Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1628 1232928 1211757 2026-06-24T14:23:52Z Drewes 2754 1232928 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Football in Bloomington, Indiana, 1996.jpg|right|thumb|300px|De oanfallende spiler (yn it read) is Chris Klein fan de Indiana Hoosiers. Hy is twa ferdigeners (yn it wyt) foarby spurten en stiet op it punt om de bal op it doel te sjitten]] '''Fuotbal''' is in [[balsport]]. It is in [[doelsport]] dêr't twa partoeren fan alve spilers besykje om de bal yn it doel fan de tsjinstander te spyljen. Sy meie dêrby de hannen en earms net brûke (de holle wol, it saneamde '[[koppen]]'), sadat de bal meast troch skoppen fan spiler ta spiler trochjûn wurdt, en ek sa yn it doel spile wurdt. Foar it doel stiet de doelman, dy't om de bal bûten te hâlden wol de hannen brûke mei. Fuotbal wurdt spile op in fjild fan likernôch 100 by 65 meter, mei de doelen oan de koarte siden. Der wurdt spile foar twaris 45 minuten. Fuotbal is yn Nederlân yntrodusearre troch [[Pim Mulier]]. Yn 1879 seach Mulier by de yn Britske sporten spesjalisearre saak de Gruyter yn [[Amsterdam]] in learen rugbybal, dy't er fuort kocht. Yn datselde jier rjochte hy as 14-jierrige(!) de earste fuotbalklup fan Nederlân op. De klup, [[Koninklijke Haarlemsche Football Club|Haarlemsche Football Club]], HFC bestiet noch altyd, tsjintwurdich mei it predikaat [[Keninklik]], KHFC. Al yn de begjinjierren wie HFC in grut sukses, mar klachten fan âlders oer it rûge [[rugby]], soargen der foar dat de klup oerskeakele op soccer, it hjoeddeiske fuotbal. Mei troch Muliers ynfloed ûntstiene yn de regio en ek dêrbûten, nije fuotbalclubs dy't al gauëftich yn kompetysjeferbân tsjin inoar spilen. Al gaueftich kaam der ek ynternasjonale kompetysje. Yn [[1930]] waard it earste wrâldkampioenskip hâlden. Sûnt 1960 wurde om de fjouwer jier de [[Europeeske fuotbal kampioenskippen]] hâlden. == Sjoch ek == * [[Sealfuotbal]] * [[Minifuotbal]] * [[Mikrofuotbal]] == Keppeling om utens == * [https://www.knvb.nl/ Keninklik Nederlânsk Fuotbalbûn] * [http://www.khfc.nl Keninklike Haarlimske Football Club] [[Kategory:Fuotbal| ]] [[Kategory:Sport nei soarte]] 4i8xxxicqrpgue2sg7f9ut11h8hhgty 0 3720 1233077 1172627 2026-06-25T07:41:30Z RomkeHoekstra 10582 Soarten eefkes op folchoarder set, oanfolling by de Kanaryske swarte strânljip (sjoch ref.), boarne tafoege, werhelling (De strânljippen foarmje it iennichste skaai fan 'e strânljipfûgels.) ferwidere. 1233077 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding = Oystercatcher.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | takson1 = | namme1 = | takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme5 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson8 = [[boppeskift]]: | namme8 = [[nije fûgels]] (''Neoaves'') | takson9 = [[skift]]: | namme9 = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') | takson11 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme11 = '''strânljipfûgels''' (''Haematopodidae'')<br><small>[[John Edward Gray|Gray]], 1840</small> | takson12 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme12 = '''strânljippen''' (''Haematopus'') | beskriuwer, jier = [[Linnaeus]], 1758 }} De '''strânljippen''' (''Haematopus'') binne it iennichste skaai fan 'e famylje fan 'e '''strânljipfûgels''' (''Haematopodidae'') yn it skift fan de [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes''). It binne grutte, opfallende en lûdroftige fûgels mei sterke snaffels dy't se brûke om skulpdieren iepen te krijen. De fûgels lykje in protte op inoar. Se binne allegear swart of bûnt (swart mei wyt). Der binne 12 soarten strânljippen. == Soarten == * [[Afrikaanske swarte strânljip]] (''Haematopus moquini'') * [[Amerikaanske bûnte strânljip]] (''Haematopus palliatus'') * [[Australyske bûnte strânljip]] (''Haematopus longirostris'') * [[Australyske swarte strânljip]] (''Haematopus fuliginosus'') * [[Chathamstrânljip]] (''Haematopus chathamensis'') * [[Kanaryske swarte strânljip]] (''Haematopus (ostralegus) meadewaldoi'') (†; taksonomy ûndúdlik)<ref>[https://www.birdguides.com/articles/taxonomy/canary-islands-oystercatcher-was-not-a-distinct-species/ Birdguides, ''Canary Islands Oystercatcher was not a distinct species'', 16.09.2019.]</ref> * [[Magelhaenstrânljip]] (''Haematopus leucopodus'') * [[Nijseelânse strânljip|Nijseelânse swarte strânljip]] (''Haematopus unicolor'') * [[Nijseelânse bûnte strânljip]] (''Haematopus finschi'') * [[Noardamerikaanske swarte strânljip]] (''Haematopus bachmani'') * [[Strânljip]] (''Haematopus ostralegus'') * [[Súdamerikaanske swarte strânljip]] (''Haematopus ater'') {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Haematopu|''Haematopu''}} }} {{DEFAULTSORT:Stranljippen}} [[Kategory:Strânljip| ]] [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Strânljipfûgel]] oqmqk5tkvlvapzbhjkuso7c7z1f9kyp 0 3909 1232960 1124378 2026-06-24T17:28:26Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Bredebroek]] omneamd ta [[Breedenbroek]]: Offisjele namme. Bredebroek ûntbrekt op de list fan Fryske plaknammen. 1124378 wikitext text/x-wiki '''Bredebroek''' (''Breedenbroek'') is in lyts [[doarp]] yn de gemeente [[Alde Iselstreek]], krekt noardwest fan [[Dinksperlo]], mei likernôch 500 ynwenners. Foar de [[gemeentlike weryndieling]] [[1 jannewaris]] [[2005]] wie Bredebroek part fan de eardere gemeente [[Gendringen]] It doarp hat in [[Roomske tsjerke]], en it hat in skoalle mei 120 learlingen. {{stobbe|plak en as gemeente‎}} 1mz66mj6qdoi4k3gvhnlpnia8dt0vko 1232963 1232960 2026-06-24T18:05:20Z RomkeHoekstra 10582 Stobbeberjocht ferwidere. + Ynfoboks en wat skiednis. Ynformaasje dat it doarp in skoalle mei 120 bern hat ferwidere. Ik tink dat sokke ynformaasje gau ferâldere is. It artikel hie fierder gjin kategoryën dus dy ek tafoege. 1232963 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Breedenbroek | ôfbylding =Verbouwing kerk Breedenbroek tot Cultuurkerk De Toekomst (9).jpg | ôfbyldingstekst = Kultuertsjerke "De Toekomst" | flagge = | wapen = | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Gelderlân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Alde Iselstreek]] | boargemaster = | ynwennertal = 973 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/breedenbroek/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 12,39 km² | befolkingstichtens = 78 ynw./km² | hichte = 17 m | stifting = | postkoade = 7065 | netnûmer = 0315 | tiidsône = | simmertiid = | webside = [https://www.oude-ijsselstreek.nl www.oude-ijsselstreek.nl] | mapname = Gelderlân | lat_deg = 51 | lat_min = 52 | lat_sec = 23 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 25 | lon_sec = 42 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Breedenbroek yn Gelderlân }} '''Breedenbroek''' is in lyts [[doarp]] yn 'e [[Gelderlân|Gelderske]] gemeente [[Alde Iselstreek]], krekt noardwest fan [[Dinxperlo]]. It doarp hie yn 2026 973 ynwenners. == Skiednis == It doarp Breedenbroek waard foar it earst neamd yn 1386 as 'Bredenbroick' en betsjut "breed sompich lân". It lân waard yn 'e midsiuwen oanmakke. It súdlike diel waard eigendom fan 'e hearen fan [[Anholt (Dútslân)|Anholt]] en waard bekend as Klein-Breedenbroek, wylst de wichtichste delsetting faak Groot-Breedenbroek neamd wurdt. Yn 1840 telde it doarp 283 ynwenners. [[Ofbyld:De Kempermolen 03.jpg|thumb|left|De Kempermûne]] De tsjerke datearret út 1855 en waard yn 2015 bûten gebrûk steld en yn 2021-2023 omboud ta in kultureel sintrum. De [[nôtmûne]] "De Kempermûne" waard yn 1882 boud. Yn 1975 waard de fertutearzge mûne restaurearre. Yn 2002-2003 folge noch in restauraasje. Foar de [[gemeentlike weryndieling]] [[1 jannewaris]] [[2005]] hearde Breedenbroek by de eardere gemeente [[Gendringen]] {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Breedenbroek}} }} [[Kategory:Alde Iselstreek]] [[Kategory:Plak yn Gelderlân]] 009edhj02onl6hts134zxszrma9swuw 0 4901 1233061 1177235 2026-06-25T07:05:50Z RomkeHoekstra 10582 status 1233061 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=ûnwaarsfûgel |Ofbyld= [[File:Larus canus Common Gull in Norway.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje= [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai= [[miuwen]] (''Larus'') |Wittenskiplike namme= Larus canus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Larus canus map.svg|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#FF7F2A}} [[simmerfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#d7e3f4}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#ffdd55}} [[trochtrekker]] }}</small> }} De '''ûnwaarsfûgel''' (''Larus canus'') is in 43 sm grutte [[fûgel]] út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan de [[seefûgels]]. Hy hat wite fearren en de boppekant fan de wjukken is griis. De úteinen fan de wjukken binne swart-wyt, de [[snaffel]] en de poaten binne giel oant grien. Der is gjin ferskil tusken de mantsjes en de wyfkes. De ûnwaarsfûgel kin sa'n 25 jier âld wurde. De ûnwaarsfûgel liket in soad op de [[sulvermiuw]], dy't folle mear foarkomt. De wichtichste ferskillen binne de giel-griene poaten, dêr't dy fan de Sulvermiuw rôze binne, en de swarte eagen, dêr't de Sulvermiuw giele eagen mei in read rântsje hat. == Fersprieding == De ûnwaarsfûgel komt foar yn [[Noard-Amearika]], [[Europa]] en [[Aazje]]. Yn Europa leit syn briedgebiet yn Noard- en Midden-Europa, foaral om de [[Eastsee]] hinne. De ûnwaarsfûgel komt yn Nederlân almeast allinich oan de seekust foar. Mei stoarmwaar lûke se lykwols nei it binnenlân; dat hat de fûgels harren namme jûn. By winterdei lûke de fûgels meast nei it suden, nei de Noardseekust en de Atlantyske kust. De lêste jierren binne der yn Nederlân jierliks sa'n 6.000 briedpearen. Op it Nederlânsk diel fan 'e [[Noardsee]] wurde alle jierren likernôch 80.000 eksemplaren teld. == Fuortplanting == [[Ofbyld:Larus brachyrhynchus, chicks, Anchorage Coastal Wildlife Refuge, Alaska.jpg|left|thumb|200px|Jongen fan de ûnwaarsfûgel.]] [[File:Larus canus canus MHNT.ZOO.2010.11.125.9.jpg|thumb|left|200px| ''Larus canus canus'']] De ûnwaarsfûgels binne geslachtsryp at se trije jier âld binne. De ûnwaarsfûgel briedt yn lytse [[koloanje]]s yn de buert fan it wetter. It nêst wurdt makke op in drûch keal plak op de grûn, dat de âlden in goed oersjoch hawwe. De nêsten lizze sa'n 5 oant 20 m útinoar. It wyfke leit meastentiids trije [[aai (bist)|aaien]] yn it fan plantemateriaal makke nêst. De âlden briede de aaien tegearre yn 23-28 dagen út. It duorret dan noch 4-5 wiken ear't de jonge fûgels útfleane en harrensels rêde kinne. == Sjoch ek == * [[List fan fûgels]] * {{CommonsLyts|Larus canus|{{PAGENAME}}}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Miuw]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] cvkrynkajfnstjics0swyewk3w1wkxt 0 14529 1232923 1232906 2026-06-24T14:13:02Z Drewes 2754 red. 1232923 wikitext text/x-wiki [[File:Sceptre Rugby Ball.jpg|thumb|Ovalen bal.]] '''Unyrugby''' (''Rugby Union'') is de sport dy't ornaris allinnich ''Rugby'' neamd wurdt, of ''Rugby Fuotbal''. It is in [[fuotsport]], ûntstean doe't de oarspronklike fuotbalsport him opdielde yn twa rjochtings: Yn de iene rjochting koe in gewoane spiler de bal nét mei de hân oanreitsje: [[fuotbal|Assosjaasje-fuotbal]]. Yn de oare rjochting wie dat ál tastien: ''Rugby fuotbal''. Alle oare fuotsporten dêr't de bal fêstholden wurde kin, binne fan de earste foarm, fan Unyrugby, ôflaat. Unyrugby wurdt spile mei in wat sylindryske bal, dy't troch de spiler fêstholden wurde mei wylst er rint. De bal mei lykwols net nei foaren goaid wurde, wat it spul syn karakteristyk beweging jout fan ferskate spilers op in rige. [[File:General Rugby Union backplay.JPG|400px|thumb|Hoe't ''uny-rugby'' der ornaris útsjocht.]] [[Kategory:Rugby]] n21qx93idxpo7mm376qya9pow3xqnqd 0 56699 1232930 856462 2026-06-24T14:26:28Z Drewes 2754 Doetiid 1232930 wikitext text/x-wiki {{Persoan algemien | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | oare namme(n) = P.W. Brouwer | nasjonaliteit = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk | berne = [[24 desimber]] [[1925]] | berteplak = [[Snits (stêd)|Snits]] ([[Fryslân]]) | stoarn = [[28 novimber]] [[2013]] | stjerplak = gem. [[Lansingerland|Lânsingerlân]] ([[Súd-Hollân]]) | etnisiteit = [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Friezen|Frysk]] | berop/amt = [[learaar]] | aktyf as = [[oersetter]] | jierren aktyf = [[2001]] – no | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = ''[[Utopia (boek)|Utopia]]'' <br>''[[De Godlike Komeedzje]]'' | prizen = | webside = }} '''Piter Wibertus Brouwer''', gauris ferkoarte ta '''P.W. Brouwer''' ([[Snits (stêd)|Snits]], [[24 desimber]] [[1925]] – [[Lansingerland|Lânsingerlân]], [[28 novimber]] [[2013]])<ref>[https://groups.google.com/forum/#!topic/soc.genealogy.benelux/tMRZK1gn20c Side mei berte- en stjertegevens fan û.o. P.W. Brouwer <small>(sykje op 'Wibertus')</small>]</ref>, wie in [[Frysk]] literêr [[oersetter]] út [[Rotterdam]]. Hy wie û.m. ferantwurdlik foar de Fryske fertalings fan [[Erasmus]] syn ''[[De Lof fan de Healwizens]]'' ([[2001]]), ''[[Utopia (boek)|Utopia]]'' fan [[Thomas More]] ([[2002]]) en ''[[De Godlike Komeedzje]]'' fan [[Dante Alighieri]] ([[2008]]). Brouwer is opgroeid yn [[Snits (stêd)|Snits]], mei it [[Snitsersk]]. Yn [[Hilversum]] hat er it skreaune Frysk yn 'e macht krigen. Hy waard learaar yn it [[roomsk-katolike tsjerke|roomsk-katolyk]] fuortset ûnderwiis, ûnder mear oan de [[kweekskoalle]]. Ek wie er sjoernalist foar it RK deiblêd "Ons Noorden". <ref>[http://www.elikser.nl/ www.elikser.nl]</ref> ==Wurk== * 2001 – ''[[De Lof fan de Healwizens]]'' (nei ''Moriae Encomium'', fan [[Desidearius Erasmus]]) * 2002 – ''[[Utopia (boek)|Utopia]]'' (nei ''Utopia'', fan [[Thomas More]]) * 2008 – ''[[De Godlike Komeedzje]]'' (nei ''La Divina Commedia'', fan [[Dante Alighieri]]) {{boarnen|boarnefernijing= <references/>}} {{DEFAULTSORT:Brouwer, Piter Wibertus}} [[Kategory:Frysk ûnderwizer]] [[Kategory:Frysk sjoernalist]] [[Kategory:Frysk oersetter]] [[Kategory:Oersetter nei it Frysk]] [[Kategory:Nederlânsk ûnderwizer]] [[Kategory:Nederlânsk sjoernalist]] [[Kategory:Nederlânsk oersetter]] [[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn Snits]] [[Kategory:Persoan berne yn 1925]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2013]] 6od964ztlbdgo28usupbiiq6sxny7ht 0 88761 1232983 1124376 2026-06-24T20:43:32Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjochtferwidere. ynfoboks ferfarske en fierder in tekst tafoege. 1232983 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Braunau am Inn | ôfbylding = Braunau Rathaus.JPG | ôfbyldingstekst = Riedshûs. | flagge = | wapen = AUT Braunau am Inn COA.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of Austria.svg|20px]] [[Eastenryk]] | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Tirol and Upper Austria.svg|border|20px]] [[Opper-Eastenryk]] | bestjoerlike ienheid 2 = Distrikt | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Braunau am Inn (distrikt)|Braunau am Inn]] | boargemaster = Johannes Waidbacher | ynwennertal = 17.551 <small>(01.01.2026)</small><ref>[https://citypopulation.de/en/austria/oberosterreich/braunau/40404__braunau_am_inn/ City Population]</ref> | oerflak = 24,84 km² | befolkingstichtens = 706 ynw./km² | hichte = 352 m | stifting = 1260 (earste fermelding) | postkoade = 5280 | netnûmer = 07722 | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = | webside = [https://www.braunau.at www.braunau.at] | mapname = Eastenryk | lat_deg = 48 | lat_min = 15 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 13 | lon_min = 2 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Braunau am Inn yn Eastenryk }} '''Braunau am Inn''' is in stêd en gemeente yn 'e [[Eastenryk]]ske [[dielsteat]] [[Opper-Eastenryk]], yn it distrikt mei deselde namme [[Braunau am Inn (distrikt)|Braunau am Inn]]. Braunau is in grinsplak: de [[Inn (rivier)|Inn]] is de grins mei [[Dútslân]]. It plak leit sa'n 60 km benoarden [[Salzburg]], likernôch 110–120 km eastlik fan [[München]] en westlik fan [[Linz]]. == Stedsyndieling == [[Ofbyld:Braunau am Inn OSM 01.png|thumb|left|Kaart Braunau am Inn.]] De gemeente is yn 22 Stadtteile yn te dielen. {| | width="50%" valign="top" | * Aching * Au * Blankenbach * Braunau am Inn * Braunau Neustadt * Gasteig * Haiden * [[Haselbach (Braunau)|Haselbach]] * Himmellindach * Höft * [[Laab (Braunau)|Laab]] | width="50%" valign="top" | * Lach * Lindach * Maierhof * Neue Heimat * Oberrothenbuch * Osternberg * [[Ranshofen (raunau)|Ranshofen]] * Roith * Scheuhub * Tal * Unterrothenbuch |} == Skiednis == Yn 1260 krige Braunau [[stedsrjochten]]. By in grutte stedsbrân waard it plak yn 1360 hast hielendal ferneatige. Yn 'e [[midsiuwen]] lei Braunau yn it Hartochdom Beieren-Landshut en sûnt de Landshutter Súksesjeoarloch (1505) yn oare dielen fan it Hartochdom Beieren. Nei de Beierske Súksesjeoarloch en de dêropfolgjende Frede fan Teschen kaam it yn 1779 by Eastenryk. Yn 1806 waard yn Braunau in boekhanneler út [[Neurenberch]], Johann Philipp Palm, troch Frânske soldaten út it leger fan [[Napoleon Bonaparte]] fusillearre. Hy hie in pamflet publisearre tsjin de ûnderdrukking fan Dútslân troch Napoleon en syn Beierske bûnsmaten. Oan Palm, dy't eare wurdt as in soarte [[martelder]] foar de parsefrijheid, binne yn Braunau ferskate tinktekens wijd. Yn 'e [[Earste Wrâldoarloch]] wie by Braunau in berucht Eastenryksk [[Kriichsfinzene|kriichsfinzenekamp]] fêstige. == Hilters bertehûs == [[Ofbyld:Braunau Hitlerhaus 2.jpg|thumb|left|Adolf Hitler syn bertehûs]] Braunau is foaral bekend om't it it berteplak is fan [[Adolf Hitler]]. In Braunauer feriening organisearret sûnt 1992 de "Braunauer dagen foar hjoeddeiske skiednis". Yn 1989, doe't it hûndertste bertejier fan Hitler wie, waard in tinkstien foar Hitlers bertehûs pleatst mei in tekst dy't rjochte is tsjin yntolerânsje. De stien is ôfkomstich út de stiengroeve by it [[konsintraasjekamp]] [[Mauthausen]]. Oant 2011 tsjinne it gebou as in ynstelling foar beheinde minsken. Dêrnei hat der lang in bytiden fûle diskusje west oer de fraach wat te dwaan mei it gebou. Guon woene it ôfbrekke sadat it gjin pylgerplak foar neonazy's wurde koe, oaren wiene benaud dat de sloop yn it bûtenlân útlein waard as woe Eastenryk it ferline net mear ûnder eagen sjen. Yn 2023 waard besletten om it gebou oan 'e plysje oer te dragen, dy't dêr trainingen krije op it mêd fan minskerjochten.