Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 4 176 1232752 1232699 2026-06-22T19:55:56Z Kneppelfreed 2013 /* Ferfolch */ Antwurd 1232752 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ <!-- Don't place ynterwiki directly on this page; it interferes with the discussion. Interwiki can be found in [[Berjocht:Oerlisside]]. --> {{Oerlisside}} == Uitnodiging == -------------- {| style="width:100%; text-align:center; background-color:WhiteSmoke" |- | <h3><span style="color: #000;">Kom jij ook naar de extra feestelijke nieuwjaarsborrel?</span></h3> <span style="color: #000;">Wikipedia bestaat 25 jaar! De borrel is op 17 januari in Den Bosch. <br><br>'''[[wmnl:Nieuwjaarsbijeenkomst 2026|Schrijf je uiterlijk 10 januari in]]!''' <br><br>De borrel wordt georganiseerd door Wikimedia Nederland voor alle Wikimedianen. <br>Eventuele partners zijn ook welkom.</span> | [[File:Mascot celebratory floating balloons.jpg]] |} -------------- Ik hoop dat er Friese Wikipedianen zijn die de reis naar Den Bosch kunnen maken. In elk geval zijn jullie ook van harte welkom. [[Meidogger:Ellywa|Ellywa]] ([[Meidogger oerlis:Ellywa|oerlis]]) 7 jan 2026, 21.40 (CET) == In goed begjin? == Eltsenien dy't ik noch net troffen haw: Folle Lok en Seine. As immen neat om hannen hat, kin er dan ris op [[Meidogger:Mysha/Kladblok]] sjen hoe't de plaatsjes goed komme? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 15 jan 2026, 10.03 (CET) == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16 jan 2026, 20.45 (CET) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> : Grif hawwe hja it idee dat it foar eltsenien dúdlik wêze sil, mar ik soe sizze dat it de tante-test (muoike-metoade(?)) net folbringen kin. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) == Amateurfuotbalklubs yn Fryslân == @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]], is der immen dy't de amateurfuotbalklubs yn Fryslân by de tiid bringe/ferbetterje wol? Guon klubs hawwe noch gjin side en in guon klubs binne fusearre. Ek soe it moai wêze as der in navigaasjebalkje komt fan de klubs út Fryslân of sokssawat. Ik yn alle gefallen haw der gjin nocht oan, it seit my net sa folle, mar as in Fryske wikipedy soe it baas wêze en haw soks teminsten by de tiid. Ik haw de lêste tiden dwaande west mei in soad siden en oare dingen oan it ophelpen en dêr haw ik stadichoan in bytsje myn nocht fan, want it begjint wat putsjewurk te wurden. Ik wol meikoarten ris oer dingen skriuwe dêr't ik niget oan haw. Alfêst tige tanke. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 18 jan 2026, 04.45 (CET) :@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] Ha we in list om hokker Klubs it giet? [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 18 jan 2026, 11.13 (CET) ::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk|Mysha|Drewes}} Gjin idee, ik ha ek al eefkes sjoen mar koe allinnich de Fryske list fine, dy't neffens Kneffelfreed al datearre is. Ik bin earlik sein net sa thús yn 'e sport.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 18 jan 2026, 14.38 (CET) ::::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk|Mysha}} Ik bin ek net thús yn 'e sport en fiel der gjin sprút foar. En sjoch ek ris nei dy oare siden dy't dy't by de tiid brocht wurde moatte. Totaal in krappe 125 op dit stuit. Wy hawwe ienfâldich te min meidoggers om alles by te hâlden. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 18 jan 2026, 16.26 (CET) :::::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Drewes|RomkeHoekstra|Mysha}} Ik bin net fan 'e sport en alhielendal fan it fuotbal. Ik haw yn it ferline wolris in keatsferiening of sa beskreaun, mar dat wie ynsidinteel. It lokket my net oan om hjir struktureel mei oan 'e gong. Wat kin ik sizze? Dit is myn ûnderwerp net. Drewes hat gelyk: we kinne net alles byhâlde. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 19 jan 2026, 01.46 (CET) @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]], der is dêr fierder gjin list fan dy't by de tiid brocht wurde moatte. It bêste is om se allegear eefkes bylâns te rinnen. Soks binne we ek mei de siden oer doarpen ensfh oan 'e gong. Guon dêrfan wiene sa'n 20 jier net bywurke.<br> Sa besteane bygelyks [[Bolswardia]] en [[CAB]] net mear en binne se fusearre ta SC Bolsward. De bêste manear soe wêze om dan even nei de Nederlânske ferzje te sjen. Ja Drewes hat wier gelyk dat we net alles byhâlde kinne, mar as it heal kin, soe it moai wêze dat siden, dy't mei Fryslân te krijen hawwe, in bytsje byholden wurde. Ik soe tinke dat sokke siden wol reedlik populêr by de lêzer wêze soene. Mar hawar as it net ien oanlokket om dêr mei oan 'e gong te gean, dat ik wol jimme ek gjin wurk opkringe, it moat wol moai bliuwe fansels. --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 19 jan 2026, 20.49 (CET) :::::{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|RomkeHoekstra|Mysha}} Dan moatte we earst mar ris in list sjen te meitsjen, fan wat we ha en wat der efterhelle is. Ik bin al fan de sport mar fan it fuotbal bin ik mear fan de grutte toernoaien en de gruttere klubs. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 19 jan 2026, 09.42 (CET) ::::::{{Ping|FreyaSport}} Jo kinne [[:Kategory:Fryske_fuotbalklup]] as ynvintarisaasjelist brûke. Dat binne alle Fryske fuotbalklubs dêr't wy siden oer hawwe. Dan hoege jo net alle doarpen bylâns om te sjen oft der in artikel oer de pleatslike klub bestiet. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 20 jan 2026, 01.58 (CET) :::::::{{Ping|FreyaSport|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk|Drewes}} Moai dat jo dat oppakke wolle Freya. Eefkes in pear opmerkingen foar ús allegear: (1) miskien is it wol goed om der tenei by in bewurking wat konsekwinter om te tinken of der in fermoeden is dat it artikel by de tiid brocht wurde moat en sa ja, dan fuort eefkes dat berjocht ta te foegjen. Ferâldere artikels binne gjin reklame foar de Fryske wikipedy en ik kin my foarstelle dat soks argewaasje jout by in lêzer dêrfan, dus ek hiel moai dat Kneppelfreed dit eefkes oan 'e oarder stselde. Ik bin op it stuit wat mei Frankryk oan 'e gong en dêr kaam ik ek slim ferâldere artikels tsjin fan (grutte) plakken en sa ek mei de regio's dêre, wylst der wol lytse bewurkinkjes dien wurde. Somtiden is it ien yn eachopslach te sjen dat de ynformaasje yn in ynfoboks al aardich datearre is. (2) Sa'n berocht tafoegje is in ding, mar it moat ek dúdlik wêze wêrom"t in berjocht tafoege wurdt. Sa is it handich om - yn guon gefallen - op 'e oerlisside (as it hiel erch nedich is) of teminsten yn 'e gearfetting in regeltsje efter te litten wat der krekt by de tiid brocht wurde moat. Dat hoecht net as dat yn ien eachopslach lykas by doarpen of stêden wol te sjen is, mar by [[Kim Kardashian]] bygelyks stiet noch in berjocht dat it artikel by de tiid brocht wurde moat, wylst dêr nei it oanbringen fan it berjocht noch wol oan wurke is. In regeltsje yn 'e gearfetting lykas "by de tiid bringe" of "update nedich" seit foar in oar net altiten alles. In update yn it artikel fan bygelyks wat? As in klub fusearre is of as der mei in persoan wat feroare is, dan is it handich om dat tagelyk mei de tafoeging fan it berjocht fuort op 'e oerlisside of yn 'e gearfetting del te setten. Sadat de persoan dy't it oppakt fuort ek wit wat der barre moat.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 20 jan 2026, 08.45 (CET) :::::::: Ut dy beskriuwing lês ik dat wy in berjocht {{moatbywurke}} hawwe. Krekt hokfoar berjocht is dat? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) {{Ping|Mysha}} Mysha, dat is it berjocht: {{By de tiid}}. :::::::: {{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|Welberry|Wutsje}} Ik ha sakrekt in begjintsje makke, nei efkes neitinken ha ik besletten it wat gestrukturearder ([[Wikipedy:Wikiprojekt/Fryske amateur fuobalklups]]) oan te pakken as wat ik mei de [[PC]] en de grutte Omgongen fan it hurdfytsen dien ha. Ek om't ek ik net alhiel thús bin yn it fuotbal. Ik gean earst de kommende wiken efkes goed de brot troch en dan moat it mar ris los en hooplik komt der wat help fan bûten. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 20 jan 2026, 13.25 (CET) == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 18 jan 2026, 14.21 (CET) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 19 jan 2026, 22.01 (CET) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Oranjestêden == Wy sizze no op de haadside dat [[Oranjestêd]] de haadstêd is fan [[Arûba]] en fan [[Sint Eustaasjes]]. Dan moat dy keppeling, op de haadside, fansels al nei [[Oranjestêd]]; oars komt de lêzer by mar ien stêd út. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 9 feb 2026, 14.15 (CET) : Ik haw [[Berjocht:Wisten jo dat/wike 7]] oanpast dat dy keppelet nei [[Oranjestêd]], mar ik wit net at it berjocht om it berjocht om it bejocht dan ek oanpast wurdt. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) :: It is goedkaam. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) == Reference Previews – experiment == Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this. <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Problem === <div class="mw-collapsible-content"> In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the ^{a b} (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Assumption === <div class="mw-collapsible-content"> We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Idea === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision. When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the "x" or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker''' </gallery> When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker''' File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview''' File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview''' </gallery> By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Experiment === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews. We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps. </div> </div> We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[Meidogger:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Meidogger oerlis:Johannes Richter (WMDE)|oerlis]]) 20 feb 2026, 13.26 (CET) :As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&diff=prev&oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). --[[Meidogger:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Meidogger oerlis:Johannes Richter (WMDE)|oerlis]]) 9 mrt 2026, 14.31 (CET) :: Skriuwer wol graach in ekspiriment dwaan; ik haw gjin idee wêrom dat net op En: dien wurdt: It ekspiriment is beheind, dat de beheining op En: koe ienfâldich op mar 1% setten wurde. Mar it nuvere is dat der sein wurdt dat it barre sil; der wurdt net om tastimming frege, mar sûnder fregen wurdt dit oplein. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) :: Author would like to do an experiment; I have no idea why it isn't done at En:: The experiment is limited, so the restriction on En: could simply be set to only 1%. But the strange thing is that it is SAID to be happening; permission is not asked, this is imposed without asking. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) == Save the Date: zaterdag 20 juni 2026 Verjaardagsfeest Wikipedia 25 jaar! == Op 19 juni bestaat de Nederlandstalige Wikipedia precies 25 jaar en dat willen we vieren! Daarom nodigen we je van harte uit voor het verjaardagsfeest op zaterdag 20 juni van 12:00 tot 17:00 uur bij restaurant LE:EN in Utrecht. Inschrijving is geopend! Op [[wmnl:Verjaardagsfeest_Wikipedia_25_jaar!|deze pagina]] vind je meer informatie alsmede het inschrijfformulier. We hopen dat je erbij kunt zijn en kijken ernaar uit je te mogen verwelkomen. Tot dan! Met vriendelijke groet, Team Wikimedia Nederland [[Meidogger:JansenKirsten|JansenKirsten]] ([[Meidogger oerlis:JansenKirsten|oerlis]]) 12 mrt 2026, 11.36 (CET) : It is moai dat der romte foar in feestke is foar Nl:. Fansels is Fy: jonger: Wolle wy eat dwaan foar [[2 septimber]] [[2027]]? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) == Kaarte? == Is it [[Klaverjasse (kaartspul)]] of [[Klaverjassen (kaartspul)]]? Wat wy ek skriuwe, der binne hoe ek lju dy't it der net mei iens binne. Dat, kinne jim der eat oer sizze dêr't wy by bliuwe kinne? Perslot: der binne noch mear spultsjes om te beskriuwen. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 13 mrt 2026, 13.45 (CET) : [[Meidogger oerlis:Top8]] skreau op dy oerlisside in antwurd dat ik frege hie hjir te skriuwen: :Ik soe oanslute wolle by wat Popkema yn syn grammatika seit, mei de oanfolling dat in ynfinityf brûkt as haadwurd gjin -n krijt as er sûnder fierdere determinearders foarkomt: 'Fytse is in sûne aktiviteit mar smoke wurde je net better fan.' Datselde jildt dus ek foar ynfinitiven dy't brûkt wurde as kopkes. :As der in bywurd by de ynfinityf komt bliuwt dy sûnder -n: :'Hurd wurkje is goed foar dy.' :Of: 'Altyd mar hurd wurkje is net goed foar dy.' :Sagau't der in lidwurd of in oar bepalend wurd foar de ynfinityf komt, komt der wol in -n achter. :'Syn fytsen is ta in obsesje wurden.' :'Dat altyd mar hurde wurkjen is net geod foar dy.' :Yn myn optyk is dat de gongbere Fryske noarm. :Troch de tanimmende druk fan it Hollânsk op it Fryske systeem sjogge je hieltiid faker in -n achter in ynfinityf, ek as it net hoecht/heart. Dêr woe ik net yn meigean. :Om de regels krekt op papier te krijen (ik haw grif net alle gefallen goed útbonke) soene je in trochkrûpte grammatikus freegje moatte. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 13 mrt 2026, 17.07 (CET) ::{{Ping|Mysha}} Mar it is net in frije kar, Mysha, of in kwestje fan smaak: dit is grammatika. "Klaverjasse" is yn dit gefal simpelwei fout. "Klaverjasse" is in tiidwurd (''werkwoord''). As in wurd dat fan oarsprong in tiidwurd is, brûkt wurdt as in haadwurd (''zelfstandig naamwoord''), dan kriget it yn it Frysk in -n oan 'e ein. Dus: <span style="color:blue;">''wy klaverjasse,''</span> mar <span style="color:blue;">''Ik hâld net fan klaverjasse'''n'''.''</span> ::Tiidwurden en haadwurdlik brûkte tiidwurden komme yn it Nederlânsk ek foar. Soks wurdt yn it Frysk allinnich mar fout dien (neffens my) om't it Nederlânsk by tiidwurden altyd al in -n oan 'e ein hat, dus yn dy taal sjogge (en hearre) je it ferskil net. ::Hoe kinne je beide foarmen no útinoar hâlde as je dêr net genôch taalgefoel foar hawwe of as je gjin ''native speaker'' binne? Hiel simpel: as je der in lidwurd ("it") foar sette kinne, moat der in -n oan 'e ein. By <span style="color:blue;">''Wy klaverjasse altyd tiisdeitejûns''</span> kin der gjin lidwurd foar. By <span style="color:blue;">''Wy binne tiisdeitejûns altyd oan it klaverjasse'''n'''''</span> stiet it lidwurd der al yn en is it dúdlik dat it net <span style="color:blue;">''Wy binne tiisdeitejûns altyd oan it <span style="text-decoration: line-through;">klaverjasse</span>''</span> wêze kin. By <span style="color:blue;">''Ik hâld net fan klaverjasse'''n'''''</span> stiet der gjin lidwurd foar, mar kin it ynfoege wurde: <span style="color:blue;">''Ik hâld net fan '''it''' klaverjassen.''</span> Yn titels giet it altyd om haadwurdlik brûkt tiidwurd, omdat bgl. "klaverjassen" gjin sin is en dat wurd dus gjin tiidwurdsfunksje hawwe kin. Boppedat: wêr giet dat artikel oer? Oer '''it''' klaverjassen. ::Ik hoopje dat ik it sa dúdlik útlein haw. Sa net, skromje dan net om my der nochris nei te freegjen. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 14 mrt 2026, 20.06 (CET) ::: {{Ping|Ieneach fan &#39;e Esk}}{{Ping|Top8}}Sjoch: At hjimme beide skriuwe, dan is te sjen dat ik net freegje om't ìk dat aardich fyn, mar om't wy dúdlik hawwe moatte hoe it weze moat. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) :@Mysha Ik snap dy wol, in net-memmetaalprater freget om hâldfêst. Mar soms binne de regels net simpel en sels mei dizige grinzen. :@Ieneach fan 'e Esk Tank foar dyn útlis mar nei myn betinken makkest de saak te simpel (om didaktyske redenen miskien?). De sinnen dy't ik neamde: 'Hurd wurkje is goed foar dy.' of: 'Altyd mar hurd wurkje is net goed foar dy.' binne perfekt grammatikaal, mar it giet wol om in ynfinityf brûkt as haadwurd dy't gjin -n kriget. Neffens dyn argumint kin dat net. Sjoch ek Popkema syn 'Grammatica Fries', Utert 2006, s. 194. Dêr stiet hiel dúdlik dat yn de gefallen dat de ynfinityf 'zonder bepaaldwoord' stiet der gjin -n by hoecht. En foar kopkes dy't besteane út in ynfinityf sûnder bepaaldwurd jildt dus itselde. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 16 mrt 2026, 11.42 (CET) ::{{Ping|Mysha|Tulp8}} Tulp8, ik ha mei ferheardens jo stikje lêzen. Ik fyn "wurkjen" net sa'n goed foarbyld om't hjir yn myn omkriten troch frijwol eltsenien it hollanisme "werken" brûkt wurdt, en dat fertroebelet myn taalgefoel foar "wurkjen" wat. Mar as we "wurkjen" ferfange troch "fytsen", dan soe ik altyd sizze: "Hurd fytse'''n''' is goed foar dy" en noait "Hurd fytse is goed foar dy". Dat lêste doocht foar myn taalgefoel net. Ek: "Fytse'''n''' is in sûne aktiviteit mar smoke'''n''' wurde je net better fan." Ik wit net wat ik der fierders fan sizze kin, mar dat is neffens mý hoe't it heart. Sa't jo jo beroppe op Popkema, berop ik my op it boekje ''Tiidwurden'', in útjefte fan 'e Afûk, wêryn't op side 22 yn 'e paragraaf ''Nammefoarm + -n'' stiet: "By it brûken fan in tiidwurd as haadwurd kriget de nammefoarm ek in -n, bygelyks: It rinne'''n''' falt him swier; Prate'''n''' hâld ik net fan. Yn jo/Popkema's optyk soe dat twadde foarbyld "Prate hâldt ik net fan" wêze moatte, mar neffens de Afûk is dat net sa. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 17 mrt 2026, 01.15 (CET) :::{{Ping|Ieneach fan &#39;e Esk}}, der ferskynde in reade melding op myn skerm, mooglik wiene jo wat fan'e kaart en is hjirboppe in betizing mei de brûker {{Ping|Top8}}? [[Meidogger:Tulp8|Tulp8]] ([[Meidogger oerlis:Tulp8|oerlis]]) 20 mrt 2026, 17.32 (CET) ::::{{Ping|Tulp8}} Oeps. Sa siet it presys. Nim my net kwea-ôf. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 22 mrt 2026, 15.44 (CET) :::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]Dat boekje ''Tiidwurden'' fan de Afûk haw ik ek. It jout yn par 2.4. in ferienfâldige werjefte fan it systeem want it gefal dat in ynfinityf brûkt wurdt as haadwurd sûnder determinearder stiet der net yn. Oars, it foarbyldsintsje 'Praten hâld ik net fan' dat jo jouwe stiet net yn it boekje fan de Afûk. Boppedat is dat sintsje net in korrekt foarbyld omdat it ferhâldingswurd 'fan' strâne is. Dat heart eins by 'praten'. :::::In better foarbyld is 'Prate is goed foar har'. Dêr heart nei myn taalgefoel gjin n achter. Mar ja, as it op yndividueel taalgefoel oankomt, dan is it jowes tsjinoer mines. Noch in foarbyld: Ik fyn 'Hurd fytse is goed foar de lea' (en ek 'Hurdfytse is in moaie sport':-)) grammatikaal korrekte sinnen. Sa't ik earder sei, miskien soene wy hjir in trochkrûpte grammatikus rieplachtsje kinne. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 26 mrt 2026, 00.16 (CET) ::::::{{Ping|Top8}} Jo hawwe blykber in totaal oare útjefte fan ''Tiidwurden'', want yn myn ferzje giet it fan paragraaf 2.2.3. nei 3, dus 2.4 bestiet net. Ik kin foaryn gjin druk fine, mar ik tink dat ik de oarspronklike útjefte út 1989 haw. By my giet ik yn dizze saak om par. 4.5.2. op side 22, dêr't trije foarbylden jûn wurde: ::::::*It rinnen falt him swier. ::::::*It sliepen wol net mear. ::::::*Praten hâld ik net fan. ::::::Dat foarbyldsintsje stiet der dus wol deeglik yn. (It middelste foarbyld hie ik hjirboppe weilitten om't dat op itselde delkomt as foarbyld nû. 1.) As dat is wat jo bedoele mei "haadwurd sûnder determinearder" (en sa haw ik it al begrepen), dan wurdt ek dy foarm yn it boekje beskreaun. Dat en wêr't "fan" yn dy sin stiet, hat neffens my gjin inkele ynfloed op 'e fraach oft it haadwurdlik brûkte tiidwurd in wurdeinige -n kriget of net. Mar om jo foarbyld te nimmen: dat heart dus neffens my (en neffens de Afûk) "Praten is goed foar har" te wêzen. Dêr komme we dan, sa't jo hjirboppe al fêststelden, net fierder mei. ::::::Mar jo skriuwe hjirboppe: "''Troch de tanimmende druk fan it Hollânsk op it Fryske systeem sjogge je hieltiid faker in -n achter in ynfinityf, ek as it net hoecht/heart.''" Dêr woe ik noch al even tsjinyn gean. Neffens my is it krekt oarsom: sa't it my út myn jeugd bystiet, waard doe altyd "Praten is goed foar dy" sein, mei in -n, wylst de foarm "Prate is goed foar dy", sûnder -n, der letter geandewei ynslûpt is ûnder druk fan it Nederlânsk. Alteast, sa haw ik dat belibbe. Want it Nederlânsk makket gjin ûnderskie tusken skriuwwize en útspraak fan tiidwurden en haadwurdlik brûkte tiidwurden. Friezen ferlieze dêrtroch it besef dat dat ûnderskie bestiet en begjinne nei Nederlânsk foarbyld haadwurdlik brûkte tiidwurden út te sprekken en te skriuwen as gewoane tiidwurden. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.24 (CET) :::::::@Ieneach fan 'e Esk [1] De útjeften fan ''Tiidwurden'' dy't ik haw binne in 6ste printinge út 2000 en in 11te printinge út 2011. Jo hawwe grif in âldere fersy, sa't jo sels ek al stelle. :::::::[2] In didaktysk boekje fan de Afûk is foar my minder gesachhawwend as in wiidweidige grammatika. :::::::[3] Wy moatte earst dúdlik hawwe wêr't wy it ûniens oer binne. It giet om it as haadwurd brûkte tiidwurd sûnder determinearder. Yn de trije foarbylden dy't jo út ''Tiidwurden'' oanhelje hat de ynfinityf wol in determinearder, al is it foarsetsel 'fan' yn nr. 3 nei de ein fan de sin ta skood. :::::::[4] It giet my dus allinne om ynfinitiven as substantyf sûnder determinearder. Oer de oare gefallen binne wy it wol iens, liket my. :::::::Ik haw in pear foarbylden út de skreaune literatuer opdûkt. :::::::[a] It lidwurd 'it' is in determinearder. Dêrom is it 'It skûtsjesilen is hjoed yn Grou.' Mar Tetman de Vries sjongt: 'Skûtsjesile is myn nocht,/ lavearje en soms foar de wyn.'. Dêr wurdt de ynfinityf 'los' brûkt as haadwurd, sûnder fierdere determinearders, en Tetman sjongt dêr GJIN -n. Dat kinne je goed hearre, want oars hie er wol songen 'Skûtsjesil'n', mei in dúdlike sylabisearring fan it lêste wurdlid. Op Spotify kinne jo hearre hoe't Anneke Douma it sjongt, krekt sa't it hjir boppe stiet, sûnder -n. In parallel is dan: 'Klaverjasse is myn nocht.' :::::::[b] Yn ''De Reade Boarre'' fan Tr. Riemersma fûn ik ek in moai foarbyld (s. 457): 'Underweis fan de wein ôf springe, dat wie prachtich.' :::::::Dat is itselde as ien dy't seit: 'De hiele jûn klaverjasse, dat wie prachtich!' :::::::[5] Jo analyse fan de ynfloed fan it Nederlânsk is nijsgjirrich. It soe kinne dat dy ynfloed sa wurket. Mar ik gean ôf op hoe't de dingen yn it Frysk sein wurde (waarden), en, sa't jo sizze, der is yn de útspraak in dúdlik ferskil, sa't Tetman en Anneke Douma hearre litte. En by harren is de útspraak sûnder n wier gjin ynterferinsje mei it Nederlânsk. :::::::[6] Sa't ik earder ek al útstelde, miskien is it better om hjir in trochkrûpte grammatikus te rieplachtsjen. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 12 apr 2026, 22.35 (CEST) :::::::: Ik moat ris sjen wêr't ik it oersjoch fan de Afûk haw. Mar hoe ek: Sa't it my bystiet is De Reade Boarre net yn de hjoeddeiske stavering. Dat koe ynfloed hawwe. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) ::::::::: Ja, en nee: [[De Reade Bwarre]] wie yn in eigen stavering. [[Jetske Bilker]] hat yn [[2022]] in [[wertaling]] makke as [[De reade boarre]]. Wy hawwe der neat oer, núvernoch. ::::::::: Hoe fine wy sa'n trochkrûpte grammatikus? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) == Bot Flag Request for [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]] == Appologies for posting in English. Also, I could not locate a dedicated page for bot request in {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}, so I am posting here. Please direct me to the correct page if one exists. Thank you. * '''Bot name''': [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]] * '''Bot operator''': [[commons:User:SchlurcherBot]] * '''Bot task''': Automatically convert links from <code>http://</code> to <code>https://</code> (secure protocol migration) * '''Technical details''': Please see [[metawiki:User:SchlurcherBot|meta:User:SchlurcherBot]] for full details, including the expected number of affected URLs on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}. * '''Bot flags on other projects:''': [[metawiki:Steward_requests/Bot_status/2025-12#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot|Global bot status granted]]. Also flagged on [[:en:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/SchlurcherBot|English Wikipedia]], [[:en:de:Wikipedia:Bots/Anträge_auf_Botflag/Archiv/2025#2025-02-14_–_SchlurcherBot|German Wikipedia]], [[:en:fr:Wikipédia:Bot/Statut/Archive_12#(Traité)_SchlurcherBot|French Wikipedia]], [[:en:it:Wikipedia:Bot/Autorizzazioni/Archivio/2025#SchlurcherBot|Italian Wikipedia]], [[:en:pl:Wikipedia:Boty/Zgłoszenia/2025#Wikipedysta:SchlurcherBot|Polish Wikipedia]], [[:en:pt:Wikipédia:Robôs/Pedidos_de_aprovação/Arquivo/2025#SchlurcherBot|Portuguese Wikipedia]], and [[commons:Commons:Bots/Requests/SchlurcherBot2|Commons]]. For a full list, see: [[metawiki:Special:CentralAuth/SchlurcherBot|sulutil:SchlurcherBot]] * '''Comment''': The bot is globally approved and active on the top 10 Wikipedia projects. As this wiki has opted out of the global bot policy, I am requesting permission to perform these link updates on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}} as well. Please let me know if a local bot flag can be granted or if you have any questions. Thank you. [[Meidogger:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Meidogger oerlis:Schlurcher|oerlis]]) 21 mrt 2026, 16.43 (CET) :{{Ping|Drewes|Kneppelfreed}} Goeie. Dit liket my wol okee. Sille wy dit mar takenne? [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 22 mrt 2026, 17.39 (CET) ::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], ja dat liket my ek wol goed ta. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 mrt 2026, 21.07 (CET) :::Ik ha ek gjin beswier. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 23 mrt 2026, 11.24 (CET) :::: [[File:Symbol neutral vote.svg|18px]] [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) - Ik wit it net: ik gean der fanút dat at immen keazen hat foar "http:", dat dêr dan in grûn foar is. Mar at der sein wurdt dat der al ferskate tapassings foar binne, dan nim ik oan dat sokke problemen al fûn binne. (Wie der berjocht dêr't ik dat "neutraal" mei dwaan koe?) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) :::: {{Neutraal}} [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) ::::: Ik leau net dat dêr al in berjocht foar bestiet, mar fiel jo frij om it oan te meitsjen. Wat dizze diskusje fierders oangiet: foarstel is oannommen. Ik sil ris sjen oft ik "bot flag" aktivearre krij. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.00 (CET) :::::{{Ping|Schlurcher}} Hello. We (the aministrators of this Wikipedia) talked it over and decided to grant your request. I believe I have taken care of it, but I've never done this before (we don't get many bot flag requests, in fact almost none). So if there is a problem, please let me know. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.34 (CET) ::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Thanks for confirming, everything looks fine. --[[Meidogger:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Meidogger oerlis:Schlurcher|oerlis]]) 26 mrt 2026, 22.48 (CET) Ik tocht al; grif hawwe wy dêr wat foar: It wie: "foar" {{foar}}; "tsjin" {{tsjin}} ; en "neutraal" {{neutraal}}. (No opnaam yn de list fan berjochten.) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) :Moat dat "Neutraal" net "Unthâlding" wurde? [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 28 mrt 2026, 21.02 (CET) :: Dit is hoe't @[[Meidogger:J'88|J'88]] it makke hat, 15 jier lyn. Fansels kin it ek {{Unthâlde}} wêze, mar dan komme wy wer by de stavering fan it tiidwurd. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) :[[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 30 mrt 2026, 12.11 (CEST) == Beursaanvraag Wikimania 2026 geopend == Van 21 - 25 juli vindt [[wikimania:2026:Wikimania|Wikimania]] in Parijs plaats, de jaarlijkse wereldwijde conferentie voor iedereen die betrokken is bij een of meerdere Wikimedia-projecten. Wikimedia Nederland stelt een beperkt aantal beurzen beschikbaar voor reis- en verblijfskosten voor het hoofdprogramma van 23–25 juli. Je kunt tot uiterlijk zondag 12 april een beurs aanvragen. [[wmnl:Wikimania_2026|Meer informatie over de beursaanvraag vind je op de verenigingswiki]]. [[Meidogger:JansenKirsten|JansenKirsten]] ([[Meidogger oerlis:JansenKirsten|oerlis]]) 23 mrt 2026, 15.06 (CET) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Unsichtber? == Is der immen dy sjen kin dat ik dizze bewurking makke haw [[Oerlis:1918]]? Ik kin it sjen at ik der sels hinne gean, en ik sjoch it ek yn myn Bydragen, mar by myn Folchlist stiet it der net by, en by Koartlyn feroare ek net. Immen in idee? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 2 apr 2026, 12.40 (CEST) : It is núver: It is no sa'n skoft letter dat net mear te sjen is of Koartlyn feroare it hie, mar oarsom hat der yn de tuskentiid net ien west dy't sei: "Ja it is goed!" of "Nee, wêr prate jo fan?". Is der no wier net ien dy't sels mar sjen kin at der wat stiet op [[Oerlis:1918]]? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 3 apr 2026, 19.11 (CEST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 26 apr 2026, 02.57 (CEST) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> : Ekskuzes foar it skriuwen yn it Ingelsk. Help asjebleaft mei it oersetten nei jo taal. Op it stuit wurdt in fersyk om kommentaar behannele om te besluten oer in wrâldwiid AI-belied. Tankewol. (Neffens Google translate. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])) == InternetArchiveBot == Ik kin net fine dat der ea eat dien is foar [[Wikipedy_oerlis:Ambassade#InternetArchiveBot]]. De man freget om botstatus, en oant no ta is der immen dy't dat in goed idea fûn, mar der bart neat, en wy binne jierren letter. === Foarstel: Jou [[Meidogger:InternetArchiveBot]] botstatus === {{Neutraal}} - [[Mysha]]. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 11 mai 2026, 16.07 (CEST)<br> {{Foar}} -[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 mai 2026, 08.45 (CEST)<br> Dan soe ik sizze dat mei de helte fan de stimmen {{Foar}}, en net ien der op tsjin, dat it foarstel dochs ris oannaam is. (Mysha, 27 maaie.)<br> {{Foar}} -[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 27 mai 2026, 17.35 (CEST)<br> {{Foar}} - [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 27 mai 2026, 18.05 (CEST) : Is der immen dy't de rjochten hat en set te bot-status oan? : No binne der dúdlik mear fòàrstanners. Is der ek immen dy't de status fan [[User:InternetArchiveBot]] feroarje kin? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) : Dat, wa hat de rjochten en feroaret in botstatus? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) :: Dat kinne rjochte-útfurders dwaan en dat binne hjir û.o. Drewes en ik. Ik moat trouwens sizze, ik ferkearde ûnder de yndruk dat dit al lang regele wie. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 4 jun 2026, 02.15 (CEST) ::: Wy moatte mar oannimme dat dat feroarsake is trochdat der in hiel stuit net ien op de ambesade wie. Doet ik dan yn allegefallen it wurdfieren oernaam haw, bin ik begûn mei eltsenien te freegjen of harren fersyk oplost wie. Ik sil no trochjaan dat it der dochs noch fan kaam is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 5 jun 2026, 14.47 (CEST) ::Ik haw it dien. InternetArchiveBot hat no botstatus op 'e Wikipedy. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 4 jun 2026, 02.18 (CEST) ::: Tank. Ik haw de side oanpast, en ik sil it trochjaan; it wie lykwols makliker at der in systeem wie dêr't wy allinnich de oersettings foar dwaan moasten. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 5 jun 2026, 14.47 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27 mai 2026, 19.14 (CEST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Boarnen en referensjes == Beste allegear, Hjoed wie ik fan plan om wer is wat artikels oer te setten. No bin ik net sa goed hoe ik boarnen en referensjes tafoege mat. Mei ik jim freegje my dêr by te helpen? Soen jim dizze foar my tafoege wolle? Ik hear graach wat mogelik is. [[Meidogger:Anoniem-NOF|Anoniem-NOF]] ([[Meidogger oerlis:Anoniem-NOF|oerlis]]) 29 mai 2026, 11.54 (CEST) :{{Ping|Anoniem-NOF}} Goeie. Wy hawwe in side [https://fy.wikipedia.org/wiki/Kategory:Berjochten Kategory:Berjochten]. Dêr fine jo it antwurd op jo fraach. Helpe wolle wy altyd [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 29 mai 2026, 16.56 (CEST) : Ik haw it/de idee dat de bysûndere saken net sa wurkje, mar hoe at [[Wikipedy:Noaten|noaten]] op harrensels wurkje is koart útlein. Faaks kin immen earne in stikje tafoegje oer hoe at it net wurket en wat it bêste alternatyf is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) {{Ping|Anoniem-NOF}} Jo meie ek dwaan wat ik by oersette artikels fan 'e Ingelske Wikipedy almeast doch, troch it ûndersteande berjocht ûnderoan de side ta te foegjen: {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/XXXXXXXXXXX ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|XXXXXXXXXXX}} }} Of as jo it fan 'e Nederlânske Wikipedy helje, moatte jo ynstee dit dwaan: {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://nl.wikipedia.org/wiki/XXXXXXXXXXX ''Bronnen, noten en/of referenties'', op dizze side]. ---- {{commonscat|XXXXXXXXXXX}} }} By de X-en yn 'e keppelings nei sawol de Ingelske of Nederlânske Wikipedy moatte jo dan fansels de namme fan it oangeande artikel neame. By de X-en op 'e twadde regel yn 'e keppeling nei Commons moatte jo de namme fan 'e kategory oer it oangeande ûnderwerp op Commons ynfoegje. As der op Commons gjin plaatsjes binne oer dit ûnderwerp, kinne de keppeling dêrhinne fansels fuortlitte. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 30 mai 2026, 00.45 (CEST) :Graach <nowiki><ref>''NAMMEREFERINSJE''</REF></nowiki> yn tekst ynfoegje en dan <nowiki></references></nowiki> ûnderoan de tekst ynfoegje, op it plak dêr't de list mei referinsjes komme moat. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 7 jun 2026, 22.55 (CEST) == 2FA: two-factor authentication == Okkerdeis krige ik in melding dat ik in ''two-factor authetication'' ynstelle moast. Tsjek eefkes jim rjochten. Foar burokraten wurde de rjochten fuorthelle, as de 2FA net ynsteld wurdt. Ik wit net oft dit foar oaren ek sa is. Mochten jim net mear de goede rjochten hawwe, jou eefkes lûd en ik meitsje it wer yn oarder. Mei in golle groetnis fan [[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 7 jun 2026, 22.58 (CEST) :{{Ping|Kening Aldgilles|Drewes}} Ja, dat e-mailtsje haw ik ek hân. It is inkeld foar ''bureaucrats'' en dy neame we hjirre [[Wikipedy:Rjochte-útfurders|rjochte-útfurders]], neffens my. Dat betsjut dat it inkeld jildt foar jo, my en Drewes. Ik haw it regele, hoewol't ik it ûnnedich panikerich fyn fan Wikimedia. Der is hjir op Wikipedia gjin jild te heljen, dat ik kin my net foarstelle dat der hackers binne dy't der sa'n wurk fan meitsje om accounts fan behearders fan in lytse Wikipedia as de Fryske te hacken poer om wat fandalisme plege te kinnen. En as se dat al dogge, sette we it gewoan wer werom. Dat ik seach de needsaak der net fan yn en ik hie der ek hielendal gjin sin oan om soks te dwaan, mar goed, je wurde twongen, dat je moatte. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 8 jun 2026, 00.53 (CEST) ::BG Ieneach, dan hawwe wy it beide foar inoar. By it lêzen fan de e-mail tocht ik itselde. Wat wy allegear net foar de goede saak dogge. :-) [[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 9 jun 2026, 23.26 (CEST) == Gjin brêge? == By my wurket it plaatsje fan de Bearinstrjitte op de foarside net. De keppeling wurket al, mar it plaatsje is op de foarside net te sjen. Oaren? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 9 jun 2026, 12.56 (CEST). By my ek net. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 9 jun 2026, 16.33 (CEST) :Ik haw in oar plaatsje nommen, in oare oplossing hie ik sa gau net. [[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 9 jun 2026, 23.34 (CEST) :: In alle gefallen sjogge wy no in plaatsje; it seit net folle, marit is better as in foutmelding. Tank. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) == Koördinaten == {{Ping|Drewes}} Dy koordinaten hie ik noch efkens litten, om't ús Geohack net wol. {{Ping|Kneppelfreed}} Mar tank foar it kaartsje. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 12 des 2025, 11.00 (CET) {{Ping|Drewes|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk}} Is de reden bekend werom't Geohack net wurket?--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 12 des 2025, 19.48 (CET) :@[[Meidogger:Mysha|Mysha]], graach dien, hjer. De koördinaten kinne jo ek oernimmen fan de Nederlânske side. @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ik begryp net wêrom't Geohack no net wurket. Ik seach it no ek krekt. It wurke foarhinne al. Ik sjoch sa gau it probleem net. Is der immen dy't it wit? [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 12 des 2025, 20.38 (CET) :{{Ping|Mysha|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes}} Nee, ikke net. Mar ik dy koördinaten en sa, dat giet my al gau boppe de pet. Is it oeral sa of allinnich op dizze side? As it oeral itselde is, hawwe se by Geohack miskien in ''bug'' en losse se it sels op. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 12 des 2025, 20.42 (CET) ::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], it skynt by ús op alle plakken, want ik haw dêr by in stikmannich plakken even neisjoen. By nl wurket er dêrfoaroer wol. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 12 des 2025, 20.47 (CET) :::{{Ping|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}} As it op nl: wol wurket, dan is der faaks by Geohack wat feroare wêrtroch it koördinateberjocht by ús (dat oars is as it koördinateberjocht op nl:, seach ik) net mear goed wurket. Mar hoe't je dat reparearje kinne sûnder dat je alle siden by del moatte dêr't it berjocht op brûkt wurdt, dat soe ik net witte. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 12 des 2025, 20.55 (CET) :::: {{Ping|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}} @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] (Ik wit net krekt wêr't der stiet wat it ferskil is tusken "Ping" en "@".) Is it allinnich by ús in probleem? Of hawwe oare W: dat probleem en hawwe dy it oplost? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) :::::{{Ping|Mysha}} Neffens my is der gjin ferskil en kinne jo beide brûke, mar earlik sein bin ik dêr net wis fan. Ik ha by de Fryske wiki leard om te pingen.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 15 des 2025, 18.45 (CET) :{{Ping|Drewes|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk}} Om't it probleem noch jimmeroan net oplost is, ha ik oan ChatGPT frege wat it probleem wêze kin. Neffens ChatGPT hat de Frysktalige wikipedy gjin eigen konfiguraasje ynsteld om koördinaten fuort troch te stjoeren nei in kaarttsjinst. It hat te krijen mei in ûntbrekkende of oare ynstelling en net mei in bug. Soks soe oankaarte wurde kinne op Phabricator (it bug-/taaksysteem van Wikimedia). Dat kin sa en ik tink dat ien fan 'e behearders dat it bêste dwaan kinne: *stap 1 gean nei: https://phabricator.wikimedia.org *stap 2 Log yn (Wikimedia-account) *stap 3 Klik op Create Task *stap 4 Plak de ûndersteande tekst *stap 5 Foegje de tags ta (dat helpt by de sichtberens) Tags: MediaWiki Wikis Maps GeoHack Kartographer fywiki '''De folgjende tekst tekst kin yn it berjocht plakt wurde.''' Title: fywiki: Coordinates link to GeoHack instead of opening a primary map service Description: On the Frisian Wikipedia (fywiki), clicking on coordinates in articles always redirects to GeoHack (toolforge.org), instead of opening a primary map service (e.g. OpenStreetMap) directly. This differs from other Wikipedias such as nlwiki, where coordinates open a map directly and GeoHack is only used as a secondary tool. Example: Article: Abdij fan Cluny (fywiki) Coordinates link to: https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=fy&params=46_40_0_N_4_42_0_E_scale:12500_type:landmark_region:FR It appears that fywiki does not have a “primary map service” configured for coordinate links, causing the default GeoHack redirect to be used. Expected behavior: Clicking on coordinates on fywiki should open a primary map service directly (e.g. OpenStreetMap), similar to nlwiki and other Wikipedias. Possible solution / investigation: Check whether fywiki has a primary map service configured for coordinates (MediaWiki / Kartographer / Wiki configuration). If missing, align fywiki’s behavior with other Wikipedias by setting a default map service. Ik hoopje dat hjir wat mei dien wurde kin.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 18 des 2025, 20.37 (CET) :: Romke, de lêste berjochten oer AI, is dat y alle gefallen, in tredde fan de antwurden ferkeard is. Om't by [[Abdij fan Cluny]] de koordinaten net funksjonearje, moat ik oannimme dat it antwurd wat jo hân hawwe yn dy tredde sit. :: De skoalle giet ticht foar it jier; dat ik winskje eltsenien noflike dagen, en yn [[2026]] hoopje ik werom te kommen om te sjen dat it oplost is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 19 des 2025, 14.00 (CET) :{{Ping|RomkeHoekstra|Drewes|Kneppelfreed}} Ik haw hjir ris even nei sjoen, mar se wolle by Phabricator myn meidoggersnamme net akseptearje om't der in apostrof yn sit. No kin ik foar dizze webside fansels in oare meidoggersnamme betinke, mar ik haw oer dit ûnderwerp sa'n bytsje doel, dat as ik fragen krij, ik dy net beäntwurdzje kinne soe. Ik brûk dy koördinaten noait en ik begryp earlik sein mar heal wat it probleem is. De keppeling wurket blykber net mear goed, dat is alles wat ik oant no ta begrepen haw. {{Ping|Kneppelfreed}}, jo hawwe hjir okkerjiers de hiele programmatuer fan 'e posysjekaarten ynsteld, dat dit seit jo nei alle gedachten mear as my; is dit ek wat dat jo oppakke kinne? As jo net wolle, sil ik it wol dwaan, mar dan taast ik folslein yn it tsjuster. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 12.31 (CET) ::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ik haw it dêre op it aljemint brocht, dus sil sjen wat dêr fierder út komt. Mar earlik sein giet soks mei ek boppe de pet. Ja, ik haw okkerjiers de posysjekaarten oan 'e praat krigen, mar dat wie mear in kwestje om de juste berjochten yn de wikipedy oan te meitsjen, en dat wiene der noch al wat, om dy posysjekaarten oan it wurk te krijen. Dit is in kwestje foar yn 'e Wikimedia dêr't ik fierders alhiel gjin ferstân fan haw. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 19 des 2025, 20.15 (CET) :::{{Ping|Kneppelfreed}} O. Ik tocht dat dit oanferwante dingen wiene. Safolle wit ik der dus fan. No, yn elts gefal tankjewol dat jo it oppakt hawwe. We sille sjen wat it opsmyt. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 20.48 (CET) ::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed}} Tige tank foar jim krewearjen. Eefkes ôfwachtsje wat der no bart. It soe moai wêze as wy dit wer oan 'e praat krije. Eefkes in fraach: binne der ek kontakten mei wikipedia dat wy harren freegje kinne oer saken dêr't by ús de kennis tekoart komt? Wy binne hjir no ienris in hiel kwetsber klubke.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 19 des 2025, 22.12 (CET) :::::{{Ping|RomkeHoekstra}} In goeie fraach. Dêr moast ik al even djip oer neitinke. Der hat in stikmannich jierren lyn ris wat west mei de haadside, dy't net mear goed werjûn waard. Doe bin ik by Meta-Wiki te rie gien, en dy hawwe doe holpen. Doe moast ik tydlik de befeiliging fan 'e haadside útsette, wit ik noch wol, sadat sy dêrmei oan it pielen koene. Ik leau dat ik dêrfoar dizze link brûkt haw: https://meta.wikimedia.org/wiki/Ask_a_question/Recent_questions , want dy haw ik teminsten opslein. Mar as jo bliuwende kontakten of in spesjale kontaktpersoan foar ús Wikipedy bedoele, nee, dy hawwe wy net. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 23.15 (CET) ::::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Ik praat fanút in stik ûnkunde en bin gjin behearder en wit ek net hokker tools jimme ta jim beskikking ha, mar is it dan net handich om earne in dielplak te hawwen dêr't jimme dizze kennis meiïnoar diele kinne? It soe spitich wêze dat de boel hjir op 'e kont leit as ien foar in skoft neat dwaan kin of omfalt of gewoan gjin nocht mear oan it wurk hat en elkenien mar omgriemt om't dêrmei de kennis ferdwûn is.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 20 des 2025, 09.17 (CET) :::::::{{Ping|RomkeHoekstra}} No, safolle ''tools'' mear as jo hawwe wy net. Wat wy dogge, ferskilt eins net safolle fan wat josels ek al dogge, allinnich kinne wy as behearder siden wiskje, skoattelje en ûntskoattelje en meidoggers útslute. Mear is it eins net. Wat jo sizze oer it dielen fan kennis, dêr hawwe jo wol in punt. Mar ik soe sa ien, twa, trije net witte wêr't wy sokke dingen krekt opskriuwe kinne dêr't behearders fan letter it weromfine kinne as se der ferlet fan hawwe. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 01.29 (CET) Dit wie it antwurd dat ik fan wikimedia weromkrigen ha: Hi @Kneppelfreed, thanks for taking the time to report this and welcome to Phabricator! "koördinaten" in the Infobox in https://fy.wikipedia.org/wiki/Abdij_fan_Cluny links to dead http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?language=fy&params=46_40_0_N_4_42_0_E_scale:12500_type:landmark_region:FR&pagename=Abdij_fan_Cluny&src=Abdij_fan_Cluny. Toolserver.org was switched off in 2014. https://fy.wikipedia.org/wiki/Berjocht:Koördinaten_yn_tekst needs updating (several outdated links), and https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Berjocht:Koördinaten&action=edit (after an unneeded redirect) uses https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Berjocht:MapsServer&action=edit which also needs several links to get updated. User scripts, gadgets, templates, modules, custom CSS are local on-wiki content. Local content is managed independently on each wiki, by each wiki community themselves. Phabricator is mostly used for MediaWiki, MediaWiki extensions, or server configuration, or by developers and teams to organize what they plan to work on. If you are looking for help with the local code on a wiki, please see https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech instead. This needs fixing on the local wiki by editing its local content. Thus I am closing this task here - thanks for your understanding! {{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} :Moai, no dan witte wy dat wy dêr net wêze moatte en it sels oplosse moatte. Ik ha fan 'e moarn in hiel skoft mei ChatGPT oan 'e gong west en nei lapen tekst en hinne en wer geskriuw binne wy der tink út (it lestige is dat ChatGPT nochal ris ferkearde folchoarders oanhâldt en somtiden wurden brûkt dy't ik net kin/koe). Mar om koart te kriemen leit neffens ChatGPT de oarsaak fan it probleem by it berjocht, dat streekrjocht nei GeoHack ferwiist. No moat der foar de oplossing earst in systeem- of ynterfaceberjocht oanmakke wurde (dêr ha ik gjin rjochten foar, dus dat sil troch ien fan jimme dien wurde moatte. Sa'n ynterfaceberjocht wurdt as folget oanmakke (mei format MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label): * stap 1: gean nei: https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label * stap 2: klik op bewurkje boppe oan 'e side. * stap 3: plak dêr de platte tekst: Toant de koördinaten fan dit plak as klikbere kaartlink mei Kartographer. * stap 4: opslaan. It berjocht is no beskikber foar alle berjochten of funksjes dy't it Koordinaten-yn-tekst-label brûke. As dat dien is sjoch ik as it berjocht:koördinaten yn tekst oanpast wurde moat (dêr ha'k leau ik wol rjochten foar).--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 12.52 (CET) :{{Ping|RomkeHoekstra}} "No witte wy [... dat wy] it sels oplosse moatte", skriuwe jo. Uh, dat is net wat der yn 'e reäksje fan Phabricator stiet. Sy sizze: as jimme help nedich binne om dit probleem op te lossen, dan moatte jim net by ús wêze, mar by https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech. :As jo miene dat jo it sels oplosse kinne, is my dat bêst, mar ik fyn dat jo tefolle fertrouwe op ChatGPT. Sels haw ik earlik sein nul fertrouwen yn sa'n a.i.-programma. "Hallusinearje" is net foar neat ta it wurd fan it jier keazen. As ik nei https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label gean en dêr jo tekst opslaan wol, krij ik de folgjende tekst yn byld: "''Warskôging: Jo bewurkje in side dy't brûkt wurdt yn de tagongstekst foar it wikiprogramma. Feroarings op dizze side feroarje it oansjen fan de tagong foar oare meidoggers.''" Sels haw ik gjin idee wat der barre kin as ik hjirmei ompiel. As de hiele Wikipedy it straks net mear docht, binne wy fierder fan hûs, fansels. Hoe wis binne jo fan jo saak? [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 15.05 (CET) ::Ik ha út it andert begrepen dat dit op de lokale wiki korrizjearre wurde moat troch de lokale ynhâld oan te passen en dat wy dus sels oan 'e slach moatte. Mar dan begryp ik dat dus ferkeard.<br> ::Ik wit dat ChatGPT fouten makket en it dus net sa dat ik blyn op dingen yngean (foar de aardichheid moasten jo de hiele diskusje mei ChatGPT ris trochlêze), mar it is ek grutte ûnsin dat ChatGPT neat kin. Wat skriuwt ChatGPT as ik dy warskôging fan jo foarlis: Deze waarschuwing verschijnt altijd bij interfaceberichten. Het is bedoeld om te zeggen: “Denk even na voordat je opslaat.” In jullie geval is de wijziging: één korte zin, zonder code, zonder sjablonen. Dat is zo veilig als het maar kan. Deze waarschuwing is geen signaal dat je “op gevaarlijk terrein” zit — het is MediaWiki dat netjes zegt: “dit is belangrijk”.<br> ::Wat ChatGPT skriuwt as ik de benaudens foar AI-hallusinaasje ferwurdzje: "ik begryp de soarch oer AI-hallusinaasje hiel goed. Yn dit gefal giet it lykwols net om nije logika, mar om it ferienfâldigjen fan in interfaceberjocht nei platte tekst, wat neffens MediaWiki-praktyk is. De wiziging is lyts, direkt werom te draaien en feroaret gjin artikelynhâld.<br> ::Mar goed, jo binne behearder, ik net. As jo nul fertrouwen ha yn ChatGPT, dan soe ik dit mar gewurde litte. Ik wol nimmen wat oplizze. Ik besykje allinnich mei te tinken om't it in probleem is dat wol om in oplossing freget.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 16.08 (CET) :::{{Ping|RomkeHoekstra|Drewes|Kneppelfreed}} No ja, Romke, ik sil jo fertelle hoe't ik ta myn miening oer A.I. kommen bin. Google jout op 't heden boppe oan 'e side ek in A.I.-berjocht as jo wat freegje. Ik woe fan 'e wike witte wêr't de namme ''Ptilinopus huttoni'' wei kaam, de wittenskiplike namme fan 'e Rapajufferdo. ''Huttoni'' is dúdlik ôflaat fan 'e Ingelske efternamme Hutton, mar wa wie dy man (want by in frou komt der net ''-i'', mar ''-ae'' efter). Dus ik freegje dat oan Google. Dat A.I.-berjocht seit fan: o, dat is William Hutton, in bekende Nijseelânske samler fan spesimina, mei jierren fan berte en ferstjerren derby. No naam ik al neat oan fan A.I. sûnder dat ik it earnewêr oars befêstigje koe, dat ik sykje nei in William Hutton mei de opjûne jiertallen. Nearne wat te finen. Ik trochsykje en nei in hiel soad gedoch fûn ik út dat de do ferneamd wie nei de Britsk-Nijseelânske biolooch Frederick Wollaston Hutton. Der hat, ynsafier't ik útsykje kin, nea in William Hutton mei dat berop en dy jiertallen bestien. Dêr bin ik earlik sein wol wat fan skrokken. Dat sadwaande. (En dat gong ek net om nije logika, mar om âlde kennis.) :::Wat it probleem mei de koördinaten oangiet, ik leau dat ik wat yrritaasje by jo opmerk oer myn opstelling (altyd moeilik te sizzen op basis fan skreaune tekst). Ik hoopje dat jo wol foar it ferstân hawwe dat ik jo ynset yn dizze saak tige wurdearje, mar ik hoopje ek dat jo der begrip foar opbringe kinne dat ik huverich bin om om te prutsjen mei programmatuer dêr't ik hielendal gjin ferstân fan haw. Dat ien regel platte tekst it ferskil net meitsje sil, dat wol ik wol oannimme, mar dat makket it ferskil ek net om it probleem mei de koördinaten op te lossen. Jo binne fan doel (of ik moat jo ferkeard begripe) om dêrnei oan 'e programmatuer te sleuteljen. As jo dêr ferstân fan hawwe, bêst genôch. As jo dat poer en allinnich dogge op basis fan 'e oanwizings fan ChatGPT, dan fiel ik my dêr earlik sein net sa noflik by. Ik soe earlik sein wat dit oangiet wol wat ynbring fan 'e oare behearders hawwe wolle. Wat fine {{Ping|Drewes}} en {{Ping|Kneppelfreed}} hjirfan? [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 16.40 (CET) ::::{{Ping|Ieneach fan &#39;e Esk|Drewes|Kneppelfreed}} No wurket it [Berjocht:Koördinaten yn tekst] sawiesa net. It is de trouwens de fraach of der überhaupt sleutele wurde moat nei it opslaan fan in interfaceberjocht (interface = tagongstekst). Mar dat leart ús it úttesten. Wat ik yn it Berjocht:Koördinaten yn tekst dêrnei ferfange soe, kin ek wersteld wurde, dat liket my net folle oars as mei oare berjochten. ::::{{Ping|Ieneach fan &#39;e Esk}} Wat it gebrûk fan A.I. oanbelanget: A.I. hellet syn ynformaasje fan ynternet en ek ynternet is net altiten korrekt. Sjoch nei wat jo hjoed oer BirdLife by it seerotsje skreaunen en ik hie lykas jo dêr ek myn twifel oer. By fragen oan ChatGPT kinne jo nei boarnen freegje, dy jout er dan by it jaan fan in antwurd en dan kinne jo de ynformaasje fuort by de boarne kontrolearje. Jo fregen oan Google A.I. wêr't de namme ''huttoni'' yn ''Ptilinopus huttoni'' wei kaam. Ik ha gjin ûnderfining mei Google A.I., mar ik ha foar de aardichheid jo fraach suverkrekt oan ChatGPT frege en krige fuort as andert: "huttoni ferwiist nei Frederick Wollaston Hutton (1836–1905), in Britsk-Nijseelânske natuerûndersiker en geolooch" mei ferwizing nei it Ingelsktalige wikipedylemma (Frederick Hutton (scientist).) ChatGPT makket bêst wol fouten (minsken meitsje dy trouwens ek), mar wat ik yntusken wol wit is wat spesifiker de fraach, namste better de antwurden binne. Ik soe jo oanriede dochs ris ChatGPT te brûken (en altiten om boarnen te freegjen).