Ginsburg]] (b. [[1955]]), dy't anno [[2020]] heechlearaar rjochten oan 'e [[Georgetown Universiteit]] yn Washington, D.C. is, en [[James Steven Ginsburg]] (b. [[1965]]), de oprjochter en [[algemien direkteur]] fan 'e [[platemaatskippij]] [[Cedille Records]], dy't spesjalisearre is yn it opnimmen en útbringen [[klassike muzyk]]. Martin Ginsburg kaam op [[27&amp;nbsp;juny]] [[2010]] te [[ferstjerren]] oan [[kanker]], fjouwer dagen nei't hy en Ginsberg harren 56-jierrich houlik fierd hiene.
[[File:Justice_Ruth_Bader_Ginsburg_and_her_husband_Martin_D._Ginsburg_in_2009.jpg|left|thumb|180px|Ruth Bader Ginsburg mei har [[oarehelte|man]] [[Martin H. Ginsburg]] yn [[2009]].]]

===Sûnensswierrichheden en ferstjerren===
By Ginsburg sels waard yn [[1999]] [[termkanker]] fêststeld; dat wie de earste fan fiif kear dat se oanhelle rekke mei kanker. De twadde kear wie yn [[2009]], doe't bliken die dat se [[alfleisklierkanker]] hie. Yn [[2018]] folge [[longkanker]], yn [[2019]] waard by har op 'e nij alfleisklierkanker fêststeld, en nei't se yn [[jannewaris]] [[2020]] kankerfrij ferklearre wie, stiek de alfleisklierkanker yn [[maaie]] fan dat jier dochs wer de kop op. De ûnderskate soarten kanker waarden by Ginsburg behannele mei [[operaasje (genêskunde)|operative]] ferwidering fan [[tumor|tumoaren]], folge troch [[gemoterapy]] en [[bestrieling (genêskundige behanneling)|bestrieling]]. 

Uteinlik kaam Ruth Bader Ginsberg op [[18&amp;nbsp;septimber]] [[2020]] yn 'e [[âlderdom]] fan 87 jier yn [[Washington, D.C.]] te ferstjerren oan komplikaasjes fan har alfleisklierkanker. Se waard [[opbiering|opbiere]] yn it gebou fan it Heechgerjochtshôf, dêr't nettsjinsteande de [[koroanafiruspandemy (2019-2021)|oangeande pandemy]] fan it [[COVID-19|koroanafirus]] tûzenen minsken delkamen om har de lêste eare te bewizen. Neitiid waard se oerbrocht nei it [[Kapitoal fan 'e Feriene Steaten]], dêr't se ek opbiere waard, foar't se op it [[Nasjonaal Begraafplak Arlington]], ûnder de reek fan Washington, D.C., njonken har man Martin [[begroeven]] waard.

==Neisleep==
It ferstjerren fan Ginsburg kaam foar progressyf Amearika tige ûngelegen, mei't it [[presidint]] [[Donald Trump]] by steat stelde om foar de trêde kear yn syn presidintskip fan fjouwer jier in nije opperrjochter foar te dragen. Om't de [[Republikeinske Partij (Feriene Steaten)|Republikeinske Partij]] de mearderheid yn 'e [[Amerikaanske Senaat]] hie, koe syn kandidaat, de [[konservatisme|konservative]] [[Amy Coney Barrett]], krekt foar de [[Amerikaanske presidintsferkiezings (2020)|presidintsferkiezings fan 3&amp;nbsp;novimber]] noch halje-trawalje beneamd wurde.

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Ruth_Bader_Ginsburg ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Ruth Bader Ginsburg}}
}}

{{DEFAULTSORT:Ginsburg, Ruth Bader}}
[[Kategory:Amerikaansk abbekaat]]
[[Kategory:Amerikaansk rjochtsgelearde]]
[[Kategory:Amerikaansk heechlearaar]]
[[Kategory:Amerikaansk rjochter]]
[[Kategory:Rjochter fan it Heechgerjochtshôf fan de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Amerikaansk feminist]]
[[Kategory:Amerikaansk polityk aktivist]]
[[Kategory:Amerikaansk sosjaal aktivist]]
[[Kategory:Frouljusrjochte-aktivist]]
[[Kategory:Amerikaansk publisist]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Joadsk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Oekraynsk-Joadsk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Poalsk-Joadsk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1933]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 2020]]</text>
      <sha1>njxj95wwy3lroivefp2rwi3xoe4wpbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Niepokalanów</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149693</id>
    <revision>
      <id>1231643</id>
      <parentid>1038212</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T15:34:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33791-73</username>
        <id>58409</id>
      </contributor>
      <origin>1231643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3067" sha1="jjbwind07jordda48lal0sg5ti6h1nk" xml:space="preserve">[[File:Niepokalanow basilica fc01.jpg|thumb|&lt;center&gt;''De basiliyk fan Niepokalanów''&lt;/center&gt;]]
'''Niepokalanów''' is in [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katolyk]] [[kleaster]] yn Paprotnia op 42 km. westlik fan [[Warsjau]], [[Poalen]]. It kleaster is yn 1927 stifte troch de [[Fransiskanen|Fransiskaan]] [[Maksimiliaan Kolbe]], dy't yn 1982 [[hillich]]ferklearre waard troch paus [[Jehannes Paulus II]].

== Skiednis ==
Yn 1927 joegen prins Jan Drucki-Lubecki en grevinne Maria Antonina Krasinski in stik grûn yn de omkriten fan Warsjau oan Maksimiliaan Kolbe om dêr in nij kleaster te stiftsjen, dat letter de namme Niepokalanów krige. Yn de hjerst fan itselde jier waarden de earste houten barakken boud en de wijing fan it nije kleaster wie op 7 desimber 1927.

It kleaster waard bewenne troch de minderbruorren en njonken in seminaarje hie it ek noch in frijwillige brânwar. It waard in wichtich missysintrum troch it útstjoeren fan radioprogramma's en it distribuearjen fan geastlike lektuer. Yn de jierren 1930 stifte pater Maksimiliaan in gelikense mienskip yn it [[Japan]]ske [[Nagasaki]], dat de namme &quot;Mugenzai no Sono&quot; krige.      

It kleaster waard al gau grutter en flak foar de [[Twadde Wrâldkriich]] wie it kleaster it grutste fan 'e wrâld, dêr't in mienskip fan 760 muontsen wenne. Ien fan de kranten, de &quot;Ridder fan de Unbesmodske&quot;, hie alle moannen in oplage fan 750.000 eksimplaren.     

== Twadde Wrâldkriich ==
Yn de [[Twadde Wrâldkriich]] soarge it kleaster foar skûlplakken foar soldaten en flechtlings sûnder te sjen nei nasjonaliteit of godstsjinst. Sa waarden likernôch 1.500-2.000 [[joaden]] út it westlike diel fan Poalen troch it kleaster oan in skûlplak holpen. Yn 1941 waard pater Maksimiliaan mei oare Fransiskaanske bruorren troch de [[Gestapo]] arrestearre. Pater Maksimiliaan ferstoar noch itselde jier yn [[Auschwitz]]. Yn jannewaris 1945 waarden by swiere bombardeminten op Niepokalanów seis muontsen deade, oaren rekke ferwûne en in soad gebouwen waarden ferneatige.    

== Tsjintwurdich ==
Nei de kriich waard de printerij op 'e nij iepene en ek de &quot;Ridder fan de Unbesmodske&quot; fûn syn wei wer nei de lêzers. Yn 1948-1954 waard in nije kleastertsjerke boud, dy't sûnt 1980 de status draacht fan [[basilica minor]]. De tsjerke en it kleaster krigen op 18 juny 1983 by syn reis nei Poalen besite fan paus Jehannes Paulus II. Dêrmei krige Niepokalanów ek namme bûten Poalen. De paus neamde it kleaster in heldeplak en wurdt tsjintwurdich troch in soad pylgers besocht.

Ta de gebouwen heart ek it Museum fan Maksimiliaan, dat yn 1998 ûnstie, en in âlde houten kapel út 1929, ien fan de earste gebouwen.

== Keppeling om utens ==
* [https://niepokalanow.pl/en {{in}} Side fan it kleaster]
{{boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Niepokalanów]]
----
{{Commonscat|Niepokalanów}}
}}

[[Kategory:Kleaster yn Poalen]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1927]]
[[Kategory:Bouwurk út 1927]]</text>
      <sha1>jjbwind07jordda48lal0sg5ti6h1nk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Searchers (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149739</id>
    <revision>
      <id>1231636</id>
      <parentid>1114637</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T15:19:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ kt</comment>
      <origin>1231636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25472" sha1="4cfvzzvrxi3i8bzf4nrzainjdvbczxf" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = SearchersPoster-BillGold.jpg
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        = 
| ferwizing                = 
| namme                    = ''The Searchers''
| regisseur                = [[John Ford]]
| produsint                = [[John Ford]]
| útfierend produsint      = [[Merian C. Cooper]]
| senario                  = [[Frank S. Nugent]]
| basearre op              = [[The Searchers (roman)|de roman]] fan [[Alan Le May]]
| kamerarezjy              = [[Winton C. Hoch]]
| muzyk                    = [[Max Steiner]]
| filmstudio               = [[C.V. Whitney Pictures]]
| distribúsje              = [[Warner Bros.]]
| haadrollen               = [[John Wayne]]&lt;br&gt; [[Jeffrey Hunter]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Vera Miles]]&lt;br&gt; [[Ward Bond]]&lt;br&gt; [[John Qualen]]&lt;br&gt; [[Olive Carey]]&lt;br&gt; [[Natalie Wood]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[16&amp;nbsp;maaie]] [[1956]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[westernfilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]]
| spyltiid                 = 119 minuten
| budget                   = $3.750.000
| opbringst                = ûnbekend
| prizen                   = 
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''The Searchers''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Technicolor]]-[[westernfilm]] út [[1956]] ûnder [[rezjy]] fan [[John Ford]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[John Wayne]] en [[Jeffrey Hunter]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut &quot;De Sikers&quot;. It [[plot|ferhaal]] giet oer [[oarlochsfeteraan]] Ethan Edwards, dy't nei de [[moard]] troch in troep [[Yndianen]] op 'e [[húshâlding]] fan syn [[broer]] Aaron mei syn [[adopsje|oannommen]] [[omkesizzer]] Martin ôfset op in jierrenlange siiktocht nei syn [[ûntfierd]]e omkesizzer Debbie. De [[film]] krige yn 'e [[1950-er jierren]] fan 'e [[filmkritisy]] oer it algemien ridlik positive [[resinsje]]s, en ek wied er [[kommersje]]el súksesfol yn 'e [[bioskopen]]. Tsjintwurdich wurdt ''The Searchers'' rûnom sjoen as ien fan 'e bêste westernfilms aller tiden, of sels as ien fan 'e bêste films aller tiden. Yn [[1989]] waard de film as ien fan 'e earste fiifentweintich opnommen yn it [[National Film Registry]] fan 'e [[Library of Congress]], omreden fan [[kultureel]], [[histoarysk]] en/of [[estetyk|estetysk]] belang.

==Plot==
Yn [[1868]] keart Ethan Edwards nei in ôfwêzigens fan acht jier werom nei it [[boerespultsje]] fan syn [[broer]] Aaron yn 'e [[wyldernis]] fan noardlik [[Teksas]]. Hy hat yn 'e [[Amerikaanske Boargeroarloch]] ([[1861]]-[[1865]]) fochten, en hoewol't er net praat oer wat er yn 'e trije jier sûnt de ein fan dat konflikt útfûn hat, wurdt dúdlik dat er yn [[Meksiko]] meifochten hat tsjin 'e [[Frânske yntervinsje yn Meksiko|Frânske besetting fan dat lân]]. Hy hat in grutte hoemannichte [[goud]]ene [[muntstik|munten]] yn syn besit en in [[medalje]] dy't er krigen hat fan it Meksikaanske regear, dy't er oan syn acht jier âlde [[omkesizzer]] Debbie jout. 

Koarte tiid nei syn de weromkear fan Edwards wurdt by Lars Jorgensen, in [[feehâlderij|feeboer]] dêr yn 'e omkriten, troch [[Yndianen]] [[fee]] [[dieverij|stellen]]. De pleatslike [[predikant]], Samuel Clayton, dy't tagelyk ek de regionale [[kaptein (rang)|kaptein]] fan 'e [[Texas Rangers]] is, stalt dêrop in [[posse comitatus|posse]] gear en wol Edwards tydlik ynswarre as Texas Ranger, mar dyselde jout him te kennen dat er [[trou]] sward hat oan 'e [[Konfederearre Steaten fan Amearika]] en dat er net twa masters tagelyk tsjinje kin. As de posse fjirtich [[myl]] fan hûs is, fine se de [[kij]] ôfslachte werom; it docht bliken dat de [[feedieverij]] net mear as in ôfliedingsmaneuver wie fan 'e [[Komantsjen]] om 'e mannen fuort te lokjen. As Edwards-en-dy by it spultsje fan Aaron Edwards weromkomme, stiet de [[blokhutte]] yn [[brân|ljochte lôge]]. Aaron, syn [[oarehelte|frou]] Martha en harren jonge [[soan]] Ben binne [[dea]], wylst Debbie en har âldere [[suster]] Lucy [[ûntfierd]] binne.

Nei in mei tûzen hasten holden [[begraffenis]] set de posse de efterfolging yn. Underweis ûntdekke se it [[grêf]] fan ien fan 'e [[kriger]]s dy't by de oanfal op 'e pleats fan Aaron en Martha [[ferwûne]] rekke wie. Edwards iepenet it grêf en [[lykskeining|skeint it lyk]]. As se it kamp fan 'e Komantsjen ûntdekke, wol Edwards fuortendaliks in iepen oanfal útfiere, mar Clayton wol dêr neat fan hearre, om't soks de Yndianen de kâns jaan soe om 'e [[famke]]s te deadzjen. Dat ynstee beslûpe se it kamp, mar tsjin 'e tiid dat se der arrivearje, binne de Yndianen al fuort. As se it spoar fan 'e Komantsjen fierder folgje, ride se yn in mûklaach wêrby't se fan twa kanten ynsletten reitsje. Troch in [[rivier]] oer te stekken, witte se lykwols te ûntkommen. 

Yn it gefjocht is ien fan 'e leden fan 'e posse slim ferwûne rekke, dat Clayton beslút mei him werom te kearen nei hûs. Neffens him hat er te min mannen om in iepen gefjocht mei de Komantsjen winne te kinnen, en tefolle om har temûk oer it mad te kommen. Edwards is it mei him iens, en hy is fan doel om allinnich fierder te gean, mar Martin Pawley, de [[adopsje|oannommen]] [[broer]] fan 'e famkes, en Brad Jorgensen, Lucy har [[ferloofde]], jouwe har by him. As Edward it spoar folget fan in stikmannich krigers dy't har fan 'e haadmacht ôfspjalten hawwe, ûntdekt er it [[stoflik omskot]] fan Lucy, dy't [[fermoarde]] en (sa wurdt suggerearre mar net sein) [[ferkrêfte]] is. Hy besiket dat geheim te hâlden foar de beide jongemannen, dy't ûnderwilens it spoar fan 'e haadmacht folge hawwe, mar lang om let komt it út. Dêrop wurdt Brad Jorgensen sa [[breinroer]] dat er fuortendaliks in frontale oanfal op it kamp fan 'e Komantsjen útfierd dat se krekt ûntdutsen hawwe, wêrby't er omkomt.
{{Plotbedjer film}}
As it [[winter]] wurdt, reitsje Edwards en Martin Pawley it spoar kwyt en ride werom nei de [[ranch]] fan 'e Jorgensens. Se hawwe mear as in jier op 'en paad west en Martin wurdt [[entûsjasme|entûsjast]] ferwolkomme troch Laurie Jorgensen, Brad syn suster, dy't [[fereale]] op him is. By de Jorgensens is in [[brief]] foar Edwards efterlitten fan in [[keapman]] dy't Futterman hjit. Dyselde beweart [[ynformaasje]] te hawwen oer Debbie. Edwards, dy't leaver de hannen frij hawwe wol, set ier de oare [[moarn (deidiel)|moarns]] wer ôf, wylst Martin noch [[sliep]]t. Martin ornearret lykwols dat Edwards neat om 'e rêding fan Debbie jout, mar inkeld [[wraak]] nimme wol op 'e Komantsjen. Hy beskôget himsels dêrom as de iennichste beskermer dy't Debbie hat. Laurie is [[lulkens|lulk]] en [[teloarsteld]] dat er daliks wer fuort wol, mar tsjin betterwitten yn jout se him har eigen [[hynder]].

Mear as in jier letter heart Laurie foar it earst wer wat fan Martin, dy't har in brief stjoert oer de eksploaten fan him en Edwards dat se lûdop foarlêst. By de [[hannel]]spost fan Futterman komme Edwards en Martin oan 'e weet dat Debbie ûntfierd is troch in [[opperhaad]] dat Scar hjit. Hy is de lieder fan 'e Nawyecka-troep fan 'e Komantsjen. Edwards hie in hege beleanning útlove foar ynformaasje dy't liede soe ta de befrijing fan Debbie, en hy seit Futterman ta dy útbetelje te sillen sadree't syn ynformaasje fertuten dien hat. Hy jout him in stikmannich goudstikken as 'oanbetelling'. Dy [[nacht]]s wurde Edwards en Martin yn harren kamp oerfallen troch Futterman en trije trewanten, dy't blykber net sa lang op it [[jild]] wachtsje wolle. Edwards is har lykwols te slim ôf; mei't er soks al ferwachte hie, hat er by it kampfjoer in pear [[seal (hynsteriden)|sealen]] yn syn [[tekken]] bewuolle, wylst er sels mei it [[gewear]] yn 'e oanslach yn it [[tsjuster]] ôfwachtet. As de oanfal komt, sjit er Futterman-en-dy dea, en nimt er it jild dat er jûn hie werom.
[[File:The_searchers_Ford_Trailer_screenshot_(22).jpg|right|thumb|250px|Samuel Clayton ([[Ward Bond]]) en Ethan Edwards ([[John Wayne]]) beseffe dat harren [[posse comitatus|posse]] ynsletten is troch de [[Komantsjen]].]]

Neitiid folgje Edwards en Martin it spoar fan 'e ynformaasje fan Futterman, dat harren nei it [[Yndiaansk Territoarium]] (it hjoeddeistige [[Oklahoma]]) liedt. Dêr dogge se har foar as in pear [[jeropide ras|blanke]] [[keaplju]] dy't tekkens, [[hoed|huodden]] en [[klean]] oan 'e Yndianen ferkeapje wolle. Troch de [[taalbarriêre]] keapet Martin dêr op in kear by fersin in Komantsje-[[squaw]] om syn [[oarehelte|wiif]] te wurden, in ûntwikkeling dy't Edwards [[hilariteit|hilarysk]] fynt. De frou hjit Wylde Goes dy't yn 'e Nachtloft Fljocht, mar kriget troch in oar fersin de [[ropnamme]] 'Sjoch', om't Martin eltse sin dy't er tsjin har sprekt mei dat wurd begjint. As se úteinlik foar it ferstân kriget dat de mannen efter Scar oan sitte, naait se út, hoewol't se tekens efterlit dy't de mannen folgje kinne. It wurdt nea dúdlik oft se harren no yn in mûklaach besiket te lokjen of dat se harren helpe wol, want se fine har úteinlik dea werom by in diel fan 'e troep fan Scar dy't by in oanfal fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[kavalery]] útmoarde is.

Mear as fiif jier nei't se mei harren syktocht úteinset binne, liedt it spoar Edwards en Martin nei [[Nij-Meksiko]], dêr't se in âlde bekende treffe, Mose Harper, in man dy't ek diel útmakke fan 'e oarspronklike posse. Hy hat in [[Meksikanen|Meksikaan]] fûn, in Emilio Gabriel Fernández y Figueroa, dy't wit wêr't Cicatriz, oftewol Scar, is. Sa fine se einlings dejinge dy't se sykje, en har op 'e nij foardwaand as keaplju geane se it kamp fan it opperhaad yn. Scar lit him lykwols net [[bedroch|bedrage]] en wit fuortendaliks wa't er foar him hat. Yn it [[petear]] dat folget, komt te praat dat twa soannen fan Scar troch de blanken fermoarde binne, en dat er dêr gâns wraak foar nommen hat. Ien fan 'e froulju fan it opperhaad is de no fyftjinjierrige Debbie. Nei de moeting folget dy harren nei har kamp om har broer en omke te ferstean te jaan dat se no in Komantsje is en dat ek bliuwe wol. Edwards wol har leaver dea hawwe as dat se mei in Yndiaan [[seks|omslacht]] en besiket har del te sjitten, mar Martin springt derfoar en beskermet har mei syn eigen lichem. Op dat stuit falle Scar en syn krigers oan en moatte de beide mannen sjen dat se fuort komme. By de oanfal rekket Edwards ferwûne, en hoewol't Martin him fersoarget, is er poerlulk op him om't er Debbie ombringe woe en winsket er him dea. Edwards is lykwols te taai om te stjerren en beide mannen keare werom nei hûs.

Underwilens hat Laurie Jorgensen nei mear as fiif jier de [[hoop]] opjûn dat Martin ea noch by har weromkomme sil. In oare jongeman, Charlie McCorry, hat [[hofmakkerij|nei har stike]], en sy hat him tawurd jûn. De jûns dat Edwards en Martin thúskomme is ek de jûns dat de [[trouwerij]] fan Laurie en Charlie plakfine sil. Dat liedt ta [[slaanderij]] tusken Martin en de [[brêgeman]], oant in senuweftige [[militêr]], [[luitenant]] Greenhill, delkomt mei it nijs dat de troep fan Scar yn 'e omkriten sinjalearre is en oft de Texas Rangers ek helpe wolle by de ferdigening. It is dúdlik dat Scar-en-dy Edwards en Martin folge binne. 

Clayton wachtet net op 'e kavalery, mar liedt syn mannen fuortendaliks dyselde jûns noch nei it kamp fan 'e Komantsjen ta. Edwards is op 'e nij foar in frontale oanfal en Clayton is it diskear mei him iens, mar hy stiet ta dat Martin foarôfgeande dêroan temûk it kamp ynglûpe sil om Debbie te sykjen. Martin wit har te finen, en as Scar harren oer it mad komt, sjit er dy dea. De skotten binne foar Clayton en de oaren it teken om it kamp binnen te fallen. Edwards ûntdekt dêr it lyk fan Scar en [[skalpearjen|skalpearret]] dat. Dêrnei kriget er Debbie yn 'e rekken, dy't er op syn hynder efterneiset. Martin is bang dat er har op 'e nij besykje sil te deadzjen en draaft harren wanhopich efternei. As er har úteinlik byhelle hat, betinkt Edwards him lykwols; hy tilt har op, set har op syn hynder en seit: &quot;Litte we nei hûs gean, Debbie.&quot; Se wurdt nei de ranch fan 'e Jorgensens brocht, dêr't Martin einlings weriene wurdt mei Laurie, no't sy en Charlie ôfsjoen hawwe fan harren foarnommen [[houlik]]. 
[[File:The searchers Ford Trailer screenshot (13-crop).jpg|right|thumb|160px|[[John Wayne]] yn ''The Searchers''.]]
[[File:Jeffrey Hunter Sgt Rutledge.jpg|right|thumb|140px|[[Jeffrey Hunter]].]]
[[File:VERAMiles.jpg|right|thumb|200px|[[Vera Miles]].]]
[[File:Natalie Wood Still1.jpg|right|thumb|140px|[[Natalie Wood]].]]

De film einiget mei in [[kultureel ikoan|ikoanyske]] [[sêne]] wêryn't Ethan Edwards de ranch ferlit sa't er oan it begjin fan 'e film arrivearre is: allinne. De [[doar]] giet stadich efter him ticht en de it byld wurdt swart.

==Rolferdieling==
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;500px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Ethan Edwards
| [[John Wayne]]
|-
| Martin Pawley
| [[Jeffrey Hunter]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;500px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Laurie Jorgensen
| [[Vera Miles]]
|-
| [[dûmny]] en [[kaptein (rang)|kaptein]] Samuel Johnson Clayton
| [[Ward Bond]]
|-
| Lars Jorgensen
| [[John Qualen]]
|-
| frou Jorgensen
| [[Olive Carey]]
|-
| Debbie Edwards &lt;small&gt;(âlder)&lt;/small&gt;
| [[Natalie Wood]]
|-
| [[opperhaad]] Cicatriz (Scar)
| [[Henry Brandon (akteur)|Henry Brandon]]
|-
| Charlie McCorry
| [[Ken Curtis]]
|-
| Mose Harper
| [[Hank Worden]]
|-
| Brad Jorgensen
| [[Harry Carey jr.]]
|-
| Emilio Gabriel Fernández y Figueroa
| [[Antonio Moreno]]
|-
| Wylde Goes dy't yn 'e Nachtloft Fljocht / 'Sjoch'
| [[Beulah Archuletta]]
|-
| Aaron Edwards
| [[Walter Coy]]
|-
| Martha Edwards
| [[Dorothy Jordan (filmaktrise)|Dorothy Jordan]]
|-
| Lucy Edwards
| [[Pippa Scott]]
|-
| Ben Edwards
| [[Robert Lyden]]
|-
| Debbie Edwards &lt;small&gt;(jonger)&lt;/small&gt;
| [[Lana Wood]]
|-
| [[luitenant]] Greenhill
| [[Patrick Wayne]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
''The Searchers'' waard [[regissearre]] troch [[John Ford]] nei in [[senario]] fan [[Frank S. Nugent]] op basis fan 'e [[roman]] ''[[The Searchers (roman)|The Searchers]]'' fan [[Alan Le May]], út [[1954]]. Ford wie ek as [[filmprodusint]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio]] [[C.V. Whitney Pictures]]. Der wie in [[budget]] fan [[$]]3.750.000 foar de film beskikber. [[Utfierend produsint]] wie [[Merian C. Cooper]]. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Winton C. Hoch]] en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Max Steiner]]. 
[[File:The_searchers_Ford_Trailer_screenshot_(4).jpg|left|thumb|250px|Ethan Edwards ([[John Wayne]]) liedt de oanfal op it doarp fan [[opperhaad]] Scar.]]

Hoewol't ''The Searchers'' foar it meastepart spile op 'e [[Llano Estacado]], in diel fan 'e [[Grutte Flakten (Noard-Amearika)|Grutte Flakten]] fan [[Noard-Amearika]] dat it noardlike part fan [[Teksas]] beslacht, waard de film eins opnommen yn [[Monument Valley]], op 'e grins fan [[Arizona]] en [[Utah]]. Behindiger stikjes waarden filme yn [[Mexican Hat (Utah)]] en yn [[Bronson Canyon]] by [[Los Angeles]], wylst de [[sêne]] mei de keppel [[Amerikaanske bizon]]s opnommen waard yn 'e [[Kanada|Kanadeeske]] [[Kanadeeske provinsje|provinsje]] [[Alberta]]. 

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''The Searchers'' waard fersoarge troch [[Warner Bros.]] De film gie op [[16&amp;nbsp;maaie]] [[1956]] yn [[Chicago]] yn [[premiêre]].

==Histoaryske eftergrûn==
===Ynspiraasjeboarnen===
Ferskate [[filmkritisy]] suggerearren nei it sjen fan ''The Searchers'' dat de film [[ynspiraasje (keunst)|ynspirearre]] wêze moast troch de wiere [[ûntfiering]] fan 'e njoggenjierrige [[Cynthia Ann Parker]] troch [[Komantsjen|Komantsje]]-[[kriger]]s, dy't yn [[1836]] har [[famylje (besibskip)|famylje]] [[dea]]den en har wenplak yn noardlik Teksas [[plondere]]n by it [[Bloedbad fan Fort Parker]]. Hja brocht 24 jier troch as in Komantsje-[[squaw]], [[troud]]e mei in [[opperhaad|oarlochsopperhaad]] en krige trije [[bern (persoan)|bern]], ûnder wa it ferneamde opperhaad [[Quanah Parker]]. Yn [[1860]] waard hja tsjin har wil 'rêden' (eins op 'e nij ûntfierd) troch de [[Texas Rangers]]. 
[[File:Monument_Valley_10.jpg|right|thumb|330px|Hoewol't ''The Searchers'' spile yn [[Teksas]], it hjoeddeistige [[Oklahoma]] en [[Nij-Meksiko]], waard er foar it meastepart opnommen yn it ymposante [[Monument Valley]], op 'e grins fan [[Utah]] en [[Arizona]].]]

Har [[omke]], James W. Parker, spandearre (krekt as Ethan Edwards yn 'e film) in grut diel fan syn [[libben]] en fermogen oan wat in [[obsesje|obsessive]] rêdingsaksje fan syn [[omkesizzer]] waard. De 'rêding' fan Cynthia Ann Parker by in oanfal fan op in Komantsje-doarp dy't bekend kaam te stean as de [[Slach oan 'e Pease]], is fierders de úteinlike oanfal op it Komantsje-doarp yn 'e film hielendal net wanlyk. De namme dy't yn 'e film foar de [[clan]] fan Scar brûkt wurdt, Nawyecka (eins yn korrekte [[Komantsjysk]]e [[stavering]] ''Noyʉhka''), is ek deselde clan dy't ferantwurdlik wie foar de ûntfiering fan Cynthia Ann.

Nettsjinsteande al dy oerienkomsten hat letter bliken dien út 'e oerlevere oantekenings fan [[skriuwer]] [[Alan Le May]] foar syn [[roman]] (dêr't de film op basearre waard), dat de ûntfiering fan Cynthia Ann Parker mar ien wie fan 64 wiere gefallen fan [[njoggentjinde-iuwsk]]e ûntfierings yn Teksas fan [[jeropide ras|blanke]] [[bern (persoan)|bern]] troch [[Yndianen]], dy't er bestudearre hie. Ut 'e papierren komt oan it ljocht dat er it [[personaazje]] fan Ethan Edwards eins basearre op Brit Johnson, in [[kolonist]] dy't yn [[1865]] syn [[finzen]]nommen [[oarehelte|frou]] en bern [[losjild|frijkocht]] fan 'e Komantsjen. Neitiid reizge Johnson teminsten nochris trije kear nei it [[Yndiaansk Territoarium]] (no [[Oklahoma]]) en [[Kansas]] ta, op 'e siik nei in oar ûntfierd famke, Millie Durgan of Durkin. Dat gie troch oant er yn [[1871]] troch in oarlochtroep fan 'e [[Kajowa (folk)|Kajowa]] deadien waard. 
[[File:The_searchers_Ford_Trailer_screenshot_(20).jpg|left|thumb|250px|Martin Pawley ([[Jeffrey Hunter]]) beskermet Debbie ([[Natalie Wood]]) mei syn eigen lichem tsjin syn [[moard]]suchtige [[omke]] Ethan ([[John Wayne]]).]]

De ein fan 'e film wykt justjes fan Le May syn roman ôf; yn it boek naait Debbie, dy't troch de Komantsjen 'Heahier' neamd wurdt, nei de oanfal op it doarp út foar sawol de Texas Rangers as de Yndianen, en wurdt se pas inkele dagen letter fûn troch Martin, nei't se derhinne fallen is fan [[útputting]].

===Rasserelaasjes===
Ien fan 'e wichtichste [[motyf (literatuer)|motiven]] yn ''The Searchers'' wurdt foarme troch de [[histoarysk]]e opfettings fan 'e [[jeropide ras|blanke]] [[kolonist]]en oer de [[Yndianen]]. [[John Ford]] wie net de earste [[regisseur]] dy't soks yn in [[film]] besocht wer te jaan, mar syn ôfskildering fan 'e [[ûnmeilydsumens|ûnmeilydsume]] hâlding fan 'e blanken is skokkend, fral foar it filmpublyk út lettere [[generaasje]]s, dy't faak in wat behimmele byld fan 'e sitewaasje yn 'e tiid fan it [[Wylde Westen]] hawwe. De foaroansteande Amerikaanske [[filmkritikus]] [[Roger Ebert]] skreau dêroer: &quot;Ik tink dat Ford, wat knoffelich of sels senuweftich, besocht om in [[rasisme]] wer te jaan dat [[genoside]] goedprate.&quot; De kearn fan dat diel fan 'e film is it [[optreden]] fan [[John Wayne]] as de [[lulkens|lulke]], [[wrok]]jende Ethan Edwards, dy't fan begjin ôf oan dúdlik mear út is op [[wraak]] op 'e [[Komantsjen]] dy't ferantwurdlik binne foar it deadzjen fan 'e [[húshâlding]] fan syn [[broer]] as op 'e befrijing fan syn oerlibjende [[omkesizzer]]. 
[[File:The_searchers_Ford_Trailer_screenshot_(9).jpg|right|thumb|250px|Ethan Edwards ([[John Wayne]]) en Samuel Clayton ([[Ward Bond]]) krije [[rûzje|spul]] om't Clayton Edwards derfan ôfhâlde wol om 'e [[Yndianen]] te besjitten as dy harren [[ferwûne]]n besykje te [[evakuaasje|evakuëarjen]].]]

Yn in [[fraachpetear]] dat yn [[1964]] yn it [[tydskrift]] ''[[Cosmopolitan (tydskrift)|Cosmopolitan]]'' ferskynde, sei Ford dêr sels oer: &quot;Der sit wierheid yn 'e bewearing dat de Yndiaan yn 'e [[westernfilm|western]] net akkuraat of earlik ôfbylde is, mar oan 'e oare kant is dy beskuldiging ek in brede generalisearring en faak ûnearlik. De Yndiaan ferwolkomme de blanke net […] en dat boadskip brocht er net diplomatyk oer […]. As er troch blanken ûnearlik behannele is yn films, dan wie dat, spitigernôch, yn it wiere libben net oars. Der bestiene in protte rasistyske foaroardielen yn it Wylde Westen.&quot; [[Filmhistoarikus]] Ed Lowry wiisde derop dat Ford de Komantsjen yn ''The Searchers'' dan wol ôfskilderet as folslein [[ûnmeilydsumens|ûnmeilydsum]], mar dat er harren tagelyk ek de weardichheid fan in grutske [[beskaving]] tapartet en motivaasjes jout foar harren hanneljen, wat yn oare westerns faak ûntbriek. Net ien misdie dy't yn ''The Searchers'' troch de Yndianen begien wurdt, is slimmer as de misdieden dy't yn 'e film troch de blanken begien wurde.

In mei it rasisme gearhingjend [[tema (ûnderwerp)|tema]] fan 'e film is [[rasseferminging]], dêr't allegeduerigen mei walging nei ferwiisd wurdt. Al fuort oan it begjin fan 'e film kriget Martin Pawley in soere blik fan Ethan Edwards as er tajout dat er in achtstepart [[Sjeroky (folk)|Sjeroky]] is. Edwards wol syn omkesizzer Debbie leaver deameitsje as talitte dat se mei in Komantsje-kriger [[gearwenjen|gearlibbet]] (en, sa is de ymplikaasje, [[seksuele omgong]] hat). Hoewol't de [[ferkrêfting]] fan finzennommen blanke froulju troch Yndiaanske krigers nearne yn 'e film sjen litten, noch mei safolle wurden neamd wurdt, is dat sinneklear ien fan 'e liedende motiven. 
[[File:The_searchers_Ford_Trailer_screenshot_(18-crop).jpg|left|thumb|250px|[[Natalie Wood]] as Debbie Edwards.]]

==Untfangst==
By it útkommen ûntfong ''The Searchers'' oer it algemien ridlik positive [[resinsje]]s fan 'e [[filmkritisy]]. Sa omskreau it [[tydskrift]] ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' de film as &quot;knaphandich makke en yn 'e tradysje fan ''[[Shane (film)|Shane]]''&quot;, mar ek &quot;wat [[teloarstellend]]&quot; fanwegen de lange spyldoer en de werheljendheid. Neffens it blêd wie it karakteristike stimpel dat [[regisseur]] [[John Ford]] op 'e film drukt hie, &quot;ûnmiskenber&quot;. Dêr heakke it lykwols efteroan dat dat net genôch wie om &quot;in protte fan 'e swakten fan it ferhaal te boppe te kommen.&quot; ''[[The Monthly Film Bulletin]]'' skreau: &quot;Hoewol't [de film] net konsekwint de heechste standerts fan Ford hellet, is ''The Searchers'' perfoarst de bêste [[westernfilm|western]] sûnt ''Shane''.&quot; [[Bosley Crowther]] fan ''[[The New York Times]]'' hie in protte lof foar ''The Searchers'', mar hie [[krityk]] op it werheljende karakter fan 'e omdoarmings fan Edward en Pawley, en teffens fûn er dat it tempo fan 'e film te heech lei. Fierders fûn er dat tefolle fan 'e sabeare bûtendoarsênes oerdúdlik yn in studio opnommen wiene.

Lettere beoardielings skatten ''The Searchers'' in stik heger yn as de oarspronklike resinsjes. Sa joech [[Jean-Luc Godard]] de film yn [[1963]] yn syn [[essay]] ''Pick the 10 Best American Films Ever Made'' it fjirde plak, nei ''[[Scarface (film út 1932)|Scarface]]'' ([[1932]]), ''[[The Great Dictator]]'' ([[1940]]) en ''[[Vertigo (film)|Vertigo]]'' ([[1958]]). It [[Amerikaanske Filmynstitút]] (AFI) parte ''The Searchers'' yn [[2008]] it earste plak ta yn syn top&amp;nbsp;10 fan bêste westerns. En yn 'e tsienjierrige [[opinypeiling]] fan it [[Britsk Filmynstitút]] (BFI) oer de bêste films aller tiden naam ''The Searchers'' yn [[1972]] it 18e plak yn; yn [[1992]] it 5e plak; yn [[2002]] it 11e plak; en yn [[2012]] it 7e plak. Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't [[resinsje]]s sammelet, hat ''The Searchers'' in tige heech goedkarringspersintaazje fan 98%, basearre op 46 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: &quot;[De film] is in [[epos|epyske]] [[John Wayne]]-[[westernfilm|western]] dy't in tsjustere tsjinstridichheid yn it [[sjenre]] yntrodusearret, dy't ek yn moderne westerns noch faak foarkomt.&quot;

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0049730/ Ynformaasje oer ''The Searchers'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/The_Searchers ''References'' en ''Bibliography'', op dizze side].
----
{{commonscat|The Searchers (film)}}
}}
{{DISPLAYTITLE:''The Searchers'' (film)}}

{{DEFAULTSORT:Searchers (film), The}}
[[Kategory:Amerikaanske westernfilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan Warner Bros.]]
[[Kategory:Film fan John Ford]]
[[Kategory:Film út 1956]]
[[Kategory:Film oer Yndianen yn Noard-Amearika]]
[[Kategory:Film oer de Amerikaanske Yndiaanske oarloggen]]
[[Kategory:Film oer ûntfiering]]
[[Kategory:Film oer in fermissing]]
[[Kategory:Film oer wraak]]
[[Kategory:Film oer rouferwurking]]
[[Kategory:Film oer de Texas Rangers]]
[[Kategory:Film oer de Amerikaanske frontier]]
[[Kategory:Film basearre op in literêr wurk]]</text>
      <sha1>4cfvzzvrxi3i8bzf4nrzainjdvbczxf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>How the West Was Won (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154274</id>
    <revision>
      <id>1231632</id>
      <parentid>1149326</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T15:15:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ kt</comment>
      <origin>1231632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31050" sha1="b0nz65rng911b938ogbyhzk23ocxhio" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = Poster - How the West Was Won.jpg
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = 
| namme                    = ''How the West Was Won''
| regisseur                = [[Henry Hathaway]]&lt;br&gt;[[John Ford]]&lt;br&gt;[[George Marshall (regisseur)|George Marshall]]
| produsint                = [[Bernard Smith (filmmakker)|Bernard Smith]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[James R. Webb]]
| basearre op              = 
| kamerarezjy              = [[William Daniels (kameraregisseur)|William Daniels]]&lt;br&gt;[[Milton Krasner]]&lt;br&gt;[[Charles Lang]]&lt;br&gt;[[Joseph LaShelle]]
| muzyk                    = [[Alfred Newman (komponist)|Alfred Newman]]
| filmstudio               = [[Metro-Goldwyn-Mayer]]&lt;br&gt;[[Cinerama]]
| distribúsje              = [[Metro-Goldwyn-Mayer]]
| haadrollen               = [[Jimmy Stewart]]&lt;br&gt; [[Carroll Baker]]&lt;br&gt;[[Debbie Reynolds]]&lt;br&gt;[[Gregory Peck]]&lt;br&gt;[[George Peppard]]
| voice-over               = [[Spencer Tracy]]
| byrollen                 = [[Karl Malden]]&lt;br&gt; [[John Wayne]]&lt;br&gt; [[Henry Fonda]]&lt;br&gt; [[Richard Widmark]]&lt;br&gt; [[Lee J. Cobb]]&lt;br&gt;[[Eli Wallach]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[1&amp;nbsp;novimber]] [[1962]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[romantyske film|romantyske]] [[westernfilm|western]]-&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[aventoerefilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]]
| spyltiid                 = 164 minuten
| budget                   = $12&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = &gt; $50&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = 3 × [[Oscar]]
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''How the West Was Won''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[romantyske film|romantyske]] [[westernfilm|western]] en [[aventoerefilm]] út [[1962]] yn [[Technicolor]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut &quot;Hoe't it Westen Wûn Waard&quot;. It is in [[mozaykfilm]] yn 'e foarm fan in fiiflûk dy't de ferovering fan it [[Wylde Westen]] troch de [[jeropide ras|blanke]] [[kolonist]]en sjen lit en dêrby it tiidrek bestrykt fan [[1840]] oant [[1890]]. Yn 'e fiif segminten dêr't de film út opboud is, steane leden út trije [[generaasje]]s fan deselde [[famylje (besibskip)|famylje]] sintraal. Trije fan 'e segminten waarden [[regissearre]] troch [[Henry Hathaway]], ien troch [[John Ford]] en ek ien troch [[George Marshall (regisseur)|George Marshall]]. ''How the West Was Won'' hie in [[cast|stjerrecast]] mei [[Jimmy Stewart]], [[Carroll Baker]], [[Debbie Reynolds]], [[Gregory Peck]] en [[George Peppard]] yn 'e [[haadrol]]len, ûnderstipe troch [[Karl Malden]], [[John Wayne]], [[Henry Fonda]], [[Richard Widmark]], [[Lee J. Cobb]] en [[Eli Wallach]] yn 'e wichtichste [[byrol]]len. De segminten waarden oaninoar praat troch in [[voice-over]] fan [[Spencer Tracy]]. De film krige tige positive [[resinsje]]s fan 'e [[filmkritisy]], en wurdt beskôge as ien fan 'e grutste [[epos]]sen dy't de [[filmyndustry]] fan [[Hollywood]] fuortbrocht hat. Yn 'e [[bioskopen]] wie ''How the West Was Won'' [[kommersje]]el súksesfol. De film wûn yn [[1963]] trije [[Oscar]]s en joech yn 'e [[1970-er jierren]] oanlieding ta de produksje fan in [[tillefyzjesearje]] mei [[How the West Was Won (telefyzjesearje)|deselde namme]]. Yn [[1997]] waard ''How the West Was Won'' troch de [[Library of Congress]] útornearre foar preservearring yn it [[National Film Registry]].

==Plot==
{{Plotbedjer film}}
===The Rivers (1839)===
[[Pels]]jager en [[Amerikaanske frontier|''frontiers''man]] Linus Rawlings reizget yn in mei [[bever]]pelzen folladen [[kano (fartúch)|kano]] út it [[Wylde Westen]] werom nei [[Pittsburgh]] om syn waren te [[ferkeap]]jen en de [[opbringst (jild)|opbringst]] dertroch te bringen yn [[kroech]] en [[bordeel]]. Under it 'Wylde Westen' wurdt yn dy tiid noch de delling fan 'e [[rivier]] de [[Ohio (rivier)|Ohio]] ferstien, oan 'e súdpunt fan wat no de [[Amerikaanske steat]] [[Illinois]] is. Underweis moetet er de [[húshâlding]] fan Zebulon Prescott, dy't mei in [[passazjiersskip]] oer it [[Eriekanaal]] nei it westen set is en no op in eigenboud [[flot]] de Ohio ôfsakket.

Prescott hat twa [[skientme|tsjeppe]] [[dochter]]s: Eve en Lilith. Foar Eve is it [[leafde op it earste gesicht]] as se Rawlings sjocht, en hy beäntwurdet har [[gefoelens]]. Om't er himsels lykwols langer ken as hjoed en juster, en wit dat er har net trou bliuwe sil, beslút er har in protte [[fertriet]] te besparjen troch de oare deis daliks fierder te [[peddeljen]] en net wer om te sjen. Syn earstfolgjende stop is in isolearre [[hannel]]spost yn in [[grot]] op 'e [[igge]] fan 'e rivier, dy't eksploitearre wurdt troch &quot;[[kolonel]]&quot; Jeb Hawkins. Wat Rawlings net wit, is dat Hawkins en syn famylje [[seerôverij|rivierrôvers]] binne, dy't it op syn pelzen foarsjoen hawwe. 
[[File:Westwon_trailer_rivers.png|left|thumb|300px|It [[flot]] fan 'e [[kolonist]]efamylje wurdt útinoar bûtst yn 'e [[streamfersnelling]]s yn it segmint ''The Rivers''.]]

As Dora, de tsjeppe en [[ferlieding|ferliedlike]] dochter fan Hawkins, Rawlings meitroaid djipper de grot yn, om in &quot;[[meunster (wêzen)|meunster]]&quot; te sjen dat se dêr yn in djip gat finzen hâlde, stekt se him yn 'e [[rêch]] en jout him in triuw as er himsels oer de râne fan it gat bûcht, sadat er deryn falt. It wetter yn it gat stiet lykwols yn ferbining mei de rivier, en mei't it [[mês]] ôfskampt is op syn [[rib]]ben, is Rawlings net slim [[ferwûne]] rekke. Hy wit de rivier te berikken en folget de Hawkins-clan, dy't oppakt hat en streamôf sylt op 'e sneup nei nije [[slachtoffer]]s. As se it selskip fan 'e Prescotts oerfalle, komt Rawlings harren oer it mad, en mei help fan 'e Prescotts wit er de rôvers oermânsk te wurden en te [[dea]]dzjen.

Neitiid giet Zebulon Prescott foar yn [[gebed]] en jout dêrby oan [[God (monoteïsme)|God]] te kennen dat se in stikmannich [[kwea]]doggers yn Syn rjochting stjoerd hawwe. Hy jout de [[siel]]en fan 'e rôvers oer yn 'e hannen fan God &quot;as Jo se no hawwe wolle of net.&quot; Eve [[hope]]t dat de weromkear fan Rawlings betsjut dat er fan gedachten feroare is, mar dat is net sa. Wylst hy syn troch Hawkins-en-dy fernielde kano reparearret en risselwearret om nei Pittsburgh, sette de Prescotts fierder de rivier del. Dêrby kieze se lykwols de ferkearde foarke as de rivier him opspjalt, en harren flot fergiet yn 'e [[streamfersnelling]]s. 

As Rawlings dat heart fan in passearjende pelsjager, bejout er him mei tûzen hasten nei it stee fan it [[ûngemak (aksidint)|ûngemak]]. Dêr docht bliken dat Zebulon Prescott en syn [[oarehelte|frou]] Rebecca omkommen binne, mar Eve en Lilith hawwe it oerlibbe. No't er har hast foargoed kwytrekke wie, kriget Rawlings de djipte fan syn gefoelens foar Eve foar it ferstân, dat hy jout einlings en te'n lêsten ta en [[houliksoansyk|freget har om mei him te trouwen]]. Se jout tawurd, op betingst dat se harren nei wenjen sette sille by it [[grêf]] fan har [[âlden]], mei't dy nei it westen reizgen op 'e siik nei in wenstee en God blykber dit plak foar harren útornearre hat. 
[[File:Westwon_trailer_plains.png|right|thumb|300px|In [[karafaan]] [[kapwein]]en wurdt oanfallen troch [[Yndianen|Yndiaanske]] [[kriger]]s yn it segmint ''The Plains''.]]

===''The Plains'' (1851)===
Eve har jongere [[suster]] Lilith woe nea nei it Westen ta, mei't it altyd har dream wie om mei in [[rykdom|rike]] [[oarehelte|man]] te [[trouwen]]. Tolve jier nei de foarfallen yn ''The Rivers'' is se nei in weromreis nei it Easten en ferskate omdoarmings yn [[St. Louis]] bedarre, dêr't se as [[sjongster]] en [[dûnseresse]] [[optreden]]s fersoarget yn in drokbesochte [[muzykhal]]. Dêr lûkt se de oandacht fan [[gokker]] Cleve Van Valen. Nei't dyselde in [[petear]] ôfharke hat wêryn't Lilith te hearren kriget dat se fan in rike bewûnderder in [[goud]]myn yn [[Kalifornje]] [[urven]] hat, beslút er dat sy de oplossing is foar al syn gokskulden. Lilith set yn in [[karafaan]] [[kapwein]]en tegearre mei Agatha Clegg, in oare frou allinne, ôf nei it de westkust, dêr't op dat stuit de [[Kalifornyske Goudkoarts]] yn folle gong is. 

Van Valen jout him by deselde karafaan, yn it folle fertrouwen dat er Lilith ûnderweis wol foar him winne kin. De 'weinmaster' (lieder en [[gids (berop)|gids]] fan 'e karafaan) Roger Morgan hat ek in eachje op Lilith, mar se wiist beide mannen ôf. Foar Morgan fielt se hielendal neat en de [[sjarme|sjarmante]] Van Valen mei dan [[seksuele oantrekking|oantreklik]] wêze, it is dúdlik dat er ek in ponglúzjende liddichgonger is. As de karafaan oanfallen wurdt troch de [[Sjajinnen]], springt Van Valen út 'e kapwein fan Lilith en Agatha om in fallen man te rêden. It liket der earst op dat Van Valen omkommen is, en dan pas beseft Agatha dat se ûnderwilens [[fereale]] op him rekke is. As er dy [[nacht]]s mei de ferwûne man dochs de karafaan wer byhellet, is se o sa [[blydskip|bliid]] him wer te sjen.

Tegearre reizgje se fierder nei Kalifornje, dêr't de goudmyn dy't Lilith urven hie, lykwols allang útput blykt te wêzen. Neitiid ferlit Van Valen har, mei't it him derom te dwaan wie mei in rike frou te trouwen. En hoe kin Lilith, dy't altyd in rike man trouwe wollen hat, him dat kwea-ôf nimme? Hja begjint sadwaande wer optredens as sjongster en dûnseresse te fersoargjen, earst mei in kapwein as [[poadium]], mar neigeraden dat se súksesfoller wurdt yn almar deftiger gelegenheden. Morgan spoart har op en freget har om mei him te trouwen, mar Lilith stegeret him ôf. Ferskate jierren letter, as se op in [[rêdboat]] yn [[Sacramento (Kalifornje)|Sacramento]] wurket, heart Van Valen, dy't op deselde boat oan it [[poker]]spyljen is, har [[stim]]. Hy hat har bot mist en smyt in winnende hân fuort wylst er him nei har ta hastiget om har fuortendaliks in houliksoansiik te dwaan. Se seit ja en tegearre sette se har nei wenjen yn it fluch oanwaaksende [[San Francisco]], dêr't Van Valen in [[spoarweimaatskippij]] oprjochtet en ryk wurdt.

===''The Civil War'' (1861-1865)===
As tsien jier letter, yn [[1861]], de [[Amerikaanske Boargeroarloch]] útbrekt, jout Linus Rawlings, dy't no op jierren begjint te reitsjen, him as [[kaptein (rang)|kaptein]] fan in [[regimint]] út [[Ohio]] by it [[Leger fan 'e Uny]], om it op te nimmen tsjin 'e [[Amerikaanske Suden|Súdlike]] [[Konfederearre Steaten fan Amearika|Konfederaasje]]. In pear moanne letter nimt syn âldste [[soan]] Zeb tsjin 'e winsken fan syn mem Eve yn ek [[militêre tsjinst|tsjinst]]. Zeb, dy't neat mei [[boer|buorkjen]] ophat, siket nei in manear om te ûntkommen oan in bestean dêr't er fan wearzet. Ek mient er dat er op it slachfjild [[gloarje]] fine sil. Syn [[rekrutearring|rekruteur]], [[korporaal]] Peterson, bewissiget him derfan dat de [[oarloch]] mei gauwens oer wêze sil.
[[File:Westwon_trailer_civilwar.png|left|thumb|300px|Foar it segmint ''The Civil War'' [[regissearre]] [[John Ford]] in koarte ympresje fan 'e [[Amerikaanske Boargeroarloch]].]]

It docht lykwols bliken dat Peterson dêr mis mei wie, en gloarje is ek fier te sykjen yn 'e ferskrikkings fan 'e oarloch. De bloedige [[Slach by Shiloh]], oan it [[Westlik Front (Amerikaanske Boargeroarloch)|Westlik Front]] yn [[Tennessee]], makket Zeb op ûnmeilydsume wize dúdlik dat er better thúsbliuwe kinnen hie. Syn heit Linus [[sneuvele]]t yn dy [[fjildslach]], al wit Zeb dat dan noch net. De [[jûn]]s nei de slach moetet er in Súdlike [[soldaat]] dy't krekt like desyllúzjonearre is oer de gong fan saken yn 'e oarloch as hysels. De man stelt him foar om tegearre te [[desersje|desertearjen]] en út te naaien nei it Wylde Westen. 

Fuort by it plak dêr't Zeb en de Súdlike soldaat har beskûlhâlde tusken it [[reid]] oan 'e [[igge]] fan in [[beek]]je, komme tafalligerwize de Noardlike [[generaal]]s [[Ulysses S. Grant]] en [[William T. Sherman]] del om 'e slach te evaluëarjen. De beide oankommende deserteurs harkje harren petear ôf. As de Súdlike soldaat foar it ferstân kriget wa't de mannen binne, beseft er dat dit syn kâns is om 'e Konfederaasje fan twa fan syn gefaarlikste fijannen ôf te helpen. Hy lûkt dêrom syn [[pistoal]] om Grant en Sherman dea te sjitten, mar Zeb hâldt him tsjin troch him dea te stekken mei de [[bajonet]] fan syn stikkenrekke [[gewear]]. Dêrmei rêdt er it libben fan 'e beide generaals en fynt er by fersin de gloarje dy't er socht. Neitiid jout er him wer by it Leger fan 'e Uny.

Nei't de Boargeroarloch yn it foarjier fan [[1865]] einige is, keart Zeb Rawlings mei de [[militêre rang|rang]] fan [[luitenant]] werom nei hûs, dêr't er ûntdekt dat syn mem ûnderwilens [[ferstoarn]] is. Eve hie nammentlik de wil om te libjen ferlern nei't it berjocht kaam dat Linus sneuvele wie. Zeb, dy't noch altyd gjin boer wurde wol, jout syn diel fan it [[boerespultsje]] oan syn jongere [[broer]], dy't it de hiele oarloch troch al bebuorke hat. Dêrnei set er fuortendaliks ôf nei it Westen.
[[File:Westwon_trailer_railroad.png|right|thumb|300px|It [[spoarline|spoar]] wurdt oanlein dwers troch it [[Wylde Westen]] hinne yn it segmint ''The Railroad''.]]

===''The Railroad'' (1868)===
Trije jier nei ôfrin fan 'e Amerikaanske Boargeroarloch wurdt der troch twa rivalisearjende [[spoarweimaatskippij]]en bodde oan it [[Earste Transkontinintale Spoar]]: de [[Union Pacific Railroad]] skrept út [[Omaha (Nebraska)]] wei nei it westen ta, wylst de [[Central Pacific Railroad]] harren út [[San Francisco]] wei nei it easten yn 'e mjitte komt. Zeb Rawlings, dy't no as [[ofsier]] by de Amerikaanske [[kavalery]] op 'e [[Grutte Flakten (Noard-Amearika)|Grutte Flakten]] tsjinnet, besiket de [[frede]] te bewarjen tusken de [[Arapaho (folk)|Arapaho]] en de maatskippij dy't it [[spoarline|spoar]] dwers troch harren lân hinne oanleit. 

Dat wurdt him lykwols net maklik makke troch Mike King, dy't de lieding hat oer de oanlis fan 'e Union Railroad. Dyselde grypt alles oan om it spoar sa fluch en effisjint mooglik te bewurkmasterjen, en dêrfoar moat alles wike. As er op eigen manneboet beslút in ein ôf te snijen troch de jachtgrûnen fan 'e Arapaho, wat tsjin it ôfsletten [[ferdrach]] yngiet, besiket Zeb it spul mei de Yndianen te behimmeljen. Dêrby kriget er help fan 'e âlde [[Amerikaanske bizon|bizon]]jager Jethro Stuart, dy't noch [[freonskip|befreone]] west hat mei syn heit foar't dy Eve Prescott moete. Hy rêdt it op, mar moat dêrfoar ûnthjitte dat der gjin blanke jagers komme sille om op it wyld fan 'e Arapaho te jeien.

Sokke ôfspraken kinne King lykwols gjin sprút skele, en as de spoarweimaatskippij ferlet hat fan jild om 'e fierdere oanlis fan it Earste Transkontinintale Spoar te beteljen, begjint er kaartsjes te ferkeapjen nei wat no it einpunt fan it spoar is. De jachtgrûnen fan 'e Arapaho wurde dêrtroch oerspield mei blanke jagers, en de Yndianen slane werom troch in grutte [[keppel]] [[Amerikaanske bizon]]s troch it kamp fan 'e [[spoararbeider]]s te jeien, dy't dêr alles stikken wâdzje en tsientallen mannen fertraapje dat se it bestjerre. As de Arapaho harren dêrnei ôfjouwe, fielt King him yn syn miening skoarre dat dy 'oarloch' dêr't Zeb him foar warskôge hat, net folle foarstelt. Zeb, dy't him besaud oer safolle ûnnoazelheid, bewissiget King derfan dat dit net de ein is en dat de Yndianen wol weromkomme sille. Hysels hat syn nocht, swaait ôf út it [[Amerikaanske Leger]] en tsjocht fierder it Westen yn.
[[File:Westwon_trailer_outlaws.png|left|thumb|300px|De [[binde]] fan Charlie Gant risselwearret foar in [[trein]]berôving yn it segmint ''The Outlaws''.]]

===''The Outlaws'' (1889)===
Goed tweintich jier letter is Lilith yn San Francisco [[widdo]] wurden nei it ferstjerren fan Cleve Van Valen. Om har [[skuld (jild)|skulden]] te foldwaan, lit se al har besittings yn 'e stêd [[buolguod|ferbuolguodzje]]. Neitiid reizget se nei [[Arizona]], dêr't se noch in [[ranch]] besit. Se nûget har [[muoikesizzer]] Zeb en syn [[húshâlding]] út om dêr ek te kommen, dat er [[foarman]] wurde kin en úteinlik har [[erfgenamt]], mei't se sels gjin [[bern (persoan)|bern]] hat. 

Zeb is ûnderwilens [[marshal (plysje)|marshal]] wurden en hat mei syn frou Julie twa jonge soannen en in dochterke. As er syn [[muoike]] Lilith op it neiste [[treinstasjon]], yn in oar stedsje as syn wenplak, ôfhellet, sjocht er dêre hoe't de [[bandyt]] Charlie Gant ôfhelle wurdt troch in stikmannich leden fan syn [[binde]]. Zeb hat in ferline mei Gant, want hy hat ferskate jierren earder by in [[sjitpartij]] dy syn broer deasketten, dat ek in bandyt wie. As Gant bedutsen [[bedriging (misdriuw)|bedrigings]] makket yn 'e rjochting fan Zeb syn wiif en bern, giet er om help nei de pleatslike marshal, Lou Ramsey. Mar Gant wurdt nearne foar socht yn it [[jurisdiksje|rjochtsfoechgebiet]] fan Ramsey. Boppedat is dyselde op 'e hichte fan 'e jierrenlange [[fete]] tusken Gant en Zeb, en hy fermoedet dat Zeb likefolle foar de problemen ferantwurdlik is as Gant.

As Zeb derfan oertsjûge rekket dat Gant en syn binde in [[treinberôving]] útfiere sille, boekt er as [[passazjier]] in reis op dy trein. Hy wit Ramsey te bepraten om (mei tsjinnichheid) mei him te gean. Sadwaande wurde Gant-en-dy opwachte troch de beide marshals as se oan board fan 'e [[trein]] klimme om 'e oerfal út te fieren. Yn 'e dêropfolgjende sjitpartij en de troch it gefjocht feroarsake [[ûntspoaring]] fan 'e trein komme Gant en syn hiele binde om. Neitiid set Zeb mei syn húshâlding en muoike Lilith ôf nei har ranch om in nij libben op te bouwen.

===Epilooch===
In koarte [[epilooch]] lit sjen hoe't de moderne [[Feriene Steaten]] fan 'e iere [[1960-er jierren]] fuortkommen binne út 'e ferovering fan it [[Wylde Westen]]. Dêrby wurde bylden toand fan û.o. de [[Hooverdaam]] by [[Las Vegas]], de [[Four-Level Interchange]] (in stelsel fan [[autosnelwegen]] besteande út fjouwer [[ferdjipping]]s) yn [[Los Angeles]] en de [[Golden Gate-brêge]] yn [[San Francisco]].

==Rolferdieling==
[[File:Annex - Stewart, James (Call Northside 777) 01.jpg|right|thumb|160px|[[Jimmy Stewart]].]]
[[File:Debbie Reynolds by Beerman Parry, 1954.jpg|right|thumb|160px|[[Debbie Reynolds]].]]
[[File:Gregory Peck 1948.jpg|right|thumb|150px|[[Gregory Peck]].]]
[[File:George Peppard a Breakfast at Tiffany's.jpg|right|thumb|200px|[[George Peppard]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| [[voice-over|ferteller]]
| [[Spencer Tracy]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; background:gold&quot;| yntrodusearre yn ''The Rivers'' 
|-
| Linus Rawlings
| [[Jimmy Stewart]]
|-
| Eve Prescott Rawlings
| [[Carroll Baker]]
|-
| Lilith Prescott Van Valen
| [[Debbie Reynolds]]
|-
| Zebulon Prescott
| [[Karl Malden]]
|-
| Rebecca Prescott
| [[Agnes Moorehead]]
|-
| &quot;[[kolonel]]&quot; Jeb Hawkins
| [[Walter Brennan]]
|-
| Dora Hawkins
| [[Brigid Bazlen]]
|-
| in rivierrôver
| [[Lee Van Cleef]] 
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; background:gold&quot;| yntrodusearre yn ''The Plains'' 
|-
| Cleve Van Valen
| [[Gregory Peck]]
|-
| Roger Morgan
| [[Robert Preston (akteur)|Robert Preston]]
|-
| Agatha Clegg
| [[Thelma Ritter]]
|-
| [[notaris]]
| [[David Brian]]
|-
| [[gokker]] Grimes
| [[John Larch]]
|-
| Hylan Seabury
| [[Clinton Sundberg]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; background:gold&quot;| yntrodusearre yn ''The Civil War'' 
|-
| Zeb Rawlings
| [[George Peppard]]
|-
| [[korporaal]] Peterson
| [[Andy Devine]]
|-
| [[generaal]] [[Ulysses S. Grant]]
| [[Harry Morgan]]
|-
| generaal [[William T. Sherman]]
| [[John Wayne]]
|-
| [[Konfederearre Steaten fan Amearika|Konfederearre]] [[deserteur]]
| [[Russ Tamblyn]]
|-
| [[presidint]] [[Abraham Lincoln]]
| [[Raymond Massey]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; background:gold&quot;| yntrodusearre yn ''The Railroad'' 
|-
| Jethro Stuart
| [[Henry Fonda]]
|-
| Mike King
| [[Richard Widmark]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; background:gold&quot;| yntrodusearre yn ''The Outlaws'' 
|-
| [[marshal (plysje)|marshal]] Lou Ramsey
| [[Lee J. Cobb]]
|-
| Charlie Gant
| [[Eli Wallach]]
|-
| Julie Rawlings
| [[Carolyn Jones]]
|-
| [[marshal (plysje)|helpmarshal]] Stover
| [[Mickey Shaughnessy]]
|-
| lid fan 'e Gant-[[binde]]
| [[Harry Dean Stanton]]
|-
| lid fan 'e Gant-binde
| [[Jack Lambert (Amerikaansk akteur)|Jack Lambert]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Foarskiednis===
Yn [[1959]] hie [[filmstudio]] [[Metro-Goldwyn-Mayer]] (MGM) grut súkses mei in [[Ben-Hur (film út 1959)|remake fan ''Ben-Hur'']]. Dat joech yn 'e dêropfolgjende jierren oanlieding ta it meitsjen fan ferskate oare spektakelfilms, wêrûnder ''[[Cimarron (film út 1960)|Cimarron]]'', ''[[Four Horsemen of the Apocalypse (film)|Four Horsemen of the Apocalypse]]'' en ''[[Mutiny on the Bounty (film út 1962)|Mutiny on the Bounty]]''. Yn [[1960]] sleat MGM in oerienkomst mei [[Cinerama]] foar it meitsjen fan fjouwer films. Dat [[bedriuw]] hie it nije opnameproses mei deselde namme ûntwikkele dat films yn in [[panorama (byld)|panoramysk]], ekstreem [[breedbyld]] opsmiet, dy't fertoant wurde moasten op in rûngear filmskerm. (Hoewol't it resultaat foar dy tiid ferbluffend wie, die bliken dat sokke films inkeld yn slim skeinde foarm oerset wurde koene nei normaal formaat, dat yn 'e measte bioskopen brûkt wurde moast. Der waarden troch MGM sadwaande mar twa films mei Cinerama makke, ''How the West Was Won'' en ''[[The Wonderful World of the Brothers Grimm]]''.)

[[Sjonger]] en [[akteur]] [[Bing Crosby]] melde him by MGM mei it foarstel om ynstee fan in [[tillefyzjespecial]] (dêr't er mei dwaande wie) in [[film]] te produsearjen op basis fan in rige [[foto's]] fan it [[Wylde Westen]] dy't yn it [[tydskrift]] ''[[Life (tydskrift)|Life]]'' ferskynd wiene. De [[opbringst (jild)|opbringst]] soe nei it St. John's Hospital yn [[Santa Monica (Kalifornje)|Santa Monica]] (no it [[Providence Saint John's Health Center]]) gean, krekt as de opbringst fan it [[album (muzyk)|album]] ''[[How the West Was Won (album fan Bing Crosby)|How the West Was Won]]'' fan Crosby en [[Rosemary Clooney]], dat [[ynspiraasje (keunst)|ynspirearre]] wie troch itselde [[artikel (publikaasje)|artikel]] yn ''Life''. MGM hie wol belangstelling foar it projekt en kocht de [[filmrjochten]] fan Crosby. It oarspronklike plan wie om in film mei seis segminten te meitsjen, dêr't ek ferneamde persoanen as [[Buffalo Bill]], [[Jesse James]] en [[Billy the Kid]] yn foarkomme soene. In diel fan 'e opbringst soe nei it [[sikehûs]] gean en op basis dêrfan koe in stikmannich [[akteur|filmstjerren]] oerhelle wurde om ôf te sjen fan harren gebrûklike [[salaris]]sen. (It St. John's Hospital spande trouwens letter in [[rjochtsaak]] oan om in grutter part fan 'e opbringst te bemachtigjen.)
[[File:How The West Was Won (1962) - Trailer.webm|right|thumb|300px|De orizjinele [[trailer]] fan ''How the West Was Won''.]]

===Produksje===
Uteinlik waard ''How the West Was Won'' ferdield yn fiif segminten: ''The Rivers'' (&quot;De Rivieren&quot;) oer it begjin fan 'e [[kolonisaasje]] fan it [[Wylde Westen]] yn [[1839]], ''The Plains'' (&quot;De Flakten&quot;) oer de [[Kalifornyske Goudkoarts]], ''The Civil War'' (&quot;De Boargeroarloch&quot;) oer de [[Amerikaanske Boargeroarloch]], ''The Railroad'' (&quot;It Spoar&quot;) oer de oanlis fan it [[spoarline|spoar]] en de dêrmei gearhingjende ûntsluting fan it Wylde Westen, en ''The Outlaws'' (&quot;De Banditen&quot;) oer it 'nuet meitsjen' fan it Wylde Westen. [[Henry Hathaway]] [[regissearre]] ''The Rivers'', ''The Plains'' en ''The Outlaws'', wylst [[John Ford]] regisseur fan ''The Civil War'' wie en [[George Marshall (regisseur)|George Marshall]] fan ''The Railroad''. Hja wurken allegear op basis fan in [[senario]] dat skreaun wie troch [[James R. Webb]].

As [[filmprodusint|produsint]] wie foar MGM en Cinerama [[Bernard Smith (filmmakker)|Bernard Smith]] by it projekt belutsen. Foar de film wie (úteinlik) in [[budget]] beskikber fan [[$]]12&amp;nbsp;miljoen, wat no hiel gewoan is, mar yn dy tiid in reuseftich fermogen bedroech. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[William Daniels (kameraregisseur)|William Daniels]], [[Milton Krasner]], [[Charles Lang]] en [[Joseph LaShelle]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Alfred Newman (komponist)|Alfred Newman]]. De film waard frijwol hielendal op lokaasje (d.w.s. bûten de studio) opnommen, neffens produsint Smith om't it der no krekt om gie om &quot;lytse minsken tsjin 'e eftergrûn fan in útstrutsen lân&quot; sjen te litten. 

===Opnamen===
De [[opnamen (film)|opnamen]] setten yn [[maaie]] [[1961]] útein yn [[Paducah (Kentucky)]], dêr't Ford syn koarte ympresje fan 'e Amerikaanske Boargeroarloch filme. Neitiid naam Hathaway it stokje fan him oer. Der waard filme yn û.m. [[Monument Valley]], yn [[Utah]], en yn it [[Regionaal Park Wildwood]] yn [[Thousand Oaks (Kalifornje)]]. [[John Wayne]] stie goederjousk it gebrûk fan in opname fan [[Meksiko|Meksikaanske]] troepen ta, dy't eins út syn eigen film ''[[The Alamo (film út 1960)|The Alamo]]'' kaam. By it filmjen fan 'e sêne wêryn't de [[banditen]] de [[trein]] oerfalle en in [[frachtwagon]] dy't beladen is mei [[beamstam]]men syn lading ferliest, rekke [[stuntman]] Bob Morgan, de [[oarehelte|man]] fan [[aktrise]] en [[sjongster]] [[Yvonne De Carlo]], slim [[ferwûne]] doe't ien fan syn [[skonk]]en troch in stam ferplettere waard. Dy skonk moast neitiid [[amputaasje|amputearre]] wurde.
[[File:Westwon_trailer_Stewart.png|left|thumb|300px|[[Jimmy Stewart]] spile de [[rol]] fan pionier Linus Rawlings.]]

Foar de regisseurs wie it meitsjen fan ''How the West Was Won'' gjin [[ûnderfining]] dêr't se letter mei fernoegen op weromseagen. Ford ergere him giel en grien oan it Cinerama-proses, wêrfoar't er [[filmset|sets]] oanklaaie moast dy't trije kear sa breed wiene as normaal. Boppedat koed er troch it breedbyld net fierder as op [[mul]]hichte nei de [[gesicht]]en fan syn akteurs. En de opnamen moasten yn trijen dien wurde, wêrnei't letter by de [[filmmontaazje]] de trije stripen oaninoar plakt waarden. Dat betsjutte dat deselde [[sêne]] trije kear opnommen wurde moast, mei akteurs dy't bûten inoars kontekst spilen. It wie dan de taak fan 'e regisseur om derfoar te soargjen dat de posysjes en [[emoasje]]s syngroan rûnen. 

Hathaway sei letter dat it meitsjen fan ''How the West Was Won'' &quot;godferdommese problematysk&quot; wie. Dêr heakke er oan ta dat se &quot;in idioat as produsint hiene&quot;. Ek seid er: &quot;We jagen der safolle jild trochhinne dat se hàst besleaten om it lêste segmint net te dwaan. We hiene in gearkomste en ik sei: 'Jimme kinne it net sitte litte. Jimme moatte sjen litte hoe't it Westen wûn waard. It Westen waard wûn doe't de [[wet]] it der foar it sizzen krige.' &quot; Yn 'e [[postproduksje]] besleat MGM dat der in oare ein oan it segmint ''The Rivers'' breide wurde moast, sadat der noch in ekstra [[moanne (tiid)|moanne]] fan opnamen folgen.

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''How the West Was Won'' waard fersoarge troch [[Metro-Goldwyn-Mayer]]. De film gie, nuver genôch foar in folslein [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] produksje oer sa'n troch- en troch-Amerikaansk ûnderwerp, op [[1&amp;nbsp;novimber]] [[1962]] yn [[premiêre]] yn 'e [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[haadstêd]] [[Londen]]. Hy iepene dêrnei op [[20&amp;nbsp;febrewaris]] [[1963]] yn 'e [[bioskopen]] yn 'e Feriene Steaten. 
[[File:Westwon_trailer_Fonda.png|right|thumb|300px|[[Henry Fonda]] spile de [[rol]] fan [[Amerikaanske bizon|bizonjager]] Jethro Stuart.]]

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''How the West Was Won'' oer it algemien tige positive [[resinsje]]s. Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat de film in heech goedkarringspersintaazje fan 86%, basearre op 22 ûnderskate resinsjes. Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''How the West Was Won'' in goedkarringspersintaazje fan 56%, basearre op 6 resinsjes.

Yn [[1997]] waard ''How the West Was Won'' troch de [[Library of Congress]] útornearre foar preservearring foar de ivichheid yn it [[National Film Registry]], omreden fan [[kulturele]], [[histoarysk]]e of [[estetyk|estetyske]] wearde.

==Resultaat==
===Opbringst===
''How the West Was Won'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]46,5&amp;nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] teminsten $3,5&amp;nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op mear as $50&amp;nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $12&amp;nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $38&amp;nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte. Foar de mjitstêven fan [[1962]] wie dat in reuseftich [[kommersje]]el súkses.