<ref>[https://nos.nl/artikel/2476233-geboortehuis-van-hitler-wordt-centrum-voor-mensenrechtentrainingen NOS, ''Geboortehuis van Hitler wordt centrum voor mensenrechtentrainingen'', 23 maaie 2023.]</reF> == It besjen wurdich == [[Ofbyld:Braunau Stadtpfarrkirche 1.jpg|thumb|left|Stefanustsjerke fan Braunau.]] Yn 'e gemeente steane ferskate tsjerken mei yn guon gefallen in 18e-iuwske [[barok]] of [[rokoko]]-ynterieur. De toer fan 'e Sint-Stefanustsjerke fan Braunau is 87 m heech en ien fan 'e heechste tsjerketuorren yn 'e kontreien. Yn Braunau am Inn binne dielen fan 'e âlde stedsfersterkingen bewarre bleaun. Ek de stedspoarte Salzburger Tor is noch jimmeroan te sjen. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Braunau am Inn}} }} [[Kategory:Plak yn Opper-Eastenryk]] [[Kategory:Gemeente yn Opper-Eastenryk]] cpkfk6x8pqvuxqbxub14a0fifeiyslt 1232984 1232983 2026-06-24T20:44:52Z RomkeHoekstra 10582 1232984 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Braunau am Inn | ôfbylding = Braunau Rathaus.JPG | ôfbyldingstekst = Riedshûs. | flagge = | wapen = AUT Braunau am Inn COA.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of Austria.svg|20px]] [[Eastenryk]] | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Tirol and Upper Austria.svg|border|20px]] [[Opper-Eastenryk]] | bestjoerlike ienheid 2 = Distrikt | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Braunau am Inn (distrikt)|Braunau am Inn]] | boargemaster = | ynwennertal = 17.551 <small>(01.01.2026)</small><ref>[https://citypopulation.de/en/austria/oberosterreich/braunau/40404__braunau_am_inn/ City Population]</ref> | oerflak = 24,84 km² | befolkingstichtens = 706 ynw./km² | hichte = 352 m | stifting = 1260 (earste fermelding) | postkoade = 5280 | netnûmer = 07722 | stedsyndieling = 22 [[Stadtteil]]e | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = | webside = [https://www.braunau.at www.braunau.at] | mapname = Eastenryk | lat_deg = 48 | lat_min = 15 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 13 | lon_min = 2 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Braunau am Inn yn Eastenryk }} '''Braunau am Inn''' is in stêd en gemeente yn 'e [[Eastenryk]]ske [[dielsteat]] [[Opper-Eastenryk]], yn it distrikt mei deselde namme [[Braunau am Inn (distrikt)|Braunau am Inn]]. Braunau is in grinsplak: de [[Inn (rivier)|Inn]] is de grins mei [[Dútslân]]. It plak leit sa'n 60 km benoarden [[Salzburg]], likernôch 110–120 km eastlik fan [[München]] en westlik fan [[Linz]]. == Stedsyndieling == [[Ofbyld:Braunau am Inn OSM 01.png|thumb|left|Kaart Braunau am Inn.]] De gemeente is yn 22 ''[[Stadtteil]]e'' yn te dielen. {| | width="50%" valign="top" | * Aching * Au * Blankenbach * Braunau am Inn * Braunau Neustadt * Gasteig * Haiden * [[Haselbach (Braunau)|Haselbach]] * Himmellindach * Höft * [[Laab (Braunau)|Laab]] | width="50%" valign="top" | * Lach * Lindach * Maierhof * Neue Heimat * Oberrothenbuch * Osternberg * [[Ranshofen (raunau)|Ranshofen]] * Roith * Scheuhub * Tal * Unterrothenbuch |} == Skiednis == Yn 1260 krige Braunau [[stedsrjochten]]. By in grutte stedsbrân waard it plak yn 1360 hast hielendal ferneatige. Yn 'e [[midsiuwen]] lei Braunau yn it Hartochdom Beieren-Landshut en sûnt de Landshutter Súksesjeoarloch (1505) yn oare dielen fan it Hartochdom Beieren. Nei de Beierske Súksesjeoarloch en de dêropfolgjende Frede fan Teschen kaam it yn 1779 by Eastenryk. Yn 1806 waard yn Braunau in boekhanneler út [[Neurenberch]], Johann Philipp Palm, troch Frânske soldaten út it leger fan [[Napoleon Bonaparte]] fusillearre. Hy hie in pamflet publisearre tsjin de ûnderdrukking fan Dútslân troch Napoleon en syn Beierske bûnsmaten. Oan Palm, dy't eare wurdt as in soarte [[martelder]] foar de parsefrijheid, binne yn Braunau ferskate tinktekens wijd. Yn 'e [[Earste Wrâldoarloch]] wie by Braunau in berucht Eastenryksk [[Kriichsfinzene|kriichsfinzenekamp]] fêstige. == Hilters bertehûs == [[Ofbyld:Braunau Hitlerhaus 2.jpg|thumb|left|Adolf Hitler syn bertehûs]] Braunau is foaral bekend om't it it berteplak is fan [[Adolf Hitler]]. In Braunauer feriening organisearret sûnt 1992 de "Braunauer dagen foar hjoeddeiske skiednis". Yn 1989, doe't it hûndertste bertejier fan Hitler wie, waard in tinkstien foar Hitlers bertehûs pleatst mei in tekst dy't rjochte is tsjin yntolerânsje. De stien is ôfkomstich út de stiengroeve by it [[konsintraasjekamp]] [[Mauthausen]]. Oant 2011 tsjinne it gebou as in ynstelling foar beheinde minsken. Dêrnei hat der lang in bytiden fûle diskusje west oer de fraach wat te dwaan mei it gebou. Guon woene it ôfbrekke sadat it gjin pylgerplak foar neonazy's wurde koe, oaren wiene benaud dat de sloop yn it bûtenlân útlein waard as woe Eastenryk it ferline net mear ûnder eagen sjen. Yn 2023 waard besletten om it gebou oan 'e plysje oer te dragen, dy't dêr trainingen krije op it mêd fan minskerjochten.<ref>[https://nos.nl/artikel/2476233-geboortehuis-van-hitler-wordt-centrum-voor-mensenrechtentrainingen NOS, ''Geboortehuis van Hitler wordt centrum voor mensenrechtentrainingen'', 23 maaie 2023.]</reF> == It besjen wurdich == [[Ofbyld:Braunau Stadtpfarrkirche 1.jpg|thumb|left|Stefanustsjerke fan Braunau.]] Yn 'e gemeente steane ferskate tsjerken mei yn guon gefallen in 18e-iuwske [[barok]] of [[rokoko]]-ynterieur. De toer fan 'e Sint-Stefanustsjerke fan Braunau is 87 m heech en ien fan 'e heechste tsjerketuorren yn 'e kontreien. Yn Braunau am Inn binne dielen fan 'e âlde stedsfersterkingen bewarre bleaun. Ek de stedspoarte Salzburger Tor is noch jimmeroan te sjen. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Braunau am Inn}} }} [[Kategory:Plak yn Opper-Eastenryk]] [[Kategory:Gemeente yn Opper-Eastenryk]] s41s1ml8vo4vtl8os82mzzse37xfcks 0 121636 1233034 1177221 2026-06-25T00:59:19Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233034 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| Namme= teapert| Ofbyld= [[File:Corncrake2.jpg|250px]]| lûd=[[File:Crex crex, July 2010.ogg|250px]]| Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')| Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')| Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')| Skift= [[kraanfûgeleftigen]] (''Gruiformes'') | Famylje= [[ralfûgels]] (''Rallidae'') | Skaai= [[teaperts]] (''Crex'') | Wittenskiplike namme = Crex crex| Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758| IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de teapert (Crex crex).png|center|250px]]<small>{{Color box|#FFFF00}} [[simmerfûgel]] en [[brieden (fûgels)|briedgebiet]]<br>{{Color box|#0080FF}} [[wintergast]]</small> }} De '''teapert''', ek: '''kreaker''', '''kreakhintsje''' of '''miedkreaker''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Crex crex'', foarh. ek wol ''Crex pratensis''), is in [[fûgels|fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[kraanfûgeleftigen]] (''Gruiformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ralfûgels]] (''Rallidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[teaperts]] (''Crex''), dy't yn [[Jeropa]] en [[Sintraal-Aazje]] [[brieden (fûgels)|briedt]] en yn [[East-Afrika|East]]- en [[Súdlik Afrika]] [[wintergast|oerwinteret]]. Eartiids kaam dit bist ek rûnom yn [[Fryslân]] en de rest fan [[Nederlân]] foar, mar troch de [[meganisaasje]] fan 'e [[lânbou]] is er omtrint de midden fan 'e [[tweintichste iuw]] yn [[Nederlân]] seldsum wurden, wylst er yn Fryslân suver hielendal weiwurden is. De [[Latyn]]ske [[namme]] ''crex'' is in [[onomatopee]] op basis fan it [[Gryksk]]e κρεξ, ''krex'', dat ferwiist nei de kreakjende rop fan 'e teapert. Yn it [[Nederlânsk]] stiet de teapert bekend as de ''kwartelkoning'', wat ta it misbegryp laat hat dat dizze fûgel besibbe wêze soe oan 'e [[kwartel]] (''Coturnix coturnix''). Dat is lykwols net sa, mei't de kwartel ta in totaal ferskillende famylje heart (ntl. de [[fazanteftigen]], ''Phasianidae''). ==Fersprieding== ===Algemien foarkommen=== De teapert is in [[simmerfûgel]] yn grutte dielen fan [[Jeropa]] en [[Sintraal-Aazje]], dêr't er [[brieden (fûgels)|briedt]] en him [[fuortplanting|fuortplantet]]. Datoangeande mijt er lykwols [[Ingelân]], [[Wales]], de súdwestpunt fan [[Ierlân]], [[Bretanje]] it grutste part fan it [[Ibearysk Skiereilân]], [[Itaalje]], [[Albaanje]], [[Grikelân]], [[Iislân]], [[Jutlân]], it noarden en it binnenlân fan [[Skandinaavje]] en it noarden fan [[Ruslân]]. Bûten Jeropa komt er wol wer foar yn [[Anatoalje]], de [[Kaukasus]], noardlik [[Iraan]], súdwestlik [[Sibearje]] oant en mei de krite fan 'e [[Baikalmar]], noardlik en eastlik [[Kazachstan]], noardwestlik [[Mongoalje]] en in diel fan 'e [[Sina|Sineeske]] regio [[Sinkiang-Oeigoerje]]. As [[wintergast]] ferbliuwt de teapert yn dielen fan [[East-Afrika]] en [[Súdlik Afrika]], te witten: de súdlike helte fan [[Tanzania]], hiel [[Mozambyk]], [[Malawy]], [[Simbabwe]], [[Lesoto]] en [[Swazylân]], it súdeasten fan 'e [[Demokratyske Republyk Kongo]], it noarden en easten fan [[Botswana]], it uterste noardeasten fan [[Namybje]] en de eastlike helte fan [[Súd-Afrika]]. Foar de [[fûgeltrek]], [[hjerst]]mis nei it suden en by 't [[maityd]] nei it noarden ta, besteane twa haadrûtes: in westlikenien oer [[Marokko]], [[Algerije]] en it [[Ibearysk Skiereilân]], en in eastlikenien, dy't mear brûkt wurdt, oer [[Egypte]] en it [[Midden-Easten]] hinne. Fierders binne teaperts as [[dwaalgast]]en waarnommen yn [[Noard-Amearika]], [[Sry Lanka]], [[Fjetnam]] en [[Austraalje (lân)|Austraalje]], op 'e [[Seysjellen]], [[Bermuda]], [[Grienlân]], [[Iislân]], de [[Fêreu-eilannen]], de [[Azoaren]], [[Madeara]] en de [[Kanaryske Eilannen]]. [[File:Crex crex00.jpg|left|thumb|200px|In pear [[folwoeksen]] teaperts mei in [[pykje]].]] ===Foarkommen yn Nederlân en Fryslân=== Oant it begjin fan 'e [[tweintichste iuw]] wie de teapert in frij algemiene briedfûgel yn [[Fryslân]] en de rest fan [[Nederlân]]. Tsjûge dêrfan is it [[gedicht]] ''[[Geale' Sliepke]]'', fan [[Eeltsje Hiddes Halbertsma]], út [[1829]]. Dêryn jout de [[dichter]] in [[idylle|idyllysk]] byld fan it Fryske [[plattelân]] en neamt dêrby de teapert as in folslein normaal ûnderdiel dêrfan. Troch de [[meganisaasje]] fan 'e [[lânbou]] ferdwûn de fûgel lykwols fan 'e midden fan 'e [[tweintichste iuw]] ôf út it lân, oant der tsjin [[1970]] noch mar in pear kriten yn Nederlân wiene dêr't er foarkaam: yn 'e [[uterwaard]]en fan 'e [[Ryn]], de [[Waal]] en de [[Isel]] en yn eastlik [[Grinslân]]. Hoewol't der yn 'e [[1990]]-er jierren in lytse taname wie, begûn it tal teaperts yn Nederlân nei [[2000]] wer te sakjen. Yn [[2004]] waard de fûgel as 'kwetsber' op 'e [[Nederlânske reade list (fûgels)|Nederlânske reade list]] set. ==Uterlike skaaimerken== De teapert is in middelgrutte [[ralfûgel]], mei in lichemslingte fan 27-30&nbsp;sm en in wjukspanne fan 42-53&nbsp;sm. [[Mantsje]]s weagje trochinoar 165&nbsp;g en [[wyfke]]s binne yn trochsneed justjes lichter mei 145&nbsp;g. [[Folwoeksen]] mantsjes hawwe in brún-swarte [[krún]] en in boppelichem fan deselde [[kleur]], mei dêrtrochhinne streken fan griis of bêzje. De [[wjuk]]ken binne in opfallende kastanjebrune kleur mei in pear witige streken. De foarside fan 'e [[kop]], de [[hals (lichemsdiel)|hals]] en it [[boarstkast (lichemsdiel)|boarst]] binne blau-griis, de [[bealch]] wyt, de [[poat]]en fealgriis en de ûnderkant fan 'e [[sturt]] hat kastanjebrune en wite streken. De sterke [[snaffel]] is fleiskleurich en dêrwei rint in bleek brunige streek oer it [[wang]] nei de fierste [[each]]hoeke. Wyfkes sjogge der min ofte mear itselde út, mar it boppeliif hat in wat waarmere kleurnuânse en de wangstreek is smeller en minder brún. By healwoeksen eksimplaren skynt it boppelichem wat út 'en gielens, en de [[pyk (fûgel)|piken]] hawwe swart [[dûns (fearren)|dûns]], krektlyk as alle ralfûgelpiken. Folwoeksen teaperts [[ferfearjen|ferfearje]] nei de [[peartiid]], yn [[augustus]], ear't se ôfsette nei [[Afrika]], en foar't se Afrika wer ferlitte is der nochris in ferfearring, mar dêrmei binne inkeld de [[fear (fûgel)|fearren]] fan 'e kop, it boppeliif en de sturt muoid. De teapert liket kwa kleur sterk op 'e nau besibbe [[Afrikaanske teapert]] (''Crex egregia''), dêr't er syn oerwinteringsgebiet mei dielt, mar kin dêrfan ûnderskaat wurde trochdat er in slach grutter is. [[File:Haymaking_-_geograph.org.uk_-_38831.jpg|right|thumb|250px|[[Meganisaasje|Meganisearre]] [[ûngetiid]]zjen is funest foar it wolwêzen fan 'e teapertpopulaasje.]] ==Lûd== Yn 'e [[peartiid]] en de [[briedtiid]] is geregeldwei de karakteristike, kreakjende rop fan 'e mantsjeteaperts te hearren, in lûd en trochkringend ''krek-krek''. Dy rop kin op in ôfstân fan oardel [[km]] heard wurde, en is bedoeld om oare manlike teaperts út it eigen [[territoarium (biology)|territoarium]] te ferdriuwen en om wyfkes oan te lûken. Undersyk hat útwiisd dat de rop soms wol 20.000 kear yn ien [[nacht]] troch ien en deselde teapert werhelle wurdt, mei in dúdlike pyk tusken [[midsnacht]] en 3.00 oere [[moarn (deidiel)|moarns]]. Wyfketeaperts uterje soms in rop dy't sterk op dy fan 'e mantsjes liket en in oaren dy't fan ''tsjiip'' giet, mar hâlde har oer it algemien stil, behalven as se piken hawwe, dy't se mei in ''û-û-û''-lûd roppe. Yn it oerwinteringsgebiet yn Afrika swije de teaperts. ==Biotoop== De teapert is foar it meastepart in fûgel fan it leechlân, mar briedt ek yn [[berchtme]]n oant in hichte fan 3.000&nbsp;m (hoewol yn 'e [[Alpen]] net heger as 1.400&nbsp;m). It meast gaadlike [[biotoop]] wurdt lykwols foarme troch [[greidlân]] en [[steppe]]n. Minder as de measte [[ralfûgels]] is de teapert oan [[oerflaktewetter]] bûn, hoewol't er [[rivier]]siggen net oerslacht. In fereaske is wol dat de [[plant|begroeiïng]] 50&nbsp;sm heech of heger is. Dat is ek ien fan 'e redens dat de teapert tsjintwurdich yn [[Fryslân]] net of frijwol net mear foarkomt, mei't de [[boer]]en it [[gers]] tsjintwurdich nea mear sa lang groeie litte. [[File:Hay_Crop_-_geograph.org.uk_-_34715.jpg|left|thumb|250px|It [[biotoop]] dêr't de teapert yn [[Jeropa]] yn libbet.]] ==Hâlden en dragen== De teapert hat in goede [[skutkleur]], en is yn it wyld dreech te sjen. Ornaris hâldt er him beskûl yn lange [[fegetaasje]], mar soms weaget er him eefkes op 'e iepen romte. Der binne inkele gefallen bekend fan teaperts dy't tige nuet wiene; sa kuiere in teapert op it [[Skotlân|Skotske]] [[eilân]] [[Tiree]] fiif jier efterinoar samar de [[koken]] fan in [[hûs]] binnen, wylst in oarenien op it Skotske eilân [[Barra]] yn [[1999]] by in [[pleats]] kaam om mei te fretten as de [[hin]]nen fuorre waarden. Yn [[Afrika]] hâlde en drage teaperts har oer it algemien folle skouwer as yn [[Jeropa]]. Teaperts binne [[dei|oerdeis]] it aktyfst op 'e iere [[moarn (deidiel)|moarn]] en de lette [[jûn]], en nei swiere [[rein (delslach)|rein]] en ûnder lichte rein. Se binne gjin krêftige fleaners, hoewol't se troch harren gruttere gewicht op 'e wjuk better út 'e fuotten kinne as de [[Afrikaanske teapert]]. De teapert rint op heechstappende wize, en kin tige fluch troch it lange gers drave, wêrby't er syn lichem horizontaal hâldt, mei de snaffel rjocht foarút stykjend. As er fersteurd wurdt, is te foet útnaaien syn earste reäksje. Helpt dat net, dan fljocht er fuort, mar oer it algemien net fierder as 50&nbsp;m, wêrby't er dan sa mooglik lânet oare kant wat [[strewelleguod]] of in pear [[beam]]men. Teaperts kinne ek [[swimmen|swimme]], mar dogge dat inkeld as it in saak fan libben en dea is. As se pakt wurde, hâlde se har faak foar dea oant se in kâns sjogge om dochs noch út te piken. [[File:Corncrake.jpg|right|thumb|180px|In folwoeksen teapert gluorket tusken de begroeiïng troch.]] Yn 'e oerwinteringsgebieten yn Afrika libje teaperts in [[solitêr]] bestean, wêrby't elts eksimplaar in (oerlaapjend) [[territoarium (biology)|territoarium]] hat fan 4,2 oant 4,9&nbsp;[[hektare|ha]]. Foar de [[fûgeltrek|trek]] foarmje se swaarmen fan oant 40 fûgels, dy't har soms oanslute by gruttere swaarmen [[kwartel]]s, in ferskynsel dêr't de [[Nederlânsk]]e namme ''kwartelkoning'' op weromgiet (krekt as it [[Dútsk]]e ''Wachtelkönig'' en it [[Frânsk]]e ''roi de caille''). De migraasje fynt nachts plak, wylst se oerdeis útrêste. It fermogen ta migraasje is oanberne, en dat leare de jongen dus net fan 'e [[âlden]]. Sterker noch, út ûndersyk hat bliken dien dat teapertpiken dy't tsien [[generaasje]]s lang yn [[Jeropa]] yn finzenskip holden wiene, gjin inkele muoite hiene om it paad nei de oerwinteringsgebieten yn Afrika te finen. Lange tiid waard oannommen dat teaperts [[monogamy|monogame]] fûgels binne, mar yn [[1995]] waard ûntdutsen dat mantsjes soms mei twa of noch mear wyfkes [[pearje]]. De grutte fan territoaria fan 'e mantsjes yn 'e briedgebieten rint útinoar fan 3 oant 51&nbsp;[[hektare|ha]], mar bedraacht yn trochsneed 15,7&nbsp;ha. Wyfkes hawwe in folle lytser territoarium, fan trochinoar 5,5&nbsp;ha. Mantsjes ferdigenje har territoarium tsjin (manlike) ynkringers, earst troch te roppen, en, as dat net helpt, troch harren sa grut mooglik te meitsjen, mei [[kop]] en [[skouder]]s omheech en de [[wjuk]]ken hingjend oant op 'e grûn. As de tsjinstanner dan net belies jout, mar ynstee deselde hâlding oannimt, kin der in wier gefjocht ûntstean, wêrby't de fûgels opspringe en nei inoar pikke en soms ek skoppe. Wyfkes hawwe oan dit alles part noch diel. [[File:Crex crex MHNT.ZOO.2010.11.69.1.jpg|thumb|left|250px|Teapert[[aai (bist)|aai]]en.]] Om in wyfke te winnen docht in mantsje in koarte [[balts]], wêrby't der de [[hals (lichemsdiel)|hals]] útrekt en de kop hingje lit, wylst er de [[sturt]] opset en de wjukken spriedt. As dêr geunstich op reägearre wurdt, sil er besykje en kom it wyfke fan efteren benei, sadat er op har [[rêch]] springe en mei har [[pearje]] kin. It [[fûgelnêst|nêst]], mei in [[diameter]] fan 12-15&nbsp;sm en in djipte fan 3-4&nbsp;sm, wurdt yn 'e regel op 'e grûn mank it lange [[gers]] makke, mar soms ûnder in [[hage]] of tusken de [[woartel (plant)|woartels]] fan in solitêre beam. Dêryn leit it wyfke 6-14, mar ornaris 8-12 [[aai(bist)|aai]]en, yn 'e regel mei tuskenskoften fan in [[dei]]. It [[brieden (fûgels)|brieden]] wurdt troch it wyfke allinnich dien. It [[ynstinkt]] om stil sitten te bliuwen en sa min mooglik te bewegen as der gefaar driget, om dan op it alderlêste momint út te naaien, liedt yn 'e moderne [[lânbou]] ta in protte stjergefallen. De aaien komme nei 19-20 dagen út, en teapertpiken binne [[nêstflechters]], dy't al mei twa dagen it nêst ferlitte en mei 34-38 dagen selsstannich libje. De âlden begjinne likernôch 42 dagen nei it earste in nij briedsel, wêrfan't de aaien al nei 16-18 dagen útkomme. De healwoeksen jongen bliuwe faak by de mem oant se ôfsette nei Afrika. As se net fersteurd wurde troch [[ûngetiid]]zjen, oerlibbet 80-90% fan 'e teaperts fan pyk oant healwoeksen eksimplaar. Hoewol't in folwoeksen teapert minder as 30% kâns hat om in jier te oerlibjen, hat ûndersyk útwiisd dat guon teaperts yn it wyld 5 oant 7 jier âld wurde kinne. [[Rôfdier]]en dy't teaperts frette, binne û.m. de [[hûskat]], de [[Amerikaanske nerts]] (as [[eksoat]] yn Jeropa), de [[murd]], de [[foks]] en ferskate soarten [[fûgel]]s, lykas de [[mûzefalk]] en de [[skierroek]]. Teapertpiken kinne ek it slachtoffer wurde fan 'e [[earrebarre]], wylst yn [[Litouwen]] de út [[East-Aazje]] yntrodusearre [[waskbearhûn]] jacht bliek te meitsjen op folwoeksen eksimplaren. [[File:Bewickland rail.jpg|right|thumb|250px|In [[yllustraasje]] fan in teapert troch [[Thomas Bewick]].]] ==Fretten== Teaperts binne [[omnivoar]]en, mar har menu bestiet fierhinne út lyts wrimelt lykas [[wjirms]], [[slakken]], [[spin]]nen, [[toarre]]n, [[libelle]]n, [[sprinkhoanne]]n en oare [[ynsekten]]. Fierders frette se ek wol lytse [[kikkert]]s en [[sûchdier]]en, en [[plant]]aardich materiaal, lykas [[gers]]sied en [[nôt]]. Yn 'e oerwinteringsgebieten yn [[Afrika]] fret de teapert foar it meastepart itselde, oanfolle mei dingen dy't dêre beskikber binne, lykas [[termiten]], [[kakkerlak]]ken en [[dongtoarre]]n. Piken krije oer it algemien [[dier]]lik fretten foarset. Krekt as oare [[ralfûgels]] slokke teaperts lytse [[stien]]tsjes troch, dy't yn 'e [[mage]] helpe om it fretten te fermeallen. ==Status== De teapert stiet yn [[Nederlân]] as 'kwetsber' op 'e [[Nederlânske reade list (fûgels)|reade list]] fan bedrige fûgelsoarten, mar ynternasjonaal hat er de [[IUCN-status]] fan "net bedrige". It [[ferspriedingsgebiet]] waard nammentlik yn [[2010]] rûsd op 12,4 miljoen [[km²]], en dêr komt er noch rûnom foar, mei in populaasje dy't ridlik stabyl liket te wêzen. De simmerpopulaasje is benammen konsintrearre yn [[Ruslân]] en [[Kazachstan]] en hat dêr noch alle romte. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Corn_crake ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Crex crex}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Teapert]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] 2orw7tsfr8uny8blonextgeh2ifynx4 0 137414 1232966 968833 2026-06-24T19:41:45Z RomkeHoekstra 10582 Trochferwizing nei [[Anholt (De Wolden)]] wiske 1232966 wikitext text/x-wiki {{Tfs}} *[[Anholt (De Wolden)|Anholt]], in plak yn 'e Drintske gemeente De Wolden *[[Anholt (Dútslân)|Anholt]], in plak yn 'e Dútske gemeente [[Isselburg]] *[[Anholt (eilân)|Anholt]], in [[Denemark|Deensk]] eilân yn it [[Kattegat]] qtx6yip5qzuzzkwxhanfkn5cxzl3xcd 0 141802 1232933 985514 2026-06-24T14:29:11Z Drewes 2754 Wrâldkampioenskip rugby 2027 1232933 wikitext text/x-wiki {{JiersideBoppe}} {{Kalinders}}{{Kalinderjier}} == Foarfallen == [[Wrâldkampioenskip rugby 2027]] == Berne == == Ferstoarn == {{JiersideUnder}} {{Boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat}} }} [[Kategory:2027| ]] [[Kategory:21e iuw]] pz6fmmp8b2o9bfowbg7y369a1enhyxm 0 148116 1232917 1232913 2026-06-24T13:30:21Z RomkeHoekstra 10582 tf 1232917 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding = Larus-fuscus-taxbox.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = [[Lytse sjouwerman]] (''Larus fuscus'') | takson1 = | namme1 = | takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme5 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson6 = [[ûnderklasse]]: | namme6 = [[moderne fûgels]]&nbsp;(''Neornithes'') | takson7 = [[tuskenklasse]]: | namme7 = [[nijkakigen]] (''Neognathae'') | takson8 = [[boppeskift]]: | namme8 = [[nije fûgels]] (''Neoaves'') | takson9 = [[skift]]: | namme9 = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') | takson11 = [[ûnderskift]]: | namme11 = [[miuwen en sibben]] (''Lari'') | takson12 = [[famylje]]: | namme12 = [[seefûgels]] (''Laridae'') | takson13 = [[ûnderfamylje]]: | namme13 = '''miuwfûgels''' (''Larinae'') | takson14 = | namme14 = | takson15 = | namme15 = | beskriuwer, jier = [[Karel Lusiaan Bonaparte|Bonaparte]], 1831 }} De '''miuwfûgels''' (''Larinae'') binne in [[ûnderfamylje]] fan seefûgels út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan de [[seefûgels]] (''Laridae''). Oant likernôch 2007 wurden miuwfûgels, de [[stirnzen]] en de [[skimkerfûgels]] as aparte famyljes sjoen, mar no binne it as ûnderfamyljes yn deselde famylje fan de ''Laridae'' rekkene. De [[skraitsen]] en de [[alken]] binne aparte famyljes njoggen de miuwfûgels. De miuwfûgels binne middelgrutte ta grutte wite en/of grize fûgels, mei stevige snaffels en poaten mei swimfluesen. De kop is faak swart of krekt hielendal wyt. De lytste soarte is de [[lytse miuw]] fan sa’n 29 cm en 120 g, de grutste de [[grutte sjouwerman]] mei sa’n 76 cm en 1,75 kg. ==Fersprieding== De miuwfûgels komme oer de hiele wrâld foar, ek yn de arktyske en antarktyske gebieten. De measte soarten libje tichtby de kust of yn it binnenlân. Allienich de [[winterkob]]ben libje op de iepen oseaan. ==Libbenswize== De measte miuwfûgels binne fleisiters: fisken, krabben, skaaldieren, en ek wol aaien en lytse fugels. Ferskate soarten binne ek iesiters, en bygelyks de [[sulvermiuw]] en de [[kob]] helje soms in hiel part fan harren fiedsel út jiskefetten en jiskebulten, en kinne yn steden in pleach wurde. De miuwfûgels libje en briede in grutte koloanjes. Se lizze twa of trije spikkelde aaien in nesten fan plantemateriaal op de grûn. De fûgels wurde nei twa jier (foar de lytsere soarten) ta fjouwer jier (de gruttere soarten) folwoeksen. De miuwfûgelsoarten kinne âld wurde, ta 49 jier yn in inkeld gefal foar de [[sulvermiuw]]. ==Klassifikaasje== Ta likernoch 2000 waarden hast alle miuwfûgelsoaarten yn it skaai ''Larus'' yndield, maar ûndersiik liet sjen dat dit skaai [[polyfyletysk]] is, d.w.s. dat de lêste mienskiplike foarâlde fan alle soarten net ta itselde skaai hearde. Dêrom binne de soarten no oer ferskate skaaien ferdield. De ûnderfamylje fan de '''miuwfûgels''' (''Larinae'') omfet foljende skaaien en soarten: *''Skaai'': [[skjirresturtmiuwen]] (''Creagus''), 1 soarte: ** [[skjirresturtmiuw]] (''Creagus furcatus'') *''Skaai'': [[winterkobben]] (''Rissa''), 2 soarten: ** [[winterkob]] (''Rissa tridactyla'') ** [[readpoatkob]] (''Rissa brevirostris'') *''Skaai'': [[ivoarmiuwen]] (''Pagophila''), 1 soarte: ** [[ivoarmiuw]] (''Pagophila eburnea'') *''Skaai'': [[swellesturtmiuwen]] (''Xema''), 1 soarte: ** [[swellesturtmiuw]] (''Xema sabini'') *''Skaai: [[kobben]] (''Chroicocephalus''), 11 soarten: ** [[tinsnaffelmiuw]] (''Chroicocephalus genei'') ** [[lytse kob]] of [[beammiuw]] (''Chroicocephalus philadelphia'') ** [[sulverkopmiuw]] (''Chroicocephalus novaehollandiae'') ** [[swartsnaffelmiuw]] (''Chroicocephalus bulleri'') ** [[Andesmiuw]] (''Chroicocephalus serranus'') ** [[brúnkopmiuw]] (''Chroicocephalus brunnicephalus'') ** [[Patagoanyske kob]] (''Chroicocephalus maculipennis'') ** [[kob]] (''Chroicocephalus ridibundus'') ** [[griiskopmiuw]] (''Chroicocephalus cirrocephalus'') ** [[Hartlaubmiuw]] (''Chroicocephalus hartlaubii'') *''Skaai'': [[Sineeske kobben]] (''Saundersilarus'') ** [[Sineeske kob]] (''Saundersilarus saundersi'') *''Skaai'': [[lytse miuwen]] of dwerchkobben (''Hydrocoloeus''), 1 soarte: ** [[lytse miuw]] of dwerchkob (''Hydrocoloeus minutus'') *''Skaai'': [[rôze miuwen]] (''Rhodostethia''), 1 soarte: ** [[rôze miuw]] (''Rhodostethia rosea'') *''Skaai'': [[griiswite kobben]] (''Leucophaeus''), 5 soarten: ** [[dolfynmiuw]] ''(Leucophaeus scoresbii)'' ** [[lavamiuw]] ''(Leucophaeus fuliginosus)'' ** [[skattermiuw]] ''(Leucophaeus atricilla)'' ** [[lytse prêrjemiuw]] ''(Leucophaeus pipixcan)'' ** [[skiere miuw]] ''(Leucophaeus modestus)'' *''Skaai'': [[swartkopmiuwen]] (''Ichthyaetus''), 6 soarten: ** [[reliktmiuw]] (''(Ichthyaetus relictus'') ** [[koraalmiuw]] (''(Ichthyaetus audouinii'') ** [[swartkopmiuw]] (''(Ichthyaetus melanocephalus'') ** [[grutte swartkopmiuw]] (''Ichthyaetus ichthyaetus'') ** [[wyteachmiuw]] (''Ichthyaetus leucophthalmus'') ** [[roetmiuw]] (''Ichthyaetus hemprichii'') *''Skaai'': [[miuwen]] (''Larus''), 32 soarten: ** [[grousnaffelmiuw]] (''Larus pacificus'') ** [[Perûviaanske miuw]] (''Larus belcheri'') ** [[Argentynske miuw]] (''Larus atlanticus'') ** [[swartsturtmiuw]] (''Larus crassirostris'') ** [[jiskemiuw]] (''Larus heermanni'') ** [[ûnwaarsfûgel]] (''Larus canus'') ** [[ringbekmiuw]] (''Larus delawarensis'') ** [[prêrjemiuw]] (''Larus californicus'') ** [[grutte sjouwerman]] (''Larus marinus'') ** [[kelpmiuw]] (''Larus dominicanus'') ** [[Beringmiuw]] (''Larus glaucescens'') ** [[Kalifornyske miuw]] (''Larus occidentalis'') ** [[Meksikaanske miuw]] (''Larus livens'') ** [[grutte iismiuw]] of [[grutte iismiuw|iiskob]] (''Larus hyperboreus'') ** [[lytse iismiuw]] of [[lytse iiskob]] (''Larus glaucoides'') ** [[sulvermiuw]] (''Larus argentatus'') ** [[Amerikaanske sulvermiuw]] (''Larus smithsoianus'') ** [[Eastsibearyske miuw]] (''Larus vegae'') ** [[Pontyske miuw]] (''Larus cachinnans'') ** [[gielpoatmiuw]] (''Larus michahellis'') ** [[Armeenske miuw]] (''Larus armenicus'') ** [[Kamtsjatkamiuw]] (''Larus schistisagus'') ** [[lytse sjouwerman]] (''Larus fuscus'') ==Keppelings om utens== *[https://www.worldbirdnames.org/new/bow/gulls/ IOC World Bird List 15.1, 2025] [[Kategory:Seefûgel]] o8kpciealbkmwntnelib4ch3vfvm8oy 0 162659 1233042 1100582 2026-06-25T04:10:16Z CommonsDelinker 353 "2014._Донбасс_Арена_(14030720295).jpg" is op Commons fuorthelle [[c:User:Krd|Krd]] om't: [[:c:Commons:Deletion requests/File:2014. Донбасс Арена (14030720295).jpg|]]. 1233042 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks ynternasjonale fuotbalkompetysje | namme = UEFA Euro 2012 | gastlân = {{POLf}}<br>{{UKRf}} | kampioen = {{ESPf}} <small>(3e kampioenskip)</small> | ôfbylding = UEFA Euro 2012 logo.svg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | iepeningswedstryd = [[8 juny]] [[2012]] | finale = [[1 july]] [[2012]] | tiims = 16 | stadions = 8 | foarige = [[UEFA Euro 2008|2008]] | folgjende = [[UEFA Euro 2016|2016]] | wedstriden = 31 | doelpunten = 76<br><small>(2,45 de wedstriid)</small> | besikers = 1.441.726<br><small>(46.507 de wedstriid)</small> | topskoarder(s) = {{Flagge IT}} [[Mario Balotelli]]<br>{{Flagge RU}} [[Alan Dzagojev]]<br>{{Flagge DE}} [[Mario Gómez]]<br>{{Flagge CR}} [[Mario Mandžukić]]<br>{{Flagge PT}} [[Cristiano Ronaldo]]<small>(3 doelpunten)</small> | beste spiler = {{Flagge ES}} [[Andrés Iniesta]] | beste doelman = }} It '''[[Jeropeesk kampioenskip fuotbal]] 2012''' waard fan [[8 juny]] oant en mei [[1 july]] [[2012]] yn [[Poalen]] en [[Oekraïne]] holden, ferspraat oer acht stadions, fjouwer yn elk lân. [[Spanje]] waard foar de tredde kear Jeropeesk kampioen. {{clear}} == Stadions == === Oekraïne === {{Posysjekaart+ |Oekraïne|float=right |width=425 |caption=Lokaasjes EK stadions|places= {{Posysjekaart~ |Oekraïne |lat=49.980858 |lon=36.261703 |label=Metalist|position=left}} {{Posysjekaart~ |Oekraïne |lat=49.775278 |lon=24.027778 |label=Lviv|position=right}} {{Posysjekaart~ |Oekraïne |lat=48.020833 |lon=37.809722 |label=Donbas|position=left}} {{Posysjekaart~ |Oekraïne |lat=50.433417 |lon=30.522111 |label=Olimpiyskyi|position=bottom}} }} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! Lokaasje ! Stadion ! width=100| ! Kapasiteit |- | [[Charkov]] | [[Metaliststadion]] | [[Ofbyld:Kominternivs'kyi District, Kharkiv, Kharkiv Oblast, Ukraine - panoramio (13).jpg|100px]] | 38.633 |- | [[Lviv]] | [[Arena Lviv]] | [[Ofbyld:UEFA Euro 2012 Denmark Germany Fans 24.jpg|100px]] | 34.915 |- | [[Donetsk]] | [[Donbas Arena]] | | 51.504 |- | [[Kiëv]] | [[NSK Olimpiejsky]] | [[Ofbyld:Kyiv NSC Olimpiyskyi 5.jpg|100px]] | 70.050 |} === Poalen === {{Posysjekaart+ |Poalen |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes EK stadions|places= {{Posysjekaart~ |Poalen |lat=52.397222 |lon=16.858056 |label=Miejski Poznań|position=right}} {{Posysjekaart~ |Poalen |lat=54.391353 |lon=18.640795 |label=Arena Gdańsk|position=left}} {{Posysjekaart~ |Poalen |lat=51.141797 |lon=16.944094 |label=Miejski Wrocław|position=left}} {{Posysjekaart~ |Poalen |lat=52.239444 |lon=21.045556 |label=Nasjonaal stadion|position=right}} }} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! Lokaasje ! Stadion ! width=100| ! Kapasiteit |- | [[Poznań]] | [[Stadion Miejski (Poznań)|Stadion Miejski]] | [[Ofbyld:Stadion Miejski Poznan, 2011-08-23.jpg|100px]] | 43.269 |- | [[Gdańsk]] | [[Polsat Plus Arena Gdańsk|PGE Arena Gdańsk]] | [[Ofbyld:PGE Arena outside.jpg|100px]] | 43.615 |- | [[Breslau|Wrocław]] | [[Stadion Miejski (Wrocław)|Stadion Miejski]] | [[Ofbyld:Stadion Wroclaw z lotu ptaka closer.jpg|100px]] |45.105 |- | [[Warsjau]] | [[Nasjonaal Stadion (Warsjau)|Nasjonaal Stadion]] | [[Ofbyld:Stadion narodowy panorama.jpg|100px]] | 58.580 |} {{clear}} == Groepen == ''De teams mei tsjokke letters giene fierder nei de knock-outfaze fan 'e lêste 8.'' {{Kolommen4 |Kolom1= ; Groep A * '''{{CZEf}}''' * '''{{GREf}}''' * {{RUSf}} * {{POLf}} |Kolom2= ; Groep B * '''{{GERf}}''' * '''{{PORf}}''' * {{DENf}} * {{NEDf}} |Kolom3= ; Groep C * '''{{ESPf}}''' * '''{{ITAf}}''' * {{CROf}} * {{IRLf}} |Kolom4= ; Groep D * '''{{ENGf}}''' * '''{{FRAf}}''' * {{UKRf}} * {{SWEf}} }} == Groepsfaze == === Groep A === {| class = "wikitable" !width="175" align="center"| Lân !width="175" align="center"| Lân !width="50" align="center"| Utslach |- | {{POLf}} | {{GREf}} | '''1 - 1''' |- |bgcolor="ccccff"| {{RUSf}} | {{CZEf}} | '''4 - 1''' |- | {{GREf}} |bgcolor="ccccff"| {{CZEf}} | '''1 - 2''' |- | {{POLf}} | {{RUSf}} | '''1 - 1''' |- |bgcolor="ccccff"| {{CZEf}} | {{POLf}} | '''1 - 0''' |- |bgcolor="ccccff"| {{GREf}} | {{RUSf}} | '''1 - 0''' |} === Groep B === {| class = "wikitable" !width="175" align="center"| Lân !width="175" align="center"| Lân !width="50" align="center"| Utslach |- | {{NEDf}} |bgcolor="ccccff"| {{DENf}} | '''0 - 1''' |- |bgcolor="ccccff"| {{GERf}} | {{PORf}} | '''1 - 0''' |- | {{DENf}} |bgcolor="ccccff"| {{PORf}} | '''2 - 3''' |- | {{NEDf}} |bgcolor="ccccff"| {{GERf}} | '''1 - 2''' |- |bgcolor="ccccff"| {{PORf}} | {{NEDf}} | '''2 - 1''' |- | {{DENf}} |bgcolor="ccccff"| {{GERf}} | '''1 - 2''' |} === Groep C === {| class = "wikitable" !width="175" align="center"| Lân !width="175" align="center"| Lân !width="50" align="center"| Utslach |- | {{ESPf}} | {{ITAf}} | '''1 - 1''' |- | {{IRLf}} |bgcolor="ccccff"| {{CROf}} | '''1 - 3''' |- | {{ITAf}} | {{CROf}} | '''1 - 1''' |- |bgcolor="ccccff"| {{ESPf}} | {{IRLf}} | '''4 - 0''' |- | {{CROf}} |bgcolor="ccccff"| {{ESPf}} | '''0 - 1''' |- |bgcolor="ccccff"| {{ITAf}} | {{IRLf}} | '''2 - 0''' |} === Groep D === {| class = "wikitable" !width="175" align="center"| Lân !width="175" align="center"| Lân !width="50" align="center"| Utslach |- | {{FRAf}} | {{ENGf}} | '''1 - 1''' |- |bgcolor="ccccff"| {{UKRf}} | {{SWEf}} | '''2 - 1''' |- | {{UKRf}} |bgcolor="ccccff"| {{FRAf}} | '''0 - 2''' |- | {{SWEf}} |bgcolor="ccccff"| {{ENGf}} | '''2 - 3''' |- |bgcolor="ccccff"| {{ENGf}} | {{UKRf}} | '''1 - 0''' |- |bgcolor="ccccff"| {{SWEf}} | {{FRAf}} | '''2 - 0''' |} == Knock-outfaze == {{Wedstrydskema lêste 8 | RD1 = kwartfinale | RD3 = heale finale | RD4 = finale | RD5 = tredde plak | RD1-header-01 = 21 juny | RD1-team01 = {{CZEf}} | RD1-score01 = 0 | RD1-team02 = '''{{PORf}}''' | RD1-score02 = 1 | RD1-header-02 = 23 juny | RD1-team03 = '''{{ESPf}}''' | RD1-score03 = 2 | RD1-team04 = {{FRAf}} | RD1-score04 = 0 | RD1-header-03 = 22 juny | RD1-team05 = '''{{GERf}}''' | RD1-score05 = 4 | RD1-team06 = {{GREf}} | RD1-score06 = 2 | RD1-header-04 = 24 juny | RD1-team07 = {{ENGf}} | RD1-score07 = 2 | RD1-team08 = '''{{ITAf}}''' | RD1-score08 = 4 | RD2-header-01 = 27 juny | RD2-team01 = {{PORf}} | RD2-score01 = 2 | RD2-team02 = '''{{ESPf}}''' | RD2-score02 = 4 | RD2-header-02 = 28 juny | RD2-team03 = {{GERf}} | RD2-score03 = 1 | RD2-team04 = '''{{ITAf}}''' | RD2-score04 = 2 | RD3-header-01 = 1 july | RD3-team01 = '''{{ESPf}}''' | RD3-score01 = 4 | RD3-team02 = {{ITAf}} | RD3-score02 = 0 | RD3-header-02 = | RD3-team03 = | RD3-score03 = | RD3-team04 = | RD3-score04 = }} {{Navigaasje Jeropeesk kampioenskip fuotbal}} [[Kategory:Jeropeesk kampioenskip fuotbal|2012]] [[Kategory:Barren yn 2012]] [[Kategory:Skiednis fan Poalen]] [[Kategory:Skiednis fan de Oekraïne]] i8d8km4wlpcrt19kglppu3bxhm9ypv0 0 173817 1233033 1177159 2026-06-25T00:58:13Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233033 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=patriis |Ofbyld= [[File:Nurmkana (cropped).jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje= [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai= [[patrizen]] (''Perdix'') |Wittenskiplike namme= Perdix perdix |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de patriis (Perdix perdix).png|center|250px]] <small>{{Color box|#008000}} lânseigen fersprieding <br>{{Color box|#FF0000}} yntrodusearre troch de minske as [[eksoat]]</small> }} De '''patriis''' (de [[stavering]] en [[útspraak]] '''patrys''' mei ek; [[wittenskiplike namme]]: ''Perdix perdix'') is in [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[hineftigen]] (''Galliformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[fazanteftigen]] (Phasianidae) en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[patrizen]] (''Perdix''). Dizze [[soart]]e is lânseigen yn [[Jeraazje]] fan 'e [[Britske Eilannen]] oant [[Mongoalje]], en komt tsjintwurdich as [[eksoat]] ek foar yn [[Noard-Amearika]] en oare dielen fan 'e wrâld. De patriis is in middelgrutte [[stânfûgel]] mei in fierhinne [[herbivoar]] dieet, dy't [[brieden (fûgels)|briedt]] op [[ikker]]s middenmank opgeande [[lânbougewaaks]]en. Dizze fûgel is tige [[populêr]] [[jacht (aktiviteit)|jachtwyld]]. De [[IUCN]] klassifisearret de patriis as net bedrige. ==Taksonomy== De patriis waard foar it earst yn [[1758]] [[wittenskip]]lik beskreaun troch de [[Sweden|Sweedske]] [[biolooch]] [[Carolus Linnaeus]], yn 'e tsiende [[edysje]] fan dy syn ''[[Systema Naturæ]]''. De soartspesifike [[wittenskiplike namme]] dy't de fûgel dêrby taparte waard, wie ''perdix''. Dat is it [[Latyn]]ske [[wurd]] foar "patriis", dat [[etymology]]sk sjoen in [[lienwurd]] út it [[Aldgryksk]] is, dêr't ''perdiks'' ek de namme foar dizze fûgel wie. Nei't it skynt kaam dy namme fan [[Perdiks]], in figuer út 'e [[Grykske mytology]], mar mooglik wie it fan oarsprong eins in [[onomatopee]] of klankneibearing (krekt as "[[koekoek]]"), op basis fan 'e rop ''pierrr-ik'', dy't de fûgel fuortbringt. It [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[patrizen]], dat ek ''Perdix'' hjit, omfettet noch twa oare soarten, dy't yn [[Aazje]] libje en in minder grutte [[ferspriedingsgebiet|fersprieding]] hawwe. [[File:Perdix_perdix_(Marek_Szczepanek).jpg|left|thumb|250px|In patriis.]] ==Fersprieding== ===Algemien foarkommen=== It lânseigen foarkommen fan 'e patriis is yn [[Jeropa]] en it noardwesten fan [[Aazje]]. De westlikste [[ferspriedingsgebiet|fersprieding]] fan dizze fûgel beslacht de [[Britske Eilannen]], dêr't er inkeld ûntbrekt yn 'e [[Skotske Heechlannen]], westlik [[Wales]] en it grutste part fan it [[eilân Ierlân]], en teffens op ôfhandige [[eilannen]] lykas de op 'e [[Sjetlâneilannen]], de [[Orkaden]], de [[Hebriden]] en [[Man (eilân)|Man]]. Op it [[fêstelân]] fan Jeropa komt de patriis rûnom foar, útsein yn dielen fan súdlik [[Frankryk]], de [[Alpen]], de eilannen yn 'e [[Middellânske See]], it suden fan it [[Italjaansk Skiereilân]] en it meastepart fan [[Grikelân]]. Op it [[Ibearysk Skiereilân]] is de fersprieding beheind ta de [[Pyreneeën]]regio en de noardkust fan [[Spanje]], mei in útrinner nei it uterste noardeasten fan [[Portegal]]. Op it [[Skandinavysk Skiereilân]] komt de patriis inkeld foar yn súdlik [[Sweden]] en yn 'e krite om 'e [[Noarwegen|Noarske]] [[haadstêd]] [[Oslo]] hinne. Yn [[Finlân]] libbet dizze fûgel yn it suden fan it lân en by de eastkust fan 'e [[Botnyske Golf]] lâns. Yn 'e [[Kaukasus]] wurdt it areaal yn it westen ôffrede troch de súdkant fan 'e [[Grutte Kaukasus]], mar yn it easten rint it troch nei it suden oant yn noardwestlik [[Iraan]] en noardeastlik [[Irak]]. Yn it binnenlân fan [[Lyts-Aazje]] bestiet in grutte [[populaasje (biology)|populaasje]] dy't fan 'e rest fan 'e fersprieding isolearre is. Yn [[Jeropeesk Ruslân]] ûntbrekt de patriis inkeld yn it uterste noarden en op it [[Kolaskiereilân]] yn it noardwesten. Yn Aazje rint it ferspriedingsgebiet troch fia westlik en noardlik [[Kazachstan]] oant de westpunt fan [[Mongoalje]] en it noarden fan [[Sinkiang-Oeigoerje]], dat ta [[Sina]] heart. As [[eksoat]] komt de patriis tsjintwurdich ek foar yn oare dielen fan 'e wrâld, dêr't er troch de minske útset is as [[jacht (aktiviteit)|jachtwyld]]. Yn [[Noard-Amearika]] bestiet in grut, oaniensletten ferspriedingsgebiet dat de súdlike helten fan 'e [[Kanada|Kanadeeske]] [[Kanadeeske provinsjes|provinsjes]] [[Alberta]], [[Saskatchewan]] en [[Manitoba]] beslacht en teffens it hiele grûngebiet fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steaten]] [[Noard-Dakota]] en [[Iowa]], mei dêropta súdlik en noardwestlik [[Minnesota]], súdlik [[Wisconsin]], noardwestlik [[Illinois]], de noardlike râne fan [[Missouri (steat)|Missouri]], de eastlike helte fan [[Nebraska]], [[Súd-Dakota]] útsein de [[Black Hills]], it noarden, noardeasten en súdwesten fan [[Montana]], it noardeasten fan [[Wyoming]], it suden en westen fan [[Idaho]], noardlik [[Nevada]], en [[Washington (steat)|Washington]] en [[Oregon]] beëasten de [[Cascades]]. Fierders besteane der lytsere, isolearre populaasjes yn westlik en noardlik Washington, súdlik [[Britsk-Kolumbia]], westlik Alberta, súdlik [[Ontario]], op 'e [[lâningte]] dy't [[Nij-Skotlân]] ferbynt mei [[Nij-Breunswyk]] en op [[Prins Edwardeilân]]. De patriis komt as eksoat ek foar yn [[Nij-Seelân]], it súdeasten fan [[Austraalje (lân)|Austraalje]] en by [[Kaap de Goede Hoop]] yn [[Súd-Afrika]]. [[File:Flickr - Rainbirder - Grey Partridge (Perdix perdix) on a grey day.jpg|right|thumb|250px|right|In groepke patrizen oan it foerazjearjen.]] [[File:The_Soviet_Union_1957_CPA_1986_stamp_(Gray_Partridge).jpg|left|thumb|180px|In [[postsegel]] fan 'e [[Sovjet-Uny]] út [[1957]] mei in patriis derop, wêrby't goed de [[oranje|oranjige]] [[kiel]] en it flinterfoarmige plak op 'e [[bealch]] te sjen binne.]] ===Foarkommen yn Nederlân=== Yn [[Nederlân]] is de patriis tsjintwurdich noch benammen te finen yn [[Seelân]], [[Noard-Brabân]], dielen fan [[Limburch (Nederlân)|Limburch]], de [[Betuwe]], de [[Achterhoeke]], [[Twinte]], [[Kennemerlân]], [[West-Fryslân]], de [[Wieringermarpolder]] en de grutskalige [[bou (lânbou)|bou]]kriten yn it [[Aldamt]] en [[Westerwâlde]] yn it easten fan [[Grinslân]]. Yn [[Fryslân]] kaam de patriis foarhinne fral foar yn 'e [[Bouhoeke]], mar dêr is er no seldsum. ==Uterlike skaaimerken== De patriis is in middelgrutte fûgel mei in rûnige lichemsfoarm. Hy hat trochinoar in kop-sturtlingte fan 30–33&nbsp;[[sintimeter|sm]], mei in [[wjukspanne]] fan 53–56&nbsp;sm en in gewicht fan 390–500&nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. It [[fear (fûgels)|fearrekleed]] is op 'e [[hals]], de [[nekke]] en boppe-op 'e [[kop]] [[griis]], mar de [[kiel]] en it [[gesicht]] binne [[ljochtbrún]] útskaaiend nei [[oranje]]. De [[bealch]] is hiel [[ljochtgriis]] oant [[wyt]] en de [[rêch]], [[wjuk]]ken en [[side (anatomy)|siden]] hawwe dyselde [[kleur]] as grûnkleur, mei dêroerhinne [[brune]] plakken op 'e rêch en wjukken en ljochtbrune op 'e siden. Alle [[mantsje|hoannen]] en in protte fan 'e [[wyfke|hinnen]] hawwe in [[hoefizer]]foarmich of [[flinter]]foarmich brún plak midden yn it ljochtgriis/wyt fan 'e bealch. De [[sturt]] is spikkelbûnt ljochtgriis/wyt mei brún. [[File:Perdix_perdix_Sri_Mesh.jpg|right|thumb|180px|In patriis as [[eksoat]] yn [[Alberta]].]] Der bestiet in beheinde foarm fan [[seksuele dimorfy]] by de patriis, mei't it plak op 'e bealch by wyfkes, as dy it al hawwe, folle lytser en dizeniger is. Foar it iennichste ferskil tusken de [[geslacht (sekse)|geslachten]] dat altyd oanwêzich is, moat men nei de tertiêre dekfearren sjen, dy't by de hinnen markearre binne mei twa oerdwerse bannen yn 'e foarm fan in [[Loataringsk krús]] (d.w.s. mei twa dwersbalken). Hoannen hawwe dêr mar ien sa'n oerdwerse bân. Dat ferskil bestiet by alle fûgels dy't âlder as 16&nbsp;[[wike]]n binne en troch it earste [[ferfearjen]] it [[folwoeksen]] fearrekleed krigen hawwe. Jonge eksimplaren binne foar it meastepart [[giel]]ich [[brún]], sûnder it plak op 'e bealch en de ljochtbrún oant oranje markearring op 'e kiel en yn it gesicht. ==Biotoop== Patrizen binne fan natuere fûgels fan 'e [[steppe]], mar se hawwe har mei grut súkses oanpast oan in bestean yn [[bou (lânbou)|bou]]kriten, dêr't se libje yn [[ikker]]s mei [[nôt]] en by de mei opgeande [[plant|fegetaasje]] begroeide rânen fan sokke ikkers lâns, mar ek yn [[greide]]n, [[braaklizzen]]de stikken lân, [[houtwâl]]en en [[hage]]n. Dêrby jouwe se de foarkar oan [[lânbou]]gebieten mei lytsskalige eleminten. De [[Ibearysk Skiereilân|Ibearyske]] [[ûndersoarte]] ''Perdix perdix hispaniensis'' komt yn 'e [[Pyreneeën]] en it [[Kantabrysk Berchtme]] foar yn [[lânskip]]pen mei ticht [[strewelleguod]] ôfwiksele mei krûderike [[berchgreide]]n. Dy gebieten moatte lykwols mei [[beweiding]] troch [[fee]] yn stân holden wurde, oars reitsje se oerwoekere mei [[hout]]ige [[planten]] en wurde dêrtroch foar de patriis ûngaadlik. [[File:Insect-friendly_field_margin_at_Morden_Grange_Farm_-_geograph.org.uk_-_510188.jpg|left|thumb|250px|In patriisfreonlike [[ikker]] yn [[Ingelân]].]] ==Hâlden en dragen== Patrizen binne sosjale fûgels, dy't faak yn lytse groepkes foarkomme. It binne [[stânfûgel]]s yn har hiele ferspriedingsgebiet, al tsjogge se yn hege [[berchtme]]n, lykas de [[Kaukasus]], yn [[oktober]] of [[novimber]] út 'e hichten omleech nei de [[delling]]s om dêr te oerwinterjen, foar't se mei de [[maityd]] wer berchop sette. De [[fûgelsang|sang]] fan 'e pratriis, sawol fan 'e [[mantsje|hoannen]] as de [[wyfke|hinnen]], is in heas, raspjend en heechtoanich ''kierrr-ik'' of ''pierrr-ik'', dat ferskate kearen werhelle wurdt mei koarte tuskenskoften. Fral yn 'e [[jûnsskimer]], [[nacht]]s of by it [[lemieren]] kin dat gauris beharke wurde. Soms bringe de fûgels ek in skerp, koart ''prrry-prrry-prrry'' of ''rik-rik-rik'' fuort, fral as se opfleane. Krekt as in protte fûgels dy't populêr [[jacht (aktiviteit)|jachtwyld]] binne, hâldt de patriis net fan [[fleanen]]. As er fersteurd wurdt, fljocht er dêrom mar in koart eintsje om dan wer beskûl te sykjen middenmank opgeande planten. De [[peartiid]] ferskilt by de patriis nei [[breedtegraad]] en [[klimaat]]. Op 'e [[Britske Eilannen]] wurdt der [[pearing|peare]] yn [[april]], yn [[Midden-Jeropa]] yn [[maaie]] en begjin [[juny]] en yn súdlik [[Sweden]] yn [[juny]]. Foarhinne waard tocht dat it brune plak op 'e bealch by de hoannen in rol spile by de [[fuortplanting]], mar út in eksperimint út [[1995]] troch Beani en Dessi-Fulgheri (wêrby't dat plak foar in part of hielendal ferdizene waard by testfûgels) die bliken dat it útkiezen fan in pearingspartner troch de hinnen útslutend basearre is op 'e sjongkwaliteiten fan 'e hoannen. [[File:Perdix_perdix_MWNH_2036.JPG|right|thumb|180px|In patrize-aai.]] De hin makket nei de pearing in [[nêst (fûgels)|nêst]] fan in ûndjip dobke yn 'e grûn dat útskrabe is mei de [[poat]], beklaaid mei plantedielen, en ferskûle middenmank opgeande [[plant|fegetaasje]]. De lokaasje fan it nêst is ornaris oan 'e râne fan in [[nôt]]fjild, spesifyk almeast [[weet]]. Dêryn leit de hin 15–17 en soms wol 20&nbsp;[[aai]]en. As it earste lechsel om 'e iene of oare reden ferlern giet of net útkomt, wurdt it faak yn [[augustus]] of [[septimber]] nochris besocht. It twadde lechsel omfettet lykwols minder aaien. De [[briedtiid]] duorret 23–25&nbsp;[[dagen]]. De [[fûgelpyk|piken]] binne [[nêstflechter]]s, dy't al hiel gau nei't se út it aai kommen binne, it nêst ferlitte kinne. Se wurde net fuorre troch de hin, mar ynstee troch har by de rânen fan nôtikkers lâns laat, dêr't se sels foerazjearje kinne. De earste 10&nbsp;dagen fan harren libben frette de piken inkeld [[ynsekten]], dy't foar de patrizejongen in fitale boarne fan [[proteïne]]n foarmje. Pas neitiid is harren [[spiisfertarring]] safierhinne ûntwikkele, dat se stadichoan oergean kinne op it fretten fan plantaardich guod. [[File:Nurmkanad.jpg|left|thumb|250px|In kwartet parizen by 't [[winter]].]] ==Fretten== De patriis is in fûgel dy't foar it meastepart [[sied (plant)|sied]] fret. De rest fan it dieet bestiet út [[blêd (plant)|blêd]]en fan [[gers|gerzen]] en fan [[krûd (plant)|krûden]] lykas [[klaver]]. [[Ynsekten]] meitsje foar [[folwoeksen]] fûgels mar in tige beheind diel fan it menu út. ==Status== De patriis hat de [[IUCN-status]] fan "net bedrige", mei't er yn syn [[ferspriedingsgebiet]] noch rûnom foarkomt. Sûnt it begjin fan 'e [[tweintichste iuw]] is lykwols oeral in delgeande trend yn 'e [[populaasje (biology)|populaasje]]s waar te nimmen (fan 3,5% yn 't jier), dy't feroarsake wurdt troch in gebrek oan [[ynsekten]] troch oermjittich gebrûk fan [[lânbougif]]. Mei't de [[fûgelpyk|piken]] yn 'e earste tsien dagen folslein ôfhinklik binne fan 'e beskikberens fan ynsekten, [[ferhongering|ferhongerje]] in protte fan harren foar't se dat stadium fan har libben ûntgroeie kinne. In bykommende faktor is it belúnjen fan 'e [[nêst (fûgels)|nêstgelegenheid]] troch taname fan 'e [[yntinsive lânbou]], dêr't lytsskalige eleminten as [[krûd (plant)|krûderike]] [[ikker]]srânen en [[hage]]n foar wike moatte. Ek rinne nêsten en piken faak it risiko om [[meanen|útmeand]] te wurden. Yn [[Nederlân]] gie de patrizestân tusken [[1950]] en [[1970]] al mei 40–60% efterút. Yn [[2007]] waard rûsd dat der yn it hiele lân noch mar 10.000 briedpearen oer wiene. Yn Nederlân wurdt de patriis dêrom oanmurken foar "kwetsber". [[File:Perdix_perdix_hispaniensis_MHNT_PHAS_1996_18.jpg|right|thumb|250px|In Ibearyske patriis.]] ==Undersoarten== Der binne 8 <small>(stân fan saken yn 2021)</small> erkende [[ûndersoarte]]n fan 'e patriis (''Perdix perdix''): *Armorikaanske patriis (''P. p. armoricana'') <small>([[Bretanje]] en oanbuorjende kriten yn westlik en súdwestlik [[Frankryk]])</small> *eastlike patriis (''P. p. lucida'') <small>([[Finlân]], it [[Baltikum]], de [[Oekraïne]], [[Wyt-Ruslân]] en [[Jeropeesk Ruslân]] oan 'e [[Kaukasus]] en de [[Oeral]] ta)</small> *feanpatriis (''P. p. sphagnetorum'') <small>(noardeastlik [[Nederlân]] en noardwestlik [[Dútslân]]; de jildigens fan dizze ûndersoarte stiet yn 'e kiif, om't er [[genetysk]] sjoen net folle ferskilt fan 'e nominaat ''P. p. perdix'')</small> *gewoane patriis (''P. p. perdix'') <small>(de [[Britske Eilannen]], it [[Skandinavysk Skiereilân]] en it [[fêstelân]] fan [[Jeropa]] fan [[Denemark]] oant noardlik [[Itaalje]] en de [[Balkan]])</small> *Ibearyske patriis (''P. p. hispaniensis'') <small>(de [[Pyreneeën]], [[Baskelân (autonome mienskip)|Spaansk-Baskelân]], [[Kantaabrje]], [[Astuerje]], [[Kastylje-Leön]] en noardeastlik [[Portegal]])</small> *Italjaanske patriis (''P. p. italica'') <small>(op it [[Apenynsk Skiereilân]], nei't oannommen wurdt [[útstjerren (biology)|útstoarn]] yn it wyld, mar no reyntrodusearre)</small> *Sibearyske patriis (''P. p. robusta'') <small>(súdwestlik [[Sibearje]], noardlik [[Kazachstan]], westlik [[Mongoalje]] en noardlik [[Sinkiang-Oeigoerje]])</small> *súdlike patriis (''P. p. canescens'') <small>([[Lyts-Aazje]], [[Transkaukaazje]], noardwestlik [[Iraan]] en noardeastlik [[Irak]])</small> {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Grey_partridge ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Perdix perdix}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Patriis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Eksoat yn Súd-Afrika]] mm46cz3nuki2ucxv1mgwtu8mhynsj6u 0 173906 1233012 1176916 2026-06-25T00:39:33Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233012 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=fazant |Ofbyld= [[File:Common Pheasant (Hybride).jpg|250px]] <br><small>hoanne</small><br>[[File:Common pheasant (Phasianus colchicus) female.jpg|250px]]<br><small>hin</small> |lûd=[[File:Phasianus_colchicus.ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje= [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai= [[fazanten]] (''Phasianus'') |Wittenskiplike namme= Phasianus colchicus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de fazant (Phasianus colchicus).png|center|250px]] <small>{{Color box|#008000}} oarspronklike, lânseigen fersprieding <br>{{Color box|#FF0000}} yntrodusearre troch de minske as [[eksoat]]</small> }} De '''fazant''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Phasianus colchicus''), ta ûnderskie mei besibbe [[soarte]]n soms ek wol oantsjut as de '''gewoane fazant''', is in [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[hineftigen]] (''Galliformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[fazanten]] (''Phasianus''). Dizze fûgel is lânseigen fan it [[Koreaansk Skiereilân]] yn [[East-Aazje]] oant de [[Balkan]] yn [[Súdeast-Jeropa]], mar hy waard al yn 'e [[Aldheid]] troch de [[minske]] yn oare dielen fan [[Jeropa]] yntrodusearre, dêr't er sûnt folslein ynboargere rekke is. Folle letter waard de fazant ek as [[eksoat]] ynfierd yn [[Noard-Amearika]], [[Nij-Seelân]], [[Austraalje (lân)|Austraalje]], [[Japan]], [[Hawaï]] en oare gebieten. It is in middelgrutte [[stânfûgel]] mei in lange [[sturt]] en in [[omnivoar]] dieet, dy't sosjaal is en bûten de [[peartiid]] om faak yn losse groepen libbet. De [[seksuele dimorfy]] is tige grut by dizze soarte. De fazant is [[populêr]] as [[jacht (aktiviteit)|jachtwyld]]. De [[IUCN]] klassifisearret dizze fûgel as net bedrige. ==Taksonomy== De fazant waard foar it earst [[wittenskip]]lik beskreaun yn [[1758]], troch de [[Sweden|Sweedske]] [[biolooch]] [[Carolus Linnaeus]] yn 'e tsiende [[edysje]] fan dy syn ''[[Systema Naturæ]]''. De [[wittenskiplike namme]] ''Phasianus'' is it [[Latyn]]ske [[wurd]] foar "fazant". [[Etymology]]sk komt it fan it [[Aldgryksk]]e φἀσιἀνος, ''fasianos'', dat letterlik "[fûgel] fan 'e [[Fasis (rivier)|Fasis]]" betsjut. Sokke fûgels waarden sjoen troch de [[De Tocht fan de Argonauten|Argonauten]] oan 'e [[igge]]n fan 'e [[rivier]] de Fasis (no de [[Rioni]]) yn it lân [[Kolchis]] oan 'e eastkant fan 'e [[Swarte See]] (no westlik [[Georgje]]). It soartspesifike diel fan 'e wittenskiplike namme, ''colchicus'', betsjut sadwaande ek "fan Kolchis". De nauste sibbe fan 'e fazant is de [[griene fazant]] (''Phasianus versicolor''), dy't foarkomt yn [[Japan]]. Soms wurdt de griene fazant as in [[ûndersoarte]] fan 'e fazant sjoen, om't de beide soarten [[hybride (biology)|hybride]] [[neiteam]] produsearje kinne. Mar dat is winliken ienfâldichwei in skaaimerk fan [[goes- en hineftigen]] (''Galloanserae''), dy't yn ferhâlding ta oare [[fûgels]] mar amperoan oer in [[sygoate|postsygoatysk]] [[isolearmeganisme]] beskikke. [[File:Common Ring Neck Pheasant (4602223218).jpg|left|thumb|250px|In fazantehoanne trappearre by it iten.]] Hoewol't foarhinne oannommen waard dat de fazant ek tige nau besibbe wie oan 'e [[hin]] (''Gallus gallus domesticus''), is út ûndersyk nei it [[mitogondriaal DNA]] fan 'e beide fûgelsoarten yn [[2020]] en [[2021]] oan it ljocht kommen dat dat eins net sa is. Dêrom binne se no yndield by ferskillende [[tûke (taksonomy)|tûken]] fan 'e ûnderfamylje [[echte fazanten]] (''Phasianinae''): de fazant by de [[echte fazantfûgels]] (''Phasianini''), en de hin by de [[kaamhinfûgels]] (''Gallini''). ==Fersprieding== ===Lânseigen foarkommen=== De fazant is benammen yn dielen fan [[Aazje]] lânseigen. Yn it easten rikt syn oarspronklike [[ferspriedingsgebiet]] oant en mei [[Taiwan]] en it ta [[Súd-Koreä]] hearrende [[eilân]] [[Djedjû]] yn 'e [[Eastsineeske See]]. Op it Aziatyske fêstelân komt dizze fûgel foar op it [[Koreaansk Skiereilân]], yn it [[Kustterritoarium]] fan it [[Russyske Fiere Easten]], it streamgebiet fan 'e [[rivier]] de [[Amoer (rivier)|Amoer]], [[Mantsjoerije]], de eastpunt fan [[Mongoalje]], noardeastlik, súdeastlik en súdlik [[Sina]], oant yn noardlik [[Fjetnam]] en [[Birma]] en it uterste noarden fan [[Laos]]. Fierder westlik libbet de fazant ek yn it westen fan Mongoalje, sintraal Sina, de noardlike en westlike dielen fan [[Sinkiang-Oeigoerje]], sintraal en súdlik [[Kazachstan]], súdlik [[Kirgyzje]], westlik [[Tadzjikistan]], noardlik en noardwestlik [[Afganistan]], súdlik en westlik [[Oezbekistan]], súdlik, eastlik en noardeastlik [[Turkmenistan]] en noardlik [[Iraan]]. Yn [[Transkaukaazje]] komt de fazant as lânseigen fûgel foar yn súdlik [[Armeenje]], hast hiel [[Azerbeidzjan]] en hast hiel [[Georgje]] útsein it noardwesten. Oan 'e noardkant fan 'e [[Grutte Kaukasus]] yn [[Jeropeesk-Ruslân]] hearre [[Tsjetsjeenje]], [[Dagestan]] en de [[Wolga]]delta noch ta it oarspronklike ferspriedingsgebiet. De fersprieding by de noardkust fan [[Lyts-Aazje]] lâns waard foarhinne al beskôge as troch de [[minske]] yntrodusearre, mar nije ynsichten út 'e [[ienentweintichste iuw]] hâlde yn dat de [[populaasje (biology)|populaasje]] dy't fan 'e [[Lytse Kaukasus]] yn súdwestlik Georgje by de súdigge fan 'e [[Swarte See]] lâns hielendal oan 'e [[See fan Marmara]] en de grins fan [[Jeropa]] ta rikt, nei alle gedachten lânseigen is. Itselde jildt foar de populaasje op 'e súdlike [[Balkan]]. It gauris opdiste ferhaal dat de [[Alde Griken]] de fazant yn 'e [[sechsde iuw f.Kr.]] út [[Kolchis]] (no Georgje) helle hawwe om 'e fûgel yn [[Grikelân]] te yntrodusearjen, kin net wier wêze of is oars mar de heale wierheid, want [[argeology]]ske fynsten fan fazantebonken op 'e súdlike Balkan geane tebek oant yn it [[sechsde milennium f.Kr.]] [[File:Phasianus_colchicus_1_(Marek_Szczepanek).jpg|right|thumb|250px|In fazantehin hat in [[skutkleur]] dy't it dreech makket de fûgel te ûnderskieden.]] Men giet der sadwaande no fan út dat de fazant de súdeastlike Balkan op eigen krêft berikt hat en dêr dus as lânseigen beskôge wurde moat. De lêste populaasje lânseigen swarthalsfazanten yn [[Grikelân]], besteande út sa'n 100–250&nbsp;eksimplaren, libbet yn 'e [[rivierdelta|delta]] fan 'e [[rivier]] de [[Nestos (rivier)|Nestos]] yn [[West-Traasje]], oan 'e kust fan 'e [[Egeyske See]] boppe it eilân [[Tasos]]. Yn súdlik [[Bulgarije]] ferdwûn de lêste lânseigen populaasje yn 'e [[1970-er jierren]] troch [[hybride (biology)|hybridisearring]] mei fazanten dy't út East-Aazje wei yntrodusearre wiene. ===Foarkommen as eksoat=== Om't de fazant sok [[populêr]] [[jacht (aktiviteit)|jachtwyld]] is, waard de fûgel al fan 'e [[Aldheid]] ôf troch de [[minske]] as [[eksoat]] yntrodusearre yn gebieten dêr't er fan oarsprong net foarkaam. Sa is er oer hast hiel [[Jeropa]] ferspraat rekke, dêr't er nei tûzen oant mear as twatûzen jier no folslein ynboargere is. Ta it Jeropeeske ferspriedingsgebiet fan 'e fazant hearre frijwol hiel [[East-Jeropa|East]]-, [[Midden-Jeropa|Midden]]- en [[Noardwest-Jeropa]], útsein de [[Alpen]]regio fan eastlik [[Frankryk]] oant [[Eastenryk]] en [[Sloveenje]]. Op 'e [[Balkan]] ûntbrekt er inkeld yn it uterste noardeasten fan [[Grikelân]] en it westen fan it [[Turkije|Turkske]] [[East-Traasje]]. Op 'e eilannen yn 'e [[Middellânske See]] komt er net foar, behalven op [[Majorka]] en yn it noardwesten fan [[Korsika]]. Op it [[Apenynsk Skiereilân]] ûntbrekt er yn [[Kalaabrje]] (de "Tean" fan 'e Lears fan Itaalje). [[File:Ring-necked_pheasants_on_shore_of_the_Severn_Estuary_at_Newport_Wetlands_RSPB_Reserve.JPG|left|thumb|250px|In pearke fazanten oan it foerazjearjen yn 'e [[Newport Wetlands]] yn [[Ingelân]].]] Op it [[Ibearysk Skiereilân]] is de fersprieding tige fragmintarysk, mei lytse isolearre populaasjes ferspraat oer noardlik en noardeastlik [[Spanje]] en westlik [[Portegal]]. Op 'e súdpunt fan Spanje, mei [[Gibraltar]], komt de fazant ek foar, en oanslutend bestiet der oarekant de [[Strjitte fan Gibraltar]] in fersprieding by de noardwestkust fan [[Marokko]] lâns. De [[Britske Eilannen]] hearre hielendal ta it areaal fan dizze fûgel, útsein ôfhandige eilantsjes lykas de [[Sjetlâneilannen]], de [[Orkaden]], de [[Hebriden]] en [[Man (eilân)|Man]]. Op it [[Skandinavysk Skiereilân]] komt de fazant foar yn it suden fan [[Sweden]] en [[Noarwegen]], mei isolearre populaasjes yn 'e omkriten fan 'e Noarske stêd [[Stavanger]] en op it Sweedske eilân [[Gotlân]]. Yn it [[Baltikum]] is de fersprieding beheind ta súdlik [[Litouwen]] en de eastkust fan 'e [[Golf fan Riga]]. Yn [[Finlân]] komt de fazant foar yn brede stripen by de kusten fan 'e [[Botnyske Golf]] en de [[Finske Golf]] lâns. De noardeastgrins fan 'e fersprieding rint troch noardlik [[Wyt-Ruslân]] en sintraal [[Ruslân]] om by de [[Wolga]]delta út te kommen. Yn [[Noard-Amearika]] hat de fazant as eksoat in grut ferspriedingsgebiet, dat yn 'e [[legere 48 steaten]] fan 'e [[Feriene Steaten]] it suden fan 'e [[Amerikaanske steaten|steaten]] [[Maine]], [[Nij-Hampshire]] en [[Vermont]] beslacht, hiel [[Massachusetts]] (útsein [[Martha's Vineyard]] en [[Nantucket]]), [[Rhode Island]] en [[Connecticut]], westlik, noardwestlik en súdeastlik [[New York (steat)|New York]] ([[Long Island]] ynbegrepen), hiel [[Nij-Jersey]], noardlik [[Maryland]], súdeastlik en noardwestlik [[Pennsylvania]], noardeastlik en westlik [[Ohio]], noardlik en súdeastlik [[Indiana]], it suden fan [[Neder-Michigan]], noardlik en sintraal [[Illinois]], súdlik [[Wisconsin]], súdlik en sintraal [[Minnesota]], hiel [[Iowa]] op 'e súdeastpunt nei, de noardwestpunt fan [[Missouri (steat)|Missouri]], westlik en noardeastlik [[Kansas]], de [[Oklahoma Panhandle]], it noarden fan 'e [[Teksaanske Panhandle]], eastlik en noardwestlik [[Nij-Meksiko]], hiel [[Colorado]], [[Nebraska]], [[Súd-Dakota]], [[Noard-Dakota]] en [[Montana]], noardlik en eastlik [[Wyoming]], frijwol hiel [[Utah]], de noardrâne fan [[Arizona]], eastlik, noardlik en westlik [[Nevada]], it uterste noardeasten fan [[Kalifornje]], súdlik en westlik [[Idaho]], en [[Washington (steat)|Washington]] en [[Oregon]] beëasten de [[Cascades]]. Oanslutend komt de fazant yn [[Kanada]] foar yn it suden fan 'e [[Kanadeeske provinsjes|provinsje]] [[Britsk-Kolumbia]], súdlik en sintraal [[Alberta]], súdlik [[Saskatchewan]], súdwestlik [[Manitoba]], súdlik [[Ontario]], súdlik [[Nij-Breunswyk]] en hiel [[Nij-Skotlân]] (mei [[Cape Bretoneilân]]) en [[Prins Edwardeilân]]. Isolearre populaasjes besteane yn Noard-Amearika yn 'e [[Sintrale Delling (Kalifornje)|Sintrale Delling]] fan Kalifornje bewesten fan 'e [[Sierra Nevada (Feriene Steaten)|Sierra Nevada]], yn it súdwesten fan Nij-Meksiko oan 'e [[igge]] fan 'e [[Rio Grande]], en by de kust fan 'e [[Stille Oseaan]] lâns fan [[Noardlik Kalifornje]] fia westlik Oregon en Washington oant it [[Legere Fêstelân]] fan Britsk-Kolumbia en de súdlike helte fan [[Vancouvereilân]]. [[File:A beautiful pheasant in full glory searching food along the Rhine river - panoramio.jpg|right|thumb|250px|In fazantehoanne yn oan 'e [[igge]] fan 'e [[Ryn]] yn [[Dútslân]].]] Yn [[Japan]] komt de fazant as eksoat foar op it hiele noardlike haadeilân [[Hokkaido]], dielen fan 'e súdeastkust fan [[Honsjû]], yn it westen fan [[Sjikokû]], yn it noarden en suden fan [[Kjûsjû]], op it lytse eilantsje [[Tsushima]] yn 'e [[Koreästrjitte]] en op 'e [[Rjûkjû-eilannen]], dy't yn in keatling fan súdlik Japan nei [[Taiwan]] rinne. Yn [[Austraalje (lân)|Austraalje]] komme isolearre populaasjes fazanten foar by de súdwestkust lâns fan [[Perth (West-Austraalje)|Perth]] oant [[Busselton (West-Austraalje)|Busselton]] yn [[West-Austraalje]], by [[Carins (Queenslân)|Cairns]] en [[Townsville (Queenslân)|Townsville]] oan 'e noardeastkust fan [[Queenslân]], yn westlik [[Fiktoaria (Austraalje)|Fiktoaria]] en yn deselde steat by [[Melbourne]] en [[Bairnsdale (Fiktoaria)|Bairnsdale]], op 'e eilantsjes [[King (eilân yn Tasmaanje)|King]] en [[Flinders (eilân)|Flinders]] yn 'e [[Bass-strjitte]] en yn it noardwesten, noardeasten en easten fan [[Tasmaanje]]. Oare plakken op 'e wrâld dêr't de fazant as eksoat foarkomt, binne it [[Noardereilân (Nij-Seelân)|Noardereilân]] fan [[Nij-Seelân]], [[Hawaï]] (frijwol alle eilannen), it eilân [[Eleuthera (eilân)|Eleuthera]] yn 'e [[Bahama's]], it eilân [[Juventud (eilân)|Juventud]] yn súdwestlik [[Kuba]], en lytse dielen fan [[Argentynje]], [[Sily]], [[Oerûguay]], [[Brazylje]] en [[Perû]]. ===Foarkommen yn Nederlân en Fryslân=== Yn [[Nederlân]] komt de fazant yn frijwol it hiele lân foar yn gaadlike [[habitat]]s, lykas [[bou (lânbou)|boulân]] en [[natoergebiet]]en. Mar yn bgl. [[stêd|stedske]] fermiddens of yn iepen [[greide]]n sil men dizze fûgel omdôch sykje. Yn [[Fryslân]] libbet er benammen yn 'e [[Bouhoeke]] en it [[beam]]rike súdeasten fan 'e provinsje. ==Uterlike skaaimerken== De fazant is in middelgrutte fûgel. De [[mantsje|hoanne]] hat trochinoar in kop-sturtlingte fan 60–89&nbsp;[[sintimeter|sm]], dêr't de lange [[sturt]] krapoan 50&nbsp;sm fan yn beslach nimme kin. [[Wyfke|Hinnen]] binne in slach lytser en hawwe in kop-sturtlingte fan 50–63&nbsp;sm, mei in sturt dy't maksimaal 20&nbsp;sm mjit. De [[wjukspanne]] bedraacht by fazanten 56–86&nbsp;sm. Hoannen weagje ^{<small>1</small>}/_{<small>2</small>}–3&nbsp;[[kg]], wylst hinnen yn trochsneed in gewicht hawwe fan 900&nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. [[File:Male_and_female_pheasant.jpg|left|thumb|250px|In [[wyfke|hin]] (l.) en in [[mantsje|hoanne]] (rj.) fan 'e fazant. Dizze fûgelsoarte is in skoallefoarbyld fan [[seksuele dimorfy]]: it ferskillen fan uterlik nei [[geslacht (sekse)|geslacht]].]] It fearrekleed fan 'e hoannen is oer hast it hiele [[lichem (biology)|lichem]] blinkend [[goud (kleur)|goud]] of fel [[koperbrún]] mei [[kastanjebrune]] oerdwerse streekjes op 'e [[fear (fûgels)|fearren]]. Dêroerhinne leit faak in blinkende glâns fan [[grien]] oant [[pears]]. De lange sturtfearren, dy't net funksjoneel binne en inkeld tsjinje om mei te pronkjen, binne ljochter fan [[kleur]], mar mei deselde oerdwerse streekjes, dy't dêr lykwols útskaaie nei [[swart]]. De ûnderkanten fan 'e [[wjuk]]ken binne [[wyt]] of [[krêmkleur]]ich. De [[stuten]] binne soms wat [[blau]]wich. Om 'e [[hals]] hawwe in protte [[ûndersoarte]]n en de measte [[hybride (biology)|hybridisearre]] fazanten in brede wite bân. Dy ûntbrekt lykwols by de de westlikste ûndersoarten. De [[kop]] liket troch de ljochtfal op 'e glinsterjende fearren faak blau te wêzen, mar is eins [[flessegrien]]. Om 'e [[eagen]] hinne, mar fral oan 'e ûnderkant en yn 'e rjochting fan 'e [[snaffel]] hawwe fazantehoannen in keale, [[read|felreade]] [[lel (fûgels)|lel]]. Op 'e [[efterholle]] sitte twa lytse [[toef (fearren)|toefen]], dy't wol wat wei hawwe fan [[ear (anatomy)|earen]]. It uterlik fan 'e fazant is in skoallefoarbyld fan [[seksuele dimorfy]], mei't de hin der folslein oars útsjocht. Dy hat gjin felle kleuren of lange sturt, mar ynstee in saai, [[ljochtbrún]] fearrekleed dat bespikkele en bestreke is mei [[dûnkerbrún]]. De sturt is folle koarter, de halsbân ûntbrekt altyd en datselde jildt foar de reade lel en de toefen. Healwoeksen eksimplaren hawwe, ek as it hoantsjes binne, deselde kleuring as de hinnen, oant se mei 10&nbsp;[[wike]]n ta har [[folwoeksen]] fearrekleed [[ferfearje]]. Njonken de hjirboppe beskreaune natuerlike kleuren besteane der ek [[albinisme|albinistyske]] (wite), [[melanisme|melanistyske]] (swarte) en [[flavisme|flavistyske]] (giele) fazanten. Hoewol't dy kleurings ek yn it wyld foarkomme as [[genetyske mutaasje]], giet it hjirby almeast om [[domestisearre]] (of ferwyldere domestisearre) fazanten, dy't foar har kleur fokt binne. ==Biotoop== Fazanten libje yn [[wâld]]en, op [[bou (lânbou)|boulân]] en [[steppe]]s, yn gebieten mei [[strewelleguod]] en yn [[moeras]]sen. [[Greide]]n sûnder [[beam]]guod is foar harren in marzjinaal [[biotoop]], dat foar [[populaasje (biology)|populaasjes]] net libbensfetber is. Yn [[berchtme]]n komt de fazant oer it algemien foar op in hichte fan 1.500–3.000&nbsp;[[meter|m]]. [[File:Pheasant_3858.jpg|right|thumb|250px|In fazantehoanne [[fleanen|op 'e wjuk]].]] ==Hâlden en dragen== De fazant libbet fierhinne op 'e grûn, mar bringt de [[nacht]] troch yn 'e [[beam]]men. Fazanten binne sosjale fûgels, dy't bûten de peartiid om losse groepen foarmje. [[Domestisearre]] fazanten litte lykwols gauris in sterke skieding nei [[geslacht (sekse)|geslacht]] sjen, wêrby't [[mantsje|hoannen]] by hoannen bliuwe en [[wyfke|hinnen]] by hinnen. As se ienris [[jacht (aktiviteit)|bejage]] binne en dêrom [[minske]]n mei gefaar assosjearje, binne fazanten tige [[skouwens|skouwe]] fûgels, dy't har amper sjen litte. De fazant is gjin geweldige fleaner. Hoewol't er sûnder swierrichheden lytse ôfstannen [[fleanen]]d ôflizze kin, jout er der dúdlik de foarkar oan om himsels geandefoets te ferpleatsen, sels as der gefaar driget. As er oer it mad kommen wurdt, kin er lykwols hommels en mei grutte krêft opfleane, wêrby't er de [[fûgelsang|alaarmrop]] ''kok-kok-kok'' uteret om soartgenoaten te warskôgjen. Ornaris fleane fazanten mar mei in [[faasje]] fan 43–61&nbsp;[[km]]/[[oere|h]], mar as se efterfolge wurde, kinne se in maksimumfaasje fan 90&nbsp;km/h berikke. De [[peartiid]] duorret fan ein [[maart]] oant [[juny]]. Fazanten binne [[polygyn]], wat betsjut dat de hoannen mei safolle mooglik hinnen pearje, wylst de hinnen mar mei ien hoanne pearje. Nei de [[pearing]] makket de hin in [[nêst (fûgels)|nêst]] op 'e grûn, dat bestiet út in ûndjip útskrabe dobke beklaaid mei wat [[gers]] of [[blêd (plant)|blêden]]. It leit op in beskut plak, ornaris ûnder beskûl fan [[strewelleguod]] of oare opgeande [[plant|fegetaasje]], soms ûnder in [[hage]] en hiel selden yn in [[hea]]berch dêr't net folle minsklike aktiviteit omhinne is. It komt ek foar dat de fazanthin in âld nêst fan in oare fûgel oernimt. [[File:Phasianus_colchicus_MHNT.jpg|left|thumb|200px|In fazante-[[aai]].]] By gelegenheid binne fazanten [[briedparasitisme|briedparasiten]], dy't har [[aai]]en yn it nêst fan in oare fûgel lizze om se troch dy ûnwittende gastâlder útbriede te litten. Yn [[Noard-Amearika]] hat benammen de [[prêrjehin]] (''Tympanuchus cupido'') dêr lêst fan. De fazantepiken smite de echte jongen fan harren 'pleechâlden' net út it nêst, lykas [[koekoek]]spiken dogge, mar fazante-aaien komme wol earder út as prêrjehinne-aaien, mei as gefolch dat de prêrjehin it brieden fan har eigen aaien net foltôget en mei de fazantepiken it nêst ferlit. Foarbylden fan oare fûgelsoarten dy't ûnder it briedparasitisme fan 'e fazant te lijen hawwe, binne de [[patriis]] (''Perdix perdix''), de [[kalkoen]] (''Meleagris gallopavo'') en ferskate soarten [[einfûgels|einen]], [[ralfûgels|rallen]] en [[rûchpoathinnen]]. Fazantehinnen produsearje ornaris 8–15&nbsp;aaien it lechsel, dy't bleek [[oliif (kleur)|oliifkleurich]] binne en oer in perioade fan 2–3&nbsp;[[wike]]n lein wurde. De [[briedtiid]] duorret 22–27&nbsp;[[dagen]]. De [[fûgelpyk|piken]] binne [[nêstflechter]]s, dy't inkele [[oere]]n nei't se út it aai kommen binne, it nêst al op eigen krêft ferlitte. Se bliuwe ferskate wiken deunby de hin, dy't harren lykwols net fuorret. Ynstee liedt se har bruod nei plakken ta dêr't de piken harrensels fuorje kinne. Mei 12–14&nbsp;dagen kinne de piken [[fleane]], en mei 15&nbsp;wiken binne se [[folwoeksen]]. ==Fretten== Fazanten binne [[omnivoar]]en, dy't in breed ferskaat oan dingen frette. In oansjenlik diel dêrfan is [[plant]]aardich: [[sied (plant)|sieden]], [[frucht (plant)|fruchten]] lykas [[bei]]en, [[nút (frucht)|nuten]] lykas [[ikel]]s, [[blêd (plant)|blêden]] en oare griene plantedielen. Mar se frette ek in ferskaat oan [[wringeleas]] [[dierte]]: [[ynsekt]]en lykas [[sprinkhoannen]], [[larve]]n, [[rûp]]en en [[eamelder]]saaien, mar ek [[wjirm]]s, lytse [[hagedis]]sen (lykas yn [[Nederlân]] de poatleaze [[blynslange]]) en sels lytse [[wrotmûseftigen|wrotmûzen]] en [[fûgelpiken]]. [[File:PheasantChicks.png|right|thumb|250px|In groepke [[fûgelpyk|piken]] fan 'e fazant dy't noch mar in [[oere]] lyn út it [[aai]] kommen binne.]] ==Status== De fazant hat de [[IUCN-status]] fan "net bedrige", mei't er yn syn [[ferspriedingsgebiet]] noch rûnom foarkomt en om't de [[populaasje (biology)|populaasje]] op 'e measte plakken stabyl liket te wêzen. It is de offisjele [[List fan steatsfûgels fan Amerikaanske steaten|steatsfûgel]] fan [[Súd-Dakota]], ien fan mar twa steatsfûgels fan [[Amerikaanske steaten]] dy't net lânseigen binne yn 'e [[Feriene Steaten]]. ===Domestikaasje=== Behalven yn it wyld komt de fazant ek foar yn finzenskip, op [[kommersje]]le [[bedriuw]]en dêr't er fokt wurdt foar de [[slacht]], mar ek as pronkfûgel troch [[foliêre]]hâlders. Hoewol't der har by de fazant noch gjin ûnderskate rassen ûntwikkele hawwe sa't dat by oar [[plomfee]] it gefal is (lykas [[hinneras]]sen of [[kalkoeneras]]sen), kin de fazant likegoed as semy-[[domestisearre]] beskôge wurde. ===Jachtfûgel=== De fazant is ien fan 'e meast [[jacht (aktiviteit)|bejage]] fûgels fan 'e wrâld. Fazantejacht wurdt ornaris bedreaun troch mei [[jachtgewear]]en tariste jagers dy't kalm troch gaadlike [[habitat]]s foar de fûgels banjerje en [[hûn]]en ynsette om 'e fazanten op te spoaren, opfleane te litten, en se, nei't se sketten binne, op te heljen. Dêrfoar wurde [[steande hûn]]en en [[spaniel]]s brûkt. [[File:Kerygma_Cockers_Echo_%26_Pheasant.JPG|left|thumb|180px|In [[Ingelske cockerspaniel]] hat in sketten fazant by syn baaske brocht.]] Fazanten binne sûnt de [[Romeinske Tiid]] as jachtwyld mei opsetsin op withoefolle plakken troch de [[minske]] yntrodusearre. Op 'e [[Britske Eilannen]], bygelyks, waard de fazant yn [[1059]] as [[eksoat]] naturalisearre, al is it mooglik dat dat ek al troch de [[Romeinen]] dien wie en dat de fûgel ûnderwilens [[útstjerren (biology)|útstoarn]] wie. De yntrodusearre fûgel wie fan 'e Transkaukazyske ûndersoarte (''Phasianus colchicus colchicus''), dy't gjin wite bân om 'e [[hals]] hat. Dizze fûgel kaam yn [[Ingelân]] neitiid by fersin bekend te stean as de "âlde Ingelske fazant", dy't tsjin 'e iere [[santjinde iuw]] útstoar. Yn 'e [[achttjinde iuw]] folge in nije yntroduksje, diskear fan 'e Sineeske ûndersoarte (''Phasianus colchicus torquatus''), dy't wól in