--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 22.46 (CET) :::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Tankjewol foar de tip. Ik sil der ris oer neitinke. Wat de rest oangiet, as jo tinke dat it miskien mei it opslaan fan dy regel platte tekst klear is, dan wol ik dat wol foar jo dwaan. (Dus dat doch no daliks even.) Mar as der mear gebeure moat, wol ik graach dat jo dêr even mei wachtsje oant Drewes en Kneppelfreed ek har sechje oer dit ûnderwerp dwaan kinnen hawwe. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 23.09 (CET) ::::::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], ik wol alderearst Romke tige betankje foar jo ynset om dit euveltsje te ferhelpen. Sa't it liket, skynt it allinnich op ús wikipedy net te wurkjen. Ik sjoch by in soad oare wikys wurket it wol. It soe tige moai wêze dat we it hjir ek wer oan it wurk krije kinne. As Romke hjir oan sleutelje wol, dan fyn ik dat poerbêst. Iksels bin in bytsje noedlik om dêr mei om te pielen. As jo, Romke, dat net oan doare, kinne we altyd freegje op dy link dy't Phabricator stjoerd hat: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech]. It liket dat it berjocht feroare wurde moat. By nl brûke se de âlde [https://nl.wikipedia.org/wiki/Sjabloon:Co%C3%B6rdinaten sjabloan koördinaten], dy't praktysk itselde wie as ús [[Berjocht:Koördinaten]]. Wêr't ik bang foar bin, as we it berjocht koördinaten feroarje, we alle siden by del moatte om dy ek te feroarjen. ::::::En wat ChatGPT oanbelanget, dêr haw ik noch net mei wurke, wol mei Google AI, en ik haw dêr mingde gefoelens oer. It sil yn protte gefallen wol goed wêze, mar it kin it somtiden ek ferkeard ha. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 des 2025, 03.21 (CET) :::::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Ieneach hat no in interfaceberjocht oanmakke en der is fierder neat raars bart, lykas ChatGPT al oanjoech. It feroaret lykwols noch neat oan 'e wurking fan 'e koördinaten om't it âlde berjocht noch hieltiten de Geohack-keppeling makket. Der moatte no twa dingen dien wurde: 1. Om't der in lus ûntstiet mei't de namme fan it berjocht en de namme fan it interfaceberjocht meiïnoar botse, moat der A. in nij berjocht oanmakke wurde ûnder de namme Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer. B. Yn it âlde berjocht moat in trochferwizing komme. Dat is alles. Wurket it net, dan kin neffens ChatGPT alles weromdraaid wurde: klikke op skiednis, kies de eardere ferzje en weromsette. Eefkes foar jim ynformaasje: ik ha mei ChatGPT sels in pear saken thús oplosse kind, û.o. it werstellen fan it lint yn Word (dat út it byld ferdwûn wie), mei help fan A.I. in skealike pop-up fan 'e computer ferwidere en in skermprobleem mei de mobyl oplost. It foardiel fan ChatGPT is dat er by problemen alles yn stappen trochjout. Ik wachtsje jim reäksje ôf. It soe moai wêze as [[Meidogger:Drewes]] as behearder ek eefkes reägearret? [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 09.05 (CET) ::::::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Miskien bin ik wol wat te foarsichtich mei sok spul. Dus, no ja, okee, prebearje it mar ris. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 22 des 2025, 15.00 (CET) ::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}} Meidoggers. Ik folgje alles wier wol, mar kin hjir gjin sinnich wurd oer sizze. Interfaceberjocht, ChatGPT of Geohack-keppeling, it seit my neat. Sorry. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 22 des 2025, 16.07 (CET) :::{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes}} Ik haw besocht oft in lokale oanpassing mooglik wie en hie hope dat it hjirmei oplost wie, mar it docht bliken dat de koördinaten djipper yn 'e infoboksstruktuer sitte as ferwachte. Dat soe betsjutte dat der ek yn 'e ynfoboksen sleutele wurde moat en dat giet ek my te fier. Dêrom haw ik de feroaring fan it berjocht Berjocht:Koördinaten yn tekst werom set nei de âlde sitewaasje. It nije Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer kin ferwidere wurde lykas ek it interfaceberjocht. Dêrmei binne wy wer by de âlde sitewaasje. ChatGPT advisearret ús op 'e nij Phabricator te mailen om't it in struktureel patroanprobleem is dat dêr thús heart en joech my foar de mail de folgjende tekst. :::---- :::On fy.wikipedia.org we investigated replacing legacy GeoHack-based coordinate links with Kartographer (maplink). :::While this initially appears to be a local template change, we found that there is no safe local-only migration path due to how coordinate templates are used. :::Current situation: :::* A single coordinate template is used both: ::: - inline in article text, and ::: - inside multiple infobox templates. :::* The template currently outputs a plain external GeoHack link, which works in both contexts. :::Problem encountered: :::* Replacing the GeoHack link with Kartographer maplink causes: ::: - template loop errors when maplink looks up interface messages, or ::: - literal parameter output (e.g. {{{3}}}) in infoboxes, because infoboxes expect plain wikitext, not a rendering tag. :::* Splitting logic into subtemplates avoids loops, but still breaks infobox rendering. :::* Fixing this would require modifying infobox templates, which makes the change non-local and affects many pages. :::Conclusion: :::This suggests a structural limitation: when a coordinate template is embedded in infoboxes, switching from GeoHack (plain link) to Kartographer (rendered maplink) cannot be done safely by editing the coordinate template alone. :::We reverted all local changes after testing. :::Question: :::Is there a recommended migration pattern for wikis where coordinate templates are used both inline and inside infoboxes? :::Or is GeoHack currently the only viable option in such cases? :::---- :::Dizze tags kinne tafoege wurde: :::Kartographer :::Templates :::Wikimedia-Site-Requests :::<br> [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 17.47 (CET) ::::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], ja sa't ik al sei, wie ik al bang dat der folle mear by komt te sjen. Ik haw ek even besocht en feroarje it [[Berjocht:Koördinaten]], mar dat fern**kt alle koördinaten op 'e siden en dêr moat nei alle gedachten folle mear berjochten by oanmakke wurde, tink ik. We kinne wer besykje it by Phabricator op it aljemint te bringen, en sjen wat er ditkear weromstjoerd. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 des 2025, 20.57 (CET) ::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Wat in ellinde, sis. En dat krekt mei de krystdagen... Romke, jo skriuwe hjirboppe dat it ynterfaceberjocht ferwidere wurde kin. Bedoele jo dêrmei dat ik https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label wiskje moat? [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 22 des 2025, 21.17 (CET) {{Ping|Ieneach fan &#39;e Esk|Kneppelfreed}} Ieneach, jo meie dat interfaceberjocht ek eefkes stean litte, it kin fierder dochs gjin kwea en it kin altiten noch fuort. It Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer kin fuort en as it nedich is en Phabricator kin neat foar ús betsjutte, dan kinne wy it sa wer oanmeitsje. It âlde Berjocht:Koördinaten yn tekst moat fansels yn alle gefallen stean bliuwe. No earst sjen as Phabricator it foar ús oplosse kin. Sanet, dan kinne jimme in ienmalige ynfoboksfiks oerwege. Yn dat gefal moatte de fjilden fan 'e koördinaten yn 'e ynfoboksen oanpast wurde: Hjoeddeiske sitewaasje bygelyks: <pre><nowiki> {{Ynfoboks abdij | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|…}} }}</nowiki></pre> De ynfoboks befettet yntern: <pre><nowiki> | koördinaten = {{{koördinaten|}}}</nowiki></pre> wy feroarje allinnich de ynfobox sels, bygelyks nei: <pre><nowiki> | koördinaten = {{{koördinaten|{{Koördinaten yn tekst|{{{lat|}}}|{{{lon|}}}}}}}</nowiki></pre> Wy ha alletrije ûnderfining mei ynfoboksen en witte dat wy de ynfoboks werom sette kinne as de feroaring gjin resultaat hat. As it al slagget dan hoege wy fansels net de artikels oan te passen en dan is de ynfoboks sa oanpast dat dy in Kartographer-kaartlink toane kin, wylst dy foar dy tiid allinnich mei in platte GeoHack-link omgean koe. Hawar, no earst mar wer eefkes Phabricator ôfwachtsje. Noflike jûn mannen! --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 22.52 (CET) :@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], ik ha it wer nei Phabricator stjoerd. Ris sjen wat hy no seit. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 des 2025, 08.34 (CET) @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], dit is wat ik weromkrigen ha fan Phabricator: Hi, user scripts, gadgets, templates, modules, custom CSS are local on-wiki content. Local content is managed independently on each wiki, by each wiki community themselves. Phabricator is mostly used for MediaWiki, MediaWiki extensions, or server configuration, or by developers and teams to organize what they plan to work on. Phabricator is not a support forum. If you are looking for help with the local code on a wiki, please see https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech instead. This needs fixing on the local wiki by editing its local content. Thus I am closing this task here - thanks for your understanding. Dus dêr kinne we neat mei. Hy jout dy iene link wer. We soene dêr ris freegje kinne..... --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 des 2025, 20.00 (CET) @[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Kneppelfreed, jo soene dizze tekst brûke kinne foar de mail: <blockquote> Hello, We would like to ask for technical advice regarding coordinate templates on a smaller Wikipedia (fy.wikipedia.org). Current situation: On our wiki, a single coordinate template is used both: - inline in article text, and - inside multiple infobox templates. This template currently outputs a plain external GeoHack link, which works in both contexts. Problem: We investigated replacing the GeoHack link with Kartographer (maplink). While this initially looks like a local template change, we ran into structural issues: - Using maplink inside the existing coordinate template leads to template loop errors or broken output. - Splitting logic into subtemplates avoids loops, but then breaks infobox rendering (infoboxes expect plain wikitext, not a rendered maplink tag). - Fixing this appears to require modifying infobox templates as well, which makes the change non-local and affects many pages. We reverted all changes after testing. Question: Is there a recommended or established pattern for migrating legacy GeoHack-based coordinate templates to Kartographer on wikis where those templates are also used inside infoboxes? Or is GeoHack currently still the only viable solution in such mixed-use cases? Any pointers, examples from other wikis, or general guidance would be very welcome. Thank you in advance. </blockquote> --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 23 des 2025, 21.52 (CET) :@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], dien! [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 24 des 2025, 07.43 (CET) @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], dit is it andert dat ik weromkrigen haw fan https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech oangeande de koördinaten. Okay, so there are two problems: :::* GeoHack doesn’t show a map. What GeoHack shows is defined at [[Berjocht:GeoTemplate]], you can copy parts of its Dutch or English (or whichever) counterpart to fix this. :::* You couldn’t replace the GeoHack link with a Kartographer one. This replacement is probably worth it even if you manage to (or could manage to) add the map to GeoHack, as showing the map without loading a new page is more user-friendly in my opinion. The problem with Kartographer is that it uses a completely different coordinate structure. Currently [[:fy:Berjocht:Koördinaten yn tekst]] gets a parameter with the value <code>53_03_03_N_5_34_32_E_type:city_zoom:15_region:NL</code>, but Kartographer expects three parameters: <code>latitude=53.050833</code>, <code>longitude=5.575556</code> and <code>zoom=15</code> (the latter is optional, <code>type:city</code> and <code>region:NL</code> have no Kartographer equivalents), e.g. <code><nowiki><maplink latitude="53.050833" longitude="5.575556" zoom="15" /></nowiki></code> (<maplink latitude="53.050833" longitude="5.575556" zoom="15" />). While it’s probably possible to code the conversion between the two formats in wikitext (with the help of [[:fy:Module:String]]), the result would likely be unreadable wikitext. So you have two options: either convert all calls using a bot, or have a Lua module do the conversion. The Lua solution means less edits in the short term, but I find the current parameter value quite hard to read, so I think a bot conversion would result in a better editor experience in the long term. It earste probleem is dus in kwestje fan [[Berjocht:GeoTemplate]] te fiksen. It twadde probleem liket in stik mear yngewikkeld. --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 30 des 2025, 01.27 (CET) : Dus opsje a is alles omsette mei in bot en opsje b is in konversy yn in Lua-module. Hy advisearret opsje a mar beide opsjes geane fier boppe myn kennis. Wat no? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 30 des 2025, 10.00 (CET) ::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], hy sei dêr binne twa problemen. Us [[Berjocht:GeoTemplate]] is tink ik út de tiid, want dêr stiet gjin kaart op. We kinne dy side miskien ferhelpe om de fariant fan nl of en of de oer te nimmen. Ik tink dat it probleem dan ek noch net ferholpen is, want [[Berjocht:Koördinaten]] en [[Berjocht:Koördinaten yn tekst]] sille nei alle gedachten ek oanpast wurde moatte, want yn in soad oare wikys wiene dy jierrenlyn al oanpast neffens nije systemen sa't ik begrepen ha. Dy fan ús is nea oanpast. It simpelste is dy ek fan bgl nl of en of de oer te nimmen. ::It twade probleem is grutter, want as je Kartographer brûke wolle, moatte oare koördinatestruktueren, sa't er hjirboppe neamt, brûkt wurde en dêr binne twa opsjes foar: a: mei in bot of b: mei in Lua-module. ::Wat te dwaan no: ik soe it net witte. It giet my allegear te fier boppe de pet. We kinne besykje it earste probleem op te lossen en sjen oft dat wat helpt. Ik ha earder besocht mei dy Lua-rommel te pielen, mar rekke alhiel fêst. Ik ha lêsten besocht om [[Berjocht:Ofbyld multy]] te meitsjen, dêr't je meardere ôfbylldings sa as yn bygelyks ynfoboksen sette kin, mar doe rûn ik tsjin in betonnen muorre oan, want dêr rûn ik tsjin dy Lua-modulen oan en besocht guon fan dy berjocten oan te meitsjen, mar rûn ahiel fêst. Ik tocht nei it foarinoar krijen fan 'e posysjekaarten, dat ik soks hooplik ek oan 'e praat krije koe, mar dat slagge my dus net. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 30 des 2025, 20.32 (CET) :::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed}} Tsja, mannen, ik kin hjir ek net folle oan tafoegje. Ik haw de reäksje fannacht trije kear lêzen en ik koe it noch net neikomme. Ik hie sels noch nea fan Lua heard, en wit net wat dat is. Bots hawwe wy ek net. Wat ik wol sjoch is dat GeoHack DMS-koördinaten (degrees, minutes, seconds) brûkt, wylst Kartographer desimale koördinaten brûkt. As we Kartographer brûke wolle soene, betsjut dat dat al dy DMS-koördinaten omrekkene wurde moatte. Wat my oangiet is dat in brêge te fier. Dus we bliuwe by GeoHack. Dan is der noch ien mooglikheid: gewoan hânmjittich side foar side de boel oanpasse. It giet om sa'n 4.500 haw ik lêsten opsocht. As we 50 deis dwaan kinne komt dat út op in fearnsjier. Dat is net leuk, mar it soe te dwaan wêze as we allegearre mei-inoar de hannen út 'e mouwen stekke. Mar dan moat der earst fansels wol in funksjonearjende keppeling yninoar knutsele wurde om 'e âlde mei te ferfangen. Dat is wêr't it by my stûket, want dat kin ik sels net dwaan. Of oars kinne we der ek foar kieze om 'e âlde keppeling net te ferfangen mar gewoan fuort te heljen. We hawwe ommers yn hast alle geografyske artikels ek al in posysjekaart. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 30 des 2025, 21.18 (CET) :::{{Ping|Ieneach fan &#39;e Esk|Kneppelfreed}} Hoe dan ek, it wurket no net dus gjin ien hat wat oan dy koördinaten en it jout allinnich mar argewaasje as jo der op drukke en der komt neat. It giet hoe dan ek my ek fier boppe de macht, dus it soe al fan Kneppelfreed komme moatte en oars is it net oars. Faaks is dan de koartste klap om de koördinaten út de ynfoboksen te ferwiderjen. Mar dat lit ik oan jimme oer, ik help wol mei as se side foar side omset wurde moatte (mar dan sil der ek in plan komme moatte hoe't wy dat oanpakke, oars iepenje wy allegear siden dêr't earder al ien oan 'e gong west hat. Kinne jo hjir wat mei [[Meidogger:Kneppelfreed]]? Dit ha'k fan ChatGPT, faaks helpt it jo wat. <blockquote> '''Stappenplan: starten met een Lua-oplossing (veilig en omkeerbaar)''' ''Doel: Kartographer gebruiken zonder artikelen of infoboxen aan te passen, en met mogelijkheid tot volledige terugdraai.'' ---- '''Stap 1 — Niets wijzigen aan artikelen of infoboxen''' * Geen enkele artikelpagina aanpassen * Geen infobox-sjablonen aanpassen * Alles moet blijven werken met de huidige GeoHack-parameterstring * Als dit niet haalbaar blijkt → stoppen. ---- '''Stap 2 — Maak één nieuw Lua-module aan (losstaand)''' Maak een nieuwe module aan, bijvoorbeeld: <small>Module:Koördinaten</small> Deze module doet uitsluitend het volgende: * input: de bestaande GeoHack-string <small>53_03_03_N_5_34_32_E_type:city_zoom:15_region:NL</small> * output: ** latitude (decimaal) ** longitude (decimaal) ** zoom (optioneel) '''Belangrijk:''' *De module rendert géén kaart *Geen maplink, geen HTML *Alleen parsing en omrekening ---- '''Stap 3 — Houd de Lua-code minimaal en leesbaar''' *Gebruik standaard Lua-functies *Eventueel : <small>Module:String</small> voor splitsen *Geen “slimme” trucjes Commentaar toevoegen bij elke stap (voor onderhoud) Als de code onleesbaar wordt → heroverwegen. ---- '''Stap 4 — Pas alleen het bestaande sjabloon minimaal aan''' In <small>Berjocht:Koördinaten yn tekst:</small> *Voeg een '''veilige keuze''' toe: **Als Lua-module geldige coördinaten teruggeeft → gebruik Kartographer **Anders → toon exact de oude GeoHack-link Dus altijd een '''fallback'''. Geen recursie, geen extra sjablonen. ---- '''Stap 5 — Test uitsluitend via voorvertoning''' *Test op 1 artikel met inline coördinaten *Test op 1 artikel met infobox *Alleen voorvertoning gebruiken *Pas opslaan als: **geen foutmeldingen **geen lege waarden **geen template-lussen ---- '''Stap 6 — Terugdraaien moet triviaal zijn''' Zorg dat alles terug te draaien is door: *het sjabloon terug te zetten *of de module te verwijderen Geen sporen in artikelen. ---- '''Stopcriteria (heel belangrijk)''' Direct stoppen als: *infoboxen {{{3}}} of lege waarden tonen *template-lus ontstaat *meerdere sjablonen tegelijk aangepast moeten worden *extra interfaceberichten nodig lijken Dan is Lua hier geen goede oplossing. ---- '''Samenvattend''' *Lua is hier een tussenlaag, geen einddoel *Veiligheid en leesbaarheid gaan vóór functionaliteit *Geen bot, geen massabewerkingen *Bij twijfel: niets doen en GeoHack behouden ---- '''Hjirûnder stiet in minimaal Lua-skelet (raamwurk) dat allinnich de besteande GeoHack-string parsed en omrekkenet. It rendert neat en feroaret neat oan artikels. As dit al net stabyl wurket, moatte wy hjir stopje.''' It is in minimaal en feilich Lua-skelet en hoe't it brûkt wurdt, sa opset dat: *er niets aan artikelen of infoboxen verandert *alles terug te draaien is *het vooral begrijpelijk blijft voor een volgende beheerder ---- '''Lua-skelet (minimaal en veilig)''' Nieuwe pagina aanmaken: <nowiki></pre>Module:Koördinaten</nowiki></pre> Inhoud (voorbeeld, nog zonder Kartographer): <pre><nowiki> -- Module:Koördinaten -- Doel: omrekken fan GeoHack-koördinaten nei desimale latitude/longitude -- LET OP: dizze module rendert GEEN kaart local p = {} local function dmsToDecimal(deg, min, sec, hemi) local val = deg + (min / 60) + (sec / 3600) if hemi == 'S' or hemi == 'W' then val = -val end return val end function p.parse(frame) local input = frame.args[1] if not input or input == '' then return nil end local parts = mw.text.split(input, '_') if #parts < 8 then return nil end local lat = dmsToDecimal( tonumber(parts[1]), tonumber(parts[2]), tonumber(parts[3]), parts[4] ) local lon = dmsToDecimal( tonumber(parts[5]), tonumber(parts[6]), tonumber(parts[7]), parts[8] ) return string.format( 'latitude=%.6f|longitude=%.6f', lat, lon ) end return p </nowiki></pre> '''Belangrijk''': *Dit doet nog niets zichtbaar *Geen <maplink> *Geen HTML *Alleen rekenen ---- '''Hoe dit later in het sjabloon gebruikt kan worden (concept)''' In <small>Berjocht:Koördinaten yn tekst</small>(alleen conceptueel): <pre><nowiki>{{#invoke:Koördinaten|parse|{{{1}}}}}</nowiki></pre> 👉 In deze fase alleen testen in voorvertoning, niet opslaan. ---- '''Waarom dit skelet veilig is''' *Geen recursie *Geen template-lus mogelijk *Geen wijziging aan artikelen *Geen afhankelijkheid van infoboxen Eén module = één edit om terug te draaien ---- '''Wat nog NIET moet gebeuren''' ❌ Nog geen <maplink><br> ❌ Nog geen vervanging van GeoHack<br> ❌ Nog geen bot<br> ❌ Nog geen interfaceberichten aanpassen<br> Eerst alleen vaststellen: Kinne wy betrouber latitude/longitude út de besteande string helje? Als dit niet stabiel werkt → direct stoppen. ---- {{Ping|RomkeHoekstra}}, {{Ping|Ieneach fan 'e Esk}}, sorry, mar dit giet my allegear boppe de pet. Ik ha by https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech frege as se dêr mei helpe wolle, of immen witte dy't ús helpe wol. It moat as it heal kin al even fikst wurde, want dat soe ek moai wêze foar takomstige meidoggers. As ik nei in wike neat fan harren hear, dan sil ik sels noch even besykje dêr mei om te pielen en as dat net my net slagget, dan moatte we mar in plan meitsje alle siden hânmjittich om te setten. Ik soe it leafste de koördinaten wol op 'e siden hâlde wolle. :{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk}} De bêste winsken foar it nije jier! Geweldich Kneppelfreed dat jo dit fierder noch oppakke wolle. As it net slagget, soe'k der mar net te lang mear mei omgrieme. Dan kin de tiid miskien better stutsen wurde yn it omsetten en dan moat er lykas Ieneach skreau noch wol in funksjonearjend einformaat komme. Ik ha der fierder gjin doel oer, it iennige wat ik bydrage kin is wat ChatGPT hjir oer seit. Ik wit dat jimme dêr noch net sa'n soad betrouwen yn ha, mar wy wite ek net alles en meiïnoar ynklusyf ChatGPT witte wy yn alle gefallen mear. ---- Stappenplan bij handmatige omzetting van alle artikelen – zo pak je het veilig aan:<br> 1️⃣ '''Leg eerst het nieuwe eindformaat vast (zonder uitzonderingen)''' Nog vóór het eerste artikel: *exact één manier afspreken om coördinaten te noteren *vastleggen: **welke parameters verplicht zijn **welke optioneel zijn (bijv. zoom) **hoe het er in infoboxen uitziet Bijvoorbeeld (alleen illustratief): <pre><nowiki> {{Koördinaten yn tekst | latitude = 53.050833 | longitude = 5.575556 | zoom = 15 }} </nowiki></pre> ---- 2️⃣ '''Maak een korte handleiding voor bewerkers''' Eén simpele pagina is genoeg: oude vorm → nieuwe vorm *1 of 2 voorbeelden *hoe je graden/minuten/seconden omzet naar decimalen *waar je fouten meldt Dit voorkomt goedbedoelde, maar verschillende oplossingen. ---- 3️⃣ Begin met 3–5 testartikelen Niet meteen los. *kies artikelen: **1 met infobox **1 zonder infobox *controleer: **kaart klopt **mobiele weergave **geen foutmeldingen Pas als dit goed voelt → doorgaan. ---- '''4️⃣ Werk in kleine batches''' Bijvoorbeeld: *5–10 artikelen per keer *tussendoor kijken of alles nog goed gaat *niet alles in één week willen doen *Dat houdt het overzichtelijk. ---- 5️⃣ '''Verwijder oude GeoHack-specifieke rommel''' Bij elke omzetting: *haal type:city, region:NL etc. weg *zet ze niet om naar iets vaags *liever minder, maar correct ---- 6️⃣ '''Noteer wat al gedaan is''' Bijvoorbeeld: *een categorie “Koördinaten omset nei Kartographer” *of een projectpagina met afgevinkte artikelen *Zodat niemand dubbel werk doet. ---- 7️⃣ '''Accepteer dat het niet perfect hoeft''' Dit is belangrijk: *een kaart die 20 meter verschoven is → oké *een ontbrekende zoom → oké *later verbeteren kan altijd ---- '''Eerlijk slotwoord''' Na alles wat jullie geprobeerd hebben, is dit: *de meest begrijpelijke *de meest controleerbare *en de minst stressvolle route En misschien wel de enige die echt past bij een kleine, zorgvuldige wiki. Als je wilt, help ik graag met: *een concreet Fries voorbeeldartikel *een korte omzettingshandleiding *of een checklist voor elke bewerking </blockquote> == Ferfolch == {{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport}} In skoft lyn ha wy it boppesteande oerlis oer de koördinaten hân. Ik wit net of it jimme yntusken opfallen is, mar ek de sifers fan 'e koördinaten yn 'e artikels binne no ferdwûn en ferfongen troch {{{2}}}. Sjoch yn 'e rjochter boppehoeke fan bygelyks [[Ryptsjerk]]. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 12 jun 2026, 09.11 (CEST) :@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]], dy <nowiki>{{{2}}}</nowiki> ferskynt no op alle siden dêr't de koördinaten boppe oan de side steane. Ik haw gjin flau benul hoe't dat kin. Ik soe nochris even sjen nei dy koördinateboel, mar om earlik te sizzen, siet dêr tsjin oan te skytskoarjen, want it giet my eins boppe de pet. We sille der wol even oer gear moatte mei syn allen hoe't we dat hânmjittich oanpakke kinne. It soe baas wêze as soks goed wurkje koe. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 12 jun 2026, 20.24 (CEST) : Sa't it liket binne de koordinaten der al by [[Abdij fan Cluny]], allinnich komme dy nearne op út. Itselde foar [[Loaiïngea]]. Ik wit sa gau net at wy ek earne in foarbyld hawwe fan koordinaten yn gewoane tekst. Hoe ek: It liket dat it probleem himsels net oplost hat, dat ik nim oan dat wy it foarbyld fan hoe dit [[Wikipedy:Putsje]] earne delsette moatte, dat at der gjin bot foar is, wy it stadichoan op oarder bringje kinne. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) {{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport}} Nee, Romke dat wie my noch net opfallen. Ik nim oan dat Mysha it hat oer de koördinaten yn 'e ynfoboks, want boppe-oan de side stiet by my by Loaiïngea ek in 2. Ik wol wol meihelpe om de put te klearjen, mar litte wy earst goed ôfprate wat der no eins barre moat. Ik stel foar dat we it [[:Berjocht:Koördinaten]] mar fan alle siden wiskje dêr't it op stiet, en dat we by it [[:Berjocht:Koördinaten yn tekst]], dat yn ynfoboksen stiet, de keppelings wiskje, mar de koördinaten sels stean litte. Dus sa: [https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Ryptsjerk&diff=1232050&oldid=1183507]. Mei iens? [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 13 jun 2026, 18.05 (CEST) :@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] en @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]], litte we dat earst noch mar net dwaan foar't we der oeriens kommen binne hoe't we dit allegear fierder dogge, oars krije we aanst dûbel wurk. Al dy berjochten koördinaten en koördinaten yn tekst sille hânmjittich omset wurde moatte sa't it wurket as je dêr op klikke. It bêste is om dy berjochten fan nl of en oer te nimmen en dy op alle siden dêr't se steane oan te passen. In oare manier wie in bot, mar dy hawwe wy net. Ik haw de kommende pear dagen net folle tiid, want ik haw dingen bûten de wikipedy dy't earst eefkse foarrang krije, mar dêrnei wol ik hjir wol eefkes fierder yn ferdjipje. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 13 jun 2026, 19.41 (CEST) ::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport}} Ek ik soe útstelle wolle om dêr eefkes mei te wachtsjen. Ik moat my wer yn it boppesteande ferdjipje want it is al wer in set lyn dat wy hjir mei ompielden. Foar safier ik my herinnerje kin, ha wy fral besocht it âlde te reparearjen en hat Kneppelfreed Phabricator frege oft hja wat foar ús dwaan koene. Dêr binne wy doe net mei fierder kommen. Der moat in oplossing wêze en ik tink dat wy der net ûnder út kinne om in nij koördinatenberjocht oan te meitsjen. It is tink earst it handichste om te sjen hoe't se it by de Nederlânsktalige wiki it dogge. ::Wat de ynfoboksen oanbelanget: is it in opsje om tydlik it fjild koördinaten út it berjocht fan 'e ynfoboksen te ferwiderjen oant der in oplossing is? Dan is dat fan 'e ynfoboks earst eefkes oplost. Wy hawwe aldergelokst noch altiten de posysjekaart. It fjild kinne wy der dan maklik wer ynsette as wy wer wurkjende koördinaten ha.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 13 jun 2026, 20.05 (CEST) :::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport}} Earlik sein woe ik no leaver daliks mar trochpakke, mar goed, dan moatte jim der noch marris nei sjen en dan hear ik it wol. Ik haw persoanlik dizze berjochten nea brûkt op siden dy't ik oanmakke haw, en ik fyn se ek net nedich. De boel gewoan simpelwei wiskje liket my in prima oplossing. Dan kin dit mei tsien of fyftjin jier ek net wer swierrichheden opleverje as it wer efter de tiid rekke is om't wy der te min ferstân fan hawwe om it te ûnderhâlden. :::It foarstel fan Romke om it lemma "koördinaten" tydlik út 'e ynfoboksen te ferwiderjen, bin ik it beslist net mei iens. Dan wurdt dat ommers oeral ferwidere, ek op siden dêr't by de koördinaten yn 'e ynfoboks gjin link nei GeoHack stiet en dus gjin probleem is. Dat fyn ik problematysker as dat op 'e siden mei dizze berjochten noch in skoftke langer in link stiet dy't nei in blanko pagina liedt. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 14 jun 2026, 01.42 (CEST) ::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] en @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]], litte we foarearst beleaven noch neat ferwiderje. It bêste is dat we der earst wer even better yn ferdjipje en sjen hoe't se it bygelyks op nl dien hawwe. It komt der op del dat we it sels fikse moatte, want ik haw it by Phabricator op it aljemint brocht. Dy ferwiisde my [https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech hjir] hinne en dy sei dat ús [[Berjocht:GeoTemplate]] ferâldere is. It komt der op del dat de koördinaten omset wurde moatte fan graden ta desimalen. Dêr binne twa manearen: mei in bot of fia in lua-module. In bot hawwe we net en mei in lua-module haw ik gjin ferstân fan. Ik haw doe frege dêre oft we technyske help krije koene, mar ik haw nea in andert werom krigen. Dat wie ein desimber en we binne no hast al in heal jier fierder. De iennige opsje dy't we hawwe is dat we itsels oanpakke mei syn allen en beide de [[Berjocht:Koördinaten]] en [[Berjocht:Koördinaten yn tekst]] ferfange en op siden dêr't dy beide berjochten op steane hânmjittich om te setten. Ek it [[Berjocht:GeoTemplate]] moat oanpast wurde. Dy soene we fan bygelyks nl oernimme kinne. Op de Nederlânske wiky wie dit allegear stikmannich jierren lyn ek feroare, mar dy hiene dêr miende ik in bot foar. It maklikste soe yndie wêze en ferwiderje alle koördinaten, mar dan soe ús wiky de iennige wêze en soe dêr yn myn miening ûnprofesjoneel út sjen. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 14 jun 2026, 22.11 (CEST) ::::: {{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport}} Dêr slút ik my by oan. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 15 jun 2026, 08.27 (CEST) :::::: {{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes|RomkeHoekstra|FreyaSport}}: Dy koordinaten binne ynformaasje, dat wy moatte dy net fuorthhelje oant wy wat oars hawwe.<br>Mar it liket my dat wy <nowiki>{{Koördinaten yn tekst|46_40_0_N_4_42_0_E_scale:12500_type:landmark_region:FR|46°40'N 4°42'E}}</nowiki> wurdearje litte kinne ta "46°40'N 4°42'E", sûnder fierdere effekten. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) :{{Ping|Kneppelfreed}}: Ha jo by de Nederlânske wikipedy hjir "Categorie:Wikipedia:Sjablonen coördinaten" noch sjoen en kinne jo dêrmei faaks in nij Frysk koördinatesjabloan meitsje?: * Sjabloon:Coord * Sjabloon:Coor title * Sjabloon:Coor dec * Sjabloon:Coor dms * Module:Coordinaten --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 jun 2026, 22.51 (CEST) :@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ja dêr siet ik yndie al even nei te sjen. Ik tink dat wol oernimme kinne en fan soks in Frysk koördinateberjocht fan meitsje kinne. Sil der noch even fierder nei sjen. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 jun 2026, 02.13 (CEST) ::{{Ping|Kneppelfreed}}: As jo wolle dat ik help moatte jo it mar sizze. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 jun 2026, 07.21 (CEST) :::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], okee, sil ik dwaan. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 jun 2026, 21.55 (CEST) 9qhng5653squb9grvnoup06htgjyk1l 0 3150 1232745 1203057 2026-06-22T16:46:38Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks en wat tekst. 1232745 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Alba | ôfbylding = Alba italy.jpg | ôfbyldingstekst = Sicht op Alba | flagge = Alba (Italia)-Bandiera.svg | wapen = Alba (Italia)-Stemma.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of Italy.svg|20px]] [[Itaalje]] | bestjoerlike ienheid 1 = Regio | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Piëmont]] | bestjoerlike ienheid 2 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Cuneo (provinsje)|Cuneo]] | boargemaster = | stedsyndieling = | gemeenteyndieling = | ynwennertal = 30.994 <small>(28.02.2026)</small><ref>[https://demo.istat.it/app/?a=2026&i=D7B Demografia in cifre]</ref> | oerflak = 53,59 km² | befolkingstichtens = 578,35 ynw/km² | stêdekloft = | hichte = 172 m | stifting = | ferkearsieren = | postkoade = 12051 | netnûmer = 0173 | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = 44°42' NB, 8°02' EL | webside = [https://www.comune.alba.cn.it www.comune.alba.cn.it] | mapname = Itaalje | lat_deg = 44 | lat_min = 42 | lat_sec = 00 | lat_dir = N | lon_deg = 8 | lon_min = 02 | lon_sec = 00 | lon_dir = E }} '''Alba''' is in stêd yn 'e [[Itaalje|Italjaanske]] regio [[Piëmont]] en heart by de provinsje [[Cuneo (provinsje)|Cuneo]]. De stêd leit yn it hert fan 'e ferneamde streek Langhe, in heuvelich gebiet dat yn 'e wrâld bekend stiet om syn wyn en kulinêre spesjaliteiten. == Skiednis == De oarsprong fan Alba giet werom oant foar de [[Romeinske tiid]]. It gebiet waard al ier bewenne troch [[Ligurje|Liguryske]] stammen en kaam letter ûnder [[Kelten|Keltyske]] ynfloed te stean. De [[Romeinen]] ûntwikkelen en fersterken de delsetting fierder ûnder de namme ''Alba Pompeia''. De oarsprong fan 'e namme Alba is net hielendal dúdlik; der besteane ferskillende ferklearrings, ûnder oare Liguryske en Keltyske. Troch de iuwen hinne hat de stêd altyd in wichtige rol spile yn 'e regio, wat noch altyd werom te sjen is yn it histoaryske sintrum mei syn âlde tuorren en tsjerken. == Ekonomy en gastronomy == De stêd stiet foaral bekend om de wite truffel (''Tartufo Bianco d'Alba''), dy't yn 'e hjerst in soad toeristen lûkt. Dêrnjonken is Alba de thúsbasis fan 'e it fiedselprodusint Ferrero, dy't in grutte rol hat yn 'e lokale ekonomy. == Omjouwing == Alba leit yn it [[UNESCO]]-[[wrâlderfgoedgebiet]] fan 'e wynlânskippen fan Langhe-Roero en Monferrato. De goed bewarre binnenstêd, de gastronomy en de lizzing yn in oantreklik lânskip soargje foar in soad toerisme yn Alba. == Sport == Fan [[18 april|18]] oant [[25 april]] [[2004]] waard yn Itaalje yn Alba en [[Imperia]] it wrâldkampioenskip [[keatsen]] hâlden. == Foto's == <gallery> AlbaCN0001.jpg|Katedraal Cuneo_alba.jpg|Palazzo Comunale </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Alba (Italy)}} }} [[Kategory:Plak yn Piëmont]] 7zvgjvh1wxeo5cq9dg002hr518ttqsq 0 6072 1232732 1022283 2026-06-22T14:39:10Z Hurkonides 5270 1232732 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks taal | namme = Skiermûntseagersk | oare namme(n) = Skiermuontseagersk | eigen namme = ''Schiermonnikeigers'', ''Schier-<br>monnikoogs'', ''Eilanders'' | lânseigen yn = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | tal sprekkers = 120 <small>(2001)</small> | skrift = [[Latynsk alfabet]] | taalfamylje = ● [[Yndo-Jeropeeske talen|Yndo-Jeropeesk]]<br> &nbsp;&nbsp;● [[Germaanske talen|Germaansk]]<br> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;● [[Westgermaanske talen|Westgermaansk]]<br> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;● [[Noardwestgermaanske talen|Noardwestgermaansk]]<br> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;● [[Fryske talen|Frysk]]<br> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;● [[Westerlauwersk Frysk]]<br> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;● '''Skiermûntseagersk''' | dialekten = gjint | offisjele status= gjint | erkenning as minderheidstaal = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]:<br> &nbsp;&nbsp;● [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Fryslân]] <small>(as streektaal?)</small> | ISO 639-1 = | ISO 639-2 = | ISO 639-3 = }} It '''Skiermûntseagersk''' (Skiermûntseagersk: ''Schiermonnikeigers'' of ''Schiermonnikoogs'', ek wol ''Eilanders'') is it [[Fryske dialekten|Fryske dialekt]] fan it ta de provinsje [[Fryslân]] hearrende [[Waadeilannen|Waadeilân]] [[Skiermûntseach (eilân)|Skiermûntseach]]. Dizze fariant fan it [[Frysk]] is net nau besibbe oan 'e [[dialekt]]en fan it fêstelân, en likemin oan 'e oare Fryske [[eilân]]dialekten, dy't op [[Skylge]] sprutsen wurde. It hat tige argayske [[grammatika]]le foarmen beholden, lykas in systeem fan grammatikale [[ferbûging (grammatika)ferbûgings]] fan [[eigenskipswurd]]en, en om't it dêrtroch ynteressant is foar [[taalkundige]]n, is it ien fan 'e bêst fêstleine dialekten fan [[Nederlân]]. Lykwols wurdt it noch mar troch in lyts groepke lju sprutsen, en liket it stadichoan út te stjerren. Yn [[2018]] begûn in groepke taalhobbyisten op 'e fêste wâl it dialekt mei-inoar te praten.<ref name="DT Roosendaal">{{Fuotnoat|{{Aut|Roosendaal, Marie-Thérèse}}, ''Spreekt u ook Schiermonnikoogs?'', yn: ''De Telegraaf'', 24 augustus 2018}}</ref> == Skiednis == Skiermûntseach tanket syn hjoeddeiske namme oan 'e [[Sistersiënzers|Sistersiënzer]] [[mûnts]]en, dy't fanwegen har grize [[pij]]en ek wol "skiere mûntsen" neamd waarden. De Sistersiënzers fan it [[kleaster]] [[Klaarkamp]], by [[Rinsumageast]], dat yn [[1165]] stifte wie, rekkenen yn 'e [[Midsiuwen]] nammentlik it eilân, dêr't se in úthôf hiene, ta it besit fan har kleaster. As tsjerklik goed kaam Skiermûntseach sadwaande yn [[1580]], doe't yn [[Fryslân]] de [[Reformaasje]] trochfierd waard, ûnder bestjoer fan 'e [[Steaten fan Fryslân]]. Dy ferkochten it yn [[1640]], en sa waard it eilân partikulier besit, dat iuwenlang fan 'e iene eigner op 'e oare oergie. Uteinlik kaam it yn [[1893]] yn eigendom fan it [[Dútslân|Dútske]] [[adel|aadlik]] laach fan [[Bernstorff-Wehningen]], mei as gefolch dat it nei de [[Twadde Wrâldoarloch]] foar fijanlik besit oanmurken en troch de [[Nederlân]]ske steat konfiskearre waard. Pas doe waard it eilân in Fryske [[gemeente (bestjoer)|gemeente]]. [[File:Lânkaart lokaasje Skiermûntseagersk.PNG|thumb|left|250px|De lokaasje fan it Skiermûntseagersk yn it [[Frysk]]e [[taal]]gebiet.]] Underwilens hie it Skiermûntseagersk him doe ûntjûn ta in unike foarm fan it [[Frysk]], dy't sterk ôfwykt fan 'e [[Standertfrysk|Fryske standerttaal]]. Soks kin yn it foarste plak weromfierd wurde op it feit dat it eilân iuwenlang sterk isolearre west hat, mear noch as de oare [[Waadeilannen]], dêr't mear oan [[hannel]], [[fiskerij]] en [[walfiskfeart]] dien waard. Dat der mar selden kontakten mei de bûtenwrâld wiene, late ta it ûntstean fan in besletten mienskip mei op taalkundich mêd sterk behâldende skaaimerken. Dêrby wie it Skiermûntseager dialekt mooglik ek al fan in min ofte mear ôfwikende oarsprong, mei't it eilân krekt op 'e skieding leit fan it [[Westerlauwersk Frysk]]e en it [[Easterlauwersk Frysk]]e taalgebiet. Party [[taal]][[histoarikus|histoarisy]] wolle boppedat hawwe it Skiermûntseagersk tebekgiet op 'e [[Earste Fryske Emigraasjeweach]], dy't ek as ferklearring foar it bestean fan 'e ôfwikende [[eilân]]dialekten fan it [[Noardfrysk]] oanfierd wurdt. Nei't de [[Grinzer Ommelannen]] oan 'e ein fan 'e [[fyftjinde iuw]] ûntfryske rekke wiene, hat it Skiermûntseagersk fierders in ûntsjinstriidbere, mar net bot sterke, ynfloed fan it [[Nedersaksysk]]e [[Grinslânsk]] ûndergien. == Status == It Skiermûntseagersk genietet op Skiermûntseach gjin offisjele status of erkenning. Ek yn 'e provinsje [[Fryslân]] beskikt it as Frysk dialekt net oer erkenning los fan 'e [[Frysk|Fryske standerttaal]], en mei't it Skiermûntseagersk frij fier fan dat Standertfrysk ôfstiet, hat de offisjele status dy't it as dialekt dêrfan yn prinsipe dielt, yn 'e praktyk net folle te betsjutten. Hoewol't men it Skiermûntseagersk ynformeel sûnder beswier as ien fan 'e [[streektaal|streektalen]] fan Fryslân beskôgje kinne soe, is it mar de fraach oft dat [[wet]]lik ek ta de mooglikheden heart, yn acht nommen dat mei "streektalen" yn 'e Fryske kontekst ornaris ferwiisd wurdt nei de net-Fryske dialekten yn Fryslân. As ôfwikend dialekt fan it Frysk, mei syn offisjele status, liket it Skiermûntseagersk in bytsje tusken de wâl en it skip yn rekke te wêzen. [[File:Fietsen in de duinen van Schiermonnikoog.jpg|thumb|right|250px|Yn 'e dunen fan [[Skiermûntseach (eilân)|Skiermûntseach]].]] Hoewol't yn Fryslân sûnt [[1980]] ûnderwiis fan it Frysk op 'e [[basisskoalle]]n ferplichte is, hat de gemeente Skiermûntseach dêr frijstelling fan, en follet de skoalle op it eilân de sa frijkommen tiid yn mei lessen "hiemkunde", oer de Skiermûntseager [[kultuer]]. Der wurdt lykwols gjin spesifyk ûnderwiis yn it Skiermûntseager dialekt fersoarge. ==Taalgebrûk== De wichtichste foarfjochter fan it Skiermûntseagersk wie [[Douwe Fokkema sr.]] ([[1890]]-[[1983]]), dy't him fan 'e midden fan 'e [[tweintichste iuw]] ôf o sa foar syn memmetaal ynsette. Sa skreau er yn [[1960]] de ''Beknopte Spraakkunst van het Schiermonnikoogs'', en ek publisearre er yn [[1968]] by de [[Fryske Akademy]] de earste wurdlist fan it dialekt, de ''Wezzenlist fan it Schiermonnikoogs''. Yn [[1979]] ferskynde fierders ûnder syn redaksje it ''Schiermonnikoger Lôzbúek'', it earste lêsboek foar skoalbern yn it dialekt. Teffens wie Fokkema aktyf as [[oersetter]], wêrby't er û.m. in grut diel fan it [[tsjerke|tsjerklik]] [[liet]]boek, it ''[[Evangeelje fan Mattéus]]'', it [[bibel]]boek ''[[Ruth (bibelboek)|Ruth]]'' en ferskate oare bibelfragminten nei it Skiermûntseagersk ta oerbrocht. Yn dyselde tiid skreaune ek [[dichter]]s as [[Lammert Wiersma]], [[Pita Grilk]] en [[Jacob Fenenga]] yn it eilândialekt. Sûnt de jierren tachtich oant it earste desennia fan 'e 21ste iuw bestie op Skiermûntseach de ''[[Taalplúech]]'', in wurkgroep wêrfan't de leden koarte ferhalen en gedichten yn it eilândialekt skreaune. Teffens fersoarge dizze organisaasje kursussen foar oarstaligen om it dialekt yn de macht te krijen; yn [[2001]] wiene der sa'n tweintich minsken dy't op dy wize it dialekt learden, wylst der yn [[2004]] sa'n tritich dielnimmers wiene. Yn ''De Dorpsbode'' fan [[15 oktober]] [[2009]] waard de lêste oprop dien ta dielnamme oan de Taalplúech, mar der wiene gjin nije leden en dermei wie it besteansrjocht fan de Taalplúech yn [[2009]] effektyf beëinige. It Skiermûntseagersk wurdt ek noch brûkt foar [[muzyk]]. Sa hawwe [[Henriëtte Pieperiet-Van Bon]] en [[Greta Hoogvliet]] in [[cd]] útbrocht mei [[liet]]sjes yn it dialekt, mei as titel ''Eilander Liêten, fan de Lytje Pole''. Yn 'e njoggentiger jierren stalde [[Els Perdok]] (de suster fan Henriëtte Pieperiet) in nije wurdlist gear, dy't úteinlik nei in jier as njoggen yn [[2001]] yn útwreide foarm op it eilân publisearre waard as it 400 siden tellende ''Woordenboek Nederlands-Schiermonnikoogs'', by de [[Kultuerhistoaryske Feriening 't Heer en Feer|Kultuerhistoaryske Feriening '''t Heer en Feer'']]. Dêryn binne ek noch nije wurden opnommen, lykas ''steunkar'' foar "rollator". Yn [[2002]] kaam der by de Fryske Akademy in oar Skiermûntseagersk [[wurdboek]] út, it tritichtûzen wurden tellende ''Eilander Wezzenbúek'', gearstald troch [[Willem Visser]] en [[Siebren Dyk]]. == Sprekkers == It Skiermûntseagersk is it lytste libbene dialekt fan it Westerlauwersk Frysk. Yn [[2000]] berjochte [[Omrop Fryslân]] as ûnderdiel fan in reportaazje dy't oan it dialekt wijd wie, dat der doe noch mar sa'n 50 sprekkers wiene. [[Els Perdok]], de skriuwster fan it ''Woordenboek Nederlands-Schiermonnikoogs'', kaam lykwols yn [[2001]] noch út op 120 sprekkers.<ref>''Schiermonnikoger woordenboek af'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 2 april 2001.</ref> Neffens gegevens út ''[[De Bosatlas van Fryslân]]'', fan [[2009]], soe doe noch 19% fan 'e eilânbefolking Skiermûntseagersk sprutsen hawwe, wat op in befolking fan 951 minsken (selde boarne) útkomt op goed 180 sprekkers.<ref>''De Bosatlas van Fryslân'', Grins, 2009, s. 270.</ref> De ferklearring foar it ferskil yn sprekkersoantallen moat faaks socht wurde yn 'e kritearia dy't hantearre wurde foar de tellings. [[File:Vuurtoren, Schiermonnikoog (369251042).jpg|thumb|left|230px|De [[fjoertoer]] fan [[Skiermûntseach (eilân)|Skiermûntseach]].]] Yn alle gefallen wurdt it Skiermûntseagersk hast útslutend noch sprutsen troch de âlderein op it eilân en sadwaande nimt it sprekkerstal stadichoan ôf. It dialekt balansearret dêrmei op it rântsje fan it útstjerren. Der is op Skiermûntseach noch mar ien gesin, dat fan [[doarpsomropper]] [[Jelle Woudstra]], dêr't de bern yn it dialekt grutbrocht wurde.<ref>''Eilander moet 'fraimd schyt' durven weerstaan'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 5 april 2001.</ref> Op [[11 augustus]] [[2018]] ferskynde in [[artikel (publikaasje)|artikel]] yn it ''[[Frysk Deiblêd]]'' dat omtinken skonk oan [[Dyami Millarson]]. Dy hie himsels nei syn [[jierdei]] yn 52 dagen tiid it Skiermûntseagersk eigen makke.<ref name="FD Ybema">{{Fuotnoat|{{Aut|Ybema, Jan}}, ''Talenfan Dyami Millarson leert in zeven weken Schiermonnikoogs dialect'', yn: it ''Frysk Deiblêd'', 11 augustus 2018}}</ref> Foar syn jierdei hied er himsels al yn in moanne tiid it [[Aastersk]] fan [[Skylge]] leard.<ref name="lc del grosso">{{Fuotnoat|{{Aut|Grosso, Maria del}}, ''Aasters dialect leren als verjaardagscadeau'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 3 july 2018, s. 19.}}</ref> Yn 'e mande mei Dyami Millarson setten de [[Hongkong]]er Ken Ho en de [[Itaalje|Italjaan]] Giovanni Pinto har yn foar it Skiermûntseagersk. Op [[24 augustus]] [[2018]] ferskynde in artikel yn ''[[De Telegraaf]]'' oer it earste besyk dat Millarson mei syn freonen brocht hie oan it eilân. Dat histoaryske momint wie, neffens ''De Telegraaf'' tige emosjoneel foar de âlderein dy't de taal noch sprekke kin, want dit jout nij perspektyf foar it oerlibjen fan it Skiermûntseagersk.<ref name="DT Roosendaal"/> Om't de trije jongeren in ynternasjonaal selskip binne, wurdt de taal no brûkt foar ynternasjonale kommunikaasje, en dêrmei hat it in nije funksje foar de takomst krige.<ref name="FD Ybema"/> Millarson en syn maten wolle de taal fan Skiermûntseach wer cool meitsje.<ref name="OF Falkena">{{Fuotnoat|{{Aut|Falkena, Onno}}, ''Bûtenlânske studinten wolle taal fan Skiermûntseach rêde '', yn: ''Omrop Fryslân'', 27 augustus 2018}}</ref> == Taaleigenskippen == ===Oarstalige ynfloeden=== It Skiermûntseagersk hat troch de iuwen hinne in dúdlike ynfloed ûndergien fan 'e [[Nedersaksysk]]e dialekten fan [[Grinslân]], benammen fan it [[Hegelânsk]] en minder fan it [[Westerkertiersk]]. Soks is bygelyks te merken oan it faak foarkommen yn it Skiermûntseagersk fan 'e typysk Hegelânske klanken "ai" en "au". Ek de [[Noardgermaanske talen]] fan [[Skandinaavje]] hawwe yn it ferline in beskate ynfloed op it Skiermûntseagersk útoefene. Guon famyljenammen op it eilân wize ek noch op in [[Denemark|Deensk]] komôf. === Grammatika === It Skiermûntseagersk is in frijwat behâldende foarm fan it Frysk, en it iennichste Fryske dialekt dat noch in yngewikkeld systeem fan [[ferbûging (grammatika)|ferbûgings]] fan [[eigenskipswurd]]en bewarre hat (gauris foutyf oantsjut as in [[namfal]]lesysteem. Om't it dêrmei sterk op it [[Aldfrysk]] liket, bestiet der grutte [[wittenskip]]like belangstelling foar dizze taalfariant, en dat hat wer ta gefolch hân dat it Skiermûntseagersk no ien fan 'e bêst dokumintearre dialekten fan hiel Nederlân is. ====Einûntstimming==== In foarbyld fan 'e behâldende kwaliteiten fan dit eilândialekt is bygelyks dat it Skiermûntseagersk foarhinne stimhawwende [[konsonant|bylûden]] oan 'e ein fan wurden hie, sa't it Frysk dat lang lyn ek hân hawwe moat. Dus wurden as ''raid'' ("read") en ''root'' ("rôt") hiene net deselde einklank (mei't de d oan 'e ein fan ''raid'' net ferwaard ta in t-klank, of, yn [[taalkunde|taalkundich]] jargon, om't der gjin [[einûntstimming]] plakfûn). Dit ferskynsel is lykwols ek yn it Skiermûntseagersk hast útstoarn en inkeld by de âldste sprekkers komt it tsjintwurdich noch foar.<ref>Jansen, Mathilde, en Oostendorp, Marc van, ''Taal van de Wadden'', De Haach, 2004, s. 38.