===Prizen===
Yn [[1963]] waard ''How the West Was Won'' nominearre foar acht [[Oscar]]s, wêrûnder de [[priis (ûnderskieding)|prizen]] yn 'e [[kategory]]en [[Oscar foar Bêste Film|bêste film]], bêste [[kamerarezjy]], bêste orizjinele [[filmmuzyk]], bêste [[artdirection]] en bêste [[kostúm]]ûntwerp. De film wûn de Oscars foar bêste orizjinele senario ([[James R. Webb]]), bêste [[filmmontaazje]] ([[Harold F. Kress]]) en bêste [[lûdsmixing]] ([[Franklin Milton]]). 

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0056085/ Ynformaasje oer ''How the West Was Won'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/How_the_West_Was_Won_(film) ''References'', op dizze side].
----
{{Commonscat|How the West Was Won (film)}}
}}
{{DISPLAYTITLE:''How the West Was Won'' (film)}}

[[Kategory:Amerikaanske westernfilm]]
[[Kategory:Amerikaanske aventoerefilm]]
[[Kategory:Amerikaanske romantyske dramafilm]]
[[Kategory:Romantyske westernfilm]]
[[Kategory:Romantyske aventoerefilm]]
[[Kategory:Westernaventoerefilm]]
[[Kategory:Famyljekronyk]]
[[Kategory:Mozaykfilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan Metro-Goldwyn-Mayer]]
[[Kategory:Film fan Henry Hathaway]]
[[Kategory:Film fan John Ford]]
[[Kategory:Film fan George Marshall]]
[[Kategory:Film út 1962]]
[[Kategory:Film oer in bekend persoan]]
[[Kategory:Werjefte fan Ulysses S. Grant yn keunst en kultuer]]
[[Kategory:Werjefte fan Abraham Lincoln yn keunst en kultuer]]
[[Kategory:Werjefte fan William Tecumseh Sherman yn keunst en kultuer]]
[[Kategory:Film oer de Amerikaanske Yndiaanske oarloggen]]
[[Kategory:Film oer de Amerikaanske Boargeroarloch]]
[[Kategory:Film oer de Kalifornyske Goudkoarts]]
[[Kategory:Film oer de pelshannel yn Noard-Amearika]]
[[Kategory:Film oer in trein]]
[[Kategory:Film oer gokken]]
[[Kategory:Film oer desersje]]
[[Kategory:Film oer de Amerikaanske frontier]]</text>
      <sha1>b0nz65rng911b938ogbyhzk23ocxhio</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>List fan minsken dy't berne en/of stoarn binne yn Los Angeles</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162332</id>
    <revision>
      <id>1231648</id>
      <parentid>1207479</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T16:14:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Stoarn yn Los Angeles */ +</comment>
      <origin>1231648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8077" sha1="dhyibvq20rwjts0n4pa3n7dxej7tf00" xml:space="preserve">Dit is in '''list fan minsken dy't berne en/of stoarn binne yn [[Los Angeles]]'''.
__TOC__
===Berne yn Los Angeles===
N.B.: Dizze list stiet op folchoarder fan bertejier.
* [[Adlai Stevenson II]] (1900-1965), [[politikus]]
* [[John Cage]] (1912-1992), [[komponist]]
* [[Dorothy DeBorba]] (1925-1910), aktrise
* [[Richard Crenna]] (1926-2003), [[akteur]]
* [[H.R. Haldeman]] (1926-1993), stêfsjef fan it [[Wite Hûs (Washington D.C.)|Wite Hûs]] ûnder presidint [[Richard Nixon]]
* [[Marilyn Monroe]] (1926-1962), aktrise
* [[John Drew Barrymore]] (1932-2004), akteur
* [[James B. Sikking]] (1934), akteur
* [[Herb Alpert]] (1935), [[muzikant]] en komponist
* [[David Carradine]] (1936-2009), akteur
* [[Dustin Hoffman]] (1937), akteur
* [[George Takei]] (1937), akteur, [[skriuwer]] en [[homorjochten|homorjochte-aktivist]]
* [[Roger E. Mosley]] (1938), akteur
* [[Larry Niven]] (1938), [[science fiction]]-skriuwer
* [[Roy Ayers]] (1940), muzikant
* [[Beau Bridges]] (1941), akteur
* [[William Sarabande]] ([[pseudonym]] fan Joan Lesley Hamilton Cline) (1942), skriuwster
* [[Sharon Gless]] (1943), aktrise
* [[Grant McCune]] (1943-2010), [[special effects]]-technikus
* [[Randy Newman]] (1943), [[sjonger]], muzikant, komponist en [[liet]]sjesskriuwer
* [[Mia Farrow]] (1945), aktrise
* [[Raymond E. Feist]] (1945), [[fantasy (sjenre)|fantasy]]skriuwer
* [[Diane Keaton]] (1946-2025), aktrise
* [[Cheech Marin]] (1946), akteur en [[komyk]]
* [[Liza Minnelli]] (1946), aktrise, [[sjongster]] en [[dûnseresse]]
* [[Ry Cooder]] (1947), [[gitaar|gitarist]]
* [[Ed Begley jr.]] (1949), akteur
* [[Jeff Bridges]] (1949), akteur
* [[Natalie Cole]] (1950), sjongster
* [[Kay Lenz]] (1953), aktrise
* [[Corbin Bernsen]] (1954), akteur
* [[Katey Sagal]] (1954), aktrise
* [[Susanne Blakeslee]] (1956), [[musical]]- en [[stimaktrise]]
* [[Denise Crosby]] (1957), aktrise
* [[Madeleine Stowe]] (1958), aktrise
* [[Jennifer Tilly]] (1958), aktrise
* [[Busty Dusty]] (1959), neakenmodel en stripper
* [[Florence Griffith Joyner]], byneamd Flo-Jo (1959-1998), [[atletyk|atlete]]
* [[Val Kilmer]] (1959), akteur
* [[Heather Locklear]] (1961), aktrise
* [[Jodie Foster]] (1962), aktrise
* [[Jennifer Jason Leigh]] (1962), aktrise
* [[Lisa Kudrow]] (1963), aktrise
* [[Tatum O'Neal]] (1963), aktrise
* [[Bridget Fonda]] (1964), aktrise
* [[Melissa Gilbert]] (1964), aktrise
* [[Dyanna Lauren]] (1965), pornoaktrise
* [[C. Thomas Howell]] (1966), akteur
* [[Petra Verkaik]] (1966), [[neakenmodel]]
* [[Laura Dern]] (1967), aktrise
* [[Tori Welles]] (1967), pornoaktrise
* [[Jennifer Aniston]] (1969), aktrise
* [[Ice Cube]] (1969), [[rap]]per en akteur
* [[Shay Fox]] (1969), pornoaktrise
* [[Billy Glide]] (1970-2014), pornoakteur
* [[Leslie Iwerks]] (1970), [[dokumintêre]]makster
* [[Francesca Le]] (1970), [[pornoaktrise]]
* [[Christina Applegate]] (1971), aktrise
* [[Jenna Elfman]] (1971), aktrise
* [[Christy Lemire]] (1972), [[filmkritika]]
* [[Cory Lidle]] (1972), [[honkbal]]spiler
* [[Brittany O'Connell]] (1972), pornoaktrise
* [[Gwyneth Paltrow]] (1972), aktrise
* [[Tracee Ellis Ross]] (1972), aktrise
* [[Justin Slayer]] (1972), pornoregisseur, -produsint en -akteur
* [[Juliette Lewis]] (1973), aktrise
* [[Tori Spelling]] (1973), aktrise
* [[Leonardo DiCaprio]] (1974), akteur
* [[Grace Park (aktrise)|Grace Park]] (1974), aktrise
* [[Angelina Jolie]] (1975), aktrise
* [[Marion Jones]] (1975), atlete
* [[Daron Malakian]] (1975), [[gitaar|gitarist]] en sjonger
* [[Papillon (pornografysk aktrise)|Papillon]] (1975), pornoaktrise
* [[Jaylene Rio]] (1975), pornoaktrise
* [[Jada Fire]] (1976), pornoaktrise
* [[Robin Thicke]] (1977), sjonger en lietsjeskriuwer
* [[Catalina (pornografysk aktrise)|Catalina]] (1978), pornoaktrise
* [[Nikki Cox]] (1978), akteur
* [[Kate Hudson]] (1979), aktrise
* [[Simone West]] (1979), pornoaktrise
* [[Jake Gyllenhaal]] (1980), akteur
* [[Kim Kardashian]] (1980), [[realitytelefyzje|realitytillefyzjepersoanlikheid]], [[model (berop)|model]] en aktrise
* [[Chris Pine]] (1980), akteur
* [[Joseph Gordon-Levitt]] (1981), akteur
* [[Mercedes Carrera]] (1982), pornoaktrise
* [[Ashley Fires]] (1982), pornoaktrise
* [[Jenna Brooks]] (ek bekend as Bambi Bliss) (1983), pornoaktrise
* [[Andrew Garfield]] (1983), skriuwer
* [[Havana Ginger]] (1984), pornoaktrise
* [[Khloé Kardashian]] (1984), realitytillefyzjepersoanlikheid, model en aktrise
* [[Vicki Chase]] (1985), pornoaktrise
* [[Yurizan Beltran]] (1986), pornoaktrise
* [[Mary-Kate en Ashley Olsen]] (1986), aktrises
* [[Misty Stone]] (1986), pornoaktrise
* [[Kesha]] (1987), sjongster en rapster
* [[Chloe Dykstra]] (1988), model en aktrise
* [[Alexandra Krosney]] (1988), aktrise
* [[Logan Long]] (1988-2022), pornoakteur
* [[Sara Paxton]] (1988), aktrise
* [[Chanel West Coast]] (1988),  presintatrise, model en rapper
* [[Elizabeth Olsen]] (1989), aktrise
* [[Victoria Justice]] (1993), aktrise en sjongster
* [[Sarah Gilman]] (1996), aktrise

===Stoarn yn Los Angeles===
N.B.: Dizze list stiet op folchoarder fan stjerjier.
* [[Wyatt Earp]] (1848-1929), [[plysjeman]], [[revolverman]] en ikoan fan it [[Wylde Westen]]
* [[Jean Harlow]] (1911-1937), [[aktrise]]
* [[F. Scott Fitzgerald]] (1896-1940), [[skriuwer]]
* [[Frank Brownlee]] (1874-1948), akteur
* [[Bela Lugosi]] (1882-1956), akteur
* [[Humphrey Bogart]] (1899-1957), akteur
* [[Marilyn Monroe]] (1926-1962), aktrise
* [[Aldous Huxley]] (1894-1963), [[skriuwer]]
* [[Lolle Piers de Boer]] (1881-1964), [[histoarikus]]
* [[Clara Bow]] (1905-1965), aktrise
* [[Walt Disney]] (1901-1966), [[stripferhaal|strip]]tekener en [[film]]- en [[tekenfilm]]produsint
* [[Robert Kennedy]] (1925-1968), [[politikus]]
* [[Sharon Tate]] (1943-1969), aktrise
* [[Groucho Marx]] (1890-1977), akteur en [[komyk]]
* [[Kim Winona]] (1930-1978), aktrise en [[keunstskilderesse]]
* [[Alfred Hitchcock]] (1899-1980), [[film]][[regisseur]]
* [[Henry Fonda]] (1905-1982), akteur
* [[Truman Capote]] (1924-1984), skriuwer
* [[Fred Astaire]] (1899-1987), akteur en [[dûnser]]
* [[Danny Kaye]] (1911-1987), akteur en komyk
* [[Mel Blanc]] (1908-1989), [[stimakteur]]
* [[Marija Gimbutas]] (1921-1994), [[archeologe]]
* [[Lana Turner]] (1921-1995), aktrise
* [[Joanne Dru]] (1922-1996), aktrise
* [[The Notorious B.I.G.]] (1972-1997), [[rap]]per
* [[Frank Sinatra]] (1915-1998), [[sjonger]]
* [[Loretta Young]] (1913-2000), aktrise
* [[George Harrison]] (1943-2001), sjonger en [[muzikant]]
* [[Gregory Peck]] (1916-2003), akteur
* [[Marlon Brando]] (1924-2004), akteur
* [[Ronald Reagan]] (1911-2004), akteur, [[politikus]] en [[presidint]] fan 'e [[Feriene Steaten]]
* [[Virginia Mayo]] (1920-2005), aktrise
* [[Don Knotts]] (1924-2006), akteur
* [[Floyd Red Crow Westerman]] (1936-2007), [[sjonger]], akteur en [[aktivist]]
* [[Bettie Page]] (1923-2008), aktrise en [[fetysjmodel]]
* [[Michael Jackson]] (1958-2009), sjonger
* [[Zelda Rubinstein]] (1933-2010), aktrise
* [[Hunter Bryce]] (1980-2011), [[pornoaktrise]]
* [[Bubba Smith]] (1945-2011), [[Amerikaansk fuotbal]]spiler en akteur
* [[Robert Loggia]] (1930-2015), akteur
* [[Nancy Davis Reagan]] (1921-2016), aktrise en [[first lady]] fan de Feriene Steaten
* [[Garry Shandling]] (1949-2016), komyk en akteur
* [[Carrie Fisher]] (1956-2016), aktrise en skriuwster
* [[Zsa Zsa Gábor]] (1917-2016), aktrise
* [[Debbie Reynolds]] (1932-2016), aktrise
* [[Miguel Ferrer]] (1955-2017), akteur
* [[Bill Paxton]] (1955-2017), akteur
* [[Richard Schickel]] (1933-2017), [[sjoernalist]] en [[filmkritikus]]
* [[Robert Forster (akteur)|Robert Forster]] (1941-2019), akteur
* [[Katherine Helmond]] (1929-2019), aktrise
* [[Alex Trebek]] (1940-2020), kwismaster
* [[Anne Heche]] (1969-2022), kwismaster
* [[Leslie Jordan]] (1955-2022), akteur
* [[Angela Lansbury]] (1925-2022), aktrise
* [[Logan Long]] (1988-2022), pornoakteur
* [[Candy Manson]] (1983-2022), pornoaktrise

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_people_from_Los_Angeles ''References'', op dizze side].
}}

[[Kategory:Los Angeles]]
[[Kategory:List|Los Angeles]]</text>
      <sha1>dhyibvq20rwjts0n4pa3n7dxej7tf00</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gruttestêdebelied</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162566</id>
    <revision>
      <id>1231682</id>
      <parentid>1154267</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T20:15:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SpinnerLaserzthe2nd</username>
        <id>44104</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Sittard-Geleen Vlag.svg]] → [[File:Flag of Sittard-Geleen.svg]]</comment>
      <origin>1231682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11903" sha1="fqz0cd057v1bgwyj2p5z2vl6uqvx0h6" xml:space="preserve">{{Posysjekaart+|Nederlân|caption=Lizzing fan alle stêden út it gruttestêdebeleid (G4 yn giel; G40 yn blau)|width=400|float=right|places=
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.35|lon=4.86|mark=Gold_pog.svg|position=none|label=[[Amsterdam]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=51.88|lon=4.48|mark=Gold_pog.svg|position=none|label=[[Rotterdam]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.10|lon=4.30|mark=Gold_pog.svg|position=none|label=[[De Haach]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.08|lon=5.11|mark=Gold_pog.svg|position=none|label=[[Utert (stêd)|Utert]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=51.42|lon=5.46|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Eindhoven]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=51.53|lon=5.08|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Tilburch]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=53.21|lon=6.54|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Grins (stêd)|Grins]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.35|lon=5.21|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Almeare]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=51.56|lon=4.75|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Breda]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=51.80|lon=5.83|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Nimwegen]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.21|lon=6.86|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Ynskedee]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.21|lon=5.91|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Apeldoarn (gemeente)|Apeldoarn]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.37|lon=4.61|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Haarlim]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.14|lon=5.37|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Amersfoart]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=51.94|lon=5.88|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Arnhim]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.45|lon=4.75|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Saanstêd]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.29|lon=4.64|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Haarlimmermar]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=51.69|lon=5.30|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[De Bosk (gemeente)|De Bosk]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.06|lon=4.48|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Zoetermeer]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.50|lon=6.08|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Swol]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=50.85|lon=5.69|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Maastricht]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.15|lon=4.48|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Leien]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=51.8|lon=4.67|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Doardt]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.05|lon=5.67|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Ede (gemeente)|Ede]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=53.19|lon=5.8|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.78|lon=6.88|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Emmen (gemeente)|Emmen]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.13|lon=4.66|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Alfen oan de Ryn (gemeente)|Alfen oan de Ryn]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=51.37|lon=6.17|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Fenlo (gemeente)|Fenlo]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.01|lon=4.36|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Delft]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.25|lon=6.15|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Dimter]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.62|lon=4.77|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Alkmar]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=51|lon=5.85|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Sittard-Geleen]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=51.48|lon=5.65|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Helmond]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=50.89|lon=5.98|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Hearlen]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=51.77|lon=5.5|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Oss]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.27|lon=6.8|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Hengelo (Oerisel)|Hengelo]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=51.53|lon=4.46|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Roosendaal]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=51.92|lon=4.4|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Skiedam]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.51|lon=5.48|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Lelystêd]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.37|lon=6.67|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Almelo]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.02|lon=4.71|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Gouda]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.65|lon=5.07|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Hoarn (Noard-Hollân)|Hoarn]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.99|lon=6.56|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Assen]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.22|lon=5.18|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Hilfertsom]]}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.31|lon=4.87|mark=Cyan_pog.svg|position=none|label=[[Amstelfean]]}}
}}
It '''gruttestêdebelied''' (GSB) waard yn [[1994]] troch de [[Nederlân]]ske ryksoerheid opset as spearpunt fan it [[kabinet-Kok I]]. Hy waard opset ûnder lieding fan [[steatssekretaris]] [[Jacob Kohnstamm]] (D66), en ûnder it [[kabinet-Kok II]] fuortset troch minister [[Roger van Boxtel]] (D66). Under de kabinetten-Balkenende ferdwûn it nei de eftergrûn. De minister foar it grutte-stêdebelied en yntegraasje waard ferfongen troch in [[minister foar Ymmigraasje, Yntegraasje en Asyl]].

== Fan G4 nei G44 ==
Under it [[kabinet-Kok I]] rjochte it belied him op de fjouwer grutte stêden, [[De Haach]], [[Utert (stêd)|Utert]], [[Rotterdam (gemeente)|Rotterdam]] en [[Amsterdam]] (de G4). Letter waard er útwreide mei 27 grutte en middelgrutte gemeenten (de G27). Op [[28 april]] [[2009]] kamen dêr de gemeenten [[Almeare]], [[Apeldoarn]], [[Ede (gemeente)|Ede]], [[Haarlimmermar]] en [[Zoetermeer]] (de saneamde [[Cynthia Ortega-Martijn|Ortega]]-gemeenten) bij. Mei yngong fan [[1 maart]] [[2011]] [[Delft]] en [[Gouda]], mei yngong fan [[1 maaie]] [[2014]] [[Oss]],&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20151208123611/http://g32.nl/DATABANK/Nieuwsarchief/2014/G32_verwelkomt_gemeente_Oss_als_35ste_lid ''G32 verwelkomt gemeente Oss als 35ste lid''] (argivearre)&lt;/ref&gt; mei yngong fan [[25 septimber]] 2014 [[Roosendaal]],&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20141029173005/http://g32.nl/DATABANK/Nieuwsarchief/G32_verwelkomt_36e_lid_gemeente_Roosendaal ''G32 verwelkomt 36e lid: gemeente Roosendaal''] (argivearre)&lt;/ref&gt; mei yngong fan [[20 novimber]] 2014 [[Alfen oan de Ryn]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20151208181106/http://g32.nl/DATABANK/Nieuwsarchief/2014/G32_verwelkomt_37e_lid_gemeente_Alphen_aan_den_Rijn ''G32 verwelkomt 37e lid: gemeente Alphen aan den Rijn''] (argivearre)&lt;/ref&gt; mei yngong fan [[2 desimber]] [[2016]] [[Hoarn (Noard-Hollân)|Hoarn]], en mei yngong fan [[1 jannewaris]] [[2018]] [[Assen]] en [[Hilfertsom]], dêr't it totaal G32-gemeenten op 40 troch kaam. Nei oanlieding dêrfan besleat it Stêdenetwurk G32 him mei yngong fan 2018 Stêdenetwurk G40 te neamen.&lt;ref&gt;[https://www.g40stedennetwerk.nl/nieuws/stedennetwerk-g32-gaat-door-als-g40 ''Stedennetwerk G32 gaat door als G40''], Stêdenetwurk G40, 15 febrewaris 2018&lt;/ref&gt; Op [[1 july]] [[2022]] kaam [[Amstelfean]] bij it stêdenetwurk G40,&lt;ref&gt;[https://www.g40stedennetwerk.nl/nieuws/amstelveen-nieuw-lid-g40 ''Amstelveen is nieuw lid geworden''] www.g40stednnetwerk.nl Oproppen 20 novimber 2022&lt;/ref&gt; dêr't it totaal G40-gemeenten op 41 troch kaam. Dêrmei komt dus it totale tal (middel)grutte stêden op 45. Dat binne de G4 en de G40 (of G27 of G32, nei eardere tallen). Hja wurde byinoar wol de G31-gemeenten neamd, nei it ''oarspronklike'' tal.&lt;ref&gt;De terminology is dus in bytsje betiisd; sjoch ûnder &quot;Keppelings om utens&quot; foar it aktuele brûken fan de term G32, sjoch bygelyks [http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/rapporten/2013/11/27/presteren-woningcorporaties.html] foar it brûken yn 2013 fan de termen G27 en G31. De termen G32 en G31 wurde almeast net beide yn deselde tekst brûkt.&lt;/ref&gt;

Boargemaster fan [[Breda]], [[Paul Depla]], is sûnt 15 maart 2019 foarsitter fan it G40-netwurk, dy't er doe oernaam fan syn foargonger, de [[List fan boargemasters fan Ljouwert|boargemaster fan Ljouwert]] [[Ferd Crone]], dy't fan 25 septimber 2014 oant 15 maart 2019 foarsitter wie.

== G4 ==
De G4 bestiet út:
* [[Ofbyld:Flag_of_Amsterdam.svg|border|20px]] [[Amsterdam]] 
* [[Ofbyld:Flag_of_The_Hague.svg|border|20px]] [[De Haach]]
* [[Ofbyld:Flag_of_Rotterdam.svg|border|20px]] [[Rotterdam (gemeente)|Rotterdam]]
* [[Ofbyld:Flag_of_Utrecht_city.svg|border|20px]] [[Utert (stêd)|Utert]]

== G40 ==
De G40-gemeenten binne&lt;ref&gt;[https://www.g40stedennetwerk.nl/stedennetwerk-g40/41-steden 41 stêden] www.g40stedennetwerk.nl Oproppen op 20 novimber 2022 &lt;/ref&gt;:
{| 
|
*[[Ofbyld:Alkmaar_Flag.svg|border|20px]] [[Alkmar]]
*[[Ofbyld:Almelo_flag_outline.svg|border|20px]] [[Almelo]]
*[[Ofbyld:Almere_vlag.svg|border|20px]] [[Almeare]]
*[[Ofbyld:Vlag_Alphen_aan_den_Rijn.svg|border|20px]] [[Alfen oan de Ryn]]
*[[Ofbyld:Amersfoort_flag_outline.svg|border|20px]] [[Amersfoart]]
*[[Ofbyld:Amstelveen_flag.svg|border|20px]] [[Amstelfean]]
*[[Ofbyld:Apeldoorn_vlag.svg|border|20px]] [[Apeldoarn]]
*[[Ofbyld:VlagArnhem.svg|border|20px]] [[Arnhim]]
*[[Ofbyld:Flag_of_Assen.svg|border|20px]] [[Assen]]
*[[Ofbyld:Flag_of_'s-Hertogenbosch.svg|border|20px]] [[De Bosk (gemeente)|De Bosk]]
*[[Ofbyld:Flag_of_Breda.svg|border|20px]] [[Breda]]
*[[Ofbyld:Flag_of_Delft.svg|border|20px]] [[Delft]]
*[[Ofbyld:Deventer_vlag.svg|border|20px]] [[Dimter]]
*[[Ofbyld:Flag_of_Dordrecht.svg|border|20px]] [[Doardt]]
|
*[[Ofbyld:Flag_of_Ede.svg|border|20px]] [[Ede (gemeente)|Ede]]
*[[Ofbyld:Flag_of_Eindhoven.svg|border|20px]] [[Eindhoven]]
*[[Ofbyld:Emmen_vlag.svg|border|20px]] [[Emmen (gemeente)|Emmen]]
*[[Ofbyld:Venlo_vlag.svg|border|20px]] [[Fenlo]]
*[[Ofbyld:Flag_of_Gouda.svg|border|20px]] [[Gouda]]
*[[Ofbyld:Flag_of_Groningen_City.svg|border|20px]] [[Grins (stêd)|Grins]]
*[[Ofbyld:Flag_Haarlem.svg|border|20px]] [[Haarlim]]
*[[Ofbyld:Haarlemmermeer_vlag_2019.svg|border|20px]] [[Haarlimmermar]]
*[[Ofbyld:Heerlen_vlag.svg|border|20px]] [[Hearlen]]
*[[Ofbyld:Helmond_vlag.svg|border|20px]] [[Helmond]]
*[[Ofbyld:Flag_of_Hengelo,_Overijssel.svg|border|20px]] [[Hengelo (gemeente)|Hengelo]]
*[[Ofbyld:Hilversum_vlag.svg|border|20px]] [[Hilfertsom]]
*[[Ofbyld:Flag_of_Hoorn.svg|border|20px]] [[Hoarn (Noard-Hollân)|Hoarn]]
*[[Ofbyld:Flag_of_Enschede.svg|border|20px]] [[Ynskedee (gemeente)|Ynskedee]]
|
*[[Ofbyld:Flag_of_Leiden.svg|border|20px]] [[Leien]]
*[[Ofbyld:Flag_of_Lelystad.svg|border|20px]] [[Lelystêd]]
*[[Ofbyld:Leeuwarden_vlag_2014.svg|border|20px]] [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]]
*[[Ofbyld:Flag_of_Maastricht.svg|border|20px]] [[Maastricht]]
*[[Ofbyld:Flag_of_Nijmegen.svg|border|20px]] [[Nimwegen]]
*[[Ofbyld:Flag_of_Oss.svg|border|20px]] [[Oss]]
*[[Ofbyld:Roosendaal_vlag.svg|border|20px]] [[Roosendaal]]
*[[Ofbyld:Flag_of_Zaanstad.svg|border|20px]] [[Saanstêd]]
*[[Ofbyld:Flag of Sittard-Geleen.svg|border|20px]] [[Sittard-Geleen]]
*[[Ofbyld:Flag_of_Schiedam.svg|border|20px]] [[Skiedam]]
*[[Ofbyld:Flag_of_Zwolle.svg|border|20px]] [[Swol]]
*[[Ofbyld:Flag_of_Tilburg.svg|border|20px]] [[Tilburch]]
*[[Ofbyld:Zoetermeer_vlag.svg|border|20px]] [[Zoetermeer]]
|}

== Doel ==
It gruttestêdebelied hat as doel it wenjen, wurkjen en libben yn de 45 grutte stêden te ferbetterjen. Yn it gruttestêdebelied wurdt foar in tiirek fan 5 jier ôfsprutsen hokker resultaten op ferskate mêden helle wurde moatte. Yn it belied wurdt oan de stêden oerlitten hoe't dy resultaten helle wurde sillen.

== Sjoch ek ==
* [[List fan grutste gemeenten yn Nederlân]]

== Keppelings om utens ==
* [https://web.archive.org/web/20161226232118/http://www.grotestedenbeleid.nl/ De Krachtige stad]. Offisjele webside fan it Gruttestêdebelied argivearre yn it [[Internet Archive]] op 26 desimber 2016.
* [https://www.g40stedennetwerk.nl/ Stêdenetwurk G40]

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

[[Kategory:Romtlike oardering yn Nederlân]]
[[Kategory:Yntroduksje út 1994]]</text>
      <sha1>fqz0cd057v1bgwyj2p5z2vl6uqvx0h6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:John Wick</title>
    <ns>10</ns>
    <id>163840</id>
    <revision>
      <id>1231696</id>
      <parentid>1105300</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T21:32:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>by de tiid brocht</comment>
      <origin>1231696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="985" sha1="q13xmquqg66e5bzyt3j9veqf3dagikt" xml:space="preserve">{| class=toccolours style=&quot;font-size:85%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both;&quot; width=&quot;100%&quot;
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFD700&quot; width=&quot;100%&quot; | [[John Wick (franchise)|John Wick]]
|-
!  align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFFF33&quot; width=&quot;100%&quot; | &lt;div style=&quot;float:left;width:0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt; films || 
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot; colspan=&quot;2&quot; | [[John Wick (film)|John&amp;nbsp;Wick]]&amp;nbsp;(2014)&amp;nbsp;• [[John&amp;nbsp;Wick:&amp;nbsp;Chapter&amp;nbsp;2]]&amp;nbsp;(2017)&amp;nbsp;• [[John&amp;nbsp;Wick:&amp;nbsp;Chapter&amp;nbsp;3&amp;nbsp;–&amp;nbsp;Parabellum]]&amp;nbsp;(2019)&amp;nbsp;• [[John&amp;nbsp;Wick:&amp;nbsp;Chapter&amp;nbsp;4]]&amp;nbsp;(2023)&amp;nbsp;• [[Ballerina (film út 2025)|Ballerina]]&amp;nbsp;(2025)&lt;br&gt;
|-
!  align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFFF33&quot; width=&quot;100%&quot; | &lt;div style=&quot;float:left;width:0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt; telefyzjesearjes || 
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot; | [[The Continental: From the World of John Wick]]&amp;nbsp;(2023)&lt;br&gt;
|}</text>
      <sha1>q13xmquqg66e5bzyt3j9veqf3dagikt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Wick (franchise)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163841</id>
    <revision>
      <id>1231697</id>
      <parentid>1105301</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T22:21:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Films */ by de tiid</comment>
      <origin>1231697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14446" sha1="2zofw7l50r257nfdhld3ixdfb1ghgrf" xml:space="preserve">{{Mediafranchise
| ôfbylding              = John Wick film logo.png
| ôfbyldingstekst        = 
| ôfbyldingsbreedte      = 
| namme                  = ''John Wick''
| betinker               = [[Derek Kolstad]]
| eigner                 = [[Lionsgate Films]]
| lân                    = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| begjinjier             = [[2014]]
| einjier                = 
| langspylfilms          = ● ''[[John Wick (film)|John Wick]]''&lt;br&gt;● ''[[John Wick: Chapter 2]]''&lt;br&gt;● ''[[John Wick: Chapter 3 – Parabellum|John Wick: Chapter 3 – &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Parabellum]]'' &lt;br&gt;● ''John Wick: Chapter 4''&lt;br&gt;● ''John Wick: Chapter 5''&lt;br&gt;● ''Ballerina''
| koarte films           = 
| dokumintêres           = 
| tillefyzjefilms        = 
| searjes                = ''The Continental''
| tekenfilmsearjes       = 
| specials               = 
| toanielstikken         = 
| fideospultsjes         = ● ''[[Payday 2: John Wick]]'' &lt;br&gt;● ''[[John Wick Chronicles]]'' &lt;br&gt;● ''[[John Wick Hex]]''
| boerdspullen           = 
| kaartspullen           = 
| romans                 = 
| ferhalen               = 
| ferhalebondels         = 
| companionboeken        = 
| strips                 = ''[[John Wick (stripsearje)|John Wick]]''
| soundtracks            = ● [[John Wick (soundtrack)|John Wick]]''&lt;br&gt;● [[John Wick: Chapter 2 (soundtrack)|John Wick: Chapter 2]]''&lt;br&gt;● [[John Wick: Chapter 3 – Parabellum (soundtrack)|John Wick: Chapter 3 – &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Parabellum]]'' 
| webside                = 
}}
'''''John Wick''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[mediafranchise]] op basis fan in [[filmsearje|rige]] [[neo-noir]]-[[aksjefilm]]s. De franchise waard yn [[2014]] skepen troch [[senarioskriuwer]] [[Derek Kolstad]], de [[auteur]] fan it [[senario]] fan 'e earste [[film]], ''[[John Wick (film)|John Wick]]''. It [[haadpersonaazje]] fan 'e franchise is [[John Wick (personaazje)|John Wick]], in uterst gefaarlike [[hiermoardner]] dy't 'mei [[pinsjoen]]' gien is. Yn 'e earste film giet er wer oan it wurk as er it [[slachtoffer]] wurdt fan in [[ynbraak]] troch leden fan 'e [[Russyske maffia]] dy't syn [[auto]] [[tsjeafte|stelle]] en syn [[hûn]]tsje [[dea]]meitsje. De franchise ''John Wick'' is eigendom fan [[filmstudio]] [[Lionsgate Films]] en bestiet anno [[2023]] út trije films mei noch trije oaren yn [[preproduksje]]. Fierders is der ek in [[tillefyzjesearje]] pland en besteane der ferskate [[fideospultsje]]s en in [[strip]]searje basearrre op 'e films.

==Films==
===''John Wick''===
{{Apart|John Wick (film)}}
Yn ''John Wick'' komt de sjogger yn 'e kunde mei [[John Wick (personaazje)|John Wick]] ([[Keanu Reeves]]), in rêstend [[hiermoardner]] dy't [[rou]]t om syn koartby oan in [[dea|terminale]] [[sykte]] [[ferstoarne]] [[oarehelte|frou]]. Der wurdt in [[hûn|jonghûntsje]] by him brocht, in kado wêrfan't de besoarging beävensearre is troch syn frou foar't se stoar, sadat er yn dizze drege tiid net hielendal allinne wêze sil. Op in [[nacht]] [[ynbraak|brekke]] in stikmannich leden fan 'e [[Russyske maffia]] by Wick yn. Hja steane û.l.f. 'e [[arrogânsje|arrogante]] Iosef Tarasov ([[Alfie Allen]]), de bedoarne [[soan]] fan maffiabaas Viggo Tarasov ([[Michael Nyqvist]]), dy't Wick syn [[Ford Mustang Mach&amp;nbsp;1]] [[begear]]t. Hja [[mishanneling|slane Wick folslein yninoar]] en [[dieverij|stelle]] de [[auto]], mar wat Wick [[poerrazen]] makket, is it feit dat Iosef sûnder lykfol hokker needsaak it jonghûntsje dea skopt. As Viggo Tarasov ûntdekt wat syn soan dien hat, is er yn alle steaten, mar tsjin dy tiid is it te let om 'e yn gong sette keatling fan foarfallen noch te kearen. Wick komt spesjaal werom út syn [[pinsjoen]] om mei Iosef en syn trewanten ôf te weven, en Viggo, dy't syn soan beskermje wol, hat gjin oare kar as om in oarloch tsjin Wick te begjinnen.

''John Wick'' waard [[regissearre]] troch [[Chad Stahelski]] nei in [[senario]] fan [[Derek Kolstad]]. De film gie op [[24&amp;nbsp;oktober]] [[2014]] yn [[premiêre]], en brocht [[$]]86&amp;nbsp;miljoen op tsjin in [[budget]] fan $20 oant 30&amp;nbsp;miljoen. 

===''John Wick: Chapter 2''===
{{Apart|John Wick: Chapter 2}}
Yn ''John Wick: Chapter 2'' wurdt John Wick (Keanu Reeves) ûnder druk set troch Santino d'Antonio ([[Riccardo Scamarcio]]), in baas fan 'e [[Camorra]], de [[Napels|Napolitaanske]] [[maffia]]. Dyselde wol dat er syn [[suster]] Gianna ([[Claudia Gerini]]) foar him [[moard|fermoardet]], sadat hy har plak oernimme kin oan 'e Hege Tafel, de bestjoersrie fan alle organisearre misdie wêr ek yn 'e wrâld. Mei tsjinnichheid stimt Wick ta, mar neitiid besiket D'Antonio om Wick te eliminearjen, sadat der gjin [[tsjûge (strafrjocht)|tsjûgen]] binne fan wat er dien hat. Dat brekt him lykwols raar op, want Wick is net maklik út 'e wei te romjen. Ynstee giet Wick op jacht nei D'Antonio, en as er yn 'e lytse loege komt te sitten, wit er help te besetten fan 'e kening fan 'e [[Bowery]] ([[Laurence Fishburne]]), dy't ek gjin trien om it ferskieden fan D'Antonio litte sil. D'Antonio siket op 't langelêst beskûl yn it Continental Hotel, dat [[neutraliteit|neutrale grûn]] is. Wick lit dan sjen dat er him neat oan 'e regels fan 'e [[ûnderwrâld (misdie)|ûnderwrâld]] gelegen lizze lit. Dat liedt ta syn '[[ekskommunikaasje]]', mar Winston, de manager fan it Continental, jout him in [[oere]] om te ûntkommen foar't dy [[straf]] yngiet.

''John Wick: Chapter 2'' waard regissearre troch Chad Stahelski nei in senario fan Derek Kolstad. De film gie op [[30&amp;nbsp;jannewaris]] [[2017]] yn premiêre, en brocht $171,5&amp;nbsp;miljoen op tsjin in budget fan $40&amp;nbsp;miljoen. 

===''John Wick: Chapter 3 – Parabellum''===
{{Apart|John Wick: Chapter 3 – Parabellum}}
Yn ''John Wick: Chapter 3 – Parabellum'' is John Wick (Keanu Reeves) 'ekskommunisearre' troch de ûnderwrâld om't er in lid fan 'e Hege Tafel deade hat op [[neutraliteit|neutrale grûn]]. Der stiet in [[preemje (strafferfolging)|priis op syn holle]] en hy moat flechtsje om it faaie [[libben]] derôf te rêden, wylst er oeral efterfolge wurdt troch [[kriminelen]] dy't de preemje opstrike wolle. Troch in âlde [[skuld (jild)|skuld]] te ynjen fan 'e Direktrise ([[Anjelica Huston]]), dy't yn [[New York (stêd)|New York]] oer it [[misdiesyndikaat]] fan 'e [[Wyt-Ruslân|Wytrussyske]] [[Roma (folk)|Roma]] hearsket, wit er út 'e [[Feriene Steaten]] te ûntkommen. Hy bedarret yn [[Kasablanka]], dêr't er help wit te besetten fan in oare [[hiermoardner]], Sofia al-Azwar ([[Halle Berry]]). Wilens krije de lju dy't him holpen (Winston, de kening fan 'e [[Bowery]] en de Direktrise), in arbiter fan 'e Hege Tafel op besite, dy't harren straffe wol foar it ferlienen fan bystân oan him. Wick siket de Aldste op, de iennichste dy't boppe de Hege Tafel stiet, mar dy stelt him foar in aaklike kar.

''John Wick: Chapter 3 – Parabellum'' waard ek wer regissearre troch Chad Stahelski nei in senario dat diskear skreaun wie troch Derek Kolstad, [[Shay Hatten]], [[Chris Collins (skriuwer)|Chris Collins]] en [[Marc Abrams]]. De film gie op [[9&amp;nbsp;maaie]] [[2019]] yn premiêre, en brocht $327,3&amp;nbsp;miljoen op tsjin in budget fan $75&amp;nbsp;miljoen. 
[[File:Keanu Reeves 2014.jpg|right|thumb|160px|[[Akteur]] [[Keanu Reeves]], dy't yn 'e ''John Wick''-films de [[titelrol]] fertolket.]]

===''John Wick: Chapter 4''===
{{Apart|John Wick: Chapter 4}}
Yn ''John Wick: Chapter 4'' blykt in troch de Hege Tafel deawaande John Wick (Keanu Reeves) dochs net dea te wêzen. Hy set syn syktocht nei [[wraak]] tsjin 'e Hege Tafel fuort en lit dêrby in spoar fan liken nei. De Hege Tafel reägearret troch Vincent Bisset [[markys]] de Gramont ([[Bill Skarsgård]]) de frije hân te jaan om regaad te meitsjen. Dyselde twingt de [[blinens|bline]] hiermoardner Caine ([[Donnie Yen]]) om efter Wick oan te gean. Winston Scott ([[Ian McShane]]), de manager fan it New York Continental, dy't syn eigen griven tsjin Gramont hat, oertsjûget Wick derfan dat er Gramont ûnder de regels fan 'e Hege Tafel útdaagje moat ta in [[duël]]. Gramont giet dêrop yn, mar besiket út alle macht om foar te kommen dat Wick op 'e tiid it plak fan it duël berikke kin. Tsjin 'e ferwachting yn wit Wick dat mei help fan syn freonen dochs op te rêden. Gramont lit syn plak by it duël ynnimme troch Caine, mar troch in mûklist slagget it Wick om Gramont reglemintêr te deadzjen. Hy is lykwols sels by it duël fataal ferwûne rekke en komt koarte tiid letter te ferstjerren. Winston soarget derfoar dat er njonken syn frou Helen silger [[begroeven]] wurdt.

''John Wick: Chapter 4'' waard wer regissearre troch Chad Stahelski nei in senario dat skreaun wie troch Shay Hatten en [[Michael Finch (senarioskriuwer)|Michael Finch]]. De film gie op [[6&amp;nbsp;maart]] [[2023]] yn premiêre, en brocht $447,3&amp;nbsp;miljoen op tsjin in budget fan $100&amp;nbsp;miljoen. 

===''Ballerina''===
{{Apart|Ballerina (film út 2025)}}
''Ballerina'' is in [[spin-off]]-film fan 'e ''John Wick''-filmsearje, wêrfan't de foarfallen plakfine tusken dy yn ''[[John Wick: Chapter&amp;nbsp;3&amp;nbsp;– Parabellum]]'' en ''[[John Wick: Chapter&amp;nbsp;4]]'' yn. It giet oer de [[ballerina]] en hiermoardneresse Eva Macarro ([[Ana de Armas]]), in lid fan it Ruska Roma-[[misdiesyndikaat]] dêr't ek John Wick ta heart. Hja moetet Wick koart wannear't dy de Direktrise (Anjelica Huston) besiket (lykas toand yn ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;3&amp;nbsp;– Parabellum''. By tafal ûntdekt Eva dat de moard op har [[heit]], doe't se noch lyts wie, it wurk wie fan in misdiesyndikaat dat &quot;de Sekte&quot; hjit. De Direktrise ferbiedt har om 'e Sekte tenei te kommen, mei't der in langjierrige wapenstilstân tusken de Ruska Roma en de Sekte fan krêft is. Eva slacht dat ferbod yn 'e wyn en giet dochs efter de Sekte oan. Dêrby lit se in spoar fan liken efter, oant de Direktrise, om in oarloch mei de Sekte foar te kommen, John Wick (Keanu Reeves) opdracht jout om Eva út 'e wei te romjen. De útkomst fan 'e moeting tusken har beiden is lykwols net wat de Direktrise derfan ferwachte hie.

''Ballerina'' waard regissearre troch [[Len Wiseman]] nei in senario skreaun wie troch Shay Hatten. De film gie op [[6&amp;nbsp;juny]] [[2025]] yn premiêre, en brocht $140,2&amp;nbsp;miljoen op tsjin in budget fan $90&amp;nbsp;miljoen. 

===Takomstige films===
====''Caine''====
''Caine'', in [[spin-off]]-film oer de bline hiermoardner Caine, dy't yntrodusearre waard yn ''[[John Wick: Chapter&amp;nbsp;4]]'', waard yn [[maart]] [[2023]] oankundige. Letter waard bekend dat akteur [[Donnie Yen]] foar dizze film op 'e nij yn 'e hûd fan Caine krûpe sil, en dat er de film sels ek regisearje sil. De [[opnamen (film)|opnamen]] setten útein op [[25&amp;nbsp;april]] [[2026]].

====''John Wick: Chapter 5''====
In fyfde film yn 'e haadrige fan 'e franchise, dy't ''John Wick: Chapter 5'' komme moat te hjitten, waard troch [[Lionsgate Films]] formeel oankundige yn [[april]] [[2025]]. Hoewol't John Wick oan 'e ein fan ''[[John Wick: Chapter&amp;nbsp;4]]'' deagiet, wurdt er dus wer út 'e dea opwekke. De driuwende krêft dêrefter is Lionsgate, dat mei gragens de hege [[opbringst (jild)|opbringst]] fan ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' duplisearje wol. Keanu Reeves hat syn meiwurking oan ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;5'' tasein. De Hege Tafel sil gjin rol spylje yn 'e film; ynstee sil Wick nije fijannen te liif gean nei't er syn frijheid fan 'e Hege Tafel wûn hat.

====Oare filmprojekten====
Oare filmprojekten yn 'e ''John Wick''-franchise, dêr't praat fan is, binne:
*in [[animaasjefilm]] oer John Wick
*in [[crossover (fiksje)|crossover]] fan ''John Wick'' mei ''[[Atomic Blonde (film)|Atomic Blonde]]''
*in crossover fan ''John Wick'' mei ''[[Nobody (film út 2021)|Nobody]]''
*in spin-off oer it personaazje Sofia al-Azwar, dat yn ''[[John Wick: Chapter 3 – Parabellum]]'' spile waard troch [[Halle Berry]]
*in spin-off oer it personaazje de Kening fan 'e [[Bowery]], dat yn 'e ''John Wick'' diel 2 oant en mei 4 spile waard troch [[Laurence Fishburne]]
*in [[ferfolch]] op ''[[Ballerina (film út 2025)|Ballerina]]'' mei [[Ana de Armas]] op 'e nij yn rol fan Eva Macarro
*in [[samoerai]]-[[westernfilm|western]] yn deselde wrâld as de ''John Wick''-franchise

==Tillefyzje==
===''The Continental''===
Yn [[juny]] [[2017]] waard bekendmakke dat der wurke waard oan in [[spin-off]]-[[tillefyzjesearje]] dy't basearre wurde sil op [[personaazje]]s en [[setting]]s út 'e ''John Wick''-franchise. De searje krige as [[wurktitel]] ''The Continental'', dat yn 'e films de [[namme]] is fan in [[hotel]] dat fungearret as [[neutraliteit|neutrale grûn]] foar alle [[ûnderwrâld (kriminaliteit)|ûnderwrâld]]figueren. Yn [[april]] [[2021]] makke [[Lionsgate Television]] bekend dat de searje draaie sil om in jonge Winston Scott yn 'e [[1970-er jierren]].

==Fideospultsjes== 
Yn it ramt fan 'e ''John Wick''-franchise binne de folgjende [[fideospultsje]]s ferskynd:
*2014 – ''[[Payday 2: John Wick]]''
*2017 – ''[[John Wick Chronicles]]''
*2019 – ''[[John Wick Hex]]''

==Muzyk== 
Yn it ramt fan 'e ''John Wick''-franchise binne de folgjende [[soundtrack]]albums ferskynd:
*2014 – ''[[John Wick (soundtrack)|John Wick]]''
*2017 – ''[[John Wick: Chapter 2 (soundtrack)|John Wick: Chapter 2]]''
*2019 – ''[[John Wick: Chapter 3 – Parabellum (soundtrack)|John Wick: Chapter 3 – Parabellum]]''

==Strips== 
In [[strip]]rige yn it ramt 'e franchise en yn 'e foarm fan in fiifdielige [[minysearje]] ferskynde op [[29&amp;nbsp;novimber]] [[2017]] by [[útjouwerij]] [[Dynamite Entertainment]]. Dy wie makke troch [[striptekener]]s [[Giovanni Valletta]] (diel 1 en 2) en [[Matt Gaudio]] (diel 3 &lt;sup&gt;&lt;small&gt;o&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;&lt;small&gt;m&lt;/small&gt;&lt;/sub&gt; 5) en [[tekstskriuwer]] [[Greg Pak]]. De searje is in [[prequel]] fan 'e filmsearje en giet oer in jonge John Wick dy't nei syn frijlitting út it [[tichthûs (finzenis)|tichthûs]] foar it earst op [[wraak]] út is.

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/John_Wick ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''John Wick'' (franchise)}}
{{John Wick}}

[[Kategory:Amerikaanske mediafranchise]]
[[Kategory:Amerikaanske filmsearje]]
[[Kategory:Ingelsktalige filmsearje]]
[[Kategory:Aksjefilmsearje]]
[[Kategory:Neo-noir]]
[[Kategory:Franchise fan Lionsgate Films]]
[[Kategory:Filmsearje út 2014]]
[[Kategory:Mediafranchise út 2014]]</text>
      <sha1>2zofw7l50r257nfdhld3ixdfb1ghgrf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231698</id>
      <parentid>1231697</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T22:38:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tillefyzje */ by de tiid brocht</comment>
      <origin>1231698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15592" sha1="atay0jr4y4wqfuahkhfk9m0nitgovop" xml:space="preserve">{{Mediafranchise
| ôfbylding              = John Wick film logo.png
| ôfbyldingstekst        = 
| ôfbyldingsbreedte      = 
| namme                  = ''John Wick''
| betinker               = [[Derek Kolstad]]
| eigner                 = [[Lionsgate Films]]
| lân                    = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| begjinjier             = [[2014]]
| einjier                = 
| langspylfilms          = ● ''[[John Wick (film)|John Wick]]''&lt;br&gt;● ''[[John Wick: Chapter 2]]''&lt;br&gt;● ''[[John Wick: Chapter 3 – Parabellum|John Wick: Chapter 3 – &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Parabellum]]'' &lt;br&gt;● ''John Wick: Chapter 4''&lt;br&gt;● ''John Wick: Chapter 5''&lt;br&gt;● ''Ballerina''
| koarte films           = 
| dokumintêres           = 
| tillefyzjefilms        = 
| searjes                = ''The Continental''
| tekenfilmsearjes       = 
| specials               = 
| toanielstikken         = 
| fideospultsjes         = ● ''[[Payday 2: John Wick]]'' &lt;br&gt;● ''[[John Wick Chronicles]]'' &lt;br&gt;● ''[[John Wick Hex]]''
| boerdspullen           = 
| kaartspullen           = 
| romans                 = 
| ferhalen               = 
| ferhalebondels         = 
| companionboeken        = 
| strips                 = ''[[John Wick (stripsearje)|John Wick]]''
| soundtracks            = ● [[John Wick (soundtrack)|John Wick]]''&lt;br&gt;● [[John Wick: Chapter 2 (soundtrack)|John Wick: Chapter 2]]''&lt;br&gt;● [[John Wick: Chapter 3 – Parabellum (soundtrack)|John Wick: Chapter 3 – &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Parabellum]]'' 
| webside                = 
}}
'''''John Wick''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[mediafranchise]] op basis fan in [[filmsearje|rige]] [[neo-noir]]-[[aksjefilm]]s. De franchise waard yn [[2014]] skepen troch [[senarioskriuwer]] [[Derek Kolstad]], de [[auteur]] fan it [[senario]] fan 'e earste [[film]], ''[[John Wick (film)|John Wick]]''. It [[haadpersonaazje]] fan 'e franchise is [[John Wick (personaazje)|John Wick]], in uterst gefaarlike [[hiermoardner]] dy't 'mei [[pinsjoen]]' gien is. Yn 'e earste film giet er wer oan it wurk as er it [[slachtoffer]] wurdt fan in [[ynbraak]] troch leden fan 'e [[Russyske maffia]] dy't syn [[auto]] [[tsjeafte|stelle]] en syn [[hûn]]tsje [[dea]]meitsje. De franchise ''John Wick'' is eigendom fan [[filmstudio]] [[Lionsgate Films]] en bestiet anno [[2023]] út trije films mei noch trije oaren yn [[preproduksje]]. Fierders is der ek in [[tillefyzjesearje]] pland en besteane der ferskate [[fideospultsje]]s en in [[strip]]searje basearrre op 'e films.

==Films==
===''John Wick''===
{{Apart|John Wick (film)}}
Yn ''John Wick'' komt de sjogger yn 'e kunde mei [[John Wick (personaazje)|John Wick]] ([[Keanu Reeves]]), in rêstend [[hiermoardner]] dy't [[rou]]t om syn koartby oan in [[dea|terminale]] [[sykte]] [[ferstoarne]] [[oarehelte|frou]]. Der wurdt in [[hûn|jonghûntsje]] by him brocht, in kado wêrfan't de besoarging beävensearre is troch syn frou foar't se stoar, sadat er yn dizze drege tiid net hielendal allinne wêze sil. Op in [[nacht]] [[ynbraak|brekke]] in stikmannich leden fan 'e [[Russyske maffia]] by Wick yn. Hja steane û.l.f. 'e [[arrogânsje|arrogante]] Iosef Tarasov ([[Alfie Allen]]), de bedoarne [[soan]] fan maffiabaas Viggo Tarasov ([[Michael Nyqvist]]), dy't Wick syn [[Ford Mustang Mach&amp;nbsp;1]] [[begear]]t. Hja [[mishanneling|slane Wick folslein yninoar]] en [[dieverij|stelle]] de [[auto]], mar wat Wick [[poerrazen]] makket, is it feit dat Iosef sûnder lykfol hokker needsaak it jonghûntsje dea skopt. As Viggo Tarasov ûntdekt wat syn soan dien hat, is er yn alle steaten, mar tsjin dy tiid is it te let om 'e yn gong sette keatling fan foarfallen noch te kearen. Wick komt spesjaal werom út syn [[pinsjoen]] om mei Iosef en syn trewanten ôf te weven, en Viggo, dy't syn soan beskermje wol, hat gjin oare kar as om in oarloch tsjin Wick te begjinnen.

''John Wick'' waard [[regissearre]] troch [[Chad Stahelski]] nei in [[senario]] fan [[Derek Kolstad]]. De film gie op [[24&amp;nbsp;oktober]] [[2014]] yn [[premiêre]], en brocht [[$]]86&amp;nbsp;miljoen op tsjin in [[budget]] fan $20 oant 30&amp;nbsp;miljoen. 

===''John Wick: Chapter 2''===
{{Apart|John Wick: Chapter 2}}
Yn ''John Wick: Chapter 2'' wurdt John Wick (Keanu Reeves) ûnder druk set troch Santino d'Antonio ([[Riccardo Scamarcio]]), in baas fan 'e [[Camorra]], de [[Napels|Napolitaanske]] [[maffia]]. Dyselde wol dat er syn [[suster]] Gianna ([[Claudia Gerini]]) foar him [[moard|fermoardet]], sadat hy har plak oernimme kin oan 'e Hege Tafel, de bestjoersrie fan alle organisearre misdie wêr ek yn 'e wrâld. Mei tsjinnichheid stimt Wick ta, mar neitiid besiket D'Antonio om Wick te eliminearjen, sadat der gjin [[tsjûge (strafrjocht)|tsjûgen]] binne fan wat er dien hat. Dat brekt him lykwols raar op, want Wick is net maklik út 'e wei te romjen. Ynstee giet Wick op jacht nei D'Antonio, en as er yn 'e lytse loege komt te sitten, wit er help te besetten fan 'e kening fan 'e [[Bowery]] ([[Laurence Fishburne]]), dy't ek gjin trien om it ferskieden fan D'Antonio litte sil. D'Antonio siket op 't langelêst beskûl yn it Continental Hotel, dat [[neutraliteit|neutrale grûn]] is. Wick lit dan sjen dat er him neat oan 'e regels fan 'e [[ûnderwrâld (misdie)|ûnderwrâld]] gelegen lizze lit. Dat liedt ta syn '[[ekskommunikaasje]]', mar Winston, de manager fan it Continental, jout him in [[oere]] om te ûntkommen foar't dy [[straf]] yngiet.

''John Wick: Chapter 2'' waard regissearre troch Chad Stahelski nei in senario fan Derek Kolstad. De film gie op [[30&amp;nbsp;jannewaris]] [[2017]] yn premiêre, en brocht $171,5&amp;nbsp;miljoen op tsjin in budget fan $40&amp;nbsp;miljoen. 

===''John Wick: Chapter 3 – Parabellum''===
{{Apart|John Wick: Chapter 3 – Parabellum}}
Yn ''John Wick: Chapter 3 – Parabellum'' is John Wick (Keanu Reeves) 'ekskommunisearre' troch de ûnderwrâld om't er in lid fan 'e Hege Tafel deade hat op [[neutraliteit|neutrale grûn]]. Der stiet in [[preemje (strafferfolging)|priis op syn holle]] en hy moat flechtsje om it faaie [[libben]] derôf te rêden, wylst er oeral efterfolge wurdt troch [[kriminelen]] dy't de preemje opstrike wolle. Troch in âlde [[skuld (jild)|skuld]] te ynjen fan 'e Direktrise ([[Anjelica Huston]]), dy't yn [[New York (stêd)|New York]] oer it [[misdiesyndikaat]] fan 'e [[Wyt-Ruslân|Wytrussyske]] [[Roma (folk)|Roma]] hearsket, wit er út 'e [[Feriene Steaten]] te ûntkommen. Hy bedarret yn [[Kasablanka]], dêr't er help wit te besetten fan in oare [[hiermoardner]], Sofia al-Azwar ([[Halle Berry]]). Wilens krije de lju dy't him holpen (Winston, de kening fan 'e [[Bowery]] en de Direktrise), in arbiter fan 'e Hege Tafel op besite, dy't harren straffe wol foar it ferlienen fan bystân oan him. Wick siket de Aldste op, de iennichste dy't boppe de Hege Tafel stiet, mar dy stelt him foar in aaklike kar.

''John Wick: Chapter 3 – Parabellum'' waard ek wer regissearre troch Chad Stahelski nei in senario dat diskear skreaun wie troch Derek Kolstad, [[Shay Hatten]], [[Chris Collins (skriuwer)|Chris Collins]] en [[Marc Abrams]]. De film gie op [[9&amp;nbsp;maaie]] [[2019]] yn premiêre, en brocht $327,3&amp;nbsp;miljoen op tsjin in budget fan $75&amp;nbsp;miljoen. 
[[File:Keanu Reeves 2014.jpg|right|thumb|160px|[[Akteur]] [[Keanu Reeves]], dy't yn 'e ''John Wick''-films de [[titelrol]] fertolket.]]

===''John Wick: Chapter 4''===
{{Apart|John Wick: Chapter 4}}
Yn ''John Wick: Chapter 4'' blykt in troch de Hege Tafel deawaande John Wick (Keanu Reeves) dochs net dea te wêzen. Hy set syn syktocht nei [[wraak]] tsjin 'e Hege Tafel fuort en lit dêrby in spoar fan liken nei. De Hege Tafel reägearret troch Vincent Bisset [[markys]] de Gramont ([[Bill Skarsgård]]) de frije hân te jaan om regaad te meitsjen. Dyselde twingt de [[blinens|bline]] hiermoardner Caine ([[Donnie Yen]]) om efter Wick oan te gean. Winston Scott ([[Ian McShane]]), de manager fan it New York Continental, dy't syn eigen griven tsjin Gramont hat, oertsjûget Wick derfan dat er Gramont ûnder de regels fan 'e Hege Tafel útdaagje moat ta in [[duël]]. Gramont giet dêrop yn, mar besiket út alle macht om foar te kommen dat Wick op 'e tiid it plak fan it duël berikke kin. Tsjin 'e ferwachting yn wit Wick dat mei help fan syn freonen dochs op te rêden. Gramont lit syn plak by it duël ynnimme troch Caine, mar troch in mûklist slagget it Wick om Gramont reglemintêr te deadzjen. Hy is lykwols sels by it duël fataal ferwûne rekke en komt koarte tiid letter te ferstjerren. Winston soarget derfoar dat er njonken syn frou Helen silger [[begroeven]] wurdt.

''John Wick: Chapter 4'' waard wer regissearre troch Chad Stahelski nei in senario dat skreaun wie troch Shay Hatten en [[Michael Finch (senarioskriuwer)|Michael Finch]]. De film gie op [[6&amp;nbsp;maart]] [[2023]] yn premiêre, en brocht $447,3&amp;nbsp;miljoen op tsjin in budget fan $100&amp;nbsp;miljoen. 

===''Ballerina''===
{{Apart|Ballerina (film út 2025)}}
''Ballerina'' is in [[spin-off]]-film fan 'e ''John Wick''-filmsearje, wêrfan't de foarfallen plakfine tusken dy yn ''[[John Wick: Chapter&amp;nbsp;3&amp;nbsp;– Parabellum]]'' en ''[[John Wick: Chapter&amp;nbsp;4]]'' yn. It giet oer de [[ballerina]] en hiermoardneresse Eva Macarro ([[Ana de Armas]]), in lid fan it Ruska Roma-[[misdiesyndikaat]] dêr't ek John Wick ta heart. Hja moetet Wick koart wannear't dy de Direktrise (Anjelica Huston) besiket (lykas toand yn ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;3&amp;nbsp;– Parabellum''. By tafal ûntdekt Eva dat de moard op har [[heit]], doe't se noch lyts wie, it wurk wie fan in misdiesyndikaat dat &quot;de Sekte&quot; hjit. De Direktrise ferbiedt har om 'e Sekte tenei te kommen, mei't der in langjierrige wapenstilstân tusken de Ruska Roma en de Sekte fan krêft is. Eva slacht dat ferbod yn 'e wyn en giet dochs efter de Sekte oan. Dêrby lit se in spoar fan liken efter, oant de Direktrise, om in oarloch mei de Sekte foar te kommen, John Wick (Keanu Reeves) opdracht jout om Eva út 'e wei te romjen. De útkomst fan 'e moeting tusken har beiden is lykwols net wat de Direktrise derfan ferwachte hie.

''Ballerina'' waard regissearre troch [[Len Wiseman]] nei in senario skreaun wie troch Shay Hatten. De film gie op [[6&amp;nbsp;juny]] [[2025]] yn premiêre, en brocht $140,2&amp;nbsp;miljoen op tsjin in budget fan $90&amp;nbsp;miljoen. 

===Takomstige films===
====''Caine''====
''Caine'', in [[spin-off]]-film oer de bline hiermoardner Caine, dy't yntrodusearre waard yn ''[[John Wick: Chapter&amp;nbsp;4]]'', waard yn [[maart]] [[2023]] oankundige. Letter waard bekend dat akteur [[Donnie Yen]] foar dizze film op 'e nij yn 'e hûd fan Caine krûpe sil, en dat er de film sels ek regisearje sil. De [[opnamen (film)|opnamen]] setten útein op [[25&amp;nbsp;april]] [[2026]].

====''John Wick: Chapter 5''====
In fyfde film yn 'e haadrige fan 'e franchise, dy't ''John Wick: Chapter 5'' komme moat te hjitten, waard troch [[Lionsgate Films]] formeel oankundige yn [[april]] [[2025]]. Hoewol't John Wick oan 'e ein fan ''[[John Wick: Chapter&amp;nbsp;4]]'' deagiet, wurdt er dus wer út 'e dea opwekke. De driuwende krêft dêrefter is Lionsgate, dat mei gragens de hege [[opbringst (jild)|opbringst]] fan ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' duplisearje wol. Keanu Reeves hat syn meiwurking oan ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;5'' tasein. De Hege Tafel sil gjin rol spylje yn 'e film; ynstee sil Wick nije fijannen te liif gean nei't er syn frijheid fan 'e Hege Tafel wûn hat.

====Oare filmprojekten====
Oare filmprojekten yn 'e ''John Wick''-franchise, dêr't praat fan is, binne:
*in [[animaasjefilm]] oer John Wick
*in [[crossover (fiksje)|crossover]] fan ''John Wick'' mei ''[[Atomic Blonde (film)|Atomic Blonde]]''
*in crossover fan ''John Wick'' mei ''[[Nobody (film út 2021)|Nobody]]''
*in spin-off oer it personaazje Sofia al-Azwar, dat yn ''[[John Wick: Chapter 3 – Parabellum]]'' spile waard troch [[Halle Berry]]
*in spin-off oer it personaazje de Kening fan 'e [[Bowery]], dat yn 'e ''John Wick'' diel 2 oant en mei 4 spile waard troch [[Laurence Fishburne]]
*in [[ferfolch]] op ''[[Ballerina (film út 2025)|Ballerina]]'' mei [[Ana de Armas]] op 'e nij yn rol fan Eva Macarro
*in [[samoerai]]-[[westernfilm|western]] yn deselde wrâld as de ''John Wick''-franchise

==Tillefyzje==
===''The Continental''===
Yn [[juny]] [[2017]] waard bekendmakke dat der wurke waard oan in [[spin-off]]-[[tillefyzjesearje]] dy't basearre wurde soe op [[personaazje]]s en [[setting]]s út 'e ''John Wick''-franchise. it moast in [[minysearje]] wurde, dy't de titel de ''The Continental: From the World of John Wick'' krige, of koartwei ''The Continental''. (Yn 'e films is The Continental de [[namme]] fan in ynternasjonale keatling fan [[hotel]]s dy't fungearje as [[neutraliteit|neutrale grûn]] foar alle [[ûnderwrâld (kriminaliteit)|ûnderwrâld]]figueren.) It útgongspunt fan 'e minysearje wie om sjen te litten hoe't in jonge Winston Scott (dy't yn 'e films de [[hotelmanager]] is fan it New York Continental) yn 'e [[1970-er jierren]] opklimt ta dy [[funksje (posysje)|posysje]]. De rol fan Winston (dy't yn 'e films spile wurdt troch [[Ian McShane]]) waard yn 'e searje fertolke troch [[Colin Woodell]]. [[Mel Gibson]] spile de rol fan Cormac O'Connor, de manager fan it New York Continental yn 'e 1970-er jierren. ''The Continental'' bestie út 3 [[ôflevering]]s en waard produsearre troch [[Lionsgate Television]] en [[Thunder Road Films]]. De searje waard yn [[oktober]] [[2023]] útbrocht fia de [[streamingtsjinst]] [[Peacock (streamingtsjinst)|Peacock]].

===''John Wick: Under the High Table''===
Yn [[novimber]] [[2023]] waard bekendmakke dat der in twadde tillefyzjesearje yn it ramt fan 'e ''John Wick''-franchise op steapel stie. Betinker [[Chad Stahelski]] sei dat de searje, dy't ''John Wick: Under the High Table'' komme moat te hjitten, bedoeld is om [[byrol]]len út 'e ''John Wick''-films better te beljochtsjen. Yn [[augustus]] [[2024]] waard de searje formeel yn [[preproduksje]] nommen.

==Fideospultsjes== 
Yn it ramt fan 'e ''John Wick''-franchise binne de folgjende [[fideospultsje]]s ferskynd:
*2014 – ''[[Payday 2: John Wick]]''
*2017 – ''[[John Wick Chronicles]]''
*2019 – ''[[John Wick Hex]]''

==Muzyk== 
Yn it ramt fan 'e ''John Wick''-franchise binne de folgjende [[soundtrack]]albums ferskynd:
*2014 – ''[[John Wick (soundtrack)|John Wick]]''
*2017 – ''[[John Wick: Chapter 2 (soundtrack)|John Wick: Chapter 2]]''
*2019 – ''[[John Wick: Chapter 3 – Parabellum (soundtrack)|John Wick: Chapter 3 – Parabellum]]''

==Strips== 
In [[strip]]rige yn it ramt 'e franchise en yn 'e foarm fan in fiifdielige [[minysearje]] ferskynde op [[29&amp;nbsp;novimber]] [[2017]] by [[útjouwerij]] [[Dynamite Entertainment]]. Dy wie makke troch [[striptekener]]s [[Giovanni Valletta]] (diel 1 en 2) en [[Matt Gaudio]] (diel 3 &lt;sup&gt;&lt;small&gt;o&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;&lt;small&gt;m&lt;/small&gt;&lt;/sub&gt; 5) en [[tekstskriuwer]] [[Greg Pak]]. De searje is in [[prequel]] fan 'e filmsearje en giet oer in jonge John Wick dy't nei syn frijlitting út it [[tichthûs (finzenis)|tichthûs]] foar it earst op [[wraak]] út is.

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/John_Wick ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''John Wick'' (franchise)}}
{{John Wick}}

[[Kategory:Amerikaanske mediafranchise]]
[[Kategory:Amerikaanske filmsearje]]
[[Kategory:Ingelsktalige filmsearje]]
[[Kategory:Aksjefilmsearje]]
[[Kategory:Neo-noir]]
[[Kategory:Franchise fan Lionsgate Films]]
[[Kategory:Filmsearje út 2014]]
[[Kategory:Mediafranchise út 2014]]</text>
      <sha1>atay0jr4y4wqfuahkhfk9m0nitgovop</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231699</id>
      <parentid>1231698</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T22:40:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>ynboboks by de tiid</comment>
      <origin>1231699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15643" sha1="kz57359xjkw0gkzltablo6hqhr1gs5c" xml:space="preserve">{{Mediafranchise
| ôfbylding              = John Wick film logo.png
| ôfbyldingstekst        = 
| ôfbyldingsbreedte      = 
| namme                  = ''John Wick''
| betinker               = [[Derek Kolstad]]
| eigner                 = [[Lionsgate Films]]
| lân                    = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| begjinjier             = [[2014]]
| einjier                = 
| langspylfilms          = ● ''[[John Wick (film)|John Wick]]''&lt;br&gt;● ''[[John Wick: Chapter 2]]''&lt;br&gt;● ''[[John Wick: Chapter 3 – Parabellum|John Wick: Chapter 3 – &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Parabellum]]'' &lt;br&gt;● ''[[John Wick: Chapter 4]]''&lt;br&gt;● ''[[Ballerina (film út 2025)|Ballerina]]''
| koarte films           = 
| dokumintêres           = 
| tillefyzjefilms        = 
| searjes                = ''[[The Continental: From the World of John Wick|The Continental]]''
| tekenfilmsearjes       = 
| specials               = 
| toanielstikken         = 
| fideospultsjes         = ● ''[[Payday 2: John Wick]]'' &lt;br&gt;● ''[[John Wick Chronicles]]'' &lt;br&gt;● ''[[John Wick Hex]]''
| boerdspullen           = 
| kaartspullen           = 
| romans                 = 
| ferhalen               = 
| ferhalebondels         = 
| companionboeken        = 
| strips                 = ''[[John Wick (stripsearje)|John Wick]]''
| soundtracks            = ● [[John Wick (soundtrack)|John Wick]]''&lt;br&gt;● [[John Wick: Chapter 2 (soundtrack)|John Wick: Chapter 2]]''&lt;br&gt;● [[John Wick: Chapter 3 – Parabellum (soundtrack)|John Wick: Chapter 3 – &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Parabellum]]'' 
| webside                = 
}}
'''''John Wick''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[mediafranchise]] op basis fan in [[filmsearje|rige]] [[neo-noir]]-[[aksjefilm]]s. De franchise waard yn [[2014]] skepen troch [[senarioskriuwer]] [[Derek Kolstad]], de [[auteur]] fan it [[senario]] fan 'e earste [[film]], ''[[John Wick (film)|John Wick]]''. It [[haadpersonaazje]] fan 'e franchise is [[John Wick (personaazje)|John Wick]], in uterst gefaarlike [[hiermoardner]] dy't 'mei [[pinsjoen]]' gien is. Yn 'e earste film giet er wer oan it wurk as er it [[slachtoffer]] wurdt fan in [[ynbraak]] troch leden fan 'e [[Russyske maffia]] dy't syn [[auto]] [[tsjeafte|stelle]] en syn [[hûn]]tsje [[dea]]meitsje. De franchise ''John Wick'' is eigendom fan [[filmstudio]] [[Lionsgate Films]] en bestiet anno [[2023]] út trije films mei noch trije oaren yn [[preproduksje]]. Fierders is der ek in [[tillefyzjesearje]] pland en besteane der ferskate [[fideospultsje]]s en in [[strip]]searje basearrre op 'e films.

==Films==
===''John Wick''===
{{Apart|John Wick (film)}}
Yn ''John Wick'' komt de sjogger yn 'e kunde mei [[John Wick (personaazje)|John Wick]] ([[Keanu Reeves]]), in rêstend [[hiermoardner]] dy't [[rou]]t om syn koartby oan in [[dea|terminale]] [[sykte]] [[ferstoarne]] [[oarehelte|frou]]. Der wurdt in [[hûn|jonghûntsje]] by him brocht, in kado wêrfan't de besoarging beävensearre is troch syn frou foar't se stoar, sadat er yn dizze drege tiid net hielendal allinne wêze sil. Op in [[nacht]] [[ynbraak|brekke]] in stikmannich leden fan 'e [[Russyske maffia]] by Wick yn. Hja steane û.l.f. 'e [[arrogânsje|arrogante]] Iosef Tarasov ([[Alfie Allen]]), de bedoarne [[soan]] fan maffiabaas Viggo Tarasov ([[Michael Nyqvist]]), dy't Wick syn [[Ford Mustang Mach&amp;nbsp;1]] [[begear]]t. Hja [[mishanneling|slane Wick folslein yninoar]] en [[dieverij|stelle]] de [[auto]], mar wat Wick [[poerrazen]] makket, is it feit dat Iosef sûnder lykfol hokker needsaak it jonghûntsje dea skopt. As Viggo Tarasov ûntdekt wat syn soan dien hat, is er yn alle steaten, mar tsjin dy tiid is it te let om 'e yn gong sette keatling fan foarfallen noch te kearen. Wick komt spesjaal werom út syn [[pinsjoen]] om mei Iosef en syn trewanten ôf te weven, en Viggo, dy't syn soan beskermje wol, hat gjin oare kar as om in oarloch tsjin Wick te begjinnen.

''John Wick'' waard [[regissearre]] troch [[Chad Stahelski]] nei in [[senario]] fan [[Derek Kolstad]]. De film gie op [[24&amp;nbsp;oktober]] [[2014]] yn [[premiêre]], en brocht [[$]]86&amp;nbsp;miljoen op tsjin in [[budget]] fan $20 oant 30&amp;nbsp;miljoen. 

===''John Wick: Chapter 2''===
{{Apart|John Wick: Chapter 2}}
Yn ''John Wick: Chapter 2'' wurdt John Wick (Keanu Reeves) ûnder druk set troch Santino d'Antonio ([[Riccardo Scamarcio]]), in baas fan 'e [[Camorra]], de [[Napels|Napolitaanske]] [[maffia]]. Dyselde wol dat er syn [[suster]] Gianna ([[Claudia Gerini]]) foar him [[moard|fermoardet]], sadat hy har plak oernimme kin oan 'e Hege Tafel, de bestjoersrie fan alle organisearre misdie wêr ek yn 'e wrâld. Mei tsjinnichheid stimt Wick ta, mar neitiid besiket D'Antonio om Wick te eliminearjen, sadat der gjin [[tsjûge (strafrjocht)|tsjûgen]] binne fan wat er dien hat. Dat brekt him lykwols raar op, want Wick is net maklik út 'e wei te romjen. Ynstee giet Wick op jacht nei D'Antonio, en as er yn 'e lytse loege komt te sitten, wit er help te besetten fan 'e kening fan 'e [[Bowery]] ([[Laurence Fishburne]]), dy't ek gjin trien om it ferskieden fan D'Antonio litte sil. D'Antonio siket op 't langelêst beskûl yn it Continental Hotel, dat [[neutraliteit|neutrale grûn]] is. Wick lit dan sjen dat er him neat oan 'e regels fan 'e [[ûnderwrâld (misdie)|ûnderwrâld]] gelegen lizze lit. Dat liedt ta syn '[[ekskommunikaasje]]', mar Winston, de manager fan it Continental, jout him in [[oere]] om te ûntkommen foar't dy [[straf]] yngiet.