wite halsbân hat. Mar pas yn 'e [[1830-er jierren]] waard de fûgel yn Ingelân werûntdutsen as jachtwyld. De [[populariteit]] fan 'e fazant as jachtfûgel hat tsjintwurdich sokke foarmen oannommen dat yn it [[Feriene Keninkryk]], benammen yn sintraal en súdlik Ingelân, elts jier 50&nbsp;miljoen kommersjeel fokte fazanten yn it wyld útset wurde foar it [[jachtseizoen]]. De measten dêrfan is mar in koarte frijheid beskern foar't se ôfsketten wurde, mar guon slúchslimme of gewoan lokkige eksimplaren ûntkomme oan 'e slachting. Ien en oar hat in omraak fluktuëarjende populaasjegrutte ta gefolch, dy't yn [[july]] sa'n 55&nbsp;miljoen fûgels bedraacht en [[juny]] fan it jier dêrop noch mar 5&nbsp;miljoen. Yn [[Noard-Amearika]] waard de fazant yn [[1773]] út Ingelân wei yntrodusearre. It is dêr no in tige algemiene fûgel, benammen yn 'e [[Rocky Mountains]] en op 'e [[Grutte Flakten (Noard-Amearika)|Grutte Flakten]]. De jacht op fazanten is yn 'e [[Feriene Steaten]] fral yn 'e Flaktesteaten populêr. Allinnich al yn [[Súd-Dakota]] wurde jiers mear as in miljoen fazanten sketten troch mear as 200.000 jagers. It grutste part fan 'e fazanten dy't dêrby sketten wurde, bestiet, oars as yn it Feriene Keninkryk, út wylde fûgels. [[File:Game_birds_Borough_Market.jpg|right|thumb|250px|Sketten fazanten te keap yn [[Londen]].]] Yn [[Nederlân]] waarden yn 'e [[tweintichste iuw]] ek in protte fazanten yn finzenskip fokt en koart foar it jachtseizoen yn it wyld útset, mar yn [[1993]] hat de [[oerheid]] it near lein op dy praktyk. Fan gefolgen wurde der sûnt elts jier mear fazanten sketten as dat der troch natuerlike [[fuortplanting]] by komme, wat betsjut dat de populaasje yn Nederlân stadichoan fierder ynkrimpt. Mei't de fazant, nettsjinsteande it feit dat er hjir al mear as tûzen jier foarkomt, offisjeel noch altyd beskôge wurdt as in eksoat, wurdt dat fan oerheidswegen net as in ferkeard ding sjoen. ==Undersoarten== Der binne 30 <small>(stân fan saken yn 2023)</small> erkende [[ûndersoarte]]n fan 'e fazant (''Phasianus colchicus''). In protte dêrfan rinne it gefaar om te ferdwinen troch [[hybride (biology)|hybridisearring]] mei [[eksoat|yntrodusearre]] fazanten út oare gebieten. De ûndersoarten wurde ûnderskaat nei de [[lichem (biology)|lichaamlike]] skaaimerken fan 'e [[mantsje|hoannen]]. [[Wyfke|Hinnen]] fan ferskillende ûndersoarten kinne yn 'e regel net útinoar holden wurde, sels net troch ekspêrs. De ûndersoarten wurde ornaris opdield yn in stikmannich kloften. De beide [[klade|haadkladen]], de readstútfazanten of Westerske fazanten en de griisstútfazanten of Easterske fazanten, ûnderskiede har net inkeld nei uterlik, mar ek nei [[ferspriedingsgebiet|fersprieding]]: de Westerske fazanten komme rûchwei foar yn [[Sintraal-Aazje]], [[Transkaukaazje]] en [[Lyts-Aazje]], wylst de Easterske fazanten beheind binne ta [[East-Aazje]]. De skieding tusken beide kloften wurdt foarme troch de hege [[berchtme]]n yn it westen fan [[Sina]]. It tinken mank [[ornitologen]] is dat de beide groepen it ûnderlinge kontakt ferlearen yn 'e [[lêste iistiid]], doe't der mear en gruttere [[woastinen]] foarkamen trochdat der sa'n soad [[wetter]] fêstsiet yn 'e [[iiskape]]n. Dat duorre lykwols net lang genôch om 'e beide kloften ta aparte [[soarte]]n útgroeie te litten. [[File:PheasantImpact2.jpg|right|thumb|250px|It [[kadaver]] fan in [[dea]]riden fazant sit fêst yn 'e [[bumper]] fan in [[auto]]. Elts jier wurde tûzenen fazanten it [[slachtoffer]] fan it [[ferkear]].]] [[File:A_monograph_of_the_pheasants_(10052517376).jpg|right|thumb|250px|In ôfbylding fan 'e Transkaukazyske ûndersoarte (P. c. colchicus'').]] {{Stambeam2}} *ûndersoarten <small>(de kloften binne werjûn yn folchoarder fan west nei east)</small>: **readstútfazanten of Westerske fazanten ***swarthalsfazanten (''colchicus''-kloft) ****Perzyske fazant (''P. c. persicus'') <small>(noardlik sintraal [[Iraan]] en súdwestlik [[Turkmenistan]])</small> ****Siskaukazyske fazant (''P. c. septentrionalis'') <small>(de [[Wolga]]delta oant [[Dagestan]] oan 'e noardkant fan 'e [[Kaukasus]])</small> ****Talisjyske fazant (''P. c. talischensis'') <small>(it [[Kaspyske See|Kaspysk]] [[leechlân]] fan noardwestlik [[Iraan]] en súdeastlik [[Azerbeidzjan]])</small> ****{{Stambeam2/ein tûke}}Transkaukazyske fazant (''P. c. colchicus'') <small>([[Transkaukaazje]], noardwestlik [[Iraan]], de noardkust fan [[Lyts-Aazje]] en de delling fan 'e rivier de [[Nestos (rivier)|Nestos]] yn noardeastlik [[Grikelân]]; foarhinne ek yn [[Bulgarije]])</small> ***wytwjukfazanten (''chrysomelas''/''prinicipalis''-kloft) ****Jarkandfazant (''P. c. shawii'') <small>(de [[Jarkand]]regio yn [[Sinkiang-Oeigoerje]])</small> ****Oezbeekske fazant (''P. c. bianchii'') <small>(súdlik [[Oezbekistan]], súdwestlik [[Tadzjikistan]] en it uterste noarden fan [[Afganistan]])</small> ****prins-fan-Walesfazant (''P. c. principalis'') <small>(súdeastlik [[Turkmenistan]], [[Afganistan]] en it uterste noarden fan [[Iraan]])</small> ****Turkmeenske fazant (''P. c. chrysomelas'') <small>(noardlik [[Turkmenistan]] en westlik [[Oezbekistan]])</small> ****Zarafsjanfazant (''P. c. zerafschanicus'') <small>(de delling fan 'e rivier [[Zarafsjan]] yn [[Oezbekistan]])</small> ****{{Stambeam2/ein tûke}}zarudnyfazant of Zarudny's fazant (''P. c. zarudnyi'') <small>(delling fan 'e rivier de [[Amû Darja]] yn eastlik [[Turkmenistan]] en westlik [[Oezbekistan]])</small> ***Toerkestaanske fazanten (''mongolicus''-kloft) ****Mongoalske fazant (''P. c. mongolicus'') <small>(westlik [[Mongoalje]], eastlik [[Kazachstan]], noardlik [[Sinkiang-Oeigoerje]], it [[Altaiberchtme]] yn súdlik [[Sibearje]])</small> ****{{Stambeam2/ein tûke}}Syr-Darjafazant (''P. c. turcestanicus'') <small>(de delling fan 'e rivier de [[Syr-Darja]] yn súdlik [[Kazachstan]])</small> ***{{Stambeam2/ein tûke}}Tarimfazanten (''tarimensis''-kloft) ****{{Stambeam2/ein tûke}}Tarimfazant (''P. c. tarimensis'') <small>(it [[Tarimbekken]] yn westlik [[Sina]])</small> **{{Stambeam2/ein tûke}}griisstútfazanten of Easterske fazanten ***Yunnanfazanten (''elegans''-kloft) ****rothschildfazant of Rothschilds fazant (''P. c. rothschildi'') <small>(súdlik [[Yunnan]], noardeastlik [[Fjetnam]], noardlik [[Laos]] en noardeastlik [[Birma]])</small> ****{{Stambeam2/ein tûke}}stonefazant of Stone's fazant (''P. c. elegans'') <small>(eastlik [[Tibet]], westlik [[Sichuan]] en noardwestlik [[Yunnan]])</small> ***westlike griisstútfazanten (''strauchi''/''vlangallii''-kloft) ****Ala-Shanfazant (''P. c. alaschanicus'') <small>([[oäze]]n yn 'e [[Ala-Shanwoastyn]] yn [[Ningxia]] en súdlik [[Mongoalje]])</small> ****Gansufazant (''P. c. satscheuensis'') <small>(noardwestlik [[Gansu]])</small> ****Qinghaifazant (''P. c. vlangallii'') <small>([[Qinghai]])</small> ****Ruo Shui-fazant (''P. c. edzinensis'') <small>(streamgebiet fan 'e [[Ruo Shui]] yn [[Sina]])</small> ****Shanxifazant (''P. c. kiangsuensi'') <small>([[Shanxi]] en oanbuorjende kriten fan noardeastlik [[Sina]])</small> ****Sichuanfazant (''P. c. suehschanensis'') <small>(noardwestlik [[Sichuan]] en eastlik [[Tibet]])</small> ****Sohokhotofazant (''P. c. sohokhotensis'') <small>(de [[Sohokhoto]]-oäze yn eastlik [[Gansu]])</small> ****{{Stambeam2/ein tûke}}strauchfazant of Strauchs fazant (''P. c. strauchi'') <small>([[Gansu]] oant [[Sichuan]] yn sintraal [[Sina]])</small> ***Sineeske fazanten (''torquatus''-kloft) ****Guizhoufazant (''P. c. decollatus'') <small>([[Guizhou]], eastlik [[Sichuan]], westlik [[Hubei]] en noardeastlik [[Yunnan]])</small> ****Kobdofazant (''P. c. hagenbecki'') <small>([[Kobdodelling]] yn [[Mongoalje]])</small> ****Koreaanske fazant (''P. c. karpowi'') <small>(sintraal en eastlik [[Mantsjoerije]], it [[Koreaansk Skiereilân]] en it eilân [[Djedjû]] yn 'e [[Eastsineeske See]])</small> ****Mantsjoerijske fazant (''P. c. pallasi'') <small>(eastlik [[Binnen-Mongoalje]], noardlik en noardeastlik [[Mantsjoerije]], noardeastlik [[Noard-Koreä]], it [[Kustterritoarium]] fan it [[Russyske Fiere Easten]] en it streamgebiet fan 'e [[rivier]] de [[Amoer (rivier)|Amoer]])</small> ****Sineeske fazant (''P. c. torquatus'') <small>(eastlik [[Sina]])</small> ****{{Stambeam2/ein tûke}}Tonkineeske fazant (''P. c. takatsukasae'') <small>(súdeastlik [[Sina]] en noardlik [[Fjetnam]])</small> ***{{Stambeam2/ein tûke}}Taiwaneeske fazanten (''formosasus''-kloft) ****{{Stambeam2/ein tûke}}Taiwaneeske fazant (''P. c. formosanus'') <small>([[Taiwan]])</small> {{Stambeam2/ein}} {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Common_pheasant ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Phasianus colchicus}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Fazant (skaai)]] [[Kategory:Plomfee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Eksoat yn Albaanje]] [[Kategory:Eksoat yn Belgje]] [[Kategory:Eksoat yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Eksoat yn Bulgarije]] [[Kategory:Eksoat yn Denemark]] [[Kategory:Eksoat yn Dútslân]] [[Kategory:Eksoat yn Eastenryk]] [[Kategory:Eksoat yn Estlân]] [[Kategory:Eksoat yn Finlân]] [[Kategory:Eksoat yn Frankryk]] [[Kategory:Eksoat yn Fryslân]] [[Kategory:Eksoat yn Gibraltar]] [[Kategory:Eksoat yn Grikelân]] [[Kategory:Eksoat yn Guernsey]] [[Kategory:Eksoat yn Hongarije]] [[Kategory:Eksoat yn Ierlân]] [[Kategory:Eksoat yn Ingelân]] [[Kategory:Eksoat yn Itaalje]] [[Kategory:Eksoat yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Eksoat yn Jersey]] [[Kategory:Eksoat yn Kazachstan]] [[Kategory:Eksoat yn Kosovo]] [[Kategory:Eksoat yn Kroaasje]] [[Kategory:Eksoat yn Letlân]] [[Kategory:Eksoat yn Litouwen]] [[Kategory:Eksoat yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Eksoat yn Man]] [[Kategory:Eksoat yn Moldaavje]] [[Kategory:Eksoat yn Monako]] [[Kategory:Eksoat yn Montenegro]] [[Kategory:Eksoat yn Nederlân]] [[Kategory:Eksoat yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Eksoat yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Eksoat yn Noarwegen]] [[Kategory:Eksoat yn de Oekraïne]] [[Kategory:Eksoat yn Poalen]] [[Kategory:Eksoat yn Portegal]] [[Kategory:Eksoat yn Roemeenje]] [[Kategory:Eksoat yn San Marino]] [[Kategory:Eksoat yn Servje]] [[Kategory:Eksoat yn Sibearje]] [[Kategory:Eksoat yn Skotlân]] [[Kategory:Eksoat yn Sloveenje]] [[Kategory:Eksoat yn Slowakije]] [[Kategory:Eksoat yn Spanje]] [[Kategory:Eksoat yn Sweden]] [[Kategory:Eksoat yn Switserlân]] [[Kategory:Eksoat yn Tsjechje]] [[Kategory:Eksoat yn Turkije]] [[Kategory:Eksoat yn Wales]] [[Kategory:Eksoat yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Eksoat yn Argentynje]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn de Bahama's]] [[Kategory:Eksoat yn Brazylje]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Hawaï]] [[Kategory:Eksoat yn Japan]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] [[Kategory:Eksoat yn Kuba]] [[Kategory:Eksoat yn Marokko]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Eksoat yn Oerûguay]] [[Kategory:Eksoat yn Perû]] [[Kategory:Eksoat yn Sily]] 3fs7wqq57g7s7h4amcvseel5qq3z2c3 0 174122 1233013 1172065 2026-06-25T00:41:18Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233013 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=griene fazant |Ofbyld= [[File:Phasianus_versicolor_in_Japan.JPG|250px]] <br><small>hoanne</small><br>[[File:Phasianus_versicolor_female.JPG|250px]]<br><small>hin</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje= [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai= [[fazanten]] (''Phasianus'') |Wittenskiplike namme= Phasianus versicolor |Beskriuwer, jier= [[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1825 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de griene fazant (Phasianus versicolor).png|center|250px]] }} De '''griene fazant''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Phasianus versicolor'') is in [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[hineftigen]] (''Galliformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[fazanten]] (''Phasianus''). It is de neiste [[besibskip|sibbe]] fan 'e gewoane [[fazant]] (''Phasianus colchicus''). De griene fazant is yn syn [[ferspriedingsgebiet|fersprieding]] beheind ta [[Japan]], wêrfan't it de [[list fan nasjonale fûgels|nasjonale fûgel]] is. It is in middelgrutte [[stânfûgel]] mei in lange [[sturt]], in [[omnivoar]] dieet en in [[seksuele dimorfy|seksueel dimorf]] uterlik. De [[IUCN]] klassifisearret de griene fazant as net bedrige. ==Taksonomy== De griene fazant waard foar it earst yn [[1825]] [[wittenskip]]lik beskreaun troch de [[Frankryk|Frânske]] [[ornitolooch]] [[Louis Pierre Vieillot]]. Fral yn it [[ferline]] waard gauris ornearre dat de griene fazant in [[ûndersoarte]] wêze moast fan 'e [[gewoane fazant]] (''Phasianus colchicus''). As argumint dêrfoar waard oanfierd dat de beide soarten [[hybride (biology)|hybride]] [[neiteam]] produsearje kinne. Mar dat is winliken ienfâldichwei in skaaimerk fan [[goes- en hineftigen]] (''Galloanserae''), dy't yn ferhâlding ta oare [[fûgels]] mar amperoan oer in [[sygoate|postsygoatysk]] [[isolearmeganisme]] beskikke. As gefolch dêrfan hybridisearring tusken besibbe soarten tige maklik. Tsjintwurdich wurdt de griene fazant oer it algemien as in selsstannige [[soarte]] behannele. ==Fersprieding== It [[ferspriedingsgebiet]] fan 'e griene fazant is beheind ta [[Japan]], dêr't dizze fûgel rûnom foarkomt op trije fan 'e fjouwer haadeilannen: [[Honsjû]], [[Kjûsjû]] en [[Sjikokû]]. Dêrnjonken komt er ek foar op ferskate lytsere [[eilannen]] dy't deun foar de [[kust]] fan 'e trije neamde haadeilannen lizze. Fan 'e lytsere eilannen dêr't de griene fazant foarkomt, leit nkeld [[Sado (eilân)|Sado]] fierder yn see, te witten yn 'e [[Japanske See]], westlik fan sintraal Honsjû. [[File:Phasianus_versicolor_-Japan_-male-8.jpg|left|thumb|250px|In griene-fazantehoanne.]] As [[eksoat]] is de griene fazant troch de [[minske]] ek yntrodusearre yn [[Hawaï]]. In fierder besykjen ta yntroduksje yn [[Noard-Amearika]], as [[jacht (aktiviteit)|jachtwyld]], wie om 'e nocht. Der wiene yn it [[ferline]] wol inkele yntrodusearre wylde (of ferwyldere) [[populaasje (biology)|populaasjes]] yn [[West-Jeropa]], mar dy binne ferdwûn troch [[hybride (biology)|hybridisearring]] mei de [[gewoane fazant]] (''Phasianus colchicus''). ==Uterlike skaaimerken== De griene fazant is in middelgrutte fûgel. [[Mantsje|Hoannen]] hawwe trochinoar in kop-sturtlingte fan 81–90&nbsp;[[sintimeter|sm]], dêr't de [[sturt]] wol twatrêdepart fan útmakket. [[Wyfke|Hinnen]] hawwe yn trochsneed in lingte fan 56–59&nbsp;sm. It gewicht fan 'e hoannen bedraacht 1,2–1,4&nbsp;[[kg]], en dat fan 'e hinnen is 900&nbsp;[[gram (gewicht)|g]] oant 1&nbsp;kg. It [[fear (fûgels)|fearrekleed]] fan 'e hoannen is [[dûnkergrien]] op it [[boarst]], de [[rêch]] en de [[side (anatomy)|siden]]. De [[wjuk]]ken binne in ljochtere tint fan [[ljochtgrien|fealgrien]], mei [[brune]] markearrings. De sturt is ek fealgrien, mar skaait oan 'e útein út nei brún. De langste sturtfearren hawwe oerdwerse streken dy't [[swart]] fan [[kleur]] binne. De [[hals]] en de [[kop]] binne in glinsterjende, dûnkere kleur [[turkwaze]] oant [[blau]]. Om 'e [[eagen]] hinne, mar fral oan 'e ûnderkant en yn 'e rjochting fan 'e [[snaffel]] hawwe fazantehoannen in keale, [[read|felreade]] [[lel (fûgels)|lel]]. Op 'e [[efterholle]] sitte twa lytse [[toef (fearren)|toefen]], dy't wol wat wei hawwe fan [[ear (anatomy)|earen]]. De griene fazant fertoant in protte [[seksuele dimorfy]], en de hin liket dan ek alhiel net op 'e hoanne. De hin is in slach lytser, mei in folle koartere sturt en in [[ljochtbrún]] fearrekleed, dat markearre is mei lytse [[dûnkerbrune]] oant swarte oerdwerse streekjes op 'e fearren. De lel en de toefen ûntbrekke by de hin alhiel. ==Biotoop== De griene fazant komt fan natuere foar yn iepen [[wâld]]en, by de [[boskrâne]]n fan tichtere wâlden lâns en yn gebieten mei in protte [[strewelleguod]]. Yn mear iepen [[greide|greidlân]] kin dizze fûgel bestean as der genôch beskûl is, lykas yn 'e foarm fan [[houtwâl]]en. De griene fazant hat him fierders oanpast om ek yn [[park]]en yn [[stêd|stedske]] fermiddens foar te kommen. ==Hâlden en dragen== De [[peartiid]] falt foar de griene fazant tusken ein [[maart]] of begjin [[april]] en mids of ein [[juny]]. Nei de [[pearing]] is de rol fan 'e [[mantsje|hoanne]] by it [[fuortplanting]]sproses útspile. De [[wyfke|hin]] siket in beskut plak op om in [[nêst (fûgels)|nêst]] te meitsjen, dat bestiet út in útskrabe dobke yn 'e grûn, beklaaid mei wat [[plant]]egrien. Dêryn leit se 6–15&nbsp;[[bêzje]] [[aai]]en. De [[briedtiid]] duorret 23–25&nbsp;[[dagen]]. De [[fûgelpyk|piken]] binne [[nêstflechter]]s, dy't koart nei't se út it aai kommen binne, it nêst al ferlitte. Se wurde net fuorre troch de hin, mar ynstee troch har nei plakken ta laat dêr't se harsels fuorje kinne. Griene fazanten binne mei likernôch 1&nbsp;[[jier]] [[geslachtsryp]]. De yntroduksje fan 'e [[gewoane fazant]] (''Phasianus colchicus'') yn [[Japan]] is fierhinne mislearre om't dy fûgel yn [[konkurrinsje (ekology)|konkurrinsje]] mei de griene fazant belies jaan moat. Beide fûgels binne nau [[besibskip|besibbe]], mar hawwe ferskillende [[ekology]]ske nedichheden; en de gewoane fazant is minder goed oanpast oan 'e ekology fan it [[ferspriedingsgebiet]] fan 'e griene fazant. ==Fretten== Griene fazanten binne [[omnivoar]]en, dy't sawol [[plant]]aardich as [[dier]]lik guod frette. Op it menu steane benammen [[sied (plant)|sieden]], [[bei]]en, [[nút (frucht)|nuten]], [[blêd (plant)|blêden]] en oare griene plantedielen, mar ek in protte [[ynsekten]] en oar lyts wrimelt, oan lytse [[wringedier]]en lykas [[hagedis]]sen ta. [[File:Faisan_versicolore_MHNT.jpg|right|thumb|180px|It [[aai]] fan in griene fazant.]] ==Status== De griene fazant hat de [[IUCN-status]] fan "net bedrige", mei't er yn syn [[ferspriedingsgebiet]] noch rûnom foarkomt. Nettsjinsteande dat is der in delgeande [[populaasje (biology)|populaasje]]trend waarnimber. Griene fazanten wurde yn [[Japan]] [[jacht (aktiviteit)|bejage]] foar it [[fleis]] en om [[taksidermy|op te setten]] as [[jachttrofee]]. se wurde troch [[hobby]]isten ek wol holden as [[foliêre]]fûgels. ==Undersoarten== Der binne 4 <small>(stân fan saken yn 2011)</small> erkende [[ûndersoarte]]n fan 'e griene fazant (''Phasianus