</ref> ====Grammatikale ferbûgings fan eigenskipswurden==== It meast opfallende hjoeddeistige ferskil mei it Standertfrysk is it al neamde systeem fan [[ferbûging (grammatika)|grammatikale ferbûgings]]. Dat giet sa: {| class="wikitable" |- ! rowspan="2"|geslacht ! rowspan="2"|Standertfrysk ! colspan="2"|Skiermûntseagersk |- ! beskate foarm ! ûnbeskate foarm |- | '''manlik''': | "reade auto" | ''de raide auto'' | ''in raiden auto'' |- | '''froulik''': | "reade fyts" | ''de raid fyts'' | ''in raide fyts'' |- | '''ûnsidich''': | "read stopljocht" | ''it raide stopjiet'' | ''in raid stopjiet'' |} Mei [[oanwizend foarnamwurd|oanwizende foarnamwurden]] wurdt it noch justjes dreger: {| class="wikitable" |- ! rowspan="2"|geslacht ! colspan="2"|tichteby ! colspan="2"|fierôf |- ! Standertfrysk ! Skiermûntseagersk ! Standertfrysk ! Skiermûntseagersk |- | '''manlik''': | "dizze reade auto" | ''deze raide auto'' | ''dy reade auto'' | ''dy raide auto'' |- | '''froulik''': | "dizze reade fyts" | ''dees raid fyts'' | ''dy reade fyts'' | ''jò raid fyts'' |- | '''ûnsidich''': | "dit reade stopljocht" | ''dit raide stopjiet'' | ''dat reade stopljocht'' | ''dat raide stopjiet'' |- | '''meartal''': | "dizze reade frachtweinen" | ''deze raide frachtwooinen'' | ''dy reade frachtweinen'' | ''dà raide frachtwooinen'' |} ====Meartalsfoarming==== Foar de [[meartalsfoarming]] beskikt it Skiermûntseagersk oer trije [[efterheaksel]]s: ''-e'', ''-s'' en ''-en''. De yn it Standertfrysk net foarkommende foarm op ''-e'' is reservearre foar froulike [[haadwurd]]en: ''beut'' ("boat") wurdt ''beute'' ("boaten"); ''kat'' ("kat") wurdt ''kôte'' ("katten") en ''blom'' ("blom") wurdt ''blome'' ("blommen"). Manlike en ûnsidige haadwurden krije meartallen op ''-s'' of ''-en'': ''aimel''&nbsp;– ''aimels'' ("eamel", m.); ''hynjer''&nbsp;– ''hynjers'' ("hynder", û.); ''bieuwr''&nbsp;– ''bieuwren'' ("boer", m.); ''gleis''&nbsp;– ''gleizen'' ("glês", û.). Dochs is dit systeem net wetterticht, mei't froulike wurden dy't nei minsklike persoanen ferwize, gjin meartal op ''-e'', mar op ''-s'' of ''-en'' krije: ''sekretaresse''&nbsp;– ''sekretaresses'' ("siktaresse"), ''bieuwrin''&nbsp;– ''bieuwrinnen'' ("boerinne"). En teffens binne der manlike en ûnsidige útsûnderings dy't yn it meartal in útgong op ''-e'' krije, lykas ''schúen''&nbsp;– ''schúene'' ("skoech", m.) en ''swyn''&nbsp;– ''swiine'' ("baarch", û.). ====Ferlytsingsfoarmen==== Oars as alle oare Fryske dialekten hat it Skiermûntseagersk gjin [[ferlytsingsfoarm]]en, lykas "hûn'''tsje'''" of "hús'''ke'''". Krekt as it [[Ingelsk]], dat likemin oer sokke foarmen beskikt, wurdt yn it Skiermûntseagersk it [[eigenskipswurd]] ''lytj'' ("lyts") foar in [[haadwurd]] pleatst om in ferlytsend effekt te kreëarjen. In ''lytj hynjer'' is dat in "hynderke" en in ''lytje metreus'' is in "matroaske". Ek ''de Lytje Pole'', letterlik "it Pôltsje", ien fan 'e meast brûkte oantsjuttings foar it eilân Skiermûntseach yn it eigen dialekt, hat dy foarm. Oarspronklik moatte ek yn it Skiermûntseagersk ferlytsingsefterheaksels foarkommen wêze, mar dy binne meitiid weiwurden. Hoe't sokke foarmen derút sjoen hawwe, wurdt dúdlik troch in beheinde groep haadwurden yn acht te nimmen wêrby't sa'n histoaryske ferlytsingsfoarm ferstienne is, bgl. ''mutjen'' ("muoike") en ''petjen'' ("pet"). It efterheaksel ''-tjen'' is lykwols net mear funksjoneel, dat om by sokke wurden in ferlytsingsfoarm te berikken, sprekt men dochs wer fan in ''lytje mutjen'' of in ''lytj petjen''. [[File:20070816 Schiermonnikoog (14).JPG|thumb|right|250px|Doarpsgesicht yn [[Skiermûntseach (doarp)|Skiermûntseach-Doarp]].]] ====Mulwurdsfoarming==== In oar ferskil mei it Standertfrysk, mar in oerienkomst mei it Ingelsk, is dat [[mulwurd]]en it efterheaksel ''-ed'' krije kinne as se (ek) as [[eigenskipswurd]] fungearje. Sa kin men it dus hawwe oer ''in heskôked ooi'' ("in hurdsean aai") of kin men sizze ''dy man is gúed ynwerked'' ("dy man is goed ynwurke"). De op dy wize foarme eigenskipswurden kinne dan ek wer gewoan ferbûgd wurde: ''in grien farveden stúel'' ("in grien ferve stoel"). As dêrtroch in rige fan trije wurdlidden sûnder klam foarme wurdt, lykas by it [[tiidwurd]] ''mitselje'' ("mitselje"), dêr't eins de foarm ''mitseleden'' (mei trije [[sjwa|sjwa's]] efterinoar) ûntstean soe, dan falt it middelste ûnbeklamme wurdlid dertuskenút. It is dus ''in mitselden mieuwre'' ("in mitsele muorre"). ====Oare bysûnderheden oangeande de tiidwurdsferbûging==== By tiidwurden op ''-je'' docht him ek it ferskynsel foar dat it (koarte) [[fokaal|lûd]] yn 'e stam fan it wurd oprutsen wurdt ta in lange fokaal as de foarm fan it oangeande wurdlid by de ferbûging feroaret fan sletten ta iepen. Dus men seit bgl. fan ''ik winje'' ("ik wenje") en ''wy winje'' ("wy wenje"), mei de i fan "pit", mar it is ''dò weneste'' ("do wennest") en ''ik hew wene'' ("ik haw wenne"), mei de lange e fan "reek". In oare eigenaardichheid fan 'e ferbûging fan [[tiidwurd]]en op ''-je'' is dat de trêde persoan inkeltal notiid yn it Skiermûntseagersk gjin útgong op ''-et'' kriget, mar op ''-e'', en sadwaande inkeld troch de kontekst ûnderskaat wurde kin fan 'e doetiidsfoarm. By it tiidwurd ''werkje'' ("wurkje") seit men dus fan ''hy werke'', wat sawol "hy wurket" as "hy wurke" betsjutte kin. ===Klanklear en Stavering=== ====Klanklear==== Ek op it mêd fan 'e [[klanklear]] en [[stavering]] besteane der frijwat ferskillen tusken it Skiermûnteagersk en it Standertfrysk. As wichtichste ûnderskie jildt dat it Skiermûntseagersk de [[nijere brekking]] (it ferskynsel dat soarget foar de lûdsferoaring tusken "beam" en "beammen") net hat. In oar grut ferskil is dat it Skiermûntseagersk net oer [[nasaal lûd|nasale lûden]] beskikt (sa't it Standertfrysk dy hat yn wurden as "aanst", "iensum", "lins" en "ûnsin"). Fierders makket it eilândialekt op it mêd fan 'e [[fokaal|lûden]] ûnderskie tusken twa soarten koarte a's: it [[koart net-rûne iepen foarlûd|koarte net-rûne iepen foarlûd]], oftewol de a fan "kap", en it [[koart net-rûne iepen efterlûd|koarte net-rûne iepen efterlûd]], dat men oantsjutte kinne soe as de a fan "bak", al wurdt dy yn it Standertfrysk net bewust útsprutsen, mar inkeld reälisearre as in fariant fan 'e earste a. It ferskil is dat de twadde foarm fierder nei efteren yn 'e mûle útsprutsen wurdt. Oarsom komme de o fan "hok" en de û fan "rûch" yn it Skiermûntseagersk inkeld foar yn [[lienwurd]]en, krekt as de [[twalklank]] [u.ǝ], fan "goed". [[File:Het brede strand van Schiermonnikoog.JPG|thumb|left|250px|Oan it [[strân]] fan [[Skiermûntseach (eilân)|Skiermûntseach]].]] De twaklanken "aai", "ai" en "ei" wurde útsprutsen lykas yn it [[Wâldfrysk]]. De "au" komt gauris yn it stee fan 'e â, dy't yn it eilândialekt ûntbrekt; ferlykje foarmen as ''aud'' ("âld"), ''haun'' ("hân"), ''laun'' ("lân"), ''saun'' ("sân") en ''straun'' ("strân"). De "ea" fan "beam" en "eo" fan "freon" komme yn it Skiermûntseagersk allinne mar foar as se foàr in r steane, yn 'e kombinaasjes ''eer'' en ''eur''. Wol is dêrby mooglik dat dy r stom is (yn 'e taalkunde [[r-deleesje]] neamd), lykas yn it wurdt ''meurn'' ("moarn"), dat rymt op "gleon". It iennichste Skiermûntseagerske lûd dat net foarkomt yn it Standertfrysk is de twaklank ''eeuw'', dy't útsprutsen wurdt as [ɛ.ṷ], dus de ê fan "bêd", folge troch de û fan "rûch". Wat de konsonanten oangiet, komt it Skiermûntseagersk grutdiels oerien mei it Standertfrysk. Sa stiet ek hjir nea in z, v of ch oan it begjin fan in wurd. En in g dy't in wurdinisjale posysje hat, wurdt altyd útsprutsen as de "hurde" [[plofklank]] [ɡ] (fan "goed"), en nea as de "sêfte" [[wriuwklank]] [ɣ] (fan ''drage''). Lykwols besteane der sterke oanwizings dat soks net altyd sa west hat, en dat de "hurde" g in frij resinte ûntliening oan it Standertfrysk is, dy't oarspronklik yn it eilândialekt net foarkaam. Krekt as de Fryske eilândialekten fan [[Skylge]] (it [[Skylgersk]] en it [[Aastersk]]) beskikt it Skiermûntseagersk oer de [[konsonant]]ekluster [sx] (''sch'' fan ''school'') as ekwifalint foar de Standerfryske [sk] (''sk'' fan "skoalle"), lykas yn ''schúele'' ("skoalle") en ''schiimer'' ("skimer"). It is al nuveraardich dat it ferhollânske [[Amelânsk]] dêrfoaroer krekt de [sk] beholden hat. Ek de troch-Fryske klank [ʧ] (tsj fan "tsjerke") komt net yn it Skiermûntseagersk foar, dat dêrfoar as ekwifalint de [c] (tj fan "tjems") oanhâldt, lykas yn ''tjattel'' ("tsjettel") en ''tjúenderee'' ("tsjoenderij"), en ek ''tjiis'' ("tsiis"), mei't de [ʦ] (ts fan "tsien") yn it eilândialekt krektlyk ûntbrekt. Al mei al binne de ferskillen op it mêd fan 'e klanklear tusken it Skiermûntseagersk en it Standertfrysk sa grut dat Friezen fan it fêstelân der klauwen oan hawwe sille om in eilanner dy't it eigen dialekt sprekt, te ferstean. Ferlykje bygelyks de folgjende wurden: ''airk'' ("jerk"); ''beum'' ("boaiem"); ''eeuwnrast'' ("ûnrêst"); ''fieuwl'' ("fûgel"); ''got'' ("grut"); ''hes'' ("hurd"); ''jiet'' ("ljocht"); ''jocht'' ("rjocht"); ''júer'' ("djoer"); ''lytj'' ("lyts"); ''oofgreeuwn'' ("ôfgrûn"); ''peeuwn'' ("pûn"); ''scheeuwe'' ("skowe"); ''tjarkhafsbimmen'' ("tsjerkhôfsbeammen"); ''tjaune'' ("justerjûn"); en ''wes'' ("wurd"). It is allegearre wol nei te kommen as men it sa op papier sjocht, mei de betsjutting derby, mar yn it spraakgebrûk sil sûnder foarkennis de fersteanberheid dochs yn 'e knipe komme. ====Stavering==== Oare ferskillen berinne bygelyks it mêd fan 'e [[stavering]]. Sa wurdt yn it Skiermûntseagersk de [i] (i fan "bite") altyd stavere mei in y, ek as er yn in iepen wurdlid foarkomt, dus ''wyt'' ("wyt"), mar as men dat wurd ferbûcht, dan wurdt it bgl. ''wyte snie'' ("wite snie"). Krektsa wurdt de lange [i:] (ii fan "wiid") yn it Skiermûntseagersk altyd mei "ii" skreaun, ek yn iepen wurdlidden. Dus it meartal fan ''tiid'' ("tiid") is ''tiiden'' ("tiden"). De lange ú, oan 'e oare kant, wurdt yn tichte wurdlidden stavere as "uu", lykas yn ''suuch'' ("sûch"), mar yn iepen wurdlidden as ú, lykas yn ''súgen'' ("sûgen"). Ek de twalûden [ɪ.ǝ] (fan "beam"), [o:i̭] (fan "moai") en [y.ǝ] (fan "flues") wurde yn it Skiermûntseagersk oars stavere as yn it Standertfrysk, nammentlik as ''ee'', ''ooi'', resp. ''úe''. De stavering fan it Skiermûntseagersk giet foar it oergrutte diel tebek op 'e stavering dy't [[Douwe Fokkema sr.]] yn [[1968]] foar syn ''Wezzenlist fan it Schiermonnikoogs'' brûkte. De stavering ''ië'' (of ''iê'') foar de twaklank [i.ǝ] (fan "wiet") en ''eou'' foar de typysk Skiermûntseager klank [ɛ.ṷ], dy't men wol tsjinkomt yn it âldere wurk fan [[dichter]]s as [[Lammert Wiersma]], wie dêryn al oanpast (ta de skriuwwize ''ie'', resp. ''eeu''). Foar de moderne stavering, fêstlein yn it ''Eilander Wezzenbúek'' ([[2002]]), is Fokkema syn skriuwwize yn oerlis mei de ''Taalplúech'' noch justjes oanpast. Sa wurde de twaklanken dy't Fokkema as ''ieu'' en ''eeu'' skreau no stavere as ''ieuw'' en ''eeuw'', wylst koarte fokalen yn in wurdeinige posysje in [[klamteken]] krigen hawwe (''jò'', ''tò'', ''dà'', ''wè'') om 'e útspraak dúdliker wer te jaan. De meast yngripende feroaring is dat de stomme r, dy't Fokkema oeral weiliet, no wer skreaun wurdt, mei't it weilitten grutte beswieren bliek te hawwen foar it lêsgemak. Sadwaande hawwe no ferbûgingsfoarmen fan in [[tiidwurd]] mei in stam op ''-r'' wer in konsekwinte skriuwwize. Allinnich yn wurden dêr't de stomme r inkeld [[etymology]]sk fan aard wie, falt er no noch fuort, lykas yn it wurd ''ben'' ("bern"). ====Klankynventaris==== {| class="wikitable" |- !colspan="4"| '''koarte lûden''' |- ! Skiermûntseagerske <br>stavering ! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]] ! foarbylden ! omskriuwing |- | a | [a] |''lakje'' ("laitsje"), ''flask'' ("fleis") | de koarte a fan "kap"; komt yn it Skiermûntseagersk eins inkeld foar as ferkoarte foarm njonken <br>de lange grûnfoarm aa [a:] (''laakje'', ''flaask'', ensfh.) |- | a / à | [ɑ] |''brakke'' ("brekke"), ''jà'' ("sy"/"hja", 3de pers. mt.) | de koarte a fan "bak" of hoe't men yn it Ingelsk de earste klank yn ''London'' útsprekt |- | e / è | [ɛ] |''bes'' ("burd"), ''rekke'' ("rekke" en "rikke") | de koarte e fan "lek" |- | e / i | [ǝ] |''de'' ("de"), ''in'' ("in") | de [[sjwa]] of stomme e fan "gewoan" |- | y | [i] |''wyt'' ("wyt"), ''nydich'' ("nidich") | de koarte i fan "bite"; ek yn iepen wurdlidden mei in y skreaun |- | i | [ɪ] |''ik'' ("ik"), ''mis'' ("mis") | de koarte i fan "pit" |- | o | [ɔ] |''kok'' ("kok") | de koarte o fan "hok"; komt yn it Skiermûntseagersk inkeld foar yn lienwurden |- | o / ò | [o] |''got'' ("grut"), ''tò'' ("te") | de koarte o fan "bok" |- | oe | [u] |''koets'' ("koets"), ''poetse'' ("poetse") | de koarte û fan "rûch"; komt yn it Skiermûntseagersk inkeld foar yn lienwurden |- | u | [œ] |''fut'' ("fuort"), ''ulje'' ("oalje") | de koarte u fan "put" |- | ú | [y] |''krúm'' ("krom"), ''múlle'' ("mûle") | de koarte ú fan "tút" |- !colspan="4"| '''lange lûden''' |- ! Skiermûntseagerske <br>stavering ! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]] ! foarbylden ! omskriuwing |- | aa / a | [a:] |''daad'' ("die"), ''bane'' ("beane") | de lange a fan "baas" |- | ê | [ɛ:] |''schêne'' ("rúchskerne"), ''êve'' ("êb") | de lange ê fan "rêst" |- | ee / e | [e:] |''leen'' ("stek", ôffreding), ''leze'' ("lizze") | de lange e fan "feest" |- | eu | [ø:] |''seun'' ("soan"), ''heuk'' ("hok") | de eu fan "deun" |- | ii | [i:] |''tiid'' ("tiid"), ''gliide'' ("glydzje") | de lange i fan "wiid"; ek yn iepen wurdlidden as "ii" skreaun |- | ô | [ɔ:] |''gôs'' ("gers"), ''dôve'' ("kûle") | de lange ô fan "nôt" |- | oo / o | [o:] |''stook'' ("stôk"), ''fole'' ("folle") | de lange o fan "rook" |- | uu / ú | [y:] |''schruuf'' ("skroef"), ''dúne'' ("dunen") | de lange ú fan "drúf"; yn iepen wurdlidden mei ú stavere, yn tichte mei uu |- !colspan="4"| '''twalûden''' |- ! Skiermûntseagerske <br>stavering ! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]] ! foarbylden ! omskriuwing |- | aai | [a:i̭] |''aaie'' ("aaie"), ''waai'' ("wei", suvelprodukt) | de aai fan it [[Wâldfrysk]]e "saai" |- | ai | [ai̭] |''airm'' ("earm"), ''sjain'' ("sjen") | de ai fan it Wâldfryske "laitsje" |- | au | [a.ṷ] |''haun'' ("hân"), ''aud'' ("âld") | de au fan "gau" |- | ee / e | [ɪ.ǝ] |''eers'' ("kont"), ''here'' ("hearre") | de ea fan "beam"; bestiet yn it Skiermûntseagersk inkeld foàr in r |- | eeuw | [ɛ.ṷ] |''fjeeuwr'' ("fjouwer"), ''meeuwn'' ("mole") | de e fan "bêd", folge troch de û fan "rûch"; yn âldere teksten wol stavere as ''eou'' |- | ei | [ɛ.i̭] |''heit'' ("heit"), ''eich'' ("each") | de ei fan "bij" of it Wâldfryske "dei" |- | eu | [ø.ǝ] |''feur'' ("foar"), ''meurn'' ("moarn") | de eo fan "freon" of eu fan "beurt"; bestiet yn it Skiermûntseagersk inkeld foàr in r (wêrby't it trouwens wol <br>mooglik is dat dy r stom is, lykas yn ''meurn'', dat rymt op "gleon") |- | ieuw | [i.ṷ] |''hieuwd'' ("hûd"), ''schrieuwe'' ("skriuwe") | de ieu fan "ieu" of "Sieu" (stavering foar 2015) |- | ie | [i.ǝ] |''schiep'' ("skiep"), ''liet'' ("liet") | de ie fan "wiet"; yn âldere staveringen faak skreaun as ''ië'' en ek wol as ''iê'' |- | oe | [u.ǝ] |''toele'' ("tuolle") | de oe fan "goed"; komt yn it Skiermûntseagersk inkeld foar yn (Standertfryske) lienwurden |- | ooi | [o:i̭] |''mooi'' ("mei"), ''kooi'' ("kaai") | de oai fan "moai" |- | úe | [y.ǝ] |''dúek'' ("doek"), ''úen'' ("ûne") | de ue fan "flues" |- | ui | [ʌi̭] |''fruit'' ("fruit"), ''duit'' ("duit") | de ui fan "bui"; komt yn it Skiermûntseagersk inkeld foar yn lienwurden |- !colspan="4"| '''Bylûden''' |- ! Skiermûntseagerske <br>stavering ! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]] ! foarbylden ! omskriuwing |- | b / bb | [b] |''bole'' ("bôle"), ''dobber'' ("dôber") | b fan "bêd" |- | ch | [x] |''nach'' ("noch"), ''berch'' ("berch") | ch fan "troch"; komt yn it Skiermûntseagersk nea oan it begjin fan wurden foar |- | d / dd | [d] |''deus'' ("doaze"), ''middel'' ("middel") | d fan "doel" |- | f / ff | [f] |''faam'' ("famke"), ''straffe'' ("straffe") | f fan "fol" |- | g | [ɡ] |''gúed'' ("goed"), ''gain'' ("gean") | g fan "gers"; no yn it Skiermûntseagersk algemien oan it begjin fan wurden, mar der binne oanwizings dat yn it <br>ferline altyd brûkt de [ɣ] waard |- | g / gg | [ɣ] |''waigje'' ("weagje", doare), ''baggerje'' ("baggerje") | g fan "drage"; no yn it Skiermûntseagersk nea mear oan it begjin fan wurden |- | h | [h] |''hes'' ("hurd"), ''hieuwn'' ("hûn") | h fan "hout" |- | j | [j] |''júer'' ("djoer"), ''leverje'' ("leverje") | j fan "jas" |- | k / kk | [k] |''kots'' ("koart"), ''wakker'' ("wakker") | k fan "kat" |- | l / ll | [l] |''leus'' ("slûchslim"), ''wille'' ("wille") | l fan "lok" |- | m / mm | [m] |''mem'' ("mem"), ''komme'' ("komme") | m fan "mar" |- | n / nn | [n] |''net'' ("net", negatyf), ''kinne'' ("kinne") | n fan "nekke" |- | ng | [ŋ] |''rakkening'' ("rekken"), ''sjonge'' ("sjonge") | ng fan "ding" |- | nj | [ɲ] |''njúegen'' ("njoggen") | nj fan "njonken" |- | nk | [ŋk] |''tank'' ("tank"), ''stank'' ("stank") | nk fan "bank" |- | p / pp | [p] |''pyne'' ("pine"), ''lappel'' ("leppel") | p fan "pet" |- | r / rr | [r] |''reus'' ("roas"), ''borrel'' ("boarrel") | r fan "rak" |- | s / ss | [s] |''sò'' ("sa"), ''bassel'' ("boarstel") | s fan "sâlt" |- | sch | [sx] |''schai'' ("skea"), ''scheeuwder'' ("skouder") | sch fan it [[Nederlânsk]]e ''school''; dit is de Skiermûnteagerske ekwifalint fan 'e Standertfryske sk, dy't <br>yn it Skiermûntseagersk alhiel ûntbrekt |- | sj | [ʃ] |''sjeeuwe'' ("sjouwe"), ''sjotte'' ("sjitte") | sj fan "sjippe" |- | t / tt | [t] |''taim'' ("team", gereid), ''batter'' ("better") | t fan "tosk" |- | tj | [c] |''tjark'' ("tsjerke"), ''tjoster'' ("tsjuster") | tj fan "tjems"; dit is de Skiermûnteagerske ekwifalint fan 'e Standertfryske tsj [ʧ], dy't yn it Skiermûntseagersk <br>alhiel ûntbrekt |- | w / ww <br> v / vv | [ʋ] |''wer'' ("wêr"), ''hawwe'' ("hawwe") <br> ''livje'' ("libje"), ''livven'' ("libben") | w fan "wat" |- | w | [w] |''kwaid'' ("lulk"), ''swyn'' ("baarch") | w fan "skowe" |- | z / zz | [z] |''deuze'' ("doazen"), ''wazze'' ("wêze") | z fan "tûzen"; komt yn it Skiermûntseagersk nea oan it begjin fan wurden foar |- | zj | [ʒ] |''bagaazje'' ("bagaazje") | zj fan "garaazje"; komt yn it Skiermûntseagersk inkeld foar yn lienwurden |} ==Priuwke== Hjirnei in priuwke fan it Skiermûntseagersk, in fragmint út it foaropwurd (''feurwes'') fan it ''Eilander Wezzenbúek'', troch Willem Visser en Siebren Dyk: <blockquote>''De tòstand fan it Eilanders is yn de gúed dôtich jier nooi it ferschiinen fan de ''Wezzenlist'' net echt eeuwrs wezzen. Wy heupe, krekt as Fokkema mooi syn ''Spraakkunst'' en ''Wezzenlist'', mooi dit wezzenbúek mooi tò werkjen oon de ferstarking fan de posytsje fan en de waardering feur it Eilanders. Tògelyk wette wy maar al tò gúed, dat it (fut)bestain kinnen fan in taal yn it aiste plak bepaald wedt troch in geheel fan sosjale, ekonomyse, kulturele en psychologyse faktoren en dat de rol fan in wezzenbúek der net got yn wazze kin. Fansalm hewwe wy mooi dit wezzenbúek aik in mair wytenschaplik dúel feur aigen: it Eilanders, ne't it nach kin, nach in keer gúed fastleze en dertroch tògonklik metje feur taalkundich eeuwndersiek (yn 'e rúmste sin fan it wes). Derom binne útstorven, ferauderde en seldsume wezzen, búgings- en ferfúegingsformen en faste ferbiiningen aik opnimd en binne der soms freewat útfúerige tòlichtingen by bepaalde wezzen af betjottingen jeeuwn.''</blockquote> == Keppelings om utens == *[http://www.xs4all.nl/~evertjrt/epfuetlasken.html It ferhaal ''Fúetlasken'', fan Els Perdok] *[http://www.meertens.nl/books/winkler/schiermonnikoog.html De bibelske likenis fan ''De Ferloren Seun'' yn it Skiermûntseagersk] *[http://gedichten.tresoar.nl/index.php?zoektaal=0&nkeuze=veninga&cat=&p=1&submit=Uitvoeren In pear gedichten yn it Skiermûntseagersk fan Jacob Veninga, op Tresoar] {{boarnen|boarnefernijing= '''referinsjes''':<br> <references/> ---- '''boarnen''':<br> {{Kolommen2 |Kolom1= * {{Aut|[[Krine Boelens|Boelens, K.]], et al.}}, ''Twataligens: Ynlieding yn Underskate Aspekten fan de Twataligens'', Ljouwert, 1981 (Fryske Akademy), ISBN 9 06 27 30 086. * ——, ''[[De Bosatlas van Fryslân]]'', Grins, 2009 (Noordhoff Atlas Productions), ISBN 978-9 00 17 79 047, s. 270-271. * {{Aut|Dijkstra, Fedde}}, ''Eilander moet 'fraimd schyt' durven weerstaan'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 5 april 2001. * {{Aut|[[Siebren Dyk|Dyk, Siebren]]}}, ''Historisch Overzicht van de Bestudering van het Schiermonnikoogs'', yn: ''It Beaken, Tydskrift fan de Fryske Akademy'', jiergong 67 (2005), s. 165-211. * {{Aut|[[Douwe Fokkema sr.|Fokkema sr., Douwe]]}}, ''Beknopte Spraakkunst van het Schiermonnikoogs'', Ljouwert, 1960 (Fryske Akademy). * {{Aut|[[Douwe Fokkema sr.|Fokkema sr., Douwe]], ûnder redaksje fan}}, ''Schiermonnikoger Lôzbúek'', Ljouwert, 1979 (Afûk). * {{Aut|[[Douwe Fokkema sr.|Fokkema sr., Douwe]]}}, ''Wezzenlist fan it Schiermonnikoogs, mooi Ieursetting yn it Friesk en Hollands'', Ljouwert, 1968 (Fryske Akademy). * {{Aut|[[Mathilde Jansen|Jansen, Mathilde]], en Oostendorp, Marc van}}, ''Taal van de Wadden'', De Haach, 2004 (Sdu Uitgevers), ISBN 978-9 01 20 97 130. |Kolom2= * {{Aut|[[Klaas Jansma|Jansma, Klaas]]}}, ''Friesland en Zijn 44 Gemeenten'', Ljouwert, 1981 (''Frysk Deiblêd''), ISBN 9 06 48 00 154. * {{Aut|[[Reitze Jonkman|Jonkman, Reitze J.]]}} en {{Aut|[[Arjen Versloot|Versloot, Arjen P.]]}}, ''Fryslân Land van Talen: Een Geschiedenis'', Ljouwert, 2018 (op 'e nij besjoene werútjefte), oarspr. printinge 2013 (Afûk), ISBN 978-9 06 27 39 264, s. 95-97. * {{Aut|Roosendaal, Marie-Thérèse}}, ''Spreekt u ook Schiermonnikoogs?'', yn: ''De Telegraaf'', 24 augustus 2018. Ek [https://www.telegraaf.nl/nieuws/2478231/spreekt-u-ook-schiermonnikoogs digitaal beskikber.] * {{Aut|[[Els Perdok|Perdok, Els]]}}, ''Woordenboek Nederlands-Schiermonnikoogs'', Skiermûntseach, 2001 (Kultuerhistoaryske Feriening " 't Heer en Feer"). * ――, ''Schiermonnikoger woordenboek af'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 2 april 2001. * {{Aut|Visser, Willem, en [[Siebren Dyk|Dyk, Siebren]]}}, ''Eilander Wezzenbúek'', Ljouwert, 2002 (Fryske Akademy), ISBN 9 06 17 19 348. * {{Aut|[[Lammert Wiersma|Wiersma, Lammert]]}}, ''Yn Myn Thúshafen: Gedichten yn de Taal fan it Eilaun Schiermonnikeich'', Ljouwert, 1973. }} }} {{Taal yn Fryslân}} [[Kategory:Skiermûntseagersk| ]] [[Kategory:Frysk dialekt]] [[Kategory:Streektaal yn Fryslân]] [[Kategory:Skiermûntseach]] [[Kategory:Nijsgjirrige siden]] s1qhhluf29kkxmtmqeb4yi0iq2onb3b 0 34736 1232736 1125106 2026-06-22T15:19:07Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, ynfoboks tafoege. 1232736 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Almoines | ôfbylding = Edificios diversos de Almoines 14.jpg | ôfbyldingstekst = | flagge = | wapen = Escut d'Almoines.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of Spain.svg|20px]] [[Spanje]] | bestjoerlike ienheid 1 = Autonome mienskip | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Falinsia (autonome mienskip)|Falinsia]] | bestjoerlike ienheid 2 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Falinsia (provinsje)|Falinsia]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3 = | boargemaster = | stedsyndieling = | gemeenteyndieling = | ynwennertal = 2.664 <small>(2025)</small> | oerflak = 2,12 km² | befolkingstichtens = 1268,57 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = 34 m | stifting = | ferkearsieren = | postkoade = 46723 | netnûmer = +34 96 | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = 38°53' NB, 0°11' WL | webside = [https://www.almoines.es/ www.almoines.es] | mapname = Spanje | lat_deg = 38 | lat_min = 53 | lat_sec = 00 | lat_dir = N | lon_deg = 0 | lon_min = 11 | lon_sec = 00 | lon_dir = W }} '''Almoines''' is in plak en [[gemeente (bestjoer)|gemeente]] yn 'e [[Spanje|Spaanske]] provinsje [[Falinsia (provinsje)|Falinsia]] in 'e regio Falinsia mei in oerflak fan goed 2 km². Almoines telt 2.64 ynwenners (2025). {{Koördinaten|38_56_36_N_3_10_56_W_type:city_region:ES|38° 56’N, 3°10′ WL}} {{CommonsBalke|Almoines}} [[Kategory:Plak yn Falinsia (autonome mienskip)]] g9rk50ap708ki90b3r3nh4qqoi5sqoj 1232738 1232736 2026-06-22T15:22:11Z Drewes 2754 - tikfl. 1232738 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Almoines | ôfbylding = Edificios diversos de Almoines 14.jpg | ôfbyldingstekst = | flagge = | wapen = Escut d'Almoines.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of Spain.svg|20px]] [[Spanje]] | bestjoerlike ienheid 1 = Autonome mienskip | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Falinsia (autonome mienskip)|Falinsia]] | bestjoerlike ienheid 2 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Falinsia (provinsje)|Falinsia]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3 = | boargemaster = | stedsyndieling = | gemeenteyndieling = | ynwennertal = 2.664 <small>(2025)</small> | oerflak = 2,12 km² | befolkingstichtens = 1268,57 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = 34 m | stifting = | ferkearsieren = | postkoade = 46723 | netnûmer = +34 96 | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = 38°53' NB, 0°11' WL | webside = [https://www.almoines.es/ www.almoines.es] | mapname = Spanje | lat_deg = 38 | lat_min = 53 | lat_sec = 00 | lat_dir = N | lon_deg = 0 | lon_min = 11 | lon_sec = 00 | lon_dir = W }} '''Almoines''' is in plak en [[gemeente (bestjoer)|gemeente]] yn 'e [[Spanje|Spaanske]] provinsje [[Falinsia (provinsje)|Falinsia]] in 'e regio Falinsia mei in oerflak fan goed 2 km². Almoines telt 2.664 ynwenners (2025). {{Koördinaten|38_56_36_N_3_10_56_W_type:city_region:ES|38° 56’N, 3°10′ WL}} {{CommonsBalke|Almoines}} [[Kategory:Plak yn Falinsia (autonome mienskip)]] 135qw67mfci3e8gfiwuy8p3hy92yfwj 0 58406 1232746 1044541 2026-06-22T17:08:55Z Drewes 2754 [[]] oars 1232746 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks Landkreis | namme = Düren | ôfbylding = Locator map DN in Germany.svg | ôfbyldingsbreedte = 180px | ôfbyldingstekst = | ynwennertal = 267.104 | oerflak = 941 km² | lân = [[Dútslân]] | dielsteat = [[Noardryn-Westfalen]] | tal gemeenten = | kenteken = | webside = }} '''Düren''' is in [[Kreis|lânkring]] (''Kreis'') yn de [[Dútslân|Dútske]] dielsteat [[Noardryn-Westfalen]] en hat 267.104 ynwenners. De lânkring waard yn syn hjoeddeistige foarm oprjochte yn [[1972]]. De rivier de [[Ruhr]] streamt troch it gebiet hinne. == Stêden en gemeenten == [[Ofbyld:Municipalities in DN.svg|250px|thumb|rechts|Stêden en gemeenten yn Kreis Düren.]] De folgjende stêden en gemeenten lizze yn de Kreis: {| !align=left width=50%|Stêden !align=left width=50%|Gemeenten |- valign=top || # [[Düren (stêd)|Düren]] # [[Heimbach (Eifel)|Heimbach]] # [[Jülich]] # [[Linnich]] # [[Nideggen]] || # [[Aldenhoven]] # [[Hürtgenwald (gemeente)|Hürtgenwald]] # [[Inden (Noardryn-Westfalen)|Inden]] # [[Kreuzau]] # [[Langerwehe]] # [[Merzenich (Noardryn-Westfalen)|Merzenich]] # [[Niederzier]] # [[Nörvenich]] # [[Titz]] # [[Vettweiß]] |} == Gebouwen == <gallery mode="packed" widths=150px heights=150px> Dn-stadthaus.jpg|Gemeentehûs fan Düren Schloss Noervenich.jpg|Slot Nörvenich Burg Birgel (001).JPG|Slot Birgel </gallery> {{Noardryn-Westfalen}} {{DEFAULTSORT:Duren (Kreis)}} [[Kategory:Distrikt yn Noardryn-Westfalen]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1972]] fv6voi6c06xfq95945j8k7mpxmkhudu 0 84688 1232743 1221241 2026-06-22T16:05:01Z Drewes 2754 [[]] better 1232743 wikitext text/x-wiki {{Politikus | namme = Johann Jakob von Tschudi | ôfbylding = Tschudi Johann Jakob von 1818-1889.png | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 190px | echte namme = Johann Jakob von Tschudi | nasjonaliteit = [[File:Flag of Switzerland.svg|15px]] [[Switserlân|Switsersk]] | bertedatum = [[25 july]] [[1818]] | berteplak = [[Glarus]] ([[Switserlân]]) | stjerdatum = [[8 oktober]] [[1889]] | stjerplak = [[Lichtenegg]] ([[Eastenryk]]) | dynasty = | etnisiteit = [[File:Flag of Switzerland.svg|15px]] [[Switserdútsers|Switserdútsk]] | prizen = | funksje1 = Switsersk [[ambassadeur]] yn [[Brazylje]] | regear1 = | amtsperioade1 = [[1860]] – [[1868]] | foargonger1 = | opfolger1 = | funksje2 = Switsersk [[folmacht (diplomaat)|folmacht]] yn [[Eastenryk-Hongarije]] | regear2 = | amtsperioade2 = [[1866]] – [[1868]] | foargonger2 = | opfolger2 = | funksje3 = Switsersk [[ambassadeur]] yn <br>[[Eastenryk-Hongarije]] | regear3 = | amtsperioade3 = [[1868]] – [[1883]] | foargonger3 = | opfolger3 = }} '''Johann Jakob von Tschudi''' ([[Glarus]], [[25 july]] [[1818]] – [[Lichtenegg]], [[8 oktober]] [[1889]]) wie in [[Switserlân|Switsersk]] [[biolooch]], [[natoerûndersiker]], [[ûntdekkingsreizger]] en [[diplomaat]]. Teffens ynteressearre er him foar [[folkekunde]], [[taalkunde]] en [[skiednis]]. Yn 'e [[1860]]-er jierren tsjinne er in skoft lang as de Switserske [[ambassadeur]] yn [[Brazylje]], en oanslutend wied er ambassadeur yn [[Eastenryk-Hongarije]]. ==Libben en karriêre== Von Tschudi waard yn [[1818]] berne yn it [[Switserlân|Switserske]] [[Glarus]], as telch fan in âlde [[adel|aadlike]] famylje. Hy studearre [[natoer]]wittenskippen en [[medisinen]] oan 'e [[universiteit]]en fan [[Neuchâtel]], [[Leien]], [[Suerich (stêd)|Suerich]] en [[Parys]], en letter yn [[Berlyn]] en [[Würzburg]]. Yn [[1838]] reizge er nei [[Perû]], dêr't er fiif jier bleau en ûnderwilens in rike [[botany]]ske kolleksje oanlei yn 'e [[Andes]]. Yn dy jierren kaam er yn 'e kunde mei [[Mariano Eduardo de Rivera|Mariano Eduardo de Rivera yn Ustariz]], de direkteur fan it Perûviaanske Nasjonaal Museum foar Archeology, Antropology en Skiedkunde, mei wa't er neitiid oan ferskate projekten gearwurke. Yn [[1843]] ferbleau Von Tschudi in hoart yn [[Wenen]], en yn [[1848]] schafte er him yn [[Lichtenegg]], by [[Wiener Neustadt]], in bûten oan mei de namme Jakobshof. Fan [[1857]] oant [[1859]] reizge er op 'e nij nei [[Súd-Amearika]], dêr't er [[Brazylje]], [[Argentynje]], [[Oerûguay]], [[Sily]], [[Bolivia]] en op 'e nij [[Perû]] besocht. Yn [[1860]] waard Von Tschudi oansteld as [[ambassadeur]] foar Switserlân yn Brazylje, in amt dat er oant [[1868]] beklaaide. Yn dy jierren kombinearre er syn [[diplomasy|diplomatike]] beuzichheden mei lange reizen wêrby't er it lân ferkende en op 'e nij in protte [[planten]] samle foar [[museum|museä]] yn Neuchâtel, Glarus en [[Freiburg im Breisgau|Freiburg]]. Fan [[1866]] ôf wie Von Tschudi ek Switsersk [[folmacht (diplomaat)|folmacht]] yn [[Eastenryk-Hongarije]], en yn [[1868]] waard er promovearre ta ambassadeur yn Wenen, dat er oant [[1883]] ta bleau. Behalven op [[botany]] lei Von Tschudi him ek ta op [[soölogy]], en yn it bysûnder op 'e [[ornitology]]. Boppedat ferkende er op syn reizen soms gebieten dêr't noch nea gjin oare [[Jeropa|Jeropeänen]] west hiene, en dêrnjonken hied er ek belangstelling foar [[folkekunde]], [[taalkunde]] en [[skiednis]]. Hy publisearre oer syn reizen en ûndersiken ferskate boeken, wêrûnder it monumintale, fiif dielen tellende ''Reisen durch Südamerika''. Fierders droech er ek by, as skriuwer en [[redakteur]], oan ''Antigüedades Peruanas'', wêryn't er mei it ûndersyk nei de [[skedel]]foarm fan 'e lânseigen befolking fan Perû fuortborduere op it wurk fan 'e [[Nederlân]]ske [[antropolooch]] [[Petrus Camper]]. Von Tschudi loek him yn [[1883]] werom op syn bûten yn Lichtenegg, dêr't er yn [[1889]] yn 'e âlderdom fan 71 jier kaam te ferstjerren. Hy wie troud mei de dochter fan 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Romantyk|romantyske]] [[keunstskilder]] [[Julius Schnorr von Carolsfeld]]. Syn soan [[Hugo von Tschudi]] wie in bekend [[keunst]][[histoarikus]]. ==Wurk== ;eigen wurk * 1844-1847 – ''Untersuchungen über die Fauna Perus'' * 1846 – ''Peruanische Reiseskizzen während der Jahre 1838-42'' (2 dielen) * 1853 – ''Die Ketchuasprache'' (2 dielen) * 1860 – ''Reise durch die Andes von Südamerika'' * 1863 – ''Die Brasilianische Provinz Minas-Geraes'' * 1866-1869 – ''Reisen durch Südamerika'' (5 dielen) ;redaksje * 1851 – ''Antigüedades Peruanas'' (û.red.f. Von Tschudi en Mariano Eduardo de Rivera) {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Johann_Jakob_von_Tschudi ''Notes'', ''References'' en ''Further reading'', op dizze side]. }} {{DEFAULTSORT:Tschudi, Johann Jakob von}} [[Kategory:Switsersk biolooch]] [[Kategory:Switsersk botanikus]] [[Kategory:Switsersk soölooch]] [[Kategory:Switsersk ornitolooch]] [[Kategory:Switsersk mammalooch]] [[Kategory:Switsersk skiedkundige]] [[Kategory:Switsersk etnolooch]] [[Kategory:Switsersk taalkundige]] [[Kategory:Switsersk publisist]] [[Kategory:Switsersk ûntdekkingsreizger]] [[Kategory:Switsersk diplomaat]] [[Kategory:Switsersk ambassadeur]] [[Kategory:Switserske adel]] [[Kategory:Switsersk skriuwer yn it Dútsk]] [[Kategory:Switserdútsk persoan]] [[Kategory:Persoan berne yn 1818]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1889]] 8v9jnl4a9y8lw7uiy6cgtpvjt0l1xrq 0 125999 1232731 1095036 2026-06-22T14:27:13Z Hurkonides 5270 1232731 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks tsjerkegebou | namme = Got Tjark | ôfbylding = Kerk Schiermonnikoog.jpg | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = Got Tjark | lân = | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{FYf}} | bestjoerlike ienheid 2 = gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flagge fan Skiermûntseach.png|border|20px]] [[Skiermûntseach (gemeente)]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Ofbyld:Flagge fan Skiermûntseach.png|border|20px]] [[Skiermûntseach (plak)]] | adres = Ds. Hundlungiuspaad 8 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_28_45_N_6_9_37_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 28' 45" N 6° 9' 37" E}} | tsjerkegenoatskip = [[Protestantske Tsjerke yn Nederlân|PKN]] | bisdom = | aartsbisdom = | patroanhillige = | status = | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = [[1866]] | sloopjier = | boustyl = | hichte = | monumintale status = | monumintnûmer = | mapname = Skiermûntseach | lat_deg = 53 | lat_min = 28 | lat_sec = 45 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 9 | lon_sec = 37 | lon_dir = E | webside = }} De '''Got Tjark''' ([[Skiermûntseagersk]] foar "Grutte Tsjerke") is de eardere [[Nederlânsk-Herfoarme Tsjerke|Nederlânsk-herfoarme]] [[tsjerke]] op it [[Fryslân|Fryske]] [[Waadeilân]] [[Skiermûntseach (eilân)|Skiermûntseach]]. Sûnt [[maaie]] [[2005]] is dit [[tsjerkegebou]] yn it besit fan 'e Skiermûntseager [[gemeente (tsjerke)|gemeente]] fan 'e [[Protestantske Tsjerke yn Nederlân]]. ==Skiednis== De Got Tjark waard boud yn [[1866]], en ferfong doe in âlder tsjerkegebou op itselde stee, dat út [[1762]] datearre. De âlde tsjerke wie sa boufallich wurden dat er ôfbrutsen wurde moast. Foàr [[1762]] wiene der ek al tsjerken op Skiermûntseach, mar dy stiene op oare plakken op it eilân. De âlde parochytsjerke, út 'e [[fyftjinde iuw]], waard yn [[1715]] ôfbrutsen doe't it hiele [[doarp]] ferpleatst wurde moast fanwegen [[sânferstowing|ferstowing]] fan 'e [[dún|dunen]]. De tsjerke dy't dêrfoar yn 'e plak boud waard, ferdwûn yn [[1760]] ûnder de [[see|weagen]]. De (tsjintwurdige) Got Tjark is in [[sealtsjerke]], dy't oarspronklik in [[hout]]en [[klokketoer]] hie. Dy waard yn [[1909]] ferfongen troch in [[stien]]nen [[toer (gebou)|toer]] oan 'e westkant fan 'e tsjerke. De nije toer is, yn tsjinstelling ta de tsjerke sels, eigendom fan 'e [[Gemeente Skiermûntseach]]. De [[tsjerkklok]] (dy't net mear [[kloklet|liedt]]) datearret út [[1649]] en is getten troch [[Jacob Noteman]]. It [[oargel]] waard om [[1895]] hinne boud en yn [[1991]] folslein [[restauraasje|restaurearre]]. De tsjerke sels is yn [[1967]] fan binnen restaurearre, en de toer waard yn [[2006]] opknapt. ==Trivia== * Op it [[tsjerkhôf]] fan 'e Got Tjark befynt him in [[grêfstien]] mei it [[selsportret]] fan 'e [[byldzjend keunstner]] [[Martin van Waning]]. Dy is deselde [[byldhouwer (keunstner)|byldhouwer]] dy't ek it [[stânbyld]] ''de Skiere Mûnts'' makke oan it Willemshôf yn Skiermûntseach. * Behalven foar [[tsjerketsjinst]]en wurdt de Got Tjark ek brûkt foar oare [[gearkomste]]n, lykas [[muzyk]]útfierings yn it ramt fan it jierlikse [[Muzyk- en Sangfestival Skiermûntseach]]. ==Galery== <gallery mode=packed heights=150px style="text-align:left"> File:Interieur, aanzicht orgel, orgelnummer 1341 - Schiermonnikoog - 20417366 - RCE.jpg|Ynterieur mei oargel. File:Martin van Waning Schiermonnikoog.jpg|Grêfstien fan Martin van Waning. File:Overzicht - Schiermonnikoog - 20197251 - RCE.jpg|Skier mei de Got Tjark, mids 20e iuw. File:Overzicht - Schiermonnikoog - 20197252 - RCE.jpg|Skier mei de Got Tjark, mids 20e iuw. </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= * {{Aut|Stenvert, Ronald et al.}}, ''Fryslân: Monumenten in Nederland, Deel 6'', Seist/Swol, 2000 (Rijksdienst voor de Monumentenzorg/Waanders), ISBN 9 04 00 94 764. * [http://www.kerkschiermonnikoog.nl/gebouwen.html Skiednis fan 'e Got Tjark op KerkSchiermonnikoog.nl] * [http://www.schierweb.nl/2geschiedenis.htm Skiednis fan 'e Got Tjark op Schierweb.nl.] }} [[Kategory:Tsjerkegebou op Skiermûntseach]] [[Kategory:Bouwurk út 1866]] 7uezh48j7imhs9sikgui3f8e4v3gew8 0 130709 1232764 1124328 2026-06-22T21:45:45Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks en tekst fan 'e Ned. wikipedia. 1232764 wikitext text/x-wiki {{Wurk}} {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Abcoude | ôfbylding = Abcoude NH kerk - panoramio (cropped).jpg | ôfbyldingstekst = Doarpstsjerke fan Abcoude | flagge = Abcoude vlag.svg | wapen = Coat of arms of Abcoude.svg | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Utrecht.svg|20px]] [[Utert (provinsje)|Utert]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[De Rûne Feanen]] | stedsyndieling = | gemeenteyndieling = | ynwennertal = 8.194 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/abcoude/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 22,73 km²<br>wêrfan wetter: 1,85 km² | befolkingstichtens = 360 ynw./km² | hichte = 0 m | stifting = ± 11e iuw | ferkearsieren = A2 / N294 | postkoade = 1391 | netnûmer = 0294 | koördinaten = 52°16' NB, 4°58' EL | webside = https://www.derondevenen.nl | mapname = Utert | lat_deg = 52 | lat_min = 16 | lat_sec = 00 | lat_dir = N | lon_deg = 4 | lon_min = 58 | lon_sec = 00 | lon_dir = E | ôfbylding2 = Map NL - De Ronde Venen - Abcoude.png | ôfbyldingstekst2 = Kaart fan Abcoude | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = }} '''Abcoude''' is in doarp en eardere gemeente yn 'e gemeente [[De Rûne Feanen]], yn de provinsje [[Utert (provinsje)|Utert]]. It doarp hat 8.194 ynwenners (2026). == Skiednis == Abcoude wurdt foar it earst neamd yn in ferslach út 1085 fan 'e biskop fan [[Prinsbisdom Utert|Utert]], dêr't sprutsen wurdt oer ''habitatores de Abecenwalde'' ('de ynwenners fan Abecenwalde'). Dizze namme betsjut 'it wâld fan Abbako', wat in typysk Fryske persoansnamme is. Oant de 8ste iuw makke it streamgebiet fan it [[Gein (rivier)|Gein]] diel út fan it Fryske [[goa]] [[Niftarlake]]. Om 719 hinne waard dit part fan West-Fryslân by it [[Frankyske Ryk]] ynlive. De Fryske adel bleau it goa Niftarlake lykwols bestjoeren oant keizer [[Otto I de Grutte]] it goa fan 'e Fryske greve Hatto ôfnaam en oerdroech oan it Bisdom Utert. Op 'e faak ûntstriden grins fan it doetiidske [[greefskip Hollân]] en it Bisdom Utert lei it slot Abcoude. Hjirfan waard foar it earst melding makke by de ferneatiging troch [[Gysbert fan Amstel]] yn 1274. It kastiel is letter wer opboud, mar hjoed-de-dei binne allinnich de fûneminten noch sichtber yn it lânskip, mei dêr omhinne de werstelde slotgrêft. It gemeente- en polderhûs fan Abcoude út 1883 wie it riedhûs fan 'e gemeente en stiet oan it Riedhûsplein. Nei de fúzje kaam it leech te stean en it waard yn 2012 partikulier besit. Op 1 jannewaris 2011 is de gemeente Abcoude gearfoege mei de gemeente De Ronde Venen. De nije gemeente De Ronde Venen bestiet út de plakken [[Mijdrecht]], [[Wilnis]], [[Vinkeveen]], [[Waverveen]], Abcoude, [[Baambrugge]], [[Amstelhoek]] en [[De Hoef]]. == It besjen wurdich == In part fan Abcoude is in beskerme doarpsgesicht. Fierder binne der yn it doarp tsientallen ryksmonuminten. * De doarpstsjerke is in [[gotyk|goatysk]] tsjerkegebou en it âldste gebou fan Abcoude. De tsjerke datearret út it lêste fearn fan 'e 15e iuw. Yn 'e tsjerke stiet in tombe fan ien fan 'e eardere hearen fan Abcoude en syn frou. * De roomske Kosmas en Damianustsjerke is in [[Neogotyk|neogoatyske]] tsjerke fan [[Alfred Tepe]] en waard yn 1888 yn gebrûk nommen. It haadalter fan 'e tsjerke is makke troch [[Friedrich Wilhelm Mengelberg]]. == Omjouwing == * It Natoergebiet Botshol bestiet út twa marren mei in rike floara en fauna. * It Fort Abcoude wie ien fan 'e earste forten fan 'e Stelling fan Amsterdam dy't realisearre waard. It fort is nea yn gebrûk naam, mar is wol bewarre bleaun. * Oan'e iggen fan It Gein steane in grut tal histoaryske pleatsen. Healwei ferbynt de Wilhelminabrêge beide ouwers. * De Hugo de Vries-tún is in lyts doarpspark mei iuwenâlde beammen en in fiver, neist it plak dêr't alle wiken de doarpsmerk hâlden wurdt. * Broekzijder Mûne. * Mondriaanmûne. == Histoaryske hynstemerk == Al yn 1309 waard melding makke fan 'e 'Apicwoudermarct', dy't nei alle gedachten ein augustus holden waard en dy't sa bekend wie dat de merk as tiidoantsjutting brûkt waard. Yn 1471 krige Abcoude it rjocht ta it hâlden fan in Frije Hyndermerk. Ek waard bepaald dat dy alle jierren holden waard op 'e lêste tongersdei fan augustus. Yn 1541 waard dat rjocht troch Keizer Karel V befestige. Dêrfandinne wie it yn it hiele bisdom Utert allinnich tastien hynders te ferkeapjen yn 'e stêd Utert of yn it doarp Abcoude en op de wenstige merkdagen. De hynstemerk ûntwikkele him al gau ta in merk mei in algemiener karakter en waard yn 'e rin fan 'e tiid in doarpsfeest dat hjoed-de-dei fiif dagen duorret. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Abcoude}} }} [[Kategory:Plak yn De Rûne Feanen]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Noard-Hollân]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Súd-Hollân]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Utert]] 1gfvlq1wki43ogafp698vqcwvw5s69b 0 160379 1232796 1150698 2026-06-23T10:15:54Z CommonsDelinker 353 Flag_of_Peru_(state).svg ferfongen troch [[c:File:War_flag_of_Peru.svg|War_flag_of_Peru.svg]] (troch [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] om't: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · This is not the State flag, t 1232796 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks bouwurk | namme = Mordoovje Arena <small>Мордо́вия Аре́на</small> | ôfbylding = MordoviaArenaStadium.jpg | ôfbyldingsbreedte = 280px | ôfbyldingstekst = | lân = [[Ofbyld:Flag of Russia.svg|20px]] [[Ruslân]] | bestjoerlike ienheid 1 = | namme bestjoerlike ienheid 1= | bestjoerlike ienheid 2 = republyk | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flag of Mordovia.svg|20px]] [[Mordoovje]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Ofbyld:Flag of Saransk.svg|20px]] [[Saransk]] | adres = Wolgogradskaja ul. 13 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|54_10_48_N_45_12_00_E_scale:12500_type:landmark_region:RU|54° 10' N 45° 12' E}} | type bouwurk = Stadion | keatling = | boujier = 2010-2017 | sloopjier = | arsjitekt = | boustyl = | oerbrêget = | tunnelet ûnder = | wei of spoar = | monumintale status = | monumintnûmer = | hichte = | lingte = | oerflak = | tal ferdjippings = | kosten = 16,5 miljard rûbel (210 miljoen euro) | webside = [https://arenamordovia.ru/ arenamordovia.ru] | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Jeropeesk Ruslân | mapwidth = | lat_deg = 54 | lat_min = 10 | lat_sec = 48 | lat_dir = N | lon_deg = 45 | lon_min = 12 | lon_sec = 00 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} De '''Mordoovje Arena''' ([[Russysk]]: Мордовия Арена; ''Mordovija Arena'') is in fuotbalstadion yn de stêd [[Saransk]] yn 'e [[Ruslân|Russyske]] republyk [[Mordoovje]]. It is it stadion dêr't FK Mordovija Saransk de thúswedstriden spilet. Mei de bou fan it stadion waard yn 2010 mei it frijmeitsjen fan it bouplak yn 'e uterwaarden fan 'e [[Insar (rivier)|Insar]] útein set. It beslút om it stadion te bouwen waard noch nommen foar't bekend waard dat Ruslân it [[wrâldkampioenskip fuotbal 2018]] organisearje soe. It wie oarspronklik it doel om it stadion yn 2012 te foltôgjen en de iepening soe gearfalle mei it fieren fan in pear jubilea, mar troch de organisaasje fan it wrâldkampioenskippen en de [[FIFA]]-eask dat de kapasiteit fan it stadion minimaal 45.000 minsken wêze moast, en net lykas ynearsten pland wie 28.000, waard de iepening fan it stadion útsteld oant 2017. Yn it ramt fan it wrâldkampioenskip fuotbal 2018 binne der fjouwer groepsfazewedstriden spile. Tagelyk mei de bou fan it stadion binne der foar Saransk in pear grutte stêdeboukundige saken oanpakt. By it stadion waard in grut park oanlein mei in rekréaasje- en enemintegebiet, der waard in dyk oanlein oan 'e Insar en in wenwyk krige in bettere ferbining mei it stedssintrum. It ûntwerp fan it stadion is basearre op 'e sinne, it wichtichste symboal yn 'e [[Myte|miten]] en [[leginde]]s fan it [[Mordwinen|Mordwynske]] folk. It 122.700 m² grutte stadion hat plak foar 45.000 minsken en leit by it sintrum fan 'e stêd, sadat it fan 'e ynfrastrukturele plakken rinnend goed te berikken is. == Wrâldkampioenskip fuotbal 2018 == {| class="wikitable " style=" text-align:center; font-size:90%; width:60%;" !width=10% | Datum !width=5% | Tiid !width=20% | Thústeam !width=5% | Utslach !width=20% | Utteam !width=15% | Kompetysje !width=10% | Taskôgers |- |[[16 juny]] [[2018]] || <small>19.00 UCT+3</small> || align="right" | [[Perû]] [[Ofbyld:War flag of Peru.svg|20px]] ||'''0 – 1'''|| align="left" | {{DENf}} || [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2018#Groep C|Groepsfaze<br>poule C]] || 40.052 |- |[[19 juny]] [[2018]] || <small>15.00 UCT+3</small> || align="right" | [[Kolombia]] [[Ofbyld:Flag of Colombia.svg|20px]] ||'''1 – 2'''|| align="left" | {{JPNf}} || [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2018#Groep H|Groepsfaze<br>poule H]] || 40.842 |- |[[25 juny]] [[2018]] || <small>21.00 UCT+3</small> || align="right" | [[Iran]] [[Ofbyld:Flag of Iran.svg|25px]] ||'''1 – 1'''|| align="left" | {{PORf}} || [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2018#Groep B|Groepsfaze<br>poule B]] || 41.685 |- |[[28 juny]] [[2018]] || <small>21.00 UCT+3</small> || align="right" | [[Panama]] [[Ofbyld:Flag of Panama.svg|border|20px]] ||'''1 – 2'''|| align="left" | {{TUNf}} || [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2018#Groep G|Groepsfaze<br>poule G]] || 37.168 |} [[Kategory:Bouwurk yn Saransk]] [[Kategory:Bouwurk út 2017]] [[Kategory:Fuotbalstadion yn Ruslân|Saransk]] o4u6flq2unfoe64hm8mgx6gbpntopn5 0 163415 1232766 1127382 2026-06-22T22:51:27Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Films */ + 1232766 wikitext text/x-wiki {{Bedriuw | ôfbylding = Cinecittà - Entrance.jpg | ôfbyldingstekst = Yngong fan Cinecittà. | ôfbyldingsbreedte = | namme = Cinecittà | histoaryske namme = | nasjonaliteit = [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Itaalje|Italjaansk]] | type = privaat | sektor = [[tillefyzje]]- en [[filmyndustry]] | haadkertier = | fêstige yn = [[Rome]] | oprjochte = [[1937]] | opdoekt = | oprjochter = | eigner = | fuortkommen út = | opgien yn = | memme-ûndernimming = | dochterûndernimmings = | omset = | winst = | wearde = | aktyf yn = | wurknimmers = | tal lokaasjes = | webside = [http://www.cinecittastudios.it/ www.cinecittastudios.it] | mapname = Rome | lat_deg = 41 | lat_min = 51 | lat_sec = 7 | lat_dir = N | lon_deg =12 | lon_min = 34 | lon_sec = 38 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Lokaasje yn [[Rome]]. }} '''Cinecittà''' ([[útspr.]]: [ʧineʧiˈta], likernôch: "tsji-nee-tsji-<u>ta</u>"), [[Italjaansk]] foar "Sinemastêd" of "Filmstêd", is in ferneamd [[studiokompleks]] yn 'e [[Itaalje|Italjaanske]] [[haadstêd]] [[Rome]]. It beslacht in [[oerflak]] fan 40&nbsp;[[hektare|ha]] en is dêrmei it grutste yn syn soarte yn [[Jeropa]]. It waard boud yn 'e [[1930-er jierren]] as in [[prestiizje]]projekt fan it [[faksist]]yske [[regear]] fan [[Benito Mussolini]]. Cinecittà foarmet it hert fan 'e Italjaanske [[filmyndustry]] en wurdt ek wol "[[Hollywood]] oan 'e [[Tiber]]" neamd. Der hawwe troch de jierren hinne [[opnamen (film)|opnamen]] foar mear as 3.000 films en withoefolle [[tillefyzjeprogramma's]] plakfûn. ==Skiednis== Cinecittà ûntstie as in [[prestiizje]]projekt fan it [[faksistysk]]e [[regear]] fan [[Itaalje]] yn 'e [[1930-er jierren]]. It waard op [[21&nbsp;april]] [[1937]] iepene troch [[diktator]] [[Benito Mussolini]], dy syn [[soan]] [[Vittorio Mussolini|Vittorio]] en syn haad [[sinema]] [[Luigi Freddi]], ûnder it [[biedwurd]] "''Il cinema è l'arma più forte''" ("Film is it machtichste wapen"). Dêrút kin opmakke wurde dat men fan begjin ôf oan fan doel wie en brûk it kompleks foar it meitsjen fan [[propaganda]]films. Mar dêrnjonken woe Mussolini mei Cinecittà ek de Italjaanske [[filmyndustry]] nij libben ynblaze, dy't sûnt it begjin fan 'e [[Grutte Depresje]], yn [[1931]], op syn gat lein hie. [[File:Linauguration de Cinecitta par B. Mussolini en 1937 (5855634665).jpg|left|thumb|250px|De iepening fan Cinecittà troch [[Benito Mussolini]] yn [[1937]].]] Mei iere filmproduksjes dy't yn it kompleks plakfûnen, waard pronke mei de de [[technology]]ske foarsprong dy't de Italjaanske filmyndustry troch Cinecittà op 'e wjergaders út oare [[Jeropa|Jeropeeske]] lannen hie. In wier spektakelstik wie de [[sêne]] út 'e [[biografyske film]] ''[[Scipione l'Africano]]'', wêryn't foar it neispyljen fan 'e [[Slach by Sama]] ([[202 f.Kr.]]) út 'e [[Twadde Punyske Oarloch]] 7.000 [[figurant]]en optrommele en boppedat libbene [[oaljefant]]en oanfierd waarden. Yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]], doe't faksistysk Itaalje in bûnsgenoat fan [[nazy-Dútslân]] wie, waard Cinecittà yn [[1943]] en [[1944]] [[bombardearre]] as ûnderdiel fan 'e [[bombardeminten fan Rome (Tradde Wrâldkriich)|bombardeminten fan Rome]] troch de Westlike [[Alliëarden]]. Nei de oarloch waard it kompleks fan [[1945]] oant [[1947]] brûkt as in [[flechtlingekamp]]. It waard doe bewenne troch nei skatting 3.000 [[flechtling]]en, ferdield oer wat eins twa kampen wiene: ien kamp foar Italjanen út Itaalje sawol as út [[Lybje]], [[Istrje]] en [[Dalmaasje]], en in oar kamp foar flechtlingen út it bûtenlân dy't gjin [[etnysk]]e [[Italjanen]] wiene, lykas lju út [[Poalen]] en [[Joegoslaavje]] en [[Arabieren]] út Lybje en [[Egypte]]. Nei [[1947]] waard Cinecittà werboud, en yn 'e [[1950-er jierren|1950-er]] en [[1960-er jierren]] belibbe it kompleks syn heechtijdagen. It is út dy tiid dat de [[bynamme]] "[[Hollywood]] oan 'e [[Tiber]]" stammet. Foar in grut tal tige grutte filmproduksjes fûnen der de [[opnamen (film)|opnamen]] plak. Dêrby gie it sawol om Italjaanske as om ynternasjonale films. Ek waarden der in stikmannich [[spagettywestern]]s en [[lowbudgetfilm]]s draaid en waarden der [[tillefyzjesearje]]s opnommen. Dêrnjonken fûn der yn [[1991]] ek it 36e [[Eurofyzjesongfestival]] plak, doe't dat troch Itaalje organisearre waard. It soe eins yn it Noarditaljaanske [[Sanremo]] holden wurde, mar de Italjaanske [[steatsomrop]] [[Radiotelevisione Italiana|RAI]] besleat it nei Rome te ferpleatsen doe't de spannings yn it oanbuorjende [[Joegoslaavje]] almar fierder eskalearren yn 'e oanrin nei it útinoarfallen fan dat lân en it útbrekken fan 'e [[Joegoslavyske Oarloggen]]. [[File:SetRoma.jpg|right|thumb|250px|De [[filmset|set]] fan 'e [[tillefyzjesearje]] ''[[Rome (tillefyzjesearje)|Rome]]'' ([[2004]]-[[2007]]).]] Nei in perioade dat Cinecittà hieltyd [[fallisemint|hast omfoel]], besleat it Italjaanske regear yn [[1997]] om it studiokompleks, dat doe noch altyd in [[steatsbedriuw]] wie, te [[privatisearring|privatisearjen]]. Dêrby waard 80% fan it kompleks oan partikuliere [[ynvestearder]]s ferkocht, wylst de steat in belang fan 20% yn besit hold. Op [[9&nbsp;augustus]] [[2007]] waard 3.000&nbsp;[[m²]] fan Cinecittà en omkriten troch in [[brân]] ferwoastge. It diel fan it kompleks dat fan histoarysk belang is, mei [[filmset|set]]s fan ''[[Ben-Hur (film út 1959)|Ben-Hur]]'' en oare filmklassikers, bleau beholden, mar in grut diel fan 'e sets fan 'e tillefyzjesearje ''[[Rome (tillefyzjesearje)|Rome]]'', fan [[Home Box Office|HBO]] en de [[BBC]], giet ferlern. Yn [[july]] [[2012]] rekke by in oare brân Teatro&nbsp;5 skansearre, de [[soundstage]] dêr't [[Federico Fellini]] û.m. ''[[La Dolce Vita]]'' opnommen hie. Yn [[augustus]] [[2022]] wie der in trêde brân, wêrby't in set dy't it [[Florâns]] út 'e [[Renêssânse]] foarstelle moast, fierhinne ferrinnewearre waard. Yn [[2009]] kundige Cinecittà oan dat it kompleks syn eigen [[ferdivedaasjepark]] oprjochtsje woe. Dat waard [[Cinecittà World]], dat yn [[july]] [[2014]] iepengie. De oanlis dêrfan koste [[€]]250&nbsp;miljoen. It leit likernôch 25&nbsp;[[km]] súdwestlik fan it eigentlike studiokompleks, op it plak dêr't de ferneamde Italjaanske [[filmprodusint]] [[Dino De Laurentiis]] yn 'e [[1960-er jierren]] in eigen studio hie. ==Produksjes== ===Films=== In seleksje fan bekende films dy't (foar in diel) yn Cinecittà opnommen binne: {{Kolommen2 |Kolom1= *''[[Scipione l'Africano]]'' (1937) *''[[La Corona di Ferro]]'' (1941) *''[[Beat the Devil (film)|Beat the Devil]]'' (1953) *''[[Roman Holiday (film út 1953)|Roman Holiday]]'' (1953) *''[[The Barefoot Contessa]]'' (1954) *''[[Ben-Hur (film út 1959)|Ben-Hur]]'' (1959) *''[[La Dolce Vita]]'' (1960) *''[[El Cid (film)|El Cid]]'' (1961) *''[[Francis of Assisi]]'' (1961) *''[[Cleopatra (film út 1963)|Cleopatra]]'' (1963) *''[[The Fall of the Roman Empire]]'' (1964) *''[[A Fistful of Dollars]]'' (1964) *''[[The Agony and the Ecstasy (film)|The Agony and the Ecstasy]]'' (1965) *''[[For a Few Dollars More]]'' (1965) |Kolom2= *''[[The Good, the Bad and the Ugly]]'' (1966) *''[[Once Upon a Time in the West]]'' (1968) *''[[Romeo and Juliet (film út 1968)|Romeo and Juliet]]'' (1968) *''[[Il Casanova di Federico Fellini]]'' (1976) *''[[La Triviata (film út 1983)|La Triviata]]'' (1983) *''[[Daylight (film út 1996)|Daylight]]'' (1996) *''[[The English Patient (film)|The English Patient]]'' (1996) *''[[Gangs of New York]]'' (2002) *''[[The Life Aquatic with Steve Zissou]]'' (2004) *''[[The Passion of the Christ]]'' (2004) *''[[Ben-Hur (film út 2016)|Ben-Hur]]'' (2016) *''[[The Two Popes]]'' (2019) *''[[The Equalizer 3]]'' (2023) }} ===Tillefyzje=== Yn Cinecittà binne ek ferskate [[tillefyzjesearje]]s opnommen, lykas ''[[Rome (tillefyzjesearje)|Rome]]'' (2004-2007), ''[[The Young Pope]]'' (2016) en ''[[The New Pope]]'' (2020). Teffens binne der wol oare [[tillefyzjeprogramma's]] filme, lykas ''[[Grande Fratello]]'', de Italjaanske ferzje fan it [[realitytillefyzje|realityprogramma]] ''[[Big Brother (tillefyzjeprogramma)|Big Brother]]''. ==Keppelings om utens== *{{en}}[http://www.cinecittastudios.it/ Offisjele webside fan Cinecittà] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Cinecittà ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Cinecittà studios}} }} [[Kategory:Film- en telefyzjestudiokompleks yn Itaalje]] [[Kategory:Bouwurk yn Rome]] [[Kategory:Sinema yn Itaalje]] [[Kategory:Bedriuw oprjochte yn 1937]] [[Kategory:Bouwurk út 1937]] 3xtnaqoi26t5kerhr18v0geaim51etu 0 168998 1232783 1128957 2026-06-23T00:51:24Z NeoBatfreak 45661 1232783 wikitext text/x-wiki {{Mediafranchise | ôfbylding = Rush Hour (franchise) logo.svg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | namme = ''Rush Hour'' | betinker = [[Jim Kouf]] en [[Ross LaManna]] | eigner = [[New Line Cinema]]<br>[[Warner Bros.]] | lân = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] | begjinjier = [[1998]] | einjier = [[2016]] | langspylfilms = ● ''[[Rush Hour (film út 1998)|Rush Hour]]''<br>● ''[[Rush Hour 2]]''<br>● ''[[Rush Hour 3]]'' | koarte films = | dokumintêres = | tillefyzjefilms = | searjes = ''[[Rush Hour (Amerikaanske tillefyzjesearje)|Rush Hour]]'' | tekenfilmsearjes = | specials = | toanielstikken = | fideospultsjes = | boerdspullen = | kaartspullen = | romans = | ferhalen = | ferhalebondels = | companionboeken = | strips = | soundtracks = ● ''[[Rush Hour (soundtrack)|Rush Hour]]''<br>● ''[[Rush Hour 2 (soundtrack)|Rush Hour 2]]''<br>● ''[[Rush Hour 3 (soundtrack)|Rush Hour 3]]'' | webside = }} '''''Rush Hour''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[mediafranchise]] dy't betocht is troch [[senarioskriuwer]]s [[Jim Kouf]] en [[Ross LaManna]]. It begûn mei de [[aksjekomeedzje]] ''[[Rush Hour (film út 1998)|Rush Hour]]'' út [[1998]]. Sûnt binne dêr twa [[ferfolchfilm]]s op ferskynd, mei dêrnjonken [[soundtrack]]albums en in [[tillefyzjesearje]]. De franchise giet oer in pear [[plysjeresjersjeur]]s, de [[negroïde|swarte]] Amerikaan James Carter en Lee Yan Naing út [[Hongkong]], en harren aventoeren op jacht nei ynfloedrike [[kriminelen]] yn beide lannen. ==Films== ===''Rush Hour''=== {{Apart|Rush Hour (film út 1998)}} Yn ''Rush Hour'' wurdt de Han Soo-Yung ([[Julia Hsu]]), de [[dochter]] fan in [[Sina|Sineeske]] [[diplomaat]], yn [[Los Angeles]] ûntfierd troch de [[krimineel]] Sang ([[Ken Leung]]), de rjochterhân fan 'e [[gangster]] "Juntao". Har [[heit]], Han Solon ([[Tzi Ma]]), freget de [[Hongkong]]ske [[plysjeman]] Lee Yan Naing ([[Jackie Chan]]) om help, mei wa't er earder gedoente hân hat en yn wa't er sadwaande [[fertrouwen]] hat. De [[FBI]] wol lykwols gjin bûtenlanners yn it ûndersyk nei de [[ûntfiering]] behelje út eangst foar ynternasjonale ynsidinten. Sadwaande wurdt Lee oerdroegen oan it [[Los Angeles Police Department]] om him dwaande te hâlden. Dêr wurdt er keppele oan [[resjersjeur]] James Carter ([[Chris Tucker]]), by wize fan [[straf]] foar dy syn ferrinnewearjen fan in eardere [[undercoveroperaasje]]. Carter is dêr sa [[lulk|nidich]] oer dat er beslút om, mei Lee op sleeptou, de ûntfieringssaak op te lossen. ''Rush Hour'' waard [[regissearre]] troch [[Brett Radner]] nei in [[senario]] fan [[Jim Kouf]] en [[Ross LaManna]], dat basearre wie op in idee fan LaManna. De film gie op [[18&nbsp;septimber]] [[1998]] yn [[premiêre]], en brocht [[$]]244,4&nbsp;miljoen op tsjin in [[budget]] fan $33&nbsp;miljoen. ===''Rush Hour 2''=== {{Apart|Rush Hour 2}} Yn ''Rush Hour 2'' is de Amerikaanske resjersjeur James Carter (Chris Tucker) yn [[Hongkong]] op [[fakânsje]] om syn [[freonskip|freon]] Lee Yan Naing (Jackie Chan) op te sykjen. De fakânsje falt yn it wetter troch in [[bomoanslach]] op it Amerikaanske [[konsulaat (gebou)|konsulaat]], wêrby't twa Amerikaanske [[dûanier]]s omkomme. It [[Hongkongske Plysjekorps]] wiist de saak ta oan Lee, dy't Carter yn it ûndersyk behellet. Lee ûntdekt dat Ricky Tan ([[John Lone]]), de eardere plysjepartner fan syn heit, by de oanslach belutsen is. Hy en Carter geane efter Tan oan, dy't no in lieder fan 'e [[Sineeske Triaden]] is. ''Rush Hour 2'' waard wer regissearre troch Brett Ratner nei in senario fan [[Jeff Nathanson]]. De film gie op [[3&nbsp;augustus]] [[2001]] yn premiêre, en brocht $347,3&nbsp;miljoen op tsjin in budget fan $90&nbsp;miljoen. ===''Rush Hour 3''=== {{Apart|Rush Hour 3}} Yn ''Rush Hour 3'' is Han Solon (Tzi Ma) ûnderwilens opklommen ta [[ambassadeur]] fan 'e [[Folksrepublyk Sina]] yn 'e [[Feriene Steaten]]. By in [[taspraak]] yn Los Angeles oer it gefaar dat de Triaden ynhâlde, wurdt er delsketten troch [[slûpmoardner]], mar hy oerlibbet de [[moardoanslach|oanslach]]. Lee Yan Naing (Jackie Chan), dy't by dy gelegenheid as [[liifwacht]] fan 'e ambassadeur fungearret, wit de slûpmoardner te pakken, mar as er sjocht dat it syn eigen [[pleechbroer]] Kenji ([[Hiroyuki Sanada]]) is, wifelet er eefkes, wat Kenji de kâns jout en ûntkom. Tegearre mei syn freon James Carter (Chris Tucker) folget Lee neitiid it spoar fan 'e slûpmoardner nei [[Parys]]. ''Rush Hour 3'' waard ek wer regissearre troch Brett Ratner nei in senario fan Jeff Nathanson. De film gie op [[30&nbsp;july]] [[2007]] yn premiêre, en brocht $258,1&nbsp;miljoen op tsjin in budget fan $125&nbsp;miljoen. ==Tillefyzje== ===''Rush Hour'' (tillefyzjesearje)=== {{Apart|Rush Hour (Amerikaanske tillefyzjesearje)}} ''Rush Hour'' is in [[aksjesearje]] en [[plysjesearje]] op basis fan 'e [[Rush Hour (film út 1998)|earste ''Rush Hour''-film]], dy't ien [[seizoen (omrop)|seizoen]] rûn, fan [[maart]] oant en mei [[augustus]] [[2016]]. De searje folget de fierdere aventoeren fan 'e Amerikaanske resjersjeur James Carter ([[Justin Hires]]) en de Hongkongske [[plysje-ynspekteur]] Jonathan Lee ([[Jon Foo]]), dy't twongen wurde ta it oangean fan in ûnwierskynlike partnerskip. De ferhalen stypje swier op 'e ynteraksje tusken Lee, dy't in regelfolger is, en Carter, dy't regels ornaris oan syn lears lapet. Der waarden yn totaal 13 [[ôflevering]]s fan makke, elts mei de spyldoer fan in [[oere]]. ''Rush Hour'' waard oarspronklik útstjoerd troch it [[tillefyzjenetwurk]] [[CBS (tillefyzjenetwurk)|CBS]]. ==Muzyk== Yn it ramt fan 'e ''Rush Hour''-franchise binne de folgjende [[soundtrack]]albums ferskynd: *1998 – ''[[Rush Hour (soundtrack)|Rush Hour]]'' *2001 – ''[[Rush Hour 2 (soundtrack)|Rush Hour 2]]'' *2007 – ''[[Rush Hour 3 (soundtrack)|Rush Hour 3]]'' {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Rush_Hour_(franshise) ''References'', op dizze side]. }} {{DISPLAYTITLE:''Rush Hour'' (franchise)}} [[Kategory:Amerikaanske mediafranchise]] [[Kategory:Amerikaanske filmsearje]] [[Kategory:Ingelsktalige filmsearje]] [[Kategory:Aksjekomeedzjefilmsearje]] [[Kategory:Franchise fan New Line Cinema]] [[Kategory:Franchise fan Warner Bros.]] [[Kategory:Filmsearje út 1998]] [[Kategory:Mediafranchise út 1998]] s13frtuiqlzzco8ycjgzykp9fx5sdr5 0 173133 1232779 1197302 2026-06-22T23:14:20Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1232779 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=lytse prêrjehin |Ofbyld= [[File:Lesser Prairie Chicken, New Mexico.