''John Wick: Chapter 2'' waard regissearre troch Chad Stahelski nei in senario fan Derek Kolstad. De film gie op [[30&amp;nbsp;jannewaris]] [[2017]] yn premiêre, en brocht $171,5&amp;nbsp;miljoen op tsjin in budget fan $40&amp;nbsp;miljoen. 

===''John Wick: Chapter 3 – Parabellum''===
{{Apart|John Wick: Chapter 3 – Parabellum}}
Yn ''John Wick: Chapter 3 – Parabellum'' is John Wick (Keanu Reeves) 'ekskommunisearre' troch de ûnderwrâld om't er in lid fan 'e Hege Tafel deade hat op [[neutraliteit|neutrale grûn]]. Der stiet in [[preemje (strafferfolging)|priis op syn holle]] en hy moat flechtsje om it faaie [[libben]] derôf te rêden, wylst er oeral efterfolge wurdt troch [[kriminelen]] dy't de preemje opstrike wolle. Troch in âlde [[skuld (jild)|skuld]] te ynjen fan 'e Direktrise ([[Anjelica Huston]]), dy't yn [[New York (stêd)|New York]] oer it [[misdiesyndikaat]] fan 'e [[Wyt-Ruslân|Wytrussyske]] [[Roma (folk)|Roma]] hearsket, wit er út 'e [[Feriene Steaten]] te ûntkommen. Hy bedarret yn [[Kasablanka]], dêr't er help wit te besetten fan in oare [[hiermoardner]], Sofia al-Azwar ([[Halle Berry]]). Wilens krije de lju dy't him holpen (Winston, de kening fan 'e [[Bowery]] en de Direktrise), in arbiter fan 'e Hege Tafel op besite, dy't harren straffe wol foar it ferlienen fan bystân oan him. Wick siket de Aldste op, de iennichste dy't boppe de Hege Tafel stiet, mar dy stelt him foar in aaklike kar.

''John Wick: Chapter 3 – Parabellum'' waard ek wer regissearre troch Chad Stahelski nei in senario dat diskear skreaun wie troch Derek Kolstad, [[Shay Hatten]], [[Chris Collins (skriuwer)|Chris Collins]] en [[Marc Abrams]]. De film gie op [[9&amp;nbsp;maaie]] [[2019]] yn premiêre, en brocht $327,3&amp;nbsp;miljoen op tsjin in budget fan $75&amp;nbsp;miljoen. 
[[File:Keanu Reeves 2014.jpg|right|thumb|160px|[[Akteur]] [[Keanu Reeves]], dy't yn 'e ''John Wick''-films de [[titelrol]] fertolket.]]

===''John Wick: Chapter 4''===
{{Apart|John Wick: Chapter 4}}
Yn ''John Wick: Chapter 4'' blykt in troch de Hege Tafel deawaande John Wick (Keanu Reeves) dochs net dea te wêzen. Hy set syn syktocht nei [[wraak]] tsjin 'e Hege Tafel fuort en lit dêrby in spoar fan liken nei. De Hege Tafel reägearret troch Vincent Bisset [[markys]] de Gramont ([[Bill Skarsgård]]) de frije hân te jaan om regaad te meitsjen. Dyselde twingt de [[blinens|bline]] hiermoardner Caine ([[Donnie Yen]]) om efter Wick oan te gean. Winston Scott ([[Ian McShane]]), de manager fan it New York Continental, dy't syn eigen griven tsjin Gramont hat, oertsjûget Wick derfan dat er Gramont ûnder de regels fan 'e Hege Tafel útdaagje moat ta in [[duël]]. Gramont giet dêrop yn, mar besiket út alle macht om foar te kommen dat Wick op 'e tiid it plak fan it duël berikke kin. Tsjin 'e ferwachting yn wit Wick dat mei help fan syn freonen dochs op te rêden. Gramont lit syn plak by it duël ynnimme troch Caine, mar troch in mûklist slagget it Wick om Gramont reglemintêr te deadzjen. Hy is lykwols sels by it duël fataal ferwûne rekke en komt koarte tiid letter te ferstjerren. Winston soarget derfoar dat er njonken syn frou Helen silger [[begroeven]] wurdt.

''John Wick: Chapter 4'' waard wer regissearre troch Chad Stahelski nei in senario dat skreaun wie troch Shay Hatten en [[Michael Finch (senarioskriuwer)|Michael Finch]]. De film gie op [[6&amp;nbsp;maart]] [[2023]] yn premiêre, en brocht $447,3&amp;nbsp;miljoen op tsjin in budget fan $100&amp;nbsp;miljoen. 

===''Ballerina''===
{{Apart|Ballerina (film út 2025)}}
''Ballerina'' is in [[spin-off]]-film fan 'e ''John Wick''-filmsearje, wêrfan't de foarfallen plakfine tusken dy yn ''[[John Wick: Chapter&amp;nbsp;3&amp;nbsp;– Parabellum]]'' en ''[[John Wick: Chapter&amp;nbsp;4]]'' yn. It giet oer de [[ballerina]] en hiermoardneresse Eva Macarro ([[Ana de Armas]]), in lid fan it Ruska Roma-[[misdiesyndikaat]] dêr't ek John Wick ta heart. Hja moetet Wick koart wannear't dy de Direktrise (Anjelica Huston) besiket (lykas toand yn ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;3&amp;nbsp;– Parabellum''. By tafal ûntdekt Eva dat de moard op har [[heit]], doe't se noch lyts wie, it wurk wie fan in misdiesyndikaat dat &quot;de Sekte&quot; hjit. De Direktrise ferbiedt har om 'e Sekte tenei te kommen, mei't der in langjierrige wapenstilstân tusken de Ruska Roma en de Sekte fan krêft is. Eva slacht dat ferbod yn 'e wyn en giet dochs efter de Sekte oan. Dêrby lit se in spoar fan liken efter, oant de Direktrise, om in oarloch mei de Sekte foar te kommen, John Wick (Keanu Reeves) opdracht jout om Eva út 'e wei te romjen. De útkomst fan 'e moeting tusken har beiden is lykwols net wat de Direktrise derfan ferwachte hie.

''Ballerina'' waard regissearre troch [[Len Wiseman]] nei in senario skreaun wie troch Shay Hatten. De film gie op [[6&amp;nbsp;juny]] [[2025]] yn premiêre, en brocht $140,2&amp;nbsp;miljoen op tsjin in budget fan $90&amp;nbsp;miljoen. 

===Takomstige films===
====''Caine''====
''Caine'', in [[spin-off]]-film oer de bline hiermoardner Caine, dy't yntrodusearre waard yn ''[[John Wick: Chapter&amp;nbsp;4]]'', waard yn [[maart]] [[2023]] oankundige. Letter waard bekend dat akteur [[Donnie Yen]] foar dizze film op 'e nij yn 'e hûd fan Caine krûpe sil, en dat er de film sels ek regisearje sil. De [[opnamen (film)|opnamen]] setten útein op [[25&amp;nbsp;april]] [[2026]].

====''John Wick: Chapter 5''====
In fyfde film yn 'e haadrige fan 'e franchise, dy't ''John Wick: Chapter 5'' komme moat te hjitten, waard troch [[Lionsgate Films]] formeel oankundige yn [[april]] [[2025]]. Hoewol't John Wick oan 'e ein fan ''[[John Wick: Chapter&amp;nbsp;4]]'' deagiet, wurdt er dus wer út 'e dea opwekke. De driuwende krêft dêrefter is Lionsgate, dat mei gragens de hege [[opbringst (jild)|opbringst]] fan ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' duplisearje wol. Keanu Reeves hat syn meiwurking oan ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;5'' tasein. De Hege Tafel sil gjin rol spylje yn 'e film; ynstee sil Wick nije fijannen te liif gean nei't er syn frijheid fan 'e Hege Tafel wûn hat.

====Oare filmprojekten====
Oare filmprojekten yn 'e ''John Wick''-franchise, dêr't praat fan is, binne:
*in [[animaasjefilm]] oer John Wick
*in [[crossover (fiksje)|crossover]] fan ''John Wick'' mei ''[[Atomic Blonde (film)|Atomic Blonde]]''
*in crossover fan ''John Wick'' mei ''[[Nobody (film út 2021)|Nobody]]''
*in spin-off oer it personaazje Sofia al-Azwar, dat yn ''[[John Wick: Chapter 3 – Parabellum]]'' spile waard troch [[Halle Berry]]
*in spin-off oer it personaazje de Kening fan 'e [[Bowery]], dat yn 'e ''John Wick'' diel 2 oant en mei 4 spile waard troch [[Laurence Fishburne]]
*in [[ferfolch]] op ''[[Ballerina (film út 2025)|Ballerina]]'' mei [[Ana de Armas]] op 'e nij yn rol fan Eva Macarro
*in [[samoerai]]-[[westernfilm|western]] yn deselde wrâld as de ''John Wick''-franchise

==Tillefyzje==
===''The Continental''===
Yn [[juny]] [[2017]] waard bekendmakke dat der wurke waard oan in [[spin-off]]-[[tillefyzjesearje]] dy't basearre wurde soe op [[personaazje]]s en [[setting]]s út 'e ''John Wick''-franchise. it moast in [[minysearje]] wurde, dy't de titel de ''The Continental: From the World of John Wick'' krige, of koartwei ''The Continental''. (Yn 'e films is The Continental de [[namme]] fan in ynternasjonale keatling fan [[hotel]]s dy't fungearje as [[neutraliteit|neutrale grûn]] foar alle [[ûnderwrâld (kriminaliteit)|ûnderwrâld]]figueren.) It útgongspunt fan 'e minysearje wie om sjen te litten hoe't in jonge Winston Scott (dy't yn 'e films de [[hotelmanager]] is fan it New York Continental) yn 'e [[1970-er jierren]] opklimt ta dy [[funksje (posysje)|posysje]]. De rol fan Winston (dy't yn 'e films spile wurdt troch [[Ian McShane]]) waard yn 'e searje fertolke troch [[Colin Woodell]]. [[Mel Gibson]] spile de rol fan Cormac O'Connor, de manager fan it New York Continental yn 'e 1970-er jierren. ''The Continental'' bestie út 3 [[ôflevering]]s en waard produsearre troch [[Lionsgate Television]] en [[Thunder Road Films]]. De searje waard yn [[oktober]] [[2023]] útbrocht fia de [[streamingtsjinst]] [[Peacock (streamingtsjinst)|Peacock]].

===''John Wick: Under the High Table''===
Yn [[novimber]] [[2023]] waard bekendmakke dat der in twadde tillefyzjesearje yn it ramt fan 'e ''John Wick''-franchise op steapel stie. Betinker [[Chad Stahelski]] sei dat de searje, dy't ''John Wick: Under the High Table'' komme moat te hjitten, bedoeld is om [[byrol]]len út 'e ''John Wick''-films better te beljochtsjen. Yn [[augustus]] [[2024]] waard de searje formeel yn [[preproduksje]] nommen.

==Fideospultsjes== 
Yn it ramt fan 'e ''John Wick''-franchise binne de folgjende [[fideospultsje]]s ferskynd:
*2014 – ''[[Payday 2: John Wick]]''
*2017 – ''[[John Wick Chronicles]]''
*2019 – ''[[John Wick Hex]]''

==Muzyk== 
Yn it ramt fan 'e ''John Wick''-franchise binne de folgjende [[soundtrack]]albums ferskynd:
*2014 – ''[[John Wick (soundtrack)|John Wick]]''
*2017 – ''[[John Wick: Chapter 2 (soundtrack)|John Wick: Chapter 2]]''
*2019 – ''[[John Wick: Chapter 3 – Parabellum (soundtrack)|John Wick: Chapter 3 – Parabellum]]''

==Strips== 
In [[strip]]rige yn it ramt 'e franchise en yn 'e foarm fan in fiifdielige [[minysearje]] ferskynde op [[29&amp;nbsp;novimber]] [[2017]] by [[útjouwerij]] [[Dynamite Entertainment]]. Dy wie makke troch [[striptekener]]s [[Giovanni Valletta]] (diel 1 en 2) en [[Matt Gaudio]] (diel 3 &lt;sup&gt;&lt;small&gt;o&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;&lt;small&gt;m&lt;/small&gt;&lt;/sub&gt; 5) en [[tekstskriuwer]] [[Greg Pak]]. De searje is in [[prequel]] fan 'e filmsearje en giet oer in jonge John Wick dy't nei syn frijlitting út it [[tichthûs (finzenis)|tichthûs]] foar it earst op [[wraak]] út is.

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/John_Wick ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''John Wick'' (franchise)}}
{{John Wick}}

[[Kategory:Amerikaanske mediafranchise]]
[[Kategory:Amerikaanske filmsearje]]
[[Kategory:Ingelsktalige filmsearje]]
[[Kategory:Aksjefilmsearje]]
[[Kategory:Neo-noir]]
[[Kategory:Franchise fan Lionsgate Films]]
[[Kategory:Filmsearje út 2014]]
[[Kategory:Mediafranchise út 2014]]</text>
      <sha1>kz57359xjkw0gkzltablo6hqhr1gs5c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Wick: Chapter 3 – Parabellum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163852</id>
    <revision>
      <id>1231695</id>
      <parentid>1119943</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T21:24:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ kt</comment>
      <origin>1231695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22898" sha1="4r3otqwl5lnfi3pous484dpxa1qo2bt" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = John Wick 3.png
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:John Wick Chapter 3 Parabellum.png|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''John Wick: Chapter 3 – Parabellum''
| regisseur                = [[Chad Stahelski]]
| produsint                = [[Basil Iwanyk]]&lt;br&gt;[[Erica Lee (produsinte)|Erica Lee]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Derek Kolstad]]&lt;br&gt;[[Shay Hatten]]&lt;br&gt;[[Chris Collins (skriuwer)|Chris Collins]]&lt;br&gt;[[Marc Abrams (senarioskriuwer)|Marc Abrams]]
| basearre op              = 
| kamerarezjy              = [[Dan Laustsen]]
| muzyk                    = [[Tyler Bates]]&lt;br&gt;[[Joel J. Richard]]
| filmstudio               = [[Summit Entertainment]]&lt;br&gt;[[Thunder Road Films]]&lt;br&gt;[[87Eleven Productions]]&lt;br&gt;[[Company Films]]&lt;br&gt;[[Italia Film Inti]]
| distribúsje              = [[Lionsgate Films]]
| haadrollen               = [[Keanu Reeves]]&lt;br&gt; [[Halle Berry]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Ian McShane]]&lt;br&gt; [[Asia Kate Dillon]]&lt;br&gt; [[Laurence Fishburne]]&lt;br&gt; [[Anjelica Huston]]&lt;br&gt; [[Mark Dacascos]]&lt;br&gt;[[Lance Reddick]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]&lt;br&gt;[[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Itaalje]]
| premiêre                 = [[9&amp;nbsp;maaie]] [[2019]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[neo-noir]]-[[aksjefilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;(ek wat [[Russysk]], [[Arabysk]] en [[Japansk]])&lt;/small&gt;
| spyltiid                 = 131 minuten
| budget                   = $75&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $326,7&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = 
| filmsearje               = ''[[John Wick (filmsearje)|John Wick]]''
| foarich diel             = ''[[John Wick: Chapter 2]]''
| folgjend diel            = ''[[John Wick: Chapter 4]]''
}}
'''''John Wick: Chapter 3 – Parabellum''''', ek bekend as '''''John Wick 3: Parabellum''''', '''''John Wick: Chapter&amp;nbsp;3''''' of koartwei as '''''John Wick&amp;nbsp;3''''', is in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]-[[Itaalje|Italjaanske]] [[neo-noir]]-[[aksjefilm]] út [[2019]] ûnder [[rezjy]] fan [[Chad Stahelski]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Keanu Reeves]] en [[Halle Berry]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut &quot;John Wick: Haadstik&amp;nbsp;3&amp;nbsp;– Parabellum&quot;; ''Parabellum'' ferwiist nei it [[Latyn]]ske [[sitaat]] ''Si vis pacem, para bellum'' (&quot;Wa't frede siket, moat risselwearje foar oarloch&quot;). De [[film]] is it trêde diel út 'e [[John Wick (filmsearje)|''John Wick''-filmsearje]], en folget as sadanich op ''[[John Wick: Chapter&amp;nbsp;2]]'', út [[2017]]. It [[plot|ferhaal]] folget [[hiermoardner]] John Wick, dy't no [[fûgelfaai]] ferklearre is, wylst er flechtsje moat en der oeral lju op 'e loer lizze dy't de [[preemje (strafferfolging)|priis dy't op syn holle set]] is, ynkassearje wolle troch him te [[fermoardzjen]]. ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;3&amp;nbsp;– Parabellum'' ûntfong fan 'e [[filmkritisy]] oer it algemien positive [[resinsje]]s en wie yn 'e [[bioskopen]] in grut [[kommersje]]el súkses. In folgjend diel, ''[[John Wick: Chapter&amp;nbsp;4]]'', sil, nei't it no liket, útkomme yn [[2023]].

==Plot==
''John Wick: Chapter&amp;nbsp;3&amp;nbsp;– Parabellum'' begjint sekuer op it punt dêr't ''[[John Wick: Chapter&amp;nbsp;2]]'' ophold. [[Hiermoardner]] John Wick hat ôfweefd mei Santino d'Antonio, in baas fan 'e [[Camorra]] (de [[Napels|Napolitaanske]] [[maffia]]), troch him [[dea]] te [[sjitten]]. Dat hat er dien yn it Continental Hotel yn [[New York (stêd)|New York]], dat eins [[neutraliteit|neutrale grûn]] hjit te wêzen foar leden fan 'e [[ûnderwrâld (kriminaliteit)|ûnderwrâld]]. Winston, de [[hotelmanager]], hat dêrom gjin oare kar as om Wick te '[[ekskommunisearjen]]'. Om't hy en Wick [[goekunde]] binne mei in lang [[ferline]] fan ûnderlinge gedoente, lit er dy ekskommunikaasje lykwols pas oer in [[oere]] yngean, wat Wick de kâns jout om in foarsprong op te bouwen. Dêr hat er wol ferlet fan, want de Hege Tafel, it heechste berie fan alle [[organisearre misdie]] yn 'e wrâld, dêr't D'Antonio lid fan wie, set in [[preemje (strafferfolging)|priis]] fan [[$]]14&amp;nbsp;miljoen op syn holle. Sadwaande tilt it op fan 'e moardners dy't him [[moard|ombringe]] wolle.

Wick betellet in [[taksysjauffeur]] om syn [[hûn]] yn it Continental Hotel by de [[resepsjonist]], Charon, te bringen, dy't alris earder op it bist past hat. Sels bejout er him nei de [[Iepenbiere Bibleteek fan New York]], dêr't er út in útholle [[boek]] in [[roazekrâns]] hellet en in &quot;''marker''&quot;, in [[medaljon]] dat in [[skuld (jild)|skuld]] oanjout. Yn 'e bibleteek komt de reuseftige hiermoardner Ernest Wick oer it mad, hoewol't syn ekskommunikaasje winliken noch net yngien is. Ernest hâldt it der lykwols op dat nimmen dat hoecht te witten. Wick makket Ernest dea, mar rekket [[ferwûne]] oan it [[skouder]]. Hy hastiget him nei de [[wente]] fan 'e âlde [[dokter]] dy't ferbûn is oan it Continental en dy't him alris earder oplape hat, en komt dêr mei noch fiif [[minuten]] te gean oan 'e [[doar]]. De dokter begjint de [[stekwûne]] te [[hechting|hechtsjen]], mar de ekskommunikaasje giet yn ear't er klear is. Wick makket it putsje sels dien, mar de dokter ornearret nimmen dat leauwe sil. Dêrom freget er Wick om him twa [[skotwûne]]n ta te bringen foar't er ôfset.

Nei't er de wente fan 'e dokter ferlit, wurdt Wick al rillegau efterfolge troch in groep moardners fan 'e [[Sina|Sineeske]] [[Triaden]], dy't er ferslacht en deadet by in [[slaanderij|fjochtpartij]] yn in [[museum]] dêr't âlde [[mês|messen]], [[revolver]]s en [[bile]]n [[tentoanstelling|útstald]] binne. Letter komme guon leden fan 'e [[Italjaanske maffia]] him tenei, mar hy lokket harren mei nei in [[stâl]] foar [[hynder]]s dy't de [[rydtúch|rydtugen]] lûke yn [[Central Park (New York)|Central Park]], dêr't er mei ferskaten koarte metten makket troch de hynders safier te krijen dat dy harren tsjin 'e [[holle]] oan wâdzje. Hy [[tsjeafte|stelt]] in hynder en ferlit de stâl [[hynsteriden|ridendewei]], mar kriget dan twa [[motorfyts|motors]] efter him oan. Ek mei de motorriders slagget it him om ôf te weven, benammen om't it hynder der sels om tinkt dat it nearne by op [[fjouwerjen|fjouweret]], wylst de motorriders blykber net tagelyk fjochtsje en stjoere kinne.
{{Plotbedjer film}}
Sa wit Wick lang om let it [[haadkertier]] fan it [[misdiesyndikaat]] te berikken fan 'e [[Ruska Roma]], de [[Roma (folk)|Roma]] út [[Wyt-Ruslân]], de [[Oekraïne]] en westlik [[Ruslân]]. Dat is fêstige yn in [[skouboarch]], dêr't it haad fan it syndikaat, de 'Direktrise', op [[ûnmeilydsum]]e wize [[tatoeaazje|tatoeëarre]] [[famke]]s traint ta [[ballerina]]. It docht bliken dat de wiere [[namme]] fan Wick eins Jardani Jovonovitsj is, en dat er in [[wees]] fan 'e Ruska Roma is. Hy hâldt de Direktrise de roazekrâns foar en easket dat de skuld fan 'e Ruska Roma oan him foldien wurdt. Hja stimt dêr mei [[tsjinnichheid]] mei yn, nimt de roazekrâns oan en lit him op 'e [[rêch]] [[brânmerk]]je, ta teken dat syn skuld foldien is en dat er nea wer weromkomme mei. De priis dy't Wick fan har easket is feilige trochtocht nei [[Kasablanka]].

Underwilens arrivearret der in froulike Arbiter fan 'e Hege Tafel yn New York, dy't moetings hat mei Winston, de manager fan it Continental Hotel, en mei de Kening fan 'e [[Bowery]] (de misdiedigerswyk fan New York). Beiden krije fan har sân dagen om harren posysje op te jaan, Winston om't er Wick in foarsprong fan in oere jûn hat, en de Kening fan 'e Bowery om't er Wick in [[fjoerwapen]] jûn hat om tsjin Santino d'Antonio te brûken (sjoch: ''[[John Wick: Chapter&amp;nbsp;2]]''). Beiden wegerje. De Arbiter hiert Zero en syn [[learling]]en yn, in groep [[etnysk]] [[Japanners|Japanske]] hiermoardners, mei wa't se de skouboarch fan 'e Ruska Roma binnenkringt en [[boetedwaning]] easket fan 'e Direktrise foar har help oan Wick. Dy boetedwaning nimt de foarm oan fan in [[swurd]] dat Zero troch har beide [[hannen]] stekt.

Yn Kasablanka moetet Wick Sofia al-Azwar, in eardere hiermoardneresse mei wa't er yn it [[ferline]] [[freonskip|befreone]] wie en dy't no de manager is fan it [[Marokko|Marokkaanske]] Continental Hotel. Se soarget derfoar dat er net deasketten wurdt sadree't er him sjen lit, mar se is bepaald net [[blydskip|bliid]] mei syn ferskining op har gerjochtichheid. Wick hellet lykwols de ''marker'' foar 't ljocht dy't er yn 'e bibleteek út it boek helle hat. It docht bliken dat Sofia djip by him yn 'e skuld stiet om't er holpen hat har [[dochter]] te beskermjen en it [[fanke]] in nij [[libben]] besoarge hat dêr't net ien fan Sofia har fijannen har fine kinne sil. Foar it lykmeitsjen fan dy skuld wol Wick dat Sofia him yntrodusearret by har eardere [[wurkjouwer]] Berrada. Sofia stimt mei [[tsjinnichheid]] ta en begeliedt him mei har [[hiemhûn]]en, in pear goed ôfrjochte [[Dútske hardershûn]]en, nei Berrada.

Dêr oankommen freget Wick oan Berrada om him te fertellen wêr't er de Aldste fine kin, de iennichste persoan yn 'e wrâld dy't boppe de Hege Tafel stiet. Berrada seit dat er dan [[rinnen]]de de [[woastyn]] yn gean moat en trochrinne moat oant er sa goed as [[dea]] is, en dan noch wat fierder. Dan sil de Aldste him fine, of miskien ek wol net, krekt sa't it de Aldste sinniget. Yn ruil foar dy [[ynformaasje]] easket Berrada ien fan Sofia har hûnen op. As sy wegeret dy ôf te stean, sjit er it bist del om har in leske te learen. Om't de beide hûnen [[kûgelfrij fest|kûgelfrije festen]] drage, oerlibbet it bist dat. Sofia ûntstekt yn [[razernij]], en hoewol't Wick it har ôfriedt, hellet se fan ûnder it kûgelfrije fest fan 'e oare hûn in [[pistoal]] te foarskyn en falt Berrada-en-dy dêrmei oan. Yn in wyld gefjocht deadzje Wick en Sofia al Berrada syn trewanten. Berrada sels wurdt yn it [[skamstreek|krús]] biten troch de hûn dy't er besketten hie en dêrnei troch Sofia yn 'e [[knibbel]] sketten. Neitiid riidt Sofia Wick in ein de woastyn yn, dêr't se him efterlit. Hy giet rinnendewei djipper yn 'e woastyn op, oant er derhinne falt fan [[útdrûging]]sferskynsels.

Underwilens komme de Arbiter en Zero by de Kening fan 'e Bowery, dy't noch altyd wegeret syn troan op te jaan. Dêrop slachtsje de learlingen fan Zero de trewanten fan 'e Kening fan 'e Bowery ôf, wylst him sels troch Zero sân grutte [[snijwûne|japen]] mei in ''[[wakizashi]]''-[[swurd]] tabrocht wurde by wize fan boetedwaning foar de sân [[kûgel]]s dy't er oan Wick jûn hie. 

Yn 'e [[Sahara]] wurdt de [[bewusteleaze]] Wick fûn en by de Aldste brocht. As er wer by sûpe en stút is, freget de Aldste wêrom't er him socht hat. Wick antwurdet dat er in kâns hawwe wol om it libben te behâlden, sadat er de [[neitins]] oan syn [[oarehelte|frou]] Helen silger bewarje kin. De Aldste biedt him dan [[ferjeffenis]] foar al syn oertrêdings fan 'e regels oan. Yn ruil dêrfoar moat er weromgean nei New York en Winston deadzje en foar altyd as hiermoardner de Hege Tafel tsjinje. Dêropta wol de Aldste no fuortendaliks in teken fan syn [[tsjinstberens]] hawwe; Wick hout de [[ringfinger]] fan syn [[lofterhân]] ôf en jout syn [[trouring]] oan 'e Aldste.

Werom yn New York wurdt Wick troch Zero en syn learlingen oanfallen, mar hy wit krekt op 'e tiid it Continental Hotel te berikken, dêr't Zero-en-dy him neat dwaan kinne omreden fan 'e neutrale status fan it gebou. Wick hat in petear mei Winston, dy't him bepraat om net te dwaan wat er de Aldste [[ûnthjit]]ten hat; want wat hat Wick deroan as er de neitins oan syn frou yn libben hâldt, as er dy neitins tagelyk ûntwijt mei syn wize fan libjen, as in [[slavernij|slaaf]] fan 'e Hege Tafel? De Arbiter komt del, en as Winston wegeret syn funksje op te jaan, en Wick wegeret him te deadzjen, lûkt hja de neutrale status fan it Continental Hotel yn. Alle gasten en [[personiel]]sleden ferlitte it [[hotel]], wêrnei't Wick, Winston en Charon de resepsjonist harren yn it gebou ferskânzje. De Arbiter stjoert sawol Zero en syn learlingen as in pear [[touringcar]]follen trewanten fan 'e Hege Tafel op harren ôf, mar mei help fan Charon weeft Wick earst ôf mei de fersterkings, om it dêrnei allinne yn in spektakulêr gefjocht op te nimmen tsjin Zero-en-dy. Hy deadet harren allegear, útsein twa learlingen dy't harsels mei behâld fan [[ear (achting)|ear]] [[oerjefte|oerjouwe]] as se ferslein binne. It lêste fan allegear befjochtet Wick Zero sels, dy't er nei in lange striid efterlit mei in swurd troch it [[boarstkas|boarst]].

Neitiid stimt de Arbiter ta yn [[ûnderhanneling]]s mei Winston, dy't de útkomst fan it gefjocht kalmkes yn syn [[kantoar]] ôfwachte hat. De ûnderhannelings fine plak op it [[plat dak]] fan it hotel. Winston biedt oan om fannijs [[trou]] te swarren oan 'e Hege Tafel, op betingst dat er manager fan it Continental Hotel bliuwe mei. De Arbiter begrypt dat de hiele skermutseling inkeld en allinne bedoeld wie sadat Winston syn krêft en dêrmei syn wearde foar de Hege Tafel bewize koe. Sy stimt yn mei syn foarstel, mar wol al witte hoe't it no komt mei Wick, dy't de ûnderhannelings mei oanboazjende [[erchtinkendheid]] oansjoen hat. Winston antwurdet dat it net oars kin as Wick moat dea. Dêrop lûkt er in pistoal en sjit Wick del, dy't oer de râne fan it dak kneppelet en nei de [[strjitte]] dêr fier ûnder falt, wêrby't syn fal brutsen wurdt troch ferskate [[balkon]]s. As de Arbiter letter it hotel ferlit, naait Wick syn hûn út. As se om 'e hoeke fan it gebou sjocht, docht bliken dat it [[stoflik omskot]] fan Wick net mear op it plak leit dêr't er (nei't sy en Winston) oannommen hiene, te pletter fallen is. De Arbiter keart werom nei Winston en oarderet him om Wick te sykjen en syn dea te bewissigjen. &quot;Och,&quot; seit Winston, &quot;hoe fier kin er komme?&quot;

Underwilens wurdt de swierferwûne Wick yn in [[winkelkarke]] troch in swerver meifierd en yn in ûndergrûnske [[bunker]] foar de troan fan 'e ek al slim ferwûne Kening fan 'e Bowery brocht. Dyselde fertelt him dat er fynt dat it tiid wurdt om 'e Hege Tafel te learen: as je in kening snije dan snije je troch oant er dea is. Want hysels is no echt [[lulk|pisnidich]]. Hy freget Wick oft dy ek net pisnidich is. &quot;Ja,&quot; seit John Wick.

==Rolferdieling==
[[File:Reunião com o ator norte-americano Keanu Reeves (46806576944) (cropped).jpg|right|thumb|170px|[[Keanu Reeves]].]] 
[[File:Halle Berry by Gage Skidmore 2.jpg|right|thumb|160px|[[Halle Berry]].]]
[[File:IanMcShane06.jpg|right|thumb|125px|[[Ian McShane]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;600px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
|- 
| John Wick
| [[Keanu Reeves]]
|-
| Sofia al-Azwar, de [[hotelmanager|manager]] fan it Continental Hotel [[Kasablanka]]
| [[Halle Berry]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;600px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Winston, de manager fan it Continental Hotel [[New York (stêd)|New York]]
| [[Ian McShane]]
|-
| de Arbiter
| [[Asia Kate Dillon]]
|-
| de Kening fan 'e [[Bowery]]
| [[Laurence Fishburne]]
|-
| de Direktrise fan 'e [[Ruska Roma]]
| [[Anjelica Huston]]
|-
| Zero
| [[Mark Dacascos]]
|-
| Charon, de [[resepsjonist]] fan it Continental Hotel New York
| [[Lance Reddick]]
|-
| Berrada
| [[Jerome Flynn]]
|-
| de Aldste
| [[Saïd Taghmaoui]]
|-
| de [[dokter]]
| [[Randall Duk Kim]]
|-
| Ernest
| [[Boban Marjanović]]
|-
| ''shinobi'' #1, ien fan 'e [[learling]]en fan Zero
| [[Cecep Arif Rahman]]
|-
| ''shinobi'' #2, ien fan 'e learlingen fan Zero
| [[Yayan Ruhian]]
|-
| Earl
| [[Tobias Segal]]
|-
| de Tillefoniste
| [[Margaret Daly]]
|-
| de Administrateur
| [[Robin Lord Taylor]]
|-
| [[bibletekaresse]]
| [[Susan Blommaert]]
|-
| Huang, in hiermoardner fan 'e [[Triaden]]
| [[Roger Yuan]]
|-
| in oare hiermoardner fan 'e Triaden
| [[Tiger Chen]]
|-
| [[swerver]] mei djoer [[horloazje]]
| [[Jason Mantzoukas]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
''John Wick: Chapter&amp;nbsp;3&amp;nbsp;– Parabellum'' waard, krekt as de eardere beide [[film]]s fan 'e [[John Wick (franchise)|''John Wick''-franchise]], [[regissearre]] troch [[Chad Stahelski]]. Hy wurke nei in [[senario]] fan [[Derek Kolstad]], [[Shay Hatten]], [[Chris Collins (skriuwer)|Chris Collins]] en [[Marc Abrams (senarioskriuwer)|Marc Abrams]] op basis fan in idee fan Kolstad. As [[filmprodusint|produsinten]] wiene [[Basil Iwanyk]] en [[Erica Lee (produsinte)|Erica Lee]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio's]] [[Summit Entertainment]], [[Thunder Road Pictures]], [[87Eleven Productions]], [[Company Films]] en [[Italia Film Inti]]. Dêrmei wie de film in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]-[[Itaalje|Italjaanske]] [[ko-produksje]]. Foar ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;3&amp;nbsp;– Parabellum'' wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]75&amp;nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Dan Laustsen]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Tyler Bates]] en [[Joel J. Richard]].

===Opnamen===
De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;3&amp;nbsp;– Parabellum'' setten op [[5&amp;nbsp;maaie]] [[2018]] útein en duorren oant en mei [[17&amp;nbsp;novimber]] fan dat jier. Der waard filme yn [[New York (stêd)|New York]] en yn [[Marokko]]. [[Aktrise]] [[Halle Berry]] fertelde yn in [[fraachpetear]] mei [[praatprogramma]]presintator [[Jimmy Fallon]] dat se by de [[rippetysje]]s foar de opnamen fan ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;3&amp;nbsp;– Parabellum'' trije [[rib]]ben [[brutsen bonke|brutsen]] hie. De [[aksjefilm|aksjesêne]] yn 'e [[bibleteek]], wêrby't John Wick it opnimt tsjin 'e reuseftige [[hiermoardner]] Ernest, spile troch profesjoneel [[basketbal]]ler [[Boban Marjanović]], waard [[ynspiraasje|ynspirearre]] troch in sêne yn ''[[Game of Death]]'' ([[1972]]), wêryn't de [[legindarysk]]e [[kung fu]]-akteur [[Bruce Lee]] it opnimt tsjin basketballer [[Kareem Abdul-Jabbar]]. 

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;3&amp;nbsp;– Parabellum'' waard fersoarge troch [[Lionsgate Films]], de [[memme-ûndernimming]] fan [[Summit Entertainment]]. De film gie op [[9&amp;nbsp;maaie]] [[2019]] yn [[New York (stêd)|New York]] yn [[premiêre]], en iepene dêrnei op [[17&amp;nbsp;maaie]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]]. It byhearrende [[soundtrack]]album ferskynde dyselde deis by [[platemaatskippij]] [[Varèse Sarabande]]. ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;3&amp;nbsp;– Parabellum'' kaam op [[23&amp;nbsp;augustus]] [[2019]] beskikber as [[ynternet|digitale]] [[download]] en waard op [[10&amp;nbsp;septimber]] fan dat jier útbrocht op [[dvd]] en [[blu-ray]].

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;3&amp;nbsp;– Parabellum'' oer it algemien positive [[resinsje]]s. Sa joech Peter Sobczynski fan 'e [[webside]] ''[[RogerEbert.com]]'' de film 4 fan 4 [[stjer (figuer)|stjerren]]. Hy neamde it &quot;in wurk fan [[popkultuer|popsinema]] sa loksillich, hoewol op brute wize, [[fermaak]]lik, dat je nei bûten komme mei in gefoel fan [[wrok]] foar de buorfilms oer dy't yn oare [[bioskoop]]sealen draaie, om't dy net likefolle muoite dien hawwe.&quot; Yn it [[tydskrift]] ''[[Entertainment Weekly]]'' parte Chris Nashawaty de film in 9&lt;sup&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;&lt;/sub&gt; op in skaal fan 1 oant 10 ta. Hy skreau: &quot;foar in prachtich [[goreografy|goreografearre]], ûnnedich [[geweld]]diedige [[aksjefilm]] is dit hege [[keunst]].&quot; Wendy Ide fan 'e [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[krante]] ''[[The Observer]]'' joech ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;3&amp;nbsp;– Parabellum'' 4 fan 5 stjerren en omskreau de film as &quot;in fleanende skop yn 'e [[sintugen]].&quot;

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;3&amp;nbsp;– Parabellum'' in heech goedkarringspersintaazje fan 89%, basearre op 353 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: &quot;[De film] werlaadt foar in nije hurd oankommende salvo fan 'e briljant goreografearre, folslein oerdreaune [[aksjefilm|aksje]] dêr't de [[fan (persoan)|fans]] fan [[John Wick (franchise)|'e franchise]] om freegje.&quot; Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;3&amp;nbsp;– Parabellum'' in goedkarringspersintaazje fan 73%, basearre op 50 resinsjes.

==Resultaat==
===Opbringst===
''John Wick: Chapter&amp;nbsp;3&amp;nbsp;– Parabellum'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]171,0&amp;nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $155,7&amp;nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $326,7&amp;nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $75&amp;nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $251,7&amp;nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte.

===Prizen===
''John Wick: Chapter&amp;nbsp;3&amp;nbsp;– Parabellum'' waard nominearre foar trije [[Saturn Award]]s, foar bêste [[aksjefilm|aksje]]- of [[aventoerefilm]], bêste [[akteur]] foar [[Keanu Reeves]] en bêste [[filmmontaazje]]. De film waard ek nominearre foar fiif [[People's Choice Award]]s en in [[Critics' Choice Movie Award]]. [[Tyler Bates]] en [[Joel J. Richard]] wûnen mei harren [[soundtrack]] foar ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;3&amp;nbsp;– Parabellum'' de [[BMI Film Music Award]].

==Keppelings om utens==
* {{en}} [https://www.johnwick.movie/ Offisjele webside fan ''John Wick: Chapter 3 – Parabellum'']
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt6146586/ Ynformaasje oer ''John Wick: Chapter 3 – Parabellum'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/'John_Wick:_Chapter_3_–_Parabellum ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''{{PAGENAME}}''}}
{{John Wick}}

[[Kategory:Amerikaanske aksjefilm]]
[[Kategory:Italjaanske aksjefilm]]
[[Kategory:Neo-noir]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan Summit Entertainment]]
[[Kategory:Film fan Thunder Road Films]]
[[Kategory:Film fan Lionsgate Films]]
[[Kategory:Film fan Chad Stahelski]]
[[Kategory:Film út 2019]]
[[Kategory:Film oer in hiermoardner]]
[[Kategory:Film oer in efterfolging]]
[[Kategory:Film oer rouferwurking]]
[[Kategory:Film oer de organisearre misdie]]
[[Kategory:Film oer in geheim genoatskip]]
[[Kategory:Film oer kung fu]]
[[Kategory:Film oer hûnen]]
[[Kategory:Film oer bistemishanneling]]
[[Kategory:Film oer Roma]]</text>
      <sha1>4r3otqwl5lnfi3pous484dpxa1qo2bt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Call of the Wild (film út 2020)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164816</id>
    <revision>
      <id>1231629</id>
      <parentid>1110069</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T15:14:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ kt</comment>
      <origin>1231629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23085" sha1="q8s1vfbfoyl9i1buu52bvr5wzdqfrwz" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = The Call of the Wild 2020 film logo.png
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:The Call of the Wild poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''The Call of the Wild''
| regisseur                = [[Chris Sanders]]
| produsint                = [[Erwin Stoff]]&lt;br&gt;[[James Mangold]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Michael Green (skriuwer)|Michael Green]]
| basearre op              = ● [[The Call of the Wild (roman)|de roman]] fan [[Jack London (skriuwer)|Jack London]]&lt;br&gt;● [[Call of the Wild (film út 1935)|de film út 1935]] fan [[Gene Fowler]]
| kamerarezjy              = [[Janusz Kamiński]]
| muzyk                    = [[John Powell (filmkomponist)|John Powell]]
| filmstudio               = [[20th Century Studios]]&lt;br&gt;[[TSG Entertainment]]&lt;br&gt;[[3 Arts Entertainment]]
| distribúsje              = [[20th Century Studios]]
| haadrollen               = [[Harrison Ford]]&lt;br&gt; [[Omar Sy]]&lt;br&gt;[[Cara Gee]]
| voice-over               = [[Harrison Ford]]
| byrollen                 = [[Dan Stevens]]&lt;br&gt; [[Karen Gillan]]&lt;br&gt; [[Bradley Whitford]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[21&amp;nbsp;febrewaris]] [[2020]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[aventoerefilm]], [[northern]]
| taal                     = [[Ingelsk]] &lt;small&gt;(ek in bytsje [[Frânsk]])&lt;/small&gt;
| spyltiid                 = 100 minuten
| budget                   = $125-150&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $110,8&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = 
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''The Call of the Wild''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[aventoerefilm]], [[famyljefilm]] en [[northern]] út [[2020]] ûnder [[rezjy]] fan [[Chris Sanders]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Harrison Ford]], [[Omar Sy]] en [[Cara Gee]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut &quot;De Rop fan 'e Wyldernis&quot;. De [[film]] waard basearre op 'e ferneamde [[aventoereroman]] mei [[The Call of the Wild (roman)|deselde namme]] út [[1903]] fan [[Jack London (skriuwer)|Jack London]] en op in [[Call of the Wild (film út 1935)|eardere ferfilming]] fan dat ferhaal. De [[plot]] giet oer de [[hûn]] Buck, dy't yn 'e [[1890-er jierren]] [[dieverij|stellen]] wurdt om yn 'e [[Yukon]] as [[wurkhûn]] ferkocht te wurden ûnder de [[Goudkoarts fan Klondike]]. Hy belibbet ferskate aventoeren en rekket [[freonskip|befreone]] mei in âldman dy't [[rou]]wet om 'e [[dea]] fan syn [[soan]]. Uteinlik harket er nei de rop fan 'e [[wyldernis]] en begjint er nij libben yn 'e [[taiga]]. ''The Call of the Wild'' krige mingde [[resinsje]]s fan 'e [[filmkritisy]], mar hie nei alle gedachten in [[kommersje]]el súkses yn 'e [[bioskopen]] wurde kinnen. Dêr waard in tsjûke streek troch helle troch de [[lockdown]]s dy't ûnder de [[koroanafiruspandemy (2019-2022)|koroanapandemy]] fan krêft waarden, mei as gefolch dat de film swier [[ferlies (ûndernimming)|ferlies]] draaide.

==Plot==
Yn 'e [[1890-er jierren]] libbet Buck, in grutte, freonlike krusing fan in [[Sint-Bernardshûn]] mei in [[Ingelske hardershûn]], [[tefreden]] mei syn baaske, [[rjochter]] Miller, yn it [[Kalifornje|Kalifornyske]] [[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]. Buck is in bedoarne [[hûn]], dy't ornaris yn hast alle saken syn sin kriget of trochdriuwt. Mar as er op in dei it [[jierdei]]sfeest fan 'e rjochter bedjert troch it hiele [[iten|feestmiel]] op te fretten wylst de foltallige [[famylje (besibskip)|famylje]] posearret foar in [[groepsfoto]], wurdt er dy [[jûn]]s foar [[straf]] ferballe nei de [[weranda]]. 

In jongeman op trochreis, dy't om [[wurk]] siket, hat Buck earder dy deis sjoen. Om't er wit dat der yn [[Alaska]] en de [[Yukon]] by de oangeande [[Goudkoarts fan Klondike]] ferlet is fan in protte sterke [[wurkhûn]]en, dêr't grou [[jild]] foar bean wurdt, lokket er Buck by [[nacht]] fan it [[hiem]] fan 'e Millers ôf en slút him op yn in grutte [[kiste]]. Hy ferkeapet de hûn oan in lûsje [[seekaptein]], dy't in hiele lading hûnen nei [[Skagway (Alaska)|Skagway]], yn Alaska, fart. Underweis besykje de [[seelju]] Buck [[hearrigens]] te learen troch him mei de [[kneppel]] te jaan. Dat is gjin grut súkses.

Oankommen yn Skagway wurdt Buck oerdroegen oan in pleatslike hûne[[keapman]]. Hy brekt lykwols los en komt yn botsing mei in âldere man, in John Thornton. As dy wer oerein klaut en syn paad ferfolget, sjocht Buck dat him in [[mûlharmoanika]] út 'e [[bûse]] rûgele is. Hy giet efter Thornton oan om it [[muzykynstrumint|ynstrumint]] werom te jaan, wêrmei't er der ûnbedoeld foar soarget dat er de man altyd bybliuwe sil. 

Nei't de hûnekeapman Buck weromhelle hat, wurdt er letter ferkocht oan 'e [[negroïde|swarte]] [[Frânsk-Kanadezen|Frânsk-Kanadeeske]] [[postrinner]] Perrault. Dyselde nimt him mei nei syn kamp, dêr't Buck yn 'e kunde komt mei Perrault syn [[slidehûn]]eteam, dat ûnder lieding stiet fan in gemiene [[ridel]]lieder dy't Spitz hjit. Perrault syn assistinte en [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|minneresse]], de [[Yndianen|Yndiaanske]] Françoise, is net boppe wiis mei Perrault syn kar foar slidehûn, mei't se eins ferlet hiene fan twa hûnen en om't se Buck folslein ûngeskikt achtet om slidehûn te wurden.
{{Plotbedjer film}}
Underweis mei de postslide troch de [[wyldernis]] fan 'e Yukon liket it earst wol as hat Françoise gelyk, mar as Buck ienris begrypt wat der fan him ferwachte wurdt, blykt der in earsten slidehûn yn him te sitten. Hy wint it [[fertrouwen]] fan Françoise as hja op in [[rivier]] troch it [[iis]] sakket en troch de streaming ûnder it iis spield wurdt; Buck springt har efternei en raamt in nij [[wjek]] yn it iis dêr't se tegearre troch ûntkomme kinne. De oare slidehûnen wit er op syn hân te krijen troch syn freonlik [[karakter (identiteit)|karakter]], eat dêr't er him bot mei ûnderskiedt fan Spitz. Inkeld Spitz sels is net bliid mei de komst fan Buck. Underwilens begjint Buck [[spiritualiteit|spirituele]] [[fizioen]]en te krijen fan in [[foarâlder]]like swarte [[wolf]] dy't syn [[gids (berop)|gids]] yn 'e [[wyldernis]] wurdt. 

Op in nacht fangt Buck in [[Wylde knyn|knyn]] wat er dêrnei wer frijlit om't er inkeld [[boartsjen|boartsje]] woe. It bistke wurdt lykwols daliks dêrnei deabiten troch Spitz om syn [[dominânsje]] oer Buck te befêstigjen. Dat foarfal liedt ta in fjochtpartij tusken de beide hûnen, dêr't Buck belies by jaan moat om't it him net genôch skele kin om fan Spitz te winnen. As Spitz him dêrnei lykwols tsjin ien fan 'e oare hûnen keart dy't Buck helpe woe, wurdt de wiere fjochter yn Buck wekker. Hy springt Spitz op 'e hûd en ferslacht him sûnder folle swierrichheden. Dêrmei nimt er syn plak as alfa fan 'e slidehûnetroep oer, en Spitz glûpt slûksturtsjend fuort om te ferdwinen yn 'e wyldernis. 

De oare deis is Perrault min te sprekken oer it hommels weiwurden fan syn liedhûn, mar hy hat [[poststik|post]] te besoargjen en docht it him net oan tiid om lang te sykjen. Hy wol ien fan syn oare langjierrige slidehûnen no yn 'e liedersposysje fêstgaspje, mar de hûnen meitsje him dúdlik dat Buck no de alfa is, in feit dat Perrault, ta [[hilariteit]] fan Françoise, mar mei [[tsjinnichheid]] akseptearret. Mar mei Buck syn [[faasje]] en [[krêft]] foaroan en in ridel dy't foar it earst de lieder stipet, blykt it neitiid echt te gean dat it slydjaget. De slidehûnen jeie sa troch dat it harren slagget om oan in [[lawine]] te ûntkommen en foar it earst sûnt Perrault mei syn rûte begûn is, wurdt de post op 'e tiid yn [[Dawson City (Yukon)|Dawson City]] oanbrocht. 
Dêre hat John Thornton him ûnderwilens yn in [[blokhutte]] nei wenjen set. It docht bliken dat er net om it [[goud]] nei de [[Yukon]] kommen is, mar om te ferjitten. Hy [[rou]]wet om syn [[soan]], dy't jong [[ferstoarn]] is, en ek om syn [[houlik]], dat troch dat barren bedoarn is om't er gjin utering oan syn [[fertriet]] jaan koe. No hat er einlings in [[brief]] oan syn [[oarehelte|eks-frou]] skreaun, wêryn't er har útleit wêrom't er by har weigien is. It brief soe krekt op 'e [[jierdei]] fan syn soan by syn frou arrivearje moatte, mar ear't Thornton it op 'e post dwaan kin, falt er lykwols mei in flesse [[sterke drank]] yn 'e [[sliep]]. De oare deis is er te let om 'e brief noch op 'e post te dwaan, mei't Perrault al ôfset as Thornton deroan draven komt. Buck ken lykwols Thornton syn [[stim]] wer, dat hy lit de slide tsjin 'e oarders fan Perrault yn hohâlde. As de [[yrritaasje|yrritearre]] Perrault it brief net oannimme wol, pakt Buck it Thornton út 'e hannen en bringt it sels nei Perrault ta.

Inkele moannen geane foarby en Buck is mei syn nije libben as lieder fan 'e slidehûnetroep like tefreden as er wie doe't er noch de bedoarne hûshûn fan rjochter Miller wie. Hy ferliest lykwols op 'e nij alles as de [[tillegraaf (kommunikaasje)|tillegraaf]] Dawson City berikt en de postrûte fan Perrault opheft wurdt. Om't se gjin jild hawwe om in troep slidehûnen itende te hâlden, binne Perrault en Françoise mei triennen yn 'e eagen twongen om 'e hûnen te ferkeapjen. 

De hûnen bedarje by in hûnekeapman yn Dawson City, fan wa't se oankocht wurde troch Hal, in [[erchtinkendheid|erchtinkende]] [[dandy]] sûnder lykfol hokker kennis fan 'e wyldernis, dy't mient dat er eefkes [[rykdom|ryk]] wurde sil fan syn goudclaim. As de hûnen syn slide net fan it plak krije om't de gliders oan 'e grûn fêstferzen binne, is derfan oertsjûge dat it [[loaiens|loaie]] bisten binne en wol er harren mei in kneppel te liif. Aldergeloks is Thornton oanwêzich, dy't him tsjinhâldt en útleit wat der wurklik oan 'e hân is. Hal beskôget dat as in publike [[fernedering]] en fettet in djippe [[haat]] foar de oare man op. Mei't de [[winter]] suver foarby is en it iis op 'e rivieren op it punt stiet fuort te [[tei]]en, riedt Thornton him oan om 'e koarte noardlike [[simmer]] ôf te wachtsjen en pas yn it neijier op 'en paad te gean, mar dêr wol Hal neat fan witte.

De folgjende wiken boalet Hal de hûnen sa ôf dat se folslein [[útputting|útput]] reitsje, wylst er se mar amperoan fuorret. Se moatte in swier beladen slide lûke yn teiwaar wêrby't op plakken suver gjin [[snie]] mear leit. Thornton, dy't it net oansjen kin, is him efternei reizge en treft him wer as er oan 'e igge fan [[mar]] stiet dy't er tsjin eltse priis oerstekke wol. Buck wegeret om foarút, en Hal lûkt syn [[revolver]] en wol de hûn yn [[razernij]] deasjitte, mar fannijs wurdt er tsjinholden troch Thornton. Dyselde snijt Buck los, en de hûn is sa ynein dat er dêrnei delfalt en foar dea lizzen bliuwt. Wylst Hal de oare hûnen twingt om it ynstabile iis fan 'e mar op, nimt Thornton de mânske lading fan Buck op it skouder en bringt him werom nei syn blokhutte, dêr't de hûn twa dagen oan ien wei troch [[sliep]]t foar't er wer by besleur komt. 

Dy [[jûn]]s set Thornton, dy't in [[alkoholisme|drankprobleem]] hat, nei de [[saloon]] yn Dawson City ta. Dêr komt Hal him oer it mad en slacht him del. De man is alhiel breinroer, want de oare hûnen binne útnaaid mei al syn spul en op 'e iene of oare manear is dat Thornton syn skuld. Buck, dy't Thornton folge is, komt syn minsklike freon te help en falt Hal oan. Dyselde besiket dat as bewiis oan te fieren dat Buck gefaarlik is en ôfmakke wurde moat, mar de ynwenners fan Dawson City, dy't Buck heger achtsje as Hal, litte har net [[bedroch|bedrage]] en smite Hal de saloon út.

Neitiid bliuwt Buck by Thornton te wenjen. Hy helpt de man fan 'e drank ôf troch eltse kear syn flesse ôf te pakken en dermei út te naaien. Op in jûn fertelt Thornton yn in [[emosjonele]] bui oan Buck dat syn soan eartiids altyd sljocht wie nei [[lânkaart]]en, mar hy fûn it altyd ynteressanter wat der foarby de râne fan 'e kaart wie as wat er eins op 'e kaart sels stie. Hy stelt foar om foarby de râne fan syn lânkaart fan 'e Yukon te reizgjen om te sjen wat se dêr fine kinne. Salang't er by Thornton bliuwe kin, is dat Buck fansels wol bêst. Underwilens hat Hal himsels derfan oertsjûge dat al syn tsjinrampen mei opsetsin feroarsake binne troch Thornton, dy't Hal by de goudclaim wei hâlde woe dy't er kocht hie. Want Thornton wol fansels it goud dat dêr sit, sels ynpikke. Hy set efter Thornton en Buck oan mei as doel om [[wraak]] te nimmen.

As se tegearre yn 'e wyldernis binne, wurdt de bân tusken Thornton en Buck noch sterker fanwegen alle deistige aktiviteiten dy't se mei-inoar dogge. Se reizgje fan 'e kaart ôf en ûntdekke op in dei in leechsteande, ferfallen blokhutte oan 'e igge fan in [[beek]]je. Dêr beslút Thornton him nei wenjen te setten. It docht bliken dat it beekje smoarfol goud sit, dat Thornton begjint mei goudsykjen, wylst Buck de omkriten ferkent. Dêr komt er in wite [[wolvinne]] op it spoar, dêr't er freonskip mei besiket te sluten troch har in poat te jaan. Sy moat dêr neat fan hawwe en makket him dat ek goed dúdlik. Nei't er lykwols in lid fan har [[ridel]] rêdt, dat yn 'e [[streamfersnelling]]s fan in [[rivier]] driget te [[ferdrinken]], betinkt se har. Buck bringt dêrnei almar mear tiid troch mei de wolveridel, mar keart eltse jûn werom nei de blokhutte om by Thornton te wêzen. Hy wurdt ferskuord trochdat er oan 'e iene kant graach by de wolvinne yn 'e wyldernis libje wol en oare kant dochs syn baaske net allinne litte wol.

Tsjin ein fan 'e simmer beslút Thornton dat it tiid is om op hûs oan. Hy bedoelt net: werom nei Dawson City, mar: werom nei syn eks-frou, mei't syn rite yn 'e wyldernis syn kwetste geast genêzen hat. Hy smyt frijwol al it goud dat er fûn hat, werom de beek yn en nimt [[ôfskie]] fan Buck, dy't hjir mar moai yn 'e wyldernis bliuwe moat, ornearret er. Buck giet it wâld yn en jout him del njonken de wolvinne, al hat er net alhiel frede mei dy kar. Dy nachts fynt Hal de blokhutte fan Thornton en besiket de âldman dea te sjitten. Thornton lit fan [[skrik]] in [[oaljelampe]] kneppelje en binnen de koartste kearen stiet de hiele blokhutte yn [[brân|ljochte lôge]]. As Hal deryn komme wol, grypt Thornton de [[loop (fjoerwapen)|loop]] fan syn [[gewear]]. Bûtendoar wrakselje beide mannen om it wapen, wêrby't Hal Thornton yn 'e [[búk]] sjit. As er de ferwûne man ôfmeitsje wol, arrivearret Buck, dy't it skot heard hat. Hy skuort Hal earst syn gewear út 'e hannen en dan syn kneppel, wêrnei't er de man tebektriuwt nei de blokhutte en nei binnen smyt. Fuort letter stoart it gebou yn, en Hal komt om yn 'e flammen.
[[File:Harrison Ford by Gage Skidmore 3.jpg|right|thumb|150px|[[Harrison Ford]].]]
[[File:Omar Sy (2020).jpg|right|thumb|120px|[[Omar Sy]].]]
[[File:Cara Gee at the 2018 CFC Annual Gala &amp; Auction (25432943147) (cropped).jpg|right|thumb|160px|[[Cara Gee]].]]

De [[ferstjerren|stjerrende]] Thornton seit tsjin Buck dat er no foar himsels libje moat en dat de wyldernis no syn thús is. De oare moarns wurdt Buck ophelle troch de wolvinne, dy't him meitroait nei it wâld. Buck hâldt ferskate kearen ho om mei [[drôvens]] om te sjen nei de útbaarnde blokhutte, mar giet úteinlik mei har. Yn neikommende jierren is de krite om 'e blokhutte hinne it domein fan in aparte wolveridel, mei in krusing fan in Sint-Bernardshûn en in Ingelske hardershûn as alfa en it iene nei it oare nêst jonge [[wolfshûn]]tsjes as nije leden.

==Rolferdieling==
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
|- 
| John Thornton / [[voice-over]]
| [[Harrison Ford]]
|-
| Perrault
| [[Omar Sy]]
|-
| Françoise
| [[Cara Gee]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Hal
| [[Dan Stevens]]
|-
| Mercedes
| [[Karen Gillan]]
|-
| [[rjochter]] Miller
| [[Bradley Whitford]]
|-
| Katie Miller
| [[Jean Louisa Kelly]]
|-
| Charles
| [[Colin Woodell]]
|-
| Edenshaw
| [[Michael Horse]]
|-
| hûnedief
| [[Adam Fergus]]
|-
| hûnekeapman yn [[Skagway (Alaska)|Skagway]]
| [[Brad Greenquist]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
''The Call of the Wild'' waard [[regissearre]] troch [[Chris Sanders]] nei in [[senario]] fan [[Michael Green (skriuwer)|Michael Green]]. It skript gie tebek op sawol de ferneamde [[aventoereroman]] ''[[The Call of the Wild (roman)|The Call of the Wild]]'' fan [[Jack London (skriuwer)|Jack London]] út [[1903]], as op in eardere ferfilming, ''[[Call of the Wild (film út 1935)|Call of the Wild]]'' fan [[Gene Fowler]] út [[1935]], mei [[Clark Gable]] yn 'e [[haadrol]]. De nije film is [[bernefilm|bernefreonliker]] as it boek, wat bgl. bliken docht as de [[antagonist]] Hal fertelt dat de slidehûnen mei syn slide útnaaid binne (yn it boek komme se om). As [[filmprodusint|produsinten]] wiene [[Erwin Stoff]] en [[James Mangold]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio's]] [[20th Century Studios]], [[TSG Entertainment]] en [[3 Arts Entertainment]]. (''The Call of the Wild'' wie de earste film dy't troch 20th Century Studios, foarh. 20th Century Fox, útbrocht waard ûnder de nije namme.) Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]125 oant 150&amp;nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Janusz Kamiński]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[John Powell (filmkomponist)|John Powell]].

===Opnamen===
De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''The Call of the Wild'' setten ein [[septimber]] [[2018]] útein. De film waard yn syn gehiel opnommen yn [[Kalifornje]], foar it meastepart yn 'e [[soundstage|studio]] yn [[Los Angeles]] en foar in lyts part op [[filmset]]s bûtendoar yn [[Santa Clarita (Kalifornje)|Santa Clarita]]. Foar Buck waard gjin echte [[hûn]] brûkt; ynstee waard er kreëarre út [[special effects]]; by de opnamen fungearre [[Terry Notary]] foar him as [[stand-in]], sadat de akteurs wat hiene dêr't se har op rjochtsje koene.

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''The Call of the Wild'' waard fersoarge troch [[20th Century Studios]]. De film gie op [[21&amp;nbsp;febrewaris]] [[2020]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]] yn [[premiêre]]. It byhearrende [[soundtrack]]album ferskynde op [[21&amp;nbsp;febrewaris]] [[2020]] by [[platemaatskippij]] [[Hollywood Records]]. ''The Call of the Wild'' kaam op [[27&amp;nbsp;maart]] [[2020]] beskikber as [[ynternet|digitale]] [[download]] en waard op [[12&amp;nbsp;maaie]] fan dat jier útbrocht op [[dvd]] en [[blu-ray]].

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''The Call of the Wild'' mingde [[resinsje]]s. Sa priizge [[Owen Gleiberman]] fan it [[tydskrift]] ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' de [[aktearprestaasje]] fan [[Harrison Ford]], dy't er omskreau as &quot;in [[minimalisme|minimalistysk]] optreden&quot;. In protte oare resinsinten wiene dat mei him iens. Der wie lykwols in protte [[krityk]] op Buck en de oare [[hûn]]en dy't útslutend mei [[special effects]] ta stân brocht wiene. In soad filmkritisy fûnen dy der nep útsjen. 

[[Common Sense Media]] parte ''The Call of the Wild'' 4 fan 5 [[stjer (figuer)|stjerren]] ta. Dêrby waard opmurken: &quot;[[Aldelju]] moatte witte dat ''The Call of the Wild'' in [[famyljefilm|famyljefreonlike adaptaasje]] is fan 'e [[The Call of the Wild (roman)|klassike roman]] fan [[Jack London (skriuwer)|Jack London]]. […] it is in ienfâldiger, wat behimmele fariant fan it ferhaal (wat it foechsumer makket foar jongere sjoggers), mar de [[tema (fiksje)|tema's]] en boadskippen fan it wurk fan London binne [yn dizze film] noch like fris as in [[sinne-opgong]] yn 'e [[Yukon]].&quot;

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''The Call of the Wild'' in goedkarringspersintaazje fan 62%, basearre op 206 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: &quot;It wurdt ûndermine troch ôfliedende en ûnnedige [[special effects]], mar it hertferwaarmjende ''Call of the Wild'' bliuwt dochs in klassyk ferhaal, dat leafdefol werferteld wurdt.&quot; Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''The Call of the Wild'' in goedkarringspersintaazje fan 47%, basearre op 43 resinsjes.

==Resultaat==
===Opbringst===
''The Call of the Wild'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]62,3&amp;nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $48,5&amp;nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $110,8&amp;nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $125 oant 150&amp;nbsp;miljoen betsjut dat in [[ferlies (ûndernimming)|ferlies]] fan $14,2 oant 39,2&amp;nbsp;miljoen, dêr't de [[marketing]]kosten noch by opteld wurde moat. Fanwegen de hege produksje- en marketingkosten hie ''The Call of the Wild'' ferlet fan in opbringst an $250 oant 275&amp;nbsp;miljoen om kyt te spyljen. Dat hie skoan slagje kind as de [[koroanafiruspandemy (2019-2022)|koroanapandemy]] de boel net bedoarn hie. Troch de [[lockdown]]s dy't yn ferbân dêrmei fan krêft waarden, moasten de bioskopen ticht en kaam der foartidich in ein oan 'e fertoaning fan 'e film dêre. Saakkundigen hâlde it derop dat ''The Call of the Wild'' dêrtroch úteinlik $50 oant 100&amp;nbsp;miljoen ferlies draaid hat.

==Keppelings om utens==
* {{en}} [https://family.20thcenturystudios.com/movies/call-of-the-wild Offisjele webside fan ''The Call of the Wild'']
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt7504726/ Ynformaasje oer ''The Call of the Wild'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/The_Call_of_the_Wild_(2020_film) ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''The Call of the Wild'' (film út 2020)}}

{{DEFAULTSORT:Call of the Wild (film út 2020), The}}
[[Kategory:Amerikaanske aventoerefilm]]
[[Kategory:Amerikaanske famyljefilm]]
[[Kategory:Northern]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan 20th Century Studios]]
[[Kategory:Film fan TSG Entertainment]]
[[Kategory:Film fan 3 Arts Entertainment]]
[[Kategory:Film fan Chris Sanders]]
[[Kategory:Film út 2020]]
[[Kategory:Film oer snie en iis]]
[[Kategory:Film oer hûnen]]
[[Kategory:Film oer ûntfiering]]
[[Kategory:Film oer dieverij]]
[[Kategory:Film oer rouferwurking]]
[[Kategory:Film oer wraak]]
[[Kategory:Film oer paranoia]]
[[Kategory:Film oer wolven]]
[[Kategory:Film oer alkoholisme]]
[[Kategory:Film oer bistemishanneling]]
[[Kategory:Film oer in goudsiker]]
[[Kategory:Film oer hûneslydzjen]]
[[Kategory:Film oer de Amerikaanske frontier]]
[[Kategory:Film mei in Alaskaansk tema]]
[[Kategory:Film basearre op in literêr wurk]]
[[Kategory:Remake fan in oare film]]</text>
      <sha1>q8s1vfbfoyl9i1buu52bvr5wzdqfrwz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stasjon Sittard</title>
    <ns>0</ns>
    <id>166930</id>
    <revision>
      <id>1231683</id>
      <parentid>1117688</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T20:15:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SpinnerLaserzthe2nd</username>
        <id>44104</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Sittard-Geleen Vlag.svg]] → [[File:Flag of Sittard-Geleen.svg]]</comment>
      <origin>1231683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8186" sha1="arw5j3vja4br7lt2hji7luixw445q3d" xml:space="preserve">{{Ynfoboks stasjon
| namme                       = Stasjon Sittard&lt;br&gt;''station Sittard''
| ôfbylding                   = Station Sittard2.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 260px
| ôfbyldingstekst             = ''Stasjon Helmond yn 2006''
| lân                         = {{NEDf}}
| bestjoerlike ienheid 1      = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Limburg (Netherlands).svg|border|20px]] [[Limburch (Nederlân)|Limburch]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flag of Sittard-Geleen.svg|border|20px]] [[Sittard-Geleen]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Sittard]]
| adres                       = Stationsplein 2f
| koördinaten                 = 
| stasjonskoade               = Std
| type                        = Trochgongsstasjon
| iepening                    = [[21 novimber]] [[1865]]
| sluting                     =
| boujier                     = [[1862]] 1e stasjonsgebou&lt;br&gt;[[1923]] 2e stasjonsgebou&lt;br&gt;[[1993]] 3e stasjonsgebou
| sloopjier                   = [[1923]] 1e stasjonsgebou&lt;br&gt;[[1993]] 2e stasjonsgebou
| arsjitekt                   = [[1862]]&lt;br&gt;[[Karel Hendrik van Brederode]]&lt;br&gt;1e stasjonsgebou &lt;br&gt;[[1923]]&lt;br&gt;[[Hermanus Gerardus Jacob Schelling|H.G.J. Schelling]]&lt;br&gt;2e stasjonsgebou&lt;br&gt;[[1993]]&lt;br&gt;[[Jan van Belkum|J.A. van Belkum]]&lt;br&gt;3e stasjonsgebou
| yngenieur                   = 
| boustyl                     = 
| monumintale status          = 
| monumintnûmer               = 
| perrons                     = 2
| perronspoaren               = 4
| perrontagong                = 
| tagong                      = 
| spoarline                   = [[Steatsline E]]&lt;br&gt;[[Spoar fan Sittard nei Herzogenrath|Sittard - Herzogenrath]]&lt;br&gt;[[Spoar fan Sittard nei Born|Sittard - Born]]
| metroline                   = 
| busline                     = 
| stedsbus                    = 
| tramline                    = 
| tal reizgers                = 10.524  ''(2019)''
| webside                     = [https://www.ns.nl/stationsinformatie/std/sittard NS stasjonsynformaasje]
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = Limburch (Nederlân)
| lat_deg                     = 51
| lat_min                     = 0
| lat_sec                     = 5
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 5
| lon_min                     = 51
| lon_sec                     = 30
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
}}
'''Stasjon Sittard''' ('''Std''') is in [[spoarweistasjon]] yn [[Sittard]] en waard iepene yn [[1865]] oan de [[Steatsline E]] ([[Stasjon Breda|Breda]] - [[Stasjon Maastricht|Maastricht]]). Yn dizze Limboarchske stêd is yn [[1993]] it tredde stasjonsgebou sûnt [[1865]] iepene. 

== Gebou ==
[[Ofbyld:HUA-164987-Gezicht op de perronzijde van het S.S.-station Sittard te Sittard.jpg|200px|thumb|left|''1e stasjonsgebou stasjon Sittard om en de by 1905'']]
[[Ofbyld:HUA-150680-Gezicht op een gedeelte van de voorgevel van het NS station Sittard te Sittard.jpg|200px|thumb|left|''2e stasjonsgebou stasjon Sittard yn 1970'']]
It earste stasjon waard ûntwurpen troch de yngenieurs [[Karel Hendrik van Brederode]] en [[Louis Abraham Reuvens]] en iepene op   	[[21 novimber]] [[1865]] syn doarren foar treinreizgers. It is boud as in [[Standertstasjons fan de Steatsspoarwegen|standertstasjon fan de Steatsspoarwegen]], in stasjon fan it type SS Fjirde Klasse.
En wie ien fan de fyftjin stasjons dy 't ea yn dizze klasse boud wie. Al yn [[1885]] kaam de earste ferbouwing. Oan beide kanten waard in lange fleugel byboud en kaam der in part oan de foarkant. Yn [[1903]] waard de rjochterfleugel fergrutte en fan it oarspronklike gebou wurdt it dak ferhege. It dak fan it haadgebou ûndergiet in wiziging. De &quot;knik&quot; ferdwynt. 

Yn [[1923]] waard it earste stasjonsgebou sloopt en ferfongen troch nijbou, ûntwurpen troch de arsjitekt [[Hermanus Gerardus Jacob Schelling|Schelling]]. Dit wie it earste stasjonsgebou yn Nederlân mei allinnich platte dakken. It gebou hie in heech middendiel mei twa legere wjukken dy't wat nei foaren stiene foar it middendiel.

It stasjonsgebou út 1923 waard yn [[1993]] ôfbrutsen, en ferfongen troch in ûntwerp fan arsjitekt [[Jan van Belkum|J.A. van Belkum]] krekt as by it [[Stasjon Amsterdam Amstel|amstelstation]] waard de stationshal heaks op de spoaren pleatst. It stasjon falt op fanwgen syn weagjende dak mei glêzen puien. Yn [[1996]] krige it stasjon liften sadat it stasjon ek tagonklik waard foar reizgers mei in rolstoel. 