versicolor''): *noardlike griene fazant (''P. v. robustipes'') <small>(noardwestlik [[Honsjû]] en it lytsere eilân [[Sado (eilân)|Sado]])</small> *Pasifyske griene fazant (''P. v. tamensis'') <small>(súdeastlik Honsjû en eastlik [[Kjûsjû]])</small> *súdlike griene fazant (''P. v. versicolor'') <small>(westlik Honsjû en westlik Kjûsjû)</small> *súdwestlike griene fazant (''P. v. tohkaidi'') <small>(sintraal en súdwestlik Honsjû en [[Sjikokû]])</small> {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Green_pheasant ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Phasianus versicolor}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Fazant (skaai)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Eksoat yn Hawaï]] 0969yo61976bc4jo2yjbhsx3tiu6k0b 0 174625 1233014 1172070 2026-06-25T00:42:16Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233014 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=goudfazant |Ofbyld= [[File:Chrysolophus_pictus_walking.JPG|250px]] <br><small>hoanne</small><br>[[File:Fasanhona-1.jpg|250px]]<br><small>hin</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje= [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai= [[kraachfazanten]] (''Chrysolophus'') |Wittenskiplike namme= Chrysolophus pictus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de goudfazant (Chrysolophus pictus).png|center|250px]] }} De '''goudfazant''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Chrysolophus pictus'') is in [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[hineftigen]] (''Galliformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[kraachfazanten]] (''Chrysolophus''). Dit bist komt fan natuere foar yn súdlik [[Sina]]. It is in middelgrutte [[omnivoar]]e fûgel, dy't besibbe is oan 'e gewoane [[fazant]] (''Phasianus colchicus''), mar net ta itselde [[skaai (taksonomy)|skaai]] heart. De wittenskiplike namme betsjut letterlik "bûnte" (''pictus'') "goudtoef" (''Chryslolophus''). De goudfazant is yn gâns dielen fan 'e wrâld [[populêr]] as [[foliêre]]fûgel en komt yn guon lannen ek foar as [[eksoat]]. De [[IUCN]] klassifisearret dit bist as net bedrige. ==Fersprieding== Yn syn lânseigen [[ferspriedingsgebiet|fersprieding]] is de goudfazant beheind ta in grut diel fan it binnenlân fan súdlik [[Sina]]. Dêrta hearre de hiele [[provinsje]]s [[Guizhou]] en [[Hubei]], westlik [[Guangxi]], noardlik [[Yunnan]], westlik [[Hunan]], súdeastlik en eastlik [[Sichuan]], súdlik [[Shaanxi]] en súdwestlik [[Henan]]. [[File:Fasanhona-3.jpg|left|thumb|250px|In [[wyfke|hin]].]] Der binne lykwols ek ferwyldere [[populaasje (biology)|populaasjes]] fan wat oarspronklik [[foliêre]]fûgels wiene dy't yn oare dielen fan 'e wrâld libje. Yn [[Noard-Amearika]] komt de goudfazant sadwaande as [[eksoat]] foar yn 'e [[Feriene Steaten]], [[Kanada]] en [[Meksiko]], en yn [[Súd-Amearika]] yn [[Kolombia]], [[Perû]], [[Bolivia]], [[Sily]], [[Argentynje]], [[Oerûguay]] en op 'e [[Falklâneilannen]]. Yn [[Jeropa]] libje der goudfazanten yn it wyld yn it [[Feriene Keninkryk]], [[Ierlân]], [[Frankryk]], [[Dútslân]], [[Belgje]] en, neffens guon boarnen, ek [[Nederlân]]. Yn [[Oseaanje]] komt de goudfazant foar yn dielen fan [[Austraalje]], [[Nij-Seelân]] en [[Hawaï]]. Yn [[Ingelân]] libje de grutste populaasjes goudfazanten yn it [[Breckland]]wâld yn 'e [[Ingelske greefskippen|greefskippen]] [[Norfolk (greefskip)|Norfolk]] en [[Suffolk]], en op it eilân [[Tresco (Scilly-eilannen)|Tresco]] dat diel útmakket fan 'e [[Scilly-eilannen]], yn 'e [[Keltyske See]] foar de [[kust]] fan [[Cornwall]]. Yn [[Hawaï]] waard yn [[1996]] in populaasje wylde goudfazanten ûntdutsen yn it [[Nasjonaal Wyldreservaat Waikamoi]] op it eilân [[Maui]]. Dêrwei ferpraten de bisten har nei it [[Natoergebiet Hanawi]] en it [[Nasjonaal Park Haleakalā]]. ==Uterlike skaaimerken== De goudfazant is in middelgrutte fûgel. De [[mantsje|hoannen]] hawwe trochinoar in kop-sturtlingte fan 100&nbsp;[[sintimeter|sm]], wêrfan't in sturtlingte sa'n 67&nbsp;sm, oftewol ^{<small>2</small>}/_{<small>3</small>}&nbsp;part foarmet. It gewicht bedraacht 500–700&nbsp;[[gram (gewicht)|gram]]. De [[wyfke|hinnen]] binne in slach lytser, mei in kop-sturtlingte fan 60–80&nbsp;sm, wêrfan't de wat koartere [[sturt]] likernôch de helte útmakket. It gewicht fan in hin leit om 'e 350&nbsp;g hinne. Wat de [[kleur]] fan it [[fear (fûgel)|fearrekleed]] oangiet, dy wurdt by de hoanne dominearre troch de [[goudgiel]]e [[kop]], [[toef (fearren)|toef]], [[rêch]] en [[stuten]]. [[Gesicht]], [[kiel]] en [[hals]] hawwe in [[roastbrune]] kleur. De [[snaffel]] en de [[poat]]en binne [[giel]] en datselde jildt foar de [[eagen]], dy't in [[swart]]e [[pupil (each)|pupil]] hawwe. Oan 'e sydkant fan 'e kop sitte giele [[lel (fûgels)|lellen]]. [[Boarstkas|Boarst]], [[bealch]], [[side (anatomy)|siden]] en de koartere sturtfearren binne fel [[skarlekkenread]] of [[oranjeread]]. Yn 'e [[nekke]] hat de hoanne in goudgiele of oranje kraach, dy't opset wurde kin om mei te pronkjen en der dan útsjocht as giel/oranje mei [[horizontale]] [[swart]]e streken dertrochhinne. De bopperêch is [[grien]] en de [[wjuk]]ken binne read mei [[blau]]we [[fear (fûgel)|slachpinnen]]. De sintrale sturtfearren binne swart mei [[bêzje]] spikkels, en de úteinen binne hielendal bêzje. [[File:ChrysolophusPictus3.jpg|left|thumb|250px|In pearke goudfazanten.]] Hinnen hawwe in folslein oare, folle saaiere kleur, dy't lykwols in folle bettere [[skutkleur]] is, eat dêr't se ferlet fan hawwe as se op it [[nêst (fûgels)|nêst]] sitte te [[brieden (fûgels)|brieden]]. It fearrekleed is oer it hiele [[lichem (biology)|lichem]] [[ljochtbrún]] mei [[dûnkerbrune]] oant swarte horizontale streken, dy't finer binne op it boarst en de siden en breder op 'e rêch, de wjukken en de sturt. Wat fierder nei it ûnderlichem ta, wat ljochter it brún wurdt. De bealch is effen bêzje, en itselde jildt foar de kiel en it gesicht. Krekt as by de hoannen binne de snaffel, de poaten en de eagen giel. Guon hinnen ûntwikkelje letter yn it libben in diel fan it manlike fearrekleed. ==Biotoop== Goudfazanten komme fan natuere foar yn [[wâld]]en yn [[berchtme|bercheftige]] kontreien. Dêr libje se op in hichte fan likernôch 1.700–2.400&nbsp;[[meter|m]] boppe [[seenivo]]. ==Hâlden en dragen== De goudfazant libbet fierhinne op 'e [[wâldflier]], dêr't er oerdeis syn kostje byinoar foerazjearret. [[Nacht]]s [[sliep]]t er lykwols yn 'e [[tûke]]n fan 'e [[beam]]men, om [[nachtdier|nachtjeiende]] [[rôfdier]]en lykas [[kateftigen]] en [[martereftigen]] te mijen. [[Winter]]deis kloftsje goudfazanten faak gear yn groepen, dy't oan 'e [[boskrâne]] foerazjearje, deunby [[minsklik]]e bewenning. Hoewol't se op knoffelige wize koarte eintsjes [[fleanen|fleane]] kinne, misse se it fermogen foar flecht oer langere ôfstannen. Om oan direkte bedrigings te ûntkommen, fleane se op, mar as it heal kin, naaie se leaver geandefoets út om har tusken de [[strûk|ûndergroei]] fan it wâld te ferskûljen. [[File:Chrysolophus_pictus_MHNT.jpg|right|thumb|200px|It [[aai]] fan in goudfazant.]] De [[peartiid]] falt foar goudfazanten yn [[april]]. Nei de [[pearing]] makket de hin in [[nêst (fûgels)|nêst]] dat bestiet út in mei de poat yn 'e grûn útskrabe dobke, beklaaid mei wat [[blêd (plant)|blêdeguod]]. Dêryn leit se 5–15, mar ornaris 8–12&nbsp;[[aai]]en dy't effen [[bêzje]] fan [[kleur]] binne. De [[briedtiid]] duorret 22–23&nbsp;[[dagen]]. De [[fûgelpyk|piken]] binne [[nêstflechter]]s, dy't [[oere]]n nei't se út it aai kommen binne it nêst al ferlitte kinne. De hin fuorret se net, mar liedt har bruod ynstee nei plakken ta dêr't se harsels fuorje kinne. De maksimale [[libbensferwachting]] foar goudfazanten yn finzenskip is foar de hoannen 15–18&nbsp;[[jier]], en foar de hinnen maksimaal 12&nbsp;jier. Yn it wyld lizze dy sifers in stik leger. ==Fretten== Goudfazanten binne [[omnivoar]]en. Har menu bestiet foar it meastepart út [[sied (plant)|sieden]], [[blêd (plant)|blêden]] en lyts [[wringeleas]] [[dier]]te, lykas [[ynsekten]], [[rûp]]en en oare [[larve]]n, [[wjirm]]s, [[spinnen]] en [[tûzenpoaten]]. ==Status== De goudfazant hat de [[IUCN-status]] fan "net bedrige", mei't er yn syn [[ferspriedingsgebiet]] noch rûnom foarkomt en om't de [[populaasje (biology)|populaasje]] stabyl liket te wêzen. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Golden_pheasant ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Chrysolophus pictus}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kraachfazant]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Eksoat yn Argentynje]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn Belgje]] [[Kategory:Eksoat yn Bolivia]] [[Kategory:Eksoat yn Dútslân]] [[Kategory:Eksoat yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Eksoat yn it Feriene Keninkryk]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Frankryk]] [[Kategory:Eksoat yn Hawaï]] [[Kategory:Eksoat yn Ierlân]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] [[Kategory:Eksoat yn Kolombia]] [[Kategory:Eksoat yn Meksiko]] [[Kategory:Eksoat yn Nederlân]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Eksoat yn Oerûguay]] [[Kategory:Eksoat yn Perû]] [[Kategory:Eksoat yn Sily]] 6foxs1xxfdn0nq1rauq144kgrtpcev9 0 174788 1233015 1215136 2026-06-25T00:42:48Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233015 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=lady-amherstfazant |Ofbyld= [[File:Chrysolophus_amherstiae_18092009.jpg|250px]] <br><small>hoanne</small><br>[[ File:Chrysolophus_amherstiae_-_Amherstfasan_Henne_-_Lady_Amherst_Pheasant.jpg|250px]]<br><small>hin</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje= [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai= [[kraachfazanten]] (''Chrysolophus'') |Wittenskiplike namme= Chrysolophus amherstiae |Beskriuwer, jier= [[Benjamin Leadbeater|Leadbeater]], 1829 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de lady-amherstfazant (Chrysolophus amherstiae).png|center|250px]] }} De '''lady-amherstfazant''', '''Lady Amhersts fazant''' of '''diamantfazant''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Chrysolophus amherstiae'') is in [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[hineftigen]] (''Galliformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[kraachfazanten]] (''Chrysolophus''). Dit bist is lânseigen yn it suden fan [[Sina]] en it uterste noarden fan [[Birma]]. It is in middelgrutte fûgel dy't in protte [[seksuele dimorfy]] fertoand en nau besibbe is oan 'e bekendere [[goudfazant]] (''Chrysolophus pictus''). De [[IUCN]] klassifisearret de lady-amherstfazant as net bedrige. ==Fersprieding== De lady-amherstfazant komt fan oarsprong foar yn it suden fan [[Sina]], dêr't it [[ferspriedingsgebiet]] fan dizze fûgel it noarden fan 'e [[provinsje]] [[Yunnan]] beslacht, it súdwesten fan [[Sichuan]], it uterste súdeasten fan [[Tibet]] en it westen fan [[Guizhou]] en [[Guangxi]]. Dêropta libbet de lady-amherstfazant ek yn in diel fan it uterste noardeasten fan it oanbuorjende [[Birma]]. [[File:Lady_Amherst%27s_Pheasant1.jpg |left|thumb|180px|In [[mantsje|hoanne]] op 'e [[rêch]] sjoen.]] De lady-amherstfazant is ferneamd nei [[lady]] [[Sarah Amherst]], dy't yn [[1828]] ferantwurdlik wie foar it de yntroduksje fan dizze fûgel yn [[Ingelân]]. Se hold se as sierfûgels op har [[lângoed]] yn westlik [[Bedfordshire]]. Har [[buorlju]], lykas [[John Russell, 6e hartoch fan Bedford]], begûnen neitiid de lady-amherstfazant ek as [[jacht (aktiviteit)|jachtwyld]] te brûken. Ien en oar late ta it ûntstean fan in libbensfetbere [[eksoat]]yske [[populaasje (biology)|populaasje]] lady-amherstfazanten yn it [[Feriene Keninkryk]]. Offisjeel wurdt oannommen dat dy sûnt [[2015]] [[útstjerren (biology)|útstoarn]] is, mar yn [[maaie]] [[2020]] waard in lady-amherstfazant [[foto]]grafearre yn 'e omkriten fan [[Taunton]], yn it [[Ingelske greefskip]] [[Somerset]], en yn [[maart]] [[2021]] waard in lady-amherstfazant waarnommen yn in [[tún]] yn [[Skotlân]]. ==Uterlike skaaimerken== De lady-amherstfazant hat trochinoar in kop-sturtlingte fan 100–120&nbsp;[[sintimeter|sm]], wêrfan't de oerlange [[sturt]] wol 80&nbsp;sm útmakket. It gewicht bedraacht likernôch 730&nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. De lady-amherstfazant fertoant, krekt as oare [[soarte]]n [[echte fazantfûgels|fazanten]], in grutte mjitte fan [[seksuele dimorfy]]. De [[mantsje|hoanne]] is tige opfallend en kin mei gjin inkele oare fûgel betize wurde. Syn [[boarstkas|boarst]] en [[rêch]] binne [[grien]] fan in [[tint]] dy't sa dûnker is dat it suver wol [[swart]] liket, of, by in beskate ljochtfal, [[dûnkerblau]]. Yn 'e [[nekke]] hat er in wite kraach mei [[horizontale]] swarte streekjes, dy't opset wurde kin foar de pronk. De [[bealch]] is [[wyt]], de [[wjuk]]ken binne [[blau]] en [[brún]] en de [[stuten]] binne [[giel]]. De lange [[sturt]], dy't net funksjoneel is útsein om mei te pronkjen, is [[grizich]] wyt mei swarte oerdwerse streekjes en oan 'e sydkanten in pear [[oranje]] [[fear (fûgel)|fearren]]. De boppekant fan 'e [[kop]] is dûnkergrien, mei op 'e efterholle in [[read]]e [[kaam (anatomy)|kaam]]. Om 'e grize [[eagen]] hinne sit in wite [[lel (fûgels)|lel]]. De [[snaffel]] is grizich en de [[poat]]en binne blauwich griis. [[File:Lady_Amherst_Pheasant_RWD3.jpg|left|thumb|250px|In [[mantsje|hoanne]] fan deunby besjoen.]] De [[wyfke|hin]] fan 'e lady-amherstfazant hat in folle saaiere [[kleur]], dy't lykwols in folle bettere [[skutkleur]] is. Dêr hat se ek ferlet fan as se op it [[nêst (fûgels)|nêst]] sit om 'e [[aai]]en út te [[brieden (fûgels)|brieden]]. Har fearrekleed is [[brún]], fan in dûnkerder tint op 'e rêch en sturt, en ljochter op 'e bealch en kop, mei oerdwerse swarte streekjes op 'e fearren, dy't it silhûet fan 'e fûgel ferbrekke. Dêrtroch is de hin frijwol ûnwaarnimber as dy tsjin in lykkleure eftergrûn stiet en net beweecht. ==Biotoop== Lady-amherstfazanten libje yn tichte, dûnkere [[wâld]]en mei tsjûke [[strewelleguod|ûndergroei]]. ==Hâlden en dragen== Nettsjinsteande it pronkkleed fan 'e [[mantsje|hoanne]] is er yn syn natuerlik [[habitat]] dreech gewaar te wurden. De [[wyfke|hin]], mei har [[skutkleur]], koe dêr suver likegoed wol ûnsichtber wêze. Sadwaande is der hast neat bekend oer it [[hâlden en dragen]] fan dizze fûgels yn it wyld. [[File:Cascais18.jpg|right|thumb|250px|In [[mantsje|hoanne]] as [[foliêre]]fûgel.]] Se libje fierhinne op 'e [[wâldflier]], dêr't se [[dei|oerdeis]] foerazjearje, mar de [[nacht]] bringe se troch yn 'e [[beam]]men om feilich te wêzen foar de measte [[nachtdier|nachtaktive]] [[rôfdier]]en, lykas [[kateftigen]] en [[martereftigen]]. Har menu is [[omnivoar]] en bestiet benammen út [[sied (plant)|sieden]], [[blêd (plant)|blêden]] en [[wringeleas]] [[dierte]], lykas [[ynsekten]], [[wjirms]], [[spinnen]] en [[tûzenpoaten]]. Hoewol't lady-amherstfazanten wol [[fleanen|fleane]] kinne, jouwe se der bot de foarkar oan om [[rinnen|geandefoets]] út te naaien as der gefaar driget. As se oer it mad kommen wurde, kinne se lykwols hommels en mei grutte krêft opfleane, wêrby't it slaan fan 'e [[wjuk]]ken in karakteristyk [[lûd]] makket. Yn 'e [[peartiid]] uteret de hoanne, om syn [[territoarium (biology)|territoarium]] ôf te freedzjen, in rop dy't klinkt as fan [[metaal]] op metaal. ==Status== De lady-amherstfazant hat de [[IUCN-status]] fan "net bedrige", mei't er yn syn [[ferspriedingsgebiet]] noch rûnom foarkomt en om't de [[populaasje (biology)|populaasje]] stabyl liket te wêzen. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Lady_Amherst's_pheasant ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Chrysolophus amherstiae}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kraachfazant]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Eksoat yn it Feriene Keninkryk]] j69h8jn0x47yqocphjxeklha3tm00rj 0 175082 1233016 1172057 2026-06-25T00:43:18Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233016 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=elliotfazant |Ofbyld= [[File:Pheasant2.jpg|250px]] <br><small>hoanne</small><br>[[File:Syrmaticus ellioti female Oliwa.JPG|250px]]<br><small>hin</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje= [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai= [[langsturtfazanten]] (''Syrmaticus'') |Wittenskiplike namme= Syrmaticus ellioti |Beskriuwer, jier= [[Robert Swinhoe|Swinhoe]], 1872 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de elliotfazant (Syrmaticus ellioti).png|center|250px]] }} De '''elliotfazant''' of '''Elliots fazant''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Syrmaticus ellioti''), ek wol de '''Sineeske streekrêchfazant''' neamd, is in [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[hineftigen]] (''Galliformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[langsturtfazanten]] (''Syrmaticus''). Dit bist is lânseigen yn it sudeasten fan [[Sina]]. It is in middelgrutte fûgel dy't gâns [[seksuele dimorfy]] fertoand. De [[IUCN]] klassifisearret de elliotfazant as gefoelich. ==Namme en taksonomy== De elliotfazant waard foar it earst yn [[1872]] [[wittenskip]]lik beskreaun troch de [[Ingelân|Ingelske]] [[diplomaat]] en [[ornitolooch]] [[Robert Swinhoe]], nei in eksimplaar dat ôfkomstich wie út [[Ningbo]] yn 'e [[Sina|Sineeske]] [[provinsje]] [[Zhejiang]]. Swinhoe joech de fûgel de [[wittenskiplike namme]] ''Phasianus ellioti'' (letter neffens nije ynsichten omneamd ta ''Syrmaticus ellioti''). De fûgel waard ferneamd nei de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] ornitolooch [[Daniel Giraud Elliot]]. [[File:Syrmaticus ellioti qtl1.jpg|left|thumb|230px|In hoanne.]] ==Fersprieding== De elliotfazant komt inkeld foar yn dielen fan súdeastlik [[Sina]]. It [[ferspriedingsgebiet]] omfettet dielen fan 'e Sineeske provinsjes [[Guizhou]], [[Hubei]], [[Anhui]], [[Zhejiang]], [[Fujian]], [[Jiangxi]], [[Hunan]] en [[Guangdong]] en fan 'e (yn namme) [[autonome regio]] [[Guangxi]]. ==Uterlike skaaimerken== De elliotfazant is in middelgrutte fûgel. De [[mantsje|hoanne]] hat trochinoar in kop-sturtlingte fan 80&nbsp;[[sintimeter|sm]], dêr't de [[sturt]] 42–47&nbsp;sm fan útmakket. De [[wjukspanne]] berint 230–240&nbsp;sm, wylst it gewicht 1–1,3&nbsp;[[kg]] bedraacht. De [[wyfke|hin]] is in slach lytser, mei in kop-sturtlingte fan 50&nbsp;sm, in