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje= [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai= [[prêrjehinnen]] (''Tympanuchus'') |Wittenskiplike namme= Tympanuchus pallidicinctus |Beskriuwer, jier= [[Robert Ridgway|Ridgway]], 1873 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de lytse prêrjehin (Tympanuchus pallidicinctus).png|center|250px]] }} De '''lytse prêrjehin''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Tympanuchus pallidicinctus''), ek wol [[stavere]] as '''lytse prêryhin''' of '''lytse prairiehin''', is in [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[hineftigen]] (''Galliformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[fazanteftigen]] (''Phasianidae''), de [[tûke (taksonomy)|tûke]] fan 'e [[rûchpoathinnen]] (''Tetraonini'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[prêrjehinnen]] (''Tympanuchus''). It is in [[stânfûgel]], dy't foarkomt op in diel fan 'e súdlike [[Grutte Flakten (Noard-Amearika)|Grutte Flakten]] yn 'e [[Feriene Steaten]]. De lytse prêrjehin is in middelgrutte fûgel, dy't nau besibbe is oan 'e [[grutte prêrjehin]] (''Tympanuchus cupido''). Oars as by de measte soarten rûchpoathinnen is de [[seksuele dimorfy]] by de lytse prêrjehin beheind. De [[soarte]] is yn 'e ferdrukking kommen troch [[habitatferneatiging]] troch de [[minske]]. It beheinde [[ferspriedingsgebiet]] yn acht nommen, hat de [[IUCN]] de fûgel dêrom klassifisearre as kwetsber. ==Taksonomy== De lytse prêrjehin waard yn [[1873]] foar it earst [[wittenskip]]lik beskreaun troch de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[ornitolooch]] [[Robert Ridgway]]. Dyselde beskôge de fûgel as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[grutte pêrjehin]] en joech him dêrom de [[wittenskiplike namme]] ''Cupidonia cupido pallidicincta''. Letter waarden de [[prêrjehinnen]] yndield yn in eigen [[skaai (taksonomy)|skaai]], dat ''Tympanuchus'' kaam te hjitten (in [[Gryksk]]e gearstalling dy't letterlik "klinkend as in [[pauk]]" betsjut). De lytse prêrjehin bliek úteinlings in aparte [[soarte]] te wêzen. De soartspesifike wittenskiplike oantsjutting ''pallidicinctus'' is [[Latyn]]sk en betsjut "bleekstreekt", fan ''pallidus'' ("bleek") en ''cinctus'' ("streekt"). ==Fersprieding== De lytse prêrjehin libbet yn it súdwesten fan 'e [[Grutte Flakten (Noard-Amearika)|Grutte Flakten]] fan [[Noard-Amearika]]. Dêr komt er foar yn it súdwesten fan 'e [[Amerikaanske steat]] [[Kansas]], it uterste súdeasten fan [[Colorado]], it westen fan [[Oklahoma]] (benammen de eastlike helte fan 'e [[Oklahoma Panhandle]]), it noarden en noardwesten fan [[Teksas]] en it súdeasten fan [[Nij-Meksiko]]. Yn it [[ferline]] wie it [[ferspriedingsgebiet]] folle minder fragmintearre en fral yn Teksas gâns grutter, mei't it suver oan 'e [[Rio Grande]] ta rikte, dy't de [[grins (line)|grins]] mei [[Meksiko]] foarmet. Der binne [[fossilen]] fan 'e lytse prêrjehin fûn by Rocky Arroyo yn it [[Guadalupeberchtme]] yn 'e [[Transpecos]] fan [[Teksas]] en it súdeasten fan [[Nij-Meksiko]], dêr't de fûgel blykber djip yn 'e [[prehistoarje]] ek foarkaam, mar dat in ein bûten it [[histoarysk]] bekende areaal fan 'e fûgel leit. De ynkrimping fan it ferspriedingsgebiet nei wêr't de lytse prêrjehin libbe doe't de earste [[jeropide ras|blanke]] [[kolonist]]en de súdlike Grutte Flakten berikten, moat neffens [[paleöntology]]sk ûndersyk omtrint 10.000&nbsp;jier lyn plakfûn hawwe, oan 'e ein fan 'e [[lêste iistiid]]. It tinken is dat de fûgel it by de doetiidske [[klimaatferoaring]] net mear roaie koe yn it [[drûchte|drûchste]] diel fan syn areaal. ==Uterlike skaaimerken== De lytse prêrjehin is in middelgrutte fûgel mei in kop-sturtlingte dy't yn trochsneed 38–41&nbsp;[[sintimeter|sm]] bedraacht. De [[mantsje|hoannen]] binne mei in gewicht fan trochinoar 790&nbsp;[[gram (gewicht)|g]] wat foarser as de [[wyfke|hinnen]], dy't trochinoar 700&nbsp;g weagje. Beide [[geslacht (sekse)|geslachten]] hawwe in [[fear (fûgels)|fearrekleed]] dat oer it hiele [[lichem (biology)|lichem]] fyn [[brún]]-[[wyt]] streke is. Dêrmei is de [[seksuele dimorfy]] by de lytse prêrjehin in stik beheinder as by de measte oare [[rûchpoathinnen]]. [[File:LesserPrairieChicken.JPG|left|thumb|230px|In lytse prêrjehoanne.]] Beide geslachten hawwe ek in koarte [[sturt]] dy't rûnich fan foarm is, en in [[toef (fearren)|toef]] fan ferlinge fearren boppe-op 'e [[kop]], dy't rjochtop set of plat yn 'e [[nekke]] lein wurde kin. De toef is by hinnen sichtber koarter as by hoannen. It dúdlikste ûnderskie tusken de beide geslachten wurdt lykwols foarme troch de [[giel|felgiele]] [[kaam (anatomy)|kaam]] dy't de hoannen boppe elts fan 'e [[eagen]] hawwe, as wie it in healrûne [[wynbrau]], en troch de keale [[oranje]] [[kielpûde]]n dy't hoannen oan wjerskanten fan 'e [[hals]] hawwe en dy't fol [[lucht]] pompt wurde kinne om mei te pronkjen. ==Biotoop== Lytse prêrjehinnen libje op 'e iepen [[flakte]]n op [[prêrje]]s mei begroeiïng fan [[aalst]]planten (''Artemisia''). ==Hâlden en dragen== Yn [[peartiid]], dy't foar de lytse prêrjehin yn [[april]] en [[maaie]] falt, komme de [[mantsje|hoannen]] yn groepen gear op plakken sûnder folle [[plant|begroeiïng]]. Dêr wediverje se mei-inoar om 'e belangstelling fan 'e [[wyfke|hinnen]] troch it opfieren fan in [[balts]]. Ornaris dogge 10–15&nbsp;hoannen dat op itselde plak, mar der besteane ek dokumintearre gefallen dat 40&nbsp;hoannen of mear dêrfoar gearkamen. Elts fan 'e hoannen set by de balts in eigen lyts [[territoarium (biology)|territoarium]] ôf, dêr't er pronkjend omstapt mei de [[sturt]] yn in waaierfoarm, de [[toef (fearren)|toef]] rjocht omheech en de [[kielpûde]]n oan wjerskanten fan 'e [[hals]] fol mei lucht. Dêrby makket er djip yn it liif in [[lûd]] as fan in [[grutte tromme]] en ek in knippend leven mei de fearren fan 'e sturt. [[File:Lesser Prairie Chicken.jpg|right|thumb|250px|In lytse prêrjehoanne.]] Nei de [[pearing]] hat de hoanne fierders neat mear mei it hiele [[fuortplanting]]sproses út te stean. De hin giet in ein by it baltsterrein wei en siket in gaadlik plak op 'e [[grûn]] om yn 'e beskutting fan wat hegere [[planten]] in [[nêst (fûgels)|nêst]] te meitsjen. Dêr leit se 12–14 tige ljocht kleure [[aai]]en. De [[briedtiid]] duorret likernôch 24&nbsp;[[dagen]]. De [[fûgelpyk|piken]] binne [[nêstflechter]]s, dy't it nêst al ferlitte kinne koart nei't se út it aai kommen binne. Se wurde net fuorre troch de hin, mar ynstee meinommen op sleeptou nei plakken dêr't se harsels fuorje kinne. Mei in [[wike]] as fjouwer kinne se [[fleanen|fleane]] en mei 10–12&nbsp;wiken binne se selsstannich en geane se by de hin wei. ==Fretten== It menu fan 'e lytse prêrjehin bestiet foar it meastepart út [[sied (plant)|sied]] en [[bei]]en, mar [[simmer]]deis fret er dêrnjonken griene dielen fan [[planten]] en teffens [[ynsekten]], lykas [[sprinkhoannen]], [[imerkes]] en [[toarren]]. ==Status== De lytse prêrjehin hat de [[IUCN-status]] fan "kwetsber", wat de leechste fan 'e trije gradaasjes fan "[[bedrige soarte|bedrige]]" is. Dat komt om't syn [[ferspriedingsgebiet]] sûnt de midden fan 'e [[njoggentjinde iuw]] sa ynkrompen is, dat it noch mar 15% fan it oarspronklike areaal beslacht. De grutte fan 'e [[populaasje (biology)|populaasje]] is yn dyselde tiid mei 99% efterút gien. De oarsaak dêrfan is [[habitatferlies]] troch de oanhâldende útwreiding fan [[minsklik]]e aktiviteiten wêrfoar't it [[ekosysteem]] fan 'e [[aalst]]prêrje ferneatige (oftewol [[ûntginning|ûntgûn]]) wurdt dêr't de lytse prêrjehin foar syn bestean fan ôfhinklik is. Der besteane oanwizings dat de lêste [[desennia]] ek [[klimaatferoaring]] in negative ynfloed hân hat op dizze fûgel. De helte fan 'e hjoeddeistige wrâldpopulaasje fan lytse prêrjehinnen libbet yn 'e súdwesthoeke fan [[Kansas]]. ==Undersoarten== De lytse prêrjehin is in monotypyske [[soarte]], wat betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n binne. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Lesser_prairie_chicken ''References'', op dizze side], en ûnder: [http://de.wikipedia.org/wiki/Oklahomapräriehuhn ''Literatur'' en ''Einzelnachweise'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Tympanuchus pallidicinctus}} }} {{DEFAULTSORT:Litse prerjehin}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Prêrjehin]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] s8a4cdnoaw54ep42i29e434flm4zeql 0 173144 1232780 1172090 2026-06-22T23:15:15Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1232780 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=prêrjehin |Ofbyld= [[File:Prairie_Chicken.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje= [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai= [[prêrjehinnen]] (''Tympanuchus'') |Wittenskiplike namme= Tympanuchus cupido |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de prêrjehin (Tympanuchus cupido).png|center|250px]] <small>{{Color box|#FF1493}} hjoeddeistige fersprieding <br>{{Color box|#FF69B4}} histoaryske fersprieding }} De '''prêrjehin''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Tympanuchus cupido''), ek wol [[stavere]] as '''prêryhin''' of '''prairiehin''' en ta ûnderskie fan 'e nau besibbe [[lytse prêrjehin]] (''Tympanuchus pallidicinctus'') ek wol de '''grutte prêrjehin''' neamd, is in [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[hineftigen]] (''Galliformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[fazanteftigen]] (''Phasianidae''), de [[tûke (taksonomy)|tûke]] fan 'e [[rûchpoathinnen]] (''Tetraonini'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[prêrjehinnen]] (''Tympanuchus''). It is in [[stânfûgel]], dy't yn 'e [[Feriene Steaten]] foarkomt op dielen fan 'e noardlike [[Grutte Flakten (Noard-Amearika)|Grutte Flakten]], mei inkele isolearre [[populaasje (biology)|populaasjes]] mear nei it easten en suden ta. Troch [[habitat]]ferlies en [[oerbejaging]] is de prêrjehin [[útstjerren (biology)|útstoarn]] yn it grutste part fan syn oarspronklike [[ferspriedingsgebiet]], wêrûnder de súdlike Grutte Flakten, en ek de noardeastlike [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske]] [[kust]]stripe, dêr't earder de [[heidehin]] (''T. c. cupido'') foarkaam, dy't in [[ûndersoarte]] fan 'e prêrjehin wie. De prêrjehin is in middelgrutte fûgel dy't bekend stiet om syn opfallende [[balts]]gedrach. Oars as by de measte soarten rûchpoathinnen is de [[seksuele dimorfy]] by dizze [[soarte]] beheind. De [[IUCN]] klassifisearret de prêrjehin as gefoelich. ==Taksonomy== De prêrjehin waard foar it earst yn [[1758]] [[wittenskip]]lik beskreaun troch de [[Sweden|Sweedske]] [[biolooch]] [[Carolus Linnaeus]] yn 'e tsiende [[edysje]] fan syn ''[[Systema Naturæ]]''. Dizze fûgel waard doe de [[wittenskiplike namme]] ''Tetrao cupido'' taparte, en waard ûnderbrocht by de [[Jeropa|Jeropeeske]] [[rûchpoathin]]nen, lykas de [[auerhin]] (''Tetrao urogallus'') en de [[kuorhin]] (''Lyrurus tetrix''). De [[Dútslân|Dútske]] [[soölooch]] [[Constantin Wilhelm Lambert Gloger]] helle de prêrjehin dêr yn [[1841]] by wei om him yn it ôfspjalte [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[prêrjehinnen]] (''Tympanuchus'') te pleatsen. De namme ''Tympanuchus'' kombinearret de [[Aldgryksk]]e [[wurd]]en ''tympanon'' of ''tumpanon'', dat "[[pauk]]" betsjut mei ''echeo'', dat "leven meitsje" of "klinke" betsjut. De oantsjutting ferwiist nei it lûd dat prêrjehoannen útbringe by de [[balts]]. [[File:Descent of Man - Burt 1874 - Fig 39.png|left|thumb|250px|In prêrjehin, yn [[1874]] tekene troch [[T.W. Wood]] foar de twadde edysje fan [[Charles Darwin]] syn boek ''The Descent of Man''.]] ==Fersprieding== Tsjintwurdich is it [[ferspriedingsgebiet]] fan 'e prêrjehin beheind ta twa grutte, net op inoar oanslutende dielen fan 'e noardlike [[Grutte Flakten (Noard-Amearika)|Grutte Flakten]]. It noardlike part omfettet it súdeasten fan 'e [[Amerikaanske steat]] [[Noard-Dakota]] mei dêropta in lyts rântsje fan it midwesten fan [[Minnesota]] en it midnoarden fan [[Súd-Dakota]]. It súdlike part omfiemet sintraal en súdeastlik [[Súd-Dakota]], sintraal, noardeastlik en súdeastlik [[Nebraska]], noardlik [[Kansas]] en it uterste noardeasten fan [[Colorado]]. Fierders binne der noch inkele folle lytsere, isolearre [[populaasje (biology)|populaasjes]] yn sintraal [[Minnesota]], sintraal [[Wisconsin]], súdlik [[Illinois]], eastlik en súdwestlik [[Iowa]], noardlik en westlik [[Missouri (steat)|Missouri]], súdwestlik [[Oklahoma]] en by de [[Golf fan Meksiko|Golfkust]] fan súdlik [[Teksas]] lâns. Foarhinne rûn it ferspriedingsgebiet fan 'e prêrjehin hielendal troch oan 'e [[Golf fan Meksiko]] ta yn súdlik [[Teksas]] en súdwestlik [[Louisiana]] en mooglik oant yn [[Tamaulipas]] yn [[Meksiko]]. It areaal besloech doe ek noardeastlik en westlik [[Noard-Dakota]], noardlik en eastlik [[Súd-Dakota]], noardeastlik [[Montana]], noardwestlik en eastlik [[Nebraska]], súdlik en eastlik [[Kansas]], sintraal en eastlik [[Oklahoma]], sintraal [[Arkansas]], hast hiel [[Missouri (steat)|Missouri]], hiel [[Iowa]] en [[Illinois]], súdwestlik [[Minnesota]], westlik en súdlik [[Wisconsin]], noardlik, westlik en súdlik [[Indiana]], it westlike twatrêdepart fan [[Kentucky]], it uterste midnoarden fan [[Tennessee]], súdwestlik en noardwestlik [[Ohio]] en it suden fan [[Neder-Michigan]]. Yn [[Kanada]] kaam de prêrjehin doe foar yn it suden fan [[Alberta]], [[Saskatchewan]], [[Manitoba]] en [[Ontario]]. Dêrnjonken bestie der eastlik fan 'e [[Appalachen]] in aparte populaasje (de [[heidehin]]) yn it noardeasten fan [[Firginia]], eastlik [[Maryland]], hiel [[Delaware]] en it [[federaal distrikt]] [[Washington, D.C.|Columbia]], it súdeasten fan [[Pennsylvania]], hiel [[Nij-Jersey]], [[Long Island]] en it uterste súdeasten fan it [[fêstelân]] fan [[New York (steat)|New York]], hiel [[Connecticut]] en [[Rhode Island]] en de súdeastlike helte fan [[Massachusetts]]. ==Uterlike skaaimerken== De prêrjehin is in middelgrutte fûgel mei trochinoar in kop-sturtlingte fan 43&nbsp;[[sintimeter|sm]], in [[wjukspanne]] fan 69^{<small>1</small>}/_{<small>2</small>} oant 72^{<small>1</small>}/_{<small>2</small>}&nbsp;sm en in gewicht fan 700&nbsp;[[gram (gewicht)|g]] oant 1,2&nbsp;[[kg]]. De [[sturt]] is koart en rûnich. By beide [[geslacht (sekse)|geslachten]] binne de [[fear (fûgels)|fearren]] oer it hiele [[lichem (biology)|lichem]] fyn [[brún]]-[[wyt]] streke. Prêrjehinnen fertoane folle minder [[seksuele dimorfy]] as de measte soarten [[rûchpoathinnen]]. De [[mantsje|hoannen]] binne justjes foarser en swierder as de [[wyfke|hinnen]], mar fierders ûnderskiede se har hast inkeld fan 'e hinnen troch de [[goud (kleur)|goudgiele]] [[kaam (anatomy)|kaam]] dy't se boppe elts fan 'e [[eagen]] hawwe, as wie it in healrûne [[wynbrau]], en troch in rûn keal plak oan wjerskanten fan 'e [[hals]], dêr't de [[hûd]] ek goudgiel fan [[kleur]] is. Dy plakken binne [[kielpûde]]n, dy't folpompt wurde kinne om by de [[balts]] mei te pronkjen. Beide geslachten hawwe ek in [[toef (fearren)|toef]] fan ferlinge fearren boppe-op 'e [[kop]], dy't rjochtop set of plat yn 'e [[nekke]] lein wurde kin. De toef is by hinnen sichtber koarter as by hoannen. [[File:Tympanuchus cupido -Illinois, USA -male displaying-8 (1).jpg|right|thumb|250px|In [[mantsje|hoanne]] oan it [[balts]]en yn [[Illinois]].]] ==Biotoop== Prêrjehinnen libje op 'e iepen romte, dêr't se sterk de foarkar jouwe oan [[prêrje]]s mei lang [[gers]]. Se kinne in mingsel fan [[ikker]]s en prêrje ferdrage, mar wat mear yn kultuer brocht in gebiet is, wat minder prêrjehinnen der foarkomme sille. Yn sintraal [[Wisconsin]] wie it hjoeddeistige ferspriedingsgebiet fan 'e prêrjehin oarpronklik [[bosk]]lân dêr't de fûgels net foarkamen. Mar de iere [[kolonist]]en besochten der te buorkjen en roaiden de bosk. Doe't it lân te [[fruchtberens|ûnfruchtber]] bliek, ferlieten se it gebiet wer. Neitiid rekke it efterlitten ikkerlân oerwoekere troch prêrje, dy't in ûntwyk waard foar de prêrjehinnen dy't op 'e oarspronklike prêrje fierder nei it suden en westen ta net mear libje koene om't dy [[ûntginning|ûntgûn]] waard foar de [[lânbou]]. ==Hâlden en dragen== De prêrjehin is in [[stânfûgel]], dy't it hiele jier troch yn itselde wengebiet ferbliuwt. Yn 'e [[peartiid]], dy't foar dizze soarte yn [[maart]] en [[april]] falt, komme kloften fan inkele tsientallen prêrjehinnen gear op plakken mei koart [[gers]] of keale of [[rots]]ige grûn, dêr't de [[mantsje|hoannen]] in lyts [[territoarium (biology)|territoarium]] ôfbeakenje. Dêre fiere se harren [[balts]] op om [[wyfke|hinnen]] oan te lûken. By de balts skoddet de hoanne syn [[fear (fûgels)|fearren]] op, set de [[toef (fearren)|toef]] op syn kop rjochtop en foarmet syn [[sturt]] ta in waaier. Hy stapt pronkjend om en pompt de goudgiele [[kielpûde]]n oan wjerskanten fan syn [[hals]] fol, wylst er út syn liif [[lûd]]en fuortbringt as fan in [[grutte tromme]], en in knippend leven makket mei de sturtfearren. De hinnen nimme sels net diel oan 'e balts, mar steane oan 'e sydline en beächtsje de hoannen oant se in kar meitsje en in hoanne útkieze om mei te [[pearjen]]. It is dêrby sa dat ien of twa fan 'e dominantste hoannen 90% fan 'e pearingskânsen krije, wylst de rest it neisjen hat. &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Baltsgedrach fan prêrjehoannen''' <gallery mode=packed heights=150px style="text-align:left"> File:Greater Prairie Chicken -male displaying and spinning.theora.ogv| File:Greater Prairie Chicken - males displaying to a female 700.theora.ogv| File:Tympanuchus cupido -Illinois, USA -male jumps and displays-8.ogv| </gallery> De pearing is de iennichste bydrage fan 'e hoanne oan it [[fuortplanting]]sproses. Neitiid ferlitte de hinnen it baltsplak en sykje binnen in [[diameter]] fan 3&nbsp;[[km]] in gaadlik plak om in [[nêst (fûgels)|nêst]] te meitsjen. Dat dogge se op 'e grûn, ferskûle tusken it [[gers]]. De hin leit 5–17&nbsp;[[aai]]en (by de attwaterprêrjehin, de súdlike ûndersoarte, 10–14&nbsp;aaien), dêr't lykwols mar 3–10 fan útkommen, mei't de rest ferlern giet troch [[predaasje]]. De [[briedtiid]] duorret 23–24&nbsp;dagen (trochinoar 26 foar de attwaterprêrjehin). De [[fûgelpyk|piken]] binne [[nêstflechter]]s, dy't gau nei't se út it aai kommen binne, it nêst ferlitte. Se wurde net fuorre troch de hin, mar ynstee troch har op sleeptou nommen nei plakken dêr't se harsels fuorje kinne. Mei 1–4&nbsp;[[wike]]n kinne de piken [[fleanen|fleane]], en mei 10–12&nbsp;wiken (foar de attwaterprêrjehin mei likernôch 6&nbsp;wiken) geane se by de hin wei en binne se folslein selsstannich. In [[jier]] nei't se út it aai kommen binne, berikke se [[geslachtsripens]]. ==Fretten== Op it menu steane foar pêrjehinnen benammen [[sied (plant)|sieden]] en [[bei]]en, mar [[simmer]]deis frette se ek wol [[blêd (plant)|blêden]] en [[stâle (plant)|stâlen]] fan planten en dêropta [[ynsekten]] lykas [[sprinkhoannen]], [[imerkes]] en [[toarren]]. ==Natuerlike fijannen== De wichtichste [[rôfdier|natuerlike fijannen]] fan 'e prêrjehin binne [[rôffûgels]] lykas [[hauken]] en [[ûlen]], en lânrôfdieren as de [[prêrjewolf]] (''Canis latrans'') en de [[reade lynks]] (''Lynx rufus''). De [[aai]]en en [[fûgelpyk|piken]] fan prêrjehinnen wurde fretten troch it [[streekt stjonkdier|streekte stjonkdier]] (''Mephitis mephitis''), de [[waskbear]] (''Procyon lotor''), de [[Firginia-opossum]] (''Didelphis virginiana'') en ferskate soarten [[slangen]]. ==Status== De prêrjehin hat de [[IUCN-status]] fan "gefoelich", mei't it [[ferspriedingsgebiet]] beheind en fragmintearre is en de [[populaasje (biology)|populaasje]] gâns ynkrompen is fan [[histoarysk]]e oantallen. Yn 'e [[njoggentjinde iuw]] libben allinnich al yn [[Illinois]] miljoenen prêrjehinnen, mar yn 'e [[1930-er jierren]] [[útstjerren (biology)|stoar de soarte hast út]] troch [[oerbejaging]] en [[habitat]]ferlies. De totale wrâldpopulaasje fan 'e fûgel waard anno [[2021]] rûsd op 500.000&nbsp;eksimplaren. [[File:Attwater's Prairie Chicken.jpg|left|thumb|250px|In [[balts]]ende [[mantsje|hoanne]] fan 'e [[bedrige soarte|bedrige]] [[ûndersoarte]] attwaterprêrjehin út súdlik [[Teksas]].]] Yn [[maaie]] [[2000]] waard de prêrjehin yn [[Kanada]] foar útstoarn ferklearre, hoewol't der út en troch noch altyd eksimplaren sinjalearre wurde yn it suden fan [[Saskatchewan]] en [[Alberta]]. Anno [[2019]] wiene der noch likernôch 200&nbsp;prêrjehinnen yn Illinois, ferspraat oer lytse perseeltsjes beskerme [[prêrje]]lân. Yn steaten as [[Iowa]] as [[Missouri (steat)|Missouri]], dêr't histoarysk hûnderttûzenen prêrjehinnen libben, is de populaasje no sakke nei 500&nbsp;eksimplaren. Yn Missouri is úteinset mei in konservervaasjeprogramma wêrby't men prêrjehinnen út [[Kansas]] en [[Nebraska]] hellet om yn it wyld út te setten. Sa hopet men de populaasje yn Missouri wer te fergrutsjen ta 3.000&nbsp;eksimplaren. Yn sintraal [[Wisconsin]] libje noch sa'n 600&nbsp;prêrjehinnen, in grutte tebekgong fan 'e 55.000 dy't dêr noch wiene doe't de [[jacht (aktiviteit)|jacht]] op dizze soarte dêr yn [[1954]] ferbean waard. De wichtichste bedriging foar de prêrjehin is [[habitat]]ferlies, mei't mear as 95% fan syn prêrjebiotoop [[ûntginning|ûntgûn]] is ta [[ikker]]s of [[greide]]n foar de [[lânbou]]. Ut in ûndersyk fan 'e [[Steatsuniversiteit fan Kansas]] bliek fierders dat prêrjehinnen net [[nêst (fûgels)|nêstelje]] woene tichter as 400&nbsp;[[meter|m]] by [[heechspanningskeabel]]s en tichter as 550&nbsp;m by [[ferhurde wegen]]. De oanwêzigens fan [[rôfdier]]en as it [[streekt stjonkdier|streekte stjonkdier]] (''Mephitis mephitis''), de [[waskbear]] (''Procyon lotor'') en de [[Firginia-opossum]] (''Didelphis virginiana''), dy't it op 'e [[aai]]en fan 'e prêrjehin foarsjoen hawwe, soarget foar in oansjenlik legere kâns foar aaien om [[brieden (fûgels)|útbret]] te wurden. En der binne folle mear fan sokke rôfdieren as foarhinne it gefal wie om't de minske gruttere rôfdieren, lykas de [[grizzlybear]] (''Ursus arctos horribilis''), de [[grize wolf]] (''Canis lupus'') en de [[poema]] (''Puma concolor''), dy't de populaasjes fan 'e lytsere rôfdieren binnen de stringen holden, yn it ferspriedingsgebiet fan 'e prêrjehin hielendal of frijwol hielendal útrûge hat. Noch wer in oar probleem foarmet de [[fazant]] (''Phasianus colchicus''), in út [[Jeropa]] wei yntrodusearre [[eksoat]], dy't [[nêstparasitisme]] bedriuwt troch syn eigen aaien yn 'e [[nêst (fûgel)|nêsten]] fan 'e prêrjehin te lizzen. Mei't de aaien fan 'e fazant gauwer útkomme, mient de prêrjehin dan dat it brieden klear is ferlit er it nêst mei de fazantepiken, sadat de eigentlike prêrjehinne-aaien net útkomme troch gebrek oan [[brieden (fûgels)|bebrieden]]. Yn gebieten dêr't de populaasjes prêrjehinnen lyts wurden binne, leit it gefaar fan [[yntylt]] op 'e loer, wat sokke populaasjes noch lytser makket trochdat in diel fan 'e jongen net libbensfetber is. Yn [[Illinois]] wurde dêrom yn sokke lytse populaasjes mei sin eksimplaren út Kansas en Nebraska yntrodusearre om der nij bloed yn te bringen. [[File:Tympanuchus cupido cupido.jpg|right|thumb|250px|In [[mantsje|hoanne]] fan 'e (no [[útstjerren (biology)|útstoarne]]) [[heidehin]] (''Tympanuchus cupido cupido'') yn [[1900]].]] ==Undersoarten== Der binne 3 <small>(stân fan saken yn 2021)</small> erkende [[ûndersoarte]]n fan 'e prêrjehin (''Tympanuchus cupido''), wêrfan't ien [[útstjerren (biology)|útstoarn]] is: *gewoane prêrjehin (''T. c. pinnatus'') <small>(noardlike [[Grutte Flakten (Noard-Amearika)|Grutte Flakten]] en inkele isolearre [[populaasje (biology)|populaasjes]] mear nei it easten en suden)</small> *attwaterprêrjehin of Attwaters prêrjehin (''T. c. attwateri'') <small>(in [[bedrige bistesoarte|bedrige]] ûndersoarte, dy't inkeld noch foarkomt op twa plakken by de [[Golf fan Meksiko|Golfkust]] fan súdlik [[Teksas]] lâns, te witten yn it [[Nasjonaal Faunareservaat foar de Attwaterprêrjehin]] by [[Eagle Lake (Teksas)|Eagle Lake]], súdwestlik fan [[Houston]], en op priveelân by [[Goliad (Teksas)|Goliad]], benoarden [[Corpus Christi (Teksas)|Corpus Christi]]; foarhinne kaam dizze ûndersoart foar by de hiele kust lâns fan [[Louisiana]] oant yn [[Tamaulipas]] yn [[Meksiko]])</small> *[[heidehin]] (''T. c. cupido'') <small>(kaam foarhinne by de [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske]] kust lâns foar fan noardeastlik [[Firginia]] oant súdeastlik [[Massachusetts]]; útstoarn yn [[1932]])</small> It is mooglik dat de heidehin eins in aparte [[soarte]] wie. As dat ea bewiisd wurde kin, sil de [[wittenskiplike namme]] fan 'e prêrjehin automatysk feroarje yn ''Tympanuchus pinnatus'' en sille de beide oare ûndersoarten ''Tympanuchus pinnatus pinnatus'' en ''Tympanuchus pinnatus attwateri'' wurde. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Greater_prairie_chicken ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Tympanuchus cupido}} }} {{DEFAULTSORT:Prerjehin}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Prêrjehin]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] 8uubgcnwldihlqo28qxq5t0s0s680cy 0 173197 1232782 1217893 2026-06-22T23:17:52Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1232782 wikitext text/x-wiki {{Biste-ûndersoarte |Namme=heidehin |Ofbyld= [[File:Tympanuchus_cupido_cupido.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje= [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai= [[prêrjehinnen]] (''Tympanuchus'') |Soarte= [[prêrjehin]] (''Tympanuchus cupido'') |Wittenskiplike namme= Tympanuchus cupido cupido |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Histoaryske fersprieding fan de heidehin (Tympanuchus cupido cupido).png|center|250px]]<small><center>Histoaryske fersprieding fan 'e heidehin.</center></small> }} De '''heidehin''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Tympanuchus cupido cupido'') is in [[útstjerren (biology)|útstoarne]] [[ûndersoarte]] fan 'e [[prêrjehin]] (''Tympanuchus cupido''), dy't lânseigen wie yn it noardeasten fan 'e [[Feriene Steaten]]. Dizze [[fûgel]] hearde ta it [[skift]] fan 'e [[hineftigen]] (''Galliformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[fazanteftigen]] (''Phasianidae''), de [[tûke (taksonomy)|tûke]] fan 'e [[rûchpoathinnen]] (''Tetraonini'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[prêrjehinnen]] (''Tympanuchus''). Doe't de earse [[Jeropa|Jeropeeske]] [[kolonist]]en har yn 'e [[santjinde iuw]] yn [[Noard-Amearika]] nei wenjen setten, kamen heidehinnen dêr yn 'e miljoenen foar. Sels mids [[achttjinde iuw]] wiene se noch tige algemien. Mar yn 'e earste helte fan 'e [[njoggentjinde iuw]] kamen se troch [[oerbejaging]] slim yn 'e swierrichheden, en yn [[1870]] wiene se op it [[fêstelân]] útrûge. It lêste bolwurk fan 'e heidehin wie it [[eilân]] [[Martha's Vineyard]], foar de [[kust]] fan [[Massachusetts]]. Dêr krige dizze soarte oan it begjin fan 'e [[tweintichste iuw]] in beskerme status, yn 't earstoan mei hoopfolle resultaten. Mar in ûngelokkige gearrin fan omstannichheden soarge der omtrint [[1916]] foar dat it mei de heidehin slim yn it neigean rekke. Yn [[1928]] wie der noch mar [[einling|noch mar ien fûgel]] oer, dy't yn [[1932]] deagie. ==Taksonomy== De heidehin waard yn [[1758]] foar it earst [[wittenskip]]lik beskreaun troch de [[Sweden|Sweedske]] [[biolooch]] [[Carolus Linnaeus]] yn 'e tsiende edysje fan syn ''[[Systema Naturæ]]''. Dizze fûgel waard brûkt as it typeras foar de beskriuwing fan 'e [[prêrjehin]] as [[soarte]], mei't de oare ûndersoarten pas troch de [[Westerske wrâld|Westerske]] wittenskip ûntdutsen waarden troch de [[Ekspedysje fan Lewis en Clark]] yn [[1804]]–[[1806]]. [[File:Heath Hens.jpg|left|thumb|180px|Yllustraasje fan in [[mantsje|hoanne]] (l.) en in [[wyfke|hin]] (rj.) fan 'e heidehin.]] Modern ûndersyk nei it [[mitogondriaal DNA]] fan prêrjehinnen fan 'e oare beide ûndersoarten en fan preservearre [[museum]]eksimplaren fan 'e heidehin wiisde yn [[2004]] út dat de heidehin [[genetysk]] teminsten likefolle fan 'e oare ûndersoarten fan 'e prêrjehin ferskilde as de [[lytse prêrjehin]] (''Tympanuchus pallidicinctus''), dy't rûnom as in selsstannige soarte erkend wurdt. Wat dat oanbelanget, liket it derop dat de heidehin ek in aparte, sij it nau besibbe, soarte wie. In twadde ûndersyk út [[2006]] wiisde sels út dat de heidehin nauwer besibbe liek te wêzen oan 'e lytse prêrjehin as oan 'e (grutte) prêrjehin. Mar Jeff A. Johnson en Peter O. Dunn, de biologen dy't it lêste ûndersyk útfierden, wize derop dat it byld oangeande de pleatsing fan 'e heidehin yn it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[prêrjehinnen]] (''Tympanuchus'') ferdizene wurdt trochdat de museumeksimplaren fan 'e heidehin frijwol allegearre út 'e eintiid fan 'e fûgel komme, doe't him al in genetyske 'fersmelling' foardien hie trochdat de [[populaasje (biology)|populaasje]] noch mar út inkele hûnderten eksimplaren bestie. It is bekend dat yn sa'n sitewaasje maklik frij willekeurige genetyske [[mutaasje]]s foarkomme kin, in ferskynsel dat [[genetyske drift]] hjit. Dêrom is eins net te sizzen oft de heidehin no in selsstannige soarte wie, ja of nee. Anno [[2024]] wurdt de fûgel troch ornitologen oer it algemien noch altyd behannele as in ûndersoarte fan 'e prêrjehin. ==Fersprieding== It [[histoarysk]]e [[ferspriedingsgebiet]] fan 'e heidehin lei oan 'e [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske]] [[kust]] yn it noardeasten fan 'e [[legere 48 steaten]] fan 'e [[Feriene Steaten]]. De westgrins waard foarme troch de [[Appalachen]]. It areaal omfette it noardeasten fan [[Firginia]], eastlik [[Maryland]], hiel [[Delaware]] en it [[federaal distrikt]] [[Washington, D.C.|Columbia]], it súdeasten fan [[Pennsylvania]], hiel [[Nij-Jersey]], [[Long Island]] en it uterste súdeasten fan it [[fêstelân]] fan [[New York (steat)|New York]], hiel [[Connecticut]] en [[Rhode Island]], de súdeastlike helte fan [[Massachusetts]] en it uterste suden fan [[Nij-Hampshire]]. ==Uterlike skaaimerken== De heidehin liek tige op 'e oare [[ûndersoarte]]n fan 'e [[prêrjehin]], dy't op 'e [[Grutte Flakten (Noard-Amearika)|Grutte Flakten]] en yn [[Teksas]] oan 'e [[Golf fan Meksiko|Golfkust]] foarkomme, allinnich wied er justjes lytser. De trochsneed heidehin hie kop-sturtlingte fan 43&nbsp;[[sintimeter|sm]] en in gewicht fan 900&nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. In eksimplaar fan krapoan 1,4&nbsp;[[kg]] waard beskreaun troch de iere [[ornitolooch]] [[Alexander Wilson (ornitolooch)|Alexander Wilson]], mar syn lettere [[kollega's]] hawwe dat sifer yn twifel lutsen. De [[sturt]] wie [[grizich]] [[brún]], koart en rûnich, en by beide [[geslacht (sekse)|geslachten]] wiene de [[fear (fûgels)|fearren]] oer it hiele [[lichem (biology)|lichem]] fyn [[brún]]-[[wyt]] streke. Oars as by de oare ûndersoarten fan 'e prêrjehin wie it brún fan it fearrekleed by de heidehinnen oer it algemien wat [[read|rodziger]], fral op it [[boarstkas|boarst]]. En de brune streken wiene by har tsjûker as de de wite streken, wylst se by de oare ûndersoarten min ofte mear like tsjûk binne. De [[mantsje|hoannen]] ûnderskaten har benammen fan 'e justjes minder foarse [[wyfke|hinnen]] troch de [[goud (kleur)|goudgiele]] [[kaam (anatomy)|kaam]] dy't se boppe elts fan 'e [[eagen]] hiene, as wie it in healrûne [[wynbrau]], en troch in rûn keal plak oan wjerskanten fan 'e [[hals]], dêr't de [[hûd]] ek goudgiel fan [[kleur]] wie. Dy plakken wiene [[kielpûde]]n, dy't folpompt wurde koene om by de [[balts]] mei te pronkjen. Beide geslachten hiene fierders in [[toef (fearren)|toef]] fan ferlinge fearren boppe-op 'e [[kop]], dy't rjochtop set of plat yn 'e [[nekke]] lein wurde koe. De toef wie by hinnen sichtber koarter as by hoannen. [[File:Heath Hen, Boston.jpg|left|thumb|180px|In [[taksidermy|opsette]] [[wyfke|hin]] fan 'e heidehin yn it [[Boston Museum of Science]].]] ==Biotoop== Heidehinnen libben yn mei boskjes [[din]]nebeammen en [[strewelleguod]] besprinzge [[heide]]gebieten. Mar ek yn [[greidlân]] kamen se wol foar. ==Utstjerren== Heidehinnen kamen ekstreem folle foar yn harren oarspronklike [[ferspriedingsgebiet]] oan 'e noardeastkust. Om't it in [[hineftige]] [[fûgel]] wie, begûn de [[jacht (aktiviteit)|bejaging]] troch [[Jeropa|Jeropeeske]] [[kolonist]]en sadree't yn [[1608]] de earste [[Ingelân|Ingelske]] [[koloanje]] yn dy kontreien fêstige wie. Sadwaande wurdt wol sein dat de '[[kalkoen]]' dy't troch de saneamde ''[[pilgrim (Plymouthkoloanje)|pilgrims]]'' út 'e [[Plymouthkoloanje]] op it earste [[Thanksgiving (Feriene Steaten)|Thanksgiving]] [[iten]] waard, eins wierskynlik in heidehin west hawwe moat. Tsjin 'e ein fan 'e [[achttjinde iuw]] hie heidehin de [[reputaasje]] krigen fan [[earmoede|earmeljusiten]] om't it sa goedkeap en maklik te krijen wie. Healwei dy iuw skriuw de Amerikaanske [[politikus]] [[Thomas L. Winthrop]] dat de fûgels foarkamen op 'e [[Boston Common]] yn [[Boston]], yn dy tiid in [[mienskar]] (''common''), dêr't û.o. [[kij]] [[weidzjen|weide]] waarden, en dat [[tsjinstfolk]] soms yn in [[arbeidskontrakt]] mei in nije [[wurkjouwer]] betong dat harren net faker as twa of trije kear [[wike|wyks]] heidehinnefleis foarset wurde soe. [[File:Heath Hen display.jpg|right|thumb|250px|In heidehoanne oan it [[balts]]en yn [[1900]].]] Tsjin it begjin fan 'e [[njoggentjinde iuw]] moat de heidehinnepopulaasje merkber oan it belúnjen west hawwe, mar de [[oerbejaging]] gie ûnfermindere troch. Mooglik spile [[habitat]]ferlies ek in rol by it yn 'e nederklits reitsjen fan dizze fûgel, troch it [[ûntginnen]] fan 'e [[heide]]gebieten dêr't de heidehin fierhinne fan ôfhinklik wie. Mooglik al yn 'e [[1840-er jierren]], mar yn elts gefal tsjin [[1870]], wie de heidehin op it [[fêstelân]] fan [[Noard-Amearika]] folslein útrûge. Inkeld op it [[eilân]] [[Martha's Vineyard]], foar de súdeastkust fan [[Massachusetts]], wie noch in [[populaasje (biology)|populaasje]] fan 300 eksimplaren oer. Tsjin [[1890]] wie dat oantal troch [[streuperij]] en [[predaasje]] troch [[ferwyldere kat]]ten lykwols ôfnommen oant 120–200 fûgels, en om 'e iuwwiksel hinne wiene der noch mar 70 heidehinnen oer. Dy lêste restpopulaasje waard doe beskerme troch in jachtferbod en troch de oprjochting, yn [[1908]], fan it Heidehinnereservaat (no it [[Steatswâld Manuel F. Corellus]]). Dat die fertuten, en de populaasje woeks binnen in jier as sân wer oan ta krapoan 2.000&nbsp;eksimplaren. Tsjin 'e midden fan 'e [[1910-er jierren]] wie it observearjen fan it [[balts]]gedrach fan 'e fûgels in soartemint [[toerist]]yske attraksje wurden, sadat it behâld fan 'e populaasje foar de bewenners fan Martha's Vineyard ek [[jild|finansjeel]] fan belang waard. [[File:Booming Ben, the last heath hen.png|left|thumb|200px|In [[stânbyld]] dat it plak op [[Martha's Vineyard]] markearret dêr't de [[einling]] Booming Ben foar it lêst waarnommen waard.]] Omtrint de [[briedtiid]] fan [[1916]] sloech it needlot lykwols ta troch in ûngelokkige gearrin fan omstannichheden. Ien dêrfan waard foarme troch swierrichheden yn ferbân mei [[yntylt]], dy't har al langere tiid foardiene. Mar ferskate ekstreem strange [[winter]]s, in oerskot oan [[mantsje|hoannen]], in ferwoastgjende [[natoerbrân]], in útbraak fan [[swartekoppesykte]] dy't mooglik oerbrocht wie fia kontakt mei [[hin|plomfee]], en in ûngewoane ynfluks fan eksimplaren fan 'e [[hauk]] (''Accipiter gentilis'') dy't op it minst mooglike momint foar in oanboazjende predaasjedruk soarge, makken dat it mei de heidehin wer hielendal mis gie. Der bleaune mar in pear hûndert eksimplaren oer, en nei in lêste oplibbing yn [[1920]], doe't de populaasje oanwoeks ta 600&nbsp;fûgels, sette de definitive delgong yn. Dat gie relatyf fluch: begjin [[1927]] wiene der noch mar 11 hoannen en 2 hinnen oer. Nettsjinsteande dat alles wat doedestiden beskikber wie, út 'e kast helle waard om 'e heidehin te rêden, wiene der oan 'e ein fan dat jier noch mar 5 eksimplaren oer, allegearre hoannen. Nei [[8&nbsp;desimber]] [[1928]] wie der skynber noch mar ien: in [[einling]] dy't de namme 'Booming Ben' taparte krige fanwegen de [[lûd]]en dy't er by syn ienlike balts fuortbrocht, as fan in [[grutte tromme]]. Hy waard op [[11&nbsp;maart]] [[1932]] foar it lêst sjoen op syn tradisjonele baltsterrein tusken [[West Tisbury (Massachusetts)|West Tisbury]] en it plak dêr't hjoed de dei it [[Fleanfjild Martha's Vineyard]] leit. Dat wie ier yn 'e [[peartiid]] en dat er dêrnei net mear sjoen of heard is, makket it suver wis dat er dy deis of hiel koart dêrnei deagien is. Bylden fan Booming Ben, opnommen troch [[Alfred Otto Gross]] yn 'e iere [[1930-er jierren]], waarden yn [[2017]] digitalisearre en binne no beskikber yn 'e spesjale kolleksje fan it [[Bowdoin Kolleezje]] yn [[Brunswick (Maine)]]. ==Ynfloed== De heidehin wie ien fan 'e earste [[bist]]en dy't men yn 'e [[Feriene Steaten]] besocht te beskermjen. Dat begûn al yn [[1791]], doe't it [[Steatskongres fan New York]] in [[wet]] oannaam foar "de konservearring fan 'e heidehin en oar jachtwyld", dy't lykwols neityd ûnútfierber bliek. Hoewol't alle krewearjen om 'e heidehin te helpen mislearre, wie it wichtich en faak baanbrekkend wurk, dat it paad klearre foar de beskerming en it úteinlike behâld fan oare [[bedrige soarte]]n. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Heath_hen ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Tympanuchus cupido cupido}} }} [[Kategory:Fûgelûndersoarte]] [[Kategory:Prêrjehin]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Bist útstoarn yn 1932]] br7fpq2tn4bay1htqsoy3cgq0o31ri7 0 173267 1232781 1172091 2026-06-22T23:16:07Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1232781 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=stikelsturthin |Ofbyld= [[File:Sharp-Tailed Grouse (26089894256) (cropped).jpg|250px]]<br><small>hoanne</small><br>[[File:Sharp-tailed Grouse.jpg|250px]]<br><small>hin</small> |lûd=[[File:Tympanuchus phasianellus.ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje= [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai= [[prêrjehinnen]] (''Tympanuchus'') |Wittenskiplike namme= Tympanuchus phasianellus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Tympanuchus phasianellus map.svg|center|250px]] }} De '''stikelsturthin''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Tympanuchus phasianellus'') is in [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[hineftigen]] (''Galliformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[fazanteftigen]] (''Phasianidae''), de [[tûke (taksonomy)|tûke]] fan 'e [[rûchpoathinnen]] (''Tetraonini'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[prêrjehinnen]] (''Tympanuchus''). It is in [[stânfûgel]], dy't foarkomt yn sintraal en noardwestlik [[Noard-Amearika]]. De stikelsturthin is in middelgrutte fûgel mei in [[herbivoar]] dieet dat [[simmer]]deis ek [[ynsektivoar]] wurdt. It [[biotoop]] moat iepen romte hawwe, mar ek opgeande [[plant|begroeiïng]]. De stikelsturthin is de offisjele provinsjale fûgel fan [[Saskatchewan]]. De [[IUCN]] klassifisearret dizze soarte as net bedrige. ==Taksonomy== De stikelsturthin waard foar it earst beskreaun troch de [[Ingelân|Ingelske]] [[biolooch|natoerûndersiker]] [[George Edwards (biolooch)|George Edwards]], dy't dizze fûgel yn [[1750]] opnaam yn it trêde diel fan syn wurk ''A Natural History of Uncommon Birds'' ("In Natoerhistoarje fan Ungewoane Fûgels"). De hânkleure [[ets]], dy't er tafoege, basearre er op in preserveare eksimplaar dat him út 'e krite fan 'e [[Hudsonbaai]] brocht wie troch [[James Isham]], in haadfaktor fan 'e [[Hudsonbaaikompanjy]] yn 'e [[faktorij]] te [[York Factory]]. [[File:Sharp-tailed Grouse (2).jpg|left|thumb|250px|In stikelsturthoanne oan it [[balts]]en.]] De earste wittenskiplike beskriuwing fan 'e stikelsturthin datearret út [[1758]], doe't de [[Sweden|Sweedske]] [[biolooch]] [[Carolus Linnaeus]] de fûgel opnaam yn 'e tsiende [[edysje]] fan syn ''[[Systema Naturæ]]''. Linnaeus joech de fûgel de [[wittenskiplike namme]] ''Tetrao phasianellus'', mei't er him yndielde by it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[Jeropa|Jeropeeske]] [[rûchpoathinnen]] (''Tetrao''). It soartspesifike diel fan 'e wittenskiplike namme is in [[Latyn]]ske [[ferlytsingsfoarm]] fan ''phasianus'', mei de betsjutting "fazantsje". Yn [[1841]] yntrodusearre de [[Dútslân|Dútske]] biolooch [[Constantin Wilhelm Lambert Gloger]] it skaai ''Tympanuchus'' foar de [[prêrjehinnen]], dêr't de stikelsturthin sûnt altyd by yndield west hat. ==Fersprieding== It [[ferspriedingsgebiet]] fan 'e stikelsturthin beslacht in grut oaniensletten gebiet yn sintraal en noardwestlik [[Noard-Amearika]]. It omfettet it [[Binnenlân fan Alaska]] en dielen fan [[Súdlik Sintraal-Alaska]], mei dêropta in diel fan [[Súdeast-Alaska]]. Yn [[Kanada]] heart it suden fan 'e [[Yukon]] derta, en fierders it westen fan 'e [[Noardwestlike Territoaria]], it noarden en easten fan [[Britsk-Kolumbia]], hiel [[Alberta]] en sa goed as hiel [[Saskatchewan]], [[Manitoba]] útsein it uterste noarden, [[Ontario]] útsein it suden, en it uterste westen en de kust fan 'e [[Jamesbaai]] yn [[Kebek (provinsje)|Kebek]]. Yn 'e [[legere 48 steaten]] fan 'e [[Feriene Steaten]] komt de stikelsturthin foar yn it noarden fan 'e [[Cascades]] yn [[Washington (steat)|Washington]] en yn 'e [[Rocky Mountains]] fan westlik [[Montana]], súdeastlik [[Idaho]], westlik en noardeastlik [[Wyoming]], noardlik [[Utah]] en noardeastlik [[Colorado]]. Op 'e [[Grutte Flakten (Noard-Amearika)|Grutte Flakten]] libbet dizze fûgel yn noardwestlik [[Kansas]], westlik [[Nebraska]], westlik [[Súd-Dakota]], eastlik [[Montana]] en hiel [[Noard-Dakota]] útsein it uterste súdeasten. Fierder eastlik komt er ek foar yn noardlik [[Minnesota]], noardlik en sintraal [[Wisconsin]] en [[Opper-Michigan]]. Der bestiet in isolearre [[populaasje (biology)|populaasje]] yn westlik [[Colorado]]. ==Uterlike skaaimerken== De stikelsturthin hat trochinoar in kop-sturtlingte fan 38,1–48,3&nbsp;[[sintimeter|sm]], mei in [[wjukspanne]] fan 62–65&nbsp;sm en in gewicht fan 596–880&nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. De [[sturt]] is relatyf koart, mei twa langere sintrale sturtfearren, dy't dêrtroch útstykje tusken de koartere en ljochter kleure bûtenste sturtfearren. Dêrfandinne de namme 'stikelsturthin'. It [[fear (fûgels)|fearrekleed]] is op 'e [[rêch]], [[kop]], [[nekke]], [[hals]], [[wjuk]]ken en de boppekant fan 'e sturt [[brún]] oerdutsen mei [[wite]] spikkels. It [[boarstkas|boarst]] is wyt, bespikkele mei brún. De [[kiel]], [[stuten]] en ûnderkant fan 'e sturt binne wyt. De [[bealch]] is ek wyt, mar mei hiel ljochtbrune V-foarmige plakken. [[File:Sharp-tailed grouse displaying (16195566580).jpg|left|thumb|250px|In stikelsturthoanne oan it pronkjen.]] De [[seksuele dimorfy]] uteret him by de stikelsturthin trochdat de [[wyfke|hinnen]] lytser binne as de [[mantsje|hoannen]] en trochdat it spikkelbûnte patroan by hinnen oars is (horizontaal) op eltse fear as by de hoannen (ûngeregeld). It dúdlikste ûnderskie is lykwols dat de hoannen in [[giel|felgiel]] kleure [[kaam (anatomy)|kaam]] boppe elts [[each]] hawwe en in keal, rûn, [[pears]] stik [[hûd]] oan wjerskanten fan 'e hals. Dat binne [[kielpûde]]n, dy't by de [[balts]] fol mei [[lucht]] pompt wurde om mei te pronkjen. Hinnen hawwe wol kammen, mar dy hawwe in folle minder opfallende kleur. ==Biotoop== De stikelsturthin komt foar yn ferskate [[biotopen]], fan 'e mei [[dinnebeammen]] bespikkele [[savanne]] fan it noardeastlike [[Midwesten (Feriene Steaten)|Midwesten]] oant de mei boskjes [[strewelleguod]] besprinzge [[prêrje]] fan 'e noardlike [[Grutte Flakten (Noard-Amearika)|Grutte Flakten]]. It biotoop moat iepen genôch wêze, mei net folle hege [[beam]]men, mar der moat ek genôch [[strewelleguod]] wêze om it [[nêst (fûgels)|nêst]] yn te ferskûljen. Fierders moatte der ek beammen wêze om [[winter]]deis yn te foerazjearjen en ûndergroei om beskûl yn te sykjen tsjin 'e [[kjeld]]. ==Hâlden en dragen== Yn 'e [[peartiid]], dy't foar de stikelsturthin fan [[maart]] oant [[july]] rint, fiere de [[mantsje|hoannen]] har [[balts]] op om [[wyfke|hinnen]] te lokjen en ta [[pearjen]] te bewegen. Soms docht ien hoanne dat allinnich, mar ornaris sammelje se har om yn [[kompetysje]] mei-inoar te baltsen. Almeast wurdt dat dien yn groepkes fan 8–12&nbsp;eksimplaren, mar yn ekstreme gefallen komme der wol mear as 20 byinoar. It hichtepunt fan 'e peartiid falt yn ein [[april]] en yn [[maaie]], hoewol't de krekte datearring fan jier ta jier fluktuëarje kin ôfhinklik fan it [[waar]]. By de balts stampe de hoannen hurd mei de [[poat]]en, likernôch 20&nbsp;kear per [[sekonde]], en rattelje se mei harren [[sturt]]fearren wylst se al rûntsjedraaiend mei útsprate [[wjuk]]ken en folpompte [[kielpûde]]n nei foarren komme. [[File:Sharp-tailed Grouse Nest (14512312945).jpg|right|thumb|180px|In [[nêst (fûgels)|nêst]] mei de [[aai]]en fan in stikelsturthin.]] De hinnen sjogge ta en kieze ien fan 'e dominantste hoannen út om mei te pearjen. Dêrnei ferlitte se it baltsterrein en hawwe de hoannen fierders neat mear te krijen mei de hiele [[fuortplanting]]ssyklus. De hin siket in plak op ûnder it beskûl fan opgeande [[plant|fegetaasje]], dêr't se in [[nêst (fûgels)|nêst]] makket troch in ûndjip dobke yn 'e ierde út te skraabjen en dat te beklaaien mei [[gers]] en [[blêd (plant)|blêden]]. Dêryn leit se neitiid trochinoar 12&nbsp;[[aai]]en, ien deis. De [[briedtiid]], dy't begjint as it lêste aai lein is, duorret by de stikelsturthin 21–23&nbsp;[[dagen]]. De [[fûgelpyk|piken]] binne [[nêstflechter]]s, dy't binnen [[oere]]n nei't se út it aai kommen binne, it nêst al ferlitte kinne. Fan it begjin ôf oan sykje se ûnder begelieding fan 'e hin sels har kostje byinoar. Tsjin 'e ein fan 'e [[simmer]] binne se selsstannich en geane se by de [[mem]] wei. Stikelsturthinnen hawwe in maksimale [[libbensferwachting]] fan 7^{<small>1</small>}/_{<small>2</small>}&nbsp;[[jier]]. ==Fretten== Stikelsturthinnen foerazjearje by 't [[simmer]] op 'e [[grûn]] en [[winter]]deis, as de grûn oerdutsen is troch in tsjûk [[snie]]tek, yn 'e [[beam]]men. Se frette it grutste part fan it jier [[sied (plant)|sied]], [[knop (plant)|knoppen]], [[bei]]en en [[blêd (plant)|blêden]], wat har ta [[herbivoar]]en meitsje soe. Fral simmerdeis, lykwols, frette se ek [[ynsekten]], yn 't bysûnder [[sprinkhoanne]]n. ==Status== De stikelsturthin hat de [[IUCN-status]] fan "net bedrige", mei't er yn syn [[ferspriedingsgebiet]] noch rûnom foarkomt en om't de [[populaasje (biology)|populaasje]] ridlik stabyl liket te wêzen. Nettsjinsteande dat bestiet der in licht delgeande populaasjetrend, dy't benammen feroarsake wurdt troch [[habitat]]ferlies. Stikelsturthinnen binne foar harren fuortbestean ôfhinklik fan iepen lân, mar dat is hieltyd dreger te finen, mei't [[prêrje]] en [[savanne]]lân hieltyd faker tichtgroeit mei beammen. Yndirekt is de [[minske]] feranwurdlik foar dat probleem, troch de ûnderdrukking fan [[natoerbrannen]] (dy't beammegroei yn iepen gebieten binnen de stringen hâlde), mar ek troch it mei opsetsin oanplantsjen fan beammen en de yntroduksje fan [[eksoat]]yske [[hout]]ige planten. Ek de [[ûntginning]] fan prêrje om der [[bou (lânbou)|boulân]] fan it meitsjen ferneatiget de brûkberens fan it gebiet as [[habitat]] foar de stikelsturthin. [[Feehâlderij]], benammen fan [[kij]], kin lykwols yn it foardiel fan 'e fûgels wurkje, salang't [[oerbeweiding]] foarkomd wurdt. [[File:Lac Du Bois grasslands…searching for Sharptailed Grouse…2 of them in flight (8666788539).jpg|right|250px|thumb|In pearke stikelsturthinnen [[fleanen|op 'e wjuk]].]] ==Undersoarten== Der binne 7 <small>(stân fan saken yn 2021)</small> erkende [[ûndersoarte]]n fan 'e stikelsturthin (''Tympanuchus phasianellus''), wêrfan't ien [[útstjerren (biology)|útstoarn]] is: *Alaskastikelsturthin (''T. p. caurus'') <small>(it [[Binnenlân fan Alaska]], [[Súdlik Sintraal-Alaska]], [[Súdeast-Alaska]], de súdlike [[Yukon]], noardlik [[Britsk-Kolumbia]] en noardlik [[Alberta]].)