== Treinferbinings ==
{| class=&quot;wikitable vatop&quot;
! Searje
! Treintype
! Rûte
! Tsjinstroaster
|-
|800
|[[Intercity]] ([[Nederlandse Spoorwegen|NS]])
|[[Stasjon Maastricht|Maastricht]] – '''Sittard''' – [[Stasjon Roermond|Roermond]] – [[Stasjon Weert|Weert]] – [[Stasjon Eindhoven Sintraal|Eindhoven Sintraal]] – [[Stasjon De Bosk|De Bosk]] – [[Stasjon Utert-Sintraal|Utert Sintraal]] – [[Sintraal stasjon (Amsterdam)|Amsterdam Sintraal]] – [[Stasjon Alkmar|Alkmar]] – ''[[Stasjon De Helder|De Helder]]''
|Rydt net jûns, wol op sneintejûn. Rydt allinnich yn de spits twa ritten fan em nei [[Stasjon De Helder|De Helder]] yn de spitsrjochting. Ryd yn it wykein inkeld tusken [[Stasjon Maastricht|Maastricht]] en '''Amsterdam Sintraal''' en werom. Wurdt yn de jûnsoeren tusken Maastricht en Amsterdam Sintraal ferfongen troch de searje 2900.
|-
|2900
|[[Intercity]]&lt;br&gt;([[Nederlandse Spoorwegen|NS]])
|[[Stasjon Inkhuzen|Inkhuzen]] – [[Stasjon Hoarn|Hoarn]] – [[Sintraal stasjon (Amsterdam)|Amsterdam Sintraal]] – [[Stasjon Utert-Sintraal|Utert Sintraal]] – [[Stasjon De Bosk|De Bosk]] – [[Stasjon Eindhoven Sintraal|Eindhoven Sintraal]] – [[Stasjon Weert|Weert]] – [[Stasjon Roermond|Roermond]] – '''Sittard''' – [[Stasjon Maastricht|Maastricht]]
|Rydt allinnich yn 'e iere moarn en yn 'e jûnsoeren.
|-
|3900
|[[Intercity]]&lt;br&gt;([[Nederlandse Spoorwegen|NS]])
|[[Stasjon Inkhuzen|Inkhuzen]] – [[Stasjon Hoarn|Hoarn]] – [[Sintraal stasjon (Amsterdam)|Amsterdam Sintraal]] – ''[[Stasjon Utert-Sintraal|Utert Sintraal]] – [[Stasjon De Bosk|De Bosk]] – [[Stasjon Eindhoven Sintraal|Eindhoven Sintraal]] – [[Stasjon Weert|Weert]] – [[Stasjon Roermond|Roermond]] – '''Sittard''' – [[Stasjon Heerlen|Heerlen]]''
|Rydt op freed oant en mei snein oant 18:00 oere, net tusken Amsterdam Sintraal en [[Stasjon Heerlen|Heerlen]]. Tusken [[Stasjon Eindhoven Sintraal|Eindhoven Sintraal]] en Heerlen rydt dan de 13900. Wurdt yn de jûnsoeren ferfongen troch searje 2900.
|-
| 13900
| [[Intercity]] ([[Nederlandse Spoorwegen|NS]])
| [[Stasjon Eindhoven Sintraal|Eindhoven Sintraal]] – [[Stasjon Weert|Weert]] – [[Stasjon Roermond|Roermond]] – '''Sittard''' – [[Stasjon Heerlen|Heerlen]]
|Alinne freedtenachts
|-
|RS 12&lt;br&gt;32400
|Stoptrein ([[Arriva Persoaneferfier Nederlân|Arriva]])
|[[Stasjon Maastricht Randwyck|Maastricht Randwyck]] – [[Stasjon Maastricht|Maastricht]] – '''Sittard''' – [[Stasjon Roermond|Roermond]]
|
|-
|RS 15&lt;br&gt;32500
|Stoptrein ([[Arriva Persoaneferfier Nederlân|Arriva]])
|'''Sittard''' – [[Stasjon Heerlen|Heerlen]]
|
|-
| 32700
| [[Nachttrein]] ([[Arriva Persoaneferfier Nederlân|Arriva]])&lt;ref&gt;[https://www.arriva.nl/a/nachttrein/dienstregeling-nachttrein.htm {{nl}} arriva.nl, Dienstregeling Nachttrein]&lt;/ref&gt;
|[[Stasjon Maastricht|Maastricht]] – '''Sittard''' – [[Stasjon Roermond|Roermond]] – [[Stasjon Weert|Weert]] – [[Stasjon Eindhoven Sintraal|Eindhoven Sintraal]] – [[Stasjon De Bosk|De Bosk]] – [[Stasjon Utert-Sintraal|Utert Sintraal]] – [[Stasjon Skiphol Airport|Skiphol Airport]]
|Alinne freedtenachts 
|}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
* Wikipedy:NL
* {{nl}} [https://www.stationsweb.nl/station.asp?station=sittard stationsweb.nl]
{{Commonscat|Station Sittard}}
}}

[[Kategory:Bouwurk yn Sittard-Geleen]]
[[Kategory:Spoarstasjon yn Limburch (Nederlân)‎|Helmond]]
[[Kategory:Bouwurk út 1862]]
[[Kategory:Bouwurk út 1923]]
[[Kategory:Bouwurk út 1993]]</text>
      <sha1>arw5j3vja4br7lt2hji7luixw445q3d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stasjon Geleen-Lutterade</title>
    <ns>0</ns>
    <id>167331</id>
    <revision>
      <id>1231684</id>
      <parentid>1118283</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T20:15:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SpinnerLaserzthe2nd</username>
        <id>44104</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Sittard-Geleen Vlag.svg]] → [[File:Flag of Sittard-Geleen.svg]]</comment>
      <origin>1231684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4876" sha1="cad7vcid8quvldx5meuwmwvivm99p61" xml:space="preserve">{{Ynfoboks stasjon
| namme                       = Stasjon Geleen-Lutterade&lt;br&gt;''station Geleen-Lutterade''
| ôfbylding                   = Station Geleen-Lutterade Sextant 27-06-1991.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 260px
| ôfbyldingstekst             = ''3e stasjonsgebouw Stasjon Geleen-Lutterade yn 1991''
| lân                         = {{NEDf}}
| bestjoerlike ienheid 1      = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= {{NL-LBf}}
| bestjoerlike ienheid 2      = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flag of Sittard-Geleen.svg|border|20px]] [[Sittard-Geleen]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Ofbyld:Flag of Geleen.svg|border|20px]] [[Geleen]]
| adres                       = Minister Ruysstraat 47
| koördinaten                 = 
| stasjonskoade               = Lut
| type                        = Trochgongsstasjon
| iepening                    = [[25 april]] [[1868]]&lt;br&gt;[[1 maaie]] [[1949]] &lt;small&gt;''weriepening''&lt;/small&gt;
| sluting                     = [[15 maaie]] [[1938]]
| boujier                     = [[1890]] 1e stasjonsgebou&lt;br&gt;[[1931]] 2e stasjonsgebou&lt;br&gt;[[1976]] 3e stasjonsgebou
| sloopjier                   = [[1930]] 1e stasjonsgebou&lt;br&gt;[[1975]] 2e stasjonsgebou&lt;br&gt;[[2006]] 3e stasjonsgebou
| arsjitekt                   = [[1890]]&lt;br&gt;ûnbekende arsjitekt&lt;br&gt;1e stasjonsgebou &lt;br&gt;[[1931]]&lt;br&gt;[[Sybolt van Ravesteyn|S. van Ravesteyn]]&lt;br&gt;2e stasjonsgebou&lt;br&gt;[[1976]]&lt;br&gt;[[Cees Douma|C. Douma]]&lt;br&gt;3e stasjonsgebou
| yngenieur                   = 
| boustyl                     = 
| monumintale status          = 
| monumintnûmer               = 
| perrons                     = 1
| perronspoaren               = 2
| perrontagong                = 
| tagong                      = 
| spoarline                   = [[Steatsline E]]
| metroline                   = 
| busline                     = 
| stedsbus                    =
| tramline                    = 
| tal reizgers                =
| webside                     = [https://www.ns.nl/stationsinformatie/lut/geleen-lutterade NS stasjonsynformaasje]
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = Limburch (Nederlân)
| lat_deg                     = 50
| lat_min                     = 58
| lat_sec                     = 31
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 5
| lon_min                     = 49
| lon_sec                     = 28
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
}}'''Stasjon Geleen-Lutterade''' ('''Lut''') is in [[spoarweistasjon]] yn [[Geleen]] en waard iepene yn [[1868]] oan de [[Steatsline E]] ([[Stasjon Breda|Breda]] - [[Stasjon Maastricht|Maastricht]]). Yn dizze Limboarchske stêd is yn [[1976]] it tredde stasjonsgebou sûnt [[1868]] iepene. 

== Gebou ==
[[Ofbyld:HUA-150312-Gezicht op het N.S.-station Geleen-Lutterade te Geleen.jpg|200px|thumb|left|''2e stasjonsgebou stasjon Blerick yn 1970'']]
It earste stasjonsgebou wie in lyts gebouke mei in wenning foar de stasjonssjef, letter waarden der tsjinstlokalen oanboud.

Yn [[1930]] waard it earste stasjonsgebou sloopt en ferfongen troch in grutter gebou eins fjouwer geboukes mei in oerkaping op it perron nei ûntwerp fan arsjitekt [[Sybolt van Ravesteyn]], dit gebou kaam yn 1931 ree. It stasjon waard yn [[1938]] sletten, mar op [[1 maaie]] fan [[1949]] waard it stasjon weriepene.

It stasjonsgebou út [[1931]] waard yn [[1976]] ferfongen troch in nij gebou, bekend as [[Standerttype Sextant]] fan de hân fan arsjitekt [[Cees Douma]]. It gebou waard yn [[2006]] ôfbrutsen en ferfongen troch in tal abry's. 

== Namme ==
It stasjon waard iepene yn ûnder de namme &quot;Stasjon Geleen&quot; mar doe't yn [[1896]] der in twadde stasjon iepene waard yn Geleen dat de namme Geleen-East krige waard de namme fan it stasjon feroare yn &quot;Stasjon Lutterade&quot;. Yn [[1954]] waard de namme &quot;Stasjon Geleen-Lutterade&quot;.

== Treinferbinings ==
{| class=&quot;wikitable vatop&quot;
! Searje
! Treintype
! Rûte
! Tsjinstroaster
|-
|RS 12&lt;br&gt;32400
|Stoptrein ([[Arriva Persoaneferfier Nederlân|Arriva]])
|[[Stasjon Maastricht Randwyck|Maastricht Randwyck]] – [[Stasjon Maastricht|Maastricht]] – '''Geleen-Lutterade''' – [[Stasjon Sittard|Sittard]] – [[Stasjon Roermond|Roermond]]
|
|-
|}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
* Wikipedy:NL
* {{nl}} [https://www.stationsweb.nl/station.asp?station=geleenlutterade stationsweb.nl]
{{Commonscat|Station Geleen-Lutterade}}
}}

[[Kategory:Spoarstasjon yn Limburch (Nederlân)|Geleen-Lutterade]]
[[Kategory:Bouwurk yn Sittard-Geleen]]
[[Kategory:Bouwurk út 1890|Geleen-Lutterade]]
[[Kategory:Bouwurk út 1931|Geleen-Lutterade]]
[[Kategory:Bouwurk út 1976|Geleen-Lutterade]]
[[Kategory:Bouwurk sloopt yn 2006|Geleen-Lutterade]]</text>
      <sha1>cad7vcid8quvldx5meuwmwvivm99p61</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Revenant (film út 2015)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173682</id>
    <revision>
      <id>1231635</id>
      <parentid>1198034</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T15:18:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ kt</comment>
      <origin>1231635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33821" sha1="ltw9skx4lg2eoow2ipr5pmhk9qaohoh" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = The Revenant.svg
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:the Revenant 2015 film poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''The Revenant''
| regisseur                = [[Alejandro González Iñárritu]]
| produsint                = [[Amon Milchan]]&lt;br&gt;[[Steve Golin]]&lt;br&gt;[[Alejandro González Iñárritu]]&lt;br&gt;[[Mary Parent]]&lt;br&gt;[[Keith Redmon]]&lt;br&gt;[[James W. Skotchdopole]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Mark L. Smith]]&lt;br&gt;[[Alejandro González Iñárritu]]
| basearre op              = [[The Revenant (roman fan Michael Punke)|de roman]] fan [[Michael Punke]]
| kamerarezjy              = [[Emmanuel Lubezki]]
| muzyk                    = [[Ryuichi Sakamoto]]&lt;br&gt;[[Alva Noto]]
| filmstudio               = [[Regency Enterprises]]&lt;br&gt;[[RatPac Entertainment]]&lt;br&gt;[[New Regency Productions]]&lt;br&gt;[[Anonymous Content]]&lt;br&gt;[[M Productions]]&lt;br&gt;[[Appian Way Productions]]
| distribúsje              = [[20th Century Fox]]
| haadrollen               = [[Leonardo DiCaprio]]&lt;br&gt; [[Tom Hardy]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Domhnall Gleeson]]&lt;br&gt; [[Will Poulter]]&lt;br&gt; [[Forrest Goodluck]]&lt;br&gt; [[Arthur Redcloud]]&lt;br&gt; [[Duane Howard]]&lt;br&gt;[[Melaw Nakehk'o]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[16&amp;nbsp;desimber]] [[2015]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[westernfilm|western]][[aventoerefilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]] &lt;small&gt;(ek in bytsje [[Frânsk]], &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Arikara (taal)|Arikara]] en [[Pâny (taal)|Pâny]])&lt;/small&gt;
| spyltiid                 = 156 minuten
| budget                   = $135&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $532,9&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = 3 × [[Oscar]]&lt;br&gt;3 × [[Golden Globe]]&lt;br&gt;5 × [[BAFTA]]&lt;br&gt;1 × [[SAG Award]]&lt;br&gt;1 × [[Satellite Award]]
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''The Revenant''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[westernfilm|iere western]] en [[aventoerefilm]] út [[2015]] ûnder [[rezjy]] fan [[Alejandro González Iñárritu]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Leonardo DiCaprio]] en [[Tom Hardy]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut &quot;De Skym&quot; of &quot;De Geast&quot;. De [[film]] is foar in diel basearre op 'e [[roman]] mei [[The Revenant (roman fan Michael Punke)|deselde namme]] út [[2002]] oer it wierbarde ferhaal fan 'e Amerikaanske [[American frontier|frontiersman]] [[Hugh Glass]] út [[1823]]. It is ek in [[remake]] fan 'e film ''[[Man in the Wilderness]]'' út [[1971]]. De [[plot]] folget Glass, dy't as [[gids (berop)|gids]] in groep [[pelshannel|pelsjagers]] troch de [[Dakota's]] liedt. As er troch in oanfal fan in [[grizzlybear]] [[swierferwûne]] rekket, beslute syn reisgenoaten him efter te litten. Ien fan harren, in John Fitzgerald, [[moard|fermoardet]] syn [[soan]] Hawk foar syn eagen. Troch poere [[wilskrêft]] klaut de foar [[dea]] efterlitten Glass fan syn stjerbêd en set útein mei in lange efterfolging om [[wraak]] te nimmen. ''The Revenant'' krige oer it algemien positive [[resinsje]]s fan 'e [[filmkritisy]], hoewol't der wat [[krityk]] wie op 'e spyldoer fan 156&amp;nbsp;[[minuten]]. Yn 'e [[bioskopen]] wie de film ek in grut [[kommersje]]el súkses. ''The Revenant'' wûn trije [[Oscar]]s, trije [[Golden Globe]]s (wêrûnder de [[Golden Globe foar Bêste Dramafilm]]), fiif [[BAFTA's]], in [[Screen Actors Guild Award]], in [[Satellite Award]] en gâns oare [[priis (ûnderskieding)|prizen]].

==Plot==
Ein [[1823]] tsjocht in groep fan likernôch fyftich [[pelshannel|pelsjagers]] ûnder lieding fan [[kaptein (rang)|kaptein]] [[Andrew Henry (frontiersman)|Andrew Henry]] troch it gebiet dat hjoed de dei de [[Dakota's]] foarmet. Se wurde laat troch de [[gids (berop)|gids]] [[Hugh Glass]], dy't it gebiet ken as syn eigen broeksbûse. Wylst Glass en syn [[healbloed]]-[[Yndianen|Yndiaanske]] [[soan]] Hawk op [[jacht (aktiviteit)|jacht]] binne, wurdt it kamp fan 'e pelsjagers oanfallen troch in kliber [[Arikara (folk)|Arikara]]-[[kriger]]s oanfierd troch it [[opperhaad]] Wapityhûn &lt;small&gt;(Elk Dog)&lt;/small&gt;, waans [[dochter]] Powaqa troch [[jeropide ras|blanken]] [[ûntfierd]] is. In oare groep pelsjagers, [[Frânsk-Kanadezen|Frânsk-Kanadeeske]] ''[[coureur des bois|coureurs des bois]]'' ûnder lieding fan in Toussaint, hawwe him wiismakke dat de Amerikanen dêrfoar ferantwurdlik binne. By de oanfal fine sa'n fjirtich pelsjagers de [[dea]]. Mar in stik as njoggen witte yn in [[boat]] te ûntkommen, de [[rivier]] de [[Missouri (rivier)|Missouri]] op. 

Glass bepraat kaptein Henry om in ein fierderop de boat efter te litten en de djoere [[pelzen]] te bedobjen, sadat se se fierder [[rinnen|te foet]] troch de [[wyldernis]] nei [[Fort Kiowa]] gean kinne. Neffens him is dat de iennichste manear om oan 'e Arikara te ûntkommen, mei't [[hynsteriden]]de Yndianen yn it foardiel binne as se in boat neisitte dy't de bochten en slingers fan 'e rivier folgje moat. De pelsjagers lizze har protteljend en foeterjend by it beslút del, fral de [[rasisme|rasistyske]] John Fitzgerald, dy't dochs al in grouwéligen hekel oan Glass hat omreden fan syn healbloedsoan. Wylst er op [[ferkenning]] út is, komt Glass by fersin in [[grizzlybear]] oer it mad. Om't it in bearinne mei jongen is, falt dy him oan. Glass ferdigenet him mei syn [[musket]] en syn [[jachtmês]], wat úteinlings de dea fan 'e bear wurdt, mar net foar't dy Glass sa slim [[ferwûne]] hat dat er de [[dea]] it neist is.

Nei't se Glass inkele dagen op in provisoaryske [[brankaar]] meitôge hawwe, beslute de pelsjagers dat se sa net trochgean kinne, om't se sa stadich foarútkomme dat de Arikara wol rûntsjes om harren hinne ride kinne. Fitzgerald oppenearret dat Glass syn ferwûnings doch net oerlibje sil, dat it is net mear as [[genede]] om him [[eutanasy|út syn lijen te ferlossen]]. Glass kin himsels dêr net tsjin ferwarre, want de bearinne hat him in [[klau]] oer de [[kiel]] helle, sadat er it fermogen om te [[spraak|praten]] tydlik kwytrekke is. Hawk en in oare jonge pelsjager, [[Jim Bridger]], kantsje har tsjin it foarstel fan Fitzgerald oan, mar kaptein Henry lit him beprate. Hy kin himsels der lykwols net ta bringe om Glass in [[kûgel]] troch de [[holle]] te jeien, en hy wegeret om dat troch in oar dwaan te litten om't it syn [[ferantwurdlikheid]] is. Ynstee betinkt er wat oars: hy biedt oan om [[frijwilliger]]s te beteljen dy't by Glass bliuwe wolle oant de man oan syn wûnen beswykt. Hawk en Bridger biede fuort oan om it fergees te dwaan, en Fitzgerald beslút it jild oan te nimmen om it [[ferlies (ûndernimming)|ferlies]] fan syn efterlitten pelzen goed te meitsjen.
{{Plotbedjer film}}
Nei't kaptein Henry en de oaren ôfset binne, bliuwe de trije mannen inkele dagen by Glass. Wannear't Hawk op jacht is en Bridger om wetter, besiket Fitzgerald wat feart efter it spul te setten troch Glass te [[ferstikking|smoaren]]. Hy wurdt lykwols tsjinkeard troch de hommels weromkearende Hawk, dy't om help oan Bridger begjint te roppen. Om him stil te krijen lûkt Fitzgerald syn jachtmês en stekt de jonge foar de eagen fan syn helpleaze [[heit]] dea. 

Neitiid ferberget er it [[lyk]] en beart er tsjin Bridger dat Hawk nea weromkommen is fan 'e jacht. De oare [[moarn (deidiel)|moarns]] ier makket Fitzgerald Bridger wiis dat er in groep Arikara-krigers yn 'e neite fan it kamp gewaarwurden is. Dat se moatte sjen dat se fuortkomme as se it faaie libben derôf rêde wolle, ek al betsjut dat dat se Glass efterlitte moatte. Bridger wol dêr earst neat fan witte, mar Fitzgerald wit him sa [[eangst|bang]] te praten, dat er Glass úteinlings heal [[begroeven]] yn it ûndjippe [[grêf]] efterlit dat Fitzgerald de foargeande dagen dobbe hat. Ear't er ôfset, jout de mei [[skuldgefoelens]] wrakseljende Bridger syn [[fjildflesse]] oan Glass, dêr't er in opfallend [[spiraal]]symboal yn gravearre hie.

In dei as wat nei't se Glass efterlitten hawwe, begjint Bridger twifels te krijen oer de ferhalen fan Fitzgerald, mei't de man fertize rekket yn syn eigen [[leagen]]s. Nei in heechoprinnende konfrontaasje jout Fitzgerald ta dat er hielendal gjin Arikara yn 'e neite fan harren kamp sjoen hie, en dat er dat mar sei om't it him ynbaarnde dat se safolle [[tiid]] ferdiene trochdat de [[koppigens|koppige]] Glass mar net [[ferstjerren|stjerre]] woe. Hy kin Bridger mei wurden wol oer en wit it sa te draaien dat Bridger de haadskuldige is. Mei in ûnoangename ûnderlinge ferhâlding reizgje de beide mannen fierder. As se lang om let te Fort Kiowa arrivearje, fertelt Fitzgerald oan kaptein Henry dat Glass stoarn en Hawk ferdwûn is. Om foar te kommen dat Bridger harren geheim útbringe sil, seit er dat hysels Glass foar de wylde bisten lizze litte woe, mar dat Bridger derop stie om him in [[kristlik]]e [[begraffenis]] te jaan, wat se doe dien hawwe. Bridger wurdt dan priizge troch de kaptein, wat it foar him [[psychology]]sk ûnmooglik makket om 'e wierheid op te bychtsjen.

Underwilens klaut de foar dea efterlitten Glass himsels in wei út syn grêf. Nei't er it lyk fan syn soan fûn hat en [[ôfskie]] nommen hat, set er [[krûpen]]deweis útein mei de efterfolging fan Fitzgerald. Mei [[fjoer]] en de ynhâld fan syn [[krûdhoarn]] wit er op primitive wize de wûnen yn syn kiel ticht te skroeien. As er finzen nommen driget te wurden troch Wapityhûn en syn Arikara, lit er him yn in rivier meislepe troch [[streamfersnelling]]s en oer in [[wetterfal]] hinne. As er wer út 'e rivier klaud is, sjocht er in [[ridel]] [[wolven]] in [[Amerikaanske bizon|bizon]] oerweldigjen en oanfretten. Hy [[ferhongering|ferhongeret]] suver, mar doar der net by yn 'e buert te kommen. De oare moarns hat in ienlike Yndiaanske kriger de wolven mei fjoer by it [[kadaver (ies)|kadaver]] fan 'e bizon ferdreaun. Glass biddelet om wat [[fleis]] en de Yndiaan kriget [[begrutsjen]] mei him en lit him mei-ite. Hy blykt Hikuc te wêzen, in [[Pâny (folk)|Pâny]] (''Pawnee'') waans doarp útmoarde is troch de Arikara. Hy soe wol om [[wraak]] út wolle, seit er, mar &quot;wraak is yn 'e hân fan 'e Skepper&quot;. As bliken docht dat Glass syn frou silger ek in Pâny wie, nûget Hikuc him út om mei him te reizgjen.

Tegearre tsjogge se op it [[hynder]] fan Hikuc troch de wyldernis. De wûnen fan 'e klauwen en tosken fan 'e bear op it [[skouder]] en de [[rêch]] fan Glass reitsje [[ynfeksje|ûntstutsen]], dat yn in [[stoarm]] rûgelet er fan it hynder ôf. Hikuc spandearret in protte tiid en muoite om in primitive [[swithutte]] foar him te bouwen, dêr't er syn [[koarts]] yn [[swit|útswitte]] kin. Wylst er yn 'e swithutte leit, [[hallusinaasje|hallusinearret]] Glass oer syn deade frou. Inkele dagen letter sakket de koarts en komt Glass mei [[genêzing|genêzende]] wûnen út 'e hutte foar it ljocht. Hikuc is blykber sûnder him fierder reizge, dat hy ferfettet syn tocht wer rinnende. 

In ein fierderop fynt Glass Hikuc werom, dy't troch de Frânsk-Kanadeeske pelsjagers fan Toussaint [[lynchen|lyncht]] is troch him [[ophinging (libbensbeëiniging)|op te hingjen]] oan in [[beam]]. Glass beslút it hynder fan Hikuc fan 'e pelsjagers werom te [[dieverij|stellen]] en wachtet oant it [[tsjuster]] wurdt. It docht bliken dat Toussaint-en-dy sels efter de ûntfiering fan Powaqa sitte, dêr't se de Amerikaanske pelsjagers de skuld fan op 'e lea skood hiene. Yn 'e [[jûnsskimer]] sjocht Glass hoe't Toussaint Powaqa meinimt út it kamp om har (op 'e nij) te [[ferkrêftsjen]]. Hy beslúpt de pelsjager fan efteren en ûntstelt him syn [[pistoal]]en. Dêrnei oermasteret er him en jout er Powaqa syn jachtmês. Hy besiket it hynder fan Hikuc op te heljen sadat se tegearre útnaaie kinne, mar Powaqa brûkt it mês om Toussaint te [[kastraasje|kastrearjen]] en op eigen manneboet út te piken. Yn 'e opskuor dy't dêrtroch ûntstiet, wit Glass ferskaten fan 'e pelsjagers dea te sjitten en op it hynder te ûntkommen.
Om efterfolging foar te kommen, jaget er dêrby ek alle oare hynders op 'e rin. Syn fjildflesse mei de spiraal dy't Bridger deryn gravearre hie, ferliest Glass lykwols yn alle drokte.

De oare deis komme Wapityhûn en syn krigers, dy't net witte dat Glass Powaqa holpen hat, him moarns ier oer it mad. Glass ûntkomt op it hynder fan Hikuc, mar moat syn [[mantel]] efterlitte. De Arikara driuwe him oer de râne fan in heech [[klif]]. It hynder falt te pletter, mar de fal fan Glass wurdt brutsen troch de [[tûke (beam)|tûken]] fan in [[nullebeam]]. Hy rekket [[bewusteleas]], en as er wer by besleur komt, is er alhiel [[ûnderkuolling|ferklomme]]. Om yn libben te bliuwen, snijt er it kadaver fan it hynder iepen, hellet it [[yngewant]] derút en klimt der sels yn, sadat er de [[kâld]]e [[nacht]] oerlibbet troch de [[lichemswaarmte]] fan it bist. 

De oerbleaune leden fan 'e groep Frânsk-Kanadeeske pelsjagers, dy't no ek rinnende de [[beskaving]] sjen moatte te berikken, fergiet it minder as Glass. Uteinlings wit de lêste oerlibbene fan it hiele espel Fort Kiowa te berikken, dêr't er fertelt dat de swierrichheden fan syn groep begûnen doe't se oanfallen waarden troch in wyldeman. Hy lit de fjildflesse sjen dy't Glass by it kamp fan 'e pelsjagers ferlern is, en dy kenne Bridger en Fitzgerald daliks werom. Bridger ornearret dat it Hawk wêze moat, dy't dochs noch libbet, en Fitzgerald seit dat dat skoan sa wêze kin. Hy wit lykwols dat Hawk dea is en dat dit dus betsjutte moat dat Glass syn ferwûnings tsjin alle ferwachting yn oerlibbe hat en efter him oankomt om wraak te nimmen. Kaptein Henry organisearret in syktocht nei Hawk, dêr't Bridger oan dielnimt, mar Fitzgerald net. De kaptein is alhiel [[alteraasje|feralterearre]] as er ynstee Glass fynt. Hy beseft dat dit betsjut dat er foarliigd is. [[Poerrazen]] jout er opdracht om Bridger finzen te nimmen, wylst er sels halje-trawalje weromriidt nei it [[fort]]. Fitzgerald is lykwols útnaaid en hat dêrby de ynhâld fan Henry syn [[klûs (brânkast)|klûs]] meinommen.

As er einlings yn Fort Kiowa oankomt, kriget Glass fersoarging fan syn wûnen. Hy fertelt Henry krekt wat der bard is yn 'e wyldernis en bewissiget de kaptein dat Bridger inkeld skuldich is oan [[naïviteit]] en [[eangst]]. Henry set ôf om Fitzgerald op te spoaren en foar [[berjochting]] nei Fort Kiowa werom te bringen. Hy wol Glass eins net mei hawwe, mar Glass lit him net tsjinhâlde. Yn 'e wyldernis rinne de beide mannen op Fitzgerald yn. Se geane útinoar om him yn te sluten, mar kaptein Henry rint yn in [[mûklaach]] en wurdt troch Fitzgerald [[fermoarde]] en [[skalpearjen|skalpearre]]. Glass fynt it lyk fan 'e kaptein werom en set dan in eigen mûklaach op, troch it lyk mei in tûke oerein yn it [[seal (hynsteriden)|seal]] fan it foarste hynder te setten en sels oer de rêch fan it efterste hynder lizzen te gean, as wied er it lyk fan Henry. Fitzgerald rint deryn en sjit Henry nochris &quot;dea&quot;. As er deunby komt om te bewissigjen dat er Glass deade hat, springt Glass ynienen fan it efterste hynder ôf en sjit him yn it skouder. 

Glass efterfolget de flechtsjende Fitzgerald by in riviersigge lâns, dêr't in [[man-tsjin-mangefjocht]] folget mei mês en [[bile]]. Glass stiet op it punt om in swier ferwûne Fitzgerald te deadzjen, wannear't er op 'e foaroerlizzende rivierwâl Wapityhûn en syn krigers oankommen sjocht. De wurden fan Hikuc komme him wer yn 't sin, dat wraak inkeld oan 'e Skepper is, dat hy triuwt Fitzgerald yn 'e rivier, en de stream spielt him nei de Arikara ta. Wapityhûn skalpearret en deadet Fitzgerald, wêrnei't de Arikara, mei de ûnderwilens weromfûne Powaqa by harren, de rivier oerstekke en yn stilte Glass foarby ride sûnder him tenei te kommen. Glass klaut himsels in paad werom troch de snie nei it plak dêr't er de hynders efterlitten hat en kriget ûnderweis in [[fizioen]] fan syn frou dy't him farwol seit om nei it [[hjirneimels]] te gean.

==Rolferdieling==
[[File:Leonardo_DiCaprio_visited_Goddard_Saturday_to_discuss_Earth_science_with_Piers_Sellers_(26105091624)_cropped.jpg|right|thumb|130px|[[Leonardo DiCaprio]].]]
[[File:Tom Hardy by Gage Skidmore in 2018.jpg|right|thumb|160px|[[Tom Hardy]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| [[Hugh Glass]]
| [[Leonardo DiCaprio]]
|-
| John Fitzgerald
| [[Tom Hardy]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| [[kaptein (rang)|kaptein]] [[Andrew Henry (frontiersman)|Andrew Henry]]
| [[Domhnall Gleeson]]
|-
| [[Jim Bridger]]
| [[Will Poulter]]
|-
| Hawk
| [[Forrest Goodluck]]
|-
| Hikuc
| [[Arthur Redcloud]]
|-
| Wapityhûn &lt;small&gt;(Elk Dog)&lt;/small&gt;
| [[Duane Howard]]
|-
| Powaqa
| [[Melaw Nakehk'o]]
|-
| Toussaint
| [[Fabrice Adde]]
|-
| Anderson
| [[Paul Anderson (akteur)|Paul Anderson]]
|-
| Murphy
| [[Kristoffer Joner]]
|-
| Jones
| [[Lukas Haas]]
|-
| Fryman
| [[Brendan Fletcher]]
|-
| Billy Brother
| [[Tom Guiry]]
|-
| [[oarehelte|frou]] fan Hugh Glass
| [[Grace Dove]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
''The Revenant'' waard [[regissearre]] troch de [[Meksiko|Meksikaanske]] [[filmmakker]] [[Alejandro González Iñárritu]] nei in [[senario]] fan himsels en [[Mark L. Smith]]. Dat wie alteast foar in part basearre op 'e [[roman]] ''[[The Revenant (roman fan Michael Punke)|The Revenant]]'' fan [[Michael Punke]], út [[2002]], wêryn't de wierbarde ûnderfinings fan 'e [[Amerikaanske frontier|frontiersman]] [[Hugh Glass]] út [[1823]] beskreaun wurde. De roman is basearre op it [[gedicht]] ''[[The Song of Hugh Glass]]'' út [[1915]], in ûnderdiel fan 'e ''[[Cycle of the West]]'' fan 'e Amerikaanske [[dichter]], [[skriuwer]], [[histoarikus]] en [[etnograaf]] [[John G. Neihardt]]. ''The Revenant'' is ek in [[remake]] fan 'e film ''[[Man in the Wilderness]]'', út [[1971]]. 
[[File:Alejandro González Iñárritu 2014.jpg|left|thumb|160px|[[Regisseur]] [[Alejandro González Iñárritu]].]]

De tarieding foar ''The Revenant'' sette al yn [[2001]] útein, doe't [[filmmakker|film]]- en [[tillefyzjeprodusint|tillefyzjemakker]] [[Akiva Goldsman]] de [[filmrjochten]] op it doe noch net publisearre [[manuskript]] fan Punke oankocht. De [[Súd-Koreä|Súdkoreaanske]] regisseur [[Park Chan-wook]] soe it ferhaal earst ferfilmje neffens in senario fan [[David Rabe]], mei opmerklikernôch de [[negroïde]] [[akteur]] [[Samuel L. Jackson]] as spiler fan 'e [[titelrol]]. Doe't Park de produksje ferliet, waard de film oant [[2010]] op 'e lange baan skood. Dat jiers skreau Mark L. Smith in nij skript, dat ferfilme wurde soe troch [[John Hillcoat]], mei [[Christian Bale]] as haadrolspiler. Hillcoat hold it lykwols yn [[oktober]] fan dat jier foar besjoen. De [[Frankryk|Frânske]] filmmakker [[Jean-François Richet]] waard troch de produsinten yn omtinken nommen om him te ferfangen, mar úteinlings foel harren kar op González Iñárritu. Dyselde lei himsels yn [[augustus]] [[2011]] [[kontrakt]]ueel fêst om 'e film te regissearjen en makke bekend dat er [[Leonardo DiCaprio]] en [[Sean Penn]] as de haadrolspilers hawwe woe.

As [[filmprodusint|produsinten]] wiene González Iñárritu, [[Amon Milchan]], [[Steve Golin]], [[Mary Parent]], [[Keith Redmon]] en [[James W. Skotchdopole]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio's]] [[Regency Enterprises]], [[RatPac Entertainment]], [[New Regency Productions]], [[Anonymous Content]], [[M Productions]] en [[Appian Way Productions]]. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]60&amp;nbsp;miljoen. Under de [[opnamen (film)|opnamen]] rûn dat út oant $95&amp;nbsp;miljoen, en tsjin 'e tiid dat de [[postproduksje]] berêden wie, hie it de $135&amp;nbsp;miljoen berikt. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Emmanuel Lubezki]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Ryuichi Sakamoto]] en [[Alva Noto]]. De [[special effects]] waarden foar it meastepart oanlevere troch [[Industrial Light &amp; Magic]] (ILM) fan [[George Lucas]].

===Opnamen===
De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''The Revenant'' setten yn [[oktober]] [[2014]] útein en duorren oant yn [[augustus]] [[2015]]. De film waard alhiel op lokaasje filme. De [[sêne]]s yn it [[tuskenbeiden reinwâld]] waarden opnommen yn 'e [[Kanada|Kanadeeske]] [[Kanadeeske provinsje|provinsje]] [[Britsk-Kolumbia]]. Oare sênes waarden filme yn 'e neite fan [[Calgary]], yn [[Alberta]]. De sêne mei de [[wetterfal]] waard opnommen by de [[Kootenaiwetterfal]] by [[Libby (Montana)|Libby]], yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Montana]]. It wie de bedoeling dat de [[klimaks (narratology)|klimaktyske]] [[winter]]ske sênes oan 'e ein fan 'e film opnommen wurde soene yn Kanada, mar dêr bliek it [[waar]] te [[waarm]] te wêzen. Sadwaande moast útwykt wurde nei de krite fan 'e [[rivier]] de [[Olivia (rivier)|Olivia]] op [[Fjoerlân]], yn it uterste suden fan [[Argentynje]].
[[File:Kootenai Falls 2019-07-13.jpg|right|thumb|250px|De [[Kootenaiwetterfal]] by [[Libby (Montana)]], dêr't de [[sêne]] mei de [[wetterfal]] opnommen waard.]]

De filmmakkers diene war om 'e [[Yndianen|Yndiaanske]] [[kultuer]]en dy't yn 'e film portrettearre wurde, sa sekuer mooglik ôf te byldzjen. Dêrta waarden ferskate kultureel [[konsultant]]en yn 'e earm nommen, wylst twa [[taalkundige]]n de [[akteur]]s bystiene by it sa sekuer mooglik sprekken fan 'e [[dialooch]] yn it [[Arikara (taal)|Arikara]] en it [[Pâny (taal)|Pâny]] (''Pawnee'') dy't yn 'e film foarkomt.

De omstannichheden dêr't de opnamen fan ''The Revenant'' ûnder plakhiene, wiene tige dreech. Gâns leden fan 'e [[filmcrew]] klagen dêroer en in opmerklike protte fan harren waarden [[ûntslein]] of stapten út eigen beweging op. [[Haadrolspiler]] [[Leonardo DiCaprio]] sei letter oer syn [[ûnderfining]]s op 'e [[filmset|set]] fan ''The Revenant'': &quot;Ik kin tritich of fjirtich [dingen] opneame dy't guon fan 'e dreechsten wiene dy't ik ea dwaan moatten haw. Oft it no is it yn en út heal beferzen [[rivier]]en kladderjen, of it [[sliep]]en yn bistekarkassen, of wat ik op 'e set iet… [Ik] krige oan ien wei troch izige [[kjeld]] en potinsjele [[ûnderkuolling]] te ferduorjen.&quot;

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''The Revenant'' waard fersoarge troch [[20th Century Fox]]. De film gie op [[16&amp;nbsp;desimber]] [[2015]] yn [[Grauman's Chinese Theatre]] yn [[Hollywood]] yn [[premiêre]], en iepene dêrnei op [[25&amp;nbsp;desimber]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]]. It byhearrende [[soundtrack]]album ferskynde op [[8&amp;nbsp;jannewaris]] [[2016]] by [[platemaatskippij]] [[Milan Records]]. ''The Revenant'' waard op [[12&amp;nbsp;april]] [[2016]] útbrocht op [[dvd]] en [[blu-ray]].

==Historisiteit==
Hoewol't ''The Revenant'' basearre hjit te wêzen op it wierbarde ferhaal fan 'e Amerikaanske [[American frontier|frontiersman]] [[Hugh Glass]], fûnen dy syn besikings plak by 't [[simmer]] en net yn 'e [[winter]]. Ek barde dat op 'e [[Grutte Flakten (Noard-Amearika)|Grutte Flakten]] fan wat no [[Súd-Dakota]] is, dêr't gjin [[berchtme|bergen]] binne, sa't de film suggerearret. Fierdersoan wie it eftergrûnferhaal fan 'e [[haadpersoan]] yn 'e film poere [[fiksje]]: der bestiet gjin bewiis dat Glass ea in [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|relaasje]] mei in [[Yndianen|Yndiaanske]] ''[[squaw]]'' ûnderhold en likemin dat er in [[soan]] hie.
[[File:Cheyenne River IR.jpg|left|thumb|250px|It [[prêrje]][[lânskip]] yn it [[Cheyenne River Yndianereservaat]] yn [[Súd-Dakota]], de krite dêr't de beproeving fan 'e echte [[Hugh Glass]] yn [[1823]] plakfûn. Dat wie net by 't [[winter]] en der wiene ek gjin [[berchtme]]n.]]

Yn [[Kanada]] ûntstie fierders frijwat trelit om ''The Revenant'' hinne omreden fan 'e negative portrettearring fan [[Frânsk-Kanadezen|Frânsk-Kanadeeske]] ''[[coureur des bois|coureurs des bois]]'' yn 'e film, as in kliber omdoarmjende [[moardner]]s en [[ferkrêfter]]s. De Kanadeeske [[akteur]] [[Roy Dupuis]] waard in rol oanbean as ien fan 'e Frânsk-Kanadezen, mar hy stegere de [[castingdirector]] ôf om't er, sa seid er letter yn in [[fraachpetear]], yn 'e film anty-Frânske [[foaroardiel]]en bespeurde. Neffens de [[heechlearaar]] [[skiednis]] Allan Greer, in ekspêr op it mêd [[koloanje|koloniaal]] [[Noard-Amearika]], hiene &quot;de Amerikaanske pelshannelers oer it algemien in mindere [[reputaasje]] as de Kanadezen&quot;.

Bruce Bradley fan it [[tydskrift]] ''[[True West Magazine]]'' murk yn ''The Revenant'' ferskate [[anagronisme]]n op, mei as meast steurende it praat fan John Fitzgerald oer syn [[heit]], dy't [[freonskip|freonen]] by de [[Texas Rangers]] hân hawwe soe, en oer syn winsk om werom te kearen nei [[Teksas]], sadat er dêr tsjinst nimme koe by it [[Amerikaanske Leger]]. Mei't de film yn [[1823]] spilet, wie Teksas doe noch in provinsje fan [[Meksiko]], dat der wie gjin Amerikaansk Leger om tsjinst by te nimmen, en alhielendal gjin Texas Rangers, dy't pas yn [[1835]] oprjochte waarden, yn 'e [[Teksaanske Unôfhinklikheidsoarloch]].

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''The Revenant'' oer it algemien positive [[resinsje]]s, hoewol't ien weromkearend punt fan [[krityk]] de lange spyldoer fan 156&amp;nbsp;[[minuten]] wie. [[Peter Travers]] fan it [[tydskrift]] ''[[Rolling Stone]]'' priizge it [[aktearjen]] fan [[Leonardo DiCaprio]] as &quot;in prestaasje fan in firtuoas, sikestûkjend yn syn brute krêft en stilswijende wolsprekkendheid&quot;. Yn it blêd ''[[Time (tydskrift)|Time]]'' skreau [[Stephanie Zacharek]] dat DiCaprio &quot;de film in klopjend hert jout&quot;. Ek fûn se DiCaprio &quot;it effektyfste [[special effect]] yn ''The Revenant''&quot;. David Edelstein kwalifisearre ''The Revenant'' yn it blêd ''[[New York (tydskrift)|New York]]'' as &quot;in poepetoer&quot; en &quot;sa somber as de hel, mar in stik moaier fan oansjen&quot;. In negatyf punt wie neffens him lykwols dat de film &quot;[[tradysje|tradisjonele]] [[manlikheid]]&quot; omfette &quot;ynstee fan in syktocht nei wat minskene ûnminsklikheid foar minsken oer ferljochtet&quot;. 

[[Justin Chang]] fan it tydskrift ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' wie kritysker. Hy skreau dat [[Alejandro González Iñárritu]] &quot;almar mear te sink giet oan in foarkommen fan grimmitige oerresolútheid dat in protte fan [syn] eardere wurk bedoarn hat&quot;. De film sels neamde er &quot;in ymposante fisy […], mar ek ien dy't blastich is en [[emosjoneel]] yn 'e groei efterbleaun.&quot; Yn ''[[The New Yorker]]'' hie [[Richard Brody]] net folle mei ''The Revenant'' op. Hy fûn dat de bylden fan [[kameraregisseur]] [[Emmanuel Lubezki]] mar &quot;byldzjende fersiersels&quot; wiene fan 'e &quot;smaakleaze toanielsênes&quot; fan González. 

''[[Slant Magazine]]'' wie tige min oer ''The Revenant'' te sprekken, dy't yn it blêd troch Ed Gonzalez ûngeunstich ferlike waard mei in lyksoartige film, ''[[The New World (film út 2005)|The New World]]'' fan regisseur [[Terrence Malick]]. Jaime N. Christley, in oare meiwurker fan ''Slant'', skreau yn in resinsje dat ''The Revenant'' in &quot;feest fan ellinde&quot; wie, dat &quot;like soargeleas yninoar flânzge is as in kaskreaker fan [[Roland Emmerich]]&quot;. Dat garandearre neffens him in sjochûnderfining dy't like útputtend wie as de swierrichheden dy't it [[personaazje]] fan Leonardo DiCaprio op it skerm oerwinne moast. Spesjale krityk hied er op 'e iepeningssêne, wêryn't de [[Arikara (folk)|Arikara]]-[[kriger]]s it kamp fan 'e [[pelshannel|pelsjagers]] ûnder de foet rinne. &quot;Nei in plichtmjittige falske kalmte is de echte iepeningssêne fan ''The Revenant'' in sikestûkjend [[bloedbad]] yn it pelsjagerkamp. Dat is it soarte sêne dat [[Howard Hanks]] behannele hawwe koe&amp;nbsp;– en dat ek die, yn ''[[The Big Sky (film)|The Big Sky]]''&amp;nbsp;– yn minder as njoggentich sekonden, mei de measte aksje bûten it sicht fan 'e [[kamera]] en minimale [[special effects]], mar González forsearret in likenis mei de sênesekwinsje op it [[D-Day|strân fan Normanje]] yn ''[[Saving Private Ryan]]'' […]&quot;.
[[File:ARG-2016-Aerial-Tierra del Fuego (Ushuaia)–Valle Carbajal 01.jpg|right|thumb|250px|De [[Carbajaldelling]] yn [[Fjoerlân]] (súdlik [[Argentynje]]), mei de [[Olivia (rivier)|Olivia]]. Dy rivier wie it plak dêr't de [[klimaks (narratology)|klimaktyske]] [[winter]]sênes filme waarden.]]

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''The Revenant'' in goedkarringspersintaazje fan 78%, basearre op 399 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: &quot;[De film] is like sombere prachtich as er wreedaardige neatûntsjend is, en brûkt de tawijde aktearprestaasje fan Leonardo DiCaprio as branje foar in meislepend drama mei útputtende útdagings mar rike beleannings.&quot; Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''The Revenant'' in goedkarringspersintaazje fan 76%, basearre op 50 resinsjes.

==Resultaat==
===Opbringst===
''The Revenant'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]183,6&amp;nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $349,3&amp;nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $532,9&amp;nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $135&amp;nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $214,9&amp;nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte. De [[webside]] ''[[Deadline Hollywood]]'' berekkene de skjinne winst fan ''The Revenant'' op $61,8&amp;nbsp;miljoen.

===Prizen===
Yn [[2016]] waard ''The Revenant'' by de [[Oscar]]s nominearre foar [[priis (ûnderskieding)|prizen]] yn mar leafst 12 [[kategory]]en, wêrûnder [[Oscar foar Bêste Film|bêste film]], bêste [[byrol]] fan in [[akteur]] ([[Tom Hardy]]), bêste [[filmmontaazje]], bêste [[lûdsmontaazje]], bêste [[lûdsmixing]], bêste [[produksje-ûntwerp]], bêste [[kostúm]]ûntwerp, bêste [[fisazjy]] en [[hier (begroeiïng)|hierstilearring]] en bêste [[fisuele effekten]]. De film wûn 3&amp;nbsp;Oscars, foar bêste [[regisseur]], bêste [[akteur]] ([[Leonardo DiCaprio]]) en bêste [[kamerarezjy]]. By de [[Golden Globe]]s waard ''The Revenant'' nominearre foar 4&amp;nbsp;prizen, wêrûnder bêste orizjinele [[filmmuzyk]]. De film wûn 3&amp;nbsp;Golden Globes, foar [[Golden Globe foar Bêste Film – Drama|bêste film (drama)]], bêste regisseur en bêste akteur yn in [[dramafilm]] (Leonardo DiCaprio).

By de [[BAFTA's]], de wichtichste [[Feriene Keninkryk|Britske]] filmprizen, waard ''The Revenant'' nominearre yn 8&amp;nbsp;kategoryen, wêrûnder bêste filmmuzyk, bêste filmmontaazje en bêste fisazjy en hierstilearring. De film wûn 5&amp;nbsp;BAFTA's, foar bêste film, bêste regisseur, bêste akteur (Leonardo DiCaprio), bêste kamerarezjy en bêste lûd. ''The Revenant'' wûn ek de priis foar bêste akteur (Leonardo DiCaprio) by de [[Austraalje (lân)|Australyske]] [[AACTA International Award]]s, njonken nominaasjes foar bêste film en bêste rezjy. 

By de [[Screen Actors Guild Award]]s wûn DiCaprio ek de priis foar bêste akteur. By de [[Saturn Award]]s waard ''The Revenant'' nominearre yn 'e kategoryen bêste [[aksjefilm|aksje]]- of [[aventoerefilm]] en bêste akteur (DiCaprio). By de [[Satellite Award]]s waard de film nominearre yn 5&amp;nbsp;kategoryen, wêrûnder bêste film, bêste regisseur, bêste adaptearre [[senario]] en bêste kamerarezjy. De film wûn de Satellite Award foar bêste akteur (DiCaprio). Fierders wiene der 9&amp;nbsp;nominaasjes foar [[Critics' Choice Award]]s (2&amp;nbsp;wûn); 5 foar [[Empire Award]]s (1&amp;nbsp;wûn); en 4 foar [[MTV Movie Award]]s (1&amp;nbsp;wûn). De film wûn ek de [[Annie Award]] foar bêste [[personaazje]]-[[tekenfilm|animaasje]] yn in [[live-action]]produksje (foar de [[bear]]), en de [[Teen Choice Award]] foar favorite akteur yn in dramafilm (DiCaprio).

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.foxmovies.com/movies/the-revenant Offisjele webside fan ''The Revenant'']
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt1663202/ Ynformaasje oer ''The Revenant'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/The_Revenant_(2015_film) ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''The Revenant'' (film út 2015)}}

{{DEFAULTSORT:Revenant (film út 2015), The}}
[[Kategory:Amerikaanske westernfilm]]
[[Kategory:Amerikaanske histoaryske film]]
[[Kategory:Amerikaanske aventoerefilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan 20th Century Studios]]
[[Kategory:Film fan Regency Enterprises]]
[[Kategory:Film fan Dune Entertainment]]
[[Kategory:Film fan Appian Way Productions]]
[[Kategory:Film fan Alejandro González Iñárritu]]
[[Kategory:Film út 2015]]
[[Kategory:Film oer de pelshannel yn Noard-Amearika]]
[[Kategory:Film oer Yndianen yn Noard-Amearika]]
[[Kategory:Film oer bearen]]
[[Kategory:Film oer heiten en soannen]]
[[Kategory:Film oer heiten en dochters]]
[[Kategory:Film oer moard]]
[[Kategory:Film oer ûntfiering]]
[[Kategory:Film oer ferkrêfting]]
[[Kategory:Film oer wraak]]
[[Kategory:Film oer rasisme]]
[[Kategory:Film oer in efterfolging]]
[[Kategory:Film oer in wâld]]
[[Kategory:Film oer de Amerikaanske frontier]]
[[Kategory:Film basearre op in literêr wurk]]
[[Kategory:Film basearre op in gedicht]]
[[Kategory:Remake fan in oare film]]
[[Kategory:Winner fan de Golden Globe foar Bêste Film – Drama]]</text>
      <sha1>ltw9skx4lg2eoow2ipr5pmhk9qaohoh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Femke Wiersma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175616</id>
    <revision>
      <id>1231713</id>
      <parentid>1224427</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T07:58:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1231713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6355" sha1="ftreqf0nu0cb9m5ibhfbfgsly2bnnqy" xml:space="preserve">{{Politikus
| ôfbylding                   = Femke_WIERSMA_July_2024_(cropped).jpg
| ôfbyldingstekst             = Femke Wiersma (2024)
| ôfbyldingsbreedte           = 
| namme                       = 
| echte namme                 = Femke Marije Wiersma
| nasjonaliteit               = {{NEDnasj}}
| bertedatum                  = [[29 desimber]] [[1984]]
| berteplak                   = [[Dokkum]]
| stjerdatum                  = 
| stjerplak                   = 
| dynasty                     = 
| etnisiteit                  = {{FRLetn}}
| regionale identiteit        = 
| partij                      = 
| prizen                      = 
| ûnderskiedings              = 
| funksje1                    = lid Deputarre Steaten fan Fryslân
| regear1                     = 
| amtsperioade1               = 2023-2024
| foargonger1                 = 
| opfolger1                   = 
| funksje2                    = minister fan Lânbou, Fiskerij, Itenswissigens en Natuer
| regear2                     = 
| amtsperioade2               = 2024 - no
| foargonger2                 = 
| opfolger2                   = 
| funksje3                    = 
| regear3                     = 
| amtsperioade3               = 
| foargonger3                 = 
| opfolger3                   = 
| funksje4                    = 
| regear4                     = 
| amtsperioade4               = 
| foargonger4                 = 
| opfolger4                   = 
| funksje5                    = 
| regear5                     = 
| amtsperioade5               = 
| foargonger5                 = 
| opfolger5                   = 
| funksje6                    = 
| regear6                     = 
| amtsperioade6               = 
| foargonger6                 = 
| opfolger6                   = 
| funksje7                    = 
| regear7                     = 
| amtsperioade7               = 
| foargonger7                 = 
| opfolger7                   = 
| funksje8                    = 
| regear8                     = 
| amtsperioade8               = 
| foargonger8                 = 
| opfolger8                   = 
| regear9                     = 
| amtsperioade9               = 
| foargonger9                 = 
| opfolger9                   = 
| webside                     = 
}}
'''Femke Wiersma''' ([[Dokkum]], [[29 desimber]] [[1984]])&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/1209624/wiersma-bbb-over-kabinetsplannen-niet-altijd-goed-nagedacht-over-uitwerking-en-financien Wiersma (BBB) over kabinetsplannen: “Niet altijd goed nagedacht over uitwerking en financiën”], omropfryslan.nl, 13 maaie 2023&lt;/ref&gt; is in Nederlânske [[politikus|politika]] út namme fan de [[BoerBurgerBeweging]] (BBB). Sy wennet yn [[Holwert]] (2024). Sûnt 2 july 2024 is sy [[Ministearje fan Lânbou, Fiskerij, Itenswissigens en Natuer|minister fan Lânbou, Fiskerij, Itenswissigens en Natuer]]. Dêrfoar wie sy fan 19 july ôf 2023 deputearre fan de provinsje Fryslân. &lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/1214540/ruime-meerderheid-voor-de-vijf-gedeputeerden-maar-ook-grote-zorgen-over-provinciale-financien ''Ruime meerderheid voor de vijf gedeputeerden, maar ook grote zorgen over provinciale financiën''], omropfryslan.nl, 19 july 2023&lt;/ref&gt;

== Biografy ==
Wiersma waard yn 1984 berne yn Dokkum en waard oplaat by de Keninklike Marine. Sy foltôge de oplieding maatskiplik wurk yn 2007, en wurke dêrnei as amtner. &lt;ref&gt; Sie, Puck, ''Vechter voor het gevestigde veehoudersbelang''. Het Financieele Dagblad. 26 juny 2024. &lt;/ref&gt;

Wiersma wie oant har funksje as beliedsmeiwurker fan de BBB-Twadde Keamerfraksje beliedsadviseur by de Nederlandse Melkveehouders Vakbond. Wiersma stie by de [[Twadde Keamerferkiezings 2021]] efter listlûker [[Caroline van der Plas]] as twadde op de BBB-kandidatelist en helle doe 25.588 foarkarstimmen.

Yn 'e Provinsjale Steateferkiezingen fan 16 maart 2023 wûn BBB fjirtjin sitten yn Fryslân &lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/1199913/kandidaat-femke-wiersma-bbb-over-hoe-het-nu-verder-moet ''Kandidaat Femke Wiersma (BBB) over hoe het nu verder moet''] Omrop Fryslân, 16 maart 2023&lt;/ref&gt; en krige Wiersma 8.206 foarkarstimmen. &lt;ref&gt;[https://lc.nl/friesland/Wiersma-stemmenkanon-bij-Statenverkiezingen-28321739.html ''BBB-lijstduwer Femke Wiersma uit Holwert grootste stemmenkanon bij Statenverkiezingen: haalt 8206 stemmen''] [[Leeuwarder Courant]], 23 maart 2023&lt;/ref&gt; Op 13 july 2023 waard it kolleezjeprogramma fan BBB mei it [[CDA]], [[ChristenUnie]] en de [[Fryske Nasjonale Partij]] presintearre en wêryn 't Wiersma ferantwurdlik waard foar lânbou, FPLG (Frysk Programma Landelijk Gebied) en erfgoed. &lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/1214201/fryslan-heeft-het-jongste-college-van-gedeputeerde-staten-van-nederland-dit-zijn-ze ''Fryslân heeft het jongste college van Gedeputeerde Staten van Nederland: dit zijn ze''], omropfryslan.nl, 13 july 2023&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/1214208/friese-politiek-zet-komende-jaren-in-op-landbouw-woningbouw-en-de-lelylijn ''Friese politiek zet komende jaren in op landbouw, woningbouw en de lelylijn''], omropfryslan.nl, 13 july 2023&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2023/07/13/bbber-femke-wiersma-beoogd-landbouwgedeputeerde-in-friesland ''BBB'er Femke Wiersma beoogd landbouwgedeputeerde in Friesland''] ''Nieuwe Oogst'', 13 july 2023&lt;/ref&gt;

Op 2 july 2024 waard Wiersma beneamd ta minister fan Lânbou, Fiskerij, Voedselzekerheid en Natuur. Se lei de amtseed ôf yn it [[Frysk]]. &lt;ref&gt;[https://nos.nl/liveblog/2526853-pvv-aangevallen-over-racisme-schoof-belde-zelensky-in-de-pauze-van-het-debat#UPDATE-container-78701946]&lt;/ref&gt;

== Persoanlik libben ==
* Wiersma die yn 2010 mei oan ''Boer zoekt Vrouw'' en wenne in skoft yn [[Abcoude]] mei Gijsbert Bakhuisen. Sy wiene troud fan 2016 oant 2019. Sûnt is se allinnichsteande mem fan fjouwer bern.&lt;ref&gt;[[De Hofkar]], 28 febrewaris 2023 ©''[[PowNed]]''&lt;/ref&gt;
* Yn de simmer fan 2023 die se mei oan it [[tf-programma]] ''[[De Slimste Mens]]''.


{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

{{Navigaasje kabinet-Schoof}}
{{DEFAULTSORT:Wiersma, Femke}}
[[Kategory:Frysk politikus]]
[[Kategory:BBB-politikus]]
[[Kategory:Frysk deputearre]]
[[Kategory:Nederlânsk minister fan Lânbou]]
[[Kategory:Holwert]]
[[Kategory:Persoan berne yn Dokkum]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1984]]</text>
      <sha1>ftreqf0nu0cb9m5ibhfbfgsly2bnnqy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Populisme</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186499</id>
    <revision>
      <id>1231661</id>
      <parentid>1214975</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T19:12:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>red</comment>
      <origin>1231661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3259" sha1="been9zkknj9hddyur7foausphalofpj" xml:space="preserve">
[[Ofbyld:Berlusconi-comizio.jpg|thumb|[[Silvio Berlusconi]] by in ferkiezingstaspraak]]
[[Ofbyld:Trump Cedar Rapids (28631716595).jpg|thumb|[[Donald Trump]] by de [[Amerikaanske presidintsferkiezings (2016)|ferkiezingskampanje fan 2016]]]]
'''Populisme''' is in omstriden begryp foar ferskate politike stânpunten dy't de neidruk lizze op it idee fan it &quot;gewoane folk&quot;, faak yn tsjinstelling ta in ûnderstelde elite. It wurdt gauris assosiearre mei anty-[[establishment]] en anty-politike sentiminten. It begryp ûntstie oan 'e ein fan de [[19e iuw]] en wurdt sûnt brûkt foar ferskate politisy, partijen en bewegings, almeast yn negative ssin. Yn 'e [[politikology]] en oare sosjale wittenskippen wurde ferskate definysjes fan populisme brûkt. It komt faak foar as ûnderdiel fan politike idiologyen oan 'e [[Rjochts (polityk)|rjochter]] as de [[Lofts (polityk)|lofterkant]] fan it politike spektrum.

== Terminology en skiednis == 
It begryp kaam foar it earst foar yn 'e mid-19e iuw. Yn it [[Russyske Keizerryk]] waard it begryp assosjearre mei de ''[[narodniki]]'', in loftse agraryske beweging dêr't de namme faak fan oerset wurdt as &quot;populisten&quot;. It Russyske populisme oan 'e ein fan 'e [[19e iuw]] hie ta doel de politike macht oer te dragen oan boeremienskippen troch middel fan in radikaal program fan agrarsyke herfoarmings, en soe in fiedboaiem foamje dy't de [[Russyske Revolúsje|Russyske revolúsjes]] beynfloedzje. Yn 'e [[Feriene Steaten]] krige it begryp mear bekendheid troch it gebrûk dêr fan troch de yn 'e Feriene Steaten fêstige [[Populist Party (Feriene Steaten)|People's Party]] en syn foargongers, dy't warber wiene yn 'e ein fan 'e 19e iuw en begjin fan 'e [[20e iuw]]. De parti kaam op foar lytse boeren, pleite foar in ekspansionistysk monitêr belied en tagonklike krediten, en wie foar dy tiid reedlik [[progressyf]] op it mêd fan frouljus- en minderheidsrjochten. Hoewol't de Russyske as de Amerikaanske beweging as 'populistysk&quot; beskôge waarden, ferskilden se yn har ideologyske ynhâld en histoaryske trajekt.

Yn it begjin fan 'e 20e iuw, benammen yn [[Frankryk]], ferskode it begryp nei de [[literatuer]], dêr't er in sjenre fan romans oantsjutten gie dat it libben fan de legere klassen op sympatike wize beskreau. [[Léon Lemonnier]] publisearre yn [[1929]] in manifest foar it sjenre en [[Antonine Coullet-Tessier]] stelde der yn [[1931]] in priis foar yn.

It begryp kaam yn it neikriichske tiidrek yn it [[Latynsk-Amearika|Latynsk-Amerikaanske]] politike wurdskat telâne en waard in beskaat skaaimerk fan it politike lânskip yn de regio. Yn 'e media waard it begryp ynearsten assosiearre mei garismatyske lieders dy't yn steat wiene resintlike ferstedske befolkingsgroepen te mobilisearjen, benammen insken dy't troch migraasje fan it plattelân ferdreaun waarden. Dy nije stedske groepen, dy't hieltyd mear yntegrearre rekken yn 'e elektorale polityk, waarden sjoen as in ûntsnapping oan âlder systemen fan kliïntelistyske kontrôle en begûnen it nasjonale politike libben in nije definysje te jaan. Hoewol't populisme yn dy kontekst gauris mei erchtinken besjoen waard en yn ferbân mei manipulaasje of bespyljen, hie it gauris in positive lading en waard it iepenlik troch politike figueren omearme.</text>
      <sha1>been9zkknj9hddyur7foausphalofpj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231662</id>
      <parentid>1231661</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T19:12:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>red</comment>
      <origin>1231662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3267" sha1="jn49017iwwb56fsv7lbkvvxfnea6evq" xml:space="preserve">{{Wurk}}
[[Ofbyld:Berlusconi-comizio.jpg|thumb|[[Silvio Berlusconi]] by in ferkiezingstaspraak]]
[[Ofbyld:Trump Cedar Rapids (28631716595).jpg|thumb|[[Donald Trump]] by de [[Amerikaanske presidintsferkiezings (2016)|ferkiezingskampanje fan 2016]]]]
'''Populisme''' is in omstriden begryp foar ferskate politike stânpunten dy't de neidruk lizze op it idee fan it &quot;gewoane folk&quot;, faak yn tsjinstelling ta in ûnderstelde elite. It wurdt gauris assosiearre mei anty-[[establishment]] en anty-politike sentiminten. It begryp ûntstie oan 'e ein fan de [[19e iuw]] en wurdt sûnt brûkt foar ferskate politisy, partijen en bewegings, almeast yn negative ssin. Yn 'e [[politikology]] en oare sosjale wittenskippen wurde ferskate definysjes fan populisme brûkt. It komt faak foar as ûnderdiel fan politike idiologyen oan 'e [[Rjochts (polityk)|rjochter]] as de [[Lofts (polityk)|lofterkant]] fan it politike spektrum.

== Terminology en skiednis == 
It begryp kaam foar it earst foar yn 'e mid-19e iuw. Yn it [[Russyske Keizerryk]] waard it begryp assosjearre mei de ''[[narodniki]]'', in loftse agraryske beweging dêr't de namme faak fan oerset wurdt as &quot;populisten&quot;. It Russyske populisme oan 'e ein fan 'e [[19e iuw]] hie ta doel de politike macht oer te dragen oan boeremienskippen troch middel fan in radikaal program fan agrarsyke herfoarmings, en soe in fiedboaiem foamje dy't de [[Russyske Revolúsje|Russyske revolúsjes]] beynfloedzje. Yn 'e [[Feriene Steaten]] krige it begryp mear bekendheid troch it gebrûk dêr fan troch de yn 'e Feriene Steaten fêstige [[Populist Party (Feriene Steaten)|People's Party]] en syn foargongers, dy't warber wiene yn 'e ein fan 'e 19e iuw en begjin fan 'e [[20e iuw]]. De parti kaam op foar lytse boeren, pleite foar in ekspansionistysk monitêr belied en tagonklike krediten, en wie foar dy tiid reedlik [[progressyf]] op it mêd fan frouljus- en minderheidsrjochten. Hoewol't de Russyske as de Amerikaanske beweging as 'populistysk&quot; beskôge waarden, ferskilden se yn har ideologyske ynhâld en histoaryske trajekt.

Yn it begjin fan 'e 20e iuw, benammen yn [[Frankryk]], ferskode it begryp nei de [[literatuer]], dêr't er in sjenre fan romans oantsjutten gie dat it libben fan de legere klassen op sympatike wize beskreau. [[Léon Lemonnier]] publisearre yn [[1929]] in manifest foar it sjenre en [[Antonine Coullet-Tessier]] stelde der yn [[1931]] in priis foar yn.

It begryp kaam yn it neikriichske tiidrek yn it [[Latynsk-Amearika|Latynsk-Amerikaanske]] politike wurdskat telâne en waard in beskaat skaaimerk fan it politike lânskip yn de regio. Yn 'e media waard it begryp ynearsten assosiearre mei garismatyske lieders dy't yn steat wiene resintlike ferstedske befolkingsgroepen te mobilisearjen, benammen insken dy't troch migraasje fan it plattelân ferdreaun waarden. Dy nije stedske groepen, dy't hieltyd mear yntegrearre rekken yn 'e elektorale polityk, waarden sjoen as in ûntsnapping oan âlder systemen fan kliïntelistyske kontrôle en begûnen it nasjonale politike libben in nije definysje te jaan. Hoewol't populisme yn dy kontekst gauris mei erchtinken besjoen waard en yn ferbân mei manipulaasje of bespyljen, hie it gauris in positive lading en waard it iepenlik troch politike figueren omearme.</text>
      <sha1>jn49017iwwb56fsv7lbkvvxfnea6evq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sealjakhals</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191241</id>
    <revision>
      <id>1231665</id>
      <parentid>1228444</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T19:13:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1231665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="6poav6omg7j811qa9yjbkzn44kt3xct" xml:space="preserve">
De '''sealjakhals''' (''Lupulella mesomelas'') is in middelgrutte [[hûneftige]] út [[Afrika]].</text>
      <sha1>6poav6omg7j811qa9yjbkzn44kt3xct</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231666</id>
      <parentid>1231665</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T19:13:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1231666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105" sha1="avt3y4d900ir81ietbi5itx2gj9v8z1" xml:space="preserve">{{Wurk}}
De '''sealjakhals''' (''Lupulella mesomelas'') is in middelgrutte [[hûneftige]] út [[Afrika]].</text>
      <sha1>avt3y4d900ir81ietbi5itx2gj9v8z1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Reuzetoekan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191487</id>
    <revision>
      <id>1231663</id>
      <parentid>1229070</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T19:13:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1231663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="mgblzk6c5fsglbt4ufjnopwmpiqb55j" xml:space="preserve">
De '''reuzetoekan''' (''Ramphastos toco'') is in fûgelsoarte út Súd-Amearika.</text>
      <sha1>mgblzk6c5fsglbt4ufjnopwmpiqb55j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231664</id>
      <parentid>1231663</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T19:13:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1231664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="lz3m8ckd47udd4uojr36wvm5jumghro" xml:space="preserve">{{Wurk}}
De '''reuzetoekan''' (''Ramphastos toco'') is in fûgelsoarte út Súd-Amearika.</text>
      <sha1>lz3m8ckd47udd4uojr36wvm5jumghro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alligators</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192281</id>
    <revision>
      <id>1231667</id>
      <parentid>1231298</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T19:20:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nije side</comment>
      <origin>1231667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5309" sha1="sh7gsfdauzeyyij2npo2hpnr223vkih" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| namme               = alligators
| ôfbylding           = Crocnest.JPG
| ôfbyldingsbreedte   =
| ôfbyldingstekst     = In [[Mississippy-alligator]] (''Alligator mississippiensis'') mei in stikmannich jongen.
| takson1             = 
| namme1              =
| takson2             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme2              = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson3             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme3              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson4             = [[ûnderstamme]]:
| namme4              = [[wringedieren]] (''Vertebrata'')
| takson5             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme5              = [[reptilen]] (''Reptilia)
| takson6             = [[klade]]:
| namme6              = [[archosauriërs]] (''Archosauria)
| takson7             = [[klade]]:
| namme7              = [[krokkedildiereftigen]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Pseudosuchia)
| takson8             = [[klade]]:
| namme8              = [[krokkedildieren]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Crocodylomorpha'')
| takson9             = [[klade]]:
| namme9              = [[echte krokkedildieren]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Cocodyliformes'')
| takson11            = [[klade]]:
| namme11             = [[moderne krokkedildieren]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Eusuchia'')
| takson12            = [[skift]]:
| namme12             = [[krokkedileftigen]] (''Crocodilia'')
| takson13            = [[boppefamylje]]: 
| namme13             = [[alligatoreftigen]] (''Alligatoroidea'')
| takson14            = [[klade]]: 
| namme14             = [[rûntoskkrokkedillen]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Globidonta'')
| takson15            = [[famylje (taksonomy)|famylje]]:
| namme15             = [[alligators en kaaimannen]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Alligatoridae'')
| takson16            = [[ûnderfamylje]]:
| namme16             = '''alligators''' (''Alligatorinae'')
| takson17            = 
| namme17             =
| takson18            = 
| namme18             =
| takson19            = 
| namme19             =
| beskriuwer, jier    = [[John Edward Gray|Gray]], 1844
| soarten             = 
| lânkaart            = 
| lânkaarttekst       = 
| lânkaartbreedte     = 
| lânkaarttekst_links = 
}}
De '''alligators''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Alligatorinae'') foarmje in [[ûnderfamylje]] fan 'e [[klasse (taksonomy)|klasse]] fan 'e [[reptilen]] (''Reptilia''), it [[skift]] fan 'e [[krokkedileftigen]] (''Crocodilia''), de [[boppefamylje]] fan 'e [[alligatoreftigen]] (''Alligatoroidea'') en de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[alligators en kaaimannen]] (''Alligatoridae''). It is de [[susterkloft]] fan 'e [[kaaimannen]] (''Caimaninae''). Ta de alligators hearre twa libbene [[soarte]]n yn it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[echte alligators]] (''Alligator''), mei ferskate [[fossile]] soarten ferdield oer dat skaai en in stik as sân [[útstjerren (biology)|útstoarne]] skaaien.

==Taksonomy==
De alligators waarden yn [[1844]] as [[taksonomy]]ske [[ûnderfamylje]] yntrodusearre troch de foaroansteande [[Ingelân|Ingelske]] [[soölooch]] [[John Edward Gray]]. Tsjintwurdich wurdt de ûndefamylje definiëarre as de [[Mississippy-alligator]] (''Alligator mississippiensis'') en alle [[soarte]]n (sawol libben as [[útstjerren (biology)|útstoarn]]) dy't nauwer besibbe binne mei de Mississippy-alligator as mei de [[brilkaaiman]] (''Caiman crocodylus'').

==Evolúsje==
De [[ûnderfamylje]]s fan 'e alligators en de [[kaaimannen]] (''Caimaninae'') spjalten har yn it [[Kryt (geologysk tiidrek)|Let-Kryt]] of it [[Paleogeen|Ier-Paleogeen]], likernôch 65–53&amp;nbsp;miljoen jier lyn, faninoar ôf. [[Paleöntology]]sk ûndersyk hat útwiisd dat de alligators har yn [[Noard-Amearika]] ûntjoegen. Mar yn ferskate weagen ferspraten se har fia de [[Beringlânbrêge]] nei [[Jeraazje]] ta yn 'e perioaden fan it [[Kryt (geologysk tiidrek)|Kryt]], it [[Paleogeen]] en it [[Neogeen]] dat der troch in leech [[seenivo]] sa'n [[lânbrêge]] bestie. De beide libbene [[soarte]]n binne de [[Mississippy-alligator]] (''Alligator mississippiensis'') út it súdeasten fan Noard-Amearika en de [[Sineeske alligator]] (''Alligator sinensis'') út sintraal [[Sina]]. It tinken is dat de beide soarten likernôch 33&amp;nbsp;miljoen jier lyn útinoar groeid binne.

==Underfamylje-opbou==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 500px;&quot;
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;width: 50%; background-color: Honeydew;&quot; | {{Stambeam2}}
* ûnderfamylje '''alligators''' (''Alligatorinae'')
** skaai [[arambourgalligators]] of Arambourgs alligators (''Arambourgia'') †
** skaai [[echte alligators]] (''Alligator''): &lt;small&gt;2 libbene en 7 útstoarne soarten&lt;/small&gt;
** skaai [[goudalligators]] (''Chrysochampsa'') †
** skaai [[Hessyske alligators]] (''Hassiacosuchus'') †
** skaai [[hoarnalligators]] (''Ceratosuchus'') †
** skaai [[kaaimanalligators]] (''Procaimanoidea'') †
** skaai [[oarskakige alligators]] (''Allognathosuchus'') †
** {{Stambeam2/ein tûke}} skaai [[Wannaganalligators]] (''Wannaganosuchus'') †
{{Stambeam2/ein}}
|-
|}

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Alligatorinae ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Alligatorinae}}
}}

[[Kategory:Alligator of kaaiman]]</text>
      <sha1>sh7gsfdauzeyyij2npo2hpnr223vkih</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231677</id>
      <parentid>1231667</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T20:01:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Underfamylje-opbou */ oanpast</comment>
      <origin>1231677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5309" sha1="d0svszjjb15nw4zgqkb4hp5ryl2wr12" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| namme               = alligators
| ôfbylding           = Crocnest.JPG
| ôfbyldingsbreedte   =
| ôfbyldingstekst     = In [[Mississippy-alligator]] (''Alligator mississippiensis'') mei in stikmannich jongen.
| takson1             = 
| namme1              =
| takson2             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme2              = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson3             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme3              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson4             = [[ûnderstamme]]:
| namme4              = [[wringedieren]] (''Vertebrata'')
| takson5             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme5              = [[reptilen]] (''Reptilia)
| takson6             = [[klade]]:
| namme6              = [[archosauriërs]] (''Archosauria)
| takson7             = [[klade]]:
| namme7              = [[krokkedildiereftigen]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Pseudosuchia)
| takson8             = [[klade]]:
| namme8              = [[krokkedildieren]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Crocodylomorpha'')
| takson9             = [[klade]]:
| namme9              = [[echte krokkedildieren]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Cocodyliformes'')
| takson11            = [[klade]]:
| namme11             = [[moderne krokkedildieren]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Eusuchia'')
| takson12            = [[skift]]:
| namme12             = [[krokkedileftigen]] (''Crocodilia'')
| takson13            = [[boppefamylje]]: 
| namme13             = [[alligatoreftigen]] (''Alligatoroidea'')
| takson14            = [[klade]]: 
| namme14             = [[rûntoskkrokkedillen]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Globidonta'')
| takson15            = [[famylje (taksonomy)|famylje]]:
| namme15             = [[alligators en kaaimannen]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Alligatoridae'')
| takson16            = [[ûnderfamylje]]:
| namme16             = '''alligators''' (''Alligatorinae'')
| takson17            = 
| namme17             =
| takson18            = 
| namme18             =
| takson19            = 
| namme19             =
| beskriuwer, jier    = [[John Edward Gray|Gray]], 1844
| soarten             = 
| lânkaart            = 
| lânkaarttekst       = 
| lânkaartbreedte     = 
| lânkaarttekst_links = 
}}
De '''alligators''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Alligatorinae'') foarmje in [[ûnderfamylje]] fan 'e [[klasse (taksonomy)|klasse]] fan 'e [[reptilen]] (''Reptilia''), it [[skift]] fan 'e [[krokkedileftigen]] (''Crocodilia''), de [[boppefamylje]] fan 'e [[alligatoreftigen]] (''Alligatoroidea'') en de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[alligators en kaaimannen]] (''Alligatoridae''). It is de [[susterkloft]] fan 'e [[kaaimannen]] (''Caimaninae''). Ta de alligators hearre twa libbene [[soarte]]n yn it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[echte alligators]] (''Alligator''), mei ferskate [[fossile]] soarten ferdield oer dat skaai en in stik as sân [[útstjerren (biology)|útstoarne]] skaaien.