koartere sturt fan 17–19,5&nbsp;sm, in wjukspanne fan 210–225&nbsp;sm en in gewicht fan 800–900&nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. Krekt as by de measte fazantesoarten hat de hoanne opfallende [[kleur]]en om mei te pronkjen. Hy is [[kastanjebrún]] op it [[boarstkas|boarst]] en it meastepart fan 'e [[rêch]] en de [[wjuk]]ken, mei in [[wite]] [[kiel]] en [[bealch]]. Oer de rêch rinne fan 'e [[skouder]]s ôf omleech wite, V-foarmige streken troch it kastanjebrún hinne. Oer de boppe-ein fan 'e wjukken, tusken it brún fan it boarst en it wyt fan 'e kiel en oer de [[kiel|strôt]] hinne hat de fûgel út 'en [[swart]]ens skinende metaaleftige [[dûnkerblau]]we streken. De [[side (anatomy)|siden]] binne spikkelbûnt wyt mei kastanjebrún en de lange sturt hat wite en kastanjebrune bannen. Om 'e [[eagen]] hinne hat de hoanne [[read]]e [[lel (fûgels)|lellen]]. De elliotfazant fertoant gâns [[seksuele dimorfy]], mei't de hin hiel oare kleuren hat. Dy is nammentlik [[read|rodzich]] [[brún]] mei wite spikkels dertrochhinne, en hat in swarte kiel, in wite bealch en in sturt dy't minder dúdlik streekt is as dy fan 'e hoanne. Dêrmei falt de hin folle minder op, mar it is in folle bettere [[skutkleur]], dêr't er ferlet fan hat as er sit te [[brieden (fûgels)|brieden]]. ==Biotoop== Elliotfazanten libje yn [[subtropysk]]e [[leafwâld]]en en [[mingde wâlden]] yn [[berch]]eftige kriten. De [[bosk]] moat in ticht [[blêdetek]] hawwe. Soms sjocht men elliotfazanten ek yn gebieten sûnder [[beam]]men, mar mei ynstee in tichte begroeiïng fan [[strewelleguod]], [[bamboe]] en [[fearplanten]]. Se komme foar op hichten fan 200–1.900&nbsp;[[meter|m]] boppe [[seenivo]]. ==Hâlden en dragen== Oer it [[hâlden en dragen]] fan 'e elliotfazant is frijwol neat bekend, útsein wat eksimplaren yn finzenskip oanbelanget, dy't yn sokke omstannichheden mooglik net of net folslein har natuerlike gedrach fertoane. De [[peartiid]] fynt plak tusken de ein fan [[jannewaris]] en de midden fan [[febrewaris]], wêrby't de hoannen in pronkjende [[balts]] opfiere op basis wêrfan't de hinnen in pearingspartner kieze. Nei de [[pearing]] hat de hoanne neat mear mei de [[fuortplanting]] út te stean. [[File:Syrmaticus_ellioti_MHNT.ZOO.2010.11.9.1.jpg|left|thumb|180px|In [[aai]] fan 'e elliotfazant.]] De hin skrabet op in beskut plak in ûndjip dobke yn 'e grûn út, dat er by wize fan [[nêst (fûgels)|nêst]] beklaait mei wat plantegrien. Dêrop leit er 6–8 rodzich [[bêzje]] [[aai]]en, dy't 42 by 33&nbsp;[[mm]] mjitte. De [[briedtiid]] duorret 25&nbsp;[[dagen]]. De [[fûgelpyk|piken]] binne [[nêstflechter]]s, dy't binnen [[oere]]n nei't se út it aai kommen binne, it nêst al ferlitte kinne. Se wurde net fuorre troch de hin, mar ynstee troch har nei gaadlike plakken brocht dêr't se harsels fuorje kinne. ==Fretten== Elliotfazanten hawwe in foar it meastepart [[herbivoar]] dieet, dat fierhinne bestiet út [[sied (plant)|sieden]], [[blêd (plant)|blêden]] en [[bei]]en. ==Status== De elliotfazant hat de [[IUCN-status]] fan "gefoelich", mei't er inkeld foarkomt yn in beheind gebiet, dêr't er te lijen hat ûnder [[habitat]]ferlies troch [[minsklik]]e aktiviteiten. Ek wurdt dizze fûgel troch minsken [[jacht (aktiviteit)|bejage]] om [[iten|opiten]] te wurden. Nettsjinsteande dat liket de [[populaasje (biology)|populaasje]] fan yn totaal sa'n 100.000 eksimplaren ridlik stabyl te wêzen. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Elliot's_pheasant ''References'', op dizze side] en [http://de.wikipedia.org/wiki/Elliotfasan ''Einzelnachweise'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Syrmaticus ellioti}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Langsturtfazant]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] kgbkrv78e5zhzvqiafy4hyizb99m1zs 1233017 1233016 2026-06-25T00:43:50Z Ieneach fan 'e Esk 13292 dat wie de ferkearde... 1233017 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=elliotfazant |Ofbyld= [[File:Pheasant2.jpg|250px]] <br><small>hoanne</small><br>[[File:Syrmaticus ellioti female Oliwa.JPG|250px]]<br><small>hin</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje= [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai= [[langsturtfazanten]] (''Syrmaticus'') |Wittenskiplike namme= Syrmaticus ellioti |Beskriuwer, jier= [[Robert Swinhoe|Swinhoe]], 1872 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de elliotfazant (Syrmaticus ellioti).png|center|250px]] }} De '''elliotfazant''' of '''Elliots fazant''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Syrmaticus ellioti''), ek wol de '''Sineeske streekrêchfazant''' neamd, is in [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[hineftigen]] (''Galliformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[langsturtfazanten]] (''Syrmaticus''). Dit bist is lânseigen yn it sudeasten fan [[Sina]]. It is in middelgrutte fûgel dy't gâns [[seksuele dimorfy]] fertoand. De [[IUCN]] klassifisearret de elliotfazant as gefoelich. ==Namme en taksonomy== De elliotfazant waard foar it earst yn [[1872]] [[wittenskip]]lik beskreaun troch de [[Ingelân|Ingelske]] [[diplomaat]] en [[ornitolooch]] [[Robert Swinhoe]], nei in eksimplaar dat ôfkomstich wie út [[Ningbo]] yn 'e [[Sina|Sineeske]] [[provinsje]] [[Zhejiang]]. Swinhoe joech de fûgel de [[wittenskiplike namme]] ''Phasianus ellioti'' (letter neffens nije ynsichten omneamd ta ''Syrmaticus ellioti''). De fûgel waard ferneamd nei de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] ornitolooch [[Daniel Giraud Elliot]]. [[File:Syrmaticus ellioti qtl1.jpg|left|thumb|230px|In hoanne.]] ==Fersprieding== De elliotfazant komt inkeld foar yn dielen fan súdeastlik [[Sina]]. It [[ferspriedingsgebiet]] omfettet dielen fan 'e Sineeske provinsjes [[Guizhou]], [[Hubei]], [[Anhui]], [[Zhejiang]], [[Fujian]], [[Jiangxi]], [[Hunan]] en [[Guangdong]] en fan 'e (yn namme) [[autonome regio]] [[Guangxi]]. ==Uterlike skaaimerken== De elliotfazant is in middelgrutte fûgel. De [[mantsje|hoanne]] hat trochinoar in kop-sturtlingte fan 80&nbsp;[[sintimeter|sm]], dêr't de [[sturt]] 42–47&nbsp;sm fan útmakket. De [[wjukspanne]] berint 230–240&nbsp;sm, wylst it gewicht 1–1,3&nbsp;[[kg]] bedraacht. De [[wyfke|hin]] is in slach lytser, mei in kop-sturtlingte fan 50&nbsp;sm, in koartere sturt fan 17–19,5&nbsp;sm, in wjukspanne fan 210–225&nbsp;sm en in gewicht fan 800–900&nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. Krekt as by de measte fazantesoarten hat de hoanne opfallende [[kleur]]en om mei te pronkjen. Hy is [[kastanjebrún]] op it [[boarstkas|boarst]] en it meastepart fan 'e [[rêch]] en de [[wjuk]]ken, mei in [[wite]] [[kiel]] en [[bealch]]. Oer de rêch rinne fan 'e [[skouder]]s ôf omleech wite, V-foarmige streken troch it kastanjebrún hinne. Oer de boppe-ein fan 'e wjukken, tusken it brún fan it boarst en it wyt fan 'e kiel en oer de [[kiel|strôt]] hinne hat de fûgel út 'en [[swart]]ens skinende metaaleftige [[dûnkerblau]]we streken. De [[side (anatomy)|siden]] binne spikkelbûnt wyt mei kastanjebrún en de lange sturt hat wite en kastanjebrune bannen. Om 'e [[eagen]] hinne hat de hoanne [[read]]e [[lel (fûgels)|lellen]]. De elliotfazant fertoant gâns [[seksuele dimorfy]], mei't de hin hiel oare kleuren hat. Dy is nammentlik [[read|rodzich]] [[brún]] mei wite spikkels dertrochhinne, en hat in swarte kiel, in wite bealch en in sturt dy't minder dúdlik streekt is as dy fan 'e hoanne. Dêrmei falt de hin folle minder op, mar it is in folle bettere [[skutkleur]], dêr't er ferlet fan hat as er sit te [[brieden (fûgels)|brieden]]. ==Biotoop== Elliotfazanten libje yn [[subtropysk]]e [[leafwâld]]en en [[mingde wâlden]] yn [[berch]]eftige kriten. De [[bosk]] moat in ticht [[blêdetek]] hawwe. Soms sjocht men elliotfazanten ek yn gebieten sûnder [[beam]]men, mar mei ynstee in tichte begroeiïng fan [[strewelleguod]], [[bamboe]] en [[fearplanten]]. Se komme foar op hichten fan 200–1.900&nbsp;[[meter|m]] boppe [[seenivo]]. ==Hâlden en dragen== Oer it [[hâlden en dragen]] fan 'e elliotfazant is frijwol neat bekend, útsein wat eksimplaren yn finzenskip oanbelanget, dy't yn sokke omstannichheden mooglik net of net folslein har natuerlike gedrach fertoane. De [[peartiid]] fynt plak tusken de ein fan [[jannewaris]] en de midden fan [[febrewaris]], wêrby't de hoannen in pronkjende [[balts]] opfiere op basis wêrfan't de hinnen in pearingspartner kieze. Nei de [[pearing]] hat de hoanne neat mear mei de [[fuortplanting]] út te stean. [[File:Syrmaticus_ellioti_MHNT.ZOO.2010.11.9.1.jpg|left|thumb|180px|In [[aai]] fan 'e elliotfazant.]] De hin skrabet op in beskut plak in ûndjip dobke yn 'e grûn út, dat er by wize fan [[nêst (fûgels)|nêst]] beklaait mei wat plantegrien. Dêrop leit er 6–8 rodzich [[bêzje]] [[aai]]en, dy't 42 by 33&nbsp;[[mm]] mjitte. De [[briedtiid]] duorret 25&nbsp;[[dagen]]. De [[fûgelpyk|piken]] binne [[nêstflechter]]s, dy't binnen [[oere]]n nei't se út it aai kommen binne, it nêst al ferlitte kinne. Se wurde net fuorre troch de hin, mar ynstee troch har nei gaadlike plakken brocht dêr't se harsels fuorje kinne. ==Fretten== Elliotfazanten hawwe in foar it meastepart [[herbivoar]] dieet, dat fierhinne bestiet út [[sied (plant)|sieden]], [[blêd (plant)|blêden]] en [[bei]]en. ==Status== De elliotfazant hat de [[IUCN-status]] fan "gefoelich", mei't er inkeld foarkomt yn in beheind gebiet, dêr't er te lijen hat ûnder [[habitat]]ferlies troch [[minsklik]]e aktiviteiten. Ek wurdt dizze fûgel troch minsken [[jacht (aktiviteit)|bejage]] om [[iten|opiten]] te wurden. Nettsjinsteande dat liket de [[populaasje (biology)|populaasje]] fan yn totaal sa'n 100.000 eksimplaren ridlik stabyl te wêzen. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Elliot's_pheasant ''References'', op dizze side] en [http://de.wikipedia.org/wiki/Elliotfasan ''Einzelnachweise'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Syrmaticus ellioti}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Langsturtfazant]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] g9dsffv1beuyheksvneqaa3utph19ly 0 175229 1233018 1172061 2026-06-25T00:44:26Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233018 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=frou-humefazant |Ofbyld= [[File:Syrmaticus_humiae_104702127.jpg|250px]] <br><small>hoanne</small><br>[[File:Syrmaticus_humiae_104702108.jpg|250px]]<br> <small>hin</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje= [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai= [[langsturtfazanten]] (''Syrmaticus'') |Wittenskiplike namme= Syrmaticus humiae |Beskriuwer, jier= [[Allan Octavian Hume|Hume]], 1881 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de frou-humefazant (Syrmaticus humiae).png|center|250px]] }} De '''frou-humefazant''' of '''frou Hume's fazant''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Syrmaticus humiae'') is in [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[hineftigen]] (''Galliformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[langsturtfazanten]] (''Syrmaticus''). Dit bist wurdt ek wol koartwei de '''humefazant''' of '''Hume's fazant''' neamd. In alternative namme is '''bânsturtfazant'''. De frou-humefazant komt foar yn dielen fan [[Súdeast-Aazje]]. It is in middelgrutte fûgel dy't in protte [[seksuele dimorfy]] fertoant. De frou-humefazant is de offisjele steatsfûgel fan 'e [[Yndia]]aske steaten [[Mizoram]] en [[Manipoer]]. De [[IUCN]] klassifisearret dit bist as gefoelich. ==Namme en taksonomy== De frou-humefazant waard yn [[1881]] foar it earst [[wittenskip]]lik beskreaun troch de [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[biolooch]] [[Allan Octavian Hume]]. Hy ferneamde de fûgel nei syn [[oarehelte|frou]], Mary Ann Grindall Hume. ==Fersprieding== It [[ferspriedingsgebiet]] fan 'e frou-humefazant beslacht dielen fan it súdeasten fan [[Sina]] (fral yn 'e [[provinsje]] [[Yunnan]] en de [[autonome regio]] [[Guangxi]]), en teffens it oanbuorjende eastlik [[Birma]] en it uterste noarden fan [[Tailân]]. In isolearre [[populaasje (biology)|populaasje]] komt foar yn 'e [[grins (line)|grinskrite]] fan westlik Birma mei it uterste easten fan [[Yndia]]. [[File:Syrmaticus_humiae.jpg|left|thumb|250px|Tekening fan in pearke frou-humefazanten út it boek ''The Game Birds of India, Burmah and Ceylon'' ([[1880]]).]] ==Uterlike skaaimerken== De frou-humefazant is in middelgrutte fûgel. De [[mantsje|hoanne]] hat trochinoar in kop-sturtlingte fan 90&nbsp;[[sintimeter|sm]], wêrfan't de [[sturt]] 40–54&nbsp;sm beslacht. De [[wjukspanne]] is 206–225&nbsp;sm en it gewicht bedraacht likernôch 1&nbsp;[[kg]]. De [[wyfke|hin]] is in slach lytser, mei in kop-sturtlingte fan 60&nbsp;sm, wêrfan't de sturt 20&nbsp;sm útmakket. De wjukspanne is by de hin 198–210&nbsp;sm en it gewicht bedraacht sa'n 650&nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. De hoanne hat opfallende pronkkleuren, te begjinnen mei de [[read]]e [[lel (fûgels)|lellen]] om 'e [[eagen]] hinne. Boppe op 'e [[kop]] is er [[grizich]] [[brún]], mar de [[hals]] en it [[boarstkas|boarst]] binne [[indigoblau]]. De rest fan it [[lichem (biology)|lichem]] is fierhinne [[kastanjebrún]], útsein de brede [[wite]] streken oer de [[wjuk]]ken en it spikkelbûnt wyt mei [[swart]]e ûnderein fan 'e [[rêch]]. De sturt, dy't in net-funksjonele lingte hat en inkeld fan belang is foar it pronkjen by de [[balts]], is wyt oant hiel [[ljochtgriis]] mei swarte bannen. De hin sjocht der hiel oars út, mei in folle saaier kleure [[fear (fûgels)|fearrekleed]], dat lykwols in folle bettere [[skutkleur]] hat. Dat is ek nedich as de fûgels op it [[nêst (fûgels)|nêst]] sitte te [[brieden (fûgels)|brieden]]. Alsa binne hinnen brún, wêrby't de kleur taljochtet op 'e [[bealch]] en it boarst en dûnkerder wurdt nei de rêch ta, dêr't er suver spikkelbûnt is trochdat der swarte fearren troch it brún hinne komme. De [[kiel]] fan 'e hin skaait út nei wyt en is it ljochtste diel fan it lichem. ==Biotoop== De frou-humefazant libbet yn [[drûchte|drûge]] [[subtropysk]]e [[wâld]]en yn [[berch]]eftige kontreien, dêr't er foarkomt op in hichte fan 1.200–1.300&nbsp;[[meter|m]] boppe [[seenivo]]. Dizze fûgel jout dêrby de foarkar oan mozaykeftige [[lânskip]]pen, wêrby't stikjes wâld ôfwiksele wurde mei [[berchgreide]]n en mei stikjes terrein mei inkeld opgeand [[strewelleguod]]. ==Hâlden en dragen== [[Winter]]deis sykje frou-humefazanten inoar op om groepen te foarmjen, dy't lykwols yn 'e rin fan [[maart]] of [[april]] wer útinoar geane. De [[mantsje|hoannen]] fêstigje dêrnei [[territoarium (biology)|territoaria]] foar de [[balts]], wêrby't se harren oanspraak op in diel fan it wâld krêft bysette troch in dúdlik hearber [[klapwjukjen]]. Nei de balts, wêrby't de hoanne tige mei syn fearrepracht pronket en de sturt opset, kiest de [[wyfke|hin]] in partner út en fynt de [[pearing]] plak. Dêrmei einiget de belutsenens fan 'e hoanne by it [[fuortplanting]]sproses. [[File:Hume%E2%80%99sPheasant.jpg|left|thumb|250px|In hoanne.]] Neitiid siket de hin ûnder beskutting fan opgeande [[plant|fegetaasje]] in gaadlik plak op foar in [[nêst (fûgels)|nêst]], dat se as ûndjip dobke yn 'e grûn útskrabet en dan mei wat plantegrien beklaait. Se leit 6–10 breed ovale, [[krêmkleur]]ige [[aai]]en, dy't nei in [[briedtiid]] fan trochinoar 27&nbsp;[[dagen]] útkomme. De [[fûgelpyk|piken]] binne [[nêstflechter]]s, dy't binnen [[oere]]n nei't se út it aai kommen binne, it nêst al ferlitte kinne. Se wurde net fuorre troch de hin, mar ynstee troch har nei gaadlike plakken brocht dêr't se harsels fuorje kinne. ==Status== De frou-humefazant hat de [[IUCN-status]] fan "gefoelich", mei't er yn syn [[ferspriedingsgebiet]] te lijen hat ûnder [[habitat]]ferlies troch [[minsklik]]e aktiviteiten, wat net allinnich resultearret yn minder gaadlik wengebiet foar de fûgels, mar ek yn in fragmintearre [[populaasje (biology)|populaasje]]. Dêropta wurdt de frou-humefazant troch de [[befolking]] fan syn ferspriedingsgebiet [[tradysje|tradisjoneel]] [[jacht (aktiviteit)|bejage]] as boarne fan [[iten]]. It bestân yn eastlik [[Yndia]] bestiet noch út 4.000 eksimplaren, beide populaasjes yn [[Birma]] besteane tegearre út 6.000 eksimplaren en yn [[Tailân]] komme 200–500 fan dizze fûgels foar. Wat súdeastlik [[Sina]] oangiet, binne gjin gegevens bekend, mar de hiele wrâldpopulaasje fan 'e frou-humefazant wurdt rûsd op 20.000 eksimplaren. ==Undersoarten== Der binne twa erkende [[ûndersoarte]]n fan 'e frou-humefazant (''Syrmaticus humiae''), fuortkommend út it disjunkte [[ferspriedingsgebiet]]: *eastlike frou-humefazant (''S. h. burmanicus'') <small>(eastlik Birma, noardlik [[Tailân]], súdeastlik [[Sina]])</small> *westlike frou-humefazant (''S. h. humiae'') <small>(eastlik [[Yndia]] en westlik [[Birma]])</small> {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Mrs._Hume's_pheasant ''References'', op dizze side], en ûnder: [http://de.wikipedia.org/wiki/Burmafasan ''Einzelnachweise'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Syrmaticus humiae}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Langsturtfazant]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] ig8w8myekgd7gwfeh61rjedi7x2rd8q 0 177812 1233019 1199571 2026-06-25T00:45:00Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233019 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=keningsfazant |Ofbyld= [[File:Königsfasan (Syrmaticus reevesii).jpg|250px]] <br><small>hoanne</small><br>[[File:Reeve's Pheasant female RWD.jpg|250px]]<br><small>hin</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje= [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai= [[langsturtfazanten]] (''Syrmaticus'') |Wittenskiplike namme= Syrmaticus reevesii |Beskriuwer, jier= [[John Edward Gray|J.E. Gray]], 1829 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de keningsfazant (Syrmaticus reevesii).png|center|250px]] }} De '''keningsfazant''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Syrmaticus reevesii''), ek wol '''reevesfazant''' of '''Reeves' fazant''' neamd, is in [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[hineftigen]] (''Galliformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[langsturtfazanten]] (''Syrmaticus''). Dit bist komt foar yn dielen fan [[Sina]], dêr't it in [[stânfûgel]] is. De keningsfazant is in middelgrutte fûgel dy't in protte [[seksuele dimorfy]] fertoant