</small> *Columbiastikelsturthin (''T. p. columbianus'') <small>(eastlik [[Britsk-Kolumbia]], noardlik [[Washington (steat)|Washington]], [[Idaho]], [[Wyoming]], westlik [[Montana]], [[Colorado]] en [[Utah]])</small> *flaktestikelsturthin (''T. p. jamesi'') <small>(súdlik [[Alberta]], súdlik [[Saskatchewan]], eastlik [[Montana]], noardeastlik [[Wyoming]], de [[Dakota's]], [[Nebraska]] en [[Kansas]])</small> *gewoane stikelsturthin (''T. p. phasianellus'') <small>([[Manitoba]], noardlik [[Ontario]] en westlik [[Kebek (provinsje)|Kebek]])</small> *Nijmeksikaanske stikelsturthin (''T. p. hueyi'') <small>([[Nij-Meksiko]], mar [[útstjerren (biology)|útstoarn]])</small> † *noardwestlike stikelsturthin (''T. p. kennicotti'') <small>(yn 'e [[Noardwestlike Territoaria]] fan 'e [[rivier]] de [[Mackenzie (rivier)|Mackenzie]] oant de [[Grutte Slavemar]])</small> *prêrjestikelsturthin (''T. p. campestris'') <small>(noardlik [[Saskatchewan]], noardlik en súdeastlik [[Manitoba]], súdwestlik [[Ontario]], noardlik [[Minnesota]], [[Wisconsin]] en [[Opper-Michigan]])</small> {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Sharp-tailed_grouse ''References'' en ''Further Reading'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Tympanuchus phasianellus}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Prêrjehin]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] o2we7qgo1a6x8wibwcyvuhb0gg97iqy 0 173440 1232774 1172034 2026-06-22T23:11:07Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1232774 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=Alpensniehin |Ofbyld= [[File:Lagopus muta japonica Mount Tsubakuro.jpg|250px]] <br><small>mantsje yn simmerkleed</small><br>[[File:Schneehuhn im Sommer - panoramio.jpg|250px]]<br><small>wyfke yn simmerkleed</small> |lûd=[[File:Ptarmigan (Lagopus mutus) (W1CDR0001418 BD38).ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje= [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai= [[sniehinnen]] (''Lagopus'') |Wittenskiplike namme= Lagopus muta |Beskriuwer, jier= [[Lars Montin|Montin]], 1781 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de Alpensniehin (Lagopus muta).png|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] <br>{{Color box|#FF0000}} troch de minske yntrodusearre as [[eksoat]]</small> }} De '''Alpensniehin''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Lagopus muta'', foarh. ''Lagopus mutus'') is in [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[hineftigen]] (''Galliformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[fazanteftigen]] (''Phasianidae''), de [[tûke (taksonomy)|tûke]] fan 'e [[rûchpoathinnen]] (''Tetraonini'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[sniehinnen]] (''Lagopus''). Dit bist komt foar yn it uterste noarden fan [[Jeraazje]] en [[Noard-Amearika]], mar ek yn ferskate [[berchtme]]n op legere [[breedtegraad|breedtegraden]] en yn súdlik [[Sibearje]]. It is in [[stânfûgel]] yn it meastepart fan syn [[ferspriedingsgebiet]]. Oars as de measte fûgelsoarten út 'e [[poalstreken]] bout de Alpensniehin gjin [[fet (weefsel)|fetfoarrie]] op foar de [[winter]]. De [[IUCN]] klassifisearret dizze fûgel as net bedrige. De Alpensniehin is de offisjele [[list fan provinsjale en territoriale fûgels fan Kanadeeske provinsjes en territoaria|territoriale fûgel]] fan it [[Kanada|Kanadeeske]] [[Kanadeeske territoaria|territoarium]] [[Nûnavût]], dêr't er bekend stiet as de ᐊᕐᑭᒡᒋᖅ ᐊᑕᔪᓕᒃ, ''aqiggiq atajulik''. It is ek de offisjele [[jacht (aktiviteit)|jacht]]fûgel fan 'e [[Kanadeeske provinsje]] [[Nijfûnlân en Labrador]]. ==Nammejouwing== De fûgel hjit de 'Alpensniehin', hoewol't er yn 'e [[poalstreek]] folle algemiener is, om't de earste bekende eksimplaren út 'e [[Alpen]] kamen. De soartspesifike [[wittenskiplike namme]] ''muta'' is [[Latyn]] en betsjut "[[stommens|stom]]", ferwizend nei it kreakjende [[lûd]] dat de [[mantsje|hoanne]] fan 'e Alpensniehin fuortbringt. Lang waard de wittenskiplike namme [[stavering|misstavere]] as ''Lagopus mutus'', fanwegen it misferstân dat de lêste beide [[letter]]s fan ''Lagopus'' in [[geslacht (grammatika)|manlike útgong]] foarmje. Yn it Latyn hie dat ek grif sa west, mar ''Lagopus'' is [[Aldgryksk]] en betsjut "hazzepoat", ferwizend nei de [[fear (fûgel)|befearre]] [[poat]]en fan 'e [[sniehinnen]]. It lêste diel is sadwaande in latinisearring fan it Grykske πους, ''pous'', dat "poat" betsjut. Dat is in [[geslacht (grammatika)|froulik]] wurd, en it eigenskipswurd dat derop folget, moat dêrom ek froulik wêze, dus waard it ''Lagopus muta''. [[File:Albeck Seebachern Bretthoehe Alpenschneehuhn 25102013 621 (cropped).jpg|left|thumb|230px|In Alpensniehoanne yn [[winter]]kleed.]] ==Fersprieding== De Alpensniehin komt foar yn grutte dielen fan fral it noarden fan [[Jeraazje]] en [[Noard-Amearika]]. Yn [[Jeropa]] libbet dizze fûgel yn it [[Skandinavysk Heechlân]] en yn it noarden fan [[Skandinaavje]], op it [[Kolaskiereilân]] fan noardlik [[Ruslân]] en yn 'e [[Oeral]]. Der besteane isolearre [[populaasje (biology)|populaasjes]] op [[Iislân]], [[Spitsbergen]], yn 'e [[Skotske Heechlannen]], de [[Alpen]], de [[Pyreneeën]] en it [[Rodopeberchtme]] yn súdwestlik [[Bulgarije]]. Yn 'e [[Lêste Iistiid]] wie de fersprieding fan 'e Alpensniehin yn Jeropa folle algemiener, en de hjoeddeistige fragmintaasje bestiet sadwaande út [[reliktpopulaasje]]s. Yn [[Aazje]] komt de Alpensniehin foar yn it noarden fan westlik en sintraal [[Sibearje]] en de hiele eastpunt fan Sibearje, it [[Kamtsjatkaskiereilân]], it [[Tsjûkotkaskiereilân]] en de [[Koerilen]] ynbegrepen. It [[ferspriedingsgebiet]] bûcht dêr by de [[kust]] fan 'e [[See fan Ochotsk]] ôf nei it suden en omfettet ek súdeastlik Sibearje mei de kontreien om 'e [[Baikalmar]] hinne en it [[Altaiberchtme]]. Ek de eastpunt fan [[Kazachstan]], de westlike helte fan [[Mongoalje]] en de noardpunten fan 'e [[Sina|Sineeske]] gebietsdielen [[Sinkiang-Oeigoerje]] en [[Mantsjoerije]] hearre ta it areaal fan 'e Alpensniehin. Dêropta besteane der isolearre populaasjes yn it [[Pamirberchtme]] fan eastlik [[Tadzjikistan]] en westlik [[Sina]], yn 'e [[Sichote-Alin]] fan it [[Kustterritoarium]] fan it [[Russyske Fiere Easten]], yn 'e [[Japanske Alpen]] op it [[Japan]]ske eilân [[Honsjû]] en op 'e Russyske [[arsjipel]] [[Frâns Joazeflân]] yn 'e [[Noardlike Iissee]] fan 'e hege [[Arktis]]. Yn it uterste westen fan [[Noard-Amearika]] libbet de Alpensniehin yn grutte dielen fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Alaska]], it grutste part fan 'e [[Aleoeten]] ynbegrepen, mar útsein de [[Yukon-Kuskokwimdelta]] en it [[Binnenlân fan Alaska]]. As [[stânfûgel]] komt de Alpensniehin yn [[Kanada]] foar yn 'e [[Yukon]], it noarden fan 'e [[Noardwestlike Territoaria]], it meastepart fan [[Nûnavût]] (de [[Arktyske Arsjipel]] ynbegrepen), de noardpunt fan [[Kebek (provinsje)|Kebek]] en [[Labrador (regio)|Labrador]] en de westlike helte fan it eilân [[Nijfûnlân]]. As [[wintergast]] is er ek bekend yn [[Britsk-Kolumbia]] bewesten de [[Rocky Mountains]] (en in lyts hoekje fan 'e oanbuorjende Amerikaanske steat [[Washington (steat)|Washington]]), it suden fan 'e Noardwestlike Territoaria en Nûnavût, it noarden fan [[Alberta]], [[Saskatchewan]], [[Manitoba]] en [[Ontario]], it sintrale diel fan Kebek en it suden fan Labrador. As [[eksoat]] is de Alpensniehin troch de [[minske]] yntrodusearre op it [[Sudereilân (Nij-Seelân)|Sudereilân]] fan [[Nij-Seelân]], dêr't er yn 'e [[Nijseelânske Alpen]] libbet, en ek op ferskate [[eilannegroep]]en yn 'e [[Súdlike Oseaan]]. Dêrby giet it om [[Súd-Georgje]], dat diel útmakket fan it [[Feriene Keninkryk|Britske]] gebietsdiel [[Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen]], en [[Kerguëlen]] en de [[Crozeteilannen]], dy't beide hearre ta de [[Frânske Súdlike en Antarktyske Lannen]]. ==Uterlike skaaimerken== De Alpensniehin hat trochinoar in kop-sturtlingte fan 34–36&nbsp;[[sintimeter|sm]], mei in [[wjukspanne]] fan 54–60&nbsp;sm en in gewicht fan 440–640&nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. Dêrmei is er in slachje (likernôch 10%) lytser as syn miich, de [[moerassniehin]] (''Lagopus lagopus''). De Alpensniehin hat in [[swart]]e [[snaffel]] en befearre [[poat]]en. Boppe de [[eagen]] hat er in healrûne [[kaam (anatomy)|kaam]], dy't yn 'e [[peartiid]] by de [[mantsje|hoannen]] fel [[read]] kleuret. [[File:Rock Ptarmigan (Lagopus Muta).jpg|right|thumb|250px|In pearke Alpensniehinnen yn [[maityd]]skleed yn [[Noarwegen]].]] It [[fear (fûgel)|fearrekleed]] fan 'e Alpensniehin is [[simmer]]deis op 'e [[kop]], [[hals]], [[nekke]], [[rêch]] en it [[boarstkas|boarst]] [[grizich]] [[brún]] en op 'e [[bealch]], [[poat]]en en [[wjuk]]ken [[wyt]]. De [[kleur]] fan 'e hoannen en hinnen ûntrint inoar net sa bot, mar it brún fan 'e hoannen is oer it algemien wat dûnkerder, wylst it brún fan 'e hinnen mear moarmere is. [[Hjerst]]mis, by it [[ferfearjen]], krije hoannen en hinnen lykwols in folslein wite [[skutkleur]], útsein in swarte line fan 'e [[eagen]] nei de [[snaffel]] en de bûtenste [[sturt]]fearren, dy't ek swart bliuwe. De Alpensniehin kin fan 'e nau besibbe moerassniehin ûnderskaat wurde troch syn rankere snaffel en de swarte streek fan syn eagen nei de snaffel. Teffens jout de Alpensniehin de foarkar oan noardlikere, of (yn 'e [[berchtme|bergen]]) heger leine, gebieten as de moerassniehin. [[File:Lagopède Alpin MHNT.jpg|left|thumb|250px|[[Aai]]en fan 'e Alpensniehin.]] ==Biotoop== Alpensniehinnen libje benammen yn 'e [[poalstreek]] en op 'e [[toendra]]. Dêrnjonken komme se ek foar yn [[heechberchtme]]n, mar inkeld boppe de [[beamgrins]]. ==Hâlden en dragen== Oars as de measte oare [[fûgel]]soarten dy't yn 'e [[poalstreek]] oerwinterje, winne Alpensniehinnen net yn substansjele mjitte oan yn gewicht om harsels ta te rieden op 'e kommende [[winter]]. [[Wittenskiplik ûndersyk]] hat útwiisd dat Alpensniehinnen mar hiel beheind it fermogen hawwe om [[enerzjy]] yn ûnderhûdsk [[fetweefsel]] op te slaan. De hyperboreäle Alpensniehin, dy't op [[Spitsbergen]] en [[Frâns Joazeflân]] foarkomt, is de iennichste [[ûndersoarte]] fan 'e Alpensniehin dy't foar de winter, as de útsûndering op 'e regel, wól oansjenlik yn gewicht oanwint. De [[mantsje|hoannen]] fan 'e Alpensniehin fêstigje yn 'e [[peartiid]] in [[territoarium (biology)|territoarium]] dat se ferdigenje tsjin oare hoannen. Dêrby komme fysike gefjochten lykwols mar komselden foar. Om [[wyfke|hinnen]] te lokjen pronkje de hoannen op 'e [[grûn]] troch de [[sturt]] op te setten ta in waaierfoarm, de [[hals]] út te rekken nei foarren ta en de [[wjuk]]ken fansiden en omleech hingje te litten. Yn 'e [[loft]] fiere se aktrobatyske fleanmaneuvers út. Ek bringe se in repertoire oan gnoarjende, kreakjende en ratteljende [[lûd]]en fuort, mei as hichtepunt, by it delkommen út in oandachtlûkende fleanmaneuver, in racheljend "''ah-AAH-ah-AAH-ah-ah-ah-ah-ah-ah!''", dat wol omskreaun wurdt as in stôk dy't fluch oer de fertikale plankjes fan in houten túnstek hinne helle wurdt. Nei de [[pearing]] leit de hin 1–6&nbsp;[[aai]]en yn in [[nêst (fûgels)|nêst]] dat foarme wurdt troch in ûndjip dobke yn 'e grûn. De [[briedtiid]] beslacht by de Alpensniehin trochinoar 21&nbsp;[[dagen]]. De [[fûgelpyk|piken]] binne [[nêstflechter]]s dy't har al rillegau min ofte mear sels rêde kinne. Mei 6&nbsp;[[moanne (tiid)|moannen]] binne se [[geslachtsryp]]. [[File:Lagopus muta japonica (juvenile).JPG|right|thumb|230px|In [[fûgelpyk|pyk]] fan 'e Alpensniehin.]] ==Fretten== Alpensniehinnen binne foar it meastepart [[herbivoar]], en frette benammen de griene dielen fan [[krûd (plant)|krûden]] en [[strewelleguod]], mei dêropta [[bei]]en en [[blom]]men yn 'e dielen fan it jier dat dy der binne. Yn gebieten dêr't [[beam]]men foarkomme, lykas súdlik en westlik [[Alaska]], frette se ek [[knop (plant)|knoppen]] fan û.o. [[esp]]en, [[bjirken]] en [[wylgen]]. [[fûgelpyk|Piken]] frette behalven plantaardich guod ek [[ynsekten]], [[larven]] en [[slakken]]. ==Natuerlik fijannen== Mei't se fier yn it noarden of heech yn 'e [[berchtme|bergen]] libje, hawwe de Alpensniehinnen net in protte natuerlike fijannen. De wichtichste [[rôfdier]]en dêr't se mei te krijen hawwe, binne de [[poalfoks]] (''Vulpes lagopus'') en soms in hongerige [[iisbear]] (''Ursus maritimus'') yn 'e poalstreken en [[rôffûgels]] as de [[keningsearn]] (''Aquila chrysaetos'') yn 'e bergen. ==Status== De Alpensniehin hat de [[IUCN-status]] fan "net bedrige", mei't er yn syn [[ferspriedingsgebiet]] noch rûnom foarkomt en om't de populaasje stabyl liket te wêzen. Nettsjinsteande dat is de Alpensniehin in populêre jachtfûgel. Yn [[Iislân]] is it [[fleis]] fan Alpensniehinnen in [[delikatesse]] dat [[tradysje|tradisjoneel]] by feestmielen optsjinne wurdt. Omreden fan 'e weromrinnende [[populaasje (biology)|populaasje]] op it eilân waard de [[jacht (aktiviteit)|jacht]] op Alpensniehinnen yn [[2003]] ferbean. Fan [[2005]] ôf waard it wer tastien, mar sûnt is it bûn oan tige strange regels (it mei bgl. inkeld op beskate dagen) en it mei allinnich mar foar eigen konsumpsje: alle [[hannel]] yn Alpensniehinnefleis is yllegaal. Neilibbing fan dat ferbod wurdt ôftwongen mei hege [[boete (jild)|boetes]]. Neffens ''A History of British Birds'' fan [[Thomas Bewick]], in boek dat publisearre waard yn [[1797]], hat it fleis fan Alpensniehinnen "soms in wat [[bitter]]e, mar net ûnoangename [[smaak (sintúch)|smaak]]; it is dûnker fan [[kleur]] en smakket wol wat nei [[hazze]]fleis." ==Undersoarten== [[File:Ptarmigan (winter plumage) 3.jpg|right|thumb|250px|In pearke Alpensniehinnen yn [[winter]]kleed wurdt wei tsjin 'e [[snie]]ïge eftergrûn yn [[Glencoe]], yn [[Skotlân]].]] Der binne 23 <small>(stân fan saken yn 2021)</small> erkende [[ûndersoarte]]n fan 'e Alpensniehin (''Lagopus muta''): *Atkasniehin (''L. m. atkhensis'') <small>(de eilannen [[Tanaga (eilân)|Tanaga]], [[Adak (eilân)|Adak]] en [[Atka (eilân)|Atka]] yn 'e sintrale [[Aleoeten]])</small> *Attusniehin (''L. m. evermanni'') <small>(it eilân [[Attu (eilân)|Attu]] yn 'e westlike [[Aleoeten]])</small> *''L. m. dixoni'' <small>([[Súdeast-Alaska]])</small> *gewoane Alpensniehin (''L. m. helvetica'') <small>(de [[Alpen]])</small> *grutsturtalpensniehin (''L. m. macruros'') <small>(noardeastlik [[Grienlân]])</small> *hyperboreäle Alpensniehin (''L. m. hyperborea'') <small>([[Spitsbergen]] en [[Frâns Joazeflân]])</small> *Iislânske Alpensniehin (''L. m. islandorum'') <small>([[Iislân]])</small> *Japanske Alpensniehin (''L. m. japonica'') <small>(de [[Japanske Alpen]] op [[Honsjû]])</small> *Karaginskysniehin (''L. m. gerasimovi'') <small>(it eilân [[Karaginsky (eilân)|Karaginsky]] yn [[Ruslân]])</small> *Kiskasniehin (''L. m. townsendi'') <small>(de eilannen [[Kiska (eilân)|Kiska]], [[Amchitka]], [[Lyts-Sitkin]] en de [[Rotte-eilannen]] yn 'e westlike [[Aleoeten]])</small> *Koerilensniehin (''L. m. kurilensis'') <small>(de [[Koerilen]])</small> *Kommandeurseilânske Alpensniehin (''L. m. ridgwayi'') <small>(de [[Kommandeurseilannen]])</small> *''L. m. nadezdae'' <small>(súdlik [[Sibearje]] en westlik [[Mongoalje]])</small> *Nijfûnlânske Alpensniehin (''L. m. welchi'') <small>([[Nijfûnlân]])</small> *Pyreneeske sniehin (''L. m. pyrenaica'') <small>(de [[Pyreneeën]])</small> *''L. m. pleskei'' <small>(noardlik [[Sibearje]])</small> *''L. m. reinhardi'' <small>(súdlik [[Grienlân]])</small> *''L. m. rupestris'' <small>(noardlik [[Noard-Amearika]])</small> *''L. m. saturata'' <small>(noardwestlik [[Grienlân]])</small> *Skandinavyske Alpensniehin (''L. m. muta'') <small>(it [[Skandinavysk Heechlân]], noardlik [[Skandinaavje]] en it [[Kolaskiereilân]])</small> *Skotske Alpensniehin (''L. m. millaisi'') <small>(de [[Skotske Heechlannen]])</small> *Unalaskasniehin (''L. m. nelsoni'') <small>(de eilannen [[Unimak (eilân)|Unimak]] en [[Unalaska (eilân)|Unalaska]] yn 'e eastlike [[Aleoeten]], ek yn [[Súdwest-Alaska]])</small> *Yunaskasniehin (''L. m. yunaskensis'') <small>(it eilân [[Yunaska (eilân)|Yunaska]] yn 'e sintrale [[Aleoeten]])</small> {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Rock_ptarmigan ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Lagopus muta}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Sniehin]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Eksoat yn Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Eksoat yn de Frânske Súdlike en Antarktyske Lannen]] d3pfl5pmt9kgh06y9ccvkg2p0zlb1bu 0 173465 1232775 1172037 2026-06-22T23:11:40Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1232775 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=moerassniehin |Ofbyld= [[File:Ptarmigan9.jpg|250px]] <br><small>hoanne yn (heal) winterkleed</small><br>[[File:Lagopus lagopus Alaska 2.jpg|250px]]<br><small>hin yn simmerkleed</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje= [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai= [[sniehinnen]] (''Lagopus'') |Wittenskiplike namme= Lagopus lagopus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de moerassniehin (Lagopus lagopus).png|center|250px]]<small>{{Color box|#00FF00}} [[stânfûgel]] (en wintergast) <br>{{Color box|#008000}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#A7FC00}} [[wintergast]]</small> }} De '''moerassniehin''', '''sompesniehin''' of koartwei '''sniehin''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Lagopus lagopus'') is in [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[hineftigen]] (''Galliformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[fazanteftigen]] (''Phasianidae''), de [[tûke (taksonomy)|tûke]] fan 'e [[rûchpoathinnen]] (''Tetraonini'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[sniehinnen]] (''Lagopus''). It [[ferspriedingsgebiet]] fan dit bist beslacht it noarden fan [[Jeraazje]] en [[Noard-Amearika]]. De moerassniehin is de meast foarkommende fan 'e trije [[soarte]]n sniehinnen. De [[Skotske sniehin]] (''Lagopus lagopus scotica'') is in [[ûndersoarte]] dy't foarhinne as in nau besibbe mar selsstannige [[soarte]] beskôge waard. De moerassniehin libbet benammen yn [[bjirk]]ebosken, op [[heide]] en op 'e [[toendra]], en kriget [[hjerst]]mis by it [[ferfearjen]] foar de doer fan it [[winter]]healjier in [[wyt]] [[fear (fûgel)|fearrekleed]]. Der bestiet oansjenlike [[seksuele dimorfy]] tusken de [[mantsje|hoannen]] en de [[wyfke|hinnen]]. De [[IUCN]] klassifisearret de moerassniehin as net bedrige. De moerassniehin is de offisjele [[list fan steatsfûgels fan de Feriene Steaten|steatsfûgel]] fan [[Alaska]]. ==Fersprieding== De moerassniehin komt foar yn it noarden fan [[Jeraazje]] en [[Noard-Amearika]]. It is in [[simmerfûgel]] (dy't inkeld komt om te [[brieden (fûgel)|brieden]]) yn in net alhiel sirkumpolêre bân. Dat gebiet omfettet yn [[Jeraazje]] it uterste noarden fan it [[Skandinavysk Skiereilân]] en [[Finlân]], it [[Kolaskiereilân]] yn [[Ruslân]] en it uterste noarden fan [[Jeropeesk Ruslân]] en [[Sibearje]] fan 'e [[kust]] fan 'e [[Wite See]] oant yn it [[Russyske Fiere Easten]]. Yn Noard-Amearika hearre dêr fierder noch ta: noardlik [[Alaska]] en it noarden fan 'e [[Kanada|Kanadeeske]] [[Kanadeeske territoaria|territoaria]] [[Yukon]], de [[Noardwestlike Territoaria]] en [[Nûnavût]] en de noardpunt fan 'e [[Kanadeeske provinsje]] [[Kebek (provinsje)|Kebek]]. [[File:Lagopus in Abisko.jpg|left|thumb|250px|In hin fan 'e moerassniehin yn [[simmer]]kleed.]] Yn in oer it algemien folle bredere bân súdlik dêrfan is de moerassniehin in [[stânfûgel]] (dy't it hiele jier rûn bliuwt). Dêrby giet it yn Noard-Amearika om sintraal en súdlik Alaska, it diel fan 'e Kanadeeske provinsje [[Britsk-Kolumbia]] bewesten de [[Rocky Mountains]], it suden fan 'e Yukon, de Noardwestlike Territoaria en Nûnavût, it uterste noarden fan 'e provinsjes [[Manitoba]] en [[Ontario]], it sintrale diel fan Kebek, de regio [[Labrador (regio)|Labrador]] yn 'e provinsje [[Nijfûnlân en Labrador]] en de súdlike helte fan it eilân [[Nijfûnlân]]. Op 'e [[Britske Eilannen]] giet it om it meastepart fan it [[eilân Ierlân]], hast hiel [[Skotlân]], noardlik [[Ingelân]] oant en mei it [[Penninysk Berchtme]], de [[heechlân|heechlannen]] fan [[Wales]] en de [[heide]]n fan [[Devon (greefskip)|Devon]]. Op it [[fêstelân]] fan Jeraazje giet it om súdlik en sintraal [[Noarwegen]], sintraal en noardlik [[Sweden]], it meastepart fan [[Finlân]] en it [[Baltikum]], de noardlike helte fan [[Wyt-Ruslân]], it noarden en sintrale diel fan Jeropeesk Ruslân, frijwol hiel Sibearje (it [[Kamtsjatkaskiereilân]] en it eilân [[Sachalin]] ynbegrepen), noardlik [[Kazachstan]], westlik [[Mongoalje]] en it uterste noarden fan [[Sinkiang-Oeigoerje]] en [[Mantsjoerije]] dat dielen fan [[Sina]] binne. Yn Kanada sit oan 'e eastkant fan 'e Rocky Mountains súdlik fan 'e stânfûgelbân noch in bân dêr't de moerassniehin inkeld foarkomt as [[wintergast]], mar yn Jeraazje komt sa'n gebiet net foar. ==Uterlike skaaimerken== De moerassniehin is in middelgrutte, op 'e [[grûn]] libjende [[fûgel]] mei trochinoar in kop-sturtlingte fan 35–44&nbsp;[[sintimeter|sm]], in [[wjukspanne]] fan 60–65&nbsp;sm en in gewicht fan 430–810&nbsp;[[gram (gewicht)|gram]]. De [[mantsje|hoannen]] en de [[wyfke|hinnen]] ûntrinne inoar kwa grutte net safolle. De [[hals]] is frij lang, de [[snaffel]] breed en relatyf koart, de [[sturt]] ridlik koart en rûn en de [[poat]]en koart en befearre. Nei dy befearre poaten ferwiist de [[wittenskiplike namme]] ''lagopus'': dat is in gearstalling fan twa [[Aldgryksk]]e wurden: λαγως, ''lagos'' (dat "[[hazze]]" of "[[wylde knyn|knyn]]" betsjut) en πους, ''pous'' ("poat"). [[Simmer]]deis is it [[fear (fûgel)|fearrekleed]] fan 'e hoannen moarmere [[brún]] fan [[kleur]]. Op 'e [[hals]] en it [[boarstkas|boarst]] skynt dat brún út 'en [[read]]ens. Fierders is de sturt [[swart]] en de [[bealch]] en de ûnderkant fan 'e [[wjuk]]ken binne [[wyt]]. Boppe elts [[each]] hat de hoanne in lytse healrûne [[kaam (anatomy)|kaam]] sitten, dy't wol wat op in [[wynbrau]] liket. Yn 'e [[peartiid]] wurde de kammen fel [[read]] om mei te pronkjen. De hin is simmerdeis frij gelikens fan uterlik, mar mei brune fearren trocht it wyt op 'e bealch hinne. De eachkammen binne by hinnen folle lytser en ek yn 'e peartiid bliuwe se brún en ûnopfallend. [[Hjerst]]mis by it [[ferfearjen]] wurde by beide [[geslacht (sekse)|geslachten]] de fearren op 'e [[rêch]], de boppekant fan 'e wjukken, yn 'e [[nekke]], op 'e hals en it boarst foar it [[winter]]healjier wyt. Ek de beide sintrale sturtfearren wurde wyt, mar de rest fan 'e sturt bliuwt swart. [[File:Lagopus lagopus foot.jpg|left|thumb|180px|De [[fear (fûgel)|befearre]] [[poat]] fan in moerassniehin.]] De moerassniehin kin ûnderskaat wurde fan 'e nau besibbe [[Alpensniehin]] (''Lagopus muta'') en [[wytsturtsniehin]] (''Lagopus leucura'') trochdat er in slach grutter is, mei in grouwere snaffel. Ek komt de moerassniehin, oars as de Alpensniehin en de wytsturtsniehin, yn [[berchtme]]n ornaris net foar boppe de [[beamgrins]]. De [[Skotske sniehin]] (''Lagopus lagopus scotica'') is in [[ûndersoarte]] fan 'e moerassniehin dy't foarhinne faak as in selsstannige soarte beskôge waard. Dit bist wykt fan 'e moerassniehin ôf troch in [[readbrún]] fearrekleed oer it hiele [[lichem (biology)|lichem]], útsein de poaten, dy't wyt befearre binne. ==Biotoop== Moerassniehinnen bewenje benammentlik [[subalpine sône|supalpine]] en [[subarktis|subpolêre]] [[biotopen]] dy't krap begroeid binne mei [[bosk]]en besteande út [[bjirken]], [[wylgen]], [[elzen]] en [[dinnen]], of oars [[heide]]lânskippen, skraach begroeide [[berch]]skeanten en [[toendra]]. [[File:Lagopus lagopus MWNH 2031.JPG|right|thumb|250px|In [[aai]] fan 'e moerassniehin.]] ==Hâlden en dragen== De hoannen fan 'e moerassniehin fêstigje by 't [[maityd]] [[territoarium (biology)|territoaria]] dy't se op [[agressive]] wize ferdigenje tsjin soartgenoaten. Foar de hinnen pronkje se troch mei ophefte kop, útsette waaiersturt en opsette [[fear (fûgel)|fearren]] te paradearjen. Ek fiere se loftmaneuvers út om yndruk te meitsjen. De hin is dejinge dy't de partner útkiest. Nei de [[pearing]] leit se yn in [[nêst (fûgels)|nêst]] op 'e grûn 6–10&nbsp;[[aai]]en. It nêst is yn 'e regel net mear as in ûndjip dobke yn 'e grûn, dat lykwols ferskûle sit tusken opgeande [[plant|begroeiïng]]. De [[briedtiid]] duorret 21–23&nbsp;[[dagen]]. In lytse minderheid fan 'e moerassniehoannen is [[polygyn]] (pearet mei ferskate hinnen) en sjocht net nei syn partners of [[neiteam]] om. De grutte mearderheid is lykwols [[monogaam]] en docht war om yn 'e briedtiid sawol syn partner as it nêst te ferdigenjen. Hoewol't by de measte oare soarten [[rûchpoathinnen]] it wyfke der by it [[opfieding|grutbringen]] fan 'e piken allinnich foar stiet, helpt de moerassniehoanne ek by it fuorjen en ferdigenjen fan 'e piken. As de hin wat oerkomt, nimt er de soarch foar de piken hielendal oer. By de ferdigening fan harren nêst en piken hawwe moerassniehinnen twa strategyen: it mei in dûkflecht út 'e loft wei oanfallen fan it [[rôfdier]], en it fuortlokjen fan it rôfdier troch te bearen dat se in [[brutsen bonke|brutsen]] wjuk hawwe. Nettsjinstande alle ynspannings fan 'e âlderfûgels hellet mar 35% fan 'e piken de [[leeftyd]] fan 11&nbsp;[[moanne (tiid)|moannen]] en noch minder berikke [[folwoeksenens]]. Tsjin [[septimber]] foarmje de hinnen mei de piken fan dat jier groepen wêryn't se út it briedgebiet yn it uterste noarden nei (justjes) súdliker kontreien fleane om 'e winter troch te bringen. Hoannen foarmje ek groepen, mar oerwinterje tichter by it briedgebiet. Yn berchlân sakje hinnen en piken ôf nei legere hichte, wylst de hoannen ornaris boppe yn 'e bergen bliuwe. ==Fretten== As [[fûgelpyk|pyk]] en [[adolesint]] fret de moerassniehin ek wol [[ynsekten]], mar it meastepart fan syn libben is er in [[herbivoar]]. Hy fret dan [[bei]]en, [[blom]]men, [[blêd (plant)|blêden]], [[knop (plant)|knoppen]], [[twigen]] en [[sied (plant)|sied]]. It menu fan 'e moerassniehin bliuwt [[simmer]]s en [[winter]]s frijwol gelyk. Der moat al in ûngewoan tsjûk [[snie]]tek lizze as dizze fûgel net mear by syn gebrûklike iten komme kin. [[File:Willow ptarmigan winter plumage.png|right|thumb|250px|In moerassniehin yn [[winter]]kleed yn it [[Nasjonaal Faunareservaat Kenai]] yn [[Alaska]].]] [[File:Lagopus lagopus - adult (Denali, 2010).jpg|right|thumb|250px|In yninoar dûkte moerassniehin yn [[simmer]]kleed yn it [[Nasjonaal Park Denali]] yn [[Alaska]].]] ==Status== De moerassniehin hat de [[IUCN-status]] fan "net bedrige", mei't er yn syn [[ferspriedingsgebiet]] noch rûnom foarkomt en om't de [[populaasje (biology)|populaasje]] stabyl liket te wêzen. ==Undersoarten== Der binne 16 <small>(stân fan saken yn 2021)</small> erkende [[ûndersoarte]]n fan 'e moerassniehin (''Lagopus lagopus''): *Alaskamoerassniehin (''L. l. alascensis'') <small>([[Alaska]])</small> *Aleksanderarsjipelmoerassniehin (''L. l. alexandrae'') <small>([[Aleksanderarsjipel]] fan [[Súdeast-Alaska]] en [[Britsk-Kolumbia]])</small> *gewoane moerassniehin (''L. l. lagopus'') <small>(noardlik [[Sweden]], noardlik [[Noarwegen]], [[Finlân]] en noardlik [[Jeropeesk Ruslân]])</small> *grutte moerassniehin (''L. l. maior'') <small>(noardlik [[Kazachstan]] en súdwestlik [[Sibearje]])</small> *koartsnaffelmoerassniehin (''L. l. brevirostris'') <small>(it [[Altaiberchtme]] en it [[Sayanberchtme]])</small> *''L. l. koreni'' <small>(eastlik [[Sibearje]], it [[Kamtsjatkaskiereilân]] en it [[Tsjûkotkaskiereilân]])</small> *''L. l. kozlowae'' <small>(noardlik [[Mongoalje]] en súdlik [[Sibearje]])</small> *Nijfûnlânske moerassniehin (''L. l. alleni'') <small>([[Nijfûnlân]])</small> *Noarske moerassniehin (''L. l. variegata'') <small>(súdlik en sintraal [[Noarwegen]])</small> *Russyske moerassniehin (''L. l. rossica'') <small>(it [[Baltikum]], noardlik [[Wyt-Ruslân]] en sintraal [[Jeropeesk Ruslân]])</small> *Sachalinmoerassniehin (''L. l. okadai'') <small>([[Sachalin]])</small> *''L. l. serebrowsky'') <small>(noardeastlik [[Mongoalje]], súdeastlik [[Sibearje]] en noardlik [[Mantsjoerije]])</small> *[[Skotske sniehin]] (''L. l. scotica'') <small>(de [[Britske Eilannen]])</small> *Ungavemoerassniehin (''L. l. ungaves'') <small>(noardlik [[Kebek (provinsje)|Kebek]] en [[Labrador (regio)|Labrador]])</small> *wite moerassniehin (''L. l. alba'') <small>(noardlik [[Kanada]])</small> *wytwjukmoerassniehin (''L. l. leucoptera'') <small>(de [[Arktyske Arsjipel]] fan [[Kanada]])</small> De Skotske sniehin (''L. l. scotica'') waard foarhinne rûnom beskôge as in selsstannige [[soarte]], mar wurdt tsjintwurdich oer it algemien beskôge as in ûndersoarte fan 'e moerassniehin. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Willow_ptarmigan ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Lagopus lagopus}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Sniehin]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] sitcn2u8y2iljx9o2vg5i1jc1pw8r2q 0 173479 1232739 1222277 2026-06-22T15:32:12Z ~2026-28941-81 58616 Periode bondscoach stond verkeerd vermeld in de kop. was niet 1980 tm 1981, maar 1981 tm 1984. 1232739 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks fuotballer | ôfbylding = Kees Rijvers (1957).jpg | ôfbyldingsbreedte =200 | ôfbyldingstekst = Kees Rijvers (1957) | namme = Cornelis Bernardus Rijvers | bynamme = ''Trois Pommes'' | nasjonaliteit = {{NEDnasj}} | bertedatum = [[27 maaie]] [[1926]] | berteplak = [[Princenhage]] | stjerdatum = [[4 maart]] [[2024]] | stjerplak = [[Breda|Breda (Princenhage)]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | spilet no by = | rêchnûmer = | posysje = Middenfjilder | jeugdjierren = | jeugdteams = Groen-Wit<br>NAC Breda | seizoen = [[1944]]-[[1950]]<br>[[1950]]-[[1953]]<br>[[1953]]-[[1955]]<br>[[1955]]-[[1957]]<br>[[1957]]-[[1960]]<br>[[1960]]-[[1962]]<br>[[1962]]-[[1963]] | klup = NAC Breda<br>AS Saint-Étienne<br>Stade Français<br>AS Saint-Étienne<br>[[Feyenoord]]<br>Saint-Étienne<br>NAC Breda | wedstr(goals) = –(–)<br>76(20)<br>–(–)<br>66(16)<br>92(36)<br>57(15)<br>14(2) | nasjonalejierren = [[1946]]-[[1960]] | nasjonaleteam = Nederlân | nasjonalegoals = 33(10) | trainerjierren = [[1963]]-[[1964]]<br>[[1964]]-[[1966]]<br>[[1966]]-[[1972]]<br>[[1972]]-[[1980]]<br>[[1980]]-[[1981]]<br>[[1994]] | klupnammefantrainer = TSC<br>Willem II <small>(assistint)</small><br>[[FC Twinte]]<br>[[PSV (fuotbalklup)|PSV]]<br>{{NEDf}} <small>(bûnscoach)</small><br>[[PSV (fuotbalklup)|PSV]] }} '''Cornelis Bernardus (Kees) Rijvers''' ([[Princenhage]], [[27 maaie]] [[1926]] - [[Breda|Breda (Princenhage)]], [[4 maart]] [[2024]]<ref>[https://www.trouw.nl/sport/kees-rijvers-een-ijverige-balvirtuoos-en-een-trainer-met-oog-voor-talent~bb17a1d1/ {{nl}} Trouw, 4-3-2024, Kees Rijvers: een ijverige balvirtuoos en een trainer met oog voor talent]</ref>) wie in [[Nederlân|Nederlânsk]] proffuotballer en fuotbaltrainer. Hy kaam út foar NAC Breda, Saint-Étienne, Stade Français en [[Feyenoord]]. Hy wie trainer fan [[FC Twinte]], [[PSV (fuotbalklup)|PSV]] en wie fan 1981 oant en oktober 1984 bûnscoach fan it Nederlânske alvetal. As spiler kaam er 33 kear út foar it Nederlânsk alvetal.<ref>[https://nos.nl/artikel/2511468-kees-rijvers-vermaard-linksbinnen-en-coach-met-oog-voor-jong-talent {{nl}} nos.nl, 4-3-2024, Kees Rijvers, vermaard linksbinnen en coach met oog voor jong talent] ''riedplachte op 4-3-2024''</ref> == Libben en wurkpaad == ===As fuotballer=== Rijvers, dy't as fuotballer opgroeide by de [[Breda|Bredase]] fuotbalferiening ''Groen-Wit''. Op syn fjirtjinde folge in ferhuzing nei ''NAC Bre''da, dêr't er in drege perioade trochmakke doe't yn [[1944]] syn mem ferstoar en de jonge Kees troch syn heit oan syn lot oerlitten waard. Uteinlik ûntferme NAC-oanfierder [[Lou van der Linden]] him oer de puber dy't ûnderfuorre drige te reitsjen. Oan de ein fan it seizoen 1943/1944 makke hy syn debút yn it earste alvetal. Yn it earste alvetal fan ''NAC Breda'' en wist by syn debút fuortendaliks it iennige doelpunt fan de wedstriid te skoaren. Yn de seis seizoenen dy't er foar de klup spylje soe, krige er gau in rop as linksbinnen en wist er binnen twa jier de status fan ynternasjonal te berikken. Yn [[1950]] waard er dêrnei as ien fan de earste Nederlânske fuotballers professional, en wol yn [[Frankryk]], by ''AS Saint-Étienne''. Hjir koe er in suksesfolle perioade, sa waard er mei de klup yn [[1957]] lânskampioen fan Frankryk en waard er ek ien kear keazen ta spiler fan it jier. ''Falinsia CF'' toande belangstelling foar Rijvers, mar op dat stuit waard er troffen troch de bof. Rijvers advisearre de Spanjerts om [[Faas Wilkes]] oan te lûken, in advys dat opfolge waard. Rijvers kaam letter noch út foar ''[[Feyenoord]]'' en kearde dêrnei werom nei ''Saint-Étienne'', wêrmei't hy de Frânske beker wûn. Hy sleat syn aktive karriêre yn 1963 ôf by ''NAC Breda''. Yn april 1963 skoarde er syn lêste doelpunt yn de earedifyzje yn in útwedstriid tsjin ''[[AFC Ajax]]''. De wedstriid waard mei 3 -1 wûn troch ''NAC Breda''. Rijvers spile yn totaal 33 wedstriden foar it Nederlânsk fuotbalalvetal, wêryn't er tsien kear skoare koe. Hy makke syn debút op [[3 oktober]] [[1946]] yn in mei 6-2 wûn útwedstriid tsjin [[Lúksemboarch (lân)|Lúksemboarch]] en Rijvers wist krekt as yn syn debúttwedstriid foar ''NAC Breda'' ek yn syn debúttwedstriid foar it Nederlânsk alvetal ta skoaren te kommen. Tsien kear stie er tegearre mei de fuotballegendes Wilkes en [[Abe Lenstra]] op it fjild. Mei-inoar foarmen se it ferneamde ''"Gouden Binnentrio"''. Nei syn fuortgean nei Frankryk waard it Rijvers troch de KNVB ferbean om noch yn it Nederlânsk alvetal te spyljen, omdat it fuotbalbûn wegere om profesjonele spilers op te roppen, mar nei't yn Nederlân yn [[1954]] it betelle fuotbal ynfierd waard, koene de yn it bûtenlân spyljende profs ek wer nei Nederlân weromkomme en wer foar it Nederlânsk alvetal útkomme. Syn lêste wedstriid foar it Nederlânske alvetal wie op [[7 maart]] [[1960]], werby't er yn in útwedstriid tsjin it [[Suriname|Surinaamske]] alvetal yn de 58e minút wiksele waard foar [[Cees Groot]]. Nederlân wûn úteinlik mei 4-3. ===As trainer=== Fuort nei it beëinigjen fan syn fuotbalkarriêre tekene Rijvers in kontrakt as trainer by de amateurferiening ''TSC'' út [[Oosterhout (Noard-Brabân)|Oosterhout]]. Fan [[1964]] ôf wie er as assistint fan trainer [[Jaap van der Leck]] yn tsjinst fan ''Willem II''. Yn jannewaris 1966 slagge er foar it trainersdiploma-A. Inkelde moannen letter waard bekend dat er per [[1 juny]] [[1966]] oansteld waard as haadtrainer fan [[FC Twinte]], dêr't er [[Friedrich Donenfeld]] opfolge. Rijvers bleau seis jier by ''FC Twinte''. Hy fierde in drastyske ferjonging troch yn it team. Sa liet er [[Jan Jeuring]], [[Theo Pahlplatz]] en [[René Notten]] debutearje en helle er talinten as [[Epi Drost]], [[Kick van der Vall]], [[Dick van Dijk]] en [[Piet Schrijvers]] nei [[Ynskedee]]. Yn seizoen 1968/69 stried ''FC Twinte'' lang mei om it lânskampioenskip en waard it úteinlik tredde. Dit wie it begjin fan in langduorjende perioade wêryn't ''FC Twinte'' útgroeide ta in stabile subtopper yn de [[Earedifyzje]] en wêryn 't it him geregeld pleatste foar Europeesk fuotbal. Rijvers sette yn [[1972]] ôf nei [[PSV (fuotbalklup)|PSV]] en waard by ''FC Twinte'' opfolge troch syn assistint [[Spitz Kohn]]. PSV late hy yn [[1975]] nei it earste lânskampioenskip sûnt [[1963]]. Ek yn de seizoenen 1971-76 en 1971 -78 waard it team lânskampioen. Dêrneist wûnen Rijvers en PSV yn [[1974]] en [[1976]] de [[KNVB-beker]] en waard yn [[1978]] de [[UEFA Europa League|UEFA Cup]] binne helle. Nei 't de resultaten yn seizoen [[1979]]-[[1980|80]] ôffoelen, waard Rijvers yn jannewaris [[1980]] te kennen jûn dat syn kontrakt oan de ein fan it seizoen ferbrutsen wurde soe. Yn maaie 1980 tekene Rijvers in kontrakt by ''Beringen FC'' yn [[Belgje]]. Hy degradearre mei it team út de Belgyske earste klasse. De degradaasje waard letter weromdraaid nei't ''Beerschot'', dat yn in fraudeskandaal ferwikkele wie, weromsetten waard. Rijvers hie lykwols yntusken de klup ferlitten en wie bûnscoach fan it Nederlânsk fuotbalalvetal wurden. Hoewol't Rijvers tusken maart [[1981]] en novimber 1981 in soad fuotballers weromhelle ([[Ruud Krol]], [[Johnny Rep]]; [[Willy van de Kerkhof]], [[Jan Peters]], [[Johan Neeskens]], [[René van de Kerkhof]] en Piet Schrijvers), stiet er bekend as dejinge dy't Oranje drastysk ferjonge fan septimber 1981/febrewaris[[1982]] ôf. Fan it alvetal dat yn 1988 ûnder lieding fan [[Rinus Michels]] Europeesk kampioen waard, liet Rijvers fan septimber 1981 ôf njoggen spilers debutearje, te witten efterinoar [[Wim Kieft]], [[Frank Rijkaard]], [[Ruud Gullit]], [[Gerald Vanenburg]], [[Jan Wouters]], [[Ronald Koeman|Ronald]] & [[Erwin Koeman]], [[Marco van Basten]], en [[Adri van Tiggelen]]. Ek [[Edo Ophof]] debutearre ûnder Rijvers, op 25 maart 1981 (Nederlân-Frankryk 1 -0 ). Datselde diene [[Michel Valke]], [[René van der Gijp]], [[René Hofman]] en [[Peter van de Ven]] yn [[1982]]. Under Rijvers waard it [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1982|WK]] fan 1982 net helle, ek it [[UEFA Euro 1984|EK]] yn [[1984]] waard krekt net helle. Yn oktober [[1984]] naam Rijvers sels nei in 1-2 thúsnederlaach tsjin [[Hongarije]] ûntslach, in lobby fan in groep trainers ûnder lieding fan [[Leo Beenhakker]] fan ''FC Volendam'' lei mei ta grûnslach oan it fuortgean fan Rijvers. Yn [[1983]] helle Rijvers as haadcoach fan it Nederlânsk alvetal ûnder 20 jier op it Wrâldkampioenskip -20 de kwartfinale. Yn [[1986]] kearde Rijvers werom by ''FC Twinte'' as technysk direkteur mei haadtrainer [[Theo Vonk]] ûnder him, en trije jier letter waard er technysk koördinator by PSV. Yn oktober [[1994]] waard er, mei tsjinsin, trije moannen ynterim-trainer fan ''PSV'', omdat [[Aad de Mos]] op steande foet ûntslein wie en der op dat stuit gjin oare ferfanger wie mei in folslein trainersdiploma Rijvers sette it alvetal wer op de rails en wurke syn opfolger [[Dick Advocaat]] yn. ===Priveelibben=== Kees Rijvers wie sûnt [[1949]] boaske en heit fan seis dochters, wêrfan't hy twa oerlibbe. Yn de tiid fan syn trainerskip by FC Twinte en PSV wie wenne hy mei syn húshâlden yn respektyflik it Twintske [[Oldenzaal]] en it Brabânske [[Knegsel]]. Yn [[1991]] fêstige er him mei syn frou op it eilân [[Île d'Oléron]] oan de westkust fan Frankryk. Yn [[2013]] kaam hy werom nei Nederlân en wenne sûnt dy tiid wer yn Breda. Kees Rijvers ferstoar op 4 maart 2024, yn'e âldens fan 97 jier. ==Earbetoan== * Yn 2004 krige Rijvers de oeuvrepriis foar syn hiele trainerswurkpaad út hannen fan [[Rinus Michels]]. Riuwers wie de earste persoan ea dy't dizze priis krige. Sûnt it ferstjerren fan Michels yn maart [[2005]], rikte Rijvers dizze priis sels út, yn 2008 bygelyks oan [[Wiel Coerver]]. * Yn 2019 waard Rijvers beneamd ta earelid fan FC Twinte. * Fjouwer jier letter, yn [[2023]], waard er (yntusken 96 jier âld) beneamd ta bûnsridder fan de [[Keninklik Nederlânsk Fuotbalbûn|KNVB]], fanwege syn brede fertsjinsten foar it Nederlânsk [[fuotbal]]. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} {{commonscat|Kees Rijvers}} }} {{DEFAULTSORT:Rijvers, Kees}} [[Kategory:Nederlânsk fuotballer]] [[Kategory:Nederlânsk fuotbaltrainer]] [[Kategory:Brabânsk persoan]] [[Kategory:Persoan berne yn 1926]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2024]] tv1fiwsv5ngydtm21o1nt3aail5kadk 0 173545 1232776 1172038 2026-06-22T23:12:06Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1232776 wikitext text/x-wiki {{Biste-ûndersoarte |Namme=Skotske sniehin |Ofbyld= [[File:2014-04-21_Lagopus_lagopus_scotica,_Hawsen_Burn_1.jpg|250px]] |lûd=[[File:Red_Grouse_(Lagopus_lagopus)_(W1CDR0001407_BD28).ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje= [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai= [[sniehinnen]] (''Lagopus'') |Soarte= [[moerassniehin]] (''Lagopus lagopus'') |Wittenskiplike namme= Lagopus lagopus scotica |Beskriuwer, jier= [[John Latham (ornitolooch)|Latham]], 1787 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de Skotske sniehin (Lagopus lagopus scotica).png|center|250px]] }} De '''Skotske sniehin''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Lagopus lagopus scotica'', foarh. ''Lagopus lagopus scoticus'') is in [[ûndersoarte]] fan 'e [[moerassniehin]] (''Lagopus lagopus''). Dat is in [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[hineftigen]] (''Galliformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[fazanteftigen]] (''Phasianidae''), de [[tûke (taksonomy)|tûke]] fan 'e [[rûchpoathinnen]] (''Tetraonini'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[sniehinnen]] (''Lagopus''). Nettsjinsteande syn namme komt de Skotske sniehin net inkeld yn [[Skotlân]] foar, mar yn ferskate dielen fan 'e [[Britske Eilannen]]. Hy ûnderskiedt him benammen fan oare ûndersoarten fan 'e moerassniehin toch in [[readbrún]] [[fear (fûgel)|fearrekleed]] dat [[winter]]deis deselde [[kleur]] hâldt (en dus net [[ferfearjen|ferfearret]] ta in [[wite]] [[skutkleur]]). De Skotske sniehin is in wichtige fûgel foar de [[jacht (aktiviteit)|jacht]]. It is ek it [[logo]] fan it [[whisky]]merk [[The Famous Grouse]] ("De Ferneamde Sniehin") en spilet yn [[tekenfilm|animearre]] foarm in rol yn 'e [[reklamespotsje]]s foar dat produkt. Fierders is de Skotske sniehin it embleem fan it [[ornitology]]ske [[tydskrift]] ''[[British Birds]]''. De [[IUCN]] klassifisearret de Skotske sniehin as net bedrige. ==Taksonomy en nammejouwing== De Skotske sniehin waard foarhinne rûnom beskôge as in selsstannige [[soarte]], mar wurdt tsjintwurdich oer it algemien sjoen as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[moerassniehin]] (''Lagopus lagopus''). Lang waard de [[wittenskiplike namme]] [[stavering|misstavere]] as ''Lagopus lagopus scoticus'', fanwegen it misferstân dat de lêste beide [[letter]]s fan ''Lagopus'' in [[geslacht (grammatika)|manlike útgong]] oanjouwe. Yn it [[Latyn]] hie dat ek grif sa west, mar ''Lagopus'' is [[Aldgryksk]] en betsjut "hazzepoat", ferwizend nei de [[fear (fûgel)|befearre]] [[poat]]en fan 'e [[sniehinnen]]. It lêste diel is sadwaande in latinisearring fan it Grykske πους, ''pous'', dat "poat" betsjut. Dat is in [[geslacht (grammatika)|froulik]] [[wurd]], en it [[eigenskipswurd]] dat derop folget, moat dêrom ek froulik wêze, dus waard it ''Lagopus lagopus scotica''. ==Fersprieding== Yn [[Skotlân]] komt de Skotske sniehin yn hast it hiele lân foar, de measte ôfhandige [[eilannegroep]]en ynbegrepen, lykas de [[Bûtenste Hebriden]], de [[Orkney-eilannen]] en sels de [[Sjetlâneilannen]]. De fûgel ûntbrekt inkeld yn tichtbefolke gebieten, lykas de kriten om [[Glasgow]] en [[Edinburgh]] hinne. Oars as de namme liket oan te jaan, is de Skotske sniehin yn syn [[ferspriedingsgebiet|fersprieding]] net inkeld beheind ta Skotlân. Hy komt ek foar yn noardlik [[Ingelân]]: yn [[Kumbria]], [[Noardumberlân]], it [[greefskippen fan Ingelân|greefskip]] [[Durham (greefskip)|Durham]], it meastepart fan [[Yorkshire]] en it [[Penninysk Berchtme]]. Yn súdwestlik Ingelân libbet in isolearre [[populaasje (biology)|populaasje]] op 'e [[heide]] fan [[Dartmoor]], yn [[Devon (greefskip)|Devon]]. In oare isolearre populaasje op 'e heide fan [[Exmoor]], yn itselde greefskip, liket no [[útstjerren (biology)|útstoarn]] te wêzen. In [[eksoat|yntrodusearre]] populaasje yn [[Suffolk]], yn it súdeasten fan Ingelân, stoar tsjin it begjin fan 'e [[tweintichste iuw]] út, en in oare yntrodusearre populaasje op [[Cannock Chase]] yn [[Staffordshire]] yn 'e rin fan dy iuw. Yn [[Wales]] komt de Skotske sniehin foar yn [[berchtme|bercheftige]] kriten, mei as wichtichste bolwurken [[Snowdonia]] yn it noarden, it [[Kambrysk Berchtme]] yn it easten en de [[Brecon Beacons]] yn it suden. Yn it súdeasten rint it ferspriedingsgebiet troch nei [[Shropshire]], oer de grins mei Ingelân. Op it eilân [[Man (eilân)|Man]], yn 'e [[Ierske See]], is de Skotske sniehin konsintrearre yn it [[heuvel]]ige suden. Yn [[Ierlân]] en [[Noard-Ierlân]] is de fersprieding fersnipele, mei ferskate wichtige isolearre populaasjes yn it westlike greefskip [[Mayo (greefskip)|Mayo]], op it [[plato (lânfoarm)|plato]] fan [[Antrim (greefskip)|Antrim]] yn it noarden, en yn it [[Slieve Bloomberchtme]] yn sintraal Ierlân en it [[Knockmealdownberchtme]] yn it suden. Der libbet ek noch altyd in lytse isolearre populaasje besuden [[Dublin]]. [[File:Red Grouse (May 2008).jpg|left|thumb|250px|In Skotske sniehin tusken de [[heide]]begroeiïng.]] Oan it begjin fan 'e [[1890-er jierren]] waarden der troch de [[rykdom|rike]] [[Dútslân|Dútske]] [[tekstyl]]fabrikant Scheibler út [[Monschau]] mear as 70&nbsp;briedpearen fan 'e Skotske sniehin as [[eksoat]] yn it wyld útset yn it doe ta it [[Keizerryk Dútslân]] hearrende [[Hege Feanen]], in diel fan 'e saneamde [[Eastkantonnen]], dy't nei de [[Earste Wrâldoarloch]] by [[Belgje]] kamen te hearren. Al yn [[1904]] koene trije [[jacht (aktiviteit)|jagers]] dêre op ien dei 40&nbsp;fûgels sjitte. It bestân yn dy krite waard doe op 1.000 Skotske sniehinnen rûsd. Yn [[1911]] rekke it mei de yntrodusearre populaasje yn it neigean troch in grutte [[natoerbrân|feanbrân]] en fan it oerbleaune bestân sette tsjin [[1930]] in grutte weromgong yn. Tusken [[1960]] en [[1962]] kamen se yn it gebiet inkeld noch yn foar op it [[Sinjaal fan Botrange]] (in heuveltop), mar tsjin it begjin fan 'e [[1970-er jierren]] wiene se folslein weiwurden. ==Uterlike skaaimerken== De reade sniehin ferskilt kwa grutte en gewicht net fan 'e oare ûndersoarten fan 'e [[moerassniehin]]. Hy hat in kop-sturtlingte fan 35–44&nbsp;[[sintimeter|sm]], in [[wjukspanne]] fan 60–65&nbsp;sm en in gewicht fan 430–810&nbsp;[[gram (gewicht)|gram]]. Der bestiet tusken [[mantsje|hoannen]] en [[wyfke|hinnen]] net folle [[seksuele dimorfy]] wat grutte en gewicht oangiet. It [[fear (fûgel)|fearrekleed]] fan 'e Skotske sniehin is fel [[readbrún]], wat de reden is foar de [[Ingelsk]]e namme foar de fûgel, ''red grouse'' ("reade sniehin"). Dat is in grut ferskil mei oare ûndersoarten fan 'e moerassniehin, dy't [[brún]] binne. In oar wichtich ûnderskie is dat de Skotske sniehin [[hjerst]]mis by it [[ferfearjen]] syn readbrune [[kleur]] hâldt, wylst de oare ûndersoarten dan in [[wyt]] winterkleed krije om yn it [[winter]]healjier in [[skutkleur]] te hawwen. De [[sturt]] fan 'e Skotske sniehin is [[swart]] en hy hat [[wite]] streken oer de ûnderkant fan 'e [[wjuk]]ken. Boppe de [[eagen]] sitte healrûne [[read]]e [[kaam (anatomy)|kammen]], dy't wol [[wynbrau]]wen lykje. De hinnen fan 'e Skotske sniehin hawwe minder [[read|rodzige]] fearren as de hoannen en ek de eachkammen binne by harren minder opfallend. Healwoeksen eksimplaren binne fealer fan kleur en hawwe hielendal gjin kammen boppe de eagen. Skotske sniehinnen fan 'e [[populaasje (biology)|populaasjes]] op it eilân [[Ierlân (eilân)|Ierlân]] binne wat bleker fan kleur as dy op it eilân [[Grut-Brittanje (eilân)|Grut-Brittanje]], en de hinnen hawwe in wat nei [[giel]]ens útskaaiend fearrekleed dat op 'e [[bealch]] fyn streekbûnt is. Soms wurde de Skotske sniehinnen út Ierlân op basis fan dat ûnderskie beskôge as in aparte ûndersoarte fan 'e moerassniehin: de Ierske sniehin (''Lagopus lagopus hibernica''). [[File:Lagopede d'Ecosse MHNT.jpg|right|thumb|250px|[[Aai]]en fan 'e Skotske sniehin.]] ==Biotoop== De Skotske sniehin libbet benammentlik yn [[heide]]- en [[heechfean]]gebieten, en teffens op kealige [[heuvel]]- en [[berch]]skeanten. ==Hâlden en dragen== De Skotske sniehin kin op it [[gehoar]] identifisearre wurde oan syn rop "''tsjat-tsjat-tsjat-tsjat-tsjat-tsjat!''" of oan 'e fokalisaasje dy't [[Ingelsk]]sprekkers ynterpretearje as "''goback-goback-goback!''" (letterlik: "geanwerom-geanwerom-geanwerom!") [[Mantsje|Hoannen]] en [[wyfke|hinnen]] fan 'e Skotske sniehin foarmje [[hjerst]]mis pearkes, dy't de hiele [[winter]] troch byinoar bliuwe. De hoannen wurde yn dy snuorje wat langer wat mear [[territoarium (biology)|territoriaal]]. De [[peartiid]] falt yn [[april]] en [[maaie]]. De hin skrabet yn 'e [[grûn]] in ûndjip dobke út mei in [[diameter]] fan 20&nbsp;sm, dat beklaaid wurdt mei [[plant|fegetaasje]]. Dat docht tsjinst as [[nêst (fûgels)|nêst]] foar de 6–9&nbsp;[[aai]]en dy't se nei de [[pearing]] leit. De aaien hawwe in [[striegiel|fealgiele]] grûnkleur en binne swier bespikkele mei [[dûnkerbrune]] plakjes. De [[briedtiid]] duorret 19–25&nbsp;[[dagen]]. De [[fûgelpyk|pykjes]] binne [[nêstflechter]]s, dy't koart nei't se út it aai kommen binne, it nêst al ferlitte kinne. Under tafersjoch fan 'e hin sykje se fan dy tiid ôf op eigen manneboet har kostje al byinoar. Mei 12–13&nbsp;dagen kinne de piken [[fleanen|fleane]] en mei 30–35&nbsp;dagen binne se [[folwoeksen]]. ==Fretten== De Skotske sniehin is foar it meastepart in [[herbivoar]], dy't benammentlik [[blêd (plant)|blêden]], [[sied (plant)|sied]] en [[blom]]men fan [[heideplanten]] fret. Ek fret er wol [[bei]]en en [[nôt]] en soms follet er syn menu oan mei [[ynsekten]]. [[File:Grouse grit.jpg|left|thumb|250px|'Sniehinnegrit' struid op in plak dêr't Skotske sniehinnen in protte foarkomme. It grit is [[medisyn|medisinaal]] behannele om 'e [[parasyt]] ''[[Trochstrongylus tenuis]]'' te bestriden.]] ==Status== De Skotske sniehin hat de [[IUCN-status]] fan "net bedrige", mei't er yn syn [[ferspriedingsgebiet]] noch rûnom foarkomt en om't de [[populaasje (biology)|populaasje]] stabyl liket te wêzen. Yn totaal wurdt it bestân op 250.000 briedpearen rûsd, wêrfan mar 1.000 oant 5.000 yn hiel [[Ierlân (eilân)|Ierlân]]. De Skotske sniehin is fral yn it [[Feriene Keninkryk]] foar de [[jacht (aktiviteit)|jacht]] ien fan 'e wichtichste fûgels en wurdt elts jier yn grutte oantallen ôfsketten. It jachtseizoen foar Skotske sniehinnen begjint [[tradysje|tradisjoneel]] op [[12&nbsp;augustus]], in dei dy't bekend stiet as de [[Glorieuze Tolfde]]. Der bestiet gâns [[konkurrinsje]] tusken foaroansteande [[Londen]]ske [[restaurant]]s om op 'e [[jûn]] fan dy deis farsk sketten Skotske sniehin oan 'e gasten foar te setten. Dêrfoar wurde de fûgels halje-trawalje mei [[loftfeart|loftferfier]] fan 'e jachtgebieten nei Londen ta brocht. Populaasjes fan 'e Skotske sniehin fertoane in periodike syklus, wêrby't se oanwinne oant in tige hege populaasjedruk om dan nei in pear jier yn te stoarten, wêrnei't de opbou op 'e nij begjint. De wichtichste oarsaak fan dat rûngeande patroan is neffens de measte saakkundigen in [[parasyt|parasitêre]] [[rûnwjirm]], ''[[Trichostrongylus tenuis]]''. Yn syn [[boek]] ''Evolution through Group Selection'' út [[1986]] skreau [[V.C. Wynne-Edwards]] lykwols dat de primêre reden foar de periodike hege [[stjerte]] yn populaasjes Skotske sniehinnen de (ûn)beskikberens fan fretten is, en dat 'sniehinnesykte' feroarsake troch ''Trichostrongulus tenuis'' in foutive diagnoaze is fan 'e neiwurking fan sosjale bûtensluting. Hoe dan ek, om 'e stân fan 'e [[ekonomy]]sk wichtige Skotske sniehin tsjin 'e rûnwjirm te beskermjen, wurdt der sûnt likernôch it begjin fan 'e [[ienentweintichste iuw]] [[medisyn|medisinaal]] behannele grit struid op plakken dêr't de fûgels foarkomme. Skotske sniehinnen hawwe it nammentlik foar de moade en slok [[stien]]tsjes troch, saneamde [[gastrolyt|gastroliten]], dy't harren helpe by de [[spiisfertarring]] troch it iten yn 'e [[mage]] te pletten. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Red_grouse ''References'', op dizze side], en ûnder: [http://de.wikipedia.org/wiki/Schottisches_Moorschneehuhn ''Literatur'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Lagopus lagopus scotica}} }} [[Kategory:Fûgelûndersoarte]] [[Kategory:Sniehin]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] 6rzjnc0b95dzta243pkfckoi7xrag21 0 173559 1232777 1176099 2026-06-22T23:12:40Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1232777 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=wytsturtsniehin |Ofbyld= [[File:White-tailed Ptarmigan. Highwood, Alberta.jpg|250px]] <br><small>simmerkleed</small><br>[[File:White-tailed Ptarmigan (Lagopus leucura) (19728015794).jpg|250px]]<br><small>winterkleed</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje= [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai= [[sniehinnen]] (''Lagopus'') |Wittenskiplike namme= Lagopus leucura |Beskriuwer, jier= [[John Richardson (natoerûndersiker)|Richardson]], 1831 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de wytsturtsniehin (Lagopus leucura).png|center|250px]] }} De '''wytsturtsniehin''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Lagopus leucura''; foarh. ''Lagopus leucurus'') is in [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[hineftigen]] (''Galliformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[fazanteftigen]] (''Phasianidae''), de [[tûke (taksonomy)|tûke]] fan 'e [[rûchpoathinnen]] (''Tetraonini'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[sniehinnen]] (''Lagopus''). It is in [[stânfûgel]] yn syn hiele [[ferspriedingsgebiet]], dat benammen it suden fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Alaska]] en de [[Kanada|Kanadeeske]] [[Kanadeeske provinsjes|provinsje]] [[Britsk-Kolumbia]] en omkriten beslacht. De wytsturtsniehin is de lytste fan 'e trije [[sniehinnen|sniehinnesoarten]]. Krekt as de oare beide soarten hat ek de wytsturtsniehin by 't [[winter]] in [[wite]] [[skutkleur]]. De [[IUCN]] klassifisearret dizze fûgel as net bedrige. ==Taksonomy== De wytsturtsniehin waard yn [[1831]] foar it earst beskreaun troch de [[Skotlân|Skotske]] [[biolooch|natoerûndersiker]] [[John Richardson (natoerûndersiker)|John Richardson]]. Dyselde joech it bist de soartspesifike [[wittenskiplike namme]] ''leucurus'', dat in gearstalling is fan 'e [[Gryksk]]e [[wurd]]en ''leuko'' ("[[wyt]]") en ''oura'' ("[[sturt]]"). [[File:Lagopus leucura.jpg|left|thumb|250px|In wytsturtsniehin.]] Yn 't earstoan wie de wytsturtsniehin yn it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[auerhinnen]] (''Tetrao'') pleatst, mar doe't de [[sniehinnen]] letter harren eigen skaai krigen, waard dizze soarte ''Lagopus leucurus'' neamd. Dat kaam troch it misferstân dat de lêste beide [[letter]]s fan ''Lagopus'' in [[geslacht (grammatika)|manlike útgong]] foarmje. Yn it Latyn hie dat ek perfoarst sa west, mar ''Lagopus'' is [[Aldgryksk]] en betsjut "hazzepoat", ferwizend nei de [[fear (fûgel)|befearre]] [[poat]]en fan 'e sniehinnen. It lêste diel is sadwaande in latinisearring fan it Grykske πους, ''pous'', dat "poat" betsjut. Dat is in [[geslacht (grammatika)|froulik]] wurd, en it eigenskipswurd dat derop folget, moat dêrom ek froulik wêze, dus waard de namme lang om let feroare yn ''Lagopus leucura''. Undersyk nei it [[mitogondriaal DNA]] fan 'e wytsturtsniehin en syn neiste sibben hat útwiisd dat de wytsturtsniehin yn it skaai fan 'e sniehinnen korrekt pleatst is en dat it de sustersoarte is fan 'e [[Alpensniehin]] (''Lagopus muta''). De relaasje fan dy beide soarten mei it trêde lid fan it skaai, de [[moerassniehin]] (''Lagopus lagopus'') is minder nau, mei't dêr wat mear [[genetysk]]e ferwidering mei bestiet. ==Fersprieding== It [[ferspriedingsgebiet]] fan 'e wytsturtsniehin beslacht yn [[Alaska]] de [[Alaska#Regio's|regio]] [[Súdlik Sintraal-Alaska]], it [[Kenaiskiereilân]] ynbegrepen, mar útsein de omkriten fan 'e [[Cook Inlet]]. Teffens komt er foar yn 'e regio [[Súdeast-Alaska]]. Yn [[Kanada]] libbet de wytsturtsniehin yn 'e hiele [[Kanadeeske provinsjes|provinsje]] [[Britsk-Kolumbia]], útsein de [[Keninginne Sjarlotte-eilannen]], mar ynklusyf [[Vancouvereilân]]. Ek libbet dizze fûgel yn 'e oanbuorjende dielen fan súdwestlik en westlik [[Alberta]], it súdwesten fan 'e [[Noardwestlike Territoaria]] en it súdwesten en easten fan 'e [[Yukon]]. Yn 'e [[legere 48 steaten]] fan 'e [[Feriene Steaten]] is de fersprieding fragmintearre. Der binne twa útrinners dy't mei it gruttere areaal yn Britsk-Kolumbia ferbûn binne: ien yn 'e [[Cascades]] fan 'e steat [[Washington (steat)|Washington]] en oarenien yn 'e noardlike [[Rocky Mountains]] fan [[Montana]]. Fierders binne der isolearre [[populaasje (biology)|populaasjes]] yn 'e Rocky Mountains fan súdwestlik Montana, sintraal [[Idaho]], noardwestlik [[Wyoming]], sintraal en súdwestlik [[Colorado]] en noardeastlik [[Nij-Meksiko]]. [[File:Ptarmigan Calling Her Young.jpg|left|thumb|250px|In wytsturtsniehin.]] Wytsturthinnen binne troch de minske yntrodusearre op ferskate plakken yn 'e legere 48 steaten. Sa waarden se yn [[1967]] en [[1968]] loslitten yn it [[Wallowaberchtme]] fan [[Oregon]]. Hoewol't dêr yn 'e [[simmer]] fan [[1969]] noch inkelen fan 'e fûgels waarnommen waarden, wie dy yntroduksje om 'e nocht. Yn 'e [[1970-er jierren]] waarden der ek, en mei mear súkses, wytsturtsniehinnen útset yn 'e [[Sierra Nevada (Feriene Steaten)|Sierra Nevada]], op 'e [[grins (line)|grins]] fan [[Kalifornje]] en [[Nevada]], en yn it [[Uintaberchtme]] fan [[Utah]]. It tinken mank [[biologen]] wie dat de wytsturtsniehin fan oarsprong ek yn 'e Sierra Nevada foarkommen hie, mar dat er der yn it iere [[Pleistoseen]] [[útstjerren (biology)|útstoarn]] wie omreden fan [[klimaat|klimatologyske]] feroarings dêr't er him net gau genôch oan oanpasse koe. ==Uterlike skaaimerken== De wytsturtsniehin hat trochinoar in kop-sturtlingte fan 30–31&nbsp;[[sintimeter|sm]] mei in gewicht fan 330–480&nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. Dêrmei is it net allinnich it lytste lid fan it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[sniehinnen]] (''Lagopus''), mar ek fan 'e [[tûke (taksonomy)|tûke]] fan 'e [[rûchpoathinnen]] (''Tetraonini''). De wytsturtsniehin is in gnobsk boude fûgel mei rûne wjukeinen, in fjouwerkantige [[sturt]], in lytse [[swart]]e [[snaffel]] en koarte [[poat]]en dy't oant en mei de [[tean]]nen (mar net op 'e [[soal (anatomy)|soallen]]) befearre binne. It [[fear (fûgel)|fearrekleed]] hat by 't [[simmer]] op [[kop]], [[hals]], [[nekke]], [[rêch]] en [[boarstkas|boarst]] in spikkelbûnte [[grizich]] [[brune]] [[kleur]] en is op 'e [[bealch]], [[poaten]], [[wjuk]]ken en [[sturt]] [[wyt]]. Tsjin 'e [[hjerst]] hat it in mear [[readbrune]] kleur krigen, dêr't wite fearren al trochhinne begjinne te groeien. It [[ferfearjen]] giet by de wytsturtsniehin tige stadich, en pas tsjin it begjin fan 'e [[winter]] hat de fûgel in folslein wyt kleed krigen. By 't [[maityd]] ferfearret de wytsturtsniehin fannijs om syn simmerkleuren werom te krijen. Beide [[geslacht (sekse)|geslachten]] hâlde it hiele jier rûn wite wjukken en in wite sturt. [[File:White-tailed Ptarmigan, Rocky Mountains, Alberta.jpg|right|thumb|250px|In wytsturthin yn 'e [[Rocky Mountains]] fan [[Alberta]].]] Yn syn op fine wize griis streke simmerkleed is de wytsturtsniehin maklik te ûnderskieden fan 'e brunere [[moerassniehin]] (''Lagopus lagopus'') en [[Alpensniehin]] (''Lagopus muta''). [[Mantsje|Hoannen]] ûnderskiede har by de wytsturtsniehin inkeld fan 'e [[wyfke|hinnen]] troch de healrûne [[kaam (anatomy)|kammen]] dy't har as in soarte fan [[wynbrau]]wen boppe de [[eagen]] groeie, en dy't yn 'e [[peartiid]] in fel [[read]]e kleur oannimme. ==Biotoop== De wytsturtsniehin is in berchbewenjende fûgelsoarte, dy't it hiele jier rûn deunby of boppe de [[beamgrins]] bliuwt. Hy libbet op iepen grûn en mijt [[bosk]]en. Ta de [[biotopen]] dêr't dit bist foarkomt, hearre mei [[rots]]blokken besiedde [[berch]]skeanten, [[púnskeante]]n, [[snie]]fjilden en [[strewelleguod]] dat boppe de beamgrins in sieltôgjend bestean liedt. ==Hâlden en dragen== De wytsturtsniehin fljocht gâns mear as boskbewenjende [[rûchpoathinnen]], mar likegoed jout er de foarkar oan [[rinnen]] en [[draven]] boppe [[fleanen]]. Dêr hat er it frij ek ta, want trochdat er sa heech yn 'e bergen libbet, hat er frijwol gjin natuerlike fijannen dy't op 'e grûn libje. Wol moat er goed oppasse foar de [[keningsearn]] (''Aquila chrysaetos'') en sporadysk foar oare grutte [[rôffûgels]]. Wytsturtsniehinnen hâlde har ornaris hielendal stil, mar soms meitsje se súntsjes toetsjende en klokjende lûden. Wytsturtsniehoannen binne yn 'e regel [[monogaam]] en bliuwe ien briedseizoen by harren hin. Om hinnen oan te lûken, stappe de hoannen by de [[balts]] pronksk om en sette se in waaiersturt op. Nei de [[pearing]] leit de hin in ienfâldich [[nêst (fûgels)|nêst]] oan yn in ûndjip dobke op 'e [[grûn]] yn in gebiet dat [[snie]]frij is, wylst de de hoanne as [[skyldwacht]] fungearret. De hurde rotsgrûn wurdt fersêfte mei in tin bêd fan [[gers]] en wat [[fear (fûgel)|fearren]]. Oan ien kant jout it nêst ornaris tagong ta in flugge ûntsnappingsrûte. [[File:White-tailed Ptarmigan on Alert (6944623586).jpg|left|thumb|250px|In wytsturtsniehin yn 'e [[snie]].]] As it nêst klear is, leit de hin 2–8&nbsp;[[aai]]en, dy't it meastepart fan 'e briedtiid in effen [[bêzje]]-eftige [[kleur]] behâlde, mar brune plakken ûntjouwe as se hast útkomme sille. It [[brieden (fûgels)|brieden]] wurdt troch de hin dien en duorret likernôch 23&nbsp;[[dagen]]. De hoanne bliuwt sa lang yn 'e neite fan it nêst omhingjen, mar jout him ôf as de aaien útkommen binne. De [[fûgelpyk|piken]] binne [[nêstflechter]]s, dy't 6–12&nbsp;[[oere]]n nei't se út it aai kommen binne, it nêst al ferlitte. Yn 't earstoan binne se oerdutsen mei [[dûns (fûgels)|dûns]], mar mei 7–10&nbsp;dagen krije se in echt fearrekleed. De piken frette earst in skoft [[ynsekten]]. Nei't har [[spiisfertarring]]sstelsel better ûntwikkele is, geane se oer op it freten fan [[blom]]men en [[blêd (plant)|blêden]]. De hin nimt har jongen mei oer foerazjearpaden dêr't in protte [[proteïne]]rike planten groeie dy't fan krúsjaal belang binne foar de fierdere ûntjouwing fan 'e piken. De jongen wurde troch de hin aktyf nei sokke planten ta roppen, wat suggerearret dat jonge wytsturtsniehinnen net of minder goed sûnder it tafersjoch fan 'e [[mem]] kinne. De jonge fûgels bliuwe de rest fan 'e [[simmer]] en de [[hjerst]] by de hin. Tsjin it begjin fan 'e [[winter]] binne se [[folwoeksen]] en geane se har eigen wegen. ==Fretten== [[Folwoeksen]] wytsturtsniehinnen binne [[herbivoar]]e fûgels, dy't in ferskaat oan [[krûd (plant)|krûden]] frette, lykas by 't [[maityd]] de [[stikstof]]rike [[blêd (plant)|blêden]] fan 'e [[sniebûterblom]] (''Ranunculus nivalis'') en [[simmer]]deis de [[blom]]men fan it [[sulverkrûd]] (''Dryas octopetala'') en fan [[spoarblommen]] (''Cerastium''), en ek [[wylch|wylgekatsjes]]. [[Hjerst]]mis en by 't [[winter]] besteane wytsturtsniehinnen op in dieet fan [[sied (plant)|sieden]], [[twigen]], de [[nulle (plant)|nullen]] fan [[dinnebeammen]] en de [[knop (plant)|knoppen]] fan [[wylgen]] en [[elzen]]. It winterfretten hat in folle heger [[selluloaze]]gehalte as it simmerdieet, mar [[baktearjes]] yn syn [[yngewant]] helpe de wytsturtsniehin om it allegearre doch te [[spiisfertarring|fertarren]]. [[File:Lagopus leucurus 7191.JPG|right|thumb|250px|De wytsturtsniehin hat ek [[simmer]]deis in [[skutkleur]].]] ==Status== De wytsturtsniehin hat de [[IUCN-status]] fan "net bedrige", mei't er yn syn [[ferspriedingsgebiet]] noch rûnom foarkomt en om't de [[populaasje (biology)|populaasje]] ridlik stabyl liket te wêzen. Guon dielpopulaasjes fertoane lykwols in wat delgeande trend, dy't foar biologen reden is om goed troch it gat te gnuven. ==Undersoarten== Der binne 5 <small>(stân fan saken yn 2021)</small> erkende [[ûndersoarte]]n fan 'e wytsturtsniehin (''Lagopus leucura''): *gewoane wytsturtsniehin (''L. l. leucura'') *heechlânwytsturtsniehin (''L. l. altipetens'') *[[Mount Rainier]]-wytsturtsniehin (''L. l. rainierensis'') *rotswytsturtsniehin (''L. l. saxatilis'') *skiereilânwytsturtsniehin (''L. l. peninsularis'') {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/White-tailed_ptarmigan ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Lagopus leucura}} }} {{DEFAULTSORT:Witsturtsniehin}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Sniehin]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] 6jqesfagjd23pqu9ritizru9xy2wfix 1232778 1232777 2026-06-22T23:13:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1232778 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=wytsturtsniehin |Ofbyld= [[File:White-tailed Ptarmigan. Highwood, Alberta.jpg|250px]] <br><small>simmerkleed</small><br>[[File:White-tailed Ptarmigan (Lagopus leucura) (19728015794).jpg|250px]]<br><small>winterkleed</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje= [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai= [[sniehinnen]] (''Lagopus'') |Wittenskiplike namme= Lagopus leucura |Beskriuwer, jier= [[John Richardson (natoerûndersiker)|Richardson]], 1831 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de wytsturtsniehin (Lagopus leucura).png|center|250px]] }} De '''wytsturtsniehin''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Lagopus leucura''; foarh. ''Lagopus leucurus'') is in [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[hineftigen]] (''Galliformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[fazanteftigen]] (''Phasianidae''), de [[tûke (taksonomy)|tûke]] fan 'e [[rûchpoathinnen]] (''Tetraonini'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[sniehinnen]] (''Lagopus''). It is in [[stânfûgel]] yn syn hiele [[ferspriedingsgebiet]], dat benammen it suden fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Alaska]] en de [[Kanada|Kanadeeske]] [[Kanadeeske provinsjes|provinsje]] [[Britsk-Kolumbia]] en omkriten beslacht. De wytsturtsniehin is de lytste fan 'e trije [[sniehinnen|sniehinnesoarten]]. Krekt as de oare beide soarten hat ek de wytsturtsniehin by 't [[winter]] in [[wite]] [[skutkleur]]. De [[IUCN]] klassifisearret dizze fûgel as net bedrige. ==Taksonomy== De wytsturtsniehin waard yn [[1831]] foar it earst beskreaun troch de [[Skotlân|Skotske]] [[biolooch|natoerûndersiker]] [[John Richardson (natoerûndersiker)|John Richardson]]. Dyselde joech it bist de soartspesifike [[wittenskiplike namme]] ''leucurus'', dat in gearstalling is fan 'e [[Gryksk]]e [[wurd]]en ''leuko'' ("[[wyt]]") en ''oura'' ("[[sturt]]"). [[File:Lagopus leucura.jpg|left|thumb|250px|In wytsturtsniehin.]] Yn 't earstoan wie de wytsturtsniehin yn it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[auerhinnen]] (''Tetrao'') pleatst, mar doe't de [[sniehinnen]] letter harren eigen skaai krigen, waard dizze soarte ''Lagopus leucurus'' neamd. Dat kaam troch it misferstân dat de lêste beide [[letter]]s fan ''Lagopus'' in [[geslacht (grammatika)|manlike útgong]] foarmje. Yn it Latyn hie dat ek perfoarst sa west, mar ''Lagopus'' is [[Aldgryksk]] en betsjut "hazzepoat", ferwizend nei de [[fear (fûgel)|befearre]] [[poat]]en fan 'e sniehinnen. It lêste diel is sadwaande in latinisearring fan it Grykske πους, ''pous'', dat "poat" betsjut. Dat is in [[geslacht (grammatika)|froulik]] wurd, en it eigenskipswurd dat derop folget, moat dêrom ek froulik wêze, dus waard de namme lang om let feroare yn ''Lagopus leucura''. Undersyk nei it [[mitogondriaal DNA]] fan 'e wytsturtsniehin en syn neiste sibben hat útwiisd dat de wytsturtsniehin yn it skaai fan 'e sniehinnen korrekt pleatst is en dat it de sustersoarte is fan 'e [[Alpensniehin]] (''Lagopus muta''). De relaasje fan dy beide soarten mei it trêde lid fan it skaai, de [[moerassniehin]] (''Lagopus lagopus'') is minder nau, mei't dêr wat mear [[genetysk]]e ferwidering mei bestiet. ==Fersprieding== It [[ferspriedingsgebiet]] fan 'e wytsturtsniehin beslacht yn [[Alaska]] de [[Alaska#Regio's|regio]] [[Súdlik Sintraal-Alaska]], it [[Kenaiskiereilân]] ynbegrepen, mar útsein de omkriten fan 'e [[Cook Inlet]]. Teffens komt er foar yn 'e regio [[Súdeast-Alaska]]. Yn [[Kanada]] libbet de wytsturtsniehin yn 'e hiele [[Kanadeeske provinsjes|provinsje]] [[Britsk-Kolumbia]], útsein de [[Keninginne Sjarlotte-eilannen]], mar ynklusyf [[Vancouvereilân]]. Ek libbet dizze fûgel yn 'e oanbuorjende dielen fan súdwestlik en westlik [[Alberta]], it súdwesten fan 'e [[Noardwestlike Territoaria]] en it súdwesten en easten fan 'e [[Yukon]]. Yn 'e [[legere 48 steaten]] fan 'e [[Feriene Steaten]] is de fersprieding fragmintearre. Der binne twa útrinners dy't mei it gruttere areaal yn Britsk-Kolumbia ferbûn binne: ien yn 'e [[Cascades]] fan 'e steat [[Washington (steat)|Washington]] en oarenien yn 'e noardlike [[Rocky Mountains]] fan [[Montana]]. Fierders binne der isolearre [[populaasje (biology)|populaasjes]] yn 'e Rocky Mountains fan súdwestlik Montana, sintraal [[Idaho]], noardwestlik [[Wyoming]], sintraal en súdwestlik [[Colorado]] en noardeastlik [[Nij-Meksiko]]. [[File:Ptarmigan Calling Her Young.jpg|left|thumb|250px|In wytsturtsniehin.]] Wytsturthinnen binne troch de minske yntrodusearre op ferskate plakken yn 'e legere 48 steaten. Sa waarden se yn [[1967]] en [[1968]] loslitten yn it [[Wallowaberchtme]] fan [[Oregon]]. Hoewol't dêr yn 'e [[simmer]] fan [[1969]] noch inkelen fan 'e fûgels waarnommen waarden, wie dy yntroduksje om 'e nocht. Yn 'e [[1970-er jierren]] waarden der ek, en mei mear súkses, wytsturtsniehinnen útset yn 'e [[Sierra Nevada (Feriene Steaten)|Sierra Nevada]], op 'e [[grins (line)|grins]] fan [[Kalifornje]] en [[Nevada]], en yn it [[Uintaberchtme]] fan [[Utah]]. It tinken mank [[biologen]] wie dat de wytsturtsniehin fan oarsprong ek yn 'e Sierra Nevada foarkommen hie, mar dat er der yn it iere [[Pleistoseen]] [[útstjerren (biology)|útstoarn]] wie omreden fan [[klimaat|klimatologyske]] feroarings dêr't er him net gau genôch oan oanpasse koe. ==Uterlike skaaimerken== De wytsturtsniehin hat trochinoar in kop-sturtlingte fan 30–31&nbsp;[[sintimeter|sm]] mei in gewicht fan 330–480&nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. Dêrmei is it net allinnich it lytste lid fan it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[sniehinnen]] (''Lagopus''), mar ek fan 'e [[tûke (taksonomy)|tûke]] fan 'e [[rûchpoathinnen]] (''Tetraonini''). De wytsturtsniehin is in gnobsk boude fûgel mei rûne wjukeinen, in fjouwerkantige [[sturt]], in lytse [[swart]]e [[snaffel]] en koarte [[poat]]en dy't oant en mei de [[tean]]nen (mar net op 'e [[soal (anatomy)|soallen]]) befearre binne. It [[fear (fûgel)|fearrekleed]] hat by 't [[simmer]] op [[kop]], [[hals]], [[nekke]], [[rêch]] en [[boarstkas|boarst]] in spikkelbûnte [[grizich]] [[brune]] [[kleur]] en is op 'e [[bealch]], [[poaten]], [[wjuk]]ken en [[sturt]] [[wyt]]. Tsjin 'e [[hjerst]] hat it in mear [[readbrune]] kleur krigen, dêr't wite fearren al trochhinne begjinne te groeien. It [[ferfearjen]] giet by de wytsturtsniehin tige stadich, en pas tsjin it begjin fan 'e [[winter]] hat de fûgel in folslein wyt kleed krigen. By 't [[maityd]] ferfearret de wytsturtsniehin fannijs om syn simmerkleuren werom te krijen. Beide [[geslacht (sekse)|geslachten]] hâlde it hiele jier rûn wite wjukken en in wite sturt. Yn syn op fine wize griis streke simmerkleed is de wytsturtsniehin maklik te ûnderskieden fan 'e brunere [[moerassniehin]] (''Lagopus lagopus'') en [[Alpensniehin]] (''Lagopus muta''). [[Mantsje|Hoannen]] ûnderskiede har by de wytsturtsniehin inkeld fan 'e [[wyfke|hinnen]] troch de healrûne [[kaam (anatomy)|kammen]] dy't har as in soarte fan [[wynbrau]]wen boppe de [[eagen]] groeie, en dy't yn 'e [[peartiid]] in fel [[read]]e kleur oannimme. [[File:White-tailed Ptarmigan, Rocky Mountains, Alberta.jpg|right|thumb|250px|In wytsturthin yn 'e [[Rocky Mountains]] fan [[Alberta]].]] ==Biotoop== De wytsturtsniehin is in berchbewenjende fûgelsoarte, dy't it hiele jier rûn deunby of boppe de [[beamgrins]] bliuwt. Hy libbet op iepen grûn en mijt [[bosk]]en. Ta de [[biotopen]] dêr't dit bist foarkomt, hearre mei [[rots]]blokken besiedde [[berch]]skeanten, [[púnskeante]]n, [[snie]]fjilden en [[strewelleguod]] dat boppe de beamgrins in sieltôgjend bestean liedt. ==Hâlden en dragen== De wytsturtsniehin fljocht gâns mear as boskbewenjende [[rûchpoathinnen]], mar likegoed jout er de foarkar oan [[rinnen]] en [[draven]] boppe [[fleanen]]. Dêr hat er it frij ek ta, want trochdat er sa heech yn 'e bergen libbet, hat er frijwol gjin natuerlike fijannen dy't op 'e grûn libje. Wol moat er goed oppasse foar de [[keningsearn]] (''Aquila chrysaetos'') en sporadysk foar oare grutte [[rôffûgels]]. Wytsturtsniehinnen hâlde har ornaris hielendal stil, mar soms meitsje se súntsjes toetsjende en klokjende lûden. Wytsturtsniehoannen binne yn 'e regel [[monogaam]] en bliuwe ien briedseizoen by harren hin. Om hinnen oan te lûken, stappe de hoannen by de [[balts]] pronksk om en sette se in waaiersturt op. Nei de [[pearing]] leit de hin in ienfâldich [[nêst (fûgels)|nêst]] oan yn in ûndjip dobke op 'e [[grûn]] yn in gebiet dat [[snie]]frij is, wylst de de hoanne as [[skyldwacht]] fungearret. De hurde rotsgrûn wurdt fersêfte mei in tin bêd fan [[gers]] en wat [[fear (fûgel)|fearren]]. Oan ien kant jout it nêst ornaris tagong ta in flugge ûntsnappingsrûte. [[File:White-tailed Ptarmigan on Alert (6944623586).jpg|left|thumb|250px|In wytsturtsniehin yn 'e [[snie]].]] As it nêst klear is, leit de hin 2–8&nbsp;[[aai]]en, dy't it meastepart fan 'e briedtiid in effen [[bêzje]]-eftige [[kleur]] behâlde, mar brune plakken ûntjouwe as se hast útkomme sille. It [[brieden (fûgels)|brieden]] wurdt troch de hin dien en duorret likernôch 23&nbsp;[[dagen]]. De hoanne bliuwt sa lang yn 'e neite fan it nêst omhingjen, mar jout him ôf as de aaien útkommen binne. De [[fûgelpyk|piken]] binne [[nêstflechter]]s, dy't 6–12&nbsp;[[oere]]n nei't se út it aai kommen binne, it nêst al ferlitte. Yn 't earstoan binne se oerdutsen mei [[dûns (fûgels)|dûns]], mar mei 7–10&nbsp;dagen krije se in echt fearrekleed. De piken frette earst in skoft [[ynsekten]]. Nei't har [[spiisfertarring]]sstelsel better ûntwikkele is, geane se oer op it freten fan [[blom]]men en [[blêd (plant)|blêden]]. De hin nimt har jongen mei oer foerazjearpaden dêr't in protte [[proteïne]]rike planten groeie dy't fan krúsjaal belang binne foar de fierdere ûntjouwing fan 'e piken. De jongen wurde troch de hin aktyf nei sokke planten ta roppen, wat suggerearret dat jonge wytsturtsniehinnen net of minder goed sûnder it tafersjoch fan 'e [[mem]] kinne. De jonge fûgels bliuwe de rest fan 'e [[simmer]] en de [[hjerst]] by de hin. Tsjin it begjin fan 'e [[winter]] binne se [[folwoeksen]] en geane se har eigen wegen. ==Fretten== [[Folwoeksen]] wytsturtsniehinnen binne [[herbivoar]]e fûgels, dy't in ferskaat oan [[krûd (plant)|krûden]] frette, lykas by 't [[maityd]] de [[stikstof]]rike [[blêd (plant)|blêden]] fan 'e [[sniebûterblom]] (''Ranunculus nivalis'') en [[simmer]]deis de [[blom]]men fan it [[sulverkrûd]] (''Dryas octopetala'') en fan [[spoarblommen]] (''Cerastium''), en ek [[wylch|wylgekatsjes]]. [[Hjerst]]mis en by 't [[winter]] besteane wytsturtsniehinnen op in dieet fan [[sied (plant)|sieden]], [[twigen]], de [[nulle (plant)|nullen]] fan [[dinnebeammen]] en de [[knop (plant)|knoppen]] fan [[wylgen]] en [[elzen]]. It winterfretten hat in folle heger [[selluloaze]]gehalte as it simmerdieet, mar [[baktearjes]] yn syn [[yngewant]] helpe de wytsturtsniehin om it allegearre doch te [[spiisfertarring|fertarren]]. [[File:Lagopus leucurus 7191.JPG|right|thumb|250px|De wytsturtsniehin hat ek [[simmer]]deis in [[skutkleur]].]] ==Status== De wytsturtsniehin hat de [[IUCN-status]] fan "net bedrige", mei't er yn syn [[ferspriedingsgebiet]] noch rûnom foarkomt en om't de [[populaasje (biology)|populaasje]] ridlik stabyl liket te wêzen. Guon dielpopulaasjes fertoane lykwols in wat delgeande trend, dy't foar biologen reden is om goed troch it gat te gnuven. ==Undersoarten== Der binne 5 <small>(stân fan saken yn 2021)</small> erkende [[ûndersoarte]]n fan 'e wytsturtsniehin (''Lagopus leucura''): *gewoane wytsturtsniehin (''L. l. leucura'') *heechlânwytsturtsniehin (''L. l. altipetens'') *[[Mount Rainier]]-wytsturtsniehin (''L. l. rainierensis'') *rotswytsturtsniehin (''L. l. saxatilis'') *skiereilânwytsturtsniehin (''L. l. peninsularis'') {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/White-tailed_ptarmigan ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Lagopus leucura}} }} {{DEFAULTSORT:Witsturtsniehin}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Sniehin]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] 5ekmqx2wp1nih2g1977egwg71s93ysc 0 186242 1232787 1232579 2026-06-23T07:08:34Z FreyaSport 40716 /* Groepsfaze */ bywurke 1232787 wikitext text/x-wiki {{aktueelsport}} {{Ynfoboks ynternasjonale fuotbalkompetysje | namme = FIFA wrâldkampioenskip fuotbal 2026<br />2026 FIFA World Cup | gastlân = {{USAf}}<br>{{CANf}}<br>{{MEXf}} | kampioen = | ôfbylding = 2026 FIFA World Cup emblem (with wordmark).svg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | iepeningswedstryd = [[11 juny]] [[2026]] | finale = [[19 july]] [[2026]] | tiims = 48 | stadions = 16 | foarige = [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2022|2022]] | folgjende = [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2030|2030]] | wedstriden = | doelpunten = | besikers = | topskoarder(s) = | beste spiler = | beste doelman = }} It '''Wrâldkampioenskip fuotbal 2026''' sil de 23e edysje wêze fan 'e FIFA Wrâldbeker, organisearre troch [[FIFA]], en sil spile wurde yn 'e Feriene Steaten, Kanada en Meksiko. It toernoai sil plakfine yn 11 stêden yn 'e Feriene Steaten, twa yn Kanada, en trije yn Meksiko. It sil spile wurde fan 11 juny oant 19 july. 48 teams sille meidwaan. De gaststêd waard keazen op 13 juny 2018 yn Moskou, Ruslân, en fersloech Marokko yn 'e bod om de FIFA Wrâldbeker 2026 te organisearjen. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/44464913 World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament]</ref> <ref>[https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/37518625/us-mexico-canada-officially-launch-bid-co-host-2026-world-cup U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup]</ref> {{clear}} == Stadions == ===Kanada=== {{Posysjekaart+ |Kanada |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places= {{Posysjekaart~ |Kanada |lat=49.276389 |lon=-123.111944 |label=BC Place|position=top}} {{Posysjekaart~ |Kanada |lat=43.632778 |lon=-79.418611 |label=BMO|position=top}} }} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! Lokaasje ! Stadion ! width=100| ! Kapasiteit |- | [[Vancouver]]<br>([[Britsk-Kolumbia]]) | [[BC Place Stadium]] | [[Ofbyld:BCplace stadium.jpg|100px]] |54.500 |- | [[Toronto]]<br>([[Ontario]]) | [[BMO Field]] | [[Ofbyld:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|100px]] |30.000 |} {{clear}} ===Feriene Steaten=== {{Posysjekaart+ |Feriene Steaten |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places= {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=40.813528 |lon=-74.074361 |label=MetLife|position=right}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=33.953 |lon=-118.339 |label=SoFi|position=left}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=32.747778 |lon=-97.092778 |label=AT&T|position=bottom}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=39.048889 |lon=-94.483889 |label=Arrowhead|position=top}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=29.684722 |lon=-95.410833 |label=NRG|position=bottom}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=37.403 |lon=-121.97 |label=Levi's|position=top}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=47.616667 |lon=-122.316667|label=Lumen|position=left}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=33.755556 |lon=-84.4|label=Mercedes|position=right}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=42.090833 |lon=-71.264444|label=Gilette|position=right}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=25.957919 |lon=-80.238842|label=Hard Rock|position=left}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=39.900833 |lon=-75.1675|label=Lincoln|position=left}} }} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! Lokaasje ! Stadion ! width=100| ! Kapasiteit |- | [[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]<br>([[Nij-Jersey]]) | [[MetLife Stadium]] | [[Ofbyld:New Meadowlands Stadium Mezz Corner.jpg|100px]] |82.500 |- | [[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]<br>([[Kalifornje]]) | [[SoFi Stadium]] | [[Ofbyld:SoFi Stadium 2021.jpg|100px]] |70.240 |- | [[Arlington (Teksas)|Arlington]]<br>([[Teksas]]) | [[AT&T Stadium]] | [[Ofbyld:Cowboys stadium.JPG|100px]] |80.000 |- | [[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]<br>([[Missoery]]) | [[Arrowhead Stadium]] | [[Ofbyld:Arrowhead Stadium 2010.JPG|100px]] |76.416 |- | [[Houston]]<br>([[Teksas]]) | [[NRG Stadium]] | [[Ofbyld:Reliantstadium.jpg|100px]] |72.220 |- | [[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]<br>([[Kalifornje]]) | [[Levi's Stadium]] | [[Ofbyld:Levi's Stadium in February 2016 prior to Super Bowl 50 (24398261729).jpg|100px]] |68.500 |- | [[Seattle]]<br>([[Washington (steat)|Washington]]) | [[Lumen Field]] | [[Ofbyld:QwestFieldPano.jpg|100px]] |69.000 |- | [[Atlanta]]<br>([[Georgia]]) | [[Mercedes-Benz Stadium]] | [[Ofbyld:Mercedes Benz Stadium time lapse capture 2017-08-13.jpg|100px]] |71.000 |- | [[Foxborough]]<br>([[Massachusetts]]) | [[Gillette Stadium]] | [[Ofbyld:Gillette Stadium (Top View).jpg|100px]] |65.878 |- | [[Miami]]<br>([[Floarida]]) | [[Hard Rock Stadium]] | [[Ofbyld:Dolphinstadiumint.JPG|100px]] |64.767 |- | [[Philadelphia]]<br>([[Pennsylvania]]) | [[Lincoln Financial Field]] | [[Ofbyld:Philly (45).JPG|100px]] |69.796 |} ===Meksiko=== {{Posysjekaart+ |Meksiko |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places= {{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=19.302778 |lon=-99.150556 |label=Azteca|position=top}} {{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=20.681667 |lon=-103.462778 |label=Akron|position=top}} {{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=25.669167 |lon=-100.244444 |label=BBVA|position=bottom}} }} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! Lokaasje ! Stadion ! width=100| ! Kapasiteit |- | [[Meksiko-Stêd]] | [[Estadio Azteca]] | [[Ofbyld:Azteca entrance.jpg|100px]] | 87.523 |- | [[Zapopan]]<br>([[Jalisco]]) | [[Estadio Akron]] | [[Ofbyld:Estadio Omnilife Chivas.jpg|100px]] | 49.850 |- | [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe ]]<br>([[Nuevo León]]) | [[Estadio BBVA]] | [[Ofbyld:Estadio BBVA Bancomer (1).jpg|100px]] | 53.500 |} == Groepen == ''De teams mei tsjokke letters giene fierder nei de knock-outfaze fan 'e lêste 32.'' {{Kolommen4 |Kolom1= ; Groep A * {{MEXf}} * {{RSAf}} * {{KORf}} * {{CZEf}} ; Groep B * {{CANf}} * {{BIHf}} * {{QATf}} * {{SUIf}} ; Groep C * {{BRAf}} * {{MARf}} * {{HAIf}} * {{SCOf}} |Kolom2= ; Groep D * {{USAf}} * {{PARf}} * {{AUSf}} * {{TURf}} ; Groep E * {{GERf}} * [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] * {{CIVf}} * {{ECUf}} ; Groep F * {{NEDf}} * {{JPNf}} * {{SWEf}} * {{TUNf}} |Kolom3= ; Groep G * {{BELf}} * {{EGYf}} * {{IRIf}} * {{NZLf}} ; Groep H * {{ESPf}} * {{CPVf}} * {{URUf}} * {{KSAf}} ; Groep I * {{FRAf}} * {{SENf}} * {{IRQf}} * {{NORf}} |Kolom4= ; Groep J * {{ARGf}} * {{ALGf}} * {{AUTf}} * {{JORf}} ; Groep K * {{PORf}} * {{CODf}} * {{UZBf}} * {{COLf}} ; Groep L * {{ENGf}} * {{CROf}} * {{GHAf}} * {{PANf}} }} == Groepsfaze == === Groep A === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Meksiko-Stêd]]''</small> | <small>''11 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{MEXf}}''' | {{RSAf}} | '''2 – 0''' |- | <small>''[[Zapopan]]''</small> | <small>''11 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{KORf}}''' | {{CZEf}} | '''2 – 1''' |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''18 juny''</small> | {{CZEf}} | {{RSAf}} | '''1 – 1 ''' |- | <small>''[[Zapopan]]''</small> | <small>''18 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{MEXf}}''' | {{KORf}} | '''1 – 0 ''' |- | <small>''[[Meksiko-Stêd]]''</small> | <small>''24 juny''</small> | {{CZEf}} | {{MEXf}} | ''' – ''' |- | <small>''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe ]]''</small> | <small>''24 juny''</small> | {{RSAf}} | {{KORf}} | ''' – ''' |} === Groep B === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''12 juny''</small> | {{CANf}} | {{BIHf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''12 juny''</small> | {{QATf}} | {{SUIf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> | <small>''18 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{SUIf}}''' | {{BIHf}} | '''4 - 1 ''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''18 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{CANf}}''' | {{QATf}} | ''' 6 - 0 ''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''24 juny''</small> | {{SUIf}} | {{CANf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Seattle]]''</small> | <small>''24 juny''</small> | {{BIHf}} | {{QATf}} | ''' - ''' |} === Groep C === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''13 juny''</small> | {{BRAf}} | {{MARf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''13 juny''</small> | {{HAIf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{SCOf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''19 juny''</small> | {{SCOf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{MARf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[Philadelphia]]''</small> | <small>''19 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{BRAf}}''' | {{HAIf}} | '''3 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]''</small> | <small>''24 juny''</small> | {{SCOf}} | {{BRAf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''24 juny''</small> | {{MARf}} | {{HAIf}} |} === Groep D === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> | <small>''12 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{USAf}}''' | {{PARf}} | '''4 - 1''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''12 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{AUSf}}''' | {{TURf}} | '''2 - 0''' |- | <small>''[[Seattle]]''</small> | <small>''19 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{USAf}}''' | {{AUSf}} | '''2 - 0''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''19 juny''</small> | {{TURf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{PARf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> | <small>''25 juny''</small> | {{TURf}} | {{USAf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''25 juny''</small> | {{PARf}} | {{AUSf}} | ''' - ''' |} === Groep E === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Houston]]''</small> |<small>''14 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{GERf}}''' | [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] | '''7 - 1''' |- |<small>''[[Philadelphia]]''</small> |<small>''14 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{CIVf}}''' | {{ECUf}} | '''1 - 0''' |- |<small>''[[Toronto]]''</small> |<small>''20 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{GERf}}''' | {{CIVf}} | '''2 - 1''' |- |<small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> | <small>''20 juny''</small> | {{ECUf}} | [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] | '''0 - 0''' |- |<small>''[[Philadelphia]]''</small> | <small>''25 juny''</small> | [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] | {{CIVf}} | ''' - ''' |- |<small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''25 juny''</small> | {{ECUf}} | {{GERf}} |} === Groep F === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> |<small>''14 juny''</small> | {{NEDf}} | {{JPNf}} | '''2 - 2''' |- |<small>''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]''</small> |<small>''14 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{SWEf}}''' | {{TUNf}} | '''5 - 1''' |- |<small>''[[Houston]]''</small> |<small>''20 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{NEDf}}''' | {{SWEf}} | '''5 - 1''' |- |<small>''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]''</small> |<small>''20 juny''</small> | {{TUNf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{JPNf}}''' | '''0 - 4''' |- |<small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> |<small>''25 juny''</small> |{{JPNf}} |{{SWEf}} | ''' - ''' |- |<small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> |<small>''25 juny''</small> | {{TUNf}} | {{NEDf}} | ''' - ''' |} === Groep G === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Seattle]]''</small> |<small>''15 juny''</small> | {{BELf}} | {{EGYf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> |<small>''15 juny''</small> | {{IRIf}} | {{NZLf}} | '''2 - 2''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> |<small>''21 juny''</small> | {{BELf}} | {{IRIf}} | '''0 - 0''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''21 juny''</small> | {{NZLf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{EGYf}}''' | '''1 - 3''' |- | <small>''[[Seattle]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{EGYf}} | {{IRIf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{NZLf}} | {{BELf}} | ''' - ''' |} === Groep H === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''15 juny''</small> | {{ESPf}} | {{CPVf}} | '''0 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]''</small> | <small>''15 juny''</small> | {{KSAf}} | {{URUf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''21 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ESPf}}''' | {{KSAf}} | '''4 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]''</small> | <small>''21 juny''</small> | {{URUf}} | {{CPVf}} |'''2 - 2''' |- | <small>''[[Houston]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{CPVf}} | {{KSAf}} |''' - ''' |- | <small>''[[Zapopan]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{URUf}} | {{ESPf}} |''' - ''' |} === Groep I === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''16 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{FRAf}}''' | {{SENf}} |'''4 - 1''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''16 juny''</small> | {{IRQf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{NORf}}''' |'''1 - 4''' |- | <small>''[[Philadelphia]]''</small> | <small>''22 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{FRAf}}''' | {{IRQf}} | '''3 - 0''' |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''22 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{NORf}}''' | {{SENf}} | '''3 - 2''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{NORf}} | {{FRAf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{SENf}} | {{IRQf}} | ''' - ''' |} === Groep J === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> | <small>''16 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ARGf}}''' | {{ALGf}} |'''3 - 0''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''16 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{AUTf}}''' | {{JORf}} |'''3 - 1''' |- |<small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> | <small>''22 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ARGf}}''' | {{AUTf}} |'''2 - 0''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''22 juny''</small> | {{JORf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{ALGf}}''' |'''1 - 2''' |- | <small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{ALGf}} | {{AUTf}} |''' - ''' |- | <small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{JORf}} | {{ARGf}} |''' - ''' |} === Groep K === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Houston]]''</small> | <small>''17 juny''</small> | {{PORf}} | {{CODf}} |'''1 - 1''' |- | <small>''[[Meksiko-Stêd]]''</small> | <small>''17 juny''</small> | {{UZBf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{COLf}}''' |'''1 - 3''' |- | <small>''[[Houston]]''</small> | <small>''23 juny''</small> | {{PORf}} | {{UZBf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Zapopan]]<small>'' | <small>''23 juny''</small> | {{COLf}} | {{CODf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Miami]]<small>'' | <small>''27 juny''</small> | {{COLf}} | {{PORf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Atlanta]]<small>'' | <small>''27 juny''</small> | {{CODf}} | {{UZBf}} | ''' - ''' |} === Groep L === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> | <small>''17 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ENGf}}''' | {{CROf}} | '''4 - 2''' |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''17 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{GHAf}}''' | {{PANf}} | '''1 - 0 ''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''23 juny''</small> | {{ENGf}} | {{GHAf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''23 juny''</small> | {{PANf}} | {{CROf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{PANf}} | {{ENGf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Philadelpia]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{CROf}} | {{GHAf}} | ''' - ''' |} === Klassearring nûmers trije=== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=150|Team !width=20|Wed !width=20|W !width=20|G !width=20|V !width=20|Foar !width=20|Tsjin !width=20|DoelS !width=20|Pnt. |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| || || || || || || || || |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| || || || || || || || || |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| || || || || || || || || |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| || || || || || || || || |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| || || || || || || || || |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| || || || || || || || || |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| || || || || || || || || |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| || || || || || || || || |- |align="left"| || || || || || || || || |- |align="left"| || || || || || || || || |- |align="left"| || || || || || || || || |- |align="left"| || || || || || || || || |} == Knock-outfase == <small>''* tusken heakjes de útslach nei strafskoppen''</small> {{Wedstrydskema lêste 32 | RD1 = Lêste 32 | RD2 = Achtste finale | RD3 = Kwartfinale | RD4 = Heale finale | RD5 = Finale <!-- selbreedte --> | team-width = 175 | score-width = 50 <!-- Lêste 32 --> | RD1-seed01 = | RD1-team01 = | RD1-score01= | RD1-seed02 = | RD1-team02 = | RD1-score02= | RD1-seed03 = | RD1-team03 = | RD1-score03= | RD1-seed04 = | RD1-team04 = | RD1-score04= | RD1-seed05 = | RD1-team05 = | RD1-score05= | RD1-seed06 = | RD1-team06 = | RD1-score06= | RD1-seed07 = | RD1-team07 = | RD1-score07= | RD1-seed08 = | RD1-team08 = | RD1-score08= | RD1-seed09 = | RD1-team09 = | RD1-score09= | RD1-seed10 = | RD1-team10 = | RD1-score10= | RD1-seed11 = | RD1-team11 = | RD1-score11= | RD1-seed12 = | RD1-team12 = | RD1-score12= | RD1-seed13 = | RD1-team13 = | RD1-score13= | RD1-seed14 = | RD1-team14 = | RD1-score14= | RD1-seed15 = | RD1-team15 = | RD1-score15= | RD1-seed16 = | RD1-team16 = | RD1-score16= | RD1-seed17 = | RD1-team17 = | RD1-score17= | RD1-seed18 = | RD1-team18 = | RD1-score18= | RD1-seed19 = | RD1-team19 = | RD1-score19= | RD1-seed20 = | RD1-team20 = | RD1-score20= | RD1-seed21 = | RD1-team21 = | RD1-score21= | RD1-seed22 = | RD1-team22 = | RD1-score22= | RD1-seed23 = | RD1-team23 = | RD1-score23= | RD1-seed24 = | RD1-team24 = | RD1-score24= | RD1-seed25 = | RD1-team25 = | RD1-score25= | RD1-seed26 = | RD1-team26 = | RD1-score26= | RD1-seed27 = | RD1-team27 = | RD1-score27= | RD1-seed28 = | RD1-team28 = | RD1-score28= | RD1-seed29 = | RD1-team29 = | RD1-score29= | RD1-seed30 = | RD1-team30 = | RD1-score30= | RD1-seed31 = | RD1-team31 = | RD1-score31= | RD1-seed32 = | RD1-team32 = | RD1-score32= <!-- Achtste finales --> | RD2-seed01 = | RD2-team01 = | RD2-score01= | RD2-seed02 = | RD2-team02 = | RD2-score02= | RD2-seed03 = | RD2-team03 = | RD2-score03= | RD2-seed04 = | RD2-team04 = | RD2-score04= | RD2-seed05 = | RD2-team05 = | RD2-score05= | RD2-seed06 = | RD2-team06 = | RD2-score06= | RD2-seed07 = | RD2-team07 = | RD2-score07= | RD2-seed08 = | RD2-team08 = | RD2-score08= | RD2-seed09 = | RD2-team09 = | RD2-score09= | RD2-seed10 = | RD2-team10 = | RD2-score10= | RD2-seed11 = | RD2-team11 = | RD2-score11= | RD2-seed12 = | RD2-team12 = | RD2-score12= | RD2-seed13 = | RD2-team13 = | RD2-score13= | RD2-seed14 = | RD2-team14 = | RD2-score14= | RD2-seed15 = | RD2-team15 = | RD2-score15= | RD2-seed16 = | RD2-team16 = | RD2-score16= <!-- kwartfinales --> | RD3-seed01 = | RD3-team01 = | RD3-score01= | RD3-seed02 = | RD3-team02 = | RD3-score02= | RD3-seed03 = | RD3-team03 = | RD3-score03= | RD3-seed04 = | RD3-team04 = | RD3-score04= | RD3-seed05 = | RD3-team05 = | RD3-score05= | RD3-seed06 = | RD3-team06 = | RD3-score06= | RD3-seed07 = | RD3-team07 = | RD3-score07= | RD3-seed08 = | RD3-team08 = | RD3-score08= <!-- Heale finales --> | RD4-seed01 = | RD4-team01 = | RD4-score01= | RD4-seed02 = | RD4-team02 = | RD4-score02= | RD4-seed03 = | RD4-team03 = | RD4-score03= | RD4-seed04 = | RD4-team04 = | RD4-score04= <!-- Finale --> | RD5-seed01 = | RD5-team01 = | RD5-score01= | RD5-seed02 = | RD5-team02 = | RD5-score02= }} == Keppeling om utens == * [http://fifa.com/worldcup/index.html Offisjele webside fan de FIFA] {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} {{Commonscat|FIFA World Cup 2026}} }} {{Navigaasje Wrâldkampioenskip fuotbal}} [[Kategory:Wrâldkampioenskip fuotbal|2026]] [[Kategory:Barren yn 2026]] c2jfdf85vfslbd2lliv4lvdvs7z4y1m 0 187352 1232791 1213064 2026-06-23T09:25:26Z Dondersmooi 57338 Dondersmooi hat de side [[GrienLinks-PvdA]] omneamd ta [[Progressyf Nederlân]] 1213064 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks politike partij Nederlân | namme = GrienLinks-PvdA | logo = GroenLinks–PvdA logo.svg | ôfkoarting = | partijlieder = [[Jesse Klaver]] | partijfoarsitter = | fraksjeliederTK = [[Jesse Klaver]] | fraksjeliederEK = [[Paul Rosenmöller]] | delegaasjeliederEP = [[Bas Eickhout]] | sittenTK = 20 | sittenTKtotaal = 150 | sittenEK = 14 | sittenEKtotaal = 75 | sittenPS = 15 | sittenPStotaal = 572 | sittenEP = 8 | sittenEPtotaal = 31 | oprjochte = [[2023]] | fúzje = [[GrienLinks]], [[Partij fan de Arbeid|PvdA]] | rjochting = Lofts | ideology = | ledetal = | jongereinorganisaasje = | EUpartij = | EUfraksje = | ynternasjonaal = | webstee = [https://groenlinkspvda.nl/ https://groenlinkspvda.nl/] }} '''GrienLinks-PvdA''' is in gearwurkingsferbân fan de Nederlânske politike partijen [[GrienLinks]] en [[Partij fan de Arbeid]]. Dizze partijen, dy't in griene en sosjaaldemokratyske sinjatuer hawwe, sitte op lanlik nivo yn mienskiplike fraksjes. De partijen hawwe besletten yn [[2026]] folslein te fusearjen. == Fertsjintwurdiging == {|class="wikitable" |- | {|class="wikitable sortable" |- ! colspan=2 | [[Earste Keamer]] |- ! jier || sitten |- | 2023 || 14 |- |} | {|class="wikitable sortable" |- ! colspan=2 | [[Twadde Keamer]] |- ! jier || sitten |- | [[Twadde Keamerferkiezingen 2023|2023]] || 25 |- | [[Twadde Keamerferkiezingen 2025|2025]] || 20 |- |} | {|class="wikitable sortable" |- ! colspan=2 | [[Nederlânske ferkiezings foar it Jeropeesk Parlemint|Jeropeesk Parlemint]] |- ! jier || sitten |- | 2024 || 8 |- |} |} {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} * Wikipedy:NL }} [[Kategory:GrienLinks-PvdA| ]] [[Kategory:Nederlânske politike partij]] [[Kategory:Griene politike partij]] [[Kategory:Sosjalistyske politike partij]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 2023]] tl5qkx9kd9htss3ce6z4q3ir3g6ohs8 1232793 1232791 2026-06-23T09:27:14Z Dondersmooi 57338 1232793 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks politike partij Nederlân | namme = Progressyf Nederlân | logo = Progressief Nederland logo liggend.svg | ôfkoarting = | partijlieder = [[Jesse Klaver]] | partijfoarsitter = | fraksjeliederTK = [[Jesse Klaver]] | fraksjeliederEK = [[Paul Rosenmöller]] | delegaasjeliederEP = [[Bas Eickhout]] | sittenTK = 20 | sittenTKtotaal = 150 | sittenEK = 14 | sittenEKtotaal = 75 | sittenPS = 15 | sittenPStotaal = 572 | sittenEP = 8 | sittenEPtotaal = 31 | oprjochte = [[2023]] | fúzje = [[GrienLinks]], [[Partij fan de Arbeid|PvdA]] | rjochting = Lofts | ideology = | ledetal = | jongereinorganisaasje = | EUpartij = | EUfraksje = | ynternasjonaal = | webstee = [https://progressiefnederland.nl/ progressiefnederland.nl] }} '''Progressyf Nederlân''' (PRO) is in Nederlânske politike partij, mei in sosjaaldemokratyske en griene signatuer. De partij wurdt op 1 july 2026 oprjochte as fúzje fan [[GrienLinks]] en de [[Partij fan de Arbeid|Partij van de Arbeid]] (PvdA), nei’t dy op 13 juny fan dat jier dêrta besletten hawwe. GrienLinks en de PvdA hawwe mear as 100.000 leden, wêrmei’t PRO de grutste ledenpartij fan Nederlân wurdt. Jesse Klaver is de polityk lieder. Oant de oprjochting wurkje de fúzjearjende partijen yn in protte organen gear ûnder de namme GrienLinks-PvdA. == Fertsjintwurdiging == {|class="wikitable" |- | {|class="wikitable sortable" |- ! colspan=2 | [[Earste Keamer]] |- ! jier || sitten |- | 2023 || 14 |- |} | {|class="wikitable sortable" |- ! colspan=2 | [[Twadde Keamer]] |- ! jier || sitten |- | [[Twadde Keamerferkiezingen 2023|2023]] || 25 |- | [[Twadde Keamerferkiezingen 2025|2025]] || 20 |- |} | {|class="wikitable sortable" |- ! colspan=2 | [[Nederlânske ferkiezings foar it Jeropeesk Parlemint|Jeropeesk Parlemint]] |- ! jier || sitten |- | 2024 || 8 |- |} |} {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} * Wikipedy:NL }} [[Kategory:GrienLinks-PvdA| ]] [[Kategory:Nederlânske politike partij]] [[Kategory:Griene politike partij]] [[Kategory:Sosjalistyske politike partij]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 2023]] 95wwnl654jd110ohohsfzk9qgowzvtn 1232794 1232793 2026-06-23T09:27:36Z Dondersmooi 57338 1232794 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks politike partij Nederlân | namme = Progressyf Nederlân | logo = Progressief Nederland logo liggend.svg | ôfkoarting = | partijlieder = [[Jesse Klaver]] | partijfoarsitter = | fraksjeliederTK = [[Jesse Klaver]] | fraksjeliederEK = [[Paul Rosenmöller]] | delegaasjeliederEP = [[Bas Eickhout]] | sittenTK = 20 | sittenTKtotaal = 150 | sittenEK = 14 | sittenEKtotaal = 75 | sittenPS = 15 | sittenPStotaal = 572 | sittenEP = 8 | sittenEPtotaal = 31 | oprjochte = [[2023]] | fúzje = [[GrienLinks]], [[Partij fan de Arbeid|PvdA]] | rjochting = Lofts | ideology = | ledetal = | jongereinorganisaasje = | EUpartij = | EUfraksje = | ynternasjonaal = | webstee = [https://progressiefnederland.nl/ progressiefnederland.nl] }} '''Progressyf Nederlân''' (PRO) is in Nederlânske politike partij, mei in sosjaaldemokratyske en griene signatuer. De partij wurdt op 1 july 2026 oprjochte as fúzje fan [[GrienLinks]] en de [[Partij fan de Arbeid|Partij van de Arbeid]] (PvdA), nei’t dy op 13 juny fan dat jier dêrta besletten hawwe. GrienLinks en de PvdA hawwe mear as 100.000 leden, wêrmei’t PRO de grutste ledenpartij fan Nederlân wurdt. Jesse Klaver is de polityk lieder. Oant de oprjochting wurkje de fúzjearjende partijen yn in protte organen gear ûnder de namme GrienLinks-PvdA. == Fertsjintwurdiging == {|class="wikitable" |- | {|class="wikitable sortable" |- ! colspan=2 | [[Earste Keamer]] |- ! jier || sitten |- | 2023 || 14 |- |} | {|class="wikitable sortable" |- ! colspan=2 | [[Twadde Keamer]] |- ! jier || sitten |- | [[Twadde Keamerferkiezingen 2023|2023]] || 25 |- | [[Twadde Keamerferkiezingen 2025|2025]] || 20 |- |} | {|class="wikitable sortable" |- ! colspan=2 | [[Nederlânske ferkiezings foar it Jeropeesk Parlemint|Jeropeesk Parlemint]] |- ! jier || sitten |- | 2024 || 8 |- |} |} {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} * Wikipedy:NL }} [[Kategory:Nederlânske politike partij]] [[Kategory:Griene politike partij]] [[Kategory:Sosjalistyske politike partij]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 2023]] jb3f4f3zcep7toqau0it904utdhruec 1232795 1232794 2026-06-23T09:28:53Z Dondersmooi 57338 1232795 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks politike partij Nederlân | namme = Progressyf Nederlân | logo = Progressief Nederland logo liggend.svg | ôfkoarting = | partijlieder = [[Jesse Klaver]] | partijfoarsitter = | fraksjeliederTK = [[Jesse Klaver]] | fraksjeliederEK = [[Paul Rosenmöller]] | delegaasjeliederEP = [[Bas Eickhout]] | sittenTK = 20 | sittenTKtotaal = 150 | sittenEK = 14 | sittenEKtotaal = 75 | sittenPS = 15 | sittenPStotaal = 572 | sittenEP = 8 | sittenEPtotaal = 31 | oprjochte = [[2023]] | fúzje = [[GrienLinks]], [[Partij fan de Arbeid|PvdA]] | rjochting = Lofts | ideology = | ledetal = | jongereinorganisaasje = | EUpartij = | EUfraksje = | ynternasjonaal = | webstee = [https://progressiefnederland.nl/ progressiefnederland.nl] }} '''Progressyf Nederlân''' (PRO) is in Nederlânske politike partij, mei in sosjaaldemokratyske en griene signatuer. De partij wurdt op 1 july 2026 oprjochte as fúzje fan [[GrienLinks]] en de [[Partij fan de Arbeid|Partij van de Arbeid]] (PvdA), nei’t dy op 13 juny fan dat jier dêrta besletten hawwe. GrienLinks en de PvdA hawwe mear as 100.000 leden, wêrmei’t PRO de grutste ledenpartij fan Nederlân wurdt. [[Jesse Klaver]] is de polityk lieder. Oant de oprjochting wurkje de fúzjearjende partijen yn in protte organen gear ûnder de namme GrienLinks-PvdA. == Fertsjintwurdiging == {|class="wikitable" |- | {|class="wikitable sortable" |- ! colspan=2 | [[Earste Keamer]] |- ! jier || sitten |- | 2023 || 14 |- |} | {|class="wikitable sortable" |- ! colspan=2 | [[Twadde Keamer]] |- ! jier || sitten |- | [[Twadde Keamerferkiezingen 2023|2023]] || 25 |- | [[Twadde Keamerferkiezingen 2025|2025]] || 20 |- |} | {|class="wikitable sortable" |- ! colspan=2 | [[Nederlânske ferkiezings foar it Jeropeesk Parlemint|Jeropeesk Parlemint]] |- ! jier || sitten |- | 2024 || 8 |- |} |} {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} * Wikipedy:NL }} [[Kategory:Nederlânske politike partij]] [[Kategory:Griene politike partij]] [[Kategory:Sosjalistyske politike partij]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 2023]] l9nwn0lzp62e2o6k9f0ix5s4lovvz55 0 187540 1232728 1209899 2026-06-22T12:14:09Z RomkeHoekstra 10582 Korr. 1232728 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk |ôfbylding = 20200529 Mewa srebrzysta na Wiśle pod Krakowem 1639 2071.jpg |ôfbyldingsbreedte= |ôfbyldingstekst = (Europeeske) sulvermiuw |takson1 = |namme1 = |takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: |namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') |takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: |namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: |namme5 = [[fûgels]] (''Aves'') |takson8 = [[boppeskift]]: |namme8 = [[nije fûgels]] (''Neoaves'') |takson9 = [[skift]]: |namme9 = [[wilstereftigen]] (Charadriiformes) |takson11 = [[famylje]]: |namme11 = [[seefûgels]] (Laridae) |takson13 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: |namme13 = '''Miuwen''' (''Laridae'') |beskriuwer, jier = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |soarten = }} '''Miuwen''' (''Laridae'') foarmje in [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan [[seefûgels]] (''Laridae'') út it [[Skift (taksonomy)|skift]] [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes''). == Beskriuwing == De soarten binne oer it generaal relatyf grutte, griis mei wite fûgels. De lytste is de [[lytse miuw]] (''Hydrocoloeus minutus'') en de grutste is de [[grutte sjouwerman]] (''Larus marinus''). Se ha in skelle, kritende rop en in sterke snaffel. De poaten ha swimfluzen. It identifisearjen fan soarten yn it skaai kin lestich wêze foar sawol de leek as de saakkundige, benammen by jonge fûgels dy't ûnderling ek wer hiel ferskillend wêze kinne en troch meardere kleurfazes geane foardat se it folwoeksen fearrekleed krije. By guon soarten komt ek regelmjittich [[Hybride (biology)|hybridisaasje]] foar, itjinge determinaasje noch lestiger makket == Taksonomy == Yn it ferline waarden hast alle miuwen yn dit skaai set, dat as in grut [[Monofyletysk takson|monofyletysk skaai]] behannele waard. Op basis fan in nije molekulêre [[fylogeny]] mei [[Mitogondrion|mitochondriaal]] [[DNA]] wurdt dy âlde klassifikaasje no as polyfyletysk beskôge. Dêrtroch wurde in oantal soarten net mear yn it skaai ''Larus'' set, mar yn 'e (op 'e nij oprjochte) skaaien ''[[Ichthyaetus]]'', ''[[Chroicocephalus]]'' , ''[[Leucophaeus]]'' en ''[[Hydrocoloeus]]''. De taksonomy fan 'e grutte miuwen yn 'e groep sulvermiuwen en sjouwermannen is tige kompleks. Ofhinklik fan 'e auteur wurde tusken twa en acht soarten ûnderskieden. == Soarten == It skaai wurdt yn 25 soarten ûnderferdield: {| class="wikitable" |- ! Ofbyld !! Wittenskiplike namme !! Fryske namme !! Fersprieding !! Status |- |[[Ofbyld:American Herring Gull - natures pics.jpg|120px]] || ''Larus smithsonianus'' || [[Amerikaanske sulvermiuw]] || Noard-Amearika fan sintraal Alaska oant [[Newfoundland]] en de [[Grutte Marren]], oerwinteret oant yn 'e Kariben || net bedrige<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/arctic-herring-gull-larus-smithsonianus ''Larus smithsonianus'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Mew Gull RWD1.jpg|120px]] || ''Larus brachyrhynchus''|| [[Amerikaanske ûnwaarsfûgel]] || Noardwestlik Noard-Amearika || ûnbekend<ref>[https://birdsoftheworld.org/bow/species/mewgul2/cur/introduction#:~:text=The%20Short%2Dbilled%20Gull%20is,known%20as%20the%20Mew%20Gull ''Larus brachyrhynchus'' op ''Birds of the World'']</ref> |- |[[Ofbyld:Larus atlanticus1.jpg|120px]] || ''Larus atlanticus''|| [[Argentynske miuw]] || [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske]] kust fan súdlike [[Brazylje]], [[Oerûguay]], noardlik [[Argentynje]] || hast bedrige<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-tailed-gull-larus-atlanticus ''Larus atlanticus'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Armenian gull near Sevanavank, side view.jpg|120px]] || ''Larus armenicus''|| [[Armeenske miuw]] || Briedt yn [[Georgje]], [[Turkije]], [[Armeenje]] en westlik [[Iran]], oerwinteret yn Turkije, [[Libanon]] en [[Israel]] || net bedrige<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/armenian-gull-larus-armenicus ''Larus armenicus'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Glaucous-winged gull (Larus glaucescens) 2018 5.jpg|120px]] || ''Larus glaucescens'' || [[Beringmiuw]] || [[Pasifyske Oseaan|Pasifyske]] kusten fan Ruslân en Alaska oant Washington, oerwinteret oant Japan en Meksiko || net bedrige<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/glaucous-winged-gull-larus-glaucescens ''Larus glaucescens'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:GULL, VEGA (9-5-08) Gambell, Ak -03 (2844589388).jpg|120px]] || ''Larus vegae''|| [[Eastsibearyske miuw]] || Noardeastlik [[Sibearje]], oewinteret yn [[Japan]], [[Koreaansk Skiereilân|Koreä]], eastlik [[Sina]] en [[Taiwan]] || ûnbekend<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/european-herring-gull-larus-argentatus ''Larus vegae'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Yellow-legged gull in Rome, Italy 2.jpg|120px]] || ''Larus michahellis''|| [[gielpoatmiuw]] || Briedt yn kustkriten fan 'e Middellânske See, oerwinteret yn grutte dielen fan Europa en it westlik [[Middellânske See]]gebiet || net bedrige<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-legged-gull-larus-michahellis ''Larus michahellis'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Larus pacificus - Derwent River Estuary.jpg|120px]] || ''Larus pacificus''|| [[grousnaffelmiuw]] || [[Austraalje]] || net bedrige<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pacific-gull-larus-pacificus ''Larus pacificus'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Great Black-backed Gull Larus marinus.jpg|120px]] || ''Larus marinus''|| [[grutte sjouwerman]] || kusten fan 'e noardlike Atlantyske Oseaan en de [[Noardsee]] || net bedrige<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-black-backed-gull-larus-marinus ''Larus marinus'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Larus crassirostris 402344492.jpg|120px]] || ''Larus crassirostris''|| [[Japanske miuw]] || kusten fan East-[[Aazje]] oant westlik [[Alaska]] || net bedrige<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-tailed-gull-larus-crassirostris ''Larus crassirostris'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Larus heermanni 462606470.jpg|120px]] || ''Larus heermanni''|| [[jiskemiuw]] || kustkriten West-[[Meksiko]] en [[Kalifornje]] || hast bedrige<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-tailed-gull-larus-heermanni ''Larus heermanni'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Larus occidentalis (Western Gull), Point Lobos, CA, US - May 2013.jpg|120px]] || ''Larus occidentalis''|| [[Kalifornyske miuw]] || Kustkriten [[Stille Oseaan]] fan [[Britsk-Kolumbia]], de Feriene Steaten, Meksiko || net bedrige<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/western-gull-larus-occidentalis ''Larus occidentalis'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Ooseguro-kamome.jpg|120px]] || ''Larus schistisagus'' || [[Kamtsjatkamiuw]] || Noardeastlike kusten fan Aazje, oerwinteret nei it suden ta oant eastlik Sina || net bedrige<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/slaty-backed-gull-larus-schistisagus ''Larus schistisagus'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Kelp gull (Larus dominicanus dominicanus) South Bruny.jpg|120px]] || ''Larus dominicanus''|| [[kelpmiuw]] || Kustkriten Súd-Amerika, [[Afrika]] en Austraalje || net bedrige<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/kelp-gull-larus-dominicanus ''Larus dominicanus'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Larus-glaucoides-002.jpg|120px]] || ''Larus glaucoides'' || [[lytse iismiuw]] || Arktyske regio's fan Kanada en [[Grienlân]], oerwinteret yn 'e noardlike Atlantyske Oseaan || net bedrige<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/iceland-gull-larus-glaucoides ''Larus glaucoides'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Larus fuscus - Bremerhaven 01.jpg|120px]] || ''Larus fuscus''|| [[lytse sjouwerman]] || Briedt yn Noard-Europa en West-Sibearje, oerwinteret yn kustgebieten fan 'e [[Alde Wrâld]] || net bedrige<ref>[https://datazone.birdlife.org/search?search=Larus%20fuscus ''Larus fuscus'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Larus livens 2910976.jpg|120px]] || ''Larus livens''|| [[Meksikaanske miuw]] || [[Golf fan Kalifornje]] yn Meksiko || net bedrige<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ring-billed-gull-larus-livens ''Larus livens'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Glaucous gull (Larus hyperboreus) with offspring, Liefdefjord, Svalbard.jpg|120px]] || ''Larus hyperboreus'' || [[grutte iismiuw]] || Arktyske kusten, oerwinteret yn 'e Noardatlantyske- en Noardpasifyske kust oant de Britske eilannen en de [[Grutte Marren]] || net bedrige<ref>[https://birdsoftheworld.org/bow/species/glagul/cur/introductionn ''Larus hyperboreus'' op ''Birds of the World'']</ref> |- |[[Ofbyld:Восточносибирская чайка - Larus vegae mongolicus.jpg|120px]] || ''Larus mongolicus'' || [[Mongoalske miuw]] || [[Mongoalje]], Súdeastlik Ruslân, oewinteret yn Japan, Koreä, dielen fan Sina en Taiwan || net bedrige<ref>[https://birdsoftheworld.org/bow/species/casgul4/cur/introduction ''Larus mongolicus'' op ''Birds of the World'']</ref> |- |[[Ofbyld:Larus belcheri.jpg|120px]] || ''Larus belcheri''|| [[Perûviaanske miuw]] || [[Stille Oseaan|Pasifyske]] kust tusken [[Ekwador]] oant [[Sily]] || net bedrige<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/belchers-gull-larus-belcheri ''Larus belcheri'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Larus cachinnans PKCS 2015-08-06 Amble, Northumberland 2.jpg|120px]] || ''Larus cachinnans''|| [[Pontyske miuw]] || Sintraal-Aazje en dielen East-Europa, oerwinteret oant West-Europa en kustkriten [[Arabysk Skiereilân]] || net bedrige<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/caspian-gull-larus-cachinnans ''Larus cachinnans'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:CaliforniaGull.jpg|120px]] || ''Larus californicus'' || [[prêrjemiuw]] || westen fan Kanada, Feriene Steaten, Meksiko || net bedrige<ref>[https://datazone.birdlife.org/search?search=Larus%20californicus ''Larus californicus'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Larus-delawarensis-021.jpg|120px]] || ''Larus delawarensis''|| [[ringbekmiuw]] || [[Kanada]] en it noarden fan 'e [[Feriene Steaten]], oerwinteret nei it suden oant de [[Kariben]] || net bedrige<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ring-billed-gull-larus-delawarensis ''Larus delawarensis'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:European herring gull (Larus argentatus). Saint-Malo, France.jpg|120px]] || ''Larus argentatus'' || (Europeeske) [[sulvermiuw]] || kustkriten Noard- en West-Europa || net bedrige<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/european-herring-gull-larus-argentatus ''Larus argentatus'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Larus canus winter plumage.jpg|120px]] || ''Larus canus''|| [[ûnwaarsfûgel]] || [[Europa]] en Aazje || net bedrige<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/mew-gull-larus-canus ''Larus canus'' op ''BirdLife'']</ref> |} {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist|3}} {{reflist}} ---- {{Commonscat|Larus}} }} {{DEFAULTSORT:miuw}} [[Kategory:Miuw| ]] [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Seefûgel]] guep5oeq61o14l9sr0n6d713m35ar3b 0 192552 1232760 1232651 2026-06-22T20:29:40Z SencBorz 50363 mear ynformaasje tafoege 1232760 wikitext text/x-wiki {{Wrâldkampioenskip rugby | namme = Wrâldkampioenskip rugby 2023 | gastlân = {{FRAf}} | kampioen = {{RSAru}} <small>(4e titel)</small> | twadde plak = {{NZLru}} | tredde plak = {{ENGru}} | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | datum = 8 septimber – 28 oktober | tiims = 20 | stadions = 9 | wedstriden = 48 | besikers = 2.437.208 <small>(50.775 de wedstriid)</small> | try's skoard = 325 <small>(6,8 de wedstriid)</small> | topskoarder(s) = {{flagge GB-ENG}} [[Owen Farrell]] (75) | foarige = [[Wrâldkampioenskip rugby 2019|2019]] | folgjende = [[Wrâldkampioenskip rugby 2027|2027]] }} It '''Wrâldkampioenskip rugby 2023''' waard fan 8 septimber oant en mei 28 oktober 2023 yn [[Frankryk]] holden. It wie de 10e edysje fan it [[Wrâldkampioenskip rugby]]. [[Súd-Afrikaansk rugbyteam|Súd-Afrika]] wûn syn 4e titel nei in spannende finale tsjin [[Nijseelânsk rugbyteam|Nij-Seelân]]. == Kwalifisearre teams == Sûnt [[Wrâldkampioenskip rugby 1999|1999]] koene 20 teams harren kwalifisearje foar it WK. [[Sileensk rugbyteam|Sily]] makke yn dizze edysje syn debút op in wrâldkampioenskip. {| |- style="text-align:left" !style="width:10em"|Aazje !style="width:10em"|Afrika !style="width:10em"|Jeropa !style="width:10em"|Oseaanje !style="width:10em"|Súd-Amearika |- style="vertical-align:top" | * {{JPNru}} | * {{RSAru}} * {{NAMru}} | * {{FRAru}} * {{ENGru}} * {{IRLru}} * {{ITAru}} * {{SCOru}} * {{WALru}} * {{GEOru}} * {{ROMru}} * {{PORru}} | * {{AUSru}} * {{FIJru}} * {{NZLru}} * {{SAMru}} * {{TGAru}} | * {{ARGru}} * {{URUru}} * {{CHIru}} |} == Knock-outfase == {{Wedstrydskema lêste 8 | RD1 = kwartfinale | RD3 = heale finale | RD4 = finale | RD5 = tredde plak | RD1-header-01 = hello | RD1-team01 = {{WALru}} | RD1-score01 =17 | RD1-team02 = '''{{ARGru}}''' | RD1-score02 ='''29''' | RD1-header-02 = | RD1-team03 = {{IRLru}} | RD1-score03 = 24 | RD1-team04 = '''{{NZLru}}''' | RD1-score04 = '''28''' | RD1-header-03 = | RD1-team05 = '''{{ENGru}}''' | RD1-score05 = '''30''' | RD1-team06 = {{FIJru}} | RD1-score06 = 24 | RD1-header-04 = | RD1-team07 = {{FRAru}} | RD1-score07 = 28 | RD1-team08 = {{RSAru}} | RD1-score08 = '''29''' | RD2-header-01 = | RD2-team01 = {{ARGru}} | RD2-score01 = 6 | RD2-team02 = '''{{NZLru}}''' | RD2-score02 = '''44''' | RD2-header-02 = | RD2-team03 = {{ENGru}} | RD2-score03 = 15 | RD2-team04 = '''{{RSAru}}''' | RD2-score04 = '''16''' | RD3-header-01 = | RD3-team01 = {{NZLru}} | RD3-score01 = 11 | RD3-team02 = '''{{RSAru}}''' | RD3-score02 = '''12''' | RD3-header-02 = | RD3-team03 = {{ARGru}} | RD3-score03 = 23 | RD3-team04 = '''{{ENGru}}''' | RD3-score04 = '''26''' }} == Keppelings om utens == * [https://www.rugbyworldcup.com/2027/en/past-tournaments/2023 Offisjele webside (Ingelsk)] {{DEFAULTSORT:Wraldkampioenskip rugby 2023}} [[Kategory:Skiednis fan Frankryk]] [[Kategory:Wrâldkampioenskip rugby]] [[Kategory:Barren yn 2023]] 0kepb3n8cr835aph6lx6vb5n1ps6sln 0 192618 1232765 1232703 2026-06-22T22:49:30Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1232765 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readpoatkob |Ofbyld = [[Ofbyld:Banded Red-legged kittiwake and chick on nest (31933981326).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[winterkobben]] (''Rissa'') |Wittenskiplike namme= Rissa brevirostris |Beskriuwer, jier= [[Carl Friedrich Bruch|Bruch]], 1853 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Mapa Rissa brevirostris.png|center|250px]] }} De '''readpoatkob''' (''Rissa brevirostris'') is in lokaal foarkommende [[seefûgel]], dy't allinnich yn en om de [[Beringstrjitte]] hinne foarkomt. == Skaaimerken == De soarte is tige nau besibbe oan 'e [[winterkob]] (''Rissa tridactyla'') en is lykas dy fûgel in lytse kob mei koarte poaten en lange grize wjukken, wêrfan't de wjukpunten swart binne. De readpoatkob is lykwols wat lytser (35–39 sintimeter yn lichemslingte) en hat in gruttere, rûnere holle en in koartere snaffel. It meast karakteristyk binne de reade poaten, wylst de winterkob swarte poaten hat. Fierder is de boppekant fan 'e wjuk donkerder by in folwoeksen fûgel en mist syn wjuk it trijekleurige effekt dat de blekere hânpinnen fan 'e winterkob jouwe. De ûnderkant fan 'e wjuk is griis. Juvenilen ha yn ferliking mei dy fan 'e winterkob gjin swarte bân op 'e sturt en misse de W-markearings oer de wjukken. Hy liket sadwaande mear op 'e folwoeksen fûgel. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ferskillen readpoatkob mei winterkob</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Red-legged Kittiwake, Saint Paul Island, Alaska 2.jpg|Readpoatkob. Dreizehenmöwe im Flug.jpg|Winterkob. </gallery> </div> == Fersprieding == Hast de hiele wrâldpopulaasje briedt op eilannen yn 'e Beringstrjitte, op 'e [[Pribilofeilannen]], de Bogoslofeilannen en de Buldir-eilannen yn 'e [[Feriene Steaten]], en de [[Kommandeurseilannen]] yn [[Ruslân]]. Lytsere koloanjes binne yn 'e jierren 1990 en 2000 ek op 'e [[Aleoeten]] en de eilannen Unalga, Koniuji, Amak en Chagulak fûn. De fûgel oerwinteret yn 'e noardlike [[Stille Oseaan]]. == Ekology == Readpoatkobben briede yn koloanjes op klifrichels, meastal hegere kliffen en smellere richels as de winterkob. Yn april arrivearje de fûgels yn harren briedkoloanjes en yn septimber ferlitte se dy wer. De soarte foerazjearret foaral nachts op iepen see nei fisk, inketfisk en oare wringeleazen. == Status == De readpoatkob hat foar sa'n beheind ferspriedingsgebiet in relatyf grutte wrâldpopulaasje. Oant koartlyn is de soarte relatyf sterk yn oantal ôfnommen. Dêrfandinne klassifisearret de [[IUCN]] de fûgel as kwetsber (''Vulnerable''). Dizze ôfname liket lykwols te stabilisearjen. De wrâldpopulaasje waard yn 2017 op krapoan 100.000 oant 500.000 folwoeksen eksimplaren rûsd, wêrfan’t nei alle gedachten mear as trijefearn op 'e Pribilof-eilannen briedt. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-legged-kittiwake-rissa-brevirostris BirdLife, oproppen 22 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/relkit?siteLanguage=nl eBird, oproppen 22 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/relkit/cur/introduction Birds of the World, oproppen 22 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Rissa brevirostris}} }} {{DEFAULTSORT:Readpoatkob}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Winterkob]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Beringsee]] 04uglwltagign7bltumqbvesv79eogu 0 192620 1232767 1232709 2026-06-22T22:53:26Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1232767 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rôze miuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Rhodostethia rosea, Shiretoko, Japan.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[rôze miuwen]] (''Rhodostethia'') |Wittenskiplike namme= Rhodostethia rosea |Beskriuwer, jier= [[William MacGillivray|MacGillivray]], 1849 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Rhodostethia rosea map.svg|center|250px]] {{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#5F8DD3}} net-briedfûgel }} De [[rôze miuw]] (''Rhodostethia rosea'') is in lytse [[seefûgel]] dy't yn it [[Arktis|Arktysk gebiet]] briedt. De soarte is nau besibbe oan 'e [[lytse miuw]]. De [[IUCN]] kategorisearret de [[Soarte (taksonomy)|soarte]] as net bedrige (''Least Concern''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Ross's Gull, adult summer, Røst, Nordland, Norway 1.jpg|thumb|left|Roze miuw yn Noarwegen.]] Simmerdeis binne folwoeksen rôze miuwen griis oan 'e boppekant en wyt op 'e búk. Hy is rôze op it boarst en hat in swarte halsring. Winterdeis is er witer op it boarst en ûntbrekt de swarte halsring, wêrfan't dan allinnich noch in swarte plak efter it each oerbliuwt. It duorret twa jier foardat in jonge miuw it folwoeksen fearreklaad ûntwikkelet. == Systematyk == De rôze miuw wurdt ornaris as iennichste soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Rhodostethia'' yndield. Genetysk ûndersyk hat útwiisd dat it de sustersoarte is fan 'e lytse kob (''Hydrocoloeus minutus'', foarhinne ''Larus minutus''). Pons et al. (2005) stelden foar dat dizze en de lytse kob itselde skaai diele soene, wêrby't ''Hydrocoloeus'' prioriteit hat. Alle taksonomyske autoriteiten hawwe lykwols keazen om de rôze miuw yn ''Rhodostethia'' te hâlden om it eigen karakter fan 'e soarte te markearjen. De rôze miuw wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, wat betsjut dat er net yn [[ûndersoarte]]n ferdield wurdt. == Fersprieding == De rôze miuw briedt yn 'e arktyske regio's, mar de krekte briedgebieten binne net folslein bekend. It wichtichste briedgebiet leit yn arktysk [[Ruslân]], yn noardeastlik [[Sibearje]], tusken de rivieren de [[Jana (rivier)|Jana]] en de [[Kolyma (rivier)|Kolyma]]. In lytse populaasje briedt ek op [[Grienlân]] en yn noardlik arktysk [[Kanada]]. Hy komt yn 'e briedtiid ek foar yn noardlik [[Japan]] en [[Sina]], mar dêr giet it foaral om net-folwoeksen eksimplaren. [[Ofbyld:Ross's Gull, first-winter, Nieuwpoort, Belgium 174805564.jpg|thumb|left|Rôze miuw as dwaalgast yn [[Belgje]].]] Yn 'e hjerst migrearret er oer koarte ôfstannen nei it suden. De measte eksimplaren fan 'e populaasje bliuwe op noardlike breedtegraden en oerwinterje op it oerflak fan it pakiis. In pear fûgels berikke as [[dwaalgast]] gebieten mei in tuskenbeide klimaat, lykas noardwestlik Europa. Ek yn Nederlân wurdt de fûgel út en troch as dwaalgast waarnommen. Guon eksimplaren trekke folle fierder nei it suden, mar sokke migraasjes binne tige seldsum. == Ekology == De rôze miuw briedt yn tige losse koloanjes mei oare fûgelsoarten. It nêst bestiet út in kûltsje fuort op 'e grûn. It wyfke leit twa oant trije aaien, dy't troch beide âlders yn 21–23 dagen útbret wurde. De pearkes libje [[Monogamy|monogaam]]. De soarte libbet yn it briedgebiet foaral fan ynsekten, wylst er op 'e trek en winterdeis benammen libbet fan plankton, kreefteftigen en oare lytse wringeleazen oan it wetteroerflak, oanfolle mei lytse fisk. == Status == De wrâldpopulaasje wurdt op 15.000 oant 70.000 folwoeksen fûgels rûsd. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as net bedrige (''Least Concern''). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rosss-gull-rhodostethia-rosea BirdLife, oproppen 22 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/rosgul?siteLanguage=nl eBird, oproppen 22 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rosgul/cur/introduction Birds of the World, oproppen 22 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Rhodostethia rosea}} }} {{DEFAULTSORT:Roze miuw}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Rôze miuw]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Iissee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Beringsee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] boco5pyjp24smp8nuprvvffzk5esub4 0 192625 1232768 1232723 2026-06-22T22:55:41Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1232768 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = dolfynmiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Dolphin gull (Leucophaeus scoresbii) Chiloe.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[griiswite kobben]] (''Leucophaeus'') |Wittenskiplike namme= Leucophaeus scoresbii |Beskriuwer, jier= [[Thomas Stewart Traill|Traill]], 1823 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Leucophaeus scoresbii map.svg|center|250px]]<small><br>{{Color box|#8d5fd3}} [[stânfûgel]]<br>{{Color box|#5f8dd3}} net-briedfûgel</small> }} De '''dolfynmiuw''' (''Leucophaeus scoresbii'') is in miuwesoarte dy't lânseigen is yn súdlik [[Sily]], [[Argentynje]] en op 'e [[Falklâneilannen]]. It is in kustfûgel dy't libbet op rotseftige, dridzige en sânige kusten en wurdt faak yn 'e omkriten fan koloanjes fan oare seefûgels waarnommen. De moderne wittenskiplike namme ''Leucophaeus scoresbii'' ferwiist nei de [[Ingelân|Ingelske]] ûntdekkingsreizger [[William Scoresby]] (1789–1857). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Dolphin gull deesembocadura rio olivia DSC 3492-topaz-rawdenoise.jpg|thumb|left|Folwoeksen fûgel mei juvenyl.]] Dolfynmiuwen hawwe griiseftige fearren, wêrby't de fearren op de wjukken in donkerder tint hawwe. Dolfynmiuwen hawwe in fariëarre dieet en frette fan alles, fariëarjend fan moksels oant kadavers. Se ha in opfallende reade snaffel, reade poaten en in reade eachring. == Fersprieding == De dolfynmiuw komt foar oan 'e kusten fan [[Sily]], [[Argentynje]] en de [[Falklâneilannen]]. As [[dwaalgast]] wurdt er ek op [[Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen]] waarnommen. Hy libbet op rotseftige kusten en yn 'e omkriten fan oare koloanjes fan seefûgels, slachthuzen, rioelútgongen en boerelân. Hy wurdt behannele as [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat hy net yn ûndersoarten ferdield is. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Seeloewen beagle 3.jpg|thumb|left|Dolfynmiuwen tusken seeliuwen.]] De dolfynmiuw is in [[ies]]seter en opportunistyske rôver. Hy yt kadavers, ôfeart, fûgelaaien, nêstpiken, wringeleazen út de see en oar natuerlik iten. As minsken briedende seefûgels fersteure, makket de dolfynmiuw gebrûk fan 'e ôfwêzigens fan 'e folwoeksen fûgels om harren ferlitten nêsten te plonderjen. It is ûndersocht dat it warren fan minsken út gebieten dêr't [[ielgoesfûgels]] briede, it briedsúkses fan dy ielgoesfûgels fergruttet. Dolfynmiuwen hâlde harren graach op by seesûchdieren om te profitearjen fan deade fisken, neiberte en ekskreminten, wat tige oantreklik is foar de fûgel. == Fuortplanting == Dolfynmiuwen briede yn lytse koloanjes fan oant 200 pearkes, meastentiids op lege kliffen, sân- of grintstrannen, útstekkende rotsen of yn sompige dellingen. Yn desimber wurde twa oant trije aaien lein en de jongen fleane yn maart út. De âldere jongen sammelje har yn gruttere groepen. == Status == De dolfynmiuw wurdt troch de [[IUCN]] klassifisearre as net bedrige (''Least Concern''). Dat komt om't de soarte in tige grut ferspriedingsgebiet hat, in stabile populaasje hat en in yn 2009 rûsde totale populaasje fan 10.000 oant 28.000 eksimplaren. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/dolphin-gull-larus-scoresbii BirdLife, oproppen 22 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/dolgul2 eBird, oproppen 22 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/dolgul2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 22 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Leucophaeus scoresbii}} }} {{DEFAULTSORT:Dolfinmiuw}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Griiswite kob]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdlike Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] msr6c7onyyw80lkex69ro4y78rbcjov 0 192627 1232725 2026-06-22T12:04:18Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = skiere miuw |Ofbyld = [[Ofbyld:GrayGull.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[griiswite kobben]] (''Leucophaeus'') |Wittenskiplike namme= Leucophaeus modestus |Beskriuwer, jier= George Robert Gr..." 1232725 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = skiere miuw |Ofbyld = [[Ofbyld:GrayGull.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[griiswite kobben]] (''Leucophaeus'') |Wittenskiplike namme= Leucophaeus modestus |Beskriuwer, jier= [[George Robert Gray|Gray]], 1843 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Leucophaeus modestus map.svg|center|250px]]<small><br>{{Color box|#ff6600}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#5f8dd3}} net-briedfûgel</small> }} De '''skiere miuw''' (''Leucophaeus modestus'') is in middelgrutte miuw dy't lânseigen is yn [[Súd-Amearika]]. Ungewoan foar miuwen briedt dizze soarte yn it binnenlân yn 'e tige drûge [[Atacama]]woastyn yn noardlik [[Sily]], alhoewol't er as net-briedende fûgel ek oan in grut part fan 'e [[Pasifyske Oseaan|Pasifyske kust]] fan [[Súd-Amearika]] oanwêzich is. == Beskriuwing == It fearrekleed fan 'e skaaien fan 'e skiere miuw binne allyk. Folwoeksen eksimplaren wurde likernôch 45 sm lang en weagje sa'n 360 oant 400 gram. De kop is yn é briedtiid wyt en bûten de briedtiid brúngriis. It lichem en de wjukken binne griis, wêrby't de rêchkant wat donkerder is as de búk. De flechtfearren binne swart en de binnenste pinnen en de sekundêre flechtfearren hawwe wite punten, dy't yn 'e flecht te sjen binne. De sturt hat in swarte bân mei in wite râne oan 'e efterkant. De poaten en de snaffel binne swart en de iris is brún. De rop is ferlykber mei dy fan 'e [[skattermiuw]] (''Leucophaeus atricilla''). <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden swellesturtmiuwen</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Gaviota garuma (Leucophaeus modestus). Parque nacional Pan de Azúcar. Región de Atacama. Chile (cropped).jpg|Briedkleed. Grey Gull gaviota garuma (48338232496).jpg|Winterkleed. </gallery> </div> == Fersprieding == De skiere miuw briedt yn it binnenlân yn 'e Atacamawoastyn yn noardlik Sily. Bûten de briedtiid omfiemet it ferspriedingsgebiet de kustkriten fan [[Kosta Rika]], [[Kolombia]], [[Ekwador]], [[Perû]] en Sily en hy is ek waarnommen op 'e [[Falklâneilannen]], [[Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen]]. Hy is in [[dwaalgast]] yn [[Panama]] en [Floarida]]. == Hâlden en dragen == === Brieden === Jierrenlang wie it in riedsel wêr't dizze fûgel briedt, om't der gjin kustkoloanjes fûn waarden. Yn 1945 waard ûntdutsen dat de fûgel yn 'e Atacamawoastyn briedt yn it binnenlân fan Sily. Dizze hjitte en drûge omjouwing hat mar in pear rôfdieren en is mooglik relatyf feilich foar de briedende miuwen. De lokaasje dy't foar it nêst keazen wurdt, in kûltsje yn it sân en faak tichtby rotsen, is in gebiet sûnder wetter en sa'n 35 oant 100 km ynlânsk. Sadree't de aaien útkomme, fleane de âlders om bar nei de see om iten en wetter foar harren neiteam te heljen. De luchtfochtigens, de wyn en temperatueren wikselje deis tige sterk en de miuw moat by it brieden ferskate termo-regulearjende meganismen brûke om syn lichemstemperatuer en dy fan syn aaien en jongen binnen akseptabele grinzen te hâlden. Op it hjitst fan 'e dei stiet de âlderfûgel boppe syn nêst om te foarkommen dat de aaien of jongen tige hjit reitsje. Syn wichtichste rôfdier is de [[kalkoengier]] (''Cathartes aura'') en as er bedrige wurdt, ferlit de briedende âlder it nêst somtiden tydlik. As soks bart, moatte de aaien tige tichte skalen ha om tefoaren te kommen dat de aaien tefolle focht troch ferdamping ferlieze. It wetterferlies troch ferdamping by de aaien is likernôch in tredde fan dat fan 'e [[jiskemiuw]] (''Larus heermanni''), in oare soarte dy't yn 'e woastyn briedt. === Iten === De fûgel foerazjearret op 'e sânstrannen en modderflakten fan 'e westlike kusten fan Súd-Amearika, dêr't er mei syn snaffel yn it sedimint siket nei ynvertebraten as proai, benammen krabben. Hy yt ek fisk en wjirms en siket nei ôfeart. Somtiden folget er ek fiskersboaten. == Status == De skiere miuw hat in beheind briedgebiet yn it binnenlân en in beheind wintergebiet oan 'e kusten fan Ekwador, Perû en Sily. De populaasjetrend wurdt as delgeand beskôge. Lykwols is de totale populaasje grut genôch om de skiere miuw te klassifisearjen as net bedrige (''Least Concern'') ynstee fan him yn in mear bedrige kategory op te nimmen. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-gull-larus-modestus BirdLife, oproppen 22 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/grygul?siteLanguage=nl eBird, oproppen 22 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/grygul/cur/introduction Birds of the World, oproppen 22 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Leucophaeus modestus}} }} {{DEFAULTSORT:Skiere miuw}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Griiswite kob]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] 3wkcdb378et6dsiyyish5yi5x3muyo7 1232742 1232725 2026-06-22T15:56:42Z Drewes 2754 oare beskriuwer 1232742 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = skiere miuw |Ofbyld = [[Ofbyld:GrayGull.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[griiswite kobben]] (''Leucophaeus'') |Wittenskiplike namme= Leucophaeus modestus |Beskriuwer, jier= [[Johann Jakob von Tschudi|Tschudi]], 1843 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Leucophaeus modestus map.svg|center|250px]]<small><br>{{Color box|#ff6600}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#5f8dd3}} net-briedfûgel</small> }} De '''skiere miuw''' (''Leucophaeus modestus'') is in middelgrutte miuw dy't lânseigen is yn [[Súd-Amearika]]. Ungewoan foar miuwen briedt dizze soarte yn it binnenlân yn 'e tige drûge [[Atacama]]woastyn yn noardlik [[Sily]], alhoewol't er as net-briedende fûgel ek oan in grut part fan 'e [[Pasifyske Oseaan|Pasifyske kust]] fan [[Súd-Amearika]] oanwêzich is. == Beskriuwing == It fearrekleed fan 'e skaaien fan 'e skiere miuw binne allyk. Folwoeksen eksimplaren wurde likernôch 45 sm lang en weagje sa'n 360 oant 400 gram. De kop is yn é briedtiid wyt en bûten de briedtiid brúngriis. It lichem en de wjukken binne griis, wêrby't de rêchkant wat donkerder is as de búk. De flechtfearren binne swart en de binnenste pinnen en de sekundêre flechtfearren hawwe wite punten, dy't yn 'e flecht te sjen binne. De sturt hat in swarte bân mei in wite râne oan 'e efterkant. De poaten en de snaffel binne swart en de iris is brún. De rop is ferlykber mei dy fan 'e [[skattermiuw]] (''Leucophaeus atricilla''). <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden swellesturtmiuwen</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Gaviota garuma (Leucophaeus modestus). Parque nacional Pan de Azúcar. Región de Atacama. Chile (cropped).jpg|Briedkleed. Grey Gull gaviota garuma (48338232496).jpg|Winterkleed. </gallery> </div> == Fersprieding == De skiere miuw briedt yn it binnenlân yn 'e Atacamawoastyn yn noardlik Sily. Bûten de briedtiid omfiemet it ferspriedingsgebiet de kustkriten fan [[Kosta Rika]], [[Kolombia]], [[Ekwador]], [[Perû]] en Sily en hy is ek waarnommen op 'e [[Falklâneilannen]], [[Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen]]. Hy is in [[dwaalgast]] yn [[Panama]] en [Floarida]]. == Hâlden en dragen == === Brieden === Jierrenlang wie it in riedsel wêr't dizze fûgel briedt, om't der gjin kustkoloanjes fûn waarden. Yn 1945 waard ûntdutsen dat de fûgel yn 'e Atacamawoastyn briedt yn it binnenlân fan Sily. Dizze hjitte en drûge omjouwing hat mar in pear rôfdieren en is mooglik relatyf feilich foar de briedende miuwen. De lokaasje dy't foar it nêst keazen wurdt, in kûltsje yn it sân en faak tichtby rotsen, is in gebiet sûnder wetter en sa'n 35 oant 100 km ynlânsk. Sadree't de aaien útkomme, fleane de âlders om bar nei de see om iten en wetter foar harren neiteam te heljen. De luchtfochtigens, de wyn en temperatueren wikselje deis tige sterk en de miuw moat by it brieden ferskate termo-regulearjende meganismen brûke om syn lichemstemperatuer en dy fan syn aaien en jongen binnen akseptabele grinzen te hâlden. Op it hjitst fan 'e dei stiet de âlderfûgel boppe syn nêst om te foarkommen dat de aaien of jongen tige hjit reitsje. Syn wichtichste rôfdier is de [[kalkoengier]] (''Cathartes aura'') en as er bedrige wurdt, ferlit de briedende âlder it nêst somtiden tydlik. As soks bart, moatte de aaien tige tichte skalen ha om tefoaren te kommen dat de aaien tefolle focht troch ferdamping ferlieze. It wetterferlies troch ferdamping by de aaien is likernôch in tredde fan dat fan 'e [[jiskemiuw]] (''Larus heermanni''), in oare soarte dy't yn 'e woastyn briedt. === Iten === De fûgel foerazjearret op 'e sânstrannen en modderflakten fan 'e westlike kusten fan Súd-Amearika, dêr't er mei syn snaffel yn it sedimint siket nei ynvertebraten as proai, benammen krabben. Hy yt ek fisk en wjirms en siket nei ôfeart. Somtiden folget er ek fiskersboaten. == Status == De skiere miuw hat in beheind briedgebiet yn it binnenlân en in beheind wintergebiet oan 'e kusten fan Ekwador, Perû en Sily. De populaasjetrend wurdt as delgeand beskôge. Lykwols is de totale populaasje grut genôch om de skiere miuw te klassifisearjen as net bedrige (''Least Concern'') ynstee fan him yn in mear bedrige kategory op te nimmen. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-gull-larus-modestus BirdLife, oproppen 22 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/grygul?siteLanguage=nl eBird, oproppen 22 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/grygul/cur/introduction Birds of the World, oproppen 22 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Leucophaeus modestus}} }} {{DEFAULTSORT:Skiere miuw}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Griiswite kob]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] eis2eldhergq8mb3okk2a6p9rhp2x8i 1232769 1232742 2026-06-22T22:57:35Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1232769 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = skiere miuw |Ofbyld = [[Ofbyld:GrayGull.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[griiswite kobben]] (''Leucophaeus'') |Wittenskiplike namme= Leucophaeus modestus |Beskriuwer, jier= [[Johann Jakob von Tschudi|Tschudi]], 1843 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Leucophaeus modestus map.svg|center|250px]]<small><br>{{Color box|#ff6600}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#5f8dd3}} net-briedfûgel</small> }} De '''skiere miuw''' (''Leucophaeus modestus'') is in middelgrutte miuw dy't lânseigen is yn [[Súd-Amearika]]. Ungewoan foar miuwen briedt dizze soarte yn it binnenlân yn 'e tige drûge [[Atacama]]woastyn yn noardlik [[Sily]], alhoewol't er as net-briedende fûgel ek oan in grut part fan 'e [[Pasifyske Oseaan|Pasifyske kust]] fan [[Súd-Amearika]] oanwêzich is. == Beskriuwing == It fearrekleed fan 'e skaaien fan 'e skiere miuw binne allyk. Folwoeksen eksimplaren wurde likernôch 45 sm lang en weagje sa'n 360 oant 400 gram. De kop is yn é briedtiid wyt en bûten de briedtiid brúngriis. It lichem en de wjukken binne griis, wêrby't de rêchkant wat donkerder is as de búk. De flechtfearren binne swart en de binnenste pinnen en de sekundêre flechtfearren hawwe wite punten, dy't yn 'e flecht te sjen binne. De sturt hat in swarte bân mei in wite râne oan 'e efterkant. De poaten en de snaffel binne swart en de iris is brún. De rop is ferlykber mei dy fan 'e [[skattermiuw]] (''Leucophaeus atricilla''). <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden swellesturtmiuwen</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Gaviota garuma (Leucophaeus modestus). Parque nacional Pan de Azúcar. Región de Atacama. Chile (cropped).jpg|Briedkleed. Grey Gull gaviota garuma (48338232496).jpg|Winterkleed. </gallery> </div> == Fersprieding == De skiere miuw briedt yn it binnenlân yn 'e [[Atakamawoastyn]] yn noardlik Sily. Bûten de briedtiid omfiemet it ferspriedingsgebiet de kustkriten fan [[Kosta Rika]], [[Kolombia]], [[Ekwador]], [[Perû]] en Sily en hy is ek waarnommen op 'e [[Falklâneilannen]], [[Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen]]. Hy is in [[dwaalgast]] yn [[Panama]] en [[Floarida]]. == Hâlden en dragen == === Brieden === Jierrenlang wie it in riedsel wêr't dizze fûgel briedt, om't der gjin kustkoloanjes fûn waarden. Yn 1945 waard ûntdutsen dat de fûgel yn 'e Atacamawoastyn briedt yn it binnenlân fan Sily. Dizze hjitte en drûge omjouwing hat mar in pear rôfdieren en is mooglik relatyf feilich foar de briedende miuwen. De lokaasje dy't foar it nêst keazen wurdt, in kûltsje yn it sân en faak tichtby rotsen, is in gebiet sûnder wetter en sa'n 35 oant 100 km ynlânsk. Sadree't de aaien útkomme, fleane de âlders om bar nei de see om iten en wetter foar harren neiteam te heljen. De luchtfochtigens, de wyn en temperatueren wikselje deis tige sterk en de miuw moat by it brieden ferskate termo-regulearjende meganismen brûke om syn lichemstemperatuer en dy fan syn aaien en jongen binnen akseptabele grinzen te hâlden. Op it hjitst fan 'e dei stiet de âlderfûgel boppe syn nêst om te foarkommen dat de aaien of jongen tige hjit reitsje. Syn wichtichste rôfdier is de [[kalkoengier]] (''Cathartes aura'') en as er bedrige wurdt, ferlit de briedende âlder it nêst somtiden tydlik. As soks bart, moatte de aaien tige tichte skalen ha om tefoaren te kommen dat de aaien tefolle focht troch ferdamping ferlieze. It wetterferlies troch ferdamping by de aaien is likernôch in tredde fan dat fan 'e [[jiskemiuw]] (''Larus heermanni''), in oare soarte dy't yn 'e woastyn briedt. === Iten === De fûgel foerazjearret op 'e sânstrannen en modderflakten fan 'e westlike kusten fan Súd-Amearika, dêr't er mei syn snaffel yn it sedimint siket nei ynvertebraten as proai, benammen krabben. Hy yt ek fisk en wjirms en siket nei ôfeart. Somtiden folget er ek fiskersboaten. == Status == De skiere miuw hat in beheind briedgebiet yn it binnenlân en in beheind wintergebiet oan 'e kusten fan Ekwador, Perû en Sily. De populaasjetrend wurdt as delgeand beskôge. Lykwols is de totale populaasje grut genôch om de skiere miuw te klassifisearjen as net bedrige (''Least Concern'') ynstee fan him yn in mear bedrige kategory op te nimmen. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-gull-larus-modestus BirdLife, oproppen 22 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/grygul?siteLanguage=nl eBird, oproppen 22 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/grygul/cur/introduction Birds of the World, oproppen 22 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Leucophaeus modestus}} }} {{DEFAULTSORT:Skiere miuw}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Griiswite kob]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Georgje en de Súd-Sandwicheilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdlike Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] ehejsifk534s4xyma2rxppza7s214qf 1232770 1232769 2026-06-22T22:57:54Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ red 1232770 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = skiere miuw |Ofbyld = [[Ofbyld:GrayGull.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[griiswite kobben]] (''Leucophaeus'') |Wittenskiplike namme= Leucophaeus modestus |Beskriuwer, jier= [[Johann Jakob von Tschudi|Tschudi]], 1843 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Leucophaeus modestus map.svg|center|250px]]<small><br>{{Color box|#ff6600}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#5f8dd3}} net-briedfûgel</small> }} De '''skiere miuw''' (''Leucophaeus modestus'') is in middelgrutte miuw dy't lânseigen is yn [[Súd-Amearika]]. Ungewoan foar miuwen briedt dizze soarte yn it binnenlân yn 'e tige drûge [[Atacama]]woastyn yn noardlik [[Sily]], alhoewol't er as net-briedende fûgel ek oan in grut part fan 'e [[Pasifyske Oseaan|Pasifyske kust]] fan [[Súd-Amearika]] oanwêzich is. == Beskriuwing == It fearrekleed fan 'e skaaien fan 'e skiere miuw binne allyk. Folwoeksen eksimplaren wurde likernôch 45 sm lang en weagje sa'n 360 oant 400 gram. De kop is yn é briedtiid wyt en bûten de briedtiid brúngriis. It lichem en de wjukken binne griis, wêrby't de rêchkant wat donkerder is as de búk. De flechtfearren binne swart en de binnenste pinnen en de sekundêre flechtfearren hawwe wite punten, dy't yn 'e flecht te sjen binne. De sturt hat in swarte bân mei in wite râne oan 'e efterkant. De poaten en de snaffel binne swart en de iris is brún. De rop is ferlykber mei dy fan 'e [[skattermiuw]] (''Leucophaeus atricilla''). <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden swellesturtmiuwen</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Gaviota garuma (Leucophaeus modestus). Parque nacional Pan de Azúcar. Región de Atacama. Chile (cropped).jpg|Briedkleed. Grey Gull gaviota garuma (48338232496).jpg|Winterkleed. </gallery> </div> == Fersprieding == De skiere miuw briedt yn it binnenlân yn 'e [[Atakamawoastyn]] yn noardlik Sily. Bûten de briedtiid omfiemet it ferspriedingsgebiet de kustkriten fan [[Kosta Rika]], [[Kolombia]], [[Ekwador]], [[Perû]] en Sily en hy is ek waarnommen op 'e [[Falklâneilannen]], [[Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen]]. Hy is in [[dwaalgast]] yn [[Panama]] en [[Floarida]]. == Hâlden en dragen == === Brieden === Jierrenlang wie it in riedsel wêr't dizze fûgel briedt, om't der gjin kustkoloanjes fûn waarden. Yn 1945 waard ûntdutsen dat de fûgel yn 'e Atacamawoastyn briedt yn it binnenlân fan Sily. Dizze hjitte en drûge omjouwing hat mar in pear rôfdieren en is mooglik relatyf feilich foar de briedende miuwen. De lokaasje dy't foar it nêst keazen wurdt, in kûltsje yn it sân en faak tichtby rotsen, is in gebiet sûnder wetter en sa'n 35 oant 100 km ynlânsk. Sadree't de aaien útkomme, fleane de âlders om bar nei de see om iten en wetter foar harren neiteam te heljen. De luchtfochtigens, de wyn en temperatueren wikselje deis tige sterk en de miuw moat by it brieden ferskate termo-regulearjende meganismen brûke om syn lichemstemperatuer en dy fan syn aaien en jongen binnen akseptabele grinzen te hâlden. Op it hjitst fan 'e dei stiet de âlderfûgel boppe syn nêst om te foarkommen dat de aaien of jongen tige hjit reitsje. Syn wichtichste rôfdier is de [[kalkoengier]] (''Cathartes aura'') en as er bedrige wurdt, ferlit de briedende âlder it nêst somtiden tydlik. As soks bart, moatte de aaien tige tichte skalen ha om tefoaren te kommen dat de aaien tefolle focht troch ferdamping ferlieze. It wetterferlies troch ferdamping by de aaien is likernôch in tredde fan dat fan 'e [[jiskemiuw]] (''Larus heermanni''), in oare soarte dy't yn 'e woastyn briedt. === Iten === De fûgel foerazjearret op 'e sânstrannen en modderflakten fan 'e westlike kusten fan Súd-Amearika, dêr't er mei syn snaffel yn it sedimint siket nei ynvertebraten as proai, benammen krabben. Hy yt ek fisk en wjirms en siket nei ôfeart. Somtiden folget er ek fiskersboaten. == Status == De skiere miuw hat in beheind briedgebiet yn it binnenlân en in beheind wintergebiet oan 'e kusten fan Ekwador, Perû en Sily. De populaasjetrend wurdt as delgeand beskôge. Lykwols is de totale populaasje grut genôch om de skiere miuw te klassifisearjen as net bedrige (''Least Concern'') ynstee fan him yn in mear bedrige kategory op te nimmen. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-gull-larus-modestus BirdLife, oproppen 22 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/grygul?siteLanguage=nl eBird, oproppen 22 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/grygul/cur/introduction Birds of the World, oproppen 22 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Leucophaeus modestus}} }} {{DEFAULTSORT:Skiere miuw}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Griiswite kob]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdlike Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] qt1kx89nx5e4rfxw5skcrjx0l06zuje 0 192628 1232726 2026-06-22T12:04:43Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Skiere miuw]] 1232726 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Skiere miuw]] fdwdupekuatgccvejhcstjjqyklweb9 14 192629 1232727 2026-06-22T12:06:10Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Commonscat|Leucophaeus}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Seefûgel]]" 1232727 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Leucophaeus}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Seefûgel]] 9vnf59fsm74aqyaajaxdfgod9ky2ca5 0 192630 1232729 2026-06-22T13:32:22Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = lavamiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Lava Gull (Galapagos) (16030843836).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[griiswite kobben]] (''Leucophaeus'') |Wittenskiplike namme= Leucophaeus fuliginosus |Beskriuwe..." 1232729 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = lavamiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Lava Gull (Galapagos) (16030843836).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[griiswite kobben]] (''Leucophaeus'') |Wittenskiplike namme= Leucophaeus fuliginosus |Beskriuwer, jier= [[John Gould|Gould]], 1841 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Larus fuliginosus map.svg|center|250px]] }} De '''lavamiuw''' (''Leucophaeus fuliginosus'') is in fûgel út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[griiswite kobben]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae''). De soarte is [[Endemisme|endemysk]] foar de [[Galapagoseilannen]]. == Taksonomy en systematyk == De soarte waard foar it earst beskreaun troch John Gould yn 1841 op basis fan in eksimplaar dat sammele wie op it eilân Santiago yn 'e Galápagos. De soarte wurdt soms yn it skaai ''Larus'' pleatst. Hy is it neist besibbe oan 'e [[skattermiuw]] en de [[lytse prêrjemiuw]] en is de seldsumste miuw fan 'e wrâld. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Lava gull pair.jpg|thumb|left|Pearke lavemiuwen.]] De lavamiuw is in ûnderskiedende miuw, 51 oant 55 sm lang en mei in gewicht fan 380 gram. It fearrekleed fan folwoeksen fûgels bestiet út in roetbrune oant swarte kop, dy't oars as oare soarten yn it skaai net ôfhinklik fan it seizoen feroaret. De wjukken binne donkergriis mei in kontrastearjende wite streek oan 'e foarkant, wêrfan't tocht wurdt dat dy in funksje hat by it pronkjen en as kamoeflaazje. It donkergrize lichem kontrastearret mei in ljochter grize búk. De boppekant fan 'e sturt is wyt en de ûnderkant is griis. De snaffel en poaten binne swart en de binnenkant fan 'e bek is skarlakenread. Hy hat wite wynbrauwen boppe en ûnder it each, mei in reade eachring. Unfolwoeksen miuwen binne oer it generaal donkerbrún. == Fersprieding == De hiele populaasje libbet op de Galapagoseilannen, dêr't er foaral op 'e eilannen Santa Cruz, Isabela, San Cristobal en Genovesa foarkomt. Earder waard de populaasje rûsd op 300–400 pearkes; dizze rûzing waard yn 2015 nei ûnderen ta bysteld nei 300-600 fûgels. Op it stuit (2026) wurdt de lavamiuw as de seldsumste miuw fan 'e wrâld beskôge. == Hâlden en dragen == === Brieden === [[Ofbyld:Lava Gull hatchling, Galápagos.jpg|thumb|left|Pyk.]] Oars as de measte miuwen dy't tichte by inoar briede en somtiden nêsten hawwe dy't inoar reitsje, binne lavamiuwen solitêre brieders; se briede komselden tichter as 100 meter by inoar wei. Se binne tige territoriaal en ferdigenje briedgebieten fan rûchwei 2000 m² (70 m diameter) tsjin soartegenoaten. De fûgel briedt op 'e grûn, faak ûnder de beskerming fan fegetaasje, en beklaait it nêst mei plantemateriaal. Der wurde twa oliifkleurige en goed kamoeflearre aaien lein, dy't 32 dagen bebret wurde. Se briede meastal ticht by rêstich wetter, faak yn 'e omkriten fan lagunes. It brieden liket opportunistysk te wêzen en is net beheind ta ien seizoen. Jonge fûgels fleane nei 55 dagen út en wurde noch ferskate wiken troch de âlders fersoarge. === Iten en foerazjearjen === Se binne [[omnivoar]]en lykas in soad miuwen en sykje meastentiids nei iten of stelle út nêsten en fan fiskers, mar se fange ek sels fisken, lytse kreefteftigen en pas útkommen hagedissen, skyldpodden en oare bisten. Se ite ek fan 'e neiberte fan seehûnen. Op Genovesa meitsje se gebrûk fan it [[Kleptoparasitisme|kleptoparasitêre gedrach]] fan 'e grutte fregatfûgel troch te profitearjen fan it mislearre besykjen fan fregatfûgels om fisken te stellen fan oare briedende seefûgels. Potinsjele rôfdieren fan 'e nêsten binne ûlen, fregatfûgels en oare lavamiuwen, lykas ek de troch minsken yntrodusearre sûchdieren. == Status en beskerming == De lavamiuw wurdt troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade List]] kategorisearre as kwetsber (''Vulnerable''), om't er yn lytse oantallen foarkomt en hoewol't de populaasje stabyl is, stiet er bleat oan tal fan bedrigings. Troch de tige lege oantallen en it beheinde ferspriedingsgebiet kin in ekstreem klimaatfenomeen, lykas in krêftige [[El Niño]], in grut part fan 'e populaasje yn ien klap útroegje. Dêrnjonken foarmje ynvasive sûchdieren en in mooglike fersteuring fan it kwetsbere eilân-ekosysteem in konstante bedriging foar it briedsukses fan dizze seldsume miuw. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/lavgul1/cur/introduction BirdLife, oproppen 19 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/sabgul eBird, oproppen 19 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/sabgul/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Leucophaeus fuliginosus}} }} {{DEFAULTSORT:Lavamiuw}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Griiswite kob]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Galapagoseilannen]] 8oz9zxgt4teyg0adsm4zwmqcc2qn1p2 1232784 1232729 2026-06-23T05:29:44Z RomkeHoekstra 10582 1232784 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = lavamiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Lava Gull (Galapagos) (16030843836).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[griiswite kobben]] (''Leucophaeus'') |Wittenskiplike namme= Leucophaeus fuliginosus |Beskriuwer, jier= [[John Gould|Gould]], 1841 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Larus fuliginosus map.svg|center|250px]] }} De '''lavamiuw''' (''Leucophaeus fuliginosus'') is in fûgel út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[griiswite kobben]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae''). De soarte is [[Endemisme|endemysk]] foar de [[Galapagoseilannen]]. == Taksonomy en systematyk == De soarte waard foar it earst beskreaun troch John Gould yn 1841 op basis fan in eksimplaar dat sammele wie op it eilân Santiago yn 'e Galápagos. De soarte wurdt soms yn it skaai ''Larus'' pleatst. Hy is it neist besibbe oan 'e [[skattermiuw]] en de [[lytse prêrjemiuw]] en is de seldsumste miuw fan 'e wrâld. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Lava gull pair.jpg|thumb|left|Pearke lavamiuwen.]] De lavamiuw is in ûnderskiedende miuw, 51 oant 55 sm lang en mei in gewicht fan 380 gram. It fearrekleed fan folwoeksen fûgels bestiet út in roetbrune oant swarte kop, dy't oars as oare soarten yn it skaai net ôfhinklik fan it seizoen feroaret. De wjukken binne donkergriis mei in kontrastearjende wite streek oan 'e foarkant, wêrfan't tocht wurdt dat dy in funksje hat by it pronkjen en as kamoeflaazje. It donkergrize lichem kontrastearret mei in ljochter grize búk. De boppekant fan 'e sturt is wyt en de ûnderkant is griis. De snaffel en poaten binne swart en de binnenkant fan 'e bek is skarlakenread. Hy hat wite wynbrauwen boppe en ûnder it each, mei in reade eachring. Unfolwoeksen miuwen binne oer it generaal donkerbrún. == Fersprieding == De hiele populaasje libbet op de Galapagoseilannen, dêr't er foaral op 'e eilannen Santa Cruz, Isabela, San Cristobal en Genovesa foarkomt. Earder waard de populaasje rûsd op 300–400 pearkes; dizze rûzing waard yn 2015 nei ûnderen ta bysteld nei 300-600 fûgels. Op it stuit (2026) wurdt de lavamiuw as de seldsumste miuw fan 'e wrâld beskôge. == Hâlden en dragen == === Brieden === [[Ofbyld:Lava Gull hatchling, Galápagos.jpg|thumb|left|Pyk.]] Oars as de measte miuwen dy't tichte by inoar briede en somtiden nêsten hawwe dy't inoar reitsje, binne lavamiuwen solitêre brieders; se briede komselden tichter as 100 meter by inoar wei. Se binne tige territoriaal en ferdigenje briedgebieten fan rûchwei 2000 m² (70 m diameter) tsjin soartegenoaten. De fûgel briedt op 'e grûn, faak ûnder de beskerming fan fegetaasje, en beklaait it nêst mei plantemateriaal. Der wurde twa oliifkleurige en goed kamoeflearre aaien lein, dy't 32 dagen bebret wurde. Se briede meastal ticht by rêstich wetter, faak yn 'e omkriten fan lagunes. It brieden liket opportunistysk te wêzen en is net beheind ta ien seizoen. Jonge fûgels fleane nei 55 dagen út en wurde noch ferskate wiken troch de âlders fersoarge. === Iten en foerazjearjen === Se binne [[omnivoar]]en lykas in soad miuwen en sykje meastentiids nei iten of stelle út nêsten en fan fiskers, mar se fange ek sels fisken, lytse kreefteftigen en pas útkommen hagedissen, skyldpodden en oare bisten. Se ite ek fan 'e neiberte fan seehûnen. Op Genovesa meitsje se gebrûk fan it [[Kleptoparasitisme|kleptoparasitêre gedrach]] fan 'e grutte fregatfûgel troch te profitearjen fan it mislearre besykjen fan fregatfûgels om fisken te stellen fan oare briedende seefûgels. Potinsjele rôfdieren fan 'e nêsten binne ûlen, fregatfûgels en oare lavamiuwen, lykas ek de troch minsken yntrodusearre sûchdieren. == Status en beskerming == De lavamiuw wurdt troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade List]] kategorisearre as kwetsber (''Vulnerable''), om't er yn lytse oantallen foarkomt en hoewol't de populaasje stabyl is, stiet er bleat oan tal fan bedrigings. Troch de tige lege oantallen en it beheinde ferspriedingsgebiet kin in ekstreem klimaatfenomeen, lykas in krêftige [[El Niño]], in grut part fan 'e populaasje yn ien klap útroegje. Dêrnjonken foarmje ynvasive sûchdieren en in mooglike fersteuring fan it kwetsbere eilân-ekosysteem in konstante bedriging foar it briedsukses fan dizze seldsume miuw. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/lavgul1/cur/introduction BirdLife, oproppen 19 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/sabgul eBird, oproppen 19 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/sabgul/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Leucophaeus fuliginosus}} }} {{DEFAULTSORT:Lavamiuw}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Griiswite kob]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Galapagoseilannen]] tlpyvjrzuzzez2wjol0l6yme6cuys5p 0 192631 1232730 2026-06-22T13:32:57Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Lavamiuw]] 1232730 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Lavamiuw]] 4qlladdcjxughifqm6y2i1yq7kpn4yq 0 192632 1232733 2026-06-22T14:54:56Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = lytse prêrjemiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Leucophaeus pipixcan, Logan, Utah 1.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[griiswite kobben]] (''Leucophaeus'') |Wittenskiplike namme= Leucophaeus pipixcan |Bes..." 1232733 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = lytse prêrjemiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Leucophaeus pipixcan, Logan, Utah 1.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[griiswite kobben]] (''Leucophaeus'') |Wittenskiplike namme= Leucophaeus pipixcan |Beskriuwer, jier= [[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1831 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Leucophaeus pipixcan map.svg|center|250px]]<small><br>{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#FFDD55}} trekfûgel<br>{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]</small> }} De '''lytse prêrjemiuw''' of '''Franklinmiuw''' (''Leucophaeus pipixcan'') is in lytse miuw. De skaainamme Leucophaeus komt út it [[Aldgryksk]]: ''leukos'' ("wyt") en ''phaios'' ("donker"). De soartnamme ''pipixcan'' is in Nahuatl-namme foar in soarte miuw. De namme Franklinmiuw waard jûn ta oantins fan 'e poalûndersiker John Franklin, dy't yn 1825 in ekspedysje late wêrby't it [[typesoarte|type-eksimplaar]] sammele waard. == Beskriuwing == [[Ofbyld:GULL, FRANKLIN'S (11-14-07) ist winter, morro bay est -1 (2059863093).jpg|thumb|left|Winterkleed.]] It simmerkleed fan 'e folwoeksen fûgel is wyt, mei neffens oare miuwen fan 'e selde grutte in rêch en wjukken dy't tige donkergriis binne. De wjukken hawwe swarte punten en efter in wite bân. De snaffel en poaten binne read. Winterdeis is de swarte kap fan 'e briedende fûgel foar it grutste part ferdwûn. Jonge fûgels lykje op 'e folwoeksenen, mar hawwe in minder ûntwikkele kap en misse de wite wjukbân. Se dogge der trije jier oer om folwoeksen te wurden. === Ofmjittings === * Lingte: 32–36 sm * Gewicht: 230–300 g * Wjukspanwiidte: 85–95 sm Hy briedt yn 'e sintrale provinsjes fan [[Kanada]] en oanbuorjende steaten fan 'e noardlike [[Feriene Steaten]]. It is in [[trekfûgel]] dy't winterdeis yn [[Argentynje]], de [[Kariben]], [[Sily]] en [[Perû]] libbet. Hoewol't de fûgel ûngewoan is oan 'e kusten fan Noard-Amearika, komt er as in seldsume [[dwaalgast]] foar yn noardwestlik [[Jeropa]], súdlik en westlik [[Afrika]], [[Austraalje]] en [[Japan]], mei in inkelde waarnimming yn [[Eilat]] ([[Israel]]) yn 2011 en in inkelde waarnimming yn [[Larnaca]] ([[Syprus]]) yn july 2006. Begjin 2017 waard de soarte ek sjoen yn súdlik [[Roemeenje]]. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Franklin's Gull, Calgary 08.jpg|thumb|left|Lytse prêrjemiuwen.]] Se binne [[omnivoar]]en, lykas de measte miuwen; se sykje nei ôffal en ek nei lytse proaien. Yn 'e maitiid driuwe grutte groepen op rivieren, lykas de Bow River, mei de stream mei, wylst se de útkommende ynsekten fan it wetteroerflak pikke. It gedrach om in stik rivier ôf te driuwen wurdt hieltyd wer op 'e nij dien. Yn it briedseizoen fange se ynsekten yn 'e flecht en sykje se op 'e grûn of ek yn it wetter nei ynsekten. === Brieden === De fûgels briede yn koloanjes tichteby prêrjemarren, wêrby't it nêst op 'e grûn boud wurdt, of somtiden driuwend op it wetter. De twa of trije aaien wurde yn likernôch trije wiken útbret. == Status == Dizze soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje dy't op it stuit tanimt. Dêrom is er op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] klassifisearre as net bedrige (''Least Concern''). Wetlands International rûsde de wrâldpopulaasje yn 2018 op 1.000.000 oant 1.490.000 yndividuen. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/franklins-gull-larus-pipixcan BirdLife, oproppen 22 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/fragul eBird, oproppen 22 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/fragul/cur/introduction Birds of the World, oproppen 22 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Leucophaeus pipixcan}} }} {{DEFAULTSORT:Dolfinmiuw}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Griiswite kob]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Falklâneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] 22bqvgoakgtn4t85sa4jpbhg6gdlcj0 1232771 1232733 2026-06-22T23:01:20Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1232771 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = lytse prêrjemiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Leucophaeus pipixcan, Logan, Utah 1.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[griiswite kobben]] (''Leucophaeus'') |Wittenskiplike namme= Leucophaeus pipixcan |Beskriuwer, jier= [[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1831 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Leucophaeus pipixcan map.svg|center|250px]]<small><br>{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#FFDD55}} trekfûgel<br>{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]</small> }} De '''lytse prêrjemiuw''' of '''Franklinmiuw''' (''Leucophaeus pipixcan'') is in lytse miuw. De skaainamme Leucophaeus komt út it [[Aldgryksk]]: ''leukos'' ("wyt") en ''phaios'' ("donker"). De soartnamme ''pipixcan'' is in Nahuatl-namme foar in soarte miuw. De namme Franklinmiuw waard jûn ta oantins fan 'e poalûndersiker John Franklin, dy't yn 1825 in ekspedysje late wêrby't it [[typesoarte|type-eksimplaar]] sammele waard. == Beskriuwing == [[Ofbyld:GULL, FRANKLIN'S (11-14-07) ist winter, morro bay est -1 (2059863093).jpg|thumb|left|Winterkleed.]] It simmerkleed fan 'e folwoeksen fûgel is wyt, mei neffens oare miuwen fan 'e selde grutte in rêch en wjukken dy't tige donkergriis binne. De wjukken hawwe swarte punten en efter in wite bân. De snaffel en poaten binne read. Winterdeis is de swarte kap fan 'e briedende fûgel foar it grutste part ferdwûn. Jonge fûgels lykje op 'e folwoeksenen, mar hawwe in minder ûntwikkele kap en misse de wite wjukbân. Se dogge der trije jier oer om folwoeksen te wurden. === Ofmjittings === * Lingte: 32–36 sm * Gewicht: 230–300 g * Wjukspanwiidte: 85–95 sm Hy briedt yn 'e sintrale provinsjes fan [[Kanada]] en oanbuorjende steaten fan 'e noardlike [[Feriene Steaten]]. It is in [[trekfûgel]] dy't winterdeis yn [[Argentynje]], de [[Kariben]], [[Sily]] en [[Perû]] libbet. Hoewol't de fûgel ûngewoan is oan 'e kusten fan Noard-Amearika, komt er as in seldsume [[dwaalgast]] foar yn noardwestlik [[Jeropa]], súdlik en westlik [[Afrika]], [[Austraalje]] en [[Japan]], mei in inkelde waarnimming yn [[Eilat]] ([[Israel]]) yn 2011 en in inkelde waarnimming yn [[Larnaca]] ([[Syprus]]) yn july 2006. Begjin 2017 waard de soarte ek sjoen yn súdlik [[Roemeenje]]. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Franklin's Gull, Calgary 08.jpg|thumb|left|Lytse prêrjemiuwen.]] Se binne [[omnivoar]]en, lykas de measte miuwen; se sykje nei ôffal en ek nei lytse proaien. Yn 'e maitiid driuwe grutte groepen op rivieren, lykas de Bow River, mei de stream mei, wylst se de útkommende ynsekten fan it wetteroerflak pikke. It gedrach om in stik rivier ôf te driuwen wurdt hieltyd wer op 'e nij dien. Yn it briedseizoen fange se ynsekten yn 'e flecht en sykje se op 'e grûn of ek yn it wetter nei ynsekten. === Brieden === De fûgels briede yn koloanjes tichteby prêrjemarren, wêrby't it nêst op 'e grûn boud wurdt, of somtiden driuwend op it wetter. De twa of trije aaien wurde yn likernôch trije wiken útbret. == Status == Dizze soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje dy't op it stuit tanimt. Dêrom is er op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] klassifisearre as net bedrige (''Least Concern''). Wetlands International rûsde de wrâldpopulaasje yn 2018 op 1.000.000 oant 1.490.000 yndividuen. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/franklins-gull-larus-pipixcan BirdLife, oproppen 22 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/fragul eBird, oproppen 22 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/fragul/cur/introduction Birds of the World, oproppen 22 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Leucophaeus pipixcan}} }} {{DEFAULTSORT:Litse prerjemiuw}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Griiswite kob]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] 4o522znykwr65mghvqslzzmffs5o49o 0 192633 1232734 2026-06-22T14:55:36Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Lytse prêrjemiuw]] 1232734 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Lytse prêrjemiuw]] ss3s2sar7xtvrwr0uwploldtz99v0m1 0 192634 1232735 2026-06-22T14:56:01Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Lytse prêrjemiuw]] 1232735 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Lytse prêrjemiuw]] ss3s2sar7xtvrwr0uwploldtz99v0m1 0 192635 1232737 2026-06-22T15:19:49Z Drewes 2754 wurk 1232737 wikitext text/x-wiki {{wurk}} {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = William MacGillivray.jpg | ôfbyldingstekst = William MacGillivray (± 1841) | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{GBRnasj}} | berne = [[25 jannewaris]] [[1796]] | berteplak = [[Ald Aberdeen]] | stoarn = [[4 septimber]] [[1852]] (56 jier) | stjerplak = [[Aberdeen]] | etnisiteit = {{SCOetn}} | regionale identiteit = | berop/amt = [[natuerûndersiker]], [[ornitolooch]] | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} [[Ofbyld:107 High Street, Old Aberdeen.jpg|thumb|250px|107 High Street, Old Aberdeen]] '''William MacGillivray''' ([[25 jannewaris]] [[1796]] – [[4 septimber]] [[1852]]) wie in [[Skotlân|Skotske]] [[natuerûndersiker]] en [[ornitolooch]]. == Libben en wurk == MacGillivray waard berne yn Ald Aberdeen en groeide op op it eilân [[Harris]]. Hy gie werom nei Aberdeen dêr't er medisinen studearre oan King's College, en yn 1815 ôfstudearre mei in MA. Yn Ald Aberdeen wenne er oan 107 High Street. Hy waard doe assistint-dissektor (ûntleder) yn 'e anatomylessen. Yn 1823 waard hy assistint fan Robert Jameson, de Regius Professor fan Natuerhistoarje oan 'e [[Universiteit fan Edinburgh]]. Hy wie kurator fan it museum fan it Royal College of Surgeons fan Edinburgh fan 1831 ôf, en naam ûntslach yn 1841 om Regius Professor fan Natuerhistoarje te wurden oan it Marischal College, [[Aberdeen]]. MacGillivray wie in freon fan 'e Amerikaanske fûgelekspert [[John James Audubon]], en skreau in grut part fan Audubon's'' Ornithological Biographies'' fan 1830 oant 1839. Audubon neamde MacGillivray's sjonger (''Geothlypis tolmiei'') nei him. Hy stoar op 5 septimber 1852 op Crown Street 67 yn Aberdeen, mar waard beïerdige op it New Calton Cemetery yn [[Edinburgh]]. == Wurken == Kar-út MacGillivray's wurken: *''Lives of Eminent Zoologists from Aristotle to Linnaeus'' (1830) *''A Systematic Arrangement of British Plants'' (1830) *''The Travels and Researches of Alexander von Humboldt.'' (1832) *''A History of British Quadrupeds'' (1838) *''A Manual of Botany, Comprising Vegetable Anatomy and Physiology'' (1840) *''A History of the Molluscous Animals of Aberdeen, Banff and Kincardine'' (1843) *''A Manual of British Ornithology'' (1840–1842) *''A History of British Birds, indigenous and migratory'', in five volumes (1837–1852) *''Natural History of Deeside and Braemar'' (1855), [[postúm]] publisearre *''A Hebridean Naturalist's Journal 1817-1818'' (1996), postúm *''A Walk to London'' (1998), postúm {{Commonscat}} {{Boarnen|boarnefernijing= * Sjoch [[:en:William MacGillivray]] {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Macgillivray, William}} [[Kategory:Skotsk ornitolooch]] [[Kategory:Skotsk biolooch]] [[Kategory:Persoan berne yn 1796]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1852]] ragpqp1t6ozmcb8oa0tv2ikrfjeb5ak 1232740 1232737 2026-06-22T15:46:47Z Drewes 2754 1232740 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = William MacGillivray.jpg | ôfbyldingstekst = William MacGillivray (± 1841) | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{GBRnasj}} | berne = [[25 jannewaris]] [[1796]] | berteplak = [[Ald Aberdeen]] | stoarn = [[4 septimber]] [[1852]] (56 jier) | stjerplak = [[Aberdeen]] | etnisiteit = {{SCOetn}} | regionale identiteit = | berop/amt = [[natuerûndersiker]], [[ornitolooch]], [[yllustrator]] | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} [[Ofbyld:107 High Street, Old Aberdeen.jpg|thumb|250px|107 High Street, Old Aberdeen]] '''William MacGillivray''' ([[25 jannewaris]] [[1796]] – [[4 septimber]] [[1852]]) wie in [[Skotlân|Skotske]] [[natuerûndersiker]] en [[ornitolooch]]. == Libben en wurk == MacGillivray waard berne yn Ald Aberdeen en groeide op op it eilân [[Harris]] yn de [[Bûtenste Hebriden]]. Hy gie werom nei Aberdeen dêr't er medisinen studearre oan King's College, en yn 1815 ôfstudearre mei in MA. Yn Ald Aberdeen wenne er oan 107 High Street. Hy waard doe assistint-dissektor (ûntleder) yn 'e anatomylessen. Yn 1823 waard hy assistint fan Robert Jameson, de Regius Professor fan Natuerhistoarje oan 'e [[Universiteit fan Edinburgh]]. Hy wie kurator fan it museum fan it Royal College of Surgeons fan Edinburgh fan 1831 ôf, en naam ûntslach yn 1841 om Regius Professor fan Natuerhistoarje te wurden oan it Marischal College, [[Aberdeen]]. MacGillivray wie in freon fan 'e Amerikaanske fûgelekspert [[John James Audubon]], en skreau in grut part fan Audubon's'' Ornithological Biographies'' fan 1830 oant 1839. Audubon neamde MacGillivray's sjonger (''Geothlypis tolmiei'') nei him. Hy stoar op 5 septimber 1852 op Crown Street 67 yn Aberdeen, mar waard beïerdige op it New Calton Cemetery yn [[Edinburgh]]. == Famylje == Yn 1820 troude hy mei Marion Askill fan Harris. It pear krige 10 bern, dêr't twa fan yn 'e bernetiid stoaren. Twa fan MacGillivray syn soannen krigen erkenning as natuerûndersikers. Syn âldste soan, [[John MacGillivray]] (1822–1867), publisearre in ferslach fan 'e wrâldreis fan HMS ''Rattlesnake'', dêr't er de natuerûndersiker oan board fan wie. In oare soan, [[Paul MacGillivray|Paul]], publisearre in ''Aberdeen Flora'' yn 1853, en skonk 214 skilderijen fan syn heit oan it Natural History Museum yn [[Lonen]]. == Wurken == Kar-út MacGillivray's wurken: *''Lives of Eminent Zoologists from Aristotle to Linnaeus'' (1830) *''A Systematic Arrangement of British Plants'' (1830) *''The Travels and Researches of Alexander von Humboldt.'' (1832) *''A History of British Quadrupeds'' (1838) *''A Manual of Botany, Comprising Vegetable Anatomy and Physiology'' (1840) *''A History of the Molluscous Animals of Aberdeen, Banff and Kincardine'' (1843) *''A Manual of British Ornithology'' (1840–1842) *''A History of British Birds, indigenous and migratory'', in five volumes (1837–1852) *''Natural History of Deeside and Braemar'' (1855), [[postúm]] publisearre *''A Hebridean Naturalist's Journal 1817-1818'' (1996), postúm *''A Walk to London'' (1998), postúm MacGillivray yllustrearre [[Henry Witham]] syn ''The Internal Structure of Fossil Vegetables found in the Carboniferous and Oolitic deposits of Great Britain'' út 1833, en bewurke The Conchologist's Text-Book yn ferskate edysjes. {{Commonscat}} {{Boarnen|boarnefernijing= * Sjoch [[:en:William MacGillivray]] {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Macgillivray, William}} [[Kategory:Skotsk ornitolooch]] [[Kategory:Skotsk biolooch]] [[Kategory:Skotsk yllustrator]] [[Kategory:Persoan berne yn 1796]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1852]] e8odluw9jfw3rj7vi6yo8bh70rii3m5 1232747 1232740 2026-06-22T17:25:26Z Drewes 2754 /* Famylje */ 1232747 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = William MacGillivray.jpg | ôfbyldingstekst = William MacGillivray (± 1841) | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{GBRnasj}} | berne = [[25 jannewaris]] [[1796]] | berteplak = [[Ald Aberdeen]] | stoarn = [[4 septimber]] [[1852]] (56 jier) | stjerplak = [[Aberdeen]] | etnisiteit = {{SCOetn}} | regionale identiteit = | berop/amt = [[natuerûndersiker]], [[ornitolooch]], [[yllustrator]] | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} [[Ofbyld:107 High Street, Old Aberdeen.jpg|thumb|250px|107 High Street, Old Aberdeen]] '''William MacGillivray''' ([[25 jannewaris]] [[1796]] – [[4 septimber]] [[1852]]) wie in [[Skotlân|Skotske]] [[natuerûndersiker]] en [[ornitolooch]]. == Libben en wurk == MacGillivray waard berne yn Ald Aberdeen en groeide op op it eilân [[Harris]] yn de [[Bûtenste Hebriden]]. Hy gie werom nei Aberdeen dêr't er medisinen studearre oan King's College, en yn 1815 ôfstudearre mei in MA. Yn Ald Aberdeen wenne er oan 107 High Street. Hy waard doe assistint-dissektor (ûntleder) yn 'e anatomylessen. Yn 1823 waard hy assistint fan Robert Jameson, de Regius Professor fan Natuerhistoarje oan 'e [[Universiteit fan Edinburgh]]. Hy wie kurator fan it museum fan it Royal College of Surgeons fan Edinburgh fan 1831 ôf, en naam ûntslach yn 1841 om Regius Professor fan Natuerhistoarje te wurden oan it Marischal College, [[Aberdeen]]. MacGillivray wie in freon fan 'e Amerikaanske fûgelekspert [[John James Audubon]], en skreau in grut part fan Audubon's'' Ornithological Biographies'' fan 1830 oant 1839. Audubon neamde MacGillivray's sjonger (''Geothlypis tolmiei'') nei him. Hy stoar op 5 septimber 1852 op Crown Street 67 yn Aberdeen, mar waard beïerdige op it New Calton Cemetery yn [[Edinburgh]]. == Famylje == Yn 1820 troude er mei Marion Askill fan Harris. It pear krige 10 bern, dêr't twa fan yn 'e bernetiid stoaren. Twa fan MacGillivray syn soannen krigen erkenning as natuerûndersikers. Syn âldste soan, [[John MacGillivray]] (1822–1867), publisearre in ferslach fan 'e wrâldreis fan HMS ''Rattlesnake'', dêr't er de natuerûndersiker oan board fan wie. In oare soan, [[Paul MacGillivray|Paul]], publisearre in ''Aberdeen Flora'' yn 1853, en skonk 214 skilderijen fan syn heit oan it Natural History Museum yn [[Lonen]]. == Wurken == Kar-út MacGillivray's wurken: *''Lives of Eminent Zoologists from Aristotle to Linnaeus'' (1830) *''A Systematic Arrangement of British Plants'' (1830) *''The Travels and Researches of Alexander von Humboldt.'' (1832) *''A History of British Quadrupeds'' (1838) *''A Manual of Botany, Comprising Vegetable Anatomy and Physiology'' (1840) *''A History of the Molluscous Animals of Aberdeen, Banff and Kincardine'' (1843) *''A Manual of British Ornithology'' (1840–1842) *''A History of British Birds, indigenous and migratory'', in five volumes (1837–1852) *''Natural History of Deeside and Braemar'' (1855), [[postúm]] publisearre *''A Hebridean Naturalist's Journal 1817-1818'' (1996), postúm *''A Walk to London'' (1998), postúm MacGillivray yllustrearre [[Henry Witham]] syn ''The Internal Structure of Fossil Vegetables found in the Carboniferous and Oolitic deposits of Great Britain'' út 1833, en bewurke The Conchologist's Text-Book yn ferskate edysjes. {{Commonscat}} {{Boarnen|boarnefernijing= * Sjoch [[:en:William MacGillivray]] {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Macgillivray, William}} [[Kategory:Skotsk ornitolooch]] [[Kategory:Skotsk biolooch]] [[Kategory:Skotsk yllustrator]] [[Kategory:Persoan berne yn 1796]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1852]] mhfotfwzlirc8rpaimcbsrw2c8tcpuc 1232772 1232747 2026-06-22T23:02:02Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Wurken */ kt 1232772 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = William MacGillivray.jpg | ôfbyldingstekst = William MacGillivray (± 1841) | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{GBRnasj}} | berne = [[25 jannewaris]] [[1796]] | berteplak = [[Ald Aberdeen]] | stoarn = [[4 septimber]] [[1852]] (56 jier) | stjerplak = [[Aberdeen]] | etnisiteit = {{SCOetn}} | regionale identiteit = | berop/amt = [[natuerûndersiker]], [[ornitolooch]], [[yllustrator]] | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} [[Ofbyld:107 High Street, Old Aberdeen.jpg|thumb|250px|107 High Street, Old Aberdeen]] '''William MacGillivray''' ([[25 jannewaris]] [[1796]] – [[4 septimber]] [[1852]]) wie in [[Skotlân|Skotske]] [[natuerûndersiker]] en [[ornitolooch]]. == Libben en wurk == MacGillivray waard berne yn Ald Aberdeen en groeide op op it eilân [[Harris]] yn de [[Bûtenste Hebriden]]. Hy gie werom nei Aberdeen dêr't er medisinen studearre oan King's College, en yn 1815 ôfstudearre mei in MA. Yn Ald Aberdeen wenne er oan 107 High Street. Hy waard doe assistint-dissektor (ûntleder) yn 'e anatomylessen. Yn 1823 waard hy assistint fan Robert Jameson, de Regius Professor fan Natuerhistoarje oan 'e [[Universiteit fan Edinburgh]]. Hy wie kurator fan it museum fan it Royal College of Surgeons fan Edinburgh fan 1831 ôf, en naam ûntslach yn 1841 om Regius Professor fan Natuerhistoarje te wurden oan it Marischal College, [[Aberdeen]]. MacGillivray wie in freon fan 'e Amerikaanske fûgelekspert [[John James Audubon]], en skreau in grut part fan Audubon's'' Ornithological Biographies'' fan 1830 oant 1839. Audubon neamde MacGillivray's sjonger (''Geothlypis tolmiei'') nei him. Hy stoar op 5 septimber 1852 op Crown Street 67 yn Aberdeen, mar waard beïerdige op it New Calton Cemetery yn [[Edinburgh]]. == Famylje == Yn 1820 troude er mei Marion Askill fan Harris. It pear krige 10 bern, dêr't twa fan yn 'e bernetiid stoaren. Twa fan MacGillivray syn soannen krigen erkenning as natuerûndersikers. Syn âldste soan, [[John MacGillivray]] (1822–1867), publisearre in ferslach fan 'e wrâldreis fan HMS ''Rattlesnake'', dêr't er de natuerûndersiker oan board fan wie. In oare soan, [[Paul MacGillivray|Paul]], publisearre in ''Aberdeen Flora'' yn 1853, en skonk 214 skilderijen fan syn heit oan it Natural History Museum yn [[Lonen]]. == Wurken == Kar-út MacGillivray's wurken: *''Lives of Eminent Zoologists from Aristotle to Linnaeus'' (1830) *''A Systematic Arrangement of British Plants'' (1830) *''The Travels and Researches of Alexander von Humboldt.'' (1832) *''A History of British Quadrupeds'' (1838) *''A Manual of Botany, Comprising Vegetable Anatomy and Physiology'' (1840) *''A History of the Molluscous Animals of Aberdeen, Banff and Kincardine'' (1843) *''A Manual of British Ornithology'' (1840–1842) *''A History of British Birds, indigenous and migratory'', in five volumes (1837–1852) *''Natural History of Deeside and Braemar'' (1855), [[postúm]] publisearre *''A Hebridean Naturalist's Journal 1817-1818'' (1996), postúm *''A Walk to London'' (1998), postúm MacGillivray yllustrearre [[Henry Witham]] syn ''The Internal Structure of Fossil Vegetables found in the Carboniferous and Oolitic deposits of Great Britain'' út 1833, en bewurke The Conchologist's Text-Book yn ferskate edysjes. {{Commonscat}} {{Boarnen|boarnefernijing= * Sjoch [[:en:William MacGillivray]] {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Macgillivray, William}} [[Kategory:Skotsk ornitolooch]] [[Kategory:Skotsk biolooch]] [[Kategory:Skotsk yllustrator]] [[Kategory:Skotsk publisist]] [[Kategory:Persoan berne yn 1796]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1852]] m2ri8b3nq0oi655sd5hg6077cb31yp2 14 192636 1232741 2026-06-22T15:51:45Z Drewes 2754 Side makke mei "[[Kategory:Skotsk keunstner|illustrator]] [[Kategory:Yllustrator]]" 1232741 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Skotsk keunstner|illustrator]] [[Kategory:Yllustrator]] 0vlx445m089tg8xaa8brdcyb0yd0d51 0 192637 1232744 2026-06-22T16:05:30Z Drewes 2754 Ferwiist troch nei [[Natuerlike histoarje]] 1232744 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Natuerlike histoarje]] ktbzr1g23zddbarpapvyqvo2scsf172 10 192638 1232748 2026-06-22T19:48:34Z SencBorz 50363 de side makke 1232748 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Flag of Tonga.svg|20px]] [[Tongaansk rugbyteam|Tonga]]<noinclude>[[Kategory:Berjocht:Flagge fan rugbyteam]] </noinclude> 06kprubhgule11jzd7htdckyjw4a2l6 10 192639 1232749 2026-06-22T19:50:47Z SencBorz 50363 de side makke 1232749 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Flag of Namibia.svg|20px]] [[Namibysk rugbyteam|Namybje]]<noinclude>[[Kategory:Berjocht:Flagge fan rugbyteam]] </noinclude> c63zd99p74nnmte1hteolctkn0c9v2u 10 192640 1232750 2026-06-22T19:52:46Z SencBorz 50363 de side makke 1232750 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Italiaansk rugbyteam|Itaalje]]<noinclude>[[Kategory:Berjocht:Flagge fan rugbyteam]]</noinclude> snwomtxztgm67i96y0e7awhfs1l1eez 10 192641 1232751 2026-06-22T19:54:30Z SencBorz 50363 de side makke 1232751 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:flag of Uruguay.svg|border|20px]] [[Oerûguayaansk rugbyteam|Oerûguay]]<noinclude>[[Kategory:Berjocht:Flagge fan rugbyteam]] </noinclude> tmeb7jj7svc2uvceh55c3zbgf9z3us7 10 192642 1232753 2026-06-22T20:08:03Z SencBorz 50363 de side makke 1232753 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Skotsk rugbyteam|Skotlân]]<noinclude> [[Kategory:Berjocht:Flagge fan rugbyteam]] </noinclude> 62610k1nfekq5xjaamnpfhgv92rxxow 10 192643 1232754 2026-06-22T20:09:48Z SencBorz 50363 de side makke 1232754 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:flag of Japan.svg|border|20px]] [[Japansk rugbyteam|Japan]]<noinclude> [[Kategory:Berjocht:Flagge fan rugbyteam]] </noinclude> gg6026co6epnrqnryunveyi2qyayd4x 10 192644 1232755 2026-06-22T20:11:17Z SencBorz 50363 de side makke 1232755 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Flag of Georgia.svg|border|20px]] [[Georgysk rugbyteam|Geörgje]]<noinclude> [[Kategory:Berjocht:Flagge fan rugbyteam]] </noinclude> hpc7ba1bzcik08ggzilwa9hmywhqep3 10 192645 1232756 2026-06-22T20:13:04Z SencBorz 50363 de side makke 1232756 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Flag of Romania.svg|20px]] [[Roemeensk rugbyteam|Roemeenje]]<noinclude> [[Kategory:Berjocht:Flagge fan rugbyteam]] </noinclude> j3v42k9lxbf2iex7hkew5egdl0qi7tc 10 192646 1232757 2026-06-22T20:14:37Z SencBorz 50363 de side makke 1232757 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:flag of Portugal.svg|20px]] [[Portugeesk rugbyteam|Portegal]]<noinclude>[[Kategory:Berjocht:Flagge fan rugbyteam]]</noinclude> ckbi4kukjcqbci94vina6lbf1j9ri9o 10 192647 1232758 2026-06-22T20:16:30Z SencBorz 50363 de side makke 1232758 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Flag of Samoa.svg|20px]] [[Samoaansk rugbyteam|Samoä]]<noinclude>[[Kategory:Berjocht:Flagge fan rugbyteam]]</noinclude> dm8fxkladzb53cwfnxnkk9q347x40kl 10 192648 1232759 2026-06-22T20:18:34Z SencBorz 50363 de side makke 1232759 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Flag of Chile.svg|20px]] [[Sileensk rugbyteam|Sily]]<noinclude> [[Kategory:Berjocht:Flagge fan rugbyteam]] </noinclude> qcglqdkpvvfpvhcl0ctcaoqjh6b8oxs 0 192649 1232761 2026-06-22T21:07:45Z SencBorz 50363 de side makke 1232761 wikitext text/x-wiki [[File:2017.06.17.15.04.43-AUSvSCO anthems-0001 (34651888233).jpg|thumb|250px|It team foar harren wedstriid tsjin [[Australysk rugbyteam|Austraalje]] yn [[Sydney]] yn 2017.]] It '''Skotske rugbyteam''' is it nasjonale rugbyteam fan [[Skotlân]]. It team docht mei oan it [[Wrâldkampioenskip rugby]] en it [[Seislannentoernoai]]. Skotlân spile syn earste wedstriid yn 1871 tsjin [[Ingelsk rugbyteam|Ingelân]] en wûnen mei 1-0. Se spylje harren wedstriden yn it [[Murrayfield Stadium]], dat op it stuit it grutste sportstadion fan Skotlân is. De [[stikel]] is it symboal fan it team en fan Skotlân. “[[Flower of Scotland]]” wurdt sûnt 1990 brûkt as it offisjeuze folksliet fan Skotlân. == Prestaasjes == === Wrâldkampioenskip rugby === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !colspan=10|[[Wrâldkampioenskip rugby|Wrâldkampioenskippen]] |- !width=40|Year !width=60|'''Plak''' !width=20|'''Wed''' !width=20|'''W''' !width=20|'''G''' !width=20|'''F''' |- | 1987 || Kwartfinalen || 4 || 2 || 1 || 1 |- |style="border:3px solid red"| 1991 || Fjirde plak || 6 || 4 || 0 || 2 |- | 1995 || rowspan=4| Kwartfinalen || 4 || 2 || 0 || 2 |- | 1999 || 5 || 3 || 0 || 2 |- | 2003 || 5 || 3 || 0 || 2 |- | 2007 || 5 || 3 || 0 || 2 |- | 2011 || Groepsfaze || 4 || 2 || 0 || 2 |- | 2015 || Kwartfinalen || 5 || 3 || 0 || 2 |- | 2019 || rowspan=2| Groepsfaze || 4 || 2 || 0 || 2 |- | [[Wrâldkampioenskip rugby 2023|2023]] || 4 || 2 || 0 || 2 |- !Total||0 titels||46||26||1||19 |} == Keppelings om utens == * [https://scottishrugby.org/teams/scotland-men/ Offisjele webside] [[Kategory:Rugby yn Skotlân]] lg5ut5hr6gv4nepjbzynrgmw7wijjdj 14 192650 1232762 2026-06-22T21:08:39Z SencBorz 50363 de side makke 1232762 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Sport yn Skotlân]] nunv4a4d2rf1byhu5xpupdst292c12t 1232773 1232762 2026-06-22T23:05:12Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1232773 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Sport yn Skotlân]] [[Kategory:Rugby yn it Feriene Keninkryk| ]] [[Kategory:Rugby nei lân|Skotlan]] 0z4pfdl71fl7b4iidt7inrb0q4sojpx 0 192651 1232763 2026-06-22T21:40:40Z SencBorz 50363 de side makke 1232763 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks sporter | namme = | ôfbylding = Owen Farrell kick 2013.jpeg | ôfbyldingtekst = Farrell yn 2013. | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Owen Andrew Farrell | bynamme = | nasjonaliteit = {{ENGf}} | bertedatum = [[24 septimber]] [[1991]] | berteplak = [[Higher End]] ([[Ingelân]]) | stjerdatum = | stjerplak = | etnisiteit = | grutte = 1.88 m | gewicht = 92 kg | sport = [[Unyrugby|rugby]] | karriêre-ein = | prestaasjes = '''[[Wrâldkampioenskip rugby]]''': * [[File:Silver medal icon (S initial).svg|20px]] [[Wrâldkampioenskip rugby 2019|2019]] * [[File:Bronze medal icon (B initial).svg|20px]] [[Wrâldkampioenskip rugby 2023|2023]] }} '''Owen Andrew Farrell''' is in rugbyspiler dy’t sûnt 2025 foar de [[Saracens]] spilet. Syn heit is de ferneamde rugbyspiler [[Andy Farrell]], dy't ek foar Ingelân spile en op it stuit bûnscoach fan [[Iersk rugbyteam|Ierlân]] is. Nei it [[Wrâldkampioenskip rugby 2023|WK 2023]] (dêr't er topskoarer wie) naam er in skoft fan it ynternasjonale rugby. == Keppelings om utens == * [https://itsrugby.fr/joueurs/owen-farrell-14883/#noir Owen Farrell] on itsRugby.fr ([[Frânsk]]) * [https://www.rugbydatabase.co.nz/player/index.php?playerId=8482 Owen Farrell] on rugbydatabase.co.nz ([[Ingelsk]]) [[Kategory:Ingelsk rugbyspiler]] [[Kategory:Persoan berne yn 1991]] d5hssn5f67z2oxo35esbjmkmfd86grw 0 192652 1232785 2026-06-23T06:53:20Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = skattermiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Assateague laughing gull MD1.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Larus atricilla.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[griiswite kobben]] (''Leucophaeus'') |Wittenskiplike namme= L..." 1232785 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = skattermiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Assateague laughing gull MD1.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Larus atricilla.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[griiswite kobben]] (''Leucophaeus'') |Wittenskiplike namme= Leucophaeus atricilla |Beskriuwer, jier= [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Leucophaeus atricilla map.svg|center|250px]]<small><br>{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]]<br>{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]</small> }} De '''skattermiuw''' (''Leucophaeus atricilla'') is in middelgrutte [[Miuwfûgels|miuwfûgel]] út [[Noard-Amearika|Noard-]] en [[Súd-Amearika]]. Hy hat syn namme te tankjen oan syn skattereftige rop; it is in opportunistyske [[omnivoar]] en in ies-iter. De soarte briedt yn grutte koloanjes, benammen oan 'e [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske]] kust fan Noard-Amearika, de [[Kariben]] en it noarden fan Súd-Amearika. De skattermiuw waard hiel lang yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''[[Larus]]'' yndield oant de fûgel it hjoeddeiske plak yn it skaai ''[[Leucophaeus]]'' krige. == Beskriuwing == De skattermiuw is 36 oant 41 sm lang mei in wjukspanwiidte fan 98–110 sm en in gewicht fan 203–371 gram. It simmerkleed fan 'e folwoeksen fûgel is wyt mei in donkergrize rêch en wjukken en in swarte kop. De wjukken binne folle donkerder griis as by oare miuwen fan ferlykbere grutte en se hawwe swarte punten. De snaffel is lang en read. De swarte kap is winterdeis foar it grutste part ferdwûn. Skattermiuwen dogge der trije jier oer om harren folwoeksen fearrekleed te krijen. Jonge fûgels fan 'e soarte binne altyd donkerder as de measte oare miuwfûgels fan itselde formaat. Fûgels yn it earste jier binne fan ûnderen grizer en hawwe in ljochtere kop as jonge [[lytse prêrjemiuw]]en en se hawwe in folslein swarte sturt. Fûgels yn it twadde jier kinne ûnderskieden wurde troch it patroan op 'e wjukken, mei mear swart op 'e grutte wjukdekfearren en bytiden noch wat swart op 'e sturt. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden skattermiuwen</div> <gallery mode="packed" heights="130px" style="margin: 0; padding: 0;"> Laughing gull (02914).jpg|Jonge fûgel<br>(earste winter). Laughing-gull.jpg|Briedkleed. Laughing Gull 57.jpg|Winterkleed. </gallery> </div> == Fersprieding en habitat == De fûgel briedt oan 'e Atlantyske kust fan Noard-Amearika, yn 'e Kariben en it noarden fan Súd-Amearika. De meast noardlike populaasjes lûke winterdeis nei it suden; as [[dwaalgast]] wurdt de soarte selden yn [[West-Europa]] waarnommen. == Taksonomy == De skattermiuw waard yn 1758 formeel beskreaun troch de [[Sweden|Sweedske]] biolooch [[Carl Linnaeus]] yn 'e tsiende edysje fan syn "Systema Naturae" ûnder de binominale namme ''Larus atricilla''. Linnaeus basearre syn beskriuwing op in eksimplaar fan 'e [[Bahama's]], dat tusken 1729 en 1732 beskreaun en yllustrearre waard troch de [[Ingelân|Ingelske]] [[biolooch]] [[Mark Catesby]] yn syn wurk "The Natural History of Carolina, Florida and the Bahama Islands". De skattermiuw is no ien fan 'e fiif miuwesoarten fan 'e [[Nije Wrâld]] dy't yn it skaai ''Leucophaeus'' set waard, in skaai dat yn 1855 yntrodusearre waard troch de [[Dútslân|Dútske]] [[ornitolooch]] [[Carl Friedrich Bruch]]. De skaainamme ''Leucophaeus'' komt út it [[Aldgryksk]]: ''leukos'' ("wyt") en ''phaios'' ("donker"). De [[Soarte (taksonomy)|soartnamme]] ''atricilla'' kombinearret it [[Latyn]ske ''ater'' ("swart") mei it Nijlatynske ''cilla'' ("sturt"); de sturt is swart by jonge fûgels. It is lykwols mooglik dat Linnaeus eins ''atricapilla'' ("swartkop") skriuwe woe. Lykas de measte oare leden fan it skaai Leucophaeus waard de skattermiuw lange tiid yn it skaai ''Larus'' pleatst. Hy waard ferset nei it weroplibbe skaai ''Leucophaeus'' nei oanlieding fan in molekulêr-[[fylogeny]]ske stúdzje út 2005, dy't oantoande dat it opnimmen fan dizze soarte it skaai [[Parafily|parafyletysk]] makke. Der wurde twa [[ûndersoarte]]n erkend: {| class="wikitable " |- ! Ofbyld !! Undersoarte !! Fersprieding |- |[[Ofbyld:Assateague laughing gull MD1.jpg|120px]]|| ''L. a. megalopterus'' ([[Carl Friedrich Bruch|Bruch]], 1855) || eilannen foar de westlike Atlantyske kust fan it súdeasten fan [[Kanada]], [[Maine]] oant [[Floarida]], de [[Golf fan Meksiko]] oant Súd-[[Teksas]], [[Salton Sea]] (Súdeast-[[Kalifornje]]), en de [[Golf fan Kalifornje]] oant [[Colima]]. |- |[[Ofbyld:Gaviota Reidora - panoramio.jpg|120px]]|| ''L. a. atricilla'' ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758) || West-Ynje, eilannen foar de kust fan it [[Jûkatan]]-skiereilân, eilannen benoarden [[Fenezuëla]], [[Trinidad en Tobago]] en oant [[Frânsk-Guyana]]. |- |} == Hâlden en dragen == === Brieden === [[Ofbyld:Thacher Island National Wildlife Refuge, MA. Credit- Matt Poole-USFWS (11837318023).jpg|thumb|left|Nêst.]] Skattermiuwen briede fan healwei oant ein maaie yn it noarden fan harren ferspriedingsgebiet en fan ein april yn it suden. Se briede yn koloanjes dy't ferskille yn grutte fan ien pear oant 25.000 pearkes op leechlizzende eilannen oan 'e kust. It nêst wurdt troch beide skaaien boud fan beskikbere fegetaasje. It lechsel bestiet meastentiids út trije aaien dy't troch beide âlders yn 22 oant 27 dagen útbret wurde. De pykjes bliuwe de earste fiif dagen meastal tichteby it nêst. Se wurde troch beide âlders fuorre en fersoarge. De jonge fûgels kinne fleane as se sa'n 40 dagen âld binne. == Status == De skattermiuw hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje is grut. Oannommen wurdt dat de oantallen tanimme. Dêrfandinne wurdt de soarte troch de [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre op 'e [[Reade List]]. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/laughing-gull-larus-atricilla BirdLife, oproppen 23 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/laugul?siteLanguage=nl eBird, oproppen 23 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/laugul/cur/introduction Birds of the World, oproppen 23 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Leucophaeus atricilla}} }} {{DEFAULTSORT:skattermiuw}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Griiswite kob]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] 5xr9i0bl1swqbw4q5j8ntyw13aopcxu 0 192653 1232786 2026-06-23T06:53:45Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Skattermiuw]] 1232786 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Skattermiuw]] dw95kowdg8nuujie9g0xiautce0ajuv 0 192654 1232788 2026-06-23T07:25:03Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Universele ynfoboks bisteryk |ôfbylding = Clearwater Seagulls (16880823733).jpg |ôfbyldingsbreedte= |ôfbyldingstekst = [[skattermiuw]] (''Leucophaeus atricilla'') |takson1 = |namme1 = |takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: |namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') |takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: |namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: |namme5..." 1232788 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk |ôfbylding = Clearwater Seagulls (16880823733).jpg |ôfbyldingsbreedte= |ôfbyldingstekst = [[skattermiuw]] (''Leucophaeus atricilla'') |takson1 = |namme1 = |takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: |namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') |takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: |namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: |namme5 = [[fûgels]] (''Aves'') |takson8 = [[boppeskift]]: |namme8 = [[nije fûgels]] (''Neoaves'') |takson9 = [[skift]]: |namme9 = [[wilstereftigen]] (Charadriiformes) |takson11 = [[famylje]]: |namme11 = [[seefûgels]] (Laridae) |takson13 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: |namme13 = '''griiswite kobben''' (''Leucophaeus'') |beskriuwer, jier = [[Carl Friedrich Bruch|Bruch]], 1855 |soarten = [[dolfynmiuw]]<br>[[lavamiuw]]<br>[[lytse prêrjemiuw]]<br>[[skattermiuw]]<br>[[skiere miuw]] }} De '''griiswite kobben''' (''Leucophaeus'') foarmje in [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan [[fûgel]]s yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgel]]s (''Laridae''). De [[Soarte (taksonomy)|soarten]] yn dit skaai komme foaral foar yn [[Amearika]]. == Taksonomy == Foar in hiel skoft waarden de soarten fan dit skaai yndield by it grutte skaai ''[[Larus]]''. Nei [[Fylogeny|fylogenetysk]] ûndersyk yn 2005 die lykwols bliken dat dy yndieling net foldie, om't it skaai ''Larus'' dêrtroch [[Parafyly|parafyletysk]] waard. Dêrom waard it skaai ''Leucophaeus'', dat oarspronklik yn 1855 yntrodusearre waard troch de [[Dútslân|Dútske]] [[ornitolooch]] [[Carl Friedrich Bruch]], wer yn gebrûk nommen. De namme ''Leucophaeus'' is in gearstalling út it [[Aldgryksk]]: ''leukos'' ("wyt") en ''phaios'' ("tsjuster"). == Soarten == It skaai omfettet de folgjende fiif soarten: {| class="wikitable" |- ! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! Status / Trend |- | [[Ofbyld:Dolphin Gull - Leucophaeus scoresbii on rock.jpg|120px]] || [[dolfynmiuw]] || ''Leucophaeus scoresbii'' || [[Súd-Amearika]] (Patagoanje) || <span style="color:green;">'''net bedrige'''<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/dolphin-gull-larus-scoresbii ''Leucophaeus scoresbii'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Lava Gull.jpg|120px]] || [[lavamiuw]] || ''Leucophaeus fuliginosus'' || [[Galapagoseilannen]] || <span style="color:#d4a017;">'''kwetsber'''<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/lava-gull-larus-fuliginosus ''Leucophaeus fuliginosus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Leucophaeus pipixcan, Division 6, Alberta, Canada 1.jpg|120px]] || [[lytse prêrjemiuw]] || ''Leucophaeus pipixcan'' || [[Noard-Amearika]] || <span style="color:green;">'''net bedrige'''<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/franklins-gull-larus-pipixcan ''Leucophaeus pipixcan'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|120px]] || [[skattermiuw]] || ''Leucophaeus atricilla'' || [[Noard-Amearika]] en [[Kariben]] || <span style="color:green;">'''net bedrige'''<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/laughing-gull-larus-atricilla ''eucophaeus atricilla'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Graumoewe-6174.jpg|120px]] || [[skiere miuw]] || ''Leucophaeus modestus'' || [[Súd-Amearika]] || <span style="color:green;">'''net bedrige'''<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-gull-larus-modestus ''Leucophaeus modestus'' op ''BirdLife'']</ref> |- |} {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Leucophaeus}} }} {{DEFAULTSORT:Griiswite kop}} [[Kategory:Griiswite kob| ]] [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Seefûgel]] sxjr9t1laeh43r2xfbj7be7o73rndsl 0 192655 1232789 2026-06-23T07:25:26Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Griiswite kobben]] 1232789 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Griiswite kobben]] fyhrtdc6lu9drg5zn2ycn6rjv14qj6u 0 192656 1232790 2026-06-23T09:02:25Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Wurk}} {{Bistesoarte |Namme = Cettisjonger |Ofbyld = [[Ofbyld:37-090505-cettis-warbler-at-Kalloni-east-river.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Cettia cetti - Cetti's Warbler XC432215.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[cettisjongfûgels]] (''Cettiidae'') |Skaai = [[cettisjongers]] (''Cett..." 1232790 wikitext text/x-wiki {{Wurk}} {{Bistesoarte |Namme = Cettisjonger |Ofbyld = [[Ofbyld:37-090505-cettis-warbler-at-Kalloni-east-river.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Cettia cetti - Cetti's Warbler XC432215.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[cettisjongfûgels]] (''Cettiidae'') |Skaai = [[cettisjongers]] (''Cettia'') |Wittenskiplike namme= Cettia cetti |Beskriuwer, jier= [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1820 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Cettia cetti distribution map.png|center|250px]]<small><br>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]<br>{{Color box|#FFFF00}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#0000FF}} [[wintergast]]</small> }} De '''Cettisjonger''' (''Cettia cetti'') is in lytse, brune sjonger út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e ''[[Cettiidae]]'', dy't briedt yn súdlik en westlik [[Jeropa]], noardwestlik [[Afrika]] en it eastlik [[Paleärktysk gebiet]] oant yn [[Afganistan]] en noardwestlik [[Pakistan]]. De skaaien lykje op inoar. De fûgel is ferneamd nei de 18e-iuwske [[Itaalje|Italjaanske]] biolooch [[Francesco Cetti]]. It is in skruten fûgeltsje en dêrom is er faak dreech te sjen. Cettisjongers litte lykwols wol fan har hearre mei in lûde sang. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Cetti's warbler (Cettia cetti) ringed Malta.jpg|thumb|left|In ringe Cettisjonger op [[Malta]].]] De Cettisjonger is likernôch 13–14 sm lang fan snaffel oant sturt. It mantsje weaget 15 g en it wyfke 12 g. De Cettisjonger hat in rûne kop mei in smelle, ljochtgrize streek, dy't boppe de opfallende swarte eagen bûget, en koarte, rûne wjukken. De boppekant is kastanjebrún of donker readbrún; de kiel en it boarst binne ljocht griisbrún. De sturt is langer en breder as by in soad oare sjongers. De skaaien hawwe in ferlykber fearrekleed, mar mantsjes binne 26% oant 32% swierder as wyfkes en hawwe wjukken dy't 11,2% oant 13% langer binne. It mantsje hat in wjuk fan mear as 60 mm; it wyfke hat in wjuk fan minder as 55 mm. Troch harren fearrekleed kin de fûgel op âldens rûsd wurde; juvenilen lykje op folwoeksenen, mar hawwe in fris fearrekleed en twa donkere of donkergrize plakken op 'e tonge. De Cettisjonger is bysûnder ûnder sjongfûgels om't er tsien sturtfearren hat ynstee fan 'e wenstige tolve. == Fersprieding en habitat == De Cettisjonger bewennet ornaris tichte, strewelrike fegetaasje yn fochtige gebieten tichtby fivers, marren, sompen of rivieren. Yn hiel Jeropa is it oantal Cettisjongers sûnt 1990 sterk tanommen. De hjoeddeiske populaasje yn Jeropa wurdt op sa'n 600.000 oant 1.600.000 briedpearkes rûsd. De populaasjes yn Itaalje en Turkije binne stabyl of tanimmend. De útsûndering op 'e algemiene positive trend yn Jeropa is Grikelân, dêr't de populaasje tusken 1990 en 2000 wat efterút gie. === Nederlân === Mei de útwreiding fan 'e soarte waard ek Nederlân kolonisearre. De fûgel waard foar it earst yn 1968 waarnommen en yn 1973 briede de Cettisjonger foar it earst mei wissichheid. Ynearsten like it goed te gean mei de soarte yn Nederlân, mar nei in pear strange winters yn 1979 en 1985 folge in delgong. De kjeld krong dêrby yn ferskate winters troch oant djip yn [[Súd-Jeropa]], it oarspronklike ferspriedingsgebiet fan 'e soarte. Sûnt 2005 folge in nije kolonisaasje en de oantallen namen rap ta yn it súdwesten fan it lân. Dêrnei folge in kolonisaasje yn nije gebieten lykas ek de [[Waadeilannen]]. De measte Cettisjongers binne te finen yn 'e reidgebieten fan 'e lege dielen fan ús lân mei bolwurken lykas de [[Nasjonaal Park De Biisbosk|Biisbosk]], de Siuwske delta en de [[Oostvaardersplassen]]. Yn 2023 waard de briedpopulaasje op 5300 oant 6300 (2023). Yn Nederlân is de Cettisjonger in stânfûgel. == Taksonomy == De Cettisjonger waard yn 1820 beskreaun troch de [[Nederlân]]ske biolooch [[Coenraad Jacob Temminck]] op basis fan eksimplaren dy't sammele wiene troch Alberto della Marmora op [[Sardynje]]. Temminck joech de fûgel de binominale namme Sylvia cetti. De soartnamme waard keazen ta neitins fan 'e Italjaanske biolooch Francesco Cetti. De Cettisjonger wurdt no pleatst yn it skaai Cettia, dat yn 1834 oprjochte waard troch de [[Frankryk|Frânske]] [[ornitolooch]] [[Charles Lucien Bonaparte]], in omkesizzer fan [[Napoleon]], mei de Cettisjonger as [[typesoarte]]. De fylogenetyske relaasjes tusken de Cettia-soarten binne as folget, basearre op gegevens fan it Cornell Lab of Ornithology: Der wurde trije [[ûndersoarte]]n erkend: * ''C. c. cetti'' (Temminck, 1820) – westlik Jeropa oant Grikelân en de [[Balkan]], noardwestlik [[Afrika]]. * ''C. c. orientalis'' (Tristram, 1867) – [[Turkije]] oant [[Iran]] en [[Afganistan]]. * ''C. c. albiventris'' (Severtsov, 1873) – [[Kazakstan]] en [[Turkmenistan]] oant noardwestlik [[Sina]] en noardlik Afganistan. == Hâlden en dragen == === Brieden === [[Ofbyld:Cettia cetti MHNT 232 RdN Oued Lucus Maroc.jpg|thumb|left|Aaikes fan 'e Cettisjonger.]] Yn de simmer besteegje de mantsjes it measte fan harren tiid oan it ôfbakenjen fan harren territoarium. Dêrby hawwe se net folle tiid foar it fersoargjen fan aaien of jongen. Dêrnei besykje de mantsjes yn 'e regel mear as ien wyfke nei harren territoarium te lokken. Harren sang spilet dêrby in wichtige rol. Yn Jeropa is de haadperioade foar it lizzen fan aaien fan healwei oant ein juny. It nêst wurdt yn tichte fegetaasje boud, meastal op sa'n 30 oant 45 sm boppe de grûn. It sleauwige, bekerfoarmige nêst is makke fan blêd en stâltsjes en beklaaid mei fearkes, hier en oar fyn materiaal. It wurdt folslein troch it wyfke boud. De aaien wurde yn 'e iere moarn mei tuskenskoften fan in dei lein en binne kastanjebrún fan kleur. It lechsel bestiet út 4 oant 5 aaien fan likernôch 18,0 mm × 13,9 mm. De aaikes wurde troch it wyfke bebret en komme nei 16 oant 17 dagen út. De jongen wurde benammen troch it wyfke fuorre en fersoarge. Se fleane nei 14 oant 16 dagen út, mar wurde noch teminsten 15 dagen troch de âlders fuorre. Nei 30 dagen binne de jongen selsstannich. Yn Jeropa hawwe Cettisjongers ornaris twa lechsels per jier. Se briede foar it earst as se ien jier âld binne. === Iten === De Cettisjonger yt ynsekten lykas lytse, sêfte ynsekten en larven. Cettisjongers hawwe in foarkar foar lytse ynsekten om't se dy flugger fertarre kinne. == Status == It fûgeltsje hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beöardiele. De [[IUCN]] wurdt dêrom as net bedrige (''Least Concern'') klassifisearre. De wrâldpopulaasje wurdt rûsd tusken 9.070. 000 oant 14.600.000 folwoeksen fûgels (2019). [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn it Feriene Keninkryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] h7j3gtnikdmavu6s5bojpgnydmh9q0a 0 192657 1232792 2026-06-23T09:25:26Z Dondersmooi 57338 Dondersmooi hat de side [[GrienLinks-PvdA]] omneamd ta [[Progressyf Nederlân]] 1232792 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Progressyf Nederlân]] o620s47zr8x8d69nyqiracm6gfrjp3l