==Taksonomy==
De alligators waarden yn [[1844]] as [[taksonomy]]ske [[ûnderfamylje]] yntrodusearre troch de foaroansteande [[Ingelân|Ingelske]] [[soölooch]] [[John Edward Gray]]. Tsjintwurdich wurdt de ûndefamylje definiëarre as de [[Mississippy-alligator]] (''Alligator mississippiensis'') en alle [[soarte]]n (sawol libben as [[útstjerren (biology)|útstoarn]]) dy't nauwer besibbe binne mei de Mississippy-alligator as mei de [[brilkaaiman]] (''Caiman crocodylus'').

==Evolúsje==
De [[ûnderfamylje]]s fan 'e alligators en de [[kaaimannen]] (''Caimaninae'') spjalten har yn it [[Kryt (geologysk tiidrek)|Let-Kryt]] of it [[Paleogeen|Ier-Paleogeen]], likernôch 65–53&amp;nbsp;miljoen jier lyn, faninoar ôf. [[Paleöntology]]sk ûndersyk hat útwiisd dat de alligators har yn [[Noard-Amearika]] ûntjoegen. Mar yn ferskate weagen ferspraten se har fia de [[Beringlânbrêge]] nei [[Jeraazje]] ta yn 'e perioaden fan it [[Kryt (geologysk tiidrek)|Kryt]], it [[Paleogeen]] en it [[Neogeen]] dat der troch in leech [[seenivo]] sa'n [[lânbrêge]] bestie. De beide libbene [[soarte]]n binne de [[Mississippy-alligator]] (''Alligator mississippiensis'') út it súdeasten fan Noard-Amearika en de [[Sineeske alligator]] (''Alligator sinensis'') út sintraal [[Sina]]. It tinken is dat de beide soarten likernôch 33&amp;nbsp;miljoen jier lyn útinoar groeid binne.

==Underfamylje-opbou==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 500px;&quot;
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;width: 50%; background-color: Honeydew;&quot; | {{Stambeam2}}
* ûnderfamylje '''alligators''' (''Alligatorinae'')
** skaai [[arambourgalligators]] of Arambourgs alligators (''Arambourgia'') †
** skaai [[echte alligators]] (''Alligator''): &lt;small&gt;2 libbene en 8 útstoarne soarten&lt;/small&gt;
** skaai [[goudalligators]] (''Chrysochampsa'') †
** skaai [[Hessyske alligators]] (''Hassiacosuchus'') †
** skaai [[hoarnalligators]] (''Ceratosuchus'') †
** skaai [[kaaimanalligators]] (''Procaimanoidea'') †
** skaai [[oarskakige alligators]] (''Allognathosuchus'') †
** {{Stambeam2/ein tûke}} skaai [[Wannaganalligators]] (''Wannaganosuchus'') †
{{Stambeam2/ein}}
|-
|}

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Alligatorinae ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Alligatorinae}}
}}

[[Kategory:Alligator of kaaiman]]</text>
      <sha1>d0svszjjb15nw4zgqkb4hp5ryl2wr12</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231678</id>
      <parentid>1231677</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T20:03:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Underfamylje-opbou */ red</comment>
      <origin>1231678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5313" sha1="jup729dvgv7xk8kxq4wqxqa97rphaa4" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| namme               = alligators
| ôfbylding           = Crocnest.JPG
| ôfbyldingsbreedte   =
| ôfbyldingstekst     = In [[Mississippy-alligator]] (''Alligator mississippiensis'') mei in stikmannich jongen.
| takson1             = 
| namme1              =
| takson2             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme2              = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson3             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme3              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson4             = [[ûnderstamme]]:
| namme4              = [[wringedieren]] (''Vertebrata'')
| takson5             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme5              = [[reptilen]] (''Reptilia)
| takson6             = [[klade]]:
| namme6              = [[archosauriërs]] (''Archosauria)
| takson7             = [[klade]]:
| namme7              = [[krokkedildiereftigen]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Pseudosuchia)
| takson8             = [[klade]]:
| namme8              = [[krokkedildieren]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Crocodylomorpha'')
| takson9             = [[klade]]:
| namme9              = [[echte krokkedildieren]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Cocodyliformes'')
| takson11            = [[klade]]:
| namme11             = [[moderne krokkedildieren]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Eusuchia'')
| takson12            = [[skift]]:
| namme12             = [[krokkedileftigen]] (''Crocodilia'')
| takson13            = [[boppefamylje]]: 
| namme13             = [[alligatoreftigen]] (''Alligatoroidea'')
| takson14            = [[klade]]: 
| namme14             = [[rûntoskkrokkedillen]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Globidonta'')
| takson15            = [[famylje (taksonomy)|famylje]]:
| namme15             = [[alligators en kaaimannen]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Alligatoridae'')
| takson16            = [[ûnderfamylje]]:
| namme16             = '''alligators''' (''Alligatorinae'')
| takson17            = 
| namme17             =
| takson18            = 
| namme18             =
| takson19            = 
| namme19             =
| beskriuwer, jier    = [[John Edward Gray|Gray]], 1844
| soarten             = 
| lânkaart            = 
| lânkaarttekst       = 
| lânkaartbreedte     = 
| lânkaarttekst_links = 
}}
De '''alligators''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Alligatorinae'') foarmje in [[ûnderfamylje]] fan 'e [[klasse (taksonomy)|klasse]] fan 'e [[reptilen]] (''Reptilia''), it [[skift]] fan 'e [[krokkedileftigen]] (''Crocodilia''), de [[boppefamylje]] fan 'e [[alligatoreftigen]] (''Alligatoroidea'') en de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[alligators en kaaimannen]] (''Alligatoridae''). It is de [[susterkloft]] fan 'e [[kaaimannen]] (''Caimaninae''). Ta de alligators hearre twa libbene [[soarte]]n yn it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[echte alligators]] (''Alligator''), mei ferskate [[fossile]] soarten ferdield oer dat skaai en in stik as sân [[útstjerren (biology)|útstoarne]] skaaien.

==Taksonomy==
De alligators waarden yn [[1844]] as [[taksonomy]]ske [[ûnderfamylje]] yntrodusearre troch de foaroansteande [[Ingelân|Ingelske]] [[soölooch]] [[John Edward Gray]]. Tsjintwurdich wurdt de ûndefamylje definiëarre as de [[Mississippy-alligator]] (''Alligator mississippiensis'') en alle [[soarte]]n (sawol libben as [[útstjerren (biology)|útstoarn]]) dy't nauwer besibbe binne mei de Mississippy-alligator as mei de [[brilkaaiman]] (''Caiman crocodylus'').

==Evolúsje==
De [[ûnderfamylje]]s fan 'e alligators en de [[kaaimannen]] (''Caimaninae'') spjalten har yn it [[Kryt (geologysk tiidrek)|Let-Kryt]] of it [[Paleogeen|Ier-Paleogeen]], likernôch 65–53&amp;nbsp;miljoen jier lyn, faninoar ôf. [[Paleöntology]]sk ûndersyk hat útwiisd dat de alligators har yn [[Noard-Amearika]] ûntjoegen. Mar yn ferskate weagen ferspraten se har fia de [[Beringlânbrêge]] nei [[Jeraazje]] ta yn 'e perioaden fan it [[Kryt (geologysk tiidrek)|Kryt]], it [[Paleogeen]] en it [[Neogeen]] dat der troch in leech [[seenivo]] sa'n [[lânbrêge]] bestie. De beide libbene [[soarte]]n binne de [[Mississippy-alligator]] (''Alligator mississippiensis'') út it súdeasten fan Noard-Amearika en de [[Sineeske alligator]] (''Alligator sinensis'') út sintraal [[Sina]]. It tinken is dat de beide soarten likernôch 33&amp;nbsp;miljoen jier lyn útinoar groeid binne.

==Underfamylje-opbou==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 500px;&quot;
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;width: 50%; background-color: Honeydew;&quot; | {{Stambeam2}}
* ûnderfamylje '''alligators''' (''Alligatorinae'')
** skaai [[arambourgalligators]] of Arambourgs alligators (''Arambourgia'') †
** skaai [[echte alligators]] (''Alligator''): &lt;small&gt;2 libbene en 8 útstoarne soarten&lt;/small&gt;
** skaai [[foarkaaimanalligators]] (''Procaimanoidea'') †
** skaai [[goudalligators]] (''Chrysochampsa'') †
** skaai [[Hessyske alligators]] (''Hassiacosuchus'') †
** skaai [[hoarnalligators]] (''Ceratosuchus'') †
** skaai [[oarskakige alligators]] (''Allognathosuchus'') †
** {{Stambeam2/ein tûke}} skaai [[Wannaganalligators]] (''Wannaganosuchus'') †
{{Stambeam2/ein}}
|-
|}

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Alligatorinae ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Alligatorinae}}
}}

[[Kategory:Alligator of kaaiman]]</text>
      <sha1>jup729dvgv7xk8kxq4wqxqa97rphaa4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Noard-Fryslân (Kreis)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>192309</id>
    <revision>
      <id>1231658</id>
      <parentid>1231572</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T17:34:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>/* Dútske/Noardfryske plaknammen. */</comment>
      <origin>1231658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8127" sha1="8pzz8leqtz8ovluau70r9cj9xfmnjl9" xml:space="preserve">== Dútske/Noardfryske plaknammen.  ==

{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Ik bin no útein set mei de plakken yn 'e Kreis Noard-Fryslân, wêrfan't in hiel soad stobbes binne. By in oantal plakken wurde Noardfryske nammen brûkt, by oare wer Dútske. Wy ha foar plakken bûten Fryslân de ôfspraak makke dat wy de offisjele nammen oanhâlde, útsein as der in ôfspraak fan 'e mienskip of in boarne is, wêrút bliken docht wat de Fryske namme is. No leit dat foar Noardfryske plaknammen wat oars en dêrom eefkes dit oerlis. Ik sels bin fan betinken dat wy by dizze plakken it bêste de offisjele namme oanhâlde kinne. De measte plakken binne hjir sels by de offisjele namme net bekend, lit stean by de Noardfryske namme. Ik makke sels bygelyks al in nij artikeltsje oan foar Alkersum en doe't ik it keppelje woe kaam ik der efter dat der al in artikel wie mei de Noardfryske namme Aalkersum. De Dútske en Noardfryske nammen wurde somtiden yn itselde artikel ek nochris trochinoar brûkt. Om dy redenen wol ik graach nei in unifoarme oanpak foar de plakken yn 'e Kreis Noard-Fryslân. Ik woe it mar sa útstelle lykas ik by [[Arlewatt]] (yn it Noardfrysk Alwat - wat yn ús Westfrysk eins -waad wêze moatte soe) dien ha: as titel en yn 'e tekst de offisjele namme, yn 'e ynfoboks sawol de Dútske en de Noardfryske namme en by de ynlieding efter de offisjele namme de Noardfryske mei de Deenske fariant tusken heakken. Kinne jimme jim dêr yn fine? Ik doch ynearsten eefkes neat mear oan dit wurk en wachtsje jimme reaksje earst ôf. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 4 jun 2026, 12.47 (CEST)

:Ik fyn dat prima. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 4 jun 2026, 14.59 (CEST)
:{{Ping|RomkeHoekstra}} Dat liket my skoan ta. Der hawwe hjir op 'e Wikipedy yn it ferline meidoggers west dy't krekt diene as wiene Noardfrysk en Westerlauwersk Frysk deselde taal. Dat is gewoan net sa. It Noardfrysk is in oare taal, dy't fansels wol nei oan ús Frysk besibbe is, mar dat makket yn myn optyk noch net dat we it oars behannelje moatte as bgl. Welsk of Katalaansk of Sorbysk of hokker oare minderheidstaal ek.
:Noch even oer Alkersum: ik haw jo dûbluere wiske sa't jo my frege hiene. Dêrnei haw ik &quot;Aalkersum&quot; omneamd ta &quot;Alkersum&quot;. &quot;Aalkersum&quot; is nammentlik neat, want de Dútske en Deenske nammen binne &quot;Alkersum&quot;, mei ien a, en de namme yn it Noardfrysk is &quot;Aalkersem&quot;, mei in e yn it lêste wurdlid. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 5 jun 2026, 00.15 (CEST)
::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Moai dan kin ik no tink wol wer fierder.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 5 jun 2026, 08.31 (CEST)
:::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], goeie, ik haw dizze diskusje suver mist, want ik bin op it stuit op fakânsje. Ik haw lykwols in oare miening. Der waard yn it ferline yn solidariteit mei de oare Fryslannen de Noard- en Sealterfryske namme te brûken foar geografyske nammen yn dy taalgebieten. Ik soe wol wolle dat dat oanholden wurdt. We hawwe al in tal siden lykas [[Hüsem]], [[Feer]], [[Strukelje]] en sels foar Leer brûke we de Sealterfryske namme [[Lier (stêd)|Lier]]. De Noard- en Sealterfryske wikys brûke ek ús Westerlauwerske nammen foar nammen yn ús Fryslân. Sels de Welske, Baskyske, Katalaanske en Ierske wikys brûke de Fryske nammen, sjoch mar nei de keppelings fan [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 5 jun 2026, 22.38 (CEST)&lt;br&gt;

{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Ik ha ek eefkes nei de oare minderheidstalen sjoen en wy brûke yn it gefal fan 'e plaknammen yn Wales en Ierlân de offisjele nammen (Baskyske en Katelaanske plakken binne fierder net beskreaun, útsein Barcelona wat sawol Spaansk as Katalaansk is). Oer Leer/Lier is in pear jier ferlyn stimd, doe staakten de stimmen en dêrom is de stêd Lier bleaun.&lt;br&gt;Lit my begjinne mei te sizzen dat it sympatyk is om solidêr te wêzen mei minderheidstalen, mar wy binne gjin Fryske Beweging en ik freegje my ôf oft in ensyklopedy in geskikt middel is om dy solidêrens mei minderheidstalen út te drukken troch de artikels nammen te jaan dy't hjir folslein ûnbekend binne.&lt;br&gt;It slimste fyn ik dat it tige ynkonsekwint tapast wurdt. Fan lang alle plakken wurde de Noardfryske nammen yn 'e artikels net neamd. Of der yn sokke gefallen wol of net altiten in Noardfryske namme bestiet wit ik net, mar as de Noardfryske namme de foarkar hat, dan moat dat konsekwint barre. Ik ha yntusken in rige plaknammen ûnder hannen nommen en kaam ferskillende sitewaasjes tsjin:&lt;br&gt;
* plaknammen mei de Noardfryske plaknamme as titel (en yn 'e tekst de offisjele namme tusken heakjes)
* plaknammen mei de offisjele Dútske namme as titel (mei yn 'e tekst de Noardfryske namme en somtiden de Deenske/Nederdútske/Platdútske namme tusken heakjes)
* plaknammen mei de offisjele Dútske namme (sûnder fermelding fan 'e Noardfryske namme).&lt;br&gt;
Wy brûke yn 'e Fryske Wikipedy Fryske plaknammen bûten Fryslân as dy op 'e fêststelde list mei Fryske eksonimen steane. Foar oare plakken brûke wy de offisjele namme. Dat jout in dúdlik systeem. As in Noardfryske plaknamme op dy list stiet, kin dy as titel brûkt wurde; stiet er der net op, dan leit it mear foar de hân de offisjele Dútske namme te brûken. Mar as der foar keazen wurdt om Noardfryske plaknammen as titel te brûken, dan moat dat konsekwint dien wurde en moatte dy nammen ek yn oare artikels brûkt wurde.&lt;br&gt;
Plakken dy't as plak ûnder in Noardfryske namme beskreaun wurde, lykas Hüsem, wurde yn oare artikels wer gewoan Husum neamd. Ik wit dat soks wol te ûnderfangen is mei in trochferwizing, mar as earder by wikipedy útsprutsen is om Noardfryske/Eastfryske nammen te brûken, dan dêr ek. As wy bygelyks nei it artikel fan Hüsum sjogge krije de Stadtteile (meastentiids by de stêd hearrende doarpen) ynienen wer de offisjele Dútske namme. Dizze praktyk, dêr't beide nammen trochinoar rinne en de Noardfryske nammen dan wol en dan wer net brûkt wurde, soarget foar betizing en is neffens my út ensyklopedysk eachpunt net winsklik. It bin dus gjin foarstanner fan oare nammen as de offisjele, útsein as der in Westlauwersk Fryske namme bestiet of de namme al op 'e list mei Fryske plaknammen bûten Fryslân stiet. Ik wachtsje no wer jim reaksje ôf en gean ynearsten fierder mei de artikels fan Noardfryske plakken dy't de Dútske namme as titel brûke.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 6 jun 2026, 09.36 (CEST)

:{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes}} Ik bin it mei Romke iens. Noardfrysk en Sealterfrysk binne net ús Frysk, mar oare talen. It binne wol talen dy't nau oan it Westerlauwersk Frysk besibbe binne, mar amper yn hegere mjitte as it Ingelsk. Ik sjoch net yn wêrom't we dizze beide talen oars behannelje soene as oare minderheidstalen inkeld en allinnich om't se in bytsje mear op it Westerlauwersk Frysk lykje. Begryp my goed: ik fiel grutte sympaty foar it Noardfrysk en it Sealterfrysk (en dat jildt trouwens ek foar oare minderheidstalen). Mar as wy toponimen yn sokke talen brûke, liedt dat úteinlik ta ferfrjemding fan 'e lêzer. ''Hüsem'' en ''Husum'' is noch wol te ûntsiferjen, mar ''Bräist'' en ''Bredstedt'' koene wol ferskillende plakken wêze (en ik haw sels ek jierren miend dat dat sa wie). As Friezen út ús provinsje al wat fan Noard-Fryslân ôfwitte, dan giet it yn 'e regel om 'e offisjele Dútske plaknammen lykas ''Husum'' en ''Bredstedt''. Dêrom pleitsje ik derfoar dy dan ek te brûken yn 'e artikels oer dy plakken. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 7 jun 2026, 01.09 (CEST), [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 7 jun 2026, 19.34 (CEST)</text>
      <sha1>8pzz8leqtz8ovluau70r9cj9xfmnjl9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ticket to Paradise (film út 2022)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192352</id>
    <revision>
      <id>1231597</id>
      <timestamp>2026-06-07T13:29:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nije side</comment>
      <origin>1231597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19531" sha1="m45422ty933zaieaj849j9u3c02b9z8" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = Ticket to Paradise 2022 film logo.png
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:Ticket_to_Paradise_poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''Ticket to Paradise''
| regisseur                = [[Ol Parker]]
| produsint                = [[Tim Bevan]]&lt;br&gt;[[Eric Fellner]]&lt;br&gt;[[Sarah Harvey (produsinte)|Sarah Harvey]]&lt;br&gt;[[Deborah Balderstone]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Ol Parker]]&lt;br&gt;[[Daniel Pipski]]
| basearre op              = 
| kamerarezjy              = [[Ole Birkeland]]
| muzyk                    = [[Lorne Balfe]]
| filmstudio               = [[Working Title Films]]&lt;br&gt;[[Smokehouse Pictures]]&lt;br&gt;[[Red Om Films]]
| distribúsje              = [[Universal Pictures]]
| haadrollen               = [[George Clooney]]&lt;br&gt; [[Julia Roberts]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Kaitlyn Dever]]&lt;br&gt; [[Maxime Bouttier]]&lt;br&gt; [[Billie Lourd]]&lt;br&gt; [[Lucas Bravo]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Austraalje (lân)|Austraalje]]&lt;br&gt;[[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|20px]] [[Feriene Keninkryk]]&lt;br&gt;[[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[8&amp;nbsp;septimber]] [[2022]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[romantyske komeedzje]]
| taal                     = [[Ingelsk]]&lt;br&gt;[[Yndonezysk]]
| spyltiid                 = 104 minuten
| budget                   = $60&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $168,6&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = 
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''Ticket to Paradise''''' is in [[Austraalje (lân)|Australysk]]-[[Feriene Keninkryk|Britsk]]-[[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[romantyske komeedzje]] út [[2022]] ûnder [[rezjy]] fan [[Ol Parker]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[George Clooney]] en [[Julia Roberts]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut &quot;[[Fleanticket]] nei it Paradys&quot;. It [[plot|ferhaal]] folget in [[skieding (houlik)|skieden]] stel dat inoar net luchtsje of sjen kin. As harren [[dochter]] op [[fakânsje]] op [[Baly]] in [[Yndoneezje|Yndonezyske]] [[jonge]] moetet, [[smoarfereale]] rekket en binnen twa [[moanne (tiid)|moannen]] [[trouwe]] wol, binne [[heit]] en [[mem]] it lykwols foar it earst yn jierren folslein iens: dit [[houlik]] moat tsjinkeard wurde. ''Ticket to Paradise'' krige fan 'e [[filmkritisy]] mingde oant positive [[resinsje]]s en wie yn 'e [[bioskopen]] in beskieden [[kommersje]]el súkses.

==Plot==
[[Abbekaat]] David Cotton en [[keunstgalery|galeryhâldster]] Georgia Cotton binne in [[skieding (houlik)|skieden]] stel út 'e [[Feriene Steaten]] dat in grouwéligen hekel oaninoar hat. It [[spyt]] harren dat se ea mei-inoar [[troud]] binne en se sjogge mei [[argewaasje]] werom op harren fiifjierrich [[houlik]], dat krapoan tweintich jier lyn op 'e klippen rûn is. It iennichste goede dat dêrút fuortkommen is, dêr binne se it dan wol wer oer iens, is harren [[dochter]] Lily. David en Georgia sjogge inoar foar it earst yn jierren wer by de [[diploma-útrikking]] nei't Lily har [[stúdzje]] [[rjochten]] ôfrûne hat. It wersjen giet mank mei gâns tsierderij en iggewearjen. It is de bedoeling dat Lily no oan it wurk gean sil by in [[abbekatekantoar]], mar earst giet se mei har stúdzje- en [[keamergenoat]]e en [[freonskip|bêste freondinne]] Wren Butler in [[moanne (tiid)|moanne]] op [[fakânsje]] nei it eksoatyske eilân [[Baly]] yn [[Yndoneezje]].

As de beide [[famke|fammen]] dêr op iepen [[see]] oan it [[snorkeljen]] binne, komme se op in stuit ta de ûntdekking dat de [[toerist]]eboat dêr't se mei kommen binne, sûnder har beiden wer ôfset is. Wylst se besykje nei de fiere [[kust]] te [[swimmen]], wurde se opmurken en rêden troch de jonge [[Balinezen|Balineeske]] [[seewier]]kweker Gede ([[útspr.]]: &quot;g'dee&quot;). Foar sawol Lily as Gede is it [[leafde op it earste gesicht]]. Se krije in [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|relaasje]], en in moanne letter stjoert Lily har [[heit]] en [[mem]] in [[e-mail]]tsje wêryn't se harren witte lit dat se sa gau mooglik mei Gede [[trouwe]] sil, dat se op Baly bliuwt te wenjen en dat se ôfsjocht fan in [[karriêre]] as abbekate. Dat nijs slacht yn 'e Feriene Steaten yn as in bom. Beide [[âlden]] fine Lily fierstente jong om te trouwen en se binne derfan oertsjûge dat se op it punt stiet en meitsje deselde flater dy't sysels begien hawwe. David en Georgia binne it frijwol nearne oer iens, mar se fine inoar yn it foarnimmen om derfoar te soargjen dat dit houlik nea plakfine sil.
{{Plotbedjer film}}
Dat, David en Georgia fleane nei de Balineeske [[haadstêd]] [[Denpasar]]. De [[piloat]] fan harren [[ferkearsfleanmasine]] blykt Paul te wêzen, de [[Frankryk|Frânske]] [[frijer]] fan Georgia, dy't folle jonger is as sysels (in punt dêr't David sa út en troch graach fyntsjes op wize mei). Paul hat mei opset sin syn wurkskema omgoaid en is fan doel om him in pear dagen letter by Georgia op Baly te jaan. David en Georgia kenne harren dochter, dat se witte dat Lily de hakken yn it sân sette sil as sy harren iepentlik tsjin it houlik keare soene. Dat, ienris oankommen op Baly, beare se dat se harren seine oan it houlik jouwe, wylst se temûk fan doel binne om 'e boel fan binnenút te [[sabotaazje|sabotearjen]] as se ienris it [[fertrouwen]] fan Lily en Gede wûn hawwe.

Gede komt út in grutte [[famylje]] dy't it [[Balineesk hindoeïsme]] oanhinget. David en Georgia komme yn 'e kunde mei syn heit Wayan, syn mem Suli, syn [[suster]] Losi (dy't foar [[dokter]] leart) en in suver ûneinige rige oare famyljeleden. It is de bedoeling dat it in [[tradysje|tradisjonele]] Balineesk hindoeïstyske [[trouwerij]] wurde sil, en as ûnderdiel dêrfan moatte de [[trouring]]en inkele dagen foarôfgeande oan 'e eigentlike trouwerij útwiksele wurde. Wannear't David en Georgia foar it ferstân krije dat de ringen sa wichtich binne dat it houlik sûnder ringen gjin trochgong fine kin, beslute se de ringen [[dieverij|efteroer te drukken]]. Mar it docht bliken dat it tastien is om 'e ringen te ferfangen, dat it pakt net sa út as de [[gearspanning|gearspanders]] it yn 'e holle hiene. Gede fermoedet fuortendaliks dat David en Georgia wat mei it weireitsjen fan 'e ringen te krijen hawwe, mar hy ferberget syn fertinkings foar Lily om't er wit dat it har kwetse soe as se foar it ferstân krige dat har âlden inkeld nei Baly takommen wiene om har djipste ferlangens te dwerseidzjen.

Om't harren snoade plantsje aktive gearwurking fereasket, geane David en Georgia mear mei-inoar om as se sûnt harren skieding dien hawwe. Stadichoan begjinne se it âldsear dat se foarinoar fiele, los te litten en groeie se nei-inoar ta. Tagelyk komme se better yn 'e kunde mei Gede, dy't echt [[leafde|fan Lily hâldt]], en mei syn famyljeleden, dy't ta harren ferrassing wier om Lily lykje te jaan. David lêst yn in [[reisgids]] oer de [[timpel]] [[Tanah Lot]], dêr't neffens de ynlânske [[folkloare]] in [[flok (ûnheilsbeswarring)|flok]] op leit: [[minner]]s dy't dêrhinne geane sûnder dat se troud binne, sille nea ta trouwen komme, sa is it sizzen. Dat, David beävensearret dat it selskip in deitripke nei Tanah Lot makket. Gede, dy't krekt wit wat der geande is, sabotearret it plantsje troch mei Lily bûten de timpel te bliuwen, mar Paul, dy't ûnderwilens weromkommen is, giet wol mei David en Georgia nei binnen. Hy besiket Georgia yn 'e timpel in [[houliksoansiik]] te dwaan, mar dat misbeateart wannear't er [[biten]] wurdt troch in [[gifslange]] en halje-trawalje ôffierd wurde moat nei it [[sikehûs]]. In twadde oansiik, letter yn it [[hotel]], mislearret as Paul ûnferwachts út in [[knibbeljen|knibbele]] hâlding oerein komt wylst Georgia mei har [[holle]] boppe him hinget, sadat er har ûnbedoeld in [[kopstjit]] jout en har op in hier nei de [[noas]] [[brutsen bonke|brekt]].

Letter reitsje David en Georgia mei Gede en Lily strâne op in ûnbewenne diel fan 'e Balineeske kust trochdat David de boat fan Gede fêstbûn hat oan in op it [[strân]] lizzende [[beamstam]] dy't by [[floed]] fuortdriuwt, de see yn. Wylst se dêr bûtendoar de [[nacht]] trochbringe moatte, fynt Lily de weirekke trouringen yn it [[hântaske]] fan har mem. As se foar it ferstân kriget wat der geande is, rekket se yn alle steaten en seit se har âlden goed it mannewaar op. Koartsein komt it del op in [[ultimatum]]: òf David en Georgia jouwe wier harren seine oan it houlik, òf se kinne opsokkebalje nei de Feriene Steaten. Dat Gede wist wat der oan 'e hân wie, mar dat foar har geheim hold, kin Lily likemin bot wurdearje, dat der ûntstiet ek [[rûzje|spul]] tusken [[breid]] en [[brêgeman]]. Nei't se de [[nacht]] trochbrocht hawwe yn in eigenboude [[hutte]] yn it [[oerwâld]], dêr't se, om [[lichemstemperatuer|lichemswaarmte]] te dielen tsjininoaroan lein hawwe, wikselje David en Georgia in [[tút]] út as se de oare [[moarn (deidiel)|moarns]] tegearre de [[sinne-opgong|sinne opkommen]] sjogge boppe de see. Se betinke har lykwols gau en beslute om te bearen as is dy tút nea foarfallen.

Nei't it selskip [[ferfier]] fûn hat om werom te kearen nei it hotel, oertinke David en Georgia dêre alles wat der bard is. Troch de reäksje fan Lily op harren [[bedroch]] beseffe se dat se har foar altyd ferlieze sille as se harren net by it houlik mei Gede dellizze. Dat wannear't Gede de houliksseremoanje op 'e dei fan 'e trouwerij stilleit om David en Georgia jitris om harren seine te freegjen, jouwe se dy, en diskear oprjocht. De [[seremoanje]] giet fierder en Lily en Gede trouwe. De deis nei de [[brulloft]] fertelt Georgia oan Paul dat se net mei him trouwe kin. Se mei him graach lije, mar se hâldt net fan him. Paul is [[teloarsteld]], mar leit him by har beslút del. Se beëinigje harren relaasje.
[[File:George Clooney Jay Kelly-19 (cropped).jpg|right|thumb|140px|[[George Clooney]].]]
[[File:Julia Roberts 2025 (cropped).jpg|right|thumb|140px|[[Julia Roberts]].]]
[[File:Kaitlyn Dever at the Sundance Film Festival (cropped).jpg|right|thumb|140px|[[Kaitlyn Dever]].]]

Noch in dei letter nimme David, Georgia en Wren mei [[gûlen|triennen]] [[ôfskie]] fan Lily (en Gede) om oan 'e weromreis nei de Feriene Steaten te begjinnen. Wren langet Lily by wize fan ôfskiedskado de grutte steapel [[kondoom]]s oer dy't sy [[optimisme|optimistysk]] ynpakt hie foar har Balineeske fakânsje, om't se, sa seit se, noch lang net ree is om [[muoike]] te wurden. Trijeresom stappe se op it [[strân]] op 'e [[fearboat]] dy't it earste stadium fan 'e reis nei hûs foarmet. Ienris oan board geane David en Georgia njonkeninoar sitten sûnder dat dêr in beskate reden foar is. It is dúdlik dat se wer [[fereale]] opinoar rekke binne. Se beprate wat se yn 'e Feriene Steaten sille en wannear't se werom sille nei Baly om Lily wer te sjen. David oppenearret dat er it him skoan yntinke kin om him nei syn [[pinsjoen]] op Baly nei wenjen te setten. Krekt sa't se yn 'e tiid dat se troud wiene altyd sei, as David plannen foar de [[takomst]] makke, seit Georgia no ek: &quot;Wêrom wachtsje?&quot; Se sjogge inoar oan, pakke inoar by de hân en springe tegearre yn see om werom te swimmen nei it strân.

==Rolferdieling==
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| David Cotton
| [[George Clooney]]
|-
| Georgia Cotton
| [[Julia Roberts]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Lily Cotton
| [[Kaitlyn Dever]]
|-
| Wren Butler
| [[Maxime Bouttier]]
|-
| Gede May
| [[Billie Lourd]]
|-
| Paul
| [[Lucas Bravo]]
|-
| Wayan May
| [[Agung Pindha]]
|-
| Suli May
| [[Ifa Barry]]
|-
| Losi May
| [[Cintya Dharmayanati]]
|-
| Beth-Ann Flannery
| [[Geneviève Lemon]]
|-
| Ketut
| [[Inaya Servais]]
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
''Ticket to Paradise'' waard [[regissearre]] troch [[Ol Parker]] nei in [[senario]] fan himsels en [[Daniel Pipski]]. As [[filmprodusint|produsinten]] wiene [[Tim Bevan]], [[Eric Fellner]], [[Sarah Harvey (produsinte)|Sarah Harvey]] en [[Deborah Balderstone]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio's]] [[Working Title Films]], [[Smokehouse Pictures]] en [[Red Om Films]]. Dêrmei wie de film in [[Austraalje (lân)|Australysk]]-[[Feriene Keninkryk|Britsk]]-[[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[ko-produksje]]. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]60&amp;nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Ole Birkeland]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Lorne Balfe]].
[[File:Cannes_2016_8.jpg|left|thumb|250px|[[George Clooney]] en [[Julia Roberts]] (hjir yn [[2016]] op it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes]]) spilen de [[haadrol]]len yn ''Ticket to Paradise''.]]

===Casting===
Foar de [[haadrol]]len yn ''Ticket to Paradise'' waarden [[akteur|filmstjerren]] [[George Clooney]] en [[Julia Roberts]] frege, dy't earder gearwurke hiene yn 'e [[film]]s ''[[Ocean's Eleven]]'' ([[2001]]), ''[[Confessions of a Dangerous Mind (film)|Confessions of a Dangerous Mind]]'' ([[2002]]), ''[[Ocean's Twelve]]'' ([[2004]]) en ''[[Money Monster]]'' ([[2016]]). As harren filmdochter Lily waard de jonge aktrise [[Kaitlyn Dever]] [[cast]], dy't bekendheid krigen hie mei har [[fêste rol]] yn 'e [[komeedzjesearje]] ''[[Last Man Standing (Amerikaanske tillefyzjesearje)|Last Man Standing]]'' ([[2011]]–[[2021]]).

===Opnamen===
De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''Ticket to Paradise'' setten yn [[novimber]] [[2021]] útein en duorren oant en mei [[18&amp;nbsp;febrewaris]] [[2022]]. Yn [[jannewaris]] fan dat jier wie der in koarte perioade dat it spul stil kaam te lizzen omreden fan in [[lockdown]] yn it ramt fan 'e [[koroanafiruspandemy (2019-2023)|koroanapandemy]]. De film waard yn syn gehiel opnommen yn [[Austraalje (lân)|Australyske]] steat [[Queenslân]] en krige dêrfoar in [[subsydzje]] ter wearde fan 6,4&amp;nbsp;miljoen [[Australyske dollar]] (omrekkene 4,9&amp;nbsp;[[Amerikaanske dollar]]). Neffens de Australyske [[minister]] fan Kommunikaasje en de Keunsten [[Paul Fletcher (politikus)|Paul Fletcher]] soarge it filmprojekt yn Austraalje foar teminsten 270 (tydlike) [[baan (wurk)|banen]] en waard der troch de produksje yn Austraalje foar 47&amp;nbsp;miljoen Australyske dollar (36,3&amp;nbsp;Amerikaanske dollar) útjûn. 
[[File:WhitsundayIslandBeach.JPG|right|thumb|250px|De [[Pinkstersneineilannen]] wiene ien fan 'e filmlokaasjes foar ''Ticket to Paradise''.]]

Filmlokaasjes foar de opnamen fan ''Ticket to Paradise'' wiene de de [[sûkerreid]]fjilden by [[Norwell (Queenslân)|Norwell]], it [[Nasjonaal Park Tamborine]], de [[Queen's Wharf (Brisbane)|Queen's Wharf]] yn [[Brisbane]] en de [[Lofthaven Brisbane]]. De [[Home of the Arts|HOTA]]-[[galery]] yn 'e [[Gold Coast (Queenslân)|Gold Coast]] gie troch foar de Amerikaanske galery fan Georgia Cotton. De [[sêne]]s yn it [[hotel]] waard filme yn it [[Tangalooma Island Resort]] op [[Moreton (eilân)|Moreton]] en yn it Palm Bay Resort op [[Long Island (Pinstersneineilannen)|Long Island]] yn 'e [[Pinkstersneineilannen]] foar de kust fan Queenslân. De strânsêne oan 'e ein fan 'e film waard opnommen op Kate's Cove Beach op it eilantsje [[Haslewood (eilân)|Haslewood]].

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Ticket to Paradise'' waard fersoarge troch [[Universal Pictures]]. Omreden fan 'e [[koroanafiruspandemy (2019-2023)|koroanapandemy]] gie in formele [[premiêre]] oer. De film gie op [[8&amp;nbsp;septimber]] [[2022]] yn 'e [[Spanje|Spaanske]] [[bioskopen]] yn [[premiêre]]. Dêrnei folgen op [[15&amp;nbsp;septimber]] de bioskopen yn [[Austraalje (lân)|Austraalje]], op [[20&amp;nbsp;septimber]] dy yn it [[Feriene Keninkryk]] en op [[21&amp;nbsp;septimber]] dy yn 'e [[Feriene Steaten]]. It byhearrende [[soundtrack]]album ferskynde op [[23&amp;nbsp;septimber]] by [[platemaatskippij]] [[Back Lot Music]]. ''Ticket to Paradise'' kaam op [[8&amp;nbsp;novimber]] [[2022]] beskikber as [[ynternet|digitale]] [[download]] en waard op [[13&amp;nbsp;desimber]] fan dat jier útbrocht op [[dvd]] en [[blu-ray]].
[[File:Mt. Tamborine Rainforest - panoramio.jpg|left|thumb|250px|It [[Nasjonaal Park Tamborine]] wie ien fan 'e filmlokaasjes foar ''Ticket to Paradise''.]]

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Ticket to Paradise'' oer it algemien mingde oant positive [[resinsje]]s. Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat de film in boppegemiddeld goedkarringspersintaazje fan 56%, basearre op 227 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: &quot;''Ticket to Paradise'' stjoert syn publyk miskien net hielendal nei it Unthjitten Lân, mar dizze [[reüny]] fan in pear superstjerren is dochs in oangenaam frivoale sit.&quot; Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''Ticket to Paradise'' in goedkarringspersintaazje fan 50%, basearre op 47 resinsjes.
[[File:Foyer, Home of the Arts, Gold Coast, 2023.jpg|right|thumb|180px|De [[Home of the Arts|HOTA-galery]] yn 'e [[Gold Coast (Queenslân)|Gold Coast]] wie ien fan 'e filmlo-kaasjes foar ''Ticket to Paradise''.]]

==Resultaat==
===Opbringst===
''Ticket to Paradise'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]68,3&amp;nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $100,3&amp;nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $168,6&amp;nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $60&amp;nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $108,6&amp;nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte.

===Prizen===
''Ticket to Paradise'' waard by de [[People's Choice Award]]s nominearre foar [[priis (ûnderskieding)|prizen]] yn 2 [[kategory]]en: bêste [[komeedzjefilm]] en bêste komeedzjefilmstjer ([[Julia Roberts]]).

==Keppelings om utens==
* {{en}} [https://www.tickettoparadise.movie/ Offisjele webside fan ''Ticket to Paradise'']
* {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt14109724/ Ynformaasje oer ''Ticket to Paradise'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Ticket_to_Paradise_(2022_film) ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''Ticket to Paradise'' (film út 2022)}}

[[Kategory:Australyske romantyske komeedzje]]
[[Kategory:Amerikaanske romantyske komeedzje]]
[[Kategory:Britske romantyske komeedzje]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Yndonezysktalige film]]
[[Kategory:Film fan Working Title Films]]
[[Kategory:Film fan Smokehouse Pictures]]
[[Kategory:Film fan Universal Pictures]]
[[Kategory:Film fan Ol Parker]]
[[Kategory:Film út 2022]]
[[Kategory:Film oer in skieding]]
[[Kategory:Film oer it houlik]]
[[Kategory:Film oer fakânsje]]
[[Kategory:Film oer in brulloft]]
[[Kategory:Film oer memmen en dochters]]
[[Kategory:Film oer heiten en dochters]]
[[Kategory:Film oer in hotel]]
[[Kategory:Film oer it hindoeïsme]]
[[Kategory:Film mei in Yndonezysk tema]]
[[Kategory:Baly]]</text>
      <sha1>m45422ty933zaieaj849j9u3c02b9z8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Australyske romantyske komeedzje</title>
    <ns>14</ns>
    <id>192353</id>
    <revision>
      <id>1231599</id>
      <timestamp>2026-06-07T13:31:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1231599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133" sha1="niim6ucnfcmeq9zzzz1imiug8rfasya" xml:space="preserve">[[Kategory:Australyske komeedzjefilm|romantysk]]
[[Kategory:Australyske romantyske film|Komeedzje]]
[[Kategory:Romantyske komeedzje]]</text>
      <sha1>niim6ucnfcmeq9zzzz1imiug8rfasya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Yndonezysktalige film</title>
    <ns>14</ns>
    <id>192354</id>
    <revision>
      <id>1231600</id>
      <timestamp>2026-06-07T13:32:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1231600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="b5czpveyq0u75afx0e5hwiqt7uucg0u" xml:space="preserve">[[Kategory:Film nei taal|Indonezysk]]
[[Kategory:Yndonezysk|Film]]</text>
      <sha1>b5czpveyq0u75afx0e5hwiqt7uucg0u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Yndonezysk</title>
    <ns>14</ns>
    <id>192355</id>
    <revision>
      <id>1231601</id>
      <timestamp>2026-06-07T13:33:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1231601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="0k2xq2lgmnds128qiu5542uggues6ub" xml:space="preserve">{{DEFAULTSORT:Indonezysk}}
[[Kategory:Maleisk-Polynezyske talen]]
[[Kategory:Taal yn Yndoneezje]]</text>
      <sha1>0k2xq2lgmnds128qiu5542uggues6ub</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Film oer it hindoeïsme</title>
    <ns>14</ns>
    <id>192356</id>
    <revision>
      <id>1231602</id>
      <timestamp>2026-06-07T13:35:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1231602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="2bkxh6whxwqwig4vdmqjwrd13rcydkp" xml:space="preserve">[[Kategory:Film oer religy|Hindoeïsme]]
[[Kategory:Hindoeïsme]]</text>
      <sha1>2bkxh6whxwqwig4vdmqjwrd13rcydkp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Film mei in Yndonezysk tema</title>
    <ns>14</ns>
    <id>192357</id>
    <revision>
      <id>1231603</id>
      <timestamp>2026-06-07T13:36:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1231603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="q65bmzihmd4w23ujn2pbv2n5edkx1ko" xml:space="preserve">[[Kategory:Film mei in geografysk-kultureel tema|Indonezysk]]
[[Kategory:Kultuer yn Yndoneezje]]</text>
      <sha1>q65bmzihmd4w23ujn2pbv2n5edkx1ko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wagon Master</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192358</id>
    <revision>
      <id>1231604</id>
      <timestamp>2026-06-07T13:38:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>betsj</comment>
      <origin>1231604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="634" sha1="haslzzh05s7p8mb10k6ky2xbol6pqcx" xml:space="preserve">&quot;'''Wagon Master'''&quot; of &quot;'''The Wagon Master'''&quot; hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

*''wagon master'' (Ingelsk foar &quot;weinmaster&quot;), in oantsjutting foar de gids fan en tafersjochhâlder oer in karafaan (kap)weinen
*[[The Wagon Master (film)|''The Wagon Master'' (film)]], in Amerikaanske film út 1929
*[[Wagon Master (film)|''Wagon Master'' (film)]], in Amerikaanske film út 1950
*[[The Wagonmasters]], de back-up band fan sjonger Porter Wagoner
*''[[Wagonmaster]]'', in album fan Porter Wagoner út 2007
*&quot;Wagonmasters&quot;, de bynamme fan 'e [[Befoarriedingsbrigade fan 'e Amerikaanske 1e Kavalerydifyzje]]

{{neibetsjuttings}}</text>
      <sha1>haslzzh05s7p8mb10k6ky2xbol6pqcx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Wagon Master</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192359</id>
    <redirect title="Wagon Master" />
    <revision>
      <id>1231605</id>
      <timestamp>2026-06-07T13:39:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Wagon Master]]</comment>
      <origin>1231605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="fkkzua0xk581z9nr1teenmvcvv1t4y9" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Wagon Master]]</text>
      <sha1>fkkzua0xk581z9nr1teenmvcvv1t4y9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Richard Hagemann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192360</id>
    <redirect title="Richard Hageman" />
    <revision>
      <id>1231607</id>
      <timestamp>2026-06-07T13:43:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Richard Hagemann]] omneamd ta [[Richard Hageman]] fan de trochferwizing: Hjir liket in fout yn slûpt te wêzen. De Fryske Wikipedy is de iennichste webside dy't ik fine kin dy't de namme mei dûbel -n staveret.</comment>
      <origin>1231607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="89oc2m3ybfkbr0l64fpv9mqg1pdopo0" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Richard Hageman]]</text>
      <sha1>89oc2m3ybfkbr0l64fpv9mqg1pdopo0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ofbyld:WagonMasterStill-JohnsonCareyBond (bysnien).jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>192361</id>
    <revision>
      <id>1231616</id>
      <timestamp>2026-06-07T14:01:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>In foto (''still'') fan 'e produksje fan 'e film ''Wagon Master'' fan regisseur John Ford (1950). Te sjen binne f.l.n.rj. Ben Johnson, Harry Carey jr. en Ward Bond as Travis, Sandy, resp. âlderling Wiggs. Ik haw de foto oernommen fan Commons, mar de ferzje dêr hie in fuoililke râne rûnom, dy't ik fuortsnien haw.</comment>
      <origin>1231616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="377" sha1="9n2v0m077x7bgwqelq3e45em30860vu" xml:space="preserve">== Gearfetting ==
In foto (''still'') fan 'e produksje fan 'e film ''Wagon Master'' fan regisseur John Ford (1950). Te sjen binne f.l.n.rj. Ben Johnson, Harry Carey jr. en Ward Bond as Travis, Sandy, resp. âlderling Wiggs. Ik haw de foto oernommen fan Commons, mar de ferzje dêr hie in fuoililke râne rûnom, dy't ik fuortsnien haw.
== Lisinsje ==
{{Auteursrjocht standert}}</text>
      <sha1>9n2v0m077x7bgwqelq3e45em30860vu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ofbyld:WagonMasterStill-JohnsonDru (bysnien).jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>192362</id>
    <revision>
      <id>1231617</id>
      <timestamp>2026-06-07T14:02:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>In foto (''still'') fan 'e produksje fan 'e film ''Wagon Master'' fan regisseur John Ford (1950). Te sjen binne Ben Johnson as Travis (l.) en Joanne Dru as Denver (rj.) yn Wagon Master. Travis hat Denver krekt in houliksoansiik dien en har dêrmei ôfskrokken. Hja draaft by him wei, de kapwein fan dokter Locksley Hall en Fleuretty Phyffe efternei. Ik haw de foto oernommen fan Commons, mar de ferzje dêr hie in fuoililke râne rûnom, dy't ik fuortsnien haw.</comment>
      <origin>1231617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="521" sha1="a7v83rccqu5egwuq6rd9kt0c13x8h2t" xml:space="preserve">== Gearfetting ==
In foto (''still'') fan 'e produksje fan 'e film ''Wagon Master'' fan regisseur John Ford (1950). Te sjen binne Ben Johnson as Travis (l.) en Joanne Dru as Denver (rj.) yn Wagon Master. Travis hat Denver krekt in houliksoansiik dien en har dêrmei ôfskrokken. Hja draaft by him wei, de kapwein fan dokter Locksley Hall en Fleuretty Phyffe efternei. Ik haw de foto oernommen fan Commons, mar de ferzje dêr hie in fuoililke râne rûnom, dy't ik fuortsnien haw.
== Lisinsje ==
{{Auteursrjocht standert}}</text>
      <sha1>a7v83rccqu5egwuq6rd9kt0c13x8h2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ofbyld:WagonMasterStill-SquareDance (bysnien).jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>192363</id>
    <revision>
      <id>1231618</id>
      <timestamp>2026-06-07T14:04:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>In foto (''still'') fan 'e produksje fan 'e film Wagon Master fan regisseur John Ford (1950). Te sjen is de sêne mei de squaredance fan 'e mormoanen. Ik haw de foto oernommen fan Commons, mar de ferzje dêr hie in fuoililke râne rûnom, dy't ik fuortsnien haw.</comment>
      <origin>1231618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="322" sha1="8cy923iy1nn52cznqx71753594ue2n1" xml:space="preserve">== Gearfetting ==
In foto (''still'') fan 'e produksje fan 'e film Wagon Master fan regisseur John Ford (1950). Te sjen is de sêne mei de squaredance fan 'e mormoanen. Ik haw de foto oernommen fan Commons, mar de ferzje dêr hie in fuoililke râne rûnom, dy't ik fuortsnien haw.
== Lisinsje ==
{{Auteursrjocht standert}}</text>
      <sha1>8cy923iy1nn52cznqx71753594ue2n1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wagon Master (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192364</id>
    <revision>
      <id>1231621</id>
      <timestamp>2026-06-07T15:05:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nije side</comment>
      <origin>1231621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30744" sha1="t7r4i8uctb2f4onyp0q1t4vhwrdrker" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = WM Poster.JPG
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = 
| namme                    = ''Wagon Master''
| regisseur                = [[John Ford]]
| produsint                = [[John Ford]]&lt;br&gt;[[Merian C. Cooper]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Patrick Ford (senarioskriuwer)|Patrick Ford]]&lt;br&gt;[[Frank S. Nugent]]
| basearre op              = 
| kamerarezjy              = [[Bert Glennon]]
| muzyk                    = [[Richard Hageman]]
| filmstudio               = [[Argosy Pictures]]
| distribúsje              = [[RKO Radio Pictures]]
| haadrollen               = [[Ben Johnson (akteur)|Ben Johnson]] &lt;br&gt; [[Harry Carey jr.]] &lt;br&gt; [[Ward Bond]] &lt;br&gt; [[Joanne Dru]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Charles Kemper]]&lt;br&gt; [[Russell Simpson (akteur)|Russell Simpson]]&lt;br&gt; [[Alan Mowbray]]&lt;br&gt; [[Ruth Clifford]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[22&amp;nbsp;april]] [[1950]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[swart-wyt]]-[[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[westernfilm|western]]
| taal                     = [[Ingelsk]] &lt;small&gt;(ek wat [[Navaho (taal)|Navaho]])&lt;/small&gt;
| spyltiid                 = 86 minuten
| budget                   = $999.370
| opbringst                = $934.000
| prizen                   = 
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''Wagon Master''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[westernfilm]] yn [[swart-wyt]] út [[1950]]. De [[film]] stie ûnder [[rezjy]] fan [[John Ford]], en de [[haadrol]]len waarden fertolke troch [[Ben Johnson (akteur)|Ben Johnson]], [[Harry Carey jr.]], [[Ward Bond]] en [[Joanne Dru]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut &quot;Weinmaster&quot; (immen dy't wurket as [[gids (berop)|gids]] fan en tafersjochhâlder oer in [[karafaan]] [[kapwein]]en). It [[plot|ferhaal]] folget in pear [[hynder|hynstekeaplju]] dy't as weinmasters frege wurde troch in groep fan sechstich [[mormoanen]]. Dyselden binne ûnderweis nei in plak om har yn it [[Wylde Westen]] nei wenjen te setten. Al rillegau slute har in [[hegehoed]]dragende [[kwaksalver]] en in pear skabeljeuze [[dûnseresse]]n by de karafaan oan. Underweis kriget it selskip te stellen mei gebrek oan [[wetter|drinkwetter]], [[banditen]] en [[Yndianen]] en moat de algemiene ûnbegeanberens fan it terrein oerwûn wurde. Fan sawol de [[filmkritisy]] as it [[bioskoop]]publyk krige ''Wagon Master'', mei syn sobere ferhaal, bedêste [[aksjefilm|aksje]] en [[cast]] sûnder stjerren, by it útkommen fan 'e film lauwe reäksjes. Mar meitiid rekke de film better wurdearre, en tsjintwurdich beskôgje in protte filmkenners it as ien fan 'e masterwurken fan regisseur John Ford. ''Wagon Master'' foarme de [[ynspiraasje (keunst)|ynspiraasje]] foar de [[tillefyzjesearje]] ''[[Wagon Train]]'', dy't rûn fan [[1957]] oant [[1965]].

==Plot==
Yn in soarte fan [[prolooch]] wurdt in [[winkel]] [[oerfal]]len troch de Clegg-[[binde]], besteande út famyljepatriarch Shiloh Clegg en fjouwer fan syn [[soan]]nen en [[omkesizzer]]s. Wannear't de [[winkelman]] him ferset en Shiloh yn it [[skouder]] [[ferwûne]]t mei in [[kûgel]], wurdt er troch de âldman [[ûnmeilydsum]] [[fermoarde]], ek al hat er dan syn [[pistoal]] al falle litten om him oer te jaan. 

It eigentlike ferhaal begjint wannear't de [[keaplju|hynstekeaplju]] Travis Blue en Sandy Owens arrivearje yn it stedsje Crystal City, oan 'e [[Amerikaanske frontier|Amerikaanske ''frontier'']] yn it [[Wylde Westen]]. Se hawwe in lytse [[keppel]] [[hynder]]s by har dy't bestiet út [[mustang (hynder)|mustangs]] dy't se út it wyld wei fongen en [[nuet]]makke hawwe. De beide [[freonskip|freonen]] binne fan doel om 'e bisten sa gau mooglik te [[ferkeap]]jen, sadat se mei de [[opbringst (jild)|opbringst]] yn 'e pleatslike [[saloon]] [[poker]]spylje kinne. 

Yn Crystal City is in pear [[dagen]] earder ek in [[karafaan]] [[kapwein]]en oankommen, mei in groep fan sechstich [[mormoanen]] ûnder lieding fan [[âlderling]] Wiggs. Wannear't dyselde belangstelling toant foar it keapjen fan 'e hynders, neamt Travis in fierstente hege [[priis (jild)|priis]]. De âlderling spuit earst raar guod, mar seit op 't langelêst ta de priis betelje te wollen as Travis en Sandy him en syn karafaan as [[gids (berop)|gidsen]] en weinmasters troch de [[wyldernis]] liede wolle. De mormoanen binne nammentlik ûnderweis nei de [[delling]] fan 'e [[rivier]] de [[San Juan (sydrivier fan de Kolorado)|San Juan]] yn it súdeasten fan it [[Territoarium Utah]], dêr't se in [[delsetting]] fêstigje wolle. It doel is om dêre te [[siedzjen]] foar de [[rein (delslach)|rein]] fan 'e oankommende [[winter]], sadat de [[rispinge]] foar [[iten]] soargje sil foar in folle gruttere [[migraasje]]weach fan mormoanen dy't takom jier [[maityd]] blynseach folgje sil. Travis en Sandy hawwe lykwols oare plannen en betankje foar de ear.

Mei't mormoanen omreden fan harren [[polygyny|polygame]] libbenswize troch de oare Amerikanen [[minachting|minachte]] wurde, binne se net wolkom yn Crystal City. De groep fan âlderling Wiggs is in pear dagen lang yn it stedsje dulde, mar no wurde se op [[yntimidaasje|yntimidearjende]] wize ûnder [[bedriging (misdriuw)|bedriging]] mei [[fjoerwapen]]s troch de pleatslike [[marshal (plysjeman)|marshal]] en in groep rjochtskepen [[boarger]]s oanfitere om fierder te reizgjen. As Travis en Sandy sjogge hoe't de karafaan yn in stadich tempo de wyldernis yn tsjocht en dêrby fuortendaliks al in ferkearde rjochting útgiet, betinke se har, mei't se net de [[dea]] fan sechstich minsken, ûnder wa [[froulju]] en [[bern (persoan)|bern]], op har gewisse hawwe wolle. Boppedat [[ferfeling|ferfele]] se har nei ien dei yn Crystal City al, en Sandy is mank de mormoanen de [[skientme|tsjeppe]] [[read hier|readhierrige]] Prudence Perkins gewaarwurden. Se ride de karafaan efternei, en nimme it oanbod fan Wiggs dochs noch oan. Travis wurdt de weinmaster fan 'e karafaan en Sandy syn assistint. Under harren lieding slane de mormoanen in oare kant út, dêr't wól [[wetter|drinkwetter]] te finen is.
{{Plotbedjer film}}
Nei't se by de oerstek fan in [[rivier]] alles fol mei wetter dien hawwe dat wetter hâlde kin, set de mormoanen mei harren nije gidsen de [[woastyn]] yn. Inkele dagen letter komme se dêr in strâne ''[[medicine show]]'' tsjin, besteande út 'e [[hegehoed]]dragende [[kwaksalver]] &quot;[[dokter]]&quot; A. Locksley Hall en twa [[dûnseresse]]n (anneks [[prostituee]]s, is de ûnútsprutsen suggestje). Ien fan dyselden is in wat âldere frou, Fleuretty Phyffe, mar de oare, de jonge en tige tsjeppe Denver, wint fuortendaliks de ûnferdielde belangstelling fan Travis. De groep is sûnder drinkwetter kommen te sitten en hat de lêste dagen oerlibbe op 'e [[alkohol|alkohoalyske]] [[wûnderoalje]] dy't Locksley Hall oars ferkeapet. 

Broer Perkins, ien fan 'e foaroanlju fan 'e mormoanen, mient earst dat se mei in [[húshâlding]] fan in [[heit]], [[mem]] en harren [[folwoeksen]] [[dochter]] te krijen hawwe, en âlderling Wiggs, waans [[bekearing]] noch net sa lang lyn plakfûn hat en dy't sadwaande wat wrâldwizer is, moat him útlizze hoe't de foarke echt yn 'e stâle sit. Dan wol Perkins earst neat fan 'e strâne lju witte, en stelt er út om harren in tûne drinkwetter en in pear [[mûldier]]en te jaan en har fierders yn har eigen sop gearsiede te litten. Mar Travis wiist derop dat [[God (monoteïsme)|God]] dizze minsken grif op it paad fan 'e mormoanen pleatst hat, in idee dêr't de strang [[leauwe|leauwige]] Perkins net omhinne kin. Wannear't Locksley Hall-en-dy fertelle dat se Crystal City útjage binne, eat dat de mormoanen sels ek oerkommen is, blykt der wat te wêzen dêr't de beide tige ferskillende groepen in bân oer foarmje kinne. Perkins stimt der mei yn dat de lju fan 'e ''medicine show'' har by de karafaan oanslute oant se it paad nei [[Kalifornje]] berikke, dat harren reisbestimming is.

De reis giet fierder troch de woastyn. It terrein is útdaagjend, mar eltse dei wurdt goede foarútgong boekt. Nettsjinsteande har ûnderlinge ferskillen reitsje de [[frommens|fromme]] mormoanen, harren fleurige, útlitten gidsen en de kleurrike showminsken fertroud mei-inoar. Der binne lytse hobbels, lykas wannear't Sandy en broer Jackson, in mormoanske rivaal fan him om 'e oandacht fan Prudence Perkins, mei-inoar [[slaande deilis]] reitsje en troch âlderling Wiggs útinoar helle wurde moatte. En Travis moat Denver [[beskrobbing|beskrobje]] foar it fergriemen fan krap drinkwetter as se harsels dêrmei [[waskjen|wasket]]. Mar Prudence jout Denver, dy't njonken de kapwein fan 'e ''medicine show'' op [[hege hakke]]n meipoatelet, in ekstra pear [[skuon]] fan harres, dy't better geskikt binne om lange einen op te [[rinnen]].

Krekt foar't it drinkwetter hielendal oprekket, berikt de karafaan in rivier. Dat jout oanlieding ta in [[feest]]like stimming ûnder de reizgers, en dy [[jûn]]s wurde yn it kamp in trijetal loshelle [[bûkberje]]s fan 'e kapweinen njonkeninoar op 'e grûn lein om ta [[dûnsflier]] te tsjinjen, en wurdt der [[dûns]]e op 'e [[muzyk]] fan 'e [[fidel]] en de [[tromme]]. Midden ûnder alle [[wille]] arrivearje fiif swierbewapene mannen yn it kamp, dy't troch Travis en Sandy daliks werkend wurde as Shiloh Clegg en syn binde. Dyselden binne al wikenlang op 'e flecht foar de plysje, en se binne [[toarst]]ich en [[honger|úthongere]]. De stimming slacht om nei in faaie sfear, mei't fan 'e Cleggs in suver fielbere driging fan [[geweld]] útgiet, dêr't it bearde [[fatsoen]] fan Shiloh mar in tin laachje fernis oerhinne leit. De âldman sit driuwend ferlegen om immen dy't de [[ûntstekking|ûntstutsen]] rekke [[skotwûne]] yn syn skouder fersoargje kin, en Locksley Hall, fan wa't op 'e sydkant fan syn kapwein yn koweletters beweard wurdt dat er in &quot;dokter&quot; is, wurdt twongen om oer de wûne gear.

Neitiid ûntstiet der in ûnnoflike ympasse. De Cleggs slute har by de karafaan oan, want in better skûlplak kinne se har net yntinke: wa soe no ea [[banditen]] middenmank in kloft mormoanen ferwachtsje? De mormoanen, dy't [[pasifist]]en binne en dêrom gjin wapens hawwe, kinne neat dwaan om dat tsjin te kearen. Shiloh hat wol foar it ferstân dat er, alteast op 'e koarte termyn, ferlet hat fan 'e gearwurking fan 'e mormoanen, mar hy hat der klauwen oan om it [[hâlden en dragen]] fan syn jonges binnen de stringen te hâlden no't se kreas froufolk en de suver ûnútputlike foarrie alkohol fan Locksley Hall om har hinne hawwe.

In stikmannich dagen geane foarby, oant Travis, dy't foarútriden is om it terrein te ferkennen, op in groep fijannige [[Navaho (folk)|Navaho]]-[[kriger]]s stjit. Efterfolge troch dyselden riidt er werom nei de karafaan as sit de duvel him op 'e hakken. As de Navaho foar it ferstân krije dat it om in groep mormoanen giet, litte se har fijannigens lykwols farre, want, sa fertelt de [[haadman]] oan Sandy, dy't it [[Navaho (taal)|Navaho]] machtich is: mormoanen binne mar lytse dieven yn ferliking ta oare [[jeropide ras|blanken]], dy't grutte dieven binne. De Navaho nûgje de mormoanen út yn harren kamp om diel te nimmen oan in [[seremoanje|seremoniële]] dûns wêrby't de [[froulju]] de [[manlju]] freegje ynstee fan oarsom. Dat is wol eefkes omstean learen foar de [[patriargaat|patriargale]] mormoanen, mar alles giet goed oant in Navaho-''[[squaw]]'' yn teskuorde [[klean]] ien fan 'e Clegg-jonges derfan beskuldiget dat er har [[ferkrêfte]] hat. Alderling Wiggs lit de dieder boppe de [[mul]] fan 'e klean ûntdwaan, wêrnei't er oan it [[tsjil]] fan in kapwein fêstbûn wurdt en in wan bruien mei in [[mulrym]] kriget fan broer Jackson. Wannear't Shiloh Clegg yngripe wol, seit Wiggs dat er de jongkeardel fansels ek oan 'e Yndianen oerdrage kin om troch harren [[bestraffing|bestraft]] te wurden. Shiloh beslút dêrop om yn te binen, al is er ynwindich [[lulkens|poer]] en sint er op [[wraak]] tsjin 'e mormoanen.

In pear dagen letter wurdt it punt berikt dêr't it paad nei Kalifornje him ôfspjaltet fan it paad nei de San&amp;nbsp;Juan-delling. Locksley Hall en Fleuretty Phyffe nimme [[ôfskie]] fan Wiggs en de oare mormoanen en sette mei har ''medicine show'' op eigen manneboet ôf yn 'e rjochting fan Kalifornje. Travis fandelet al syn [[moed]] gear en docht Denver in [[houliksoansiik]], mar dêrmei komt er har sa oer it mad dat er har ôfskrikt en fuortjaget. Se set ôf mei har selskipslju en Travis hie har nei alle gedachten nea wer sjoen as Shiloh Clegg net om folslein selssuchtige redens yngrypt hie. In ein it paad nei Kalifornje del wurdt de ''medicine show'' ynhelle troch ien fan 'e Cleggs, dy't Locksley Hall en de oaren ûnder bedriging mei in [[gewear]] twingt en kear om. &quot;Omke&quot; Shiloh wol nammentlik dat de hiele karafaan foarearst byinoar bliuwt, sadat der gjin geroften ferspraat wurde kinne oer it skûlplak fan 'e Cleggs. 

Werom by de karafaan docht bliken dat dêr alle mormoanen plus Travis en Sandy ûnder skot holden wurde troch Shiloh en de oare Clegg-jonges. De beide gidsen binne ûntwapene en de mormoanen hiene dochs al gjin fjoerwapens by har. Of alteast dat mient Shiloh, dy't gjin wit hat fan 'e [[revolver]] dy't it lytse [[broer|bruorke]] fan Prudence Perkins fan syn [[pake]] krigen hat dy't gjin mormoan wie. Prudence ferstoppet it wapen ûnder har [[rok]]ken en jout it letter troch oan Sandy. Dyselde stiet der hieltyd by Travis op oan om tsjin 'e binde fanwegen te kommen, mar Travis is dêr net sa happich op. Hy is gjin [[leffert]], mar hy wol syn [[libben]] ek net fuortsmite as der gjin kâns op in oerwinning bestiet. Boppedat, as Sandy en hy omkamen, soe it grutte kâns hawwe dat de mormoanen paadbjuster rekken en yn 'e woastyn deareitsje soene. Dat, de reis giet fierder krekt as tefoarren, mei it ferskil dat no Shiloh Clegg de tsjinst útmakket.

Wannear't de karafaan de marshal fan Crystal City tsjinkomt, dy't oan it haad fan in [[posse comitatus|posse]] op 'e siik is nei de Cleggs, ferdielt Shiloh syn mannen oer fiif ferskillende kapweinen, dêr't se harren revolvers tsjin 'e [[rêch|rêgen]] fan 'e [[fuorman|fuorlju]] oan hâlde. Sels docht er dat by âlderling Wiggs. As de marshal Wiggs freget oft er de Cleggs ek sjoen hat, moat de âlderling him yn alderhanne bochten wringe om 'e oanwêzigens fan 'e banditen geheim te hâlden en tagelyk it ferbod op [[ligen]] net te brekken. Uteinlik komt Sandy him te help. De marshal hat ien fan 'e hynders fan Travis en Sandy kocht, en dat bist wurdt alhiel gek as immen op 'e [[finger]]s [[fluitsjen|fluitet]]. Dat is krekt wat Sandy docht, mei as gefolch dat de marshal troch syn hynder ôfbokt wurdt. Ear't er fierder riidt, hjit de marshal âlderling Wiggs om goed op te passen, want der reizget nuver ûnrant mei syn karafaan mei (doelend op Sandy). &quot;Dat is de wierheid, by God!&quot; seit Wiggs, doelend op 'e Cleggs.

Lang om let berikt de karafaan in [[rots]]ige [[heuvel]]rêch oan oare kant wêrfan't de Delling fan 'e San Juan leit. It paad oer de heuvelrêch is lykwols troch [[rein (delslach)|rein]] en [[eroazje]] alhiel fuortslein, dat Travis en Sandy en de mormoanen moatte hurd bodzje om it wat by te meitsjen. As it wer wat liket, besykje de mormoanen ien fan harren kapweinen oer de heuvelrêch te krijen, mar de wein kantelet en slacht oer de kop, ta grutte [[laitsjen|hilariteit]] fan 'e Cleggs. Der wurdt besletten om tenei de kapweinen mei [[lasso|lasso's]] oan 'e stilen fansiden fêst te hâlden, dat se net kantelje kinne. Wiggs sil in twadde mormoanske kapwein it paad op stjoere, mar Locksley Hall easket it rjocht op om mei de kapwein fan syn ''medicine show'' foarop te gean, mei't dy wein, sa't er sels seit, &quot;neat fan wearde befettet, sels net as men de fuorman meirekkenet&quot;. As Locksley Hall op 'e [[bok (wein)|bok]] klimt, nimt Fleuretty Phyffe lykwols njonken him plak en lit him witte dat er nearne hinne giet sûnder har. Mei de help fan Travis en Sandy en ferskate mormoanske manlju dy't mei lasso's de wein oerein hâlde, slagget it Locksley Hall om oer de heuvelrêch hinne te kommen. 

Nei't Locksley Hall it paad klearre hat, folgje de mormoanske kapweinen ien foar ien, oant inkeld de wein mei it kostbere [[siedsied]] noch oer is. Broer Jackson klimt op 'e bok fan dy wein om it trijespan hynders oer de heuvelrêch te lieden, mar Shiloh Clegg hjit him ôf te stappen. As er dat net fluch genôch docht, wurdt er deasketten. Shiloh wol dat Wiggs sels, dy't gjin geweldige [[mennen|hynstemenner]] is, op 'e bok plaknimt en de siedwein sûnder help fan oaren oer de heuvelrêch bringt, wat net in reälistyske mooglikheid is. It giet him der fansels om dat it siedsied foar de mormoanen ferlern giet, wat syn wraak op harren wêze sil foar it wan bruien dat ien fan syn jonges yn it Navaho-kamp krigen hat. Wylst alle oandacht fan 'e Cleggs op 'e wein fan Wiggs rjochte is, hellet Sandy syn revolver foar it ljocht en sjit ien fan 'e Cleggs del, waans wapen grypt wurdt troch Travis. Yn in [[sjitpartij]] dy't mar in pear tellen duorret, komme de beide mannen de bindeleden folslein oer it mad. Oan 'e ein lizze de fjouwer jonge Cleggs allegear dea oer de grûn, wylst Travis en Sandy ûnskansearre bleaun binne. Shiloh [[gûlen|barst yn triennen út]] en ropt almar fan &quot;Myn jonges! Myn jonges!&quot; Hy liket in brutsen man, mar as er by ien fan syn soannen delknibbelet, pakt er ynienen dy syn pistoal en besiket er Travis del te sjitten. Mar Travis hie him troch en leaude neat fan syn lytse toanielstikje. Hy is Shiloh foar en sjit de âldman dea ear't dy in kûgel op him ôffjurje kinnen hat. 

Neitiid wurdt de siedwein oer de heuvelrêch holpen, wêrnei't de mormoanen en harren selskipslju de Delling fan 'e San Juan ynsette, op 'e siik nei in gaadlik plak om har nei wenjen te setten. Travis en Sandy ruilje harren hynders yn foar in plak op 'e bok: Sandy njonken Prudence Perkins, dy't er ûnder it mennen wei in [[tút]] jout, en Travis njonken in strieljende Denver, dy't, no't se der oer neitinke kinnen hat, ta it besef kommen is dat se earder dom wie om by him wei te draven.

==Rolferdieling==
[[File:War Drums-04 (cropped).jpg|right|thumb|160px|[[Ben Johnson (akteur)|Ben Johnson]].]]
[[File:Japanese-edition-of-Alfred-Hitchcocks-Mystery-Magazine-1962-Special-January-Issue-9.jpg|right|thumb|120px|[[Ward Bond]].]]
[[File:Joanne_Dru_1960.JPG|right|thumb|160px|[[Joanne Dru]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Travis Blue
| [[Ben Johnson (akteur)|Ben Johnson]]
|-
| Sandy Owens
| [[Harry Carey jr.]]
|-
| [[âlderling]] Wiggs
| [[Ward Bond]]
|-
| Denver
| [[Joanne Dru]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Shiloh Clegg
| [[Charles Kemper]]
|-
| broer Perkins
| [[Russell Simpson (akteur)|Russell Simpson]]
|-
| &quot;[[dokter]]&quot; A. Locksley Hall
| [[Alan Mowbray]]
|-
| Fleuretty Phyffe
| [[Ruth Clifford]]
|-
| suster Ledyard
| [[Jane Darwell]]
|-
| Prudence Perkins
| [[Kathleen O'Malley]]
|-
| [[marshal (plysjeman)|marshal]] fan Crystal City
| [[Cliff Lyons (akteur)|Cliff Lyons]]
|-
| Luke Clegg
| [[Hank Worden]]
|-
| Jesse Clegg
| [[Mickey Simpson]]
|-
| Floyd Clegg
| [[James Arness]]
|-
| Reese Clegg
| [[Fred Libby]]
|-
| broer Jackson
| [[Chuck Hayward]]
|-
| [[Navaho (folk)|Navaho]]-[[haadman]]
| [[Jim Thorpe]]
|-
| jonge Navaho-''[[squaw]]''
| [[Movita Castaneda]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
''Wagon Master'' waard [[regissearre]] troch [[John Ford]] op basis fan in [[senario]] fan [[Patrick Ford (senarioskriuwer)|Patrick Ford]] en [[Frank S. Nugent]]. It ferhaal foar de film ûntstie doe't John Ford yn [[1948]] op lokaasje yn súdlik [[Utah]] de [[westernfilm|western]] ''[[She Wore a Yellow Ribbon]]'' ([[1949]]) filme. Patrick Ford, syn [[soan]], krige doe troch [[petear]]en mei de pleatslike [[befolking]] te hearren oer de mormoanske [[San Juan-ekspedysje|Hole in the Rock-ekspedysje]] fan [[1879]]–[[1880]]. 
[[File:WagonMaster-JohnsonCareyPublicity.jpg|left|thumb|180px|F.l.n.rj. [[Ben Johnson (akteur)|Ben Johnson]] as Travis en [[Harry Carey jr.]] as Sandy yn ''Wagon Master''.]]

John Ford betocht neitiid in ferhaal dat hiel loskes op dat [[histoarysk]]e barren basearre wie. (De lêste kear dat er op soartgelikense basis in film makke hie, wie mei ''[[Men Without Women (film)|Men Without Women]]'' yn [[1930]].) Hy joech syn soan Patrick en Frank S. Nugent opdracht om dat ferhaal om te wurkjen ta in senario, mar, sa't er by eltse film foar de moade hie, feroare Ford it senario ûnder it filmjen sterk. Neffens in [[grap]]pige [[anekdoate]] soed er tsjin syn soan en Nugent sein hawwe: &quot;Ik fûn jim skript hartstikkene goed, jonges. Ik haw der sels in pear siden fan ferfilme.&quot;

''Wagon Master'' wie in produksje fan [[Argosy Pictures]], in ûnôfhinklike [[filmstudio]] dy't Ford yn [[1946]] yn 'e mande mei [[Merian C. Cooper]] oprjochte om sels te bepalen hokker films oft er meitsje woe en op hokker manear. Earder, doe't er altyd direkt yn 'e tsjinst wie by ien fan 'e grutte [[filmstudio]]s fan [[Hollywood]], wie dat net mooglik. Ford en Cooper wiene beiden as [[filmprodusint|produsinten]] by ''Wagon Master'' belutsen. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]999.370, wat sels foar dy tiid frij beheind wie. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Bert Glennon]]. De heechst betelle [[akteur]], [[Ward Bond]], fertsjinne $20.000.
[[File:Fisher Towers, near Moab (15440782373).jpg|right|thumb|250px|Professor Valley, noardeastlik fan [[Moab (Utah)]], wie de wichtichste filmlokaasje foar ''Wagon Master''.]]

===Opnamen===
De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''Wagon Master'' fûnen plak yn [[1949]] en duorren minder as in [[moanne (tiid)|moanne]]. In jier earder hie [[John Ford]] de [[westernfilm|western]] ''[[She Wore a Yellow Ribbon]]'' (dêr't [[Joanne Dru]] ek ien fan 'e [[haadrol]]len yn spile) op lokaasje yn [[Monument Valley]] filme, yn 'e neite fan it plak [[Mexican Hat (Utah)|Mexican Hat]] yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Utah]]. Ticht dêrby hied er earder ek films opnommen as ''[[Stagecoach (film út 1939)|Stagecoach]]'' ([[1939]]), ''[[My Darling Clementine (film út 1946)|My Darling Clementine]]'' ([[1946]]) en ''[[Fort Apache (film)|Fort Apache]]'' ([[1948]]). Mar hy woe ris wat oars en besleat ''Wagon Master'' yn 'e neite fan [[Moab (Utah)]] te filmjen, foar it meastepart noardeastlik fan dat plak yn Professor Valley mei wat bykommende opnamen súdwestlik fan Moab yn Spanish Valley. Oan 'e film waarden in pear [[establishing shot]]s tafoege dy't yn Monument Valley filme wiene.

===Muzyk===
De [[filmmuzyk]] foar ''Wagon Master'' waard fersoarge troch de [[Fryslân|Fryske]] [[komponist]] [[Richard Hageman]] ([[1881]]–[[1966]]). Dyselde wie [[berne]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] mar yn [[1906]] [[emigrearre]] nei de [[Feriene Steaten]], dêr't er him ûntjoech ta in foaroansteand [[dirigint]] en komponist. Hy skreau de muzyk foar sân films fan John Ford, begjinnend mei ''[[Stagecoach (film út 1939)|Stagecoach]]'' út [[1939]] en einigjend mei ''Wagon Master''. It wurk fan Hageman waard útfierd troch it [[Philadelphia Orchestra]]. 
[[File:WagonMasterStill-JohnsonCareyBond (bysnien).jpg|left|thumb|250px|F.l.n.rj. [[Ben Johnson (akteur)|Ben Johnson]], [[Harry Carey jr.]] en [[Ward Bond]] yn ''Wagon Master'' as Travis, Sandy, resp. [[âlderling]] Wiggs.]]

De [[soundtrack]] fan ''Wagon Master'' befette ek ferskate [[liet]]en, sawol [[folksmuzyk|folksferskes]] as [[hymne]]n. De folksferskes, wêrûnder fjouwer orizjinele lieten dy't spesjaal foar de film skreaun waarden troch [[lietsjeskriuwer]] [[Stan Jones (lietsjeskriuwer)|Stan Jones]], waarden ynsongen troch de [[country]][[band]] [[Sons of the Pioneers]]. Under de lêste bylden fan 'e film (wêryn't de mormoanen de San Juan-delling ynride) waard in besiele ferzje fan 'e [[mormoanen|mormoanske]] hymne ''[[Come, Come, Ye Saints]]'' set, dy't opnommen wie troch it [[Robert Mitchell Boys Choir]].

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Wagon Master'' waard fersoarge troch [[RKO Radio Pictures]]. De film markearre de lêste kear dat [[John Ford]] syn [[filmproduksjemaatskippij]] [[Argosy Pictures]] en RKO mei-inoar gearwurken. ''Wagon Master'' gie op [[22&amp;nbsp;april]] [[1950]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]] yn [[premiêre]]. De film waard yn [[1990]] útbrocht as [[VHS]]-[[keapfideo]] yn 'e oarspronklike [[swart-wyt]]ferzje. Letter waard der fia dat medium ek in [[kleurefilm|ynkleure]] ferzje publisearre. Yn [[2002]] ferskynde de earste [[dvd]]-edysje. It [[auteursrjocht]] op ''Wagon Master'' foar sawol it swart-wyt-orizjineel as de ynkleure ferzje waard yn [[1998]] donearre oan 'e [[Library of Congress]], dy't ek de oarspronklike [[masterfilm]] op 'e noed hat.
[[File:WagonMasterStill-JohnsonDru (bysnien).jpg|right|thumb|250px|[[Ben Johnson (akteur)|Ben Johnson]] as Travis (l.) en [[Joanne Dru]] as Denver (rj.) yn ''Wagon Master''. Travis hat Denver krekt in [[houliksoansiik]] dien en har dêrmei ôfskrokken. Hja [[draven|draaft]] by him wei, de [[kapwein]] fan [[dokter]] Locksley Hall en Fleuretty Phyffe efternei.]]

==Untfangst==
Fan sawol de [[filmkritisy]] as it [[bioskoop]][[publyk]] krige ''Wagon Master'' yn [[1950]] in lauwe reäksje. In protte kritisy lykje de film ienfâldichwei negearre te hawwen. It [[tydskrift]] ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' joech der wol omtinken oan en skreau: &quot;[Dit] is in goede bûtendoar [opnommen] [[aksjefilm]], fersoarge yn 'e bêste tradysje fan [[John Ford]]. Dat betsjut in soarchfâldige [[karakterûntwikkeling]] […], krûde mei spektakulêre aksjepunten, goed [[dramafilm|drama]] en ôfmakke mei [[komeedzjefilm|komyske]] mominten.&quot; De measte [[resinsje]]s út dy tiid wiene minder posityf.

Mar troch de jierren hinne hat de wurdearring foar ''Wagon Master'' oanwûn. Sa skonk de filmkritikus Tag Gallagher yn [[1986]] yn syn [[biografy]] ''John Ford: The Man and His Films'' wiidweidich omtinken oan 'e film. Hy konkludearre: &quot;Dat ''Wagon Master'' (1950), ien fan Ford syn grutste masterwurken, mar likernôch in trêdepart [[opbringst (jild)|opbrocht]] fan wat syn [[kavalery]]films yn 't laadsje brochten, moat grif net as in ferrassing kommen wêze. It wie in persoanlik projekt, sûnder filmstjerren en mei net folle [[plot|ferhaal]], bedêst drama, suver neat om bioskoopbesikers of modieuze resinsinten mei oan te lûken.&quot; 
[[File:Wagon Master - Charles Kemper.png|left|thumb|250px|[[Charles Kemper]] as Shiloh Clegg yn ''Wagon Master''.]]

Oare moderne kritisy binne it mei Gallagher iens. Sa skreau Richard T. Jameson yn [[2009]] yn ''Undercurrent'', it blêd fan 'e [[Ynternasjonale Federaasje fan Filmkritisy]]: &quot;Soe ''Wagon Master'' de bêste film fan John Ford wêze kinne? Mei safolle wurdige gadingmakkers foar dy titel hoege we dêr net op oan te stean. Mar it is perfoarst de poerste fan syn films. Nimmen oars koe of soe dizze film makke hawwe.&quot; Op 'e [[tillefyzjestjoerder]] [[Turner Classic Movies]] omskreau Jeremy Arnold ''Wagon Master'' as &quot;ien fan 'e meast [[poëtysk]]e ferheljende films dy't ea makke is. It bytsje [[plot]] dat der is, nimt in twadde plak yn nei datjinge dêr't de film wier om draait: it fieren fan in libbenswize, dy fan 'e [[mormoanen|mormoanske]] [[kolonist]]en, en om dy libbenswize yn 'e kontekst fan 'e [[natoer]] te pleatsen.&quot; 

En op 'e [[webside]] ''AllRovi.com'' skreau Linda Rasmussen: &quot;Dizze prachtige film leit de klam op 'e [[deugd]]en fan [[solidariteit]], [[selsopoffering]] en [[tolerânsje]], en lit John Ford op syn masterlikst sjen, mei in folsleine behearsking fan 'e produksje fan 'e [[casting]] fan [[figurant]]en oant de swiidheid en omfang fan 'e fisuele komposysjes. [''Wagon Master''], mei syn sikestûkjende [[lânskip]]pen, briljante [[aktearprestaasje]]s fan in cast fan karakterakteurs, en in meislepend [[gefoel foar humor]], is in superlatyf foarbyld fan 'e Amerikaanske [[westernfilm|western]].&quot;
[[File:WagonMasterStill-SquareDance (bysnien).jpg|right|thumb|250px|In publisiteitsfoto fan ''Wagon Master''. Te sjen is de [[sêne]] mei de [[squaredance]] fan 'e [[mormoanen]], krekt foar't de oankomst fan 'e Clegg-[[binde]] de boel fersteurt.]]

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''Wagon Master'' in net te ferbetterjen goedkarringspersintaazje fan 100%, basearre op 8 ûnderskate resinsjes. Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, hat ''Wagon Master'' anno [[2026]] (noch) gjin beoardieling.

[[Regisseur]] en [[filmprodusint|produsint]] [[John Ford]] sels fertelde yn [[1967]] yn in [[fraachpetear]] mei filmkenner [[Peter Bogdanovich]] dat ''Wagon Master'' in persoanlike favoryt fan him wie. Hy sei: &quot;Yn 'e mande mei ''[[The Fugitive (film út 1947)|The Fugitive]]'' en ''[[The Sun Shines Bright]]'' kaam ''Wagon Master'' [fan al myn films] it tichtste by wat ik berikke woe.&quot;

==Resultaat==
''Wagon Master'' hie yn 'e [[bioskopen]] wrâldwiid in [[opbringst (jild)|opbringst]] fan [[$]]934.000. Ofset tsjin it [[budget]] fan $999.370 betsjut dat in [[ferlies (ûndernimming)|ferlies]] fan likernôch $65.000, dêr't de [[marketing]]kosten noch by opteld wurde moatte. 

==Keppelings om utens==
* {{en}} [https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/26556 Ynformaasje oer ''Wagon Master'' yn 'e katalogus] fan it [[Amerikaansk Filmynstitút|Amerikaansk Filmynstitút (AFI)]]
* {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0043117/ Ynformaasje oer ''Wagon Master''] yn 'e [[Internet Movie Database|Internet Movie Database (IMDb)]]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Wagon_Master ''References'', op dizze side].
----
{{Commonscat|Wagon Master (film)}}
}}
{{DISPLAYTITLE:''Wagon Master'' (film)}}

[[Kategory:Amerikaanske westernfilm]]
[[Kategory:Amerikaanske swart-wytfilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Navahotalige film]]
[[Kategory:Film fan RKO Pictures]]
[[Kategory:Film fan John Ford]]
[[Kategory:Film út 1950]]
[[Kategory:Film oer mormoanen]]
[[Kategory:Film oer in krimineel]]
[[Kategory:Film oer in gizeling]]
[[Kategory:Film oer ferkrêfting]]
[[Kategory:Film oer de Amerikaanske frontier]]</text>
      <sha1>t7r4i8uctb2f4onyp0q1t4vhwrdrker</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231624</id>
      <parentid>1231621</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T15:07:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ red</comment>
      <origin>1231624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30745" sha1="rahciu0q4wop3rqzypo5b7mhh9u2ddf" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = WM Poster.JPG
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = 
| namme                    = ''Wagon Master''
| regisseur                = [[John Ford]]
| produsint                = [[John Ford]]&lt;br&gt;[[Merian C. Cooper]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Patrick Ford (senarioskriuwer)|Patrick Ford]]&lt;br&gt;[[Frank S. Nugent]]
| basearre op              = 
| kamerarezjy              = [[Bert Glennon]]
| muzyk                    = [[Richard Hageman]]
| filmstudio               = [[Argosy Pictures]]
| distribúsje              = [[RKO Radio Pictures]]
| haadrollen               = [[Ben Johnson (akteur)|Ben Johnson]] &lt;br&gt; [[Harry Carey jr.]] &lt;br&gt; [[Ward Bond]] &lt;br&gt; [[Joanne Dru]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Charles Kemper]]&lt;br&gt; [[Russell Simpson (akteur)|Russell Simpson]]&lt;br&gt; [[Alan Mowbray]]&lt;br&gt; [[Ruth Clifford]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[22&amp;nbsp;april]] [[1950]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[swart-wyt]]-[[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[westernfilm|western]]
| taal                     = [[Ingelsk]] &lt;small&gt;(ek wat [[Navaho (taal)|Navaho]])&lt;/small&gt;
| spyltiid                 = 86 minuten
| budget                   = $999.370
| opbringst                = $934.000
| prizen                   = 
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''Wagon Master''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[westernfilm]] yn [[swart-wyt]] út [[1950]]. De [[film]] stie ûnder [[rezjy]] fan [[John Ford]], en de [[haadrol]]len waarden fertolke troch [[Ben Johnson (akteur)|Ben Johnson]], [[Harry Carey jr.]], [[Ward Bond]] en [[Joanne Dru]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut &quot;Weinmaster&quot; (immen dy't wurket as [[gids (berop)|gids]] fan en tafersjochhâlder oer in [[karafaan]] [[kapwein]]en). It [[plot|ferhaal]] folget in pear [[hynder|hynstekeaplju]] dy't as weinmasters frege wurde troch in groep fan sechstich [[mormoanen]]. Dyselden binne ûnderweis nei in plak om har yn it [[Wylde Westen]] nei wenjen te setten. Al rillegau slute har in [[hegehoed]]dragende [[kwaksalver]] en in pear skabeljeuze [[dûnseresse]]n by de karafaan oan. Underweis kriget it selskip te stellen mei gebrek oan [[wetter|drinkwetter]], [[banditen]] en [[Yndianen]] en moat de algemiene ûnbegeanberens fan it terrein oerwûn wurde. Fan sawol de [[filmkritisy]] as it [[bioskoop]]publyk krige ''Wagon Master'', mei syn sobere ferhaal, bedêste [[aksjefilm|aksje]] en [[cast]] sûnder stjerren, by it útkommen fan 'e film lauwe reäksjes. Mar meitiid rekke de film better wurdearre, en tsjintwurdich beskôgje in protte filmkenners it as ien fan 'e masterwurken fan regisseur John Ford. ''Wagon Master'' foarme de [[ynspiraasje (keunst)|ynspiraasje]] foar de [[tillefyzjesearje]] ''[[Wagon Train]]'', dy't rûn fan [[1957]] oant [[1965]].

==Plot==
Yn in soarte fan [[prolooch]] wurdt in [[winkel]] [[oerfal]]len troch de Clegg-[[binde]], besteande út famyljepatriarch Shiloh Clegg en fjouwer fan syn [[soan]]nen en [[omkesizzer]]s. Wannear't de [[winkelman]] him ferset en Shiloh yn it [[skouder]] [[ferwûne]]t mei in [[kûgel]], wurdt er troch de âldman [[ûnmeilydsum]] [[fermoarde]], ek al hat er dan syn [[pistoal]] al falle litten om him oer te jaan. 

It eigentlike ferhaal begjint wannear't de [[keaplju|hynstekeaplju]] Travis Blue en Sandy Owens arrivearje yn it stedsje Crystal City, oan 'e [[Amerikaanske frontier|Amerikaanske ''frontier'']] yn it [[Wylde Westen]]. Se hawwe in lytse [[keppel]] [[hynder]]s by har dy't bestiet út [[mustang (hynder)|mustangs]] dy't se út it wyld wei fongen en [[nuet]]makke hawwe. De beide [[freonskip|freonen]] binne fan doel om 'e bisten sa gau mooglik te [[ferkeap]]jen, sadat se mei de [[opbringst (jild)|opbringst]] yn 'e pleatslike [[saloon]] [[poker]]spylje kinne. 

Yn Crystal City is in pear [[dagen]] earder ek in [[karafaan]] [[kapwein]]en oankommen, mei in groep fan sechstich [[mormoanen]] ûnder lieding fan [[âlderling]] Wiggs. Wannear't dyselde belangstelling toant foar it keapjen fan 'e hynders, neamt Travis in fierstente hege [[priis (jild)|priis]]. De âlderling spuit earst raar guod, mar seit op 't langelêst ta de priis betelje te wollen as Travis en Sandy him en syn karafaan as [[gids (berop)|gidsen]] en weinmasters troch de [[wyldernis]] liede wolle. De mormoanen binne nammentlik ûnderweis nei de [[delling]] fan 'e [[rivier]] de [[San Juan (sydrivier fan de Kolorado)|San Juan]] yn it súdeasten fan it [[Territoarium Utah]], dêr't se in [[delsetting]] fêstigje wolle. It doel is om dêre te [[siedzjen]] foar de [[rein (delslach)|rein]] fan 'e oankommende [[winter]], sadat de [[rispinge]] foar [[iten]] soargje sil foar in folle gruttere [[migraasje]]weach fan mormoanen dy't takom jier [[maityd]] blynseach folgje sil. Travis en Sandy hawwe lykwols oare plannen en betankje foar de ear.

Mei't mormoanen omreden fan harren [[polygyny|polygame]] libbenswize troch de oare Amerikanen [[minachting|minachte]] wurde, binne se net wolkom yn Crystal City. De groep fan âlderling Wiggs is in pear dagen lang yn it stedsje dulde, mar no wurde se op [[yntimidaasje|yntimidearjende]] wize ûnder [[bedriging (misdriuw)|bedriging]] mei [[fjoerwapen]]s troch de pleatslike [[marshal (plysjeman)|marshal]] en in groep rjochtskepen [[boarger]]s oanfitere om fierder te reizgjen. As Travis en Sandy sjogge hoe't de karafaan yn in stadich tempo de wyldernis yn tsjocht en dêrby fuortendaliks al in ferkearde rjochting útgiet, betinke se har, mei't se net de [[dea]] fan sechstich minsken, ûnder wa [[froulju]] en [[bern (persoan)|bern]], op har gewisse hawwe wolle. Boppedat [[ferfeling|ferfele]] se har nei ien dei yn Crystal City al, en Sandy is mank de mormoanen de [[skientme|tsjeppe]] [[read hier|readhierrige]] Prudence Perkins gewaarwurden. Se ride de karafaan efternei, en nimme it oanbod fan Wiggs dochs noch oan. Travis wurdt de weinmaster fan 'e karafaan en Sandy syn assistint. Under harren lieding slane de mormoanen in oare kant út, dêr't wól [[wetter|drinkwetter]] te finen is.
{{Plotbedjer film}}
Nei't se by de oerstek fan in [[rivier]] alles fol mei wetter dien hawwe dat wetter hâlde kin, set de mormoanen mei harren nije gidsen de [[woastyn]] yn. Inkele dagen letter komme se dêr in strâne ''[[medicine show]]'' tsjin, besteande út 'e [[hegehoed]]dragende [[kwaksalver]] &quot;[[dokter]]&quot; A. Locksley Hall en twa [[dûnseresse]]n (anneks [[prostituee]]s, is de ûnútsprutsen suggestje). Ien fan dyselden is in wat âldere frou, Fleuretty Phyffe, mar de oare, de jonge en tige tsjeppe Denver, wint fuortendaliks de ûnferdielde belangstelling fan Travis. De groep is sûnder drinkwetter kommen te sitten en hat de lêste dagen oerlibbe op 'e [[alkohol|alkohoalyske]] [[wûnderoalje]] dy't Locksley Hall oars ferkeapet. 

Broer Perkins, ien fan 'e foaroanlju fan 'e mormoanen, mient earst dat se mei in [[húshâlding]] fan in [[heit]], [[mem]] en harren [[folwoeksen]] [[dochter]] te krijen hawwe, en âlderling Wiggs, waans [[bekearing]] noch net sa lang lyn plakfûn hat en dy't sadwaande wat wrâldwizer is, moat him útlizze hoe't de foarke echt yn 'e stâle sit. Dan wol Perkins earst neat fan 'e strâne lju witte, en stelt er út om harren in tûne drinkwetter en in pear [[mûldier]]en te jaan en har fierders yn har eigen sop gearsiede te litten. Mar Travis wiist derop dat [[God (monoteïsme)|God]] dizze minsken grif op it paad fan 'e mormoanen pleatst hat, in idee dêr't de strang [[leauwe|leauwige]] Perkins net omhinne kin. Wannear't Locksley Hall-en-dy fertelle dat se Crystal City útjage binne, eat dat de mormoanen sels ek oerkommen is, blykt der wat te wêzen dêr't de beide tige ferskillende groepen in bân oer foarmje kinne. Perkins stimt der mei yn dat de lju fan 'e ''medicine show'' har by de karafaan oanslute oant se it paad nei [[Kalifornje]] berikke, dat harren reisbestimming is.

De reis giet fierder troch de woastyn. It terrein is útdaagjend, mar eltse dei wurdt goede foarútgong boekt. Nettsjinsteande har ûnderlinge ferskillen reitsje de [[frommens|fromme]] mormoanen, harren fleurige, útlitten gidsen en de kleurrike showminsken fertroud mei-inoar. Der binne lytse hobbels, lykas wannear't Sandy en broer Jackson, in mormoanske rivaal fan him om 'e oandacht fan Prudence Perkins, mei-inoar [[slaande deilis]] reitsje en troch âlderling Wiggs útinoar helle wurde moatte. En Travis moat Denver [[beskrobbing|beskrobje]] foar it fergriemen fan krap drinkwetter as se harsels dêrmei [[waskjen|wasket]]. Mar Prudence jout Denver, dy't njonken de kapwein fan 'e ''medicine show'' op [[hege hakke]]n meipoatelet, in ekstra pear [[skuon]] fan harres, dy't better geskikt binne om lange einen op te [[rinnen]].

Krekt foar't it drinkwetter hielendal oprekket, berikt de karafaan in rivier. Dat jout oanlieding ta in [[feest]]like stimming ûnder de reizgers, en dy [[jûn]]s wurde yn it kamp in trijetal loshelle [[bûkberje]]s fan 'e kapweinen njonkeninoar op 'e grûn lein om ta [[dûnsflier]] te tsjinjen, en wurdt der [[dûns]]e op 'e [[muzyk]] fan 'e [[fidel]] en de [[tromme]]. Midden ûnder alle [[wille]] arrivearje fiif swierbewapene mannen yn it kamp, dy't troch Travis en Sandy daliks werkend wurde as Shiloh Clegg en syn binde. Dyselden binne al wikenlang op 'e flecht foar de plysje, en se binne [[toarst]]ich en [[honger|úthongere]]. De stimming slacht om nei in faaie sfear, mei't fan 'e Cleggs in suver fielbere driging fan [[geweld]] útgiet, dêr't it bearde [[fatsoen]] fan Shiloh mar in tin laachje fernis oerhinne leit. De âldman sit driuwend ferlegen om immen dy't de [[ûntstekking|ûntstutsen]] rekke [[skotwûne]] yn syn skouder fersoargje kin, en Locksley Hall, fan wa't op 'e sydkant fan syn kapwein yn koweletters beweard wurdt dat er in &quot;dokter&quot; is, wurdt twongen om oer de wûne gear.

Neitiid ûntstiet der in ûnnoflike ympasse. De Cleggs slute har by de karafaan oan, want in better skûlplak kinne se har net yntinke: wa soe no ea [[banditen]] middenmank in kloft mormoanen ferwachtsje? De mormoanen, dy't [[pasifist]]en binne en dêrom gjin wapens hawwe, kinne neat dwaan om dat tsjin te kearen. Shiloh hat wol foar it ferstân dat er, alteast op 'e koarte termyn, ferlet hat fan 'e gearwurking fan 'e mormoanen, mar hy hat der klauwen oan om it [[hâlden en dragen]] fan syn jonges binnen de stringen te hâlden no't se kreas froufolk en de suver ûnútputlike foarrie alkohol fan Locksley Hall om har hinne hawwe.

In stikmannich dagen geane foarby, oant Travis, dy't foarútriden is om it terrein te ferkennen, op in groep fijannige [[Navaho (folk)|Navaho]]-[[kriger]]s stjit. Efterfolge troch dyselden riidt er werom nei de karafaan as sit de duvel him op 'e hakken. As de Navaho foar it ferstân krije dat it om in groep mormoanen giet, litte se har fijannigens lykwols farre, want, sa fertelt de [[haadman]] oan Sandy, dy't it [[Navaho (taal)|Navaho]] machtich is: mormoanen binne mar lytse dieven yn ferliking ta oare [[jeropide ras|blanken]], dy't grutte dieven binne. De Navaho nûgje de mormoanen út yn harren kamp om diel te nimmen oan in [[seremoanje|seremoniële]] dûns wêrby't de [[froulju]] de [[manlju]] freegje ynstee fan oarsom. Dat is wol eefkes omstean learen foar de [[patriargaat|patriargale]] mormoanen, mar alles giet goed oant in Navaho-''[[squaw]]'' yn teskuorde [[klean]] ien fan 'e Clegg-jonges derfan beskuldiget dat er har [[ferkrêfte]] hat. Alderling Wiggs lit de dieder boppe de [[mul]] fan 'e klean ûntdwaan, wêrnei't er oan it [[tsjil]] fan in kapwein fêstbûn wurdt en in wan bruien mei in [[mulrym]] kriget fan broer Jackson. Wannear't Shiloh Clegg yngripe wol, seit Wiggs dat er de jongkeardel fansels ek oan 'e Yndianen oerdrage kin om troch harren [[bestraffing|bestraft]] te wurden. Shiloh beslút dêrop om yn te binen, al is er ynwindich [[lulkens|poer]] en sint er op [[wraak]] tsjin 'e mormoanen.

In pear dagen letter wurdt it punt berikt dêr't it paad nei Kalifornje him ôfspjaltet fan it paad nei de San&amp;nbsp;Juan-delling. Locksley Hall en Fleuretty Phyffe nimme [[ôfskie]] fan Wiggs en de oare mormoanen en sette mei har ''medicine show'' op eigen manneboet ôf yn 'e rjochting fan Kalifornje. Travis fandelet al syn [[moed]] gear en docht Denver in [[houliksoansiik]], mar dêrmei komt er har sa oer it mad dat er har ôfskrikt en fuortjaget. Se set ôf mei har selskipslju en Travis hie har nei alle gedachten nea wer sjoen as Shiloh Clegg net om folslein selssuchtige redens yngrypt hie. In ein it paad nei Kalifornje del wurdt de ''medicine show'' ynhelle troch ien fan 'e Cleggs, dy't Locksley Hall en de oaren ûnder bedriging mei in [[gewear]] twingt en kear om. &quot;Omke&quot; Shiloh wol nammentlik dat de hiele karafaan foarearst byinoar bliuwt, sadat der gjin geroften ferspraat wurde kinne oer it skûlplak fan 'e Cleggs. 

Werom by de karafaan docht bliken dat dêr alle mormoanen plus Travis en Sandy ûnder skot holden wurde troch Shiloh en de oare Clegg-jonges. De beide gidsen binne ûntwapene en de mormoanen hiene dochs al gjin fjoerwapens by har. Of alteast dat mient Shiloh, dy't gjin wit hat fan 'e [[revolver]] dy't it lytse [[broer|bruorke]] fan Prudence Perkins fan syn [[pake]] krigen hat dy't gjin mormoan wie. Prudence ferstoppet it wapen ûnder har [[rok]]ken en jout it letter troch oan Sandy. Dyselde stiet der hieltyd by Travis op oan om tsjin 'e binde fanwegen te kommen, mar Travis is dêr net sa happich op. Hy is gjin [[leffert]], mar hy wol syn [[libben]] ek net fuortsmite as der gjin kâns op in oerwinning bestiet. Boppedat, as Sandy en hy omkamen, soe it grutte kâns hawwe dat de mormoanen paadbjuster rekken en yn 'e woastyn deareitsje soene. Dat, de reis giet fierder krekt as tefoarren, mei it ferskil dat no Shiloh Clegg de tsjinst útmakket.

Wannear't de karafaan de marshal fan Crystal City tsjinkomt, dy't oan it haad fan in [[posse comitatus|posse]] op 'e siik is nei de Cleggs, ferdielt Shiloh syn mannen oer fiif ferskillende kapweinen, dêr't se harren revolvers tsjin 'e [[rêch|rêgen]] fan 'e [[fuorman|fuorlju]] oan hâlde. Sels docht er dat by âlderling Wiggs. As de marshal Wiggs freget oft er de Cleggs ek sjoen hat, moat de âlderling him yn alderhanne bochten wringe om 'e oanwêzigens fan 'e banditen geheim te hâlden en tagelyk it ferbod op [[ligen]] net te brekken. Uteinlik komt Sandy him te help. De marshal hat ien fan 'e hynders fan Travis en Sandy kocht, en dat bist wurdt alhiel gek as immen op 'e [[finger]]s [[fluitsjen|fluitet]]. Dat is krekt wat Sandy docht, mei as gefolch dat de marshal troch syn hynder ôfbokt wurdt. Ear't er fierder riidt, hjit de marshal âlderling Wiggs om goed op te passen, want der reizget nuver ûnrant mei syn karafaan mei (doelend op Sandy). &quot;Dat is de wierheid, by God!&quot; seit Wiggs, doelend op 'e Cleggs.

Lang om let berikt de karafaan in [[rots]]ige [[heuvel]]rêch oan oare kant wêrfan't de Delling fan 'e San Juan leit. It paad oer de heuvelrêch is lykwols troch [[rein (delslach)|rein]] en [[eroazje]] alhiel fuortslein, dat Travis en Sandy en de mormoanen moatte hurd bodzje om it wat by te meitsjen. As it wer wat liket, besykje de mormoanen ien fan harren kapweinen oer de heuvelrêch te krijen, mar de wein kantelet en slacht oer de kop, ta grutte [[laitsjen|hilariteit]] fan 'e Cleggs. Der wurdt besletten om tenei de kapweinen mei [[lasso|lasso's]] oan 'e stilen fansiden fêst te hâlden, dat se net kantelje kinne. Wiggs sil in twadde mormoanske kapwein it paad op stjoere, mar Locksley Hall easket it rjocht op om mei de kapwein fan syn ''medicine show'' foarop te gean, mei't dy wein, sa't er sels seit, &quot;neat fan wearde befettet, sels net as men de fuorman meirekkenet&quot;. As Locksley Hall op 'e [[bok (wein)|bok]] klimt, nimt Fleuretty Phyffe lykwols njonken him plak en lit him witte dat er nearne hinne giet sûnder har. Mei de help fan Travis en Sandy en ferskate mormoanske manlju dy't mei lasso's de wein oerein hâlde, slagget it Locksley Hall om oer de heuvelrêch hinne te kommen. 

Nei't Locksley Hall it paad klearre hat, folgje de mormoanske kapweinen ien foar ien, oant inkeld de wein mei it kostbere [[siedsied]] noch oer is. Broer Jackson klimt op 'e bok fan dy wein om it trijespan hynders oer de heuvelrêch te lieden, mar Shiloh Clegg hjit him ôf te stappen. As er dat net fluch genôch docht, wurdt er deasketten. Shiloh wol dat Wiggs sels, dy't gjin geweldige [[mennen|hynstemenner]] is, op 'e bok plaknimt en de siedwein sûnder help fan oaren oer de heuvelrêch bringt, wat net in reälistyske mooglikheid is. It giet him der fansels om dat it siedsied foar de mormoanen ferlern giet, wat syn wraak op harren wêze sil foar it wan bruien dat ien fan syn jonges yn it Navaho-kamp krigen hat. Wylst alle oandacht fan 'e Cleggs op 'e wein fan Wiggs rjochte is, hellet Sandy syn revolver foar it ljocht en sjit ien fan 'e Cleggs del, waans wapen grypt wurdt troch Travis. Yn in [[sjitpartij]] dy't mar in pear tellen duorret, komme de beide mannen de bindeleden folslein oer it mad. Oan 'e ein lizze de fjouwer jonge Cleggs allegear dea oer de grûn, wylst Travis en Sandy ûnskansearre bleaun binne. Shiloh [[gûlen|barst yn triennen út]] en ropt almar fan &quot;Myn jonges! Myn jonges!&quot; Hy liket in brutsen man, mar as er by ien fan syn soannen delknibbelet, pakt er ynienen dy syn pistoal en besiket er Travis del te sjitten. Mar Travis hie him troch en leaude neat fan syn lytse toanielstikje. Hy is Shiloh foar en sjit de âldman dea ear't dy in kûgel op him ôffjurje kinnen hat. 

Neitiid wurdt de siedwein oer de heuvelrêch holpen, wêrnei't de mormoanen en harren selskipslju de Delling fan 'e San Juan ynsette, op 'e siik nei in gaadlik plak om har nei wenjen te setten. Travis en Sandy ruilje harren hynders yn foar in plak op 'e bok: Sandy njonken Prudence Perkins, dy't er ûnder it mennen wei in [[tút]] jout, en Travis njonken in strieljende Denver, dy't, no't se der oer neitinke kinnen hat, ta it besef kommen is dat se earder dom wie om by him wei te draven.

==Rolferdieling==
[[File:War Drums-04 (cropped).jpg|right|thumb|160px|[[Ben Johnson (akteur)|Ben Johnson]].]]
[[File:Japanese-edition-of-Alfred-Hitchcocks-Mystery-Magazine-1962-Special-January-Issue-9.jpg|right|thumb|120px|[[Ward Bond]].]]
[[File:Joanne_Dru_1960.JPG|right|thumb|160px|[[Joanne Dru]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Travis Blue
| [[Ben Johnson (akteur)|Ben Johnson]]
|-
| Sandy Owens
| [[Harry Carey jr.]]
|-
| [[âlderling]] Wiggs
| [[Ward Bond]]
|-
| Denver
| [[Joanne Dru]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Shiloh Clegg
| [[Charles Kemper]]
|-
| broer Perkins
| [[Russell Simpson (akteur)|Russell Simpson]]
|-
| &quot;[[dokter]]&quot; A. Locksley Hall
| [[Alan Mowbray]]
|-
| Fleuretty Phyffe
| [[Ruth Clifford]]
|-
| suster Ledyard
| [[Jane Darwell]]
|-
| Prudence Perkins
| [[Kathleen O'Malley]]
|-
| [[marshal (plysjeman)|marshal]] fan Crystal City
| [[Cliff Lyons (akteur)|Cliff Lyons]]
|-
| Luke Clegg
| [[Hank Worden]]
|-
| Jesse Clegg
| [[Mickey Simpson]]
|-
| Floyd Clegg
| [[James Arness]]
|-
| Reese Clegg
| [[Fred Libby]]
|-
| broer Jackson
| [[Chuck Hayward]]
|-
| [[Navaho (folk)|Navaho]]-[[haadman]]
| [[Jim Thorpe]]
|-
| jonge Navaho-''[[squaw]]''
| [[Movita Castaneda]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
''Wagon Master'' waard [[regissearre]] troch [[John Ford]] op basis fan in [[senario]] fan [[Patrick Ford (senarioskriuwer)|Patrick Ford]] en [[Frank S. Nugent]]. It ferhaal foar de film ûntstie doe't John Ford yn [[1948]] op lokaasje yn súdlik [[Utah]] de [[westernfilm|western]] ''[[She Wore a Yellow Ribbon]]'' ([[1949]]) filme. Patrick Ford, syn [[soan]], krige doe troch [[petear]]en mei de pleatslike [[befolking]] te hearren oer de mormoanske [[San Juan-ekspedysje|Hole in the Rock-ekspedysje]] fan [[1879]]–[[1880]]. 
[[File:WagonMaster-JohnsonCareyPublicity.jpg|left|thumb|180px|F.l.n.rj. [[Ben Johnson (akteur)|Ben Johnson]] as Travis en [[Harry Carey jr.]] as Sandy yn ''Wagon Master''.]]

John Ford betocht neitiid in ferhaal dat hiel loskes op dat [[histoarysk]]e barren basearre wie. (De lêste kear dat er op soartgelikense basis in film makke hie, wie mei ''[[Men Without Women (film)|Men Without Women]]'' yn [[1930]].) Hy joech syn soan Patrick en Frank S. Nugent opdracht om dat ferhaal om te wurkjen ta in senario, mar, sa't er by eltse film foar de moade hie, feroare Ford it senario ûnder it filmjen sterk. Neffens in [[grap]]pige [[anekdoate]] soed er tsjin syn soan en Nugent sein hawwe: &quot;Ik fûn jim skript hartstikkene goed, jonges. Ik haw der sels in pear siden fan ferfilme.&quot;

''Wagon Master'' wie in produksje fan [[Argosy Pictures]], in ûnôfhinklike [[filmstudio]] dy't Ford yn [[1946]] yn 'e mande mei [[Merian C. Cooper]] oprjochte om sels te bepalen hokker films oft er meitsje woe en op hokker manear. Earder, doe't er altyd direkt yn 'e tsjinst wie by ien fan 'e grutte [[filmstudio]]s fan [[Hollywood]], wie dat net mooglik. Ford en Cooper wiene beiden as [[filmprodusint|produsinten]] by ''Wagon Master'' belutsen. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]999.370, wat sels foar dy tiid frij beheind wie. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Bert Glennon]]. De heechst betelle [[akteur]], [[Ward Bond]], fertsjinne $20.000.
[[File:Fisher Towers, near Moab (15440782373).jpg|right|thumb|250px|Professor Valley, noardeastlik fan [[Moab (Utah)]], wie de wichtichste filmlokaasje foar ''Wagon Master''.]]

===Opnamen===
De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''Wagon Master'' fûnen plak yn [[1949]] en duorren minder as in [[moanne (tiid)|moanne]]. In jier earder hie [[John Ford]] de [[westernfilm|western]] ''[[She Wore a Yellow Ribbon]]'' (dêr't [[Joanne Dru]] ek ien fan 'e [[haadrol]]len yn spile) op lokaasje yn [[Monument Valley]] filme, yn 'e neite fan it plak [[Mexican Hat (Utah)|Mexican Hat]] yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Utah]]. Ticht dêrby hied er earder ek films opnommen as ''[[Stagecoach (film út 1939)|Stagecoach]]'' ([[1939]]), ''[[My Darling Clementine (film út 1946)|My Darling Clementine]]'' ([[1946]]) en ''[[Fort Apache (film)|Fort Apache]]'' ([[1948]]). Mar hy woe ris wat oars en besleat ''Wagon Master'' yn 'e neite fan [[Moab (Utah)]] te filmjen, foar it meastepart noardeastlik fan dat plak yn Professor Valley mei wat bykommende opnamen súdwestlik fan Moab yn Spanish Valley. Oan 'e film waarden in pear [[establishing shot]]s tafoege dy't yn Monument Valley filme wiene.

===Muzyk===
De [[filmmuzyk]] foar ''Wagon Master'' waard fersoarge troch de [[Fryslân|Fryske]] [[komponist]] [[Richard Hageman]] ([[1881]]–[[1966]]). Dyselde wie [[berne]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] mar yn [[1906]] [[emigrearre]] nei de [[Feriene Steaten]], dêr't er him ûntjoech ta in foaroansteand [[dirigint]] en komponist. Hy skreau de muzyk foar sân films fan John Ford, begjinnend mei ''[[Stagecoach (film út 1939)|Stagecoach]]'' út [[1939]] en einigjend mei ''Wagon Master''. It wurk fan Hageman waard útfierd troch it [[Philadelphia Orchestra]]. 
[[File:WagonMasterStill-JohnsonCareyBond (bysnien).jpg|left|thumb|250px|F.l.n.rj. [[Ben Johnson (akteur)|Ben Johnson]], [[Harry Carey jr.]] en [[Ward Bond]] yn ''Wagon Master'' as Travis, Sandy, resp. [[âlderling]] Wiggs.]]

De [[soundtrack]] fan ''Wagon Master'' befette ek ferskate [[liet]]en, sawol [[folksmuzyk|folksferskes]] as [[hymne]]n. De folksferskes, wêrûnder fjouwer orizjinele lieten dy't spesjaal foar de film skreaun waarden troch [[lietsjeskriuwer]] [[Stan Jones (lietsjeskriuwer)|Stan Jones]], waarden ynsongen troch de [[country]][[band]] [[Sons of the Pioneers]]. Under de lêste bylden fan 'e film (wêryn't de mormoanen de San Juan-delling ynride) waard in besiele ferzje fan 'e [[mormoanen|mormoanske]] hymne ''[[Come, Come, Ye Saints]]'' set, dy't opnommen wie troch it [[Robert Mitchell Boys Choir]].

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Wagon Master'' waard fersoarge troch [[RKO Radio Pictures]]. De film markearre de lêste kear dat [[John Ford]] syn [[filmproduksjemaatskippij]] [[Argosy Pictures]] en RKO mei-inoar gearwurken. ''Wagon Master'' gie op [[22&amp;nbsp;april]] [[1950]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]] yn [[premiêre]]. De film waard yn [[1990]] útbrocht as [[VHS]]-[[keapfideo]] yn 'e oarspronklike [[swart-wyt]]ferzje. Letter waard der fia dat medium ek in [[kleurefilm|ynkleure]] ferzje publisearre. Yn [[2002]] ferskynde de earste [[dvd]]-edysje. It [[auteursrjocht]] op ''Wagon Master'' foar sawol it swart-wyt-orizjineel as de ynkleure ferzje waard yn [[1998]] donearre oan 'e [[Library of Congress]], dy't ek de oarspronklike [[masterfilm]] op 'e noed hat.
[[File:WagonMasterStill-JohnsonDru (bysnien).jpg|right|thumb|250px|[[Ben Johnson (akteur)|Ben Johnson]] as Travis (l.) en [[Joanne Dru]] as Denver (rj.) yn ''Wagon Master''. Travis hat Denver krekt in [[houliksoansiik]] dien en har dêrmei ôfskrokken. Hja [[draven|draaft]] by him wei, de [[kapwein]] fan [[dokter]] Locksley Hall en Fleuretty Phyffe efternei.]]

==Untfangst==
Fan sawol de [[filmkritisy]] as it [[bioskoop]][[publyk]] krige ''Wagon Master'' yn [[1950]] in lauwe reäksje. In protte kritisy lykje de film ienfâldichwei negearre te hawwen. It [[tydskrift]] ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' joech der wol omtinken oan en skreau: &quot;[Dit] is in goede bûtendoar [opnommen] [[aksjefilm]], fersoarge yn 'e bêste tradysje fan [[John Ford]]. Dat betsjut in soarchfâldige [[karakterûntwikkeling]] […], krûde mei spektakulêre aksjepunten, goed [[dramafilm|drama]] en ôfmakke mei [[komeedzjefilm|komyske]] mominten.&quot; De measte [[resinsje]]s út dy tiid wiene minder posityf.

Mar troch de jierren hinne hat de wurdearring foar ''Wagon Master'' oanwûn. Sa skonk de filmkritikus Tag Gallagher yn [[1986]] yn syn [[biografy]] ''John Ford: The Man and His Films'' wiidweidich omtinken oan 'e film. Hy konkludearre: &quot;Dat ''Wagon Master'' (1950), ien fan Ford syn grutste masterwurken, mar likernôch in trêdepart [[opbringst (jild)|opbrocht]] fan wat syn [[kavalery]]films yn 't laadsje brochten, moat grif net as in ferrassing kommen wêze. It wie in persoanlik projekt, sûnder filmstjerren en mei net folle [[plot|ferhaal]], bedêst drama, suver neat om bioskoopbesikers of modieuze resinsinten mei oan te lûken.&quot; 
[[File:Wagon Master - Charles Kemper.png|left|thumb|250px|[[Charles Kemper]] as Shiloh Clegg yn ''Wagon Master''.]]

Oare moderne kritisy binne it mei Gallagher iens. Sa skreau Richard T. Jameson yn [[2009]] yn ''Undercurrent'', it blêd fan 'e [[Ynternasjonale Federaasje fan Filmkritisy]]: &quot;Soe ''Wagon Master'' de bêste film fan John Ford wêze kinne? Mei safolle wurdige gadingmakkers foar dy titel hoege we dêr net op oan te stean. Mar it is perfoarst de poerste fan syn films. Nimmen oars koe of soe dizze film makke hawwe.&quot; Op 'e [[tillefyzjestjoerder]] [[Turner Classic Movies]] omskreau Jeremy Arnold ''Wagon Master'' as &quot;ien fan 'e meast [[poëtysk]]e ferheljende films dy't ea makke is. It bytsje [[plot]] dat der is, nimt in twadde plak yn nei datjinge dêr't de film wier om draait: it fieren fan in libbenswize, dy fan 'e [[mormoanen|mormoanske]] [[kolonist]]en, en om dy libbenswize yn 'e kontekst fan 'e [[natoer]] te pleatsen.&quot; 

En op 'e [[webside]] ''AllRovi.com'' skreau Linda Rasmussen: &quot;Dizze prachtige film leit de klam op 'e [[deugd]]en fan [[solidariteit]], [[selsopoffering]] en [[tolerânsje]], en lit John Ford op syn masterlikst sjen, mei in folsleine behearsking fan 'e produksje fan 'e [[casting]] fan [[figurant]]en oant de swiidheid en omfang fan 'e fisuele komposysjes. [''Wagon Master''], mei syn sikestûkjende [[lânskip]]pen, briljante [[aktearprestaasje]]s fan in cast fan karakterakteurs, en in meislepend [[gefoel foar humor]], is in superlatyf foarbyld fan 'e Amerikaanske [[westernfilm|western]].&quot;
[[File:WagonMasterStill-SquareDance (bysnien).jpg|right|thumb|250px|In publisiteitsfoto fan ''Wagon Master''. Te sjen is de [[sêne]] mei de [[squaredance]] fan 'e [[mormoanen]], krekt foar't de oankomst fan 'e Clegg-[[binde]] de boel fersteurt.]]

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''Wagon Master'' in net te ferbetterjen goedkarringspersintaazje fan 100%, basearre op 8 ûnderskate resinsjes. Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, hat ''Wagon Master'' anno [[2026]] (noch) gjin beoardieling.

[[Regisseur]] en [[filmprodusint|produsint]] [[John Ford]] sels fertelde yn [[1967]] yn in [[fraachpetear]] mei filmkenner [[Peter Bogdanovich]] dat ''Wagon Master'' in persoanlike favoryt fan him wie. Hy sei: &quot;Yn 'e mande mei ''[[The Fugitive (film út 1947)|The Fugitive]]'' en ''[[The Sun Shines Bright]]'' kaam ''Wagon Master'' [fan al myn films] it tichtste by wat ik berikke woe.&quot;

==Resultaat==
''Wagon Master'' hie yn 'e [[bioskopen]] wrâldwiid in [[opbringst (jild)|opbringst]] fan [[$]]934.000. Ofset tsjin it [[budget]] fan $999.370 betsjut dat in [[ferlies (ûndernimming)|ferlies]] fan likernôch $65.000, dêr't de [[marketing]]kosten noch by opteld wurde moatte. 

==Keppelings om utens==
* {{en}} [https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/26556 Ynformaasje oer ''Wagon Master'' yn 'e katalogus] fan it [[Amerikaansk Filmynstitút|Amerikaansk Filmynstitút (AFI)]]
* {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0043117/ Ynformaasje oer ''Wagon Master''] yn 'e [[Internet Movie Database|Internet Movie Database (IMDb)]]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Wagon_Master ''References'', op dizze side].
----
{{Commonscat|Wagon Master (film)}}
}}
{{DISPLAYTITLE:''Wagon Master'' (film)}}

[[Kategory:Amerikaanske westernfilm]]
[[Kategory:Amerikaanske swart-wytfilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Navaho-talige film]]
[[Kategory:Film fan RKO Pictures]]
[[Kategory:Film fan John Ford]]
[[Kategory:Film út 1950]]
[[Kategory:Film oer mormoanen]]
[[Kategory:Film oer in krimineel]]
[[Kategory:Film oer in gizeling]]
[[Kategory:Film oer ferkrêfting]]
[[Kategory:Film oer de Amerikaanske frontier]]</text>
      <sha1>rahciu0q4wop3rqzypo5b7mhh9u2ddf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Navahotalige film</title>
    <ns>14</ns>
    <id>192365</id>
    <redirect title="Kategory:Navaho-talige film" />
    <revision>
      <id>1231622</id>
      <timestamp>2026-06-07T15:06:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1231622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="osgh1d7axmhyvug06a17sd31rhsdfmq" xml:space="preserve">[[Kategory:Film nei taal|Navaho]]
[[Kategory:Navaho (taal)]]</text>
      <sha1>osgh1d7axmhyvug06a17sd31rhsdfmq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231623</id>
      <parentid>1231622</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T15:07:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>trochw</comment>
      <origin>1231623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="kub2q7677dgigplwqdoytbra5c73pdt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[:Kategory:Navaho-talige film]]</text>
      <sha1>kub2q7677dgigplwqdoytbra5c73pdt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Film oer de Amerikaanske frontier</title>
    <ns>14</ns>
    <id>192366</id>
    <revision>
      <id>1231625</id>
      <timestamp>2026-06-07T15:10:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1231625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="165" sha1="2mh20cgg73acqqv8ah0bxvdzoy41gze" xml:space="preserve">[[Kategory:Film oer in histoarysk tiidrek|Amerikaanske frontier]]
[[Kategory:Film oer in histoarysk barren|Amerikaanske frontier]]
[[Kategory:Amerikaanske frontier]]</text>
      <sha1>2mh20cgg73acqqv8ah0bxvdzoy41gze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Amerikaanske frontier</title>
    <ns>14</ns>
    <id>192367</id>
    <revision>
      <id>1231627</id>
      <timestamp>2026-06-07T15:11:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1231627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="174" sha1="goldwkr9vrx1u588367o0oi5o9gdp7d" xml:space="preserve">[[Kategory:Skiednis fan Noard-Amearika]]
[[Kategory:Skiednis fan de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Wylde Westen]]
[[Kategory:18e iuw]]
[[Kategory:19e iuw]]
[[Kategory:20e iuw]]</text>
      <sha1>goldwkr9vrx1u588367o0oi5o9gdp7d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wolfgang von Gronau</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192368</id>
    <revision>
      <id>1231638</id>
      <timestamp>2026-06-07T15:20:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>wurk</comment>
      <origin>1231638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="873" sha1="5svs4athf01eybmnai94hwjz4u2rug4" xml:space="preserve">{{wurk}}
'''Hans Wolfgang Gronau''' fan 1913 ôf '''von Gronau''' ([[25 febrewaris]] [[1893]] – [[17 maart]] [[1977]]), wie in Dútske loftfeartpionier en Luftwaffe-generaal. Yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] wie er de Dútske loftattasjee en it haad fan 'e ferbiningsstêf fan 'e [[Luftwaffe]] yn [[Japan]].

== Biografy ==
Wolfgang von Gronau waard berne yn [[Berlyn]] yn in famylje dy't ôfkomstich wie út 'e âlde dynasty fan it Hûs Berg. Hy wie de soan fan artillerygeneraal Hans von Gronau (1850–1940) en Luise Gerischer (1867–1926).[1]

Op 1 april 1911 gie er by de Keizerlike Dútske Marine as kandidaat-offisier, dêr't er ûnder de [[Earste Wrâldoarloch]] de lieding krige oer in fleanboatsquadron. Nei de ûntbining fan it keizerlike leger yn 1919 hie von Gronau de rang fan ''Oberleutnant zur See'' berikt, de heechste luitenantsrang yn 'e Dútske Marine.</text>
      <sha1>5svs4athf01eybmnai94hwjz4u2rug4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231653</id>
      <parentid>1231638</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T16:31:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>wurk</comment>
      <origin>1231653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4070" sha1="eb2s4plz326gpzg3lftjudss73815ju" xml:space="preserve">{{wurk}}
{{Ynfoboks militêr
| ôfbylding                    = Bundesarchiv Bild 102-10439, Flieger Wolfgang von Gronau am Templiner See.jpg
| ôfbyldingstekst              = Wolfgang von Gronau wurdt wolkom hjitten op Templiner See nei syn transatlantyske flecht yn 1930
| ôfbyldingsbreedte            = 
| namme                        = 
| namme folút                  = 
| bynamme                      = 
| nasjonaliteit                = {{GERnasj}}
| berne                        = [[25 febrewaris]] [[1893]]
| berteplak                    = [[Berlyn]]
| stoarn                       = [[17 maart]] [[1977]] (84 jier)
| stjerplak                    = [[Frasdorf]], [[West-Dútslân]]
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| tsjinsttiid                  = 1911–1919&lt;br&gt;1936–1945
| yn tsjinst fan               = 
| legerûnderdiel               = Keizerlike Dútske Marine &lt;br&gt; Luftwaffe
| heechste rang                = [[Generaal-majoar]]
| befel                        = 
| konflikt(en)                 = 
| treffen(s)                   = 
| ûnderskiedings               = [[Izeren Krús]]&lt;br&gt;[[Hûsoarder fan Hohenzollern]]&lt;br&gt;[[Oarder fan de Kroan fan Itaalje]]&lt;br&gt;[[Oarder fan de Rizende Sinne]]&lt;br&gt;[[Harmon Trophy]]
| oar wurk                     = Diplomaat
| offisjele webside            = 
}}
'''Hans Wolfgang Gronau''' fan 1913 ôf '''von Gronau''' ([[25 febrewaris]] [[1893]] – [[17 maart]] [[1977]]), wie in Dútske loftfeartpionier en Luftwaffe-generaal. Yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] wie er de Dútske loftattasjee en it haad fan 'e ferbiningsstêf fan 'e [[Luftwaffe]] yn [[Japan]].

== Biografy ==
Wolfgang von Gronau waard berne yn [[Berlyn]] yn in famylje dy't ôfkomstich wie út 'e âlde dynasty fan it Hûs Berg. Hy wie de soan fan artillerygeneraal Hans von Gronau (1850–1940) en Luise Gerischer (1867–1926).&lt;ref&gt;''Gothaisches Genealogisches Taschenbuch der Adeligen Häuser.'' Part B, Justus Perthes, Gotha 1941.&lt;/ref&gt;

Op 1 april 1911 gie er by de Keizerlike Dútske Marine as kandidaat-offisier, dêr't er ûnder de [[Earste Wrâldoarloch]] de lieding krige oer in fleanboatsquadron. Nei de ûntbining fan it keizerlike leger yn 1919 hie von Gronau de rang fan ''Oberleutnant zur See'' berikt, de heechste luitenantsrang yn 'e Dútske Marine.

Wolfgang von Gronau wie ien fan 'e earste foarstanners fan transatlantyske flechten fia [[Grienlân]] mei help fan [[grutsirkelnavigaasje]].[2] Op 18 augustus 1930 makke von Gronau in transatlantyske flecht mei in Dornier Wal - de âlde D-1422 fleanboat dy't [[Roald Amundsen]] earder flein hie. Hy sette ôf fan [[Sylt]] (Dútslân) fia de [[Fêreu-eilannen]],[3] [[Iislân]], [[Grienlân]] en Labrador ([[Kanada]]), en berikte [[New York City]] nei't er 7.520 km (4.670 mi) yn 47 fleanoeren ôflein hie. &lt;ref name=&quot;WVG&quot;&gt;Wolfgang von Gronau, ''Im Grönland-Wal. Dreimal über den Atlantik und einmal um die Welt.'' R. Hobbing, Berlin 1933&lt;/ref&gt;

Yn 1934 waard hy presidint fan 'e ''Aeroclub von Deutschland'' en yn 1935 fise-presidint fan 'e ''Fédération Aéronautique Internationale''. Von Gronau waard koart foar it útbrekken fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] nei de Dútske ambassade yn [[Tokio]] stjoerd as loftattasjee. Hy wenne as diplomaat yn [[Japan]] oant de ein fan 'e oarloch, nei't er de rang fan [[generaal-majoar]] berikt hie doe't it [[Tredde Ryk]] ûntbûn waard.


Yn 1947 ferhuze von Gronau nei Opper-Beieren. Hy stoar yn [[Frasdorf]] yn 1977 wylst er mei pinsjoen wie. Syn stoflik omskot waard beïerdige yn [[List (Sylt)|List auf Sylt]], tichtby it grêf fan syn frou.


==Bibliografy==
* {{Aut|M. Michiel van der Mey}}: ''Dornier Wal – „A Light coming over the Sea“''.
* {{Aut|Wolfgang von Gronau}}. ''Pionierflüge mit dem Dornier-Wal.'' Luftfahrt-Verlag Walter Zuerl, Steinebach-Wörthsee

{{Commonscat}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}
{{DEFAULTSORT:Gronau, Wolfgang von}}
[[Kategory:Dútsk loftfeartpionier]]
[[Kategory:Dútsk diplomaat]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1893]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1977]]</text>
      <sha1>eb2s4plz326gpzg3lftjudss73815ju</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231654</id>
      <parentid>1231653</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T16:41:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1231654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4227" sha1="ev7jd5f6ma455xvni87swxdzydmsalf" xml:space="preserve">{{wurk}}
{{Ynfoboks militêr
| ôfbylding                    = Bundesarchiv Bild 102-10439, Flieger Wolfgang von Gronau am Templiner See.jpg
| ôfbyldingstekst              = Wolfgang von Gronau wurdt wolkom hjitten op Templiner See nei syn transatlantyske flecht yn 1930
| ôfbyldingsbreedte            = 
| namme                        = 
| namme folút                  = 
| bynamme                      = 
| nasjonaliteit                = {{GERnasj}}
| berne                        = [[25 febrewaris]] [[1893]]
| berteplak                    = [[Berlyn]]
| stoarn                       = [[17 maart]] [[1977]] (84 jier)
| stjerplak                    = [[Frasdorf]], [[West-Dútslân]]
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| tsjinsttiid                  = 1911–1919&lt;br&gt;1936–1945
| yn tsjinst fan               = 
| legerûnderdiel               = Keizerlike Dútske Marine &lt;br&gt; Luftwaffe
| heechste rang                = [[Generaal-majoar]]
| befel                        = 
| konflikt(en)                 = 
| treffen(s)                   = 
| ûnderskiedings               = [[Izeren Krús]]&lt;br&gt;[[Hûsoarder fan Hohenzollern]]&lt;br&gt;[[Oarder fan de Kroan fan Itaalje]]&lt;br&gt;[[Oarder fan de Rizende Sinne]]&lt;br&gt;[[Harmon Trophy]]
| oar wurk                     = Diplomaat
| offisjele webside            = 
}}
'''Hans Wolfgang Gronau''' fan 1913 ôf '''von Gronau''' ([[25 febrewaris]] [[1893]] – [[17 maart]] [[1977]]), wie in Dútske loftfeartpionier en Luftwaffe-generaal. Yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] wie er de Dútske loftattasjee en it haad fan 'e ferbiningsstêf fan 'e [[Luftwaffe]] yn [[Japan]].

== Biografy ==
[[Ofbyld:1930-08-26 DornierWal D-1422 NewYork.jpg|thumb|left|Wolfgang von Gronau mei syn Dornier Wal &quot;D-1422&quot; op 26 augustus 1930 yn 'e haven fan New York]]
Wolfgang von Gronau waard berne yn [[Berlyn]] yn in famylje dy't ôfkomstich wie út 'e âlde dynasty fan it Hûs Berg. Hy wie de soan fan artillerygeneraal Hans von Gronau (1850–1940) en Luise Gerischer (1867–1926).&lt;ref&gt;''Gothaisches Genealogisches Taschenbuch der Adeligen Häuser.'' Part B, Justus Perthes, Gotha 1941.&lt;/ref&gt;

Op 1 april 1911 gie er by de Keizerlike Dútske Marine as kandidaat-offisier, dêr't er ûnder de [[Earste Wrâldoarloch]] de lieding krige oer in fleanboatsquadron. Nei de ûntbining fan it keizerlike leger yn 1919 hie von Gronau de rang fan ''Oberleutnant zur See'' berikt, de heechste luitenantsrang yn 'e Dútske Marine.

Wolfgang von Gronau wie ien fan 'e earste foarstanners fan transatlantyske flechten fia [[Grienlân]] mei help fan [[grutsirkelnavigaasje]].[2] Op 18 augustus 1930 makke von Gronau in transatlantyske flecht mei in Dornier Wal - de âlde D-1422 fleanboat dy't [[Roald Amundsen]] earder flein hie. Hy sette ôf fan [[Sylt]] (Dútslân) fia de [[Fêreu-eilannen]],[3] [[Iislân]], [[Grienlân]] en Labrador ([[Kanada]]), en berikte [[New York City]] nei't er 7.520 km (4.670 mi) yn 47 fleanoeren ôflein hie. &lt;ref name=&quot;WVG&quot;&gt;Wolfgang von Gronau, ''Im Grönland-Wal. Dreimal über den Atlantik und einmal um die Welt.'' R. Hobbing, Berlin 1933&lt;/ref&gt;

Yn 1934 waard hy presidint fan 'e ''Aeroclub von Deutschland'' en yn 1935 fise-presidint fan 'e ''Fédération Aéronautique Internationale''. Von Gronau waard koart foar it útbrekken fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] nei de Dútske ambassade yn [[Tokio]] stjoerd as loftattasjee. Hy wenne as diplomaat yn [[Japan]] oant de ein fan 'e oarloch, nei't er de rang fan [[generaal-majoar]] berikt hie doe't it [[Tredde Ryk]] ûntbûn waard.


Yn 1947 ferhuze von Gronau nei Opper-Beieren. Hy stoar yn [[Frasdorf]] yn 1977 wylst er mei pinsjoen wie. Syn stoflik omskot waard beïerdige yn [[List (Sylt)|List auf Sylt]], tichtby it grêf fan syn frou.


==Bibliografy==
* {{Aut|M. Michiel van der Mey}}: ''Dornier Wal – „A Light coming over the Sea“''.
* {{Aut|Wolfgang von Gronau}}. ''Pionierflüge mit dem Dornier-Wal.'' Luftfahrt-Verlag Walter Zuerl, Steinebach-Wörthsee

{{Commonscat}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}
{{DEFAULTSORT:Gronau, Wolfgang von}}
[[Kategory:Dútsk loftfeartpionier]]
[[Kategory:Dútsk diplomaat]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1893]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1977]]</text>
      <sha1>ev7jd5f6ma455xvni87swxdzydmsalf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231656</id>
      <parentid>1231654</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T17:27:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1231656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5175" sha1="qzy1e913yx6hu6vw09whzj680gohu7m" xml:space="preserve">{{Ynfoboks militêr
| ôfbylding                    = Bundesarchiv Bild 102-10439, Flieger Wolfgang von Gronau am Templiner See.jpg
| ôfbyldingstekst              = Wolfgang von Gronau wurdt wolkom hjitten op Templiner See yn [[Brandenburch]] nei syn transatlantyske flecht yn 1930
| ôfbyldingsbreedte            = 
| namme                        = 
| namme folút                  = 
| bynamme                      = 
| nasjonaliteit                = {{GERnasj}}
| berne                        = [[25 febrewaris]] [[1893]]
| berteplak                    = [[Berlyn]]
| stoarn                       = [[17 maart]] [[1977]] (84 jier)
| stjerplak                    = [[Frasdorf]], [[West-Dútslân]]
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| tsjinsttiid                  = 1911–1919&lt;br&gt;1936–1945
| yn tsjinst fan               = [[File:Flag of Germany (1867–1918).svg|border|20px]] [[Dútske Keizerryk]] &lt;br&gt; [[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|border|20px]][[Nazy-Dútslân]]
| legerûnderdiel               = Keizerlike Dútske Marine &lt;br&gt; Luftwaffe
| heechste rang                = [[Generaal-majoar]]
| befel                        = 
| konflikt(en)                 = 
| treffen(s)                   = 
| ûnderskiedings               = [[Izeren Krús]]&lt;br&gt;[[Hûsoarder fan Hohenzollern]]&lt;br&gt;[[Oarder fan de Kroan fan Itaalje]]&lt;br&gt;[[Oarder fan de Rizende Sinne]]&lt;br&gt;[[Harmon Trophy]]
| oar wurk                     = Diplomaat
| offisjele webside            = 
}}
'''Hans Wolfgang Gronau''' fan 1913 ôf '''von Gronau''' ([[25 febrewaris]] [[1893]] – [[17 maart]] [[1977]]), wie in Dútske loftfeartpionier en Luftwaffe-generaal. Yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] wie er de Dútske loftattasjee en it haad fan 'e ferbiningsstêf fan 'e [[Luftwaffe]] yn [[Japan]].

== Biografy ==
[[Ofbyld:1930-08-26 DornierWal D-1422 NewYork.jpg|thumb|left|Wolfgang von Gronau mei syn Dornier Wal &quot;D-1422&quot; op 26 augustus 1930 yn 'e haven fan New York]]
Wolfgang von Gronau waard berne yn [[Berlyn]] yn in famylje dy't ôfkomstich wie út 'e âlde dynasty fan it Hûs Berg. Hy wie de soan fan artillerygeneraal Hans von Gronau (1850–1940) en Luise Gerischer (1867–1926).&lt;ref&gt;''Gothaisches Genealogisches Taschenbuch der Adeligen Häuser.'' Part B, Justus Perthes, Gotha 1941.&lt;/ref&gt;

Op 1 april 1911 gie er by de Keizerlike Dútske Marine as kandidaat-offisier, dêr't er ûnder de [[Earste Wrâldoarloch]] de lieding krige oer in fleanboatsquadron. Nei de ûntbining fan it keizerlike leger yn 1919 hie Von Gronau de rang fan ''Oberleutnant zur See'' berikt, de heechste luitenantsrang yn 'e Dútske Marine.

Wolfgang von Gronau wie ien fan 'e earste foarstanners fan transatlantyske flechten fia [[Grienlân]] mei help fan [[grutsirkelnavigaasje]].[2] Op 18 augustus 1930 makke von Gronau in transatlantyske flecht mei in Dornier Wal - de âlde D-1422 fleanboat dy't [[Roald Amundsen]] earder flein hie. Hy sette ôf fan [[Sylt]] (Dútslân) fia de [[Fêreu-eilannen]],[3] [[Iislân]], [[Grienlân]] en Labrador ([[Kanada]]), en berikte [[New York City]] nei't er 7.520 km (4.670 mi) yn 47 fleanoeren ôflein hie. &lt;ref name=&quot;WVG&quot;&gt;Wolfgang von Gronau, ''Im Grönland-Wal. Dreimal über den Atlantik und einmal um die Welt.'' R. Hobbing, Berlin 1933&lt;/ref&gt;

Op 21 july 1932 fleach von Gronau út Dútslân ei de wrâld oer op in oare Dornier Wal-fleanboat - mei de namme &quot;Grönland Wal&quot; (Grienlânske walfisk) - mei in bemanning fan trije minsken. Hy kaam 111 dagen letter werom, op 10 novimber, nei't er fan List auf Sylt nei it westen opstigen wie oer Iislân, Grienlân, Kanada, de [[Aleoeten]], [[Alaska]], de [[Koerilen]], [[Japan]], [[Sina]], de [[Filipinen]], [[Yndoneezje]], [[Malakka]], [[Birma]], Seylon, [[Yndia]], [[Iran]], [[Irak]], [[Syprus]], [[Grikelân]] en Itaalje, en lâne úteinlik yn 'e [[Bodensee]] nei't er mear as 44.000 km (27.000 mi) ôflein hie.&lt;ref name=&quot;WVG&quot;&gt;Wolfgang von Gronau, ''Im Grönland-Wal. Dreimal über den Atlantik und einmal um die Welt.'' R. Hobbing, Berlin 1933&lt;/ref&gt;

Yn 1934 waard hy presidint fan 'e ''Aeroclub von Deutschland'' en yn 1935 fise-presidint fan 'e ''Fédération Aéronautique Internationale''. Von Gronau waard koart foar it útbrekken fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] nei de Dútske ambassade yn [[Tokio]] stjoerd as loftattasjee. Hy wenne as diplomaat yn [[Japan]] oant de ein fan 'e oarloch, nei't er de rang fan [[generaal-majoar]] berikt hie doe't it [[Tredde Ryk]] ûntbûn waard.

Yn 1947 ferhuze von Gronau nei Opper-Beieren. Hy stoar yn [[Frasdorf]] yn 1977 wylst er mei pinsjoen wie. Syn stoflik omskot waard beïerdige yn [[List (Sylt)|List auf Sylt]], tichtby it grêf fan syn frou.

==Bibliografy==
* {{Aut|M. Michiel van der Mey}}: ''Dornier Wal – „A Light coming over the Sea“''.
* {{Aut|Wolfgang von Gronau}}. ''Pionierflüge mit dem Dornier-Wal.'' Luftfahrt-Verlag Walter Zuerl, Steinebach-Wörthsee

{{Commonscat}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}
{{DEFAULTSORT:Gronau, Wolfgang von}}
[[Kategory:Dútsk loftfeartpionier]]
[[Kategory:Dútsk diplomaat]]
[[Kategory:Dútsk generaal]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1893]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1977]]</text>
      <sha1>qzy1e913yx6hu6vw09whzj680gohu7m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ofbyld:She Wore a Yellow Ribbon poster.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>192369</id>
    <revision>
      <id>1231640</id>
      <timestamp>2026-06-07T15:26:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>De filmposter fan 'e film ''She Wore a Yellow Ribbon'' út 1949.</comment>
      <origin>1231640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="124" sha1="7zsds5ema9qbwuv2ddwrtldezkb1blz" xml:space="preserve">== Gearfetting ==
De filmposter fan 'e film ''She Wore a Yellow Ribbon'' út 1949.
== Lisinsje ==
{{Auteursrjocht standert}}</text>
      <sha1>7zsds5ema9qbwuv2ddwrtldezkb1blz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231641</id>
      <parentid>1231640</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T15:31:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>red</comment>
      <origin>1231641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="853" sha1="dvfvtvvrhjv62b6688lvqvv87nf387y" xml:space="preserve">== Gearfetting ==
De filmposter fan 'e film ''She Wore a Yellow Ribbon'' út 1949.

== Lisinsje ==
{{Unfrij ôfbyld
|Omskriuwing      = De filmposter fan 'e film ''She Wore a Yellow Ribbon'' út 1949.
|Boarne           = Oernommen fan 'e Ingelske Wikipedy ([[:en:File:Sheworeayellowribbonpost.jpg]]). Oarspronklike boarne: http://www.movieposter.com/poster/MPW-11364/She_Wore_A_Yellow_Ribbon.html
|Bysnien          = Nee
|Makker           = 
|Eigner           = RKO Pictures LLC of Warner Bros. (de oarspronklike fûnskatalogus fan RKO is by ferskillende rjochte-opfolgers bedarre)
|Doel             = Ta yllustraasje fan it artikel oer de film. 
|Artikel(s)       = [[She Wore a Yellow Ribbon]]
|Ferfangberens    = Net op dit stuit. (It copyright bliuwt neffens Google noch oant en mei 2044 fan krêft.)
|Lege resolúsje   = Ja.
|Oare ynformaasje = 
}}</text>
      <sha1>dvfvtvvrhjv62b6688lvqvv87nf387y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Joanne Dru</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192370</id>
    <revision>
      <id>1231645</id>
      <timestamp>2026-06-07T15:37:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>wurk</comment>
      <origin>1231645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="bbgtfydotrwm456hk0mc102mq532wbs" xml:space="preserve">{{Wurk}}
'''Joanne Dru''' wie in Amerikaansk aktrise.</text>
      <sha1>bbgtfydotrwm456hk0mc102mq532wbs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231646</id>
      <parentid>1231645</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T16:06:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nije side</comment>
      <origin>1231646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7930" sha1="anvbjep20c21erbzvmjd93s1uf8blaw" xml:space="preserve">{{Akteur
| ôfbylding                    = Joanne_Dru_1960.JPG
| ôfbyldingstekst              = Joanne Dru yn [[1960]].
| ôfbyldingsbreedte            = 200px
| echte namme                  = Joan Letitia LaCock
| nasjonaliteit                = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]
| berne                        = [[31 jannewaris]] [[1922]]
| berteplak                    = [[Logan (West-Firginia)|Logan]] ([[West-Firginia]])
| stoarn                       = [[10 septimber]] [[1996]]
| stjerplak                    = [[Los Angeles]] ([[Kalifornje]])
| etnisiteit                   = [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Ingelsen|Ingelsk]]&lt;br&gt;[[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlanners|Nederlânsk]]&lt;br&gt;[[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Hugenoaten|Hugenoatsk]]
| regionale identiteit         = 
| jierren aktyf                = [[1946]] – [[1980]]
| prizen                       = 
| webside                      = [https://www.imdb.com/name/nm0238445/ Joanne Dru] yn 'e [[IMDb]]
}}
'''Joanne Dru''' (wiere [[namme]]: '''Joan Letitia LaCock'''; [[Logan (West-Firginia)|Logan]] ([[West-Firginia]]), [[31 jannewaris]] [[1922]] – [[Los Angeles]], [[10 septimber]] [[1996]]) wie in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] [[aktrise]] dy't it hichtepunt fan har [[karriêre]] yn 'e twadde helte fan 'e [[1940-er jierren]] en yn 'e [[1950-er jierren]] belibbe. Se spile benammen yn [[film]]s en [[tillefyzjesearje]]s. Dru krige bekendheid mei rollen yn films as ''Red River'', ''[[She Wore a Yellow Ribbon]]'', ''All the King's Men'' en ''[[Wagon Master (film)|Wagon Master]]''.

==Libben en karriêre==
===Komôf===
Joanne Dru waard yn [[1922]] [[berne]] yn [[Logan (West-Firginia)|Logan]] yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[West-Firginia]] as Joan Letitia LaCock. Hja wie foar it meastepart fan [[Ingelsen|Ingelsk]] en  [[Nederlanners|Nederlânsk]] [[etnysk]] [[komôf]]. De [[efternamme]] 'LaCock' wie in beërf fan [[Hugenoaten|Hugenoatske]] ([[protestantsk]]e [[Frânsen|Frânske]]) [[foarâlden]], dy't yn 'e [[santjinde iuw]] [[Frankryk]] ûntflechte wiene foar [[leauwensferfolging]]. Dru wie de âldere [[suster]] fan [[Peter Marshall (kwismaster)|Peter Marshall]], in [[akteur]] en [[sjonger]] dy't better bekend waard as de oarspronklike [[presintator]] fan 'e Amerikaanske [[tillefyzjekwis]] ''Hollywood Squares''. 
[[File:Joanne_Dru.JPG|left|thumb|250px|In publisiteitsfoto fan Joanne Dru út [[1953]].]]

===Karriêre===
Yn [[1940]] sette Dru mei achttjin jier nei [[New York (stêd)|New York]], dêr't se earst [[arbeid|wurk]] fûn as [[model]] en letter in lytse rol krige yn it [[toanielstik]] ''Hold On to Your Hats'' op [[Broadway]]. Doe't se mids [[1940-er jierren]] nei [[Los Angeles]] [[ferfear]], spile se dêr yn 't earstoan ek op it [[toaniel]]. Dêr waard se opmurken troch in [[talintescout]] fan 'e [[filmyndustry]] fan [[Hollywood]]. Har earste filmrol hie Dru yn [[1946]] yn 'e ''Abie's Irish Rose''. 

It hichtepunt fan har [[karriêre]] belibbe Dru yn 'e folgjende tsien jier, doe't se in protte yn [[film]]s en [[tillefyzjesearje]]s te sjen wie. Se waard gauris [[cast]] yn [[western (film)|westerns]], lykas ''Red River'' ([[1948]]) fan [[regisseur]] [[Howard Hawk]], en ''[[She Wore a Yellow Ribbon]]'' ([[1949]]) en ''[[Wagon Master (film)|Wagon Master]]'' ([[1950]]), beide fan [[John Ford]]. Dêrnjonken krige Dru in protte lof foar har [[aktearprestaasje]] yn 'e [[dramafilm]] ''All the King's Men'' út [[1949]], dy't de [[Oscar foar Bêste Film]] wûn. Se spile ek yn 'e [[film noir]] ''711 Ocean Drive'' ([[1950]]), de [[dramafilm]] ''Thunder Bay'' ([[1953]]) en de [[komeedzjefilm]] ''3&amp;nbsp;Ring Circus'' ([[1954]]). Yn 'e [[biografyske film|biografyske]] [[sportfilm]] ''The Pride of St. Louis'' ([[1952]]), fertolke se de rol fan Patricia Nash Dean, de [[oarehelte|frou]] fan [[honkbal]]ler [[Dizzy Dean]], en yn it [[bibel]]ske drama ''Day of Triumph'' ([[1954]]) spile se [[Marije Magdalena]].

Har karriêre as filmaktrise sakke yn 'e twadde helte fan 'e [[1950-er jierren]] wat yn, mar Dru wie yn dy snuorje nammenste mear op 'e [[tillefyzje]] te sjen. Dêr hie se fral [[gastrol]]len yn searjes, mar yn [[1960]]–[[1961]] spile se ien fan 'e [[haadrol]]len as Babs Hooten yn 'e [[komeedzjesearje]] ''Guestward Ho!'' fan [[tillefyzjenetwurk]] [[American Broadcasting Company|ABC]]. Nei't dy searje stopsetten wie, ferskynde Dru yn 'e rest fan 'e [[1960-er jierren]] en de [[1970-er jierren]] almar mear sporadysk op 'e tillefyzje en noch mar yn in pear films. Har lêste rol hie se yn [[1980]] yn 'e [[Itaalje|Italjaanske]] [[aksjekomeedzje]] ''Poliziotto Superpiù''.
[[File:Babs_and_Bill_Hooten_ranch_lobby_Guestward_Ho.jpg|right|thumb|180px|In byld út 'e [[tillefyzjesearje]] ''Guestward Ho!'' ([[1960]]). Babs (Joanne Dru) en har [[oarehelte|man]] Bill Hooten ([[Mark Miller (akteur)|Mark Miller]]) ûntdekke dat ien fan 'e [[hynder]]s op harren fakânsjeranch leaver yn 'e [[lobby (romte)|lobby]] tahâldt as yn syn [[stâl]].]]

Benammen foar har bydragen oan 'e tillefyzjeyndustry krige Joanne Dru yn [[1960]] in [[stjer (figuer)|stjer]] op 'e [[Hollywood Walk of Fame]].

===Priveelibben===
Joanne Dru [[troud]]e fjouwer kear. De earste kear wie yn [[1941]] mei [[sjonger]] en [[akteur]] [[Dick Haynes]]. Dat [[houlik]], dêr't Dru trije [[bern (persoan)|bern]] út krige, einige yn [[1949]] yn in [[skieding (houlik)|skieding]]. Minder as in [[moanne (tiid)|moanne]] letter wertroude Dru mei akteur [[John Ireland]], har [[tsjinspiler]] út 'e film ''All the King's Men''. Fan him skiede se yn [[1957]] sûnder bern krigen te hawwen. Ut har lêste beide houliken hie se likemin bern. Dy wiene mei in George Pierose fan [[1963]] oant syn [[ferstjerren]] yn [[1972]], en mei de ûntwerper fan [[ferdivedaasjepark]]en [[C.V. Wood]] fan [[1972]] oant syn ferstjerren yn [[1992]].

Op [[polityk]] mêd wie Dru in fûleindich oanhinger fan 'e [[Republikeinske Partij (Feriene Steaten)|Republikeinske Partij]]. Se stipe de Republikeinske [[presidint]]skandidaat [[Barry Goldwater]] by de [[Amerikaanske presidintsferkiezings (1964)|Amerikaanske presidintsferkiezings fan 1964]] en wie yn [[1968]] ien fan 'e nûge gasten by in [[cocktailparty]] om [[jild]] yn te sammeljen foar de [[politike kampanje]] fan [[Richard Nixon]].

===Ferstjerren===
Joanne Dru [[ferstoar]] op [[10&amp;nbsp;septimber]] [[1996]] yn [[Los Angeles]] yn 'e [[âlderdom]] fan 74 jier. De [[dea]]dsoarsaak wie in [[oandwaning]] oan 'e [[luchtwegen]] dy't him ûntwikkele hie út [[lymfoedeem]]. Neffens har [[broer]] [[Peter Marshall (kwismaster)|Peter Marshall]] wie dy [[oandwaning]] it gefolch fan 'e [[gemoterapy]] dy't Dru earder yn har libben krigen hie. Joanne Dru waard [[kremearre]], wêrnei't har [[jiske (ferbrâning)|jiske]] útstruid waard oer de [[Stille Oseaan]].

==Keppelings om utens==
* {{en}} [https://www.imdb.com/name/nm0238445/ Folsleine filmografy fan Joanne Dru yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/*/https://www.tcm.com/tcmdb/person/53331%7C* Filmografy fan Joanne Dru yn 'e TCM Movie Database &lt;small&gt;(argivearre)&lt;/small&gt;]
* {{en}} [https://www.ibdb.com/broadway-cast-staff/80319 Wurk fan Joanne Dru yn 'e Internet Broadway Database (IBD)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Joanne_Dru ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Joanne Dru}}
}}

{{DEFAULTSORT:Dru, Joanne}}
[[Kategory:Amerikaansk model]]
[[Kategory:Amerikaansk telefyzje-akteur]]
[[Kategory:Amerikaansk filmakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk toanielakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk harkspulakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Ingelsk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Nederlânsk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Hugenoatsk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1922]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1996]]</text>
      <sha1>anvbjep20c21erbzvmjd93s1uf8blaw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231647</id>
      <parentid>1231646</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T16:12:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>+ filmografy</comment>
      <origin>1231647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15195" sha1="beqpo2rfbt7bttok8e7jlyzzafn02v5" xml:space="preserve">{{Akteur
| ôfbylding                    = Joanne_Dru_1960.JPG
| ôfbyldingstekst              = Joanne Dru yn [[1960]].
| ôfbyldingsbreedte            = 200px
| echte namme                  = Joan Letitia LaCock
| nasjonaliteit                = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]
| berne                        = [[31 jannewaris]] [[1922]]
| berteplak                    = [[Logan (West-Firginia)|Logan]] ([[West-Firginia]])
| stoarn                       = [[10 septimber]] [[1996]]
| stjerplak                    = [[Los Angeles]] ([[Kalifornje]])
| etnisiteit                   = [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Ingelsen|Ingelsk]]&lt;br&gt;[[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlanners|Nederlânsk]]&lt;br&gt;[[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Hugenoaten|Hugenoatsk]]
| regionale identiteit         = 
| jierren aktyf                = [[1946]] – [[1980]]
| prizen                       = 
| webside                      = [https://www.imdb.com/name/nm0238445/ Joanne Dru] yn 'e [[IMDb]]
}}
'''Joanne Dru''' (wiere [[namme]]: '''Joan Letitia LaCock'''; [[Logan (West-Firginia)|Logan]] ([[West-Firginia]]), [[31 jannewaris]] [[1922]] – [[Los Angeles]], [[10 septimber]] [[1996]]) wie in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] [[aktrise]] dy't it hichtepunt fan har [[karriêre]] yn 'e twadde helte fan 'e [[1940-er jierren]] en yn 'e [[1950-er jierren]] belibbe. Se spile benammen yn [[film]]s en [[tillefyzjesearje]]s. Dru krige bekendheid mei rollen yn films as ''Red River'', ''[[She Wore a Yellow Ribbon]]'', ''All the King's Men'' en ''[[Wagon Master (film)|Wagon Master]]''.

==Libben en karriêre==
===Komôf===
Joanne Dru waard yn [[1922]] [[berne]] yn [[Logan (West-Firginia)|Logan]] yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[West-Firginia]] as Joan Letitia LaCock. Hja wie foar it meastepart fan [[Ingelsen|Ingelsk]] en  [[Nederlanners|Nederlânsk]] [[etnysk]] [[komôf]]. De [[efternamme]] 'LaCock' wie in beërf fan [[Hugenoaten|Hugenoatske]] ([[protestantsk]]e [[Frânsen|Frânske]]) [[foarâlden]], dy't yn 'e [[santjinde iuw]] [[Frankryk]] ûntflechte wiene foar [[leauwensferfolging]]. Dru wie de âldere [[suster]] fan [[Peter Marshall (kwismaster)|Peter Marshall]], in [[akteur]] en [[sjonger]] dy't better bekend waard as de oarspronklike [[presintator]] fan 'e Amerikaanske [[tillefyzjekwis]] ''Hollywood Squares''. 
[[File:Joanne_Dru.JPG|left|thumb|250px|In publisiteitsfoto fan Joanne Dru út [[1953]].]]

===Karriêre===
Yn [[1940]] sette Dru mei achttjin jier nei [[New York (stêd)|New York]], dêr't se earst [[arbeid|wurk]] fûn as [[model]] en letter in lytse rol krige yn it [[toanielstik]] ''Hold On to Your Hats'' op [[Broadway]]. Doe't se mids [[1940-er jierren]] nei [[Los Angeles]] [[ferfear]], spile se dêr yn 't earstoan ek op it [[toaniel]]. Dêr waard se opmurken troch in [[talintescout]] fan 'e [[filmyndustry]] fan [[Hollywood]]. Har earste filmrol hie Dru yn [[1946]] yn 'e ''Abie's Irish Rose''. 

It hichtepunt fan har [[karriêre]] belibbe Dru yn 'e folgjende tsien jier, doe't se in protte yn [[film]]s en [[tillefyzjesearje]]s te sjen wie. Se waard gauris [[cast]] yn [[western (film)|westerns]], lykas ''Red River'' ([[1948]]) fan [[regisseur]] [[Howard Hawk]], en ''[[She Wore a Yellow Ribbon]]'' ([[1949]]) en ''[[Wagon Master (film)|Wagon Master]]'' ([[1950]]), beide fan [[John Ford]]. Dêrnjonken krige Dru in protte lof foar har [[aktearprestaasje]] yn 'e [[dramafilm]] ''All the King's Men'' út [[1949]], dy't de [[Oscar foar Bêste Film]] wûn. Se spile ek yn 'e [[film noir]] ''711 Ocean Drive'' ([[1950]]), de [[dramafilm]] ''Thunder Bay'' ([[1953]]) en de [[komeedzjefilm]] ''3&amp;nbsp;Ring Circus'' ([[1954]]). Yn 'e [[biografyske film|biografyske]] [[sportfilm]] ''The Pride of St. Louis'' ([[1952]]), fertolke se de rol fan Patricia Nash Dean, de [[oarehelte|frou]] fan [[honkbal]]ler [[Dizzy Dean]], en yn it [[bibel]]ske drama ''Day of Triumph'' ([[1954]]) spile se [[Marije Magdalena]].

Har karriêre as filmaktrise sakke yn 'e twadde helte fan 'e [[1950-er jierren]] wat yn, mar Dru wie yn dy snuorje nammenste mear op 'e [[tillefyzje]] te sjen. Dêr hie se fral [[gastrol]]len yn searjes, mar yn [[1960]]–[[1961]] spile se ien fan 'e [[haadrol]]len as Babs Hooten yn 'e [[komeedzjesearje]] ''Guestward Ho!'' fan [[tillefyzjenetwurk]] [[American Broadcasting Company|ABC]]. Nei't dy searje stopsetten wie, ferskynde Dru yn 'e rest fan 'e [[1960-er jierren]] en de [[1970-er jierren]] almar mear sporadysk op 'e tillefyzje en noch mar yn in pear films. Har lêste rol hie se yn [[1980]] yn 'e [[Itaalje|Italjaanske]] [[aksjekomeedzje]] ''Poliziotto Superpiù''.
[[File:Babs_and_Bill_Hooten_ranch_lobby_Guestward_Ho.jpg|right|thumb|180px|In byld út 'e [[tillefyzjesearje]] ''Guestward Ho!'' ([[1960]]). Babs (Joanne Dru) en har [[oarehelte|man]] Bill Hooten ([[Mark Miller (akteur)|Mark Miller]]) ûntdekke dat ien fan 'e [[hynder]]s op harren fakânsjeranch leaver yn 'e [[lobby (romte)|lobby]] tahâldt as yn syn [[stâl]].]]

Benammen foar har bydragen oan 'e tillefyzjeyndustry krige Joanne Dru yn [[1960]] in [[stjer (figuer)|stjer]] op 'e [[Hollywood Walk of Fame]].

===Priveelibben===
Joanne Dru [[troud]]e fjouwer kear. De earste kear wie yn [[1941]] mei [[sjonger]] en [[akteur]] [[Dick Haynes]]. Dat [[houlik]], dêr't Dru trije [[bern (persoan)|bern]] út krige, einige yn [[1949]] yn in [[skieding (houlik)|skieding]]. Minder as in [[moanne (tiid)|moanne]] letter wertroude Dru mei akteur [[John Ireland]], har [[tsjinspiler]] út 'e film ''All the King's Men''. Fan him skiede se yn [[1957]] sûnder bern krigen te hawwen. Ut har lêste beide houliken hie se likemin bern. Dy wiene mei in George Pierose fan [[1963]] oant syn [[ferstjerren]] yn [[1972]], en mei de ûntwerper fan [[ferdivedaasjepark]]en [[C.V. Wood]] fan [[1972]] oant syn ferstjerren yn [[1992]].

Op [[polityk]] mêd wie Dru in fûleindich oanhinger fan 'e [[Republikeinske Partij (Feriene Steaten)|Republikeinske Partij]]. Se stipe de Republikeinske [[presidint]]skandidaat [[Barry Goldwater]] by de [[Amerikaanske presidintsferkiezings (1964)|Amerikaanske presidintsferkiezings fan 1964]] en wie yn [[1968]] ien fan 'e nûge gasten by in [[cocktailparty]] om [[jild]] yn te sammeljen foar de [[politike kampanje]] fan [[Richard Nixon]].

===Ferstjerren===
Joanne Dru [[ferstoar]] op [[10&amp;nbsp;septimber]] [[1996]] yn [[Los Angeles]] yn 'e [[âlderdom]] fan 74 jier. De [[dea]]dsoarsaak wie in [[oandwaning]] oan 'e [[luchtwegen]] dy't him ûntwikkele hie út [[lymfoedeem]]. Neffens har [[broer]] [[Peter Marshall (kwismaster)|Peter Marshall]] wie dy [[oandwaning]] it gefolch fan 'e [[gemoterapy]] dy't Dru earder yn har libben krigen hie. Joanne Dru waard [[kremearre]], wêrnei't har [[jiske (ferbrâning)|jiske]] útstruid waard oer de [[Stille Oseaan]].

==Filmografy==
&lt;gallery mode=packed heights=150px style=&quot;text-align:left&quot;&gt;
File:Red_River-03_Red_River_(1948_trailer_screenshots)et_Montgomery_Clift.png|Joanne Dru mei [[Montgomery Clift]] yn ''Red River'' ([[1948]]).
File:She_Wore_a_Yellow_Ribbon_trailer_2.jpg|Joanne Dru mei [[John Wayne]] yn ''[[She Wore a Yellow Ribbon]]'' ([[1949]]).
File:WagonMasterStill-JohnsonDru (bysnien).jpg|Joanne Dru mei [[Ben Johnson (akteur)|Ben Johnson]] yn ''[[Wagon Master (film)|Wagon Master]]'' ([[1950]]).
File:Joanne_Dru-Robert_Walker_in_Vengeance_Valley.jpg|Joanne Dru mei [[Robert Walker (akteur)|Robert Walker]] yn ''Vengeance Valley'' ([[1951]]).
&lt;/gallery&gt;

{{Filmografy|as=aktrise}}
|-
{{Filmografy/Titel|titel=films}}
|-
|align=&quot;center&quot;| 1946 || ''Abie's Rose Marie'' || Rosemary Murphy Levy || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1948 || ''Red River'' || Tess Millay || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1949 || ''[[She Wore a Yellow Ribbon]]'' || Olivia Dandridge || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1949 || ''All the King's Men'' || Anne Stanton || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1950 || ''[[Wagon Master (film)|Wagon Master]]'' || Denver || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1950 || ''711 Ocean Drive'' || Gail Mason || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1951 || ''Vengeance Valley'' || Jen Strobie || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1951 || ''Mr. Belvedere Rings the Bell'' || Harriet Tripp || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1952 || ''Return of the Texan'' || Ann Marshall || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1952 || ''The Pride of St. Louis'' || Patricia Nash Dean || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1952 || ''My Pal Gus'' || Lydia Marble || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1953 || ''Thunder Bay'' || Stella Rigaud || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1953 || ''Hannah Lee: An American Primitive'' || Hannah Lee / Hallie McLaird || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1953 || ''Forbidden'' || Christine || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1954 || ''Duffy of San Quentin'' || Anne Halsey || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1954|| ''Siege at Red River'' || Nora Curtis || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1954 || ''Southwest Passage'' || Lilly || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1954 || ''3 Ring Circus'' || Jill Brent || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1954 || ''Day of Triumph'' || [[Marije Magdalena]] || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1955 || ''The Dark Avenger'' || [[lady]] Joan Holland || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1955 || ''Sincerely Yours'' || Marion Moore || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1955 || ''Hell on Frisco Bay'' || Marcia Rollins || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1957 || ''Drango'' || Kate Calder || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1958 || ''The Light in the Forest'' || Milly Elder || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1959 || ''The Wild and the Innocent'' || Marcy Howard || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1960 || ''September Storm'' || Anne Traymore || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1965 || ''Sylvia'' || Jane Bronson Phillips || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1980 || ''Poliziotto Superpiù'' || Rosy LaBouche || 
|-
{{Filmografy/Titel|titel=tillefyzje}}
|-
|align=&quot;center&quot;| 1951 || ''Your Show of Shows'' || ûnbekend || [[gastrol]]; [[ôfl.]] 2.19
|-
|align=&quot;center&quot;| 1951 || ''Pulitzer Prize Playhouse'' || Christina Phelps || gastrol; ôfl. ''The Silver Cord''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1953 || ''Robert Montgomery Presents'' || ûnbekend || gastrol; ôfl. ''Betrayed''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1953 || ''Schlitz Playhouse of Stars'' || Dinny || gastrol; ôfl. ''Richard and the Lion''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1953 || ''The Revlon Mirror Theater'' || ûnbekend || gastrol; ôfl. ''Heads or Tails''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1954 || ''The Ford Television Theatre'' || [[dokter]] || gastrol; ôfl. ''Just What the Doctor Ordered''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1954 || ''Lux Video Theatre'' || Nancy || gastrol; ôfl. ''Call of the Wedding''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1954 || ''The Ford Television Theatre'' || Wendy || gastrol; ôfl. ''Yours for a Dream''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1954 || ''Lux Video Theatre'' || Polly || gastrol; ôfl. ''An Angel Went AWOL''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1955 || ''Four Star Playhouse'' || Delight || gastrol; ôfl. ''A Kiss for Mr. Lincoln''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1955 || ''The Star and the Story'' || Pat Lowry || gastrol; ôfl. ''Brief Affair''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1955 || ''The Ford Television Theatre'' || Myla Marshall|| gastrol; ôfl. ''Celebrity''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1955 || ''Letter to Loretta'' || Alice || gastrol; ôfl. ''The Waiting Game''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1955 || ''Climax!'' || Marcia || gastrol; ôfl. ''The Darkest Hour''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1955 || ''The Ford Television Theatre'' || [[lady]] Mary Tighe || gastrol; ôfl. ''Passage to Yesterday''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1956 || ''Schlitz Playhouse of Stars'' || ûnbekend || gastrol; ôfl. ''The Gentle Stranger''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1956 || ''Jane Wyman Presents: The Fireside Theatre''&amp;nbsp;&amp;nbsp;|| Kittura || gastrol; ôfl. ''The Mirror''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1956 || ''Celebrity Playhouse'' || Kay Gordon || gastrol; ôfl. ''Shadow of a Thief''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1956 || ''Studio 57'' || Martha || gastrol; ôfl. ''The Palm Springs Incident''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1956 || ''Lux Video Theatre'' || Lane Bellamy || gastrol; ôfl. ''Flamingo Road''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1956 || ''Climax!'' || Nancy || gastrol; ôfl. ''Night Shriek''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1957 || ''Playhouse 90'' || Elizabeth Blackwell || gastrol; ôfl. ''The Blackwell Story''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1957 || ''Lux Video Theatre'' || Marianne || gastrol; ôfl. ''Paris Calling''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1957 || ''Wagon Train'' || Laura Collins || gastrol; ôfl. ''The Nels Stack Story''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1957 || ''Matinee Theater'' || ûnbekend || gastrol; ôfl. ''The Ransom of Sigmund Freud''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1958 || ''Studio One'' || Suzie Sherrell || gastrol; ôfl. ''The Brotherhood of the Bell''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1958 || ''General Electric Theater'' || Alice Giles || gastrol; ôfl. ''All I Survey''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1958 || ''Colgate Theatre'' || Marilyn Woods || gastrol; ôfl. ''Adventures of a Model''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1958 || ''The Red Skelton Show'' || Sally || gastrol; ôfl. ''Valentine Day's Double Date''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1959 || ''The David Niven Show'' || Ellen Baird || gastrol; ôfl. ''The Lady from Winnetka''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1960 || ''Goodyear Theatre'' en ''Alcoa Theatre'' || Kate Ballister || gastrol; ôfl. ''Capital Gains''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1960–1961 || ''Guestward Ho!'' || Babs Hooten || [[fêste rol]]; 38 ôfl.
|-
|align=&quot;center&quot;| 1964 || ''Burke's Law'' || Solange Kelly || gastrol; ôfl. ''Who Killed the Eleventh Best Dressed Woman in the World?''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1965 || ''The Long, Hot Summer'' || Martha Ross || gastrol; ôfl. ''Nor Hell a Fury''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1967 || ''The Green Hornet'' || Sabrina Bradley || gastrol; ôfl. ''Corpse of the Year, Part 1'' en ''Part 2''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1967 || ''Bob Hope Presents: The Chrysler Theatre'' || Gina Sutton || gastrol; ôfl. ''To Sleep, Perchance to Scream''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1970 || ''The Governor &amp; J.J.'' || Karen Bradshaw || [[weromkearende rol]]; ôfl. ''Bye, George'' en ''Twice in a Lifetime''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1971 || ''The Smith Family'' || Lisa Benton || gastrol; ôfl. ''Remember Lisa''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1975 || ''Marcus Welby, M.D.'' || Dorothy Brander || gastrol; ôfl. ''Dark Corridors''
|-
{{Filmografy/Titel|titel=harkspullen}}
|-
|align=&quot;center&quot;| 1952 || ''Stars over Hollywood'' || ûnbekend || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1953 || ''Hollywood Star Playhouse'' || ûnbekend || 
|-
|}

==Keppelings om utens==
* {{en}} [https://www.imdb.com/name/nm0238445/ Folsleine filmografy fan Joanne Dru yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/*/https://www.tcm.com/tcmdb/person/53331%7C* Filmografy fan Joanne Dru yn 'e TCM Movie Database &lt;small&gt;(argivearre)&lt;/small&gt;]
* {{en}} [https://www.ibdb.com/broadway-cast-staff/80319 Wurk fan Joanne Dru yn 'e Internet Broadway Database (IBD)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Joanne_Dru ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Joanne Dru}}
}}

{{DEFAULTSORT:Dru, Joanne}}
[[Kategory:Amerikaansk model]]
[[Kategory:Amerikaansk telefyzje-akteur]]
[[Kategory:Amerikaansk filmakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk toanielakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk harkspulakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Ingelsk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Nederlânsk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Hugenoatsk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1922]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1996]]</text>
      <sha1>beqpo2rfbt7bttok8e7jlyzzafn02v5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dornier Do J ''Wal''</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192371</id>
    <revision>
      <id>1231659</id>
      <timestamp>2026-06-07T18:50:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>wurk</comment>
      <origin>1231659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2017" sha1="swkrnz5u4wyz7sj82o9ahvxzmo4gwbl" xml:space="preserve">{{wurk}}
{| class=&quot;toccolours&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; style=&quot;float:right; margin: 0 0 1em 1em; border-collapse: collapse; font-size: 95%; width: 250px;&quot; 
! style=&quot;font-size: larger;&quot; colspan=&quot;2&quot;|Dornier Do J ''Wal''
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | 
[[Ofbyld:DornierWal D-2069.jpg|275px]]&lt;br /&gt;
|-
! Rol
| maritym ferkennings- en rêdingsfleantúch
|-
! Makker
| [[Dornier Werke]]
|-
! Earste flecht
| [[6 novimber]] [[1922]]
|-
! Yn tsjinst
| [[1923]]
|-
! Ut tsjinst
| [[1939]] 
|-
! Farianten
|  
|-
! Tal makke
| goed 250
|-
! Grutste brûkers
| 
|-
! Trochûntwikkeling
| 
|}
[[Ofbyld:IDIAR-1.jpg|thumb|De I-DIAR op [[Gotland]] op de Danzig-Stockholm rûte, simmer 1925.]]
[[Ofbyld:Bundesarchiv Bild 102-00857, Flugboot Dornier J &quot;Wal&quot;.jpg|thumb|De Dornier J ''D-861''yn 1926]]
De '''Dornier Do J Wal''' wie in fleanboat alhiel fan metaal makke dy't yn de jierren tritich troch it Dútske bedriuw Dornier ûntwurpen waard. De bynamme 'Wal' is it Dútske wurd foar walfisk. It prototype fleach op 6 novimber 1922. 

It tastel hie in iepen cockpit en in heechpleatste fleugel mei dêrop twa motors yn in lûk-triuw konfiguraasje. De Wal is yn ferskate ferzjes, foar sawol militêr as sivyl gebrûk en mei ferskate motors boud.

De Deutsche Lufthansa sette it fleantúch yn foar it ferfieren fan post nei en fan [[Súd-Amearika]]. Yn 1925 ferkende de poalreizger [[Roald Amundsen]] mei in Dornier Wal-fleanboat de [[Artik|Noardpoal]]. 

De Nederlânske Marine Loftfearttsjinst bestelde yn 1926 fiif Wals by it Dornier-fabryk yn Marina di Pisa en kocht in lisinsje om de tastellen yn Nederlân te produsearjen. ''Maatschappij voor Vliegtuigbouw Aviolanda NV'' mocht dizze tastellen produsearje en hat der 41 fan boud. De MLD brûkte it tastel yn [[Nederlânsk-Ynje]] as 'tûzenpoat', it tastel waard brûkt as rêdingsferkennings-, transport- en patrûljefleantúch. It wie ek in Dornier Wal dy't ûnder de [[Oproer op De Zeven Provinciën]] in bom op dat skip smiet, wêrby't 23 persoanen omkamen.</text>
      <sha1>swkrnz5u4wyz7sj82o9ahvxzmo4gwbl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231660</id>
      <parentid>1231659</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T19:05:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1231660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3344" sha1="jcmwlio41onstu7dolvrs8tc2827l93" xml:space="preserve">{{wurk}}
{| class=&quot;toccolours&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; style=&quot;float:right; margin: 0 0 1em 1em; border-collapse: collapse; font-size: 95%; width: 250px;&quot; 
! style=&quot;font-size: larger;&quot; colspan=&quot;2&quot;|Dornier Do J ''Wal''
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | 
[[Ofbyld:DornierWal D-2069.jpg|275px]]&lt;br /&gt;
|-
! Rol
| maritym ferkennings- en rêdingsfleantúch
|-
! Makker
| [[Dornier Werke]]
|-
! Earste flecht
| [[6 novimber]] [[1922]]
|-
! Yn tsjinst
| [[1923]]
|-
! Ut tsjinst
| [[1939]] 
|-  
|-
! Tal makke
| goed 250
|-
! Grutste brûkers
| 
|- 
|}
[[Ofbyld:IDIAR-1.jpg|thumb|left|De I-DIAR op [[Gotland]] op de Danzig-Stockholm rûte, simmer 1925.]]
[[Ofbyld:Bundesarchiv Bild 102-00857, Flugboot Dornier J &quot;Wal&quot;.jpg|thumb|De Dornier J ''D-861''yn 1926]]
De '''Dornier Do J Wal''' wie in fleanboat alhiel fan metaal makke dy't yn de jierren tritich troch it Dútske bedriuw Dornier ûntwurpen waard. De bynamme 'Wal' is it Dútske wurd foar walfisk. It prototype fleach op 6 novimber 1922. 

It tastel hie in iepen cockpit en in heechpleatste fleugel mei dêrop twa motors yn in lûk-triuw konfiguraasje. De Wal is yn ferskate ferzjes, foar sawol militêr as sivyl gebrûk en mei ferskate motors boud.

De Deutsche [[Lufthansa]] sette it fleantúch yn foar it ferfieren fan post nei en fan [[Súd-Amearika]]. Yn 1925 ferkende de poalreizger [[Roald Amundsen]] mei in Dornier Wal-fleanboat de [[Artik|Noardpoal]]. 

De Nederlânske Marine Loftfearttsjinst bestelde yn 1926 fiif Wals by it Dornier-fabryk yn Marina di Pisa en kocht in lisinsje om de tastellen yn Nederlân te produsearjen. ''Maatschappij voor Vliegtuigbouw Aviolanda NV'' mocht dizze tastellen produsearje en hat der 41 fan boud. De MLD brûkte it tastel yn [[Nederlânsk-Ynje]] as 'tûzenpoat', it tastel waard brûkt as rêdingsferkennings-, transport- en patrûljefleantúch. It wie ek in Dornier Wal dy't ûnder de [[Oproer op De Zeven Provinciën]] in bom op dat skip smiet, wêrby't 23 persoanen omkamen. &lt;ref&gt;Carin Bouwmeester, Ed Delwel, Ton Mantoua, Anne Nippel, Katja Rotte en Sylvia Sassenus (red.) (1985) - ''Kroniek van de 20e eeuw [tot en met 1940]'' - Elsevier, Amsterdam/Brussel&lt;/ref&gt;

=== Technyske feiten===
[[Ofbyld:Dornier Wal 3-view Le Document aéronautique June,1926.png|thumb|Dornier Wal]]

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Kenngröße !! Daten der Dornier Do J Wal
|-
| Bemanning || 3
|-
| Passazjiers || 8–10
|-
| Langte || 17,25 m
|-
| Spannweite || 22,50 m
|-
| Hichte || 5,20 m
|-
| Fleugeloerflak || 96,00 m²
|-
| Gewicht leech || 3630 kg
|-
| Startgewicht || 5500–7000 kg
|-
| Oandriuwing ||
* 2 × [[Hispano-Suiza]] 42 fan 300 [[hk]]
* of 2 × [[Rolls-Royce Eagle]] IX fan 360 hk
* of 2 × [[Isotta Fraschini]] fan 500 hk
* of 2 × Fiat A22R
* of 2 × [[BMW VI]] fan 600 hk 
|-
| Heechste faasje || 170–185 km/o
|-
| Tsjinstplafond || 3500 m
|}

{{Boarnen|boarnefernijing=
* Taylor, M.H.J.(ed.) (1993) - Jane's Encyclopedia of Aviation - Crescent Books, New York {{ISBN|0-517-10316-8}}
* Ryan K. Noppen (2016) - Blue skies, orange wings; the global reach of Dutch aviation in war and peace, 1914-1945 - Wim B. Eerdmans Publishing Co., Michigan {{ISBN|978-0-8028-4870-3}}
* [https://www.dorniermuseum.de/museum/das-dornier-museum/claude-dornier Claude Dornier] op www.dorniermuseum.de
----
{{Reflist}}
}}

{{commonscat|Dornier Do J Wal}}</text>
      <sha1>jcmwlio41onstu7dolvrs8tc2827l93</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alligatorinae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192372</id>
    <redirect title="Alligators" />
    <revision>
      <id>1231668</id>
      <timestamp>2026-06-07T19:21:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Alligators]]</comment>
      <origin>1231668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="7ckz3z9r5jouby4vzliof921233ve4i" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Alligators]]</text>
      <sha1>7ckz3z9r5jouby4vzliof921233ve4i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Echte alligators</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192373</id>
    <revision>
      <id>1231669</id>
      <timestamp>2026-06-07T19:31:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nije side</comment>
      <origin>1231669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9389" sha1="cwq5p0fxgpen7hwy94g8w43irg0nrff" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| namme               = echte alligators
| ôfbylding           = Brookfield_zoo_fg06.jpg
| ôfbyldingsbreedte   =
| ôfbyldingstekst     = In [[Mississippy-alligator]] (''Alligator mississippiensis'').
| takson1             = 
| namme1              =
| takson2             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme2              = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson3             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme3              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson4             = [[ûnderstamme]]:
| namme4              = [[wringedieren]] (''Vertebrata'')
| takson5             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme5              = [[reptilen]] (''Reptilia)
| takson6             = [[klade]]:
| namme6              = [[archosauriërs]] (''Archosauria)
| takson7             = [[klade]]:
| namme7              = [[krokkedildiereftigen]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Pseudosuchia)
| takson8             = [[klade]]:
| namme8              = [[krokkedildieren]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Crocodylomorpha'')
| takson9             = [[klade]]:
| namme9              = [[echte krokkedildieren]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Cocodyliformes'')
| takson11            = [[klade]]:
| namme11             = [[moderne krokkedildieren]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Eusuchia'')
| takson12            = [[skift]]:
| namme12             = [[krokkedileftigen]] (''Crocodilia'')
| takson13            = [[boppefamylje]]: 
| namme13             = [[alligatoreftigen]] (''Alligatoroidea'')
| takson14            = [[klade]]: 
| namme14             = [[rûntoskkrokkedillen]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Globidonta'')
| takson15            = [[famylje (taksonomy)|famylje]]:
| namme15             = [[alligators en kaaimannen]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Alligatoridae'')
| takson16            = [[ûnderfamylje]]:
| namme16             = [[alligators]] (''Alligatorinae'')
| takson17            = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme17             ='''echte alligators''' (''Alligator'')
| takson18            = 
| namme18             =
| takson19            = 
| namme19             =
| beskriuwer, jier    = [[Georges Cuvier|Cuvier]], 1807
| soarten             = 
| lânkaart            = 
| lânkaarttekst       = 
| lânkaartbreedte     = 
| lânkaarttekst_links = 
}}
De '''echte alligators''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Alligator'') foarmje in [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[klasse (taksonomy)|klasse]] fan 'e [[reptilen]] (''Reptilia''), it [[skift]] fan 'e [[krokkedileftigen]] (''Crocodilia''), de [[boppefamylje]] fan 'e [[alligatoreftigen]] (''Alligatoroidea''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[alligators en kaaimannen]] (''Alligatoridae'') en de [[ûnderfamylje]] fan 'e [[alligators]] (''Alligatorinae''). Ta dit skaai hearre twa libbene [[soarte]]n en teminsten sân [[fossile]] soarten, dy't weromgeane oant likernôch 37&amp;nbsp;miljoen jier lyn yn it [[Eoseen]].

==Taksonomy==
De echte alligators waarden yn [[1807]] as [[taksonomy]]sk [[skaai (taksonomy)|skaai]] yntrodusearre troch de [[Frankryk|Frânske]] [[soölooch]] [[Georges Cuvier]]. De namme ûntliende hy oan 'e gebrûksnamme foar de [[Mississippy-alligator]] (''Alligator mississippiensis''). Dy beneaming, &quot;alligator&quot;, is eins in [[ferbastering]] fan it [[Spaansk]]e ''el lagarto'', dat letterlik &quot;de [[hagedis]]&quot; betsjut. 

==Evolúsje==
It [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e alligators ûntjoech him yn it [[Eoseen]], likernôch 37&amp;nbsp;miljoen jier lyn. De spjalting tusken de beide libbene [[soarte]]n, de [[Mississippy-alligator]] (''Alligator mississippiensis'') út [[Noard-Amearika]] en de [[Sineeske alligator]] (''Alligator sinensis'') út [[East-Aazje]], moat datearre wurde op likernôch 33&amp;nbsp;miljoen jier lyn. Alligators komme oan wjerskanten fan 'e [[Stille Oseaan]] foar om't se har yn 'e perioaden dat der in [[lânbrêge]] bestie yn 'e [[Beringstrjitte]] fia dy [[Beringlânbrêge]] fan Noard-Amearika nei Jeraazje ferspraat hawwe. 

==Skaaimerken==
Alligators ûnderskiede har fan oare [[krokkedileftigen]] troch in ôfplatte, rûne [[snút]], wylst [[krokkedillen]] (''Crocodylidae''&amp;nbsp;spp.) in wat langere, minder ôfplatte, kantige snút hawwe en [[gavialen]] (''Gavialidae''&amp;nbsp;spp.) in tige lange en smelle snút. Foar de rest wykt de [[lichem (biology)|lichemsfoarm]] fan alligators net bot ôf fan dy fan oare krokkedileftigen. 

De [[Mississippy-alligator]] (''Alligator mississippiensis'') is in grut bist, dat mear as 450&amp;nbsp;[[kg]] weagje kin. De grutste dy't ea dokumintearre waard, hie in lingte fan 5.84&amp;nbsp;[[meter|m]]. De [[Sineeske alligator]] (''Alligator sinensis'') is in stik behindiger, mei in maksimumlingte fan sa'n 2.10&amp;nbsp;m en in gewicht dat mar komselden boppe de 45&amp;nbsp;kg útkomt.

[[Folwoeksen]] alligators hawwe in [[kleur]] dy't [[oliif (kleur)|oliif]] oant [[brún]] is mei in ljochtere ûnderkant. Jongen hawwe fel [[giel]]e of [[wite]] streken dy't yn skril kontrast steane mei de rest fan harren lichemskleur, dy't krekt as by de folwoeksen bisten oliif oant brún is. De ljochte streken soargje foar in ekstra [[skutkleur]] tusken [[reid]]en en opgeand [[gers]] yn [[wetland]]s.

==Libbenswize==
Alligators binne [[solitêr]] libjende bisten mei in tige stadige [[spiisfertarring]]. Se binne by steat ta koarte útbarstings fan bangmeitsjende [[faasje]], mar se reitsje tige fluch [[wurgens|wurch]]. Alligators libje yn [[oerflaktewetter]]s mei [[swiet wetter]], lykas [[rivier]]en, [[kanaal (wetterwei)|kanalen]], [[moeras]]sen, [[puollen]] en [[mar]]ren. Se kin oer [[brak wetter]], mar net oer [[sâlt wetter]], sa't guon [[krokkedillen]] dat wol kinne. Oan 'e oare kant kinne alligators folle better oer [[kjeld]] as krokkedillen. It komt sels foar dat se yn strange [[winter]]s ynfrieze yn it [[iis]] fan in poel of sompe, mar by [[teiwaar]] gewoan wer loskomme en fierder libje sûnder dat se der wat fan oprinne.

Alligators binne earsten [[swimmen|swimmers]], dy't har yn it wetter foarútbewege mei har [[krêft]]ige [[sturt]]. Op lân binne alligators ornaris loch en stadich, hoewol't se dêr by koarte sprintsjes ek mear faasje ûntwikkelje kinne as men op it earste gesicht tinke soe. Se hawwe twa manearen fan fuortbeweging op lân: de &quot;lege rin&quot;, in soartemint [[krûpen]] wêrby't de [[bealch]] amper los komt fan 'e grûn, en de &quot;hege rin&quot;, in echte foarm fan [[rinnen]], wêrby't de [[poat]]en nei ûnderen ta bûgd wurde en der in ein romte komt tusken de bealch en de grûn. Alligators binne [[hyperkarnivoar]]en, dy't in ferskaat oan [[proai]]en frette, lykas [[kreefteftigen]], [[fisk]]en, [[amfibyen]], [[skyldpodden]], [[slangen]], [[fûgels]] en lytse oant middelgrutte [[sûchdieren]]. 

Foar de [[fuortplanting]] lizze alligatorwyfkes nêstheuvels oan fan [[plant]]aardich materiaal, dêr't se 20–50&amp;nbsp;[[aai]]en yn lizze. Dy wurde útbret troch de [[waarmte]] dy't ôfkomstich is fan it [[ferrotting]]sproses fan it planteguod. De [[temperatuer]] yn it nêst bepaalt it [[geslacht (sekse)|geslacht]] fan 'e alligatorjongen. Undersyk hat útwiisd dat in temperatuer leger as 31,5&amp;nbsp;[[°C]] of heger as 34,5&amp;nbsp;°C [[wyfke]]s opsmyt, wylst in tuskenlizzende temperatuer [[mantsje]]s produsearret. De [[briedtiid|ynkubaasjeperioade]] bedraacht likernôch 65&amp;nbsp;[[dagen]]. As de aaien útkomme, wurdt it nêst útgroeven troch de [[mem]], dy't har jongen yn har [[bek]] nei it wetter draacht en harren dêr neitiid foar langere tiid beskermet. Alligatorjongen frette yn 't earstoan benammen [[lidpoatigen]], lykas [[larve|ynsektelarven]] en [[spinnen]], en oar [[wringeleas]] dierte, lykas [[slakken]] en [[wjirm]]s.

==Soarten==
===Libbene soarten===
It [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e alligators omfettet 2 libbene [[soarte]]n:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px;&quot;
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;width: 50%; background-color: Honeydew;&quot; | {{Stambeam2}}
* skaai '''echte alligators''' (''Alligator'')
** [[Mississippy-alligator]] (''Alligator mississippiensis'')
** {{Stambeam2/ein tûke}} [[Sineeske alligator]] (''Alligator sinensis'')
{{Stambeam2/ein}}
|-
|}

===Fossilen===
Dêrnjonken binne der noch de folgjende [[fossile]] soarten:
* [[Haile-alligator]] (''Alligator hailensis''): &lt;small&gt;[[Pleistoseen|Ier-Pleistoseen]] fan [[Floarida]] (ferneamd nei it [[paleöntology]]sk fynplak Haile Quarry)&lt;/small&gt;
* [[mcgrewalligator]] of McGrews alligator (''Alligator mcgrewi''): &lt;small&gt;[[Mioseen|Ier-Mioseen]] fan [[Nebraska]]&lt;/small&gt;
* [[mefferdalligator]] of Mefferds alligator (''Alligator mefferdi''): &lt;small&gt;[[Mioseen]] fan Nebraska&lt;/small&gt;
* [[Munalligator]] (''Alligator munensis''): &lt;small&gt;[[Pleistoseen|Let-Pleistoseen]] fan [[Tailân]] (ferneamd nei de [[rivier]] de [[Mun (rivier)|Mun]])&lt;/small&gt;
* [[olsenalligator]] of Olsens alligator (''Alligator olseni''): &lt;small&gt;Ier-Mioseen fan [[Floarida]]&lt;/small&gt;
* [[skerpsnútalligator]] (''Alligator prenasalis''): &lt;small&gt;[[Eoseen|Let-Eoseen]] oant [[Oligoseen|Ier-Oligoseen]] fan [[Súd-Dakota]] en Nebraska&lt;/small&gt;
* [[thomsonalligator]] of Thomsons alligator (''Alligator thomsoni''): &lt;small&gt;Ier-Mioseen fan Nebraska&lt;/small&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Alligator ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Alligator}}
}}

[[Kategory:Alligator| ]]
[[Kategory:Reptileskaai]]
[[Kategory:Alligator of kaaiman]]</text>
      <sha1>cwq5p0fxgpen7hwy94g8w43irg0nrff</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231673</id>
      <parentid>1231669</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T19:34:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fossilen */ kt</comment>
      <origin>1231673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9395" sha1="t9p4g5f8w0kurqhwq3znr7gh950ame8" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| namme               = echte alligators
| ôfbylding           = Brookfield_zoo_fg06.jpg
| ôfbyldingsbreedte   =
| ôfbyldingstekst     = In [[Mississippy-alligator]] (''Alligator mississippiensis'').
| takson1             = 
| namme1              =
| takson2             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme2              = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson3             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme3              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson4             = [[ûnderstamme]]:
| namme4              = [[wringedieren]] (''Vertebrata'')
| takson5             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme5              = [[reptilen]] (''Reptilia)
| takson6             = [[klade]]:
| namme6              = [[archosauriërs]] (''Archosauria)
| takson7             = [[klade]]:
| namme7              = [[krokkedildiereftigen]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Pseudosuchia)
| takson8             = [[klade]]:
| namme8              = [[krokkedildieren]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Crocodylomorpha'')
| takson9             = [[klade]]:
| namme9              = [[echte krokkedildieren]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Cocodyliformes'')
| takson11            = [[klade]]:
| namme11             = [[moderne krokkedildieren]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Eusuchia'')
| takson12            = [[skift]]:
| namme12             = [[krokkedileftigen]] (''Crocodilia'')
| takson13            = [[boppefamylje]]: 
| namme13             = [[alligatoreftigen]] (''Alligatoroidea'')
| takson14            = [[klade]]: 
| namme14             = [[rûntoskkrokkedillen]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Globidonta'')
| takson15            = [[famylje (taksonomy)|famylje]]:
| namme15             = [[alligators en kaaimannen]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Alligatoridae'')
| takson16            = [[ûnderfamylje]]:
| namme16             = [[alligators]] (''Alligatorinae'')
| takson17            = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme17             ='''echte alligators''' (''Alligator'')
| takson18            = 
| namme18             =
| takson19            = 
| namme19             =
| beskriuwer, jier    = [[Georges Cuvier|Cuvier]], 1807
| soarten             = 
| lânkaart            = 
| lânkaarttekst       = 
| lânkaartbreedte     = 
| lânkaarttekst_links = 
}}
De '''echte alligators''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Alligator'') foarmje in [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[klasse (taksonomy)|klasse]] fan 'e [[reptilen]] (''Reptilia''), it [[skift]] fan 'e [[krokkedileftigen]] (''Crocodilia''), de [[boppefamylje]] fan 'e [[alligatoreftigen]] (''Alligatoroidea''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[alligators en kaaimannen]] (''Alligatoridae'') en de [[ûnderfamylje]] fan 'e [[alligators]] (''Alligatorinae''). Ta dit skaai hearre twa libbene [[soarte]]n en teminsten sân [[fossile]] soarten, dy't weromgeane oant likernôch 37&amp;nbsp;miljoen jier lyn yn it [[Eoseen]].

==Taksonomy==
De echte alligators waarden yn [[1807]] as [[taksonomy]]sk [[skaai (taksonomy)|skaai]] yntrodusearre troch de [[Frankryk|Frânske]] [[soölooch]] [[Georges Cuvier]]. De namme ûntliende hy oan 'e gebrûksnamme foar de [[Mississippy-alligator]] (''Alligator mississippiensis''). Dy beneaming, &quot;alligator&quot;, is eins in [[ferbastering]] fan it [[Spaansk]]e ''el lagarto'', dat letterlik &quot;de [[hagedis]]&quot; betsjut. 

==Evolúsje==
It [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e alligators ûntjoech him yn it [[Eoseen]], likernôch 37&amp;nbsp;miljoen jier lyn. De spjalting tusken de beide libbene [[soarte]]n, de [[Mississippy-alligator]] (''Alligator mississippiensis'') út [[Noard-Amearika]] en de [[Sineeske alligator]] (''Alligator sinensis'') út [[East-Aazje]], moat datearre wurde op likernôch 33&amp;nbsp;miljoen jier lyn. Alligators komme oan wjerskanten fan 'e [[Stille Oseaan]] foar om't se har yn 'e perioaden dat der in [[lânbrêge]] bestie yn 'e [[Beringstrjitte]] fia dy [[Beringlânbrêge]] fan Noard-Amearika nei Jeraazje ferspraat hawwe. 

==Skaaimerken==
Alligators ûnderskiede har fan oare [[krokkedileftigen]] troch in ôfplatte, rûne [[snút]], wylst [[krokkedillen]] (''Crocodylidae''&amp;nbsp;spp.) in wat langere, minder ôfplatte, kantige snút hawwe en [[gavialen]] (''Gavialidae''&amp;nbsp;spp.) in tige lange en smelle snút. Foar de rest wykt de [[lichem (biology)|lichemsfoarm]] fan alligators net bot ôf fan dy fan oare krokkedileftigen. 

De [[Mississippy-alligator]] (''Alligator mississippiensis'') is in grut bist, dat mear as 450&amp;nbsp;[[kg]] weagje kin. De grutste dy't ea dokumintearre waard, hie in lingte fan 5.84&amp;nbsp;[[meter|m]]. De [[Sineeske alligator]] (''Alligator sinensis'') is in stik behindiger, mei in maksimumlingte fan sa'n 2.10&amp;nbsp;m en in gewicht dat mar komselden boppe de 45&amp;nbsp;kg útkomt.

[[Folwoeksen]] alligators hawwe in [[kleur]] dy't [[oliif (kleur)|oliif]] oant [[brún]] is mei in ljochtere ûnderkant. Jongen hawwe fel [[giel]]e of [[wite]] streken dy't yn skril kontrast steane mei de rest fan harren lichemskleur, dy't krekt as by de folwoeksen bisten oliif oant brún is. De ljochte streken soargje foar in ekstra [[skutkleur]] tusken [[reid]]en en opgeand [[gers]] yn [[wetland]]s.

==Libbenswize==
Alligators binne [[solitêr]] libjende bisten mei in tige stadige [[spiisfertarring]]. Se binne by steat ta koarte útbarstings fan bangmeitsjende [[faasje]], mar se reitsje tige fluch [[wurgens|wurch]]. Alligators libje yn [[oerflaktewetter]]s mei [[swiet wetter]], lykas [[rivier]]en, [[kanaal (wetterwei)|kanalen]], [[moeras]]sen, [[puollen]] en [[mar]]ren. Se kin oer [[brak wetter]], mar net oer [[sâlt wetter]], sa't guon [[krokkedillen]] dat wol kinne. Oan 'e oare kant kinne alligators folle better oer [[kjeld]] as krokkedillen. It komt sels foar dat se yn strange [[winter]]s ynfrieze yn it [[iis]] fan in poel of sompe, mar by [[teiwaar]] gewoan wer loskomme en fierder libje sûnder dat se der wat fan oprinne.

Alligators binne earsten [[swimmen|swimmers]], dy't har yn it wetter foarútbewege mei har [[krêft]]ige [[sturt]]. Op lân binne alligators ornaris loch en stadich, hoewol't se dêr by koarte sprintsjes ek mear faasje ûntwikkelje kinne as men op it earste gesicht tinke soe. Se hawwe twa manearen fan fuortbeweging op lân: de &quot;lege rin&quot;, in soartemint [[krûpen]] wêrby't de [[bealch]] amper los komt fan 'e grûn, en de &quot;hege rin&quot;, in echte foarm fan [[rinnen]], wêrby't de [[poat]]en nei ûnderen ta bûgd wurde en der in ein romte komt tusken de bealch en de grûn. Alligators binne [[hyperkarnivoar]]en, dy't in ferskaat oan [[proai]]en frette, lykas [[kreefteftigen]], [[fisk]]en, [[amfibyen]], [[skyldpodden]], [[slangen]], [[fûgels]] en lytse oant middelgrutte [[sûchdieren]]. 

Foar de [[fuortplanting]] lizze alligatorwyfkes nêstheuvels oan fan [[plant]]aardich materiaal, dêr't se 20–50&amp;nbsp;[[aai]]en yn lizze. Dy wurde útbret troch de [[waarmte]] dy't ôfkomstich is fan it [[ferrotting]]sproses fan it planteguod. De [[temperatuer]] yn it nêst bepaalt it [[geslacht (sekse)|geslacht]] fan 'e alligatorjongen. Undersyk hat útwiisd dat in temperatuer leger as 31,5&amp;nbsp;[[°C]] of heger as 34,5&amp;nbsp;°C [[wyfke]]s opsmyt, wylst in tuskenlizzende temperatuer [[mantsje]]s produsearret. De [[briedtiid|ynkubaasjeperioade]] bedraacht likernôch 65&amp;nbsp;[[dagen]]. As de aaien útkomme, wurdt it nêst útgroeven troch de [[mem]], dy't har jongen yn har [[bek]] nei it wetter draacht en harren dêr neitiid foar langere tiid beskermet. Alligatorjongen frette yn 't earstoan benammen [[lidpoatigen]], lykas [[larve|ynsektelarven]] en [[spinnen]], en oar [[wringeleas]] dierte, lykas [[slakken]] en [[wjirm]]s.

==Soarten==
===Libbene soarten===
It [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e alligators omfettet 2 libbene [[soarte]]n:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px;&quot;
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;width: 50%; background-color: Honeydew;&quot; | {{Stambeam2}}
* skaai '''echte alligators''' (''Alligator'')
** [[Mississippy-alligator]] (''Alligator mississippiensis'')
** {{Stambeam2/ein tûke}} [[Sineeske alligator]] (''Alligator sinensis'')
{{Stambeam2/ein}}
|-
|}

===Fossilen===
Dêrnjonken binne der noch de folgjende [[fossile]] soarten:
* [[Haile-alligator]] (''Alligator hailensis''): &lt;small&gt;[[Pleistoseen|Ier-Pleistoseen]] fan [[Floarida]] (ferneamd nei it [[paleöntology]]sk fynplak Haile Quarry)&lt;/small&gt;
* [[mcgrewalligator]] of McGrews alligator (''Alligator mcgrewi''): &lt;small&gt;[[Mioseen|Ier-Mioseen]] fan [[Nebraska]]&lt;/small&gt;
* [[mefferdalligator]] of Mefferds alligator (''Alligator mefferdi''): &lt;small&gt;[[Mioseen]] fan Nebraska&lt;/small&gt;
* [[Munalligator]] (''Alligator munensis''): &lt;small&gt;[[Pleistoseen|Let-Pleistoseen]] fan [[Tailân]] (ferneamd nei de [[rivier]] de [[Mun (rivier)|Mun]])&lt;/small&gt;
* [[olsenalligator]] of Olsens alligator (''Alligator olseni''): &lt;small&gt;Ier-Mioseen fan [[Floarida]]&lt;/small&gt;
* [[skerpsnútalligator]] (''Alligator prenasalis''): &lt;small&gt;[[Eoseen|Let-Eoseen]] oant [[Oligoseen|Ier-Oligoseen]] fan [[Súd-Dakota]] en Nebraska&lt;/small&gt;
* [[thomsonalligator]] of Thomsons alligator (''Alligator thomsoni''): &lt;small&gt;Ier-Mioseen fan Nebraska&lt;/small&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Alligator ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Alligator}}
}}

[[Kategory:Echte alligator| ]]
[[Kategory:Reptileskaai]]
[[Kategory:Alligator of kaaiman]]</text>
      <sha1>t9p4g5f8w0kurqhwq3znr7gh950ame8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231675</id>
      <parentid>1231673</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T20:00:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fossilen */ + 1</comment>
      <origin>1231675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9499" sha1="jkdy21xsznu1m3mtmtyjw5laxf5w5s5" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| namme               = echte alligators
| ôfbylding           = Brookfield_zoo_fg06.jpg
| ôfbyldingsbreedte   =
| ôfbyldingstekst     = In [[Mississippy-alligator]] (''Alligator mississippiensis'').
| takson1             = 
| namme1              =
| takson2             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme2              = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson3             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme3              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson4             = [[ûnderstamme]]:
| namme4              = [[wringedieren]] (''Vertebrata'')
| takson5             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme5              = [[reptilen]] (''Reptilia)
| takson6             = [[klade]]:
| namme6              = [[archosauriërs]] (''Archosauria)
| takson7             = [[klade]]:
| namme7              = [[krokkedildiereftigen]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Pseudosuchia)
| takson8             = [[klade]]:
| namme8              = [[krokkedildieren]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Crocodylomorpha'')
| takson9             = [[klade]]:
| namme9              = [[echte krokkedildieren]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Cocodyliformes'')
| takson11            = [[klade]]:
| namme11             = [[moderne krokkedildieren]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Eusuchia'')
| takson12            = [[skift]]:
| namme12             = [[krokkedileftigen]] (''Crocodilia'')
| takson13            = [[boppefamylje]]: 
| namme13             = [[alligatoreftigen]] (''Alligatoroidea'')
| takson14            = [[klade]]: 
| namme14             = [[rûntoskkrokkedillen]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Globidonta'')
| takson15            = [[famylje (taksonomy)|famylje]]:
| namme15             = [[alligators en kaaimannen]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Alligatoridae'')
| takson16            = [[ûnderfamylje]]:
| namme16             = [[alligators]] (''Alligatorinae'')
| takson17            = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme17             ='''echte alligators''' (''Alligator'')
| takson18            = 
| namme18             =
| takson19            = 
| namme19             =
| beskriuwer, jier    = [[Georges Cuvier|Cuvier]], 1807
| soarten             = 
| lânkaart            = 
| lânkaarttekst       = 
| lânkaartbreedte     = 
| lânkaarttekst_links = 
}}
De '''echte alligators''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Alligator'') foarmje in [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[klasse (taksonomy)|klasse]] fan 'e [[reptilen]] (''Reptilia''), it [[skift]] fan 'e [[krokkedileftigen]] (''Crocodilia''), de [[boppefamylje]] fan 'e [[alligatoreftigen]] (''Alligatoroidea''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[alligators en kaaimannen]] (''Alligatoridae'') en de [[ûnderfamylje]] fan 'e [[alligators]] (''Alligatorinae''). Ta dit skaai hearre twa libbene [[soarte]]n en teminsten sân [[fossile]] soarten, dy't weromgeane oant likernôch 37&amp;nbsp;miljoen jier lyn yn it [[Eoseen]].

==Taksonomy==
De echte alligators waarden yn [[1807]] as [[taksonomy]]sk [[skaai (taksonomy)|skaai]] yntrodusearre troch de [[Frankryk|Frânske]] [[soölooch]] [[Georges Cuvier]]. De namme ûntliende hy oan 'e gebrûksnamme foar de [[Mississippy-alligator]] (''Alligator mississippiensis''). Dy beneaming, &quot;alligator&quot;, is eins in [[ferbastering]] fan it [[Spaansk]]e ''el lagarto'', dat letterlik &quot;de [[hagedis]]&quot; betsjut. 

==Evolúsje==
It [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e alligators ûntjoech him yn it [[Eoseen]], likernôch 37&amp;nbsp;miljoen jier lyn. De spjalting tusken de beide libbene [[soarte]]n, de [[Mississippy-alligator]] (''Alligator mississippiensis'') út [[Noard-Amearika]] en de [[Sineeske alligator]] (''Alligator sinensis'') út [[East-Aazje]], moat datearre wurde op likernôch 33&amp;nbsp;miljoen jier lyn. Alligators komme oan wjerskanten fan 'e [[Stille Oseaan]] foar om't se har yn 'e perioaden dat der in [[lânbrêge]] bestie yn 'e [[Beringstrjitte]] fia dy [[Beringlânbrêge]] fan Noard-Amearika nei Jeraazje ferspraat hawwe. 

==Skaaimerken==
Alligators ûnderskiede har fan oare [[krokkedileftigen]] troch in ôfplatte, rûne [[snút]], wylst [[krokkedillen]] (''Crocodylidae''&amp;nbsp;spp.) in wat langere, minder ôfplatte, kantige snút hawwe en [[gavialen]] (''Gavialidae''&amp;nbsp;spp.) in tige lange en smelle snút. Foar de rest wykt de [[lichem (biology)|lichemsfoarm]] fan alligators net bot ôf fan dy fan oare krokkedileftigen. 

De [[Mississippy-alligator]] (''Alligator mississippiensis'') is in grut bist, dat mear as 450&amp;nbsp;[[kg]] weagje kin. De grutste dy't ea dokumintearre waard, hie in lingte fan 5.84&amp;nbsp;[[meter|m]]. De [[Sineeske alligator]] (''Alligator sinensis'') is in stik behindiger, mei in maksimumlingte fan sa'n 2.10&amp;nbsp;m en in gewicht dat mar komselden boppe de 45&amp;nbsp;kg útkomt.

[[Folwoeksen]] alligators hawwe in [[kleur]] dy't [[oliif (kleur)|oliif]] oant [[brún]] is mei in ljochtere ûnderkant. Jongen hawwe fel [[giel]]e of [[wite]] streken dy't yn skril kontrast steane mei de rest fan harren lichemskleur, dy't krekt as by de folwoeksen bisten oliif oant brún is. De ljochte streken soargje foar in ekstra [[skutkleur]] tusken [[reid]]en en opgeand [[gers]] yn [[wetland]]s.

==Libbenswize==
Alligators binne [[solitêr]] libjende bisten mei in tige stadige [[spiisfertarring]]. Se binne by steat ta koarte útbarstings fan bangmeitsjende [[faasje]], mar se reitsje tige fluch [[wurgens|wurch]]. Alligators libje yn [[oerflaktewetter]]s mei [[swiet wetter]], lykas [[rivier]]en, [[kanaal (wetterwei)|kanalen]], [[moeras]]sen, [[puollen]] en [[mar]]ren. Se kin oer [[brak wetter]], mar net oer [[sâlt wetter]], sa't guon [[krokkedillen]] dat wol kinne. Oan 'e oare kant kinne alligators folle better oer [[kjeld]] as krokkedillen. It komt sels foar dat se yn strange [[winter]]s ynfrieze yn it [[iis]] fan in poel of sompe, mar by [[teiwaar]] gewoan wer loskomme en fierder libje sûnder dat se der wat fan oprinne.

Alligators binne earsten [[swimmen|swimmers]], dy't har yn it wetter foarútbewege mei har [[krêft]]ige [[sturt]]. Op lân binne alligators ornaris loch en stadich, hoewol't se dêr by koarte sprintsjes ek mear faasje ûntwikkelje kinne as men op it earste gesicht tinke soe. Se hawwe twa manearen fan fuortbeweging op lân: de &quot;lege rin&quot;, in soartemint [[krûpen]] wêrby't de [[bealch]] amper los komt fan 'e grûn, en de &quot;hege rin&quot;, in echte foarm fan [[rinnen]], wêrby't de [[poat]]en nei ûnderen ta bûgd wurde en der in ein romte komt tusken de bealch en de grûn. Alligators binne [[hyperkarnivoar]]en, dy't in ferskaat oan [[proai]]en frette, lykas [[kreefteftigen]], [[fisk]]en, [[amfibyen]], [[skyldpodden]], [[slangen]], [[fûgels]] en lytse oant middelgrutte [[sûchdieren]]. 

Foar de [[fuortplanting]] lizze alligatorwyfkes nêstheuvels oan fan [[plant]]aardich materiaal, dêr't se 20–50&amp;nbsp;[[aai]]en yn lizze. Dy wurde útbret troch de [[waarmte]] dy't ôfkomstich is fan it [[ferrotting]]sproses fan it planteguod. De [[temperatuer]] yn it nêst bepaalt it [[geslacht (sekse)|geslacht]] fan 'e alligatorjongen. Undersyk hat útwiisd dat in temperatuer leger as 31,5&amp;nbsp;[[°C]] of heger as 34,5&amp;nbsp;°C [[wyfke]]s opsmyt, wylst in tuskenlizzende temperatuer [[mantsje]]s produsearret. De [[briedtiid|ynkubaasjeperioade]] bedraacht likernôch 65&amp;nbsp;[[dagen]]. As de aaien útkomme, wurdt it nêst útgroeven troch de [[mem]], dy't har jongen yn har [[bek]] nei it wetter draacht en harren dêr neitiid foar langere tiid beskermet. Alligatorjongen frette yn 't earstoan benammen [[lidpoatigen]], lykas [[larve|ynsektelarven]] en [[spinnen]], en oar [[wringeleas]] dierte, lykas [[slakken]] en [[wjirm]]s.

==Soarten==
===Libbene soarten===
It [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e alligators omfettet 2 libbene [[soarte]]n:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px;&quot;
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;width: 50%; background-color: Honeydew;&quot; | {{Stambeam2}}
* skaai '''echte alligators''' (''Alligator'')
** [[Mississippy-alligator]] (''Alligator mississippiensis'')
** {{Stambeam2/ein tûke}} [[Sineeske alligator]] (''Alligator sinensis'')
{{Stambeam2/ein}}
|-
|}

===Fossilen===
Dêrnjonken binne der noch de folgjende [[fossile]] soarten:
* [[Haile-alligator]] (''Alligator hailensis''): &lt;small&gt;[[Pleistoseen|Ier-Pleistoseen]] fan [[Floarida]] (ferneamd nei it [[paleöntology]]sk fynplak Haile Quarry)&lt;/small&gt;
* [[mcgrewalligator]] of McGrews alligator (''Alligator mcgrewi''): &lt;small&gt;[[Mioseen|Ier-Mioseen]] fan [[Nebraska]]&lt;/small&gt;
* [[mefferdalligator]] of Mefferds alligator (''Alligator mefferdi''): &lt;small&gt;[[Mioseen]] fan Nebraska&lt;/small&gt;
* [[Munalligator]] (''Alligator munensis''): &lt;small&gt;[[Pleistoseen|Let-Pleistoseen]] fan [[Tailân]] (ferneamd nei de [[rivier]] de [[Mun (rivier)|Mun]])&lt;/small&gt;
* [[olsenalligator]] of Olsens alligator (''Alligator olseni''): &lt;small&gt;Ier-Mioseen fan [[Floarida]]&lt;/small&gt;
* [[Shandongalligator]] (''Alligator luicus''): &lt;small&gt;[[Mioseen|Mid-Mioseen]] fan [[Shandong]]&lt;/small&gt;
* [[skerpsnútalligator]] (''Alligator prenasalis''): &lt;small&gt;[[Eoseen|Let-Eoseen]] oant [[Oligoseen|Ier-Oligoseen]] fan [[Súd-Dakota]] en Nebraska&lt;/small&gt;
* [[thomsonalligator]] of Thomsons alligator (''Alligator thomsoni''): &lt;small&gt;Ier-Mioseen fan Nebraska&lt;/small&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Alligator ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Alligator}}
}}

[[Kategory:Echte alligator| ]]
[[Kategory:Reptileskaai]]
[[Kategory:Alligator of kaaiman]]</text>
      <sha1>jkdy21xsznu1m3mtmtyjw5laxf5w5s5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231676</id>
      <parentid>1231675</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T20:00:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>oanpast</comment>
      <origin>1231676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9499" sha1="s974pbfw2cg9pjs0b1zfwo9emqi82hl" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| namme               = echte alligators
| ôfbylding           = Brookfield_zoo_fg06.jpg
| ôfbyldingsbreedte   =
| ôfbyldingstekst     = In [[Mississippy-alligator]] (''Alligator mississippiensis'').
| takson1             = 
| namme1              =
| takson2             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme2              = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson3             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme3              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson4             = [[ûnderstamme]]:
| namme4              = [[wringedieren]] (''Vertebrata'')
| takson5             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme5              = [[reptilen]] (''Reptilia)
| takson6             = [[klade]]:
| namme6              = [[archosauriërs]] (''Archosauria)
| takson7             = [[klade]]:
| namme7              = [[krokkedildiereftigen]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Pseudosuchia)
| takson8             = [[klade]]:
| namme8              = [[krokkedildieren]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Crocodylomorpha'')
| takson9             = [[klade]]:
| namme9              = [[echte krokkedildieren]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Cocodyliformes'')
| takson11            = [[klade]]:
| namme11             = [[moderne krokkedildieren]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Eusuchia'')
| takson12            = [[skift]]:
| namme12             = [[krokkedileftigen]] (''Crocodilia'')
| takson13            = [[boppefamylje]]: 
| namme13             = [[alligatoreftigen]] (''Alligatoroidea'')
| takson14            = [[klade]]: 
| namme14             = [[rûntoskkrokkedillen]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Globidonta'')
| takson15            = [[famylje (taksonomy)|famylje]]:
| namme15             = [[alligators en kaaimannen]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Alligatoridae'')
| takson16            = [[ûnderfamylje]]:
| namme16             = [[alligators]] (''Alligatorinae'')
| takson17            = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme17             ='''echte alligators''' (''Alligator'')
| takson18            = 
| namme18             =
| takson19            = 
| namme19             =
| beskriuwer, jier    = [[Georges Cuvier|Cuvier]], 1807
| soarten             = 
| lânkaart            = 
| lânkaarttekst       = 
| lânkaartbreedte     = 
| lânkaarttekst_links = 
}}
De '''echte alligators''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Alligator'') foarmje in [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[klasse (taksonomy)|klasse]] fan 'e [[reptilen]] (''Reptilia''), it [[skift]] fan 'e [[krokkedileftigen]] (''Crocodilia''), de [[boppefamylje]] fan 'e [[alligatoreftigen]] (''Alligatoroidea''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[alligators en kaaimannen]] (''Alligatoridae'') en de [[ûnderfamylje]] fan 'e [[alligators]] (''Alligatorinae''). Ta dit skaai hearre twa libbene [[soarte]]n en teminsten acht [[fossile]] soarten, dy't weromgeane oant likernôch 37&amp;nbsp;miljoen jier lyn yn it [[Eoseen]].

==Taksonomy==
De echte alligators waarden yn [[1807]] as [[taksonomy]]sk [[skaai (taksonomy)|skaai]] yntrodusearre troch de [[Frankryk|Frânske]] [[soölooch]] [[Georges Cuvier]]. De namme ûntliende hy oan 'e gebrûksnamme foar de [[Mississippy-alligator]] (''Alligator mississippiensis''). Dy beneaming, &quot;alligator&quot;, is eins in [[ferbastering]] fan it [[Spaansk]]e ''el lagarto'', dat letterlik &quot;de [[hagedis]]&quot; betsjut. 

==Evolúsje==
It [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e alligators ûntjoech him yn it [[Eoseen]], likernôch 37&amp;nbsp;miljoen jier lyn. De spjalting tusken de beide libbene [[soarte]]n, de [[Mississippy-alligator]] (''Alligator mississippiensis'') út [[Noard-Amearika]] en de [[Sineeske alligator]] (''Alligator sinensis'') út [[East-Aazje]], moat datearre wurde op likernôch 33&amp;nbsp;miljoen jier lyn. Alligators komme oan wjerskanten fan 'e [[Stille Oseaan]] foar om't se har yn 'e perioaden dat der in [[lânbrêge]] bestie yn 'e [[Beringstrjitte]] fia dy [[Beringlânbrêge]] fan Noard-Amearika nei Jeraazje ferspraat hawwe. 

==Skaaimerken==
Alligators ûnderskiede har fan oare [[krokkedileftigen]] troch in ôfplatte, rûne [[snút]], wylst [[krokkedillen]] (''Crocodylidae''&amp;nbsp;spp.) in wat langere, minder ôfplatte, kantige snút hawwe en [[gavialen]] (''Gavialidae''&amp;nbsp;spp.) in tige lange en smelle snút. Foar de rest wykt de [[lichem (biology)|lichemsfoarm]] fan alligators net bot ôf fan dy fan oare krokkedileftigen. 

De [[Mississippy-alligator]] (''Alligator mississippiensis'') is in grut bist, dat mear as 450&amp;nbsp;[[kg]] weagje kin. De grutste dy't ea dokumintearre waard, hie in lingte fan 5.84&amp;nbsp;[[meter|m]]. De [[Sineeske alligator]] (''Alligator sinensis'') is in stik behindiger, mei in maksimumlingte fan sa'n 2.10&amp;nbsp;m en in gewicht dat mar komselden boppe de 45&amp;nbsp;kg útkomt.

[[Folwoeksen]] alligators hawwe in [[kleur]] dy't [[oliif (kleur)|oliif]] oant [[brún]] is mei in ljochtere ûnderkant. Jongen hawwe fel [[giel]]e of [[wite]] streken dy't yn skril kontrast steane mei de rest fan harren lichemskleur, dy't krekt as by de folwoeksen bisten oliif oant brún is. De ljochte streken soargje foar in ekstra [[skutkleur]] tusken [[reid]]en en opgeand [[gers]] yn [[wetland]]s.

==Libbenswize==
Alligators binne [[solitêr]] libjende bisten mei in tige stadige [[spiisfertarring]]. Se binne by steat ta koarte útbarstings fan bangmeitsjende [[faasje]], mar se reitsje tige fluch [[wurgens|wurch]]. Alligators libje yn [[oerflaktewetter]]s mei [[swiet wetter]], lykas [[rivier]]en, [[kanaal (wetterwei)|kanalen]], [[moeras]]sen, [[puollen]] en [[mar]]ren. Se kin oer [[brak wetter]], mar net oer [[sâlt wetter]], sa't guon [[krokkedillen]] dat wol kinne. Oan 'e oare kant kinne alligators folle better oer [[kjeld]] as krokkedillen. It komt sels foar dat se yn strange [[winter]]s ynfrieze yn it [[iis]] fan in poel of sompe, mar by [[teiwaar]] gewoan wer loskomme en fierder libje sûnder dat se der wat fan oprinne.

Alligators binne earsten [[swimmen|swimmers]], dy't har yn it wetter foarútbewege mei har [[krêft]]ige [[sturt]]. Op lân binne alligators ornaris loch en stadich, hoewol't se dêr by koarte sprintsjes ek mear faasje ûntwikkelje kinne as men op it earste gesicht tinke soe. Se hawwe twa manearen fan fuortbeweging op lân: de &quot;lege rin&quot;, in soartemint [[krûpen]] wêrby't de [[bealch]] amper los komt fan 'e grûn, en de &quot;hege rin&quot;, in echte foarm fan [[rinnen]], wêrby't de [[poat]]en nei ûnderen ta bûgd wurde en der in ein romte komt tusken de bealch en de grûn. Alligators binne [[hyperkarnivoar]]en, dy't in ferskaat oan [[proai]]en frette, lykas [[kreefteftigen]], [[fisk]]en, [[amfibyen]], [[skyldpodden]], [[slangen]], [[fûgels]] en lytse oant middelgrutte [[sûchdieren]]. 

Foar de [[fuortplanting]] lizze alligatorwyfkes nêstheuvels oan fan [[plant]]aardich materiaal, dêr't se 20–50&amp;nbsp;[[aai]]en yn lizze. Dy wurde útbret troch de [[waarmte]] dy't ôfkomstich is fan it [[ferrotting]]sproses fan it planteguod. De [[temperatuer]] yn it nêst bepaalt it [[geslacht (sekse)|geslacht]] fan 'e alligatorjongen. Undersyk hat útwiisd dat in temperatuer leger as 31,5&amp;nbsp;[[°C]] of heger as 34,5&amp;nbsp;°C [[wyfke]]s opsmyt, wylst in tuskenlizzende temperatuer [[mantsje]]s produsearret. De [[briedtiid|ynkubaasjeperioade]] bedraacht likernôch 65&amp;nbsp;[[dagen]]. As de aaien útkomme, wurdt it nêst útgroeven troch de [[mem]], dy't har jongen yn har [[bek]] nei it wetter draacht en harren dêr neitiid foar langere tiid beskermet. Alligatorjongen frette yn 't earstoan benammen [[lidpoatigen]], lykas [[larve|ynsektelarven]] en [[spinnen]], en oar [[wringeleas]] dierte, lykas [[slakken]] en [[wjirm]]s.

==Soarten==
===Libbene soarten===
It [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e alligators omfettet 2 libbene [[soarte]]n:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 350px;&quot;
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;width: 50%; background-color: Honeydew;&quot; | {{Stambeam2}}
* skaai '''echte alligators''' (''Alligator'')
** [[Mississippy-alligator]] (''Alligator mississippiensis'')
** {{Stambeam2/ein tûke}} [[Sineeske alligator]] (''Alligator sinensis'')
{{Stambeam2/ein}}
|-
|}

===Fossilen===
Dêrnjonken binne der noch de folgjende [[fossile]] soarten:
* [[Haile-alligator]] (''Alligator hailensis''): &lt;small&gt;[[Pleistoseen|Ier-Pleistoseen]] fan [[Floarida]] (ferneamd nei it [[paleöntology]]sk fynplak Haile Quarry)&lt;/small&gt;
* [[mcgrewalligator]] of McGrews alligator (''Alligator mcgrewi''): &lt;small&gt;[[Mioseen|Ier-Mioseen]] fan [[Nebraska]]&lt;/small&gt;
* [[mefferdalligator]] of Mefferds alligator (''Alligator mefferdi''): &lt;small&gt;[[Mioseen]] fan Nebraska&lt;/small&gt;
* [[Munalligator]] (''Alligator munensis''): &lt;small&gt;[[Pleistoseen|Let-Pleistoseen]] fan [[Tailân]] (ferneamd nei de [[rivier]] de [[Mun (rivier)|Mun]])&lt;/small&gt;
* [[olsenalligator]] of Olsens alligator (''Alligator olseni''): &lt;small&gt;Ier-Mioseen fan [[Floarida]]&lt;/small&gt;
* [[Shandongalligator]] (''Alligator luicus''): &lt;small&gt;[[Mioseen|Mid-Mioseen]] fan [[Shandong]]&lt;/small&gt;
* [[skerpsnútalligator]] (''Alligator prenasalis''): &lt;small&gt;[[Eoseen|Let-Eoseen]] oant [[Oligoseen|Ier-Oligoseen]] fan [[Súd-Dakota]] en Nebraska&lt;/small&gt;
* [[thomsonalligator]] of Thomsons alligator (''Alligator thomsoni''): &lt;small&gt;Ier-Mioseen fan Nebraska&lt;/small&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Alligator ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Alligator}}
}}

[[Kategory:Echte alligator| ]]
[[Kategory:Reptileskaai]]
[[Kategory:Alligator of kaaiman]]</text>
      <sha1>s974pbfw2cg9pjs0b1zfwo9emqi82hl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Echte alligator</title>
    <ns>14</ns>
    <id>192374</id>
    <revision>
      <id>1231670</id>
      <timestamp>2026-06-07T19:32:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1231670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="5479hg2avp4aad9pdkpqo5lzufsno8j" xml:space="preserve">[[Kategory:Reptileskaai]]
[[Kategory:Alligator of kaaiman]]</text>
      <sha1>5479hg2avp4aad9pdkpqo5lzufsno8j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231671</id>
      <parentid>1231670</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T19:33:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Kategory:Alligator]] omneamd ta [[Kategory:Echte alligator]]: korr</comment>
      <origin>1231670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="5479hg2avp4aad9pdkpqo5lzufsno8j" xml:space="preserve">[[Kategory:Reptileskaai]]
[[Kategory:Alligator of kaaiman]]</text>
      <sha1>5479hg2avp4aad9pdkpqo5lzufsno8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Alligator</title>
    <ns>14</ns>
    <id>192375</id>
    <redirect title="Kategory:Echte alligator" />
    <revision>
      <id>1231672</id>
      <timestamp>2026-06-07T19:33:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Kategory:Alligator]] omneamd ta [[Kategory:Echte alligator]]: korr</comment>
      <origin>1231672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="25s63w1u9ld0egb5nu1qmszdc3a6959" xml:space="preserve">#REDIRECT [[:Kategory:Echte alligator]]</text>
      <sha1>25s63w1u9ld0egb5nu1qmszdc3a6959</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alligator</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192376</id>
    <redirect title="Echte alligators" />
    <revision>
      <id>1231674</id>
      <timestamp>2026-06-07T19:34:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Echte alligators]]</comment>
      <origin>1231674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="otbrkgqvc8gjjdpmc3qsvd8abogc9k9" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Echte alligators]]</text>
      <sha1>otbrkgqvc8gjjdpmc3qsvd8abogc9k9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mississippy-alligator</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192377</id>
    <revision>
      <id>1231679</id>
      <timestamp>2026-06-07T20:09:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>wurk</comment>
      <origin>1231679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="129" sha1="oqdw15ulqq6tio4sfi6majxkt2rccv3" xml:space="preserve">{{Wurk}}
De '''Mississippy-alligator''' (''Alligator mississippiensis'') is in grutte [[krokkedileftige]] út [[Noard-Amearika]].</text>
      <sha1>oqdw15ulqq6tio4sfi6majxkt2rccv3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Krokkedileftige</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192378</id>
    <redirect title="Krokkedileftigen" />
    <revision>
      <id>1231680</id>
      <timestamp>2026-06-07T20:09:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Krokkedileftigen]]</comment>
      <origin>1231680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="cg7nfde7s8t0i23rjk72fx0bovmwl4i" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Krokkedileftigen]]</text>
      <sha1>cg7nfde7s8t0i23rjk72fx0bovmwl4i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Krokodileftige</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192379</id>
    <redirect title="Krokkedileftigen" />
    <revision>
      <id>1231681</id>
      <timestamp>2026-06-07T20:10:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Krokkedileftigen]]</comment>
      <origin>1231681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="cg7nfde7s8t0i23rjk72fx0bovmwl4i" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Krokkedileftigen]]</text>
      <sha1>cg7nfde7s8t0i23rjk72fx0bovmwl4i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ofbyld:John Wick-Chapter 4 logo.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>192380</id>
    <revision>
      <id>1231685</id>
      <timestamp>2026-06-07T20:19:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>It logo fan 'e film ''John Wick: Chapter 4''.</comment>
      <origin>1231685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105" sha1="gzy28hydf3garcam97buh2yxk73repi" xml:space="preserve">== Gearfetting ==
It logo fan 'e film ''John Wick: Chapter 4''.
== Lisinsje ==
{{Auteursrjocht standert}}</text>
      <sha1>gzy28hydf3garcam97buh2yxk73repi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231686</id>
      <parentid>1231685</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T20:19:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gearfetting */ red</comment>
      <origin>1231686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="302" sha1="dy7r02g60ibpquu8m8zkccx53z1p8dl" xml:space="preserve">== Gearfetting ==
It logo fan 'e film ''John Wick: Chapter 4''.

Dit is in logo besteande út simpele letters en/of ienfâldige geometryske foarmen dy't net oer de drompel fan orizjinaliteit komt om oanspraak meitsje te kinnen op auteursrjochtlike beskerming.

== Lisinsje ==
{{Auteursrjocht standert}}</text>
      <sha1>dy7r02g60ibpquu8m8zkccx53z1p8dl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Wick: Chapter 4</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192382</id>
    <revision>
      <id>1231693</id>
      <timestamp>2026-06-07T21:23:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nije side</comment>
      <origin>1231693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26075" sha1="p9nulnlfsiyhdccxwupaqxopvq39auk" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = John Wick-Chapter 4 logo.jpg
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:John_Wick_-_Chapter_4_promotional_poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''John Wick: Chapter 4''
| regisseur                = [[Chad Stahelski]]
| produsint                = [[Basil Iwanyk]]&lt;br&gt;[[Erica Lee (produsinte)|Erica Lee]]&lt;br&gt;[[Chad Stahelski]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Shay Hatten]]&lt;br&gt;[[Michael Finch (senarioskriuwer)|Michael Finch]]
| basearre op              = 
| kamerarezjy              = [[Dan Laustsen]]
| muzyk                    = [[Tyler Bates]]&lt;br&gt;[[Joel J. Richard]]
| filmstudio               = [[Summit Entertainment]]&lt;br&gt;[[Thunder Road Films]]&lt;br&gt;[[87Eleven Entertainment]]
| distribúsje              = [[Lionsgate Films]]
| haadrollen               = [[Keanu Reeves]]&lt;br&gt; [[Donnie Yen]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Bill Skarsgård]]&lt;br&gt; [[Shamier Anderson]]&lt;br&gt; [[Hiroyuki Sanada]]&lt;br&gt; [[Ian McShane]]&lt;br&gt; [[Laurence Fishburne]]&lt;br&gt; 
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[6&amp;nbsp;maart]] [[2023]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[neo-noir]]-[[aksjefilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;(ek wat [[Russysk]], [[Japansk]] en [[Dútsk]])&lt;/small&gt;
| spyltiid                 = 169 minuten
| budget                   = $100&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $447,3&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = 1 × [[Saturn Award]]
| filmsearje               = ''[[John Wick (filmsearje)|John Wick]]''
| foarich diel             = ''[[John Wick: Chapter 3 – Parabellum|John Wick: Chapter 3 – &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Parabellum]]''
| folgjend diel            = 
}}
'''''John Wick: Chapter 4''''' of koartwei '''''John Wick 4''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[neo-noir]]-[[aksjefilm]] út [[2023]] ûnder [[rezjy]] fan [[Chad Stahelski]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Keanu Reeves]] en [[Donnie Yen]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut &quot;John Wick: Haadstik&amp;nbsp;4&quot;. De [[film]] is it fjirde diel út 'e [[John Wick (filmsearje)|''John Wick''-filmsearje]], en folget as sadanich op ''[[John Wick: Chapter&amp;nbsp;3&amp;nbsp;– Parabellum]]'' út [[2019]]. It [[plot|ferhaal]] folget de [[dea]]waande [[hiermoardner]] John Wick, dy't syn fijannen ferrast mei it feit dat er noch libbet. Hy giet fierder mei syn syktocht nei [[wraak]] op 'e 'Hege Tafel', in ynternasjonaal komitee dat oan it haad stiet fan 'e wrâldwide [[organisearre misdie]]. ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' krige fan 'e [[filmkritisy]] oer it algemien positive [[resinsje]]s en wie yn 'e [[bioskopen]] in grut [[kommersje]]el súkses.

==Plot==
&lt;small&gt;(De film begjint op it punt dêr't ''[[John Wick: Chapter 3 – Parabellum]]'' einige.)&lt;/small&gt;

Yn [[New York (stêd)|New York]] betteret de [[dea]]waande [[hiermoardner]] John Wick op nei't er delsketten is troch syn [[freonskip|freon]] Winston Scott, de [[hotelmanager]] fan it New York Continental (dat in front foar de [[ûnderwrâld (misdie)|ûnderwrâld]] is). Hy nimt Winson neat nei, dy't die wat er dwaan moast om sels te oerlibjen. Dêrta moast er nei it pipen dûnsje fan 'e Hege Tafel, it ynternasjonale komitee dat wrâldwiid sizzenskip hat oer de [[organisearre misdie]]. Wick sit [[ûnderdûken|ûnderdûkt]] op 'e noed fan 'e saneamde 'kening fan 'e [[Bowery]]', dy't syn eigen griven tsjin 'e Hege Tafel hat (sjoch: ''[[John Wick: Chapter 3 – Parabellum]]''). Wannear't Wick genôch oansterke is, fasilitearret de kening fan 'e Bowery syn ôfreis nei [[Marokko]], dêr't Wick djip yn 'e [[woastyn]] de Aldste deadet, dejinge dy't &quot;boppe de Tafel&quot; stiet. Yn reäksje dêrop stelt de Hege Tafel de jonge [[Frankryk|Frânske]] [[ealman]] Vincent Bisset [[markys]] de Gramont oan om regaad te meitsjen. Hy kriget dêrby de frije hân.

Gramont reizget nei New York en ûntbiedt Winston by him. Dy syn freon Charon, de [[konsjerzje]] fan it New York Continental, giet mei him, hoewol't Winston him dat ûntriedt. Gramont [[beskrobbing|beskrobbet]] Winston foar syn falen om Wick te deadzjen. Mei't er fermoedet dat de freonskip tusken Winston en Wick by dat falen in rol spile hat, ûntnimt er Winston syn posysje as hotelmanager en lit er it Hotel Continental [[ûntploffing|opblaze]]. Winston wurdt [[ekskommunisearre]] fan 'e ûnderwrâld, mar ynstee fan Winston te fermoardzjen, sjit Gramont as ekstra straf ynstee Charon dea. Neitiid ûntbiedt Gramont Caine, in oare âlde freon fan Wick, in [[blinens|bline]] hiermoardner dy't net mear wurket en in tebeklutsen libben liedt. Gramont [[bedriging (misdriuw)|bedriget]] Mia, de [[dochter]] fan Caine mei de dea, en wit Caine op dy manear safier te krijen dat er de opdracht oannimt om John Wick út 'e wei te romjen.
{{Plotbedjer film}}
Underwilens is Wick tydlik ûnderdûkt yn it Osaka Continental yn it [[Japan]]ske [[Osaka]], dêr't in oare âlde freon fan sines, Koji Shimazu, de manager is. Caine ken Wick lykwols goed en kin útriddenearje wêr't er him ophâlde moat. Mei in grutte kloft mannen fan Gramont, oanfierd troch dy syn trewant Chidi, en dêrtopta in [[kommando]]-ienheid fan 'e Hege Tafel, arrivearret Caine yn it Osaka Continental om it hotel te trochsykjen. Shimazu wegeret lykwols syn meiwurking, ta konsternaasje fan syn dochter Akira, dy't syn konsjerzje is. In gefjocht brekt út, wêrby't it meastepart fan 'e mannen fan Gramont en de Hege Tafel omkomme, mar itselde jildt foar Shimazu syn mannen. Wick deadet gâns fijannen en rekket úteinlings yn in gefjocht ferwikkele mei Caine, mar wit dyselde ôf te skodzjen. Bûtendoar wurdt er op in hier nei deade troch inkele kommando's fan 'e Hege Tafel, mar syn libben wurdt rêden troch in [[preemjejager]] mei in [[Dútske hardershûn]] dy't himsels &quot;Nimmen&quot; (&quot;''Nobody''&quot;) neamt. Dyselde jout oan dat er fan doel is om Wick sels te deadzjen wannear't de priis op syn holle dêr heech genôch foar is. Shimazu rekket slaande deilis mei Caine en twingt de bline hiermoardner om him te deadzjen. Inkeld Wick en in ferwûne Akira witte út it Osaka Continental te ûntkommen.

Wick keart werom nei New York, dêr't de kening fan 'e Bowery op fersyk fan Winston in moeting tusken harren beävensearret by it [[grêf]] fan Charon. Winston wol fan Wick witte wat no eins syn eindoel is. Wick antwurdet dat er alle leden fan 'e Hege Tafel fermoardzje wol, sadat er frij fan harren wêze sil. Dêrop wiist Winston derop dat der dan gewoan oare leden foar de fermoarde lju yn 't plak oansteld wurde sille. De Hege Tafel is foar Wick net te ferslaan. Ynstee fertelt Winston, dy't sûnt de moard op Charon [[wrok]]ket tsjin Gramont, Wick oer de markys. Hy wiist op 'e mooglikheid om in lid fan 'e Hege Tafel út te daagjen ta in [[duël]]. Dêrfoar moat er wol troch in oar lid fan 'e Hege Tafel oanwiisd wêze as foarfjochter. Winston suggerearret dat Wick him [[fermoedsoening|fermoedsoenet]] mei syn eigen [[misdiesyndikaat]], de [[Ruska Roma]], sadat er dêrfan de foarfjochter wurde kin. As Wick op dy manear Gramont yn in formeel duël ferslacht, kin er dêrmei syn frijheid winne.

Mei't er de goerie fan Winston oannimt, reizget Wick nei [[Berlyn]], dêr't de Ruska Roma harren [[haadkertier]] fêstige hawwe. Hy besiket Pjotr, de lieder fan it misdiesyndikaat, te wurd te krijen, mar syn [[adopsje|oannommen]] [[suster]] Katja fertelt him dat Pjotr nei de moard op 'e Aldste by wize fan ferjilding tsjin 'e famylje fan Wick fermoarde is yn opdracht fan Gramont. Wannear't er Katja it plan foarleit dat Winston betocht hat, stelt sy as betingst foar it wer opnimmen fan Wick yn 'e Ruska Roma dat er de moardner fan Pjotr om hals bringe sil. Dat is in man dy't Killa Harkan hjit en eigner is fan 'e [[nachtklub]] ''Himmel und Hölle''. Wick wurdt dêr yntrodusearre troch Katja har swijsume trewant Klaus. It docht bliken dat Caine en Nimmen him nei Berlyn ta folge binne en ek yn ''Himmel und Hölle'' arrivearre binne. De [[obesitas|obese]] Harkan besiket harren alle trije te deadzjen, wat harren twingt om gear te wurkjen. Trijeresom rûgje se de trewanten fan Harkan út, wêrnei't Wick yn in lang gejocht de taaie Harkan sels deamakket. Neitiid wurdt Wick, lykas him [[ûnthjit]]ten wie, wer oannommen as lid fan 'e Ruska Roma.

It is Winston dy't Gramont opsiket om him de útdaging ta it duël te bringen. Hy [[manipulaasje|manipulearret]] de markys, dy't earst ûnwillich liket om 'e útdaging oan te nimmen, om dat dochs te dwaan. As ûnderdiel fan 'e ôfspraken betinget er dat John Wick by it winnen fan it duël foar de rest fan syn libben folslein frij wêze sil fan 'e Hege Tafel. Foar himsels as Wick syn sekondant betinget Winston dat it New York Continental werboud wurde sil op kosten fan 'e Hege Tafel en dat hy wer manager wurde sil. Gramont giet dêrmei akkoart. Mar nei't de oerienkomst al sletten is, wiist er op in punt dat Winston ûntkommen is: as Wick it duël ferliest, wurdt syn sekondant (d.w.s. Winston) ek [[eksekutearre]].

Der wurdt in moeting organisearre tusken Wick en Gramont yn [[Parys]], mei de Boadskipper fan 'e Hege Tafel as midsman en arbiter. Dêrby wurde de bysûnderheden fan it duël ôfsprutsen. Der sil fochten wurde mei [[duëllearpistoal]]en by [[sinne-opgong]] by de [[Sacré-Cœur (Parys)|Sacré-Cœur]]. Gramont makket gebrûk fan in mêsk yn 'e regels om persoanlike dielname oan it duël te ûntrinnen en ynstee in plakferfanger oan te wizen: Caine. De Boadskipper warskôget Wick en Winston dat se beide eksekutearre wurde sille as Wick te let op it plak fan it duël oanwêzich is. Nei't de oaren ôfset binne, moat Gramont Caine op 'e nij mei de dea fan syn dochter bedriigje om him safier te krijen en stim yn mei de plakferfanging. Caine betinget dat hy en syn dochter nei ôfrin fan it duël foar de rest fan harren libben frij wêze sille fan 'e Hege Tafel.

De kening fan 'e Bowery arrivearret yn Parys om Wick ta te rissen mei in op maat makke [[kûgelfrij fest|kûgelfrij pak]] en in [[pistoal]] mei ûngewoane bysûnderheden. Noch hy, noch Wick of Winston meitsje har der yllúzjes oer dat Gramont besykje sil om foar te kommen dat Wick op 'e tiid de Sacré-Cœur berikke kin. De kening fan 'e Bowery jout Wick in foarsprong troch him mei in [[boat]] oer it wetter safier mooglik dy kant út te bringen. Fan it punt ôf dêr't Wick oan lân giet, moat er him sels rêde. Fan 'e [[Arc de Triomphe]] ôf klearret er him in paad troch in see fan lju dy't him besykje te fermoardzjen foar de [[priis (plysjemetoade)|priis]] dy't troch Gramont op syn holle set is. Yn 't earstoan bedraacht dy $25&amp;nbsp;miljoen, mar neigeraden dat Wick de Sacré-Cœur hieltyd deuner benei komt, docht Gramont de priis omheech oant dy úteinlik $40&amp;nbsp;miljoen bedraacht. 

Guon fan 'e mannen dy't efter Wick oan sitte, wurde delsketten troch Nimmen, dy't foarkomme wol dat Wick om hals brocht wurdt ear't de priis him heech genôch is. Wannear't de priis $35&amp;nbsp;miljoen bedraacht, giet Nimmen sels ek efter Wick oan, mar as Wick op in stuit kieze moat tusken it delsjitten fan Nimmen en it delsjitten fan Chidi, dy't risselwearret om 'e hûn fan Nimmen ôf te meitsjen, kiest Wick derfoar om 'e hûn te rêden en jout er Nimmen dêrmei in kâns om him te deadzjen. Dêrop beslút Nimmen lykwols om Wick rinne te litten. Op 't lêst moat Wick him yn 'e [[Rue Foyatier]] by in [[treppen]] fan 222 triemmen op fjochtsje, en as er sa goed as boppe is, wurdt er troch de mar licht ferwûne rekke Chidi delslein, sadat er by de treppen delkneppelet oant er wer hielendal ûnderoan is. Op dat stuit komt Caine opdaagjen, dy't der fanwegen syn eigen oerienkomst mei Gramont baat by hat dat it duël útfochten wurdt. Mei help fan Caine en Nimmen fjochtet Wick him jitris in wei nei de top fan 'e treppen. By de fjochtpartij rekket Chidi ûnder fuotten en wurdt yn it [[skamstreek|krús]] biten wurdt troch Nimmens hûn, wêrnei't er deasketten wurdt troch Nimmen.

Mei noch mar inkele [[sekonde]]n oer ear't de sinne opkomt, arrivearret Wick by de Sacré-Cœur. It duël wurdt holden, wêrby't Wick en Caine mei de [[rêch|rêgen]] nei inoar ta stean geane en elts tritich passen foarút rinne. Dêrnei draaie se har om en op it befel (&quot;Fjoer!&quot;) fan 'e Boadskipper besjitte se inoar mei antike duëllearpistoalen (dêr't mar ien [[kûgel]] yn kin). Op twaris tritich passen ôfstân bringe se inoar inkeld [[skampskot]]ten ta. Dêrop krije se opdracht om tsien passen nei inoar ta te rinnen. Op twaris tweintich passen ôfstân reitsje se inoar wol, mar net fataal. Dan moatte se nochris tsien passen foarút rinne. Op twaris tsien passen ôfstân rekket Caine Wick yn 'e [[búk]]. Wick komt te fallen, en Gramont fearret op en easket it rjocht op om it fan syn plakferfanger Caine oer te nimmen en Wick it [[genedeskot]] ta te tsjinjen. Hy rint nei Wick ta om him fan tichteby dea te sjitten, mar dan bringt Wick syn eigen pistoal omheech en docht bliken dat hy de trêde kear de [[trekker (fjoerwapen)|trekker]] net oerhelle hat. No docht er dat wol en sjit er Gramont tusken de eagen. De markys falt dea del.

De Boadskipper, dy't earder al syn [[argewaasje]] oer it [[hâlden en dragen]] fan Gramont oan 'e markys sels blike litten hie, stelt skodholjend fêst dat it duël beëinige is. Wick is frij fan al syn ferplichtings oan 'e Hege Tafel, en itselde jildt foar Caine en syn dochter. Winston kriget syn nije hotel en sil syn âlde funksje fan manager weromkrije. De Boadskipper en syn assistinten jouwe har ôf. Wick seit tsjin Caine dat er fan him (Caine) wat te goede hat, en Caine befêstiget dat dat sa is ear't er fuortgiet om syn [[wûne]]n fersoargje te litten. Wick freget oan Winston oft dy him thúsbringe wol, en Winston seit dat ta. Dêrnei strompelet Wick, dy't troch de trêde kûgel fan Caine fataal ferwûne rekke is, in eintsje by de Sacré-Cœur wei. Syn lêste [[tinzen]] besteget er oan syn [[ferstoarn]]e [[oarehelte|frou]] Helen. Winston hâldt wurd en [[ferfier]]t it [[stoflik omskot]] fan Wick nei New York, dêr't Wick njonken Helen [[begroeven]] wurdt. Syn [[grêf]] wurdt besocht troch Winston en de kening fan 'e Bowery, dy't no foar de hûn soarget dy't Wick earder oannommen hie.

Yn in [[sêne]] dy't nei de [[ôftiteling]] folget, keart Caine yn Parys werom nei hûs om him wer by syn dochter Mia te jaan, mei wa't er jierrenlang gjin kontakt hân hat om't er har net yn gefaar bringe woe. Ear't er har berikke kin, wurdt er lykwols tsjinkeard troch in [[wraak]]suchtige, mei in baas [[knyft]] bewapene Akira Shimazu.

==Rolferdieling==
[[File:Keanu_Reeves_LanaDRPrimavera_310524_(22_of_147)_(53765066346)_(cropped).jpg|right|thumb|140px|[[Keanu Reeves]].]]
[[File:Donnie_Yen_Formal_(Cropped).jpeg|right|thumb|140px|[[Donnie Yen]].]]
[[File:Bill_Skarsgard_by_Gage_Skidmore_2.jpg|right|thumb|140px|[[Bill Skarsgård]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;500px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| John Wick
| [[Keanu Reeves]]
|-
| Caine
| [[Donnie Yen]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;500px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Vincent Bisset [[markys]] de Gramont
| [[Bill Skarsgård]]
|-
| &quot;Nimmen&quot;
| [[Shamier Anderson]]
|-
| Koji Shimazu
| [[Hiroyuki Sanada]]
|-
| Winston Scott
| [[Ian McShane]]
|-
| de Kening fan 'e [[Bowery]]
| [[Laurence Fishburne]]
|-
| Charon
| [[Lance Reddick]]
|-
| Akira Shimazu
| [[Rina Sawayama]]
|-
| Katja Javanavitsj
| [[Natalia Tena]]
|-
| Killa Harkan
| [[Scott Adkins]]
|-
| de Boadskipper
| [[Clancy Brown]]
|-
| Chidi
| [[Marko Zaror]]
|-
| Klaus
| [[Sven Marquardt]]
|-
| Ruska Roma-[[preester]]
| [[Andrej Kaminsky]]
|-
| Mia Caine
| [[Aimée Kwan]]
|-
| de Aldste
| [[George Georgiou]]
|-
| Helen Wick
| [[Bridget Moynahan]] &lt;small&gt;(argyfbylden)&lt;/small&gt;
|-
| [[sûmowrakselder]] yn Osaka Continental #1
| [[Tashiro Yoshinori]]
|-
| sûmowrakselder yn Osaka Continental #2
| [[Hiroki Hishofuji]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
De produksje fan ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' waard yn [[maaie]] [[2019]] oankundige troch [[filmdistribúsje|distributeur]] [[Lionsgate Films]] op basis fan it súkses fan 'e foargeande film yn 'e rige, ''[[John Wick: Chapter&amp;nbsp;3&amp;nbsp;– Parabellum]]''. Krekt as de foargearnde trije dielen út 'e [[John Wick (filmsearje)|''John Wick''-rige]] waard ek ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' wer [[regissearre]] troch [[Chad Stahelski]]. Dyselde wurke op basis fan in [[senario]] fan [[Shay Hatten]] en [[Michael Finch (senarioskriuwer)|Michael Finch]]. As [[filmprodusint|produsinten]] wiene Stahelski, [[Basil Iwanyk]] en [[Erica Lee (produsinte)|Erica Lee]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio's]] [[Summit Entertainment]], [[Thunder Road Films]] en [[87Eleven Entertainment]]. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]100&amp;nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Dan Laustsen]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Tyler Bates]] en [[Joel J. Richard]].
[[File:Jardin du Luxembourg - Paris, France - panoramio.jpg|left|thumb|250px|De [[Jardin du Luxembourg]] yn [[Parys]] wie ien fan 'e filmlokaasjes foar ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4''.]]

===Opnamen===
De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' setten op [[28&amp;nbsp;juny]] [[2021]] útein en duorren oant en mei [[27&amp;nbsp;oktober]] fan dat jier. Der waard op lokaasje filme yn [[New York (stêd)|New York]] en om utens yn [[Japan]], [[Dútslân]] en [[Frankryk]]. Om't de opnamen yn Dútslân útrûnen, moasten der twa wiken ynhelle wurde ûnder de opnamen yn [[Parys]]. Ferskate leden fan 'e [[filmcrew]] omskreaune de opnamen dêre yn 'e [[media]] as &quot;in hel&quot;. Nei't it skynt, makke [[regisseur]] [[Chad Stahelski]] de boel noch minder trochdat er om it hoartsje ymprovisearre en op it lêste momint fan gedachten feroare oangeande de filmlokaasjes. 

Yn Parys waard û.m. filme yn 'e [[Jardin du Luxembourg]], yn 'e [[Sint-Eustasiustsjerke (Parys)|Sint-Eustasiustsjerke]] en op 'e 222 triemmen tellende [[treppen]]s fan 'e [[Rue Foyatier]], dy't omheechliede nei de [[Sacré-Cœur]]. De efterfolging en [[sjitpartij]] om 'e [[Arc de Triomphe]] hinne waard net yn Parys filme, mar op in ôftanke [[fleanfjild]] by [[Berlyn]]. De fan it [[plafon]] ôf filme lange fjocht- en sjitsêne yn in leechsteand gebou yn Parys waard [[ynspiraasje (keunst)|ynspirearre]] troch it [[fideospultsje]] ''[[The Hong Kong Massacre]]'' ([[2019]]) en waard opnommen op in [[filmset]] dy't dêr spesjaal foar boud wie. Der waard ek in alternative ein fan 'e film opnommen, wêryn't it grêf fan John Wick yn 'e lêste sêne fan 'e film net troch Winston en de kening fan 'e Bowery besocht wurdt, mar troch John Wick sels, dy't syn [[dea]] yn sêne set blykt te hawwen. Mar [[testpublyk|testpubliken]] reägearren dêr sa ienriedich negatyf op dat fan dat idee ôfstapt waard.
[[File:Montmatre_bordercropped.jpg|right|thumb|180px|De [[treppen]]s yn 'e [[Rue Foyatier]] yn [[Parys]] wiene ien fan 'e filmlokaasjes foar ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4''.]]

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' waard fersoarge troch [[Lionsgate Films]]. De film gie op [[6&amp;nbsp;maart]] [[2023]] yn [[Londen]] yn [[premiêre]], en waard dêrnei op [[13&amp;nbsp;maart]] fertoand op it [[filmfestival]] [[South by Southwest]] yn [[Austin (Teksas)]]. ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' iepene op [[24&amp;nbsp;maart]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]]. It byhearrende [[soundtrack]]album ferskynde dyselde deis by [[platemaatskippij]] [[Lakeshore Records]]. ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' kaam op [[23&amp;nbsp;maaie]] [[2023]] beskikber as [[ynternet|digitale]] [[download]] en waard op [[13&amp;nbsp;juny]] fan dat jier útbrocht op [[dvd]] en [[blu-ray]].

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' oer it algemien positive [[resinsje]]s. Sa kwalifisearre [[Frank Schleck]] fan ''[[The Hollywood Reporter]]'' de film as &quot;grutter, cooler, langer&quot; en as in &quot;[[epos|epyske]] [[aksjefilm]]&quot;. Tom Jorgenson fan ''[[IGN]]'', dy't de film in 10 op in skaal fan 1 oant 10 joech, neamde it &quot;in modern epos&quot;. Op ''[[IndieWire]]'' joech Rafael Motamayor de film 5 fan 5 [[stjer (figuer)|stjerren]]. Neffens him wie it de &quot;bêste Amerikaanske aksjekaskreaker sûnt ''[[Mad Max: Fury Road]]''&quot;.
[[File:South facade of Église Saint-Eustache de Paris (25635567157).jpg|left|thumb|250px|De [[Sint-Eustasiustsjerke (Parys)|Sint-Eustasiustsjerke]] yn [[Parys]] wie ien fan 'e filmlokaasjes foar ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4''.]]

[[Richard Roeper]] fan 'e ''[[Chicago Sun-Times]]'' parte ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' 'mar' 3 fan 4 stjerren ta. Syn wichtichste punt fan [[krityk]] wie de lange spyldoer fan 169&amp;nbsp;[[minuten]]. Hy skreau: &quot;Earne yn 'e folslein ûnnedige, blastige spyldoer fan ''John Wick&amp;nbsp;IV'' sit in briljante, ôfslanke, 100&amp;nbsp;minuten duorjende klassiker […] wêrfan't de, tajûn: sikestûkjende, aksjesênes net sa lang trochgûnzje dat se hast ferfeelsum wurde.&quot; [[Richard Brody]] fan it [[tydskrift]] ''[[The New Yorker]]'' hie mingde gefoelens oer it meastepart fan 'e film, mar fûn dat de &quot;tûzelsinnich yntinse […] en sensasjonele&quot; ein de rest fan 'e film de muoite wurdich makket.

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' in tige heech goedkarringspersintaazje fan 94%, basearre op 374 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: &quot;[Dizze film] heapet mear op fan alles en suggerearret dat, as it giet om in kreas klaaide [[Keanu Reeves]] dy't syn fijannen útskeakelet yn in deadlike balletstyl, der gjin sprake wêze kin fan té folle.&quot; Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' in goedkarringspersintaazje fan 78%, basearre op 58 resinsjes.

==Resultaat==
[[File:Arc de Triomphe, Paris 21 October 2010.jpg|right|thumb|250px|De efterfolgings- anneks fjochtsêne om 'e [[Arc de Triomphe]] hinne waard eins filme op in ôftanke [[fleanfjild]] by [[Berlyn]].]]
===Opbringst===
''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]187,1&amp;nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $260,2&amp;nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $447,3&amp;nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $100&amp;nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $347,3&amp;nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte.

===Prizen===
''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' waard yn [[2024]] nominearre foar de [[Golden Globe]] foar bêste [[sinema]]tyske en [[kommersje]]le prestaasje. By de [[Saturn Award]]s waard ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' nominearre foar [[priis (ûnderskieding)|prizen]] yn 5 [[kategory]]en, wêrûnder bêste [[aksjefilm|aksje]]- of [[aventoerefilm]], bêste [[akteur]] ([[Keanu Reeves]]), bêste [[filmmontaazje]] en bêste [[produksje-ûntwerp]]. De film wûn de Saturn Award foar bêste thúsmediarelease. ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' waard fierders nominearre foar de [[Screen Actors Guild Award]] foar bêste groep [[stuntlju]], 3 [[People's Choice Award]]s en in [[MTV Movie Award]]. 

==Ferfolch==
Oarspronklik wie it de bedoeling dat ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' en ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;5'' efterinoaroan filme wurde soene. De [[koroanafiruspandemy (2019-2023)|koroanapandemy]] soarge lykwols foar safolle opûnthâld dat de produsinten úteinlik fan dat idee ôfstapten. Geandewei de produksje fan ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' waard de ein fan 'e film omwurke, sadat [[haadpersoan]] John Wick op 't lêst deagiet. Nei it útkommen fan 'e film yn [[2023]] giene der lykwols om 'e safolle tiid geroften dat ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' dochs net de lêste film út 'e [[John Wick (filmsearje)|''John Wick''-filmsearje]] wêze sil. De driuwende krêft efter de mooglike weropstanning út 'e dea fan John Wick is filmstudio [[Lionsgate Films]], dy't it grutte [[kommersje]]le súkses fan ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' graach duplisearje wol. Op [[1&amp;nbsp;april]] [[2025]] makke [[Adam Fogelson]], de [[algemien direkteur]] fan Lionsgate, bekend dat der in fyfde ''John Wick''-film mei [[Chad Stahelski]] as [[regisseur]] en [[Keanu Reeves]] as [[haadrolspiler]] yn ûntwikkeling is.

==Keppelings om utens==
* {{en}} [https://johnwick.movie/film/john-wick-4 Offisjele webside fan ''John Wick: Chapter 4'']
* {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt10366206/ Ynformaasje oer ''John Wick: Chapter 4'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/John_Wick:_Chapter_4 ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''{{PAGENAME}}''}}
{{John Wick}}

[[Kategory:Amerikaanske aksjefilm]]
[[Kategory:Neo-noir]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan Summit Entertainment]]
[[Kategory:Film fan Thunder Road Films]]
[[Kategory:Film fan Lionsgate Films]]
[[Kategory:Film fan Chad Stahelski]]
[[Kategory:Film út 2023]]
[[Kategory:Film oer in hiermoardner]]
[[Kategory:Film oer in preemjejager]]
[[Kategory:Film oer in efterfolging]]
[[Kategory:Film oer hûnen]]
[[Kategory:Film oer blinens]]
[[Kategory:Film oer kung fu]]
[[Kategory:Film oer heiten en dochters]]
[[Kategory:Film oer freonskip]]
[[Kategory:Film oer wraak]]
[[Kategory:Film oer moard]]
[[Kategory:Film oer de organisearre misdie]]
[[Kategory:Film oer de yakuza]]
[[Kategory:Film oer de Russyske maffia]]
[[Kategory:Film oer in duël]]</text>
      <sha1>p9nulnlfsiyhdccxwupaqxopvq39auk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1231702</id>
      <parentid>1231693</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T22:59:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[]] oars</comment>
      <origin>1231702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26079" sha1="q4psmhb4dt590nai2hyo6mj7f6ymfnv" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = John Wick-Chapter 4 logo.jpg
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:John_Wick_-_Chapter_4_promotional_poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''John Wick: Chapter 4''
| regisseur                = [[Chad Stahelski]]
| produsint                = [[Basil Iwanyk]]&lt;br&gt;[[Erica Lee (produsinte)|Erica Lee]]&lt;br&gt;[[Chad Stahelski]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Shay Hatten]]&lt;br&gt;[[Michael Finch (senarioskriuwer)|Michael Finch]]
| basearre op              = 
| kamerarezjy              = [[Dan Laustsen]]
| muzyk                    = [[Tyler Bates]]&lt;br&gt;[[Joel J. Richard]]
| filmstudio               = [[Summit Entertainment]]&lt;br&gt;[[Thunder Road Films]]&lt;br&gt;[[87Eleven Entertainment]]
| distribúsje              = [[Lionsgate Films]]
| haadrollen               = [[Keanu Reeves]]&lt;br&gt; [[Donnie Yen]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Bill Skarsgård]]&lt;br&gt; [[Shamier Anderson]]&lt;br&gt; [[Hiroyuki Sanada]]&lt;br&gt; [[Ian McShane]]&lt;br&gt; [[Laurence Fishburne]]&lt;br&gt; 
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[6&amp;nbsp;maart]] [[2023]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[neo-noir]]-[[aksjefilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;(ek wat [[Russysk]], [[Japansk]] en [[Dútsk]])&lt;/small&gt;
| spyltiid                 = 169 minuten
| budget                   = $100&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $447,3&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = 1 × [[Saturn Award]]
| filmsearje               = ''[[John Wick (filmsearje)|John Wick]]''
| foarich diel             = ''[[John Wick: Chapter 3 – Parabellum|John Wick: Chapter 3 – &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Parabellum]]''
| folgjend diel            = 
}}
'''''John Wick: Chapter 4''''' of koartwei '''''John Wick 4''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[neo-noir]]-[[aksjefilm]] út [[2023]] ûnder [[rezjy]] fan [[Chad Stahelski]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Keanu Reeves]] en [[Donnie Yen]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut &quot;John Wick: Haadstik&amp;nbsp;4&quot;. De [[film]] is it fjirde diel út 'e [[John Wick (filmsearje)|''John Wick''-filmsearje]], en folget as sadanich op ''[[John Wick: Chapter&amp;nbsp;3&amp;nbsp;– Parabellum]]'' út [[2019]]. It [[plot|ferhaal]] folget de [[dea]]waande [[hiermoardner]] John Wick, dy't syn fijannen ferrast mei it feit dat er noch libbet. Hy giet fierder mei syn syktocht nei [[wraak]] op 'e 'Hege Tafel', in ynternasjonaal komitee dat oan it haad stiet fan 'e wrâldwide [[organisearre misdie]]. ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' krige fan 'e [[filmkritisy]] oer it algemien positive [[resinsje]]s en wie yn 'e [[bioskopen]] in grut [[kommersje]]el súkses.

==Plot==
&lt;small&gt;(De film begjint op it punt dêr't ''[[John Wick: Chapter 3 – Parabellum]]'' einige.)&lt;/small&gt;

Yn [[New York (stêd)|New York]] betteret de [[dea]]waande [[hiermoardner]] John Wick op nei't er delsketten is troch syn [[freonskip|freon]] Winston Scott, de [[hotelmanager]] fan it New York Continental (dat in front foar de [[ûnderwrâld (misdie)|ûnderwrâld]] is). Hy nimt Winson neat nei, dy't die wat er dwaan moast om sels te oerlibjen. Dêrta moast er nei it pipen dûnsje fan 'e Hege Tafel, it ynternasjonale komitee dat wrâldwiid sizzenskip hat oer de [[organisearre misdie]]. Wick sit [[ûnderdûken|ûnderdûkt]] op 'e noed fan 'e saneamde 'kening fan 'e [[Bowery]]', dy't syn eigen griven tsjin 'e Hege Tafel hat (sjoch: ''[[John Wick: Chapter 3 – Parabellum]]''). Wannear't Wick genôch oansterke is, fasilitearret de kening fan 'e Bowery syn ôfreis nei [[Marokko]], dêr't Wick djip yn 'e [[woastyn]] de Aldste deadet, dejinge dy't &quot;boppe de Tafel&quot; stiet. Yn reäksje dêrop stelt de Hege Tafel de jonge [[Frankryk|Frânske]] [[ealman]] Vincent Bisset [[markys]] de Gramont oan om regaad te meitsjen. Hy kriget dêrby de frije hân.

Gramont reizget nei New York en ûntbiedt Winston by him. Dy syn freon Charon, de [[konsjerzje]] fan it New York Continental, giet mei him, hoewol't Winston him dat ûntriedt. Gramont [[beskrobbing|beskrobbet]] Winston foar syn falen om Wick te deadzjen. Mei't er fermoedet dat de freonskip tusken Winston en Wick by dat falen in rol spile hat, ûntnimt er Winston syn posysje as hotelmanager en lit er it Hotel Continental [[ûntploffing|opblaze]]. Winston wurdt [[ekskommunisearre]] fan 'e ûnderwrâld, mar ynstee fan Winston te fermoardzjen, sjit Gramont as ekstra straf ynstee Charon dea. Neitiid ûntbiedt Gramont Caine, in oare âlde freon fan Wick, in [[blinens|bline]] hiermoardner dy't net mear wurket en in tebeklutsen libben liedt. Gramont [[bedriging (misdriuw)|bedriget]] Mia, de [[dochter]] fan Caine mei de dea, en wit Caine op dy manear safier te krijen dat er de opdracht oannimt om John Wick út 'e wei te romjen.
{{Plotbedjer film}}
Underwilens is Wick tydlik ûnderdûkt yn it Osaka Continental yn it [[Japan]]ske [[Osaka]], dêr't in oare âlde freon fan sines, Koji Shimazu, de manager is. Caine ken Wick lykwols goed en kin útriddenearje wêr't er him ophâlde moat. Mei in grutte kloft mannen fan Gramont, oanfierd troch dy syn trewant Chidi, en dêrtopta in [[kommando]]-ienheid fan 'e Hege Tafel, arrivearret Caine yn it Osaka Continental om it hotel te trochsykjen. Shimazu wegeret lykwols syn meiwurking, ta konsternaasje fan syn dochter Akira, dy't syn konsjerzje is. In gefjocht brekt út, wêrby't it meastepart fan 'e mannen fan Gramont en de Hege Tafel omkomme, mar itselde jildt foar Shimazu syn mannen. Wick deadet gâns fijannen en rekket úteinlings yn in gefjocht ferwikkele mei Caine, mar wit dyselde ôf te skodzjen. Bûtendoar wurdt er op in hier nei deade troch inkele kommando's fan 'e Hege Tafel, mar syn libben wurdt rêden troch in [[preemjejager]] mei in [[Dútske hardershûn]] dy't himsels &quot;Nimmen&quot; (&quot;''Nobody''&quot;) neamt. Dyselde jout oan dat er fan doel is om Wick sels te deadzjen wannear't de priis op syn holle dêr heech genôch foar is. Shimazu rekket slaande deilis mei Caine en twingt de bline hiermoardner om him te deadzjen. Inkeld Wick en in ferwûne Akira witte út it Osaka Continental te ûntkommen.

Wick keart werom nei New York, dêr't de kening fan 'e Bowery op fersyk fan Winston in moeting tusken harren beävensearret by it [[grêf]] fan Charon. Winston wol fan Wick witte wat no eins syn eindoel is. Wick antwurdet dat er alle leden fan 'e Hege Tafel fermoardzje wol, sadat er frij fan harren wêze sil. Dêrop wiist Winston derop dat der dan gewoan oare leden foar de fermoarde lju yn 't plak oansteld wurde sille. De Hege Tafel is foar Wick net te ferslaan. Ynstee fertelt Winston, dy't sûnt de moard op Charon [[wrok]]ket tsjin Gramont, Wick oer de markys. Hy wiist op 'e mooglikheid om in lid fan 'e Hege Tafel út te daagjen ta in [[duël]]. Dêrfoar moat er wol troch in oar lid fan 'e Hege Tafel oanwiisd wêze as foarfjochter. Winston suggerearret dat Wick him [[fermoedsoening|fermoedsoenet]] mei syn eigen [[misdiesyndikaat]], de [[Ruska Roma]], sadat er dêrfan de foarfjochter wurde kin. As Wick op dy manear Gramont yn in formeel duël ferslacht, kin er dêrmei syn frijheid winne.

Mei't er de goerie fan Winston oannimt, reizget Wick nei [[Berlyn]], dêr't de Ruska Roma harren [[haadkertier]] fêstige hawwe. Hy besiket Pjotr, de lieder fan it misdiesyndikaat, te wurd te krijen, mar syn [[adopsje|oannommen]] [[suster]] Katja fertelt him dat Pjotr nei de moard op 'e Aldste by wize fan ferjilding tsjin 'e famylje fan Wick fermoarde is yn opdracht fan Gramont. Wannear't er Katja it plan foarleit dat Winston betocht hat, stelt sy as betingst foar it wer opnimmen fan Wick yn 'e Ruska Roma dat er de moardner fan Pjotr om hals bringe sil. Dat is in man dy't Killa Harkan hjit en eigner is fan 'e [[nachtklub]] ''Himmel und Hölle''. Wick wurdt dêr yntrodusearre troch Katja har swijsume trewant Klaus. It docht bliken dat Caine en Nimmen him nei Berlyn ta folge binne en ek yn ''Himmel und Hölle'' arrivearre binne. De [[obesitas|obese]] Harkan besiket harren alle trije te deadzjen, wat harren twingt om gear te wurkjen. Trijeresom rûgje se de trewanten fan Harkan út, wêrnei't Wick yn in lang gejocht de taaie Harkan sels deamakket. Neitiid wurdt Wick, lykas him [[ûnthjit]]ten wie, wer oannommen as lid fan 'e Ruska Roma.

It is Winston dy't Gramont opsiket om him de útdaging ta it duël te bringen. Hy [[manipulaasje|manipulearret]] de markys, dy't earst ûnwillich liket om 'e útdaging oan te nimmen, om dat dochs te dwaan. As ûnderdiel fan 'e ôfspraken betinget er dat John Wick by it winnen fan it duël foar de rest fan syn libben folslein frij wêze sil fan 'e Hege Tafel. Foar himsels as Wick syn sekondant betinget Winston dat it New York Continental werboud wurde sil op kosten fan 'e Hege Tafel en dat hy wer manager wurde sil. Gramont giet dêrmei akkoart. Mar nei't de oerienkomst al sletten is, wiist er op in punt dat Winston ûntkommen is: as Wick it duël ferliest, wurdt syn sekondant (d.w.s. Winston) ek [[eksekutearre]].

Der wurdt in moeting organisearre tusken Wick en Gramont yn [[Parys]], mei de Boadskipper fan 'e Hege Tafel as midsman en arbiter. Dêrby wurde de bysûnderheden fan it duël ôfsprutsen. Der sil fochten wurde mei [[duëllearpistoal]]en by [[sinne-opgong]] by de [[Sacré-Cœur (Parys)|Sacré-Cœur]]. Gramont makket gebrûk fan in mêsk yn 'e regels om persoanlike dielname oan it duël te ûntrinnen en ynstee in plakferfanger oan te wizen: Caine. De Boadskipper warskôget Wick en Winston dat se beide eksekutearre wurde sille as Wick te let op it plak fan it duël oanwêzich is. Nei't de oaren ôfset binne, moat Gramont Caine op 'e nij mei de dea fan syn dochter bedriigje om him safier te krijen en stim yn mei de plakferfanging. Caine betinget dat hy en syn dochter nei ôfrin fan it duël foar de rest fan harren libben frij wêze sille fan 'e Hege Tafel.

De kening fan 'e Bowery arrivearret yn Parys om Wick ta te rissen mei in op maat makke [[kûgelfrij fest|kûgelfrij pak]] en in [[pistoal]] mei ûngewoane bysûnderheden. Noch hy, noch Wick of Winston meitsje har der yllúzjes oer dat Gramont besykje sil om foar te kommen dat Wick op 'e tiid de Sacré-Cœur berikke kin. De kening fan 'e Bowery jout Wick in foarsprong troch him mei in [[boat]] oer it wetter safier mooglik dy kant út te bringen. Fan it punt ôf dêr't Wick oan lân giet, moat er him sels rêde. Fan 'e [[Arc de Triomphe]] ôf klearret er him in paad troch in see fan lju dy't him besykje te fermoardzjen foar de [[priis (plysjemetoade)|priis]] dy't troch Gramont op syn holle set is. Yn 't earstoan bedraacht dy $25&amp;nbsp;miljoen, mar neigeraden dat Wick de Sacré-Cœur hieltyd deuner benei komt, docht Gramont de priis omheech oant dy úteinlik $40&amp;nbsp;miljoen bedraacht. 

Guon fan 'e mannen dy't efter Wick oan sitte, wurde delsketten troch Nimmen, dy't foarkomme wol dat Wick om hals brocht wurdt ear't de priis him heech genôch is. Wannear't de priis $35&amp;nbsp;miljoen bedraacht, giet Nimmen sels ek efter Wick oan, mar as Wick op in stuit kieze moat tusken it delsjitten fan Nimmen en it delsjitten fan Chidi, dy't risselwearret om 'e hûn fan Nimmen ôf te meitsjen, kiest Wick derfoar om 'e hûn te rêden en jout er Nimmen dêrmei in kâns om him te deadzjen. Dêrop beslút Nimmen lykwols om Wick rinne te litten. Op 't lêst moat Wick him yn 'e [[Rue Foyatier]] by in [[treppen]] fan 222 triemmen op fjochtsje, en as er sa goed as boppe is, wurdt er troch de mar licht ferwûne rekke Chidi delslein, sadat er by de treppen delkneppelet oant er wer hielendal ûnderoan is. Op dat stuit komt Caine opdaagjen, dy't der fanwegen syn eigen oerienkomst mei Gramont baat by hat dat it duël útfochten wurdt. Mei help fan Caine en Nimmen fjochtet Wick him jitris in wei nei de top fan 'e treppen. By de fjochtpartij rekket Chidi ûnder fuotten en wurdt yn it [[skamstreek|krús]] biten wurdt troch Nimmens hûn, wêrnei't er deasketten wurdt troch Nimmen.

Mei noch mar inkele [[sekonde]]n oer ear't de sinne opkomt, arrivearret Wick by de Sacré-Cœur. It duël wurdt holden, wêrby't Wick en Caine mei de [[rêch|rêgen]] nei inoar ta stean geane en elts tritich passen foarút rinne. Dêrnei draaie se har om en op it befel (&quot;Fjoer!&quot;) fan 'e Boadskipper besjitte se inoar mei antike duëllearpistoalen (dêr't mar ien [[kûgel]] yn kin). Op twaris tritich passen ôfstân bringe se inoar inkeld [[skampskot]]ten ta. Dêrop krije se opdracht om tsien passen nei inoar ta te rinnen. Op twaris tweintich passen ôfstân reitsje se inoar wol, mar net fataal. Dan moatte se nochris tsien passen foarút rinne. Op twaris tsien passen ôfstân rekket Caine Wick yn 'e [[búk]]. Wick komt te fallen, en Gramont fearret op en easket it rjocht op om it fan syn plakferfanger Caine oer te nimmen en Wick it [[genedeskot]] ta te tsjinjen. Hy rint nei Wick ta om him fan tichteby dea te sjitten, mar dan bringt Wick syn eigen pistoal omheech en docht bliken dat hy de trêde kear de [[trekker (fjoerwapen)|trekker]] net oerhelle hat. No docht er dat wol en sjit er Gramont tusken de eagen. De markys falt dea del.

De Boadskipper, dy't earder al syn [[argewaasje]] oer it [[hâlden en dragen]] fan Gramont oan 'e markys sels blike litten hie, stelt skodholjend fêst dat it duël beëinige is. Wick is frij fan al syn ferplichtings oan 'e Hege Tafel, en itselde jildt foar Caine en syn dochter. Winston kriget syn nije hotel en sil syn âlde funksje fan manager weromkrije. De Boadskipper en syn assistinten jouwe har ôf. Wick seit tsjin Caine dat er fan him (Caine) wat te goede hat, en Caine befêstiget dat dat sa is ear't er fuortgiet om syn [[wûne]]n fersoargje te litten. Wick freget oan Winston oft dy him thúsbringe wol, en Winston seit dat ta. Dêrnei strompelet Wick, dy't troch de trêde kûgel fan Caine fataal ferwûne rekke is, in eintsje by de Sacré-Cœur wei. Syn lêste [[tinzen]] besteget er oan syn [[ferstoarn]]e [[oarehelte|frou]] Helen. Winston hâldt wurd en [[ferfier]]t it [[stoflik omskot]] fan Wick nei New York, dêr't Wick njonken Helen [[begroeven]] wurdt. Syn [[grêf]] wurdt besocht troch Winston en de kening fan 'e Bowery, dy't no foar de hûn soarget dy't Wick earder oannommen hie.

Yn in [[sêne]] dy't nei de [[ôftiteling]] folget, keart Caine yn Parys werom nei hûs om him wer by syn dochter Mia te jaan, mei wa't er jierrenlang gjin kontakt hân hat om't er har net yn gefaar bringe woe. Ear't er har berikke kin, wurdt er lykwols tsjinkeard troch in [[wraak]]suchtige, mei in baas [[knyft]] bewapene Akira Shimazu.

==Rolferdieling==
[[File:Keanu_Reeves_LanaDRPrimavera_310524_(22_of_147)_(53765066346)_(cropped).jpg|right|thumb|140px|[[Keanu Reeves]].]]
[[File:Donnie_Yen_Formal_(Cropped).jpeg|right|thumb|140px|[[Donnie Yen]].]]
[[File:Bill_Skarsgard_by_Gage_Skidmore_2.jpg|right|thumb|140px|[[Bill Skarsgård]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;500px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| John Wick
| [[Keanu Reeves]]
|-
| Caine
| [[Donnie Yen]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;500px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Vincent Bisset [[markys]] de Gramont
| [[Bill Skarsgård]]
|-
| &quot;Nimmen&quot;
| [[Shamier Anderson]]
|-
| Koji Shimazu
| [[Hiroyuki Sanada]]
|-
| Winston Scott
| [[Ian McShane]]
|-
| de Kening fan 'e [[Bowery]]
| [[Laurence Fishburne]]
|-
| Charon
| [[Lance Reddick]]
|-
| Akira Shimazu
| [[Rina Sawayama]]
|-
| Katja Javanavitsj
| [[Natalia Tena]]
|-
| Killa Harkan
| [[Scott Adkins]]
|-
| de Boadskipper
| [[Clancy Brown]]
|-
| Chidi
| [[Marko Zaror]]
|-
| Klaus
| [[Sven Marquardt]]
|-
| Ruska Roma-[[preester]]
| [[Andrej Kaminsky]]
|-
| Mia Caine
| [[Aimée Kwan]]
|-
| de Aldste
| [[George Georgiou]]
|-
| Helen Wick
| [[Bridget Moynahan]] &lt;small&gt;(argyfbylden)&lt;/small&gt;
|-
| [[sûmowrakselder]] yn Osaka Continental #1
| [[Tashiro Yoshinori]]
|-
| sûmowrakselder yn Osaka Continental #2
| [[Hiroki Hishofuji]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
De produksje fan ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' waard yn [[maaie]] [[2019]] oankundige troch [[filmdistribúsje|distributeur]] [[Lionsgate Films]] op basis fan it súkses fan 'e foargeande film yn 'e rige, ''[[John Wick: Chapter&amp;nbsp;3&amp;nbsp;– Parabellum]]''. Krekt as de foargearnde trije dielen út 'e [[John Wick (filmsearje)|''John Wick''-rige]] waard ek ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' wer [[regissearre]] troch [[Chad Stahelski]]. Dyselde wurke op basis fan in [[senario]] fan [[Shay Hatten]] en [[Michael Finch (senarioskriuwer)|Michael Finch]]. As [[filmprodusint|produsinten]] wiene Stahelski, [[Basil Iwanyk]] en [[Erica Lee (produsinte)|Erica Lee]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio's]] [[Summit Entertainment]], [[Thunder Road Films]] en [[87Eleven Entertainment]]. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]100&amp;nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Dan Laustsen]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Tyler Bates]] en [[Joel J. Richard]].
[[File:Jardin du Luxembourg - Paris, France - panoramio.jpg|left|thumb|250px|De [[Jardin du Luxembourg]] yn [[Parys]] wie ien fan 'e filmlokaasjes foar ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4''.]]

===Opnamen===
De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' setten op [[28&amp;nbsp;juny]] [[2021]] útein en duorren oant en mei [[27&amp;nbsp;oktober]] fan dat jier. Der waard op lokaasje filme yn [[New York (stêd)|New York]] en om utens yn [[Japan]], [[Dútslân]] en [[Frankryk]]. Om't de opnamen yn Dútslân útrûnen, moasten der twa wiken ynhelle wurde ûnder de opnamen yn [[Parys]]. Ferskate leden fan 'e [[filmcrew]] omskreaune de opnamen dêre yn 'e [[media]] as &quot;in hel&quot;. Nei't it skynt, makke [[regisseur]] [[Chad Stahelski]] de boel noch minder trochdat er om it hoartsje ymprovisearre en op it lêste momint fan gedachten feroare oangeande de filmlokaasjes. 

Yn Parys waard û.m. filme yn 'e [[Jardin du Luxembourg]], yn 'e [[Sint-Eustachiustsjerke (Parys)|Sint-Eustachiustsjerke]] en op 'e 222 triemmen tellende [[treppen]]s fan 'e [[Rue Foyatier]], dy't omheechliede nei de [[Sacré-Cœur]]. De efterfolging en [[sjitpartij]] om 'e [[Arc de Triomphe]] hinne waard net yn Parys filme, mar op in ôftanke [[fleanfjild]] by [[Berlyn]]. De fan it [[plafon]] ôf filme lange fjocht- en sjitsêne yn in leechsteand gebou yn Parys waard [[ynspiraasje (keunst)|ynspirearre]] troch it [[fideospultsje]] ''[[The Hong Kong Massacre]]'' ([[2019]]) en waard opnommen op in [[filmset]] dy't dêr spesjaal foar boud wie. Der waard ek in alternative ein fan 'e film opnommen, wêryn't it grêf fan John Wick yn 'e lêste sêne fan 'e film net troch Winston en de kening fan 'e Bowery besocht wurdt, mar troch John Wick sels, dy't syn [[dea]] yn sêne set blykt te hawwen. Mar [[testpublyk|testpubliken]] reägearren dêr sa ienriedich negatyf op dat fan dat idee ôfstapt waard.
[[File:Montmatre_bordercropped.jpg|right|thumb|180px|De [[treppen]]s yn 'e [[Rue Foyatier]] yn [[Parys]] wiene ien fan 'e filmlokaasjes foar ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4''.]]

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' waard fersoarge troch [[Lionsgate Films]]. De film gie op [[6&amp;nbsp;maart]] [[2023]] yn [[Londen]] yn [[premiêre]], en waard dêrnei op [[13&amp;nbsp;maart]] fertoand op it [[filmfestival]] [[South by Southwest]] yn [[Austin (Teksas)]]. ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' iepene op [[24&amp;nbsp;maart]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]]. It byhearrende [[soundtrack]]album ferskynde dyselde deis by [[platemaatskippij]] [[Lakeshore Records]]. ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' kaam op [[23&amp;nbsp;maaie]] [[2023]] beskikber as [[ynternet|digitale]] [[download]] en waard op [[13&amp;nbsp;juny]] fan dat jier útbrocht op [[dvd]] en [[blu-ray]].

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' oer it algemien positive [[resinsje]]s. Sa kwalifisearre [[Frank Schleck]] fan ''[[The Hollywood Reporter]]'' de film as &quot;grutter, cooler, langer&quot; en as in &quot;[[epos|epyske]] [[aksjefilm]]&quot;. Tom Jorgenson fan ''[[IGN]]'', dy't de film in 10 op in skaal fan 1 oant 10 joech, neamde it &quot;in modern epos&quot;. Op ''[[IndieWire]]'' joech Rafael Motamayor de film 5 fan 5 [[stjer (figuer)|stjerren]]. Neffens him wie it de &quot;bêste Amerikaanske aksjekaskreaker sûnt ''[[Mad Max: Fury Road]]''&quot;.
[[File:South facade of Église Saint-Eustache de Paris (25635567157).jpg|left|thumb|250px|De [[Sint-Eustachiustsjerke (Parys)|Sint-Eustachiustsjerke]] yn [[Parys]] wie ien fan 'e filmlokaasjes foar ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4''.]]

[[Richard Roeper]] fan 'e ''[[Chicago Sun-Times]]'' parte ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' 'mar' 3 fan 4 stjerren ta. Syn wichtichste punt fan [[krityk]] wie de lange spyldoer fan 169&amp;nbsp;[[minuten]]. Hy skreau: &quot;Earne yn 'e folslein ûnnedige, blastige spyldoer fan ''John Wick&amp;nbsp;IV'' sit in briljante, ôfslanke, 100&amp;nbsp;minuten duorjende klassiker […] wêrfan't de, tajûn: sikestûkjende, aksjesênes net sa lang trochgûnzje dat se hast ferfeelsum wurde.&quot; [[Richard Brody]] fan it [[tydskrift]] ''[[The New Yorker]]'' hie mingde gefoelens oer it meastepart fan 'e film, mar fûn dat de &quot;tûzelsinnich yntinse […] en sensasjonele&quot; ein de rest fan 'e film de muoite wurdich makket.

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' in tige heech goedkarringspersintaazje fan 94%, basearre op 374 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: &quot;[Dizze film] heapet mear op fan alles en suggerearret dat, as it giet om in kreas klaaide [[Keanu Reeves]] dy't syn fijannen útskeakelet yn in deadlike balletstyl, der gjin sprake wêze kin fan té folle.&quot; Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' in goedkarringspersintaazje fan 78%, basearre op 58 resinsjes.

==Resultaat==
[[File:Arc de Triomphe, Paris 21 October 2010.jpg|right|thumb|250px|De efterfolgings- anneks fjochtsêne om 'e [[Arc de Triomphe]] hinne waard eins filme op in ôftanke [[fleanfjild]] by [[Berlyn]].]]
===Opbringst===
''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]187,1&amp;nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $260,2&amp;nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $447,3&amp;nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $100&amp;nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $347,3&amp;nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte.

===Prizen===
''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' waard yn [[2024]] nominearre foar de [[Golden Globe]] foar bêste [[sinema]]tyske en [[kommersje]]le prestaasje. By de [[Saturn Award]]s waard ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' nominearre foar [[priis (ûnderskieding)|prizen]] yn 5 [[kategory]]en, wêrûnder bêste [[aksjefilm|aksje]]- of [[aventoerefilm]], bêste [[akteur]] ([[Keanu Reeves]]), bêste [[filmmontaazje]] en bêste [[produksje-ûntwerp]]. De film wûn de Saturn Award foar bêste thúsmediarelease. ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' waard fierders nominearre foar de [[Screen Actors Guild Award]] foar bêste groep [[stuntlju]], 3 [[People's Choice Award]]s en in [[MTV Movie Award]]. 

==Ferfolch==
Oarspronklik wie it de bedoeling dat ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' en ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;5'' efterinoaroan filme wurde soene. De [[koroanafiruspandemy (2019-2023)|koroanapandemy]] soarge lykwols foar safolle opûnthâld dat de produsinten úteinlik fan dat idee ôfstapten. Geandewei de produksje fan ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' waard de ein fan 'e film omwurke, sadat [[haadpersoan]] John Wick op 't lêst deagiet. Nei it útkommen fan 'e film yn [[2023]] giene der lykwols om 'e safolle tiid geroften dat ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' dochs net de lêste film út 'e [[John Wick (filmsearje)|''John Wick''-filmsearje]] wêze sil. De driuwende krêft efter de mooglike weropstanning út 'e dea fan John Wick is filmstudio [[Lionsgate Films]], dy't it grutte [[kommersje]]le súkses fan ''John Wick: Chapter&amp;nbsp;4'' graach duplisearje wol. Op [[1&amp;nbsp;april]] [[2025]] makke [[Adam Fogelson]], de [[algemien direkteur]] fan Lionsgate, bekend dat der in fyfde ''John Wick''-film mei [[Chad Stahelski]] as [[regisseur]] en [[Keanu Reeves]] as [[haadrolspiler]] yn ûntwikkeling is.

==Keppelings om utens==
* {{en}} [https://johnwick.movie/film/john-wick-4 Offisjele webside fan ''John Wick: Chapter 4'']
* {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt10366206/ Ynformaasje oer ''John Wick: Chapter 4'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/John_Wick:_Chapter_4 ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''{{PAGENAME}}''}}
{{John Wick}}

[[Kategory:Amerikaanske aksjefilm]]
[[Kategory:Neo-noir]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan Summit Entertainment]]
[[Kategory:Film fan Thunder Road Films]]
[[Kategory:Film fan Lionsgate Films]]
[[Kategory:Film fan Chad Stahelski]]
[[Kategory:Film út 2023]]
[[Kategory:Film oer in hiermoardner]]
[[Kategory:Film oer in preemjejager]]
[[Kategory:Film oer in efterfolging]]
[[Kategory:Film oer hûnen]]
[[Kategory:Film oer blinens]]
[[Kategory:Film oer kung fu]]
[[Kategory:Film oer heiten en dochters]]
[[Kategory:Film oer freonskip]]
[[Kategory:Film oer wraak]]
[[Kategory:Film oer moard]]
[[Kategory:Film oer de organisearre misdie]]
[[Kategory:Film oer de yakuza]]
[[Kategory:Film oer de Russyske maffia]]
[[Kategory:Film oer in duël]]</text>
      <sha1>q4psmhb4dt590nai2hyo6mj7f6ymfnv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Plak stifte yn 1770</title>
    <ns>14</ns>
    <id>192383</id>
    <revision>
      <id>1231701</id>
      <timestamp>2026-06-07T22:56:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1231701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="jn65o79vnhpf82x5hcz8csmefpyu34f" xml:space="preserve">[[Kategory:1770]]
[[Kategory:Plak stifte yn de 18e iuw|1770]]</text>
      <sha1>jn65o79vnhpf82x5hcz8csmefpyu34f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sint-Eustachiustsjerke (Parys)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192384</id>
    <redirect title="Église Saint-Eustache (Parys)" />
    <revision>
      <id>1231703</id>
      <timestamp>2026-06-07T22:59:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Église Saint-Eustache (Parys)]]</comment>
      <origin>1231703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="gy73u2sglchiqyai8swdeg5m4pa4ero" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Église Saint-Eustache (Parys)]]</text>
      <sha1>gy73u2sglchiqyai8swdeg5m4pa4ero</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Slach by Iselmonde</title>
    <ns>1</ns>
    <id>192385</id>
    <revision>
      <id>1231715</id>
      <timestamp>2026-06-08T08:56:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Iselmûn */ nije seksje</comment>
      <origin>1231715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="154" sha1="pyqhnx3ex3re0msotyb9sxesx6ypj8l" xml:space="preserve">== Iselmûn  ==

[[Iselmûn (eilân)]]? Of wachtsje wy op wat oars? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 8 jun 2026, 10.56 (CEST)</text>
      <sha1>pyqhnx3ex3re0msotyb9sxesx6ypj8l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sylboat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192386</id>
    <revision>
      <id>1231718</id>
      <timestamp>2026-06-08T09:37:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <comment>Dit is efkes, nei en:, dat der in begjin is om op te bouen - moatte wy sylboat grutter meitsje of [[seil]] of [[seilen]]?</comment>
      <origin>1231718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="289" sha1="4mscq2etbl61kw3idrbisjw4goaq28l" xml:space="preserve">{{Stobbe}}
In '''sylboat''' is in [[boat]] dy't foar it foar yn alle gefallen in part, mar faak hielendal, oandreaun wurdt trocht [[seil|silen]]. De beheining ta in ''boat'', makket in sylboat lytser as in [[sylskip]], mar dat ûnderskie is kultuer- en tiid-ôfhinklik.

[[Kategory:Silen]]</text>
      <sha1>4mscq2etbl61kw3idrbisjw4goaq28l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ofbyld:Komboerd - Tersoal.png</title>
    <ns>6</ns>
    <id>192387</id>
    <revision>
      <id>1231723</id>
      <timestamp>2026-06-08T11:24:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <comment>Ientalich Frysk komboerd: Tersoal (2026)</comment>
      <origin>1231723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="j48ehlxijarfauq20c3dhfmujdd4r8t" xml:space="preserve">== Gearfetting ==
Ientalich Frysk komboerd: Tersoal (2026)
== Lisinsje ==
{{Auteursrjocht Frij}}</text>
      <sha1>j48ehlxijarfauq20c3dhfmujdd4r8t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Tersoal</title>
    <ns>1</ns>
    <id>192388</id>
    <revision>
      <id>1231725</id>
      <timestamp>2026-06-08T11:46:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Skiednis fan Raerderhim */ nije seksje</comment>
      <origin>1231725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="272" sha1="q0eqlelmqt0xxu15enpom644nym270t" xml:space="preserve">== Skiednis fan Raerderhim ==

Fansels witte wy wat d skiendnis fan Raerderhim wie, ear't it in selsstannich waard. Mar hoe ek liket dat stikje oer it diel te wêzn yn stee fan it plak. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 8 jun 2026, 13.46 (CEST)</text>
      <sha1>q0eqlelmqt0xxu15enpom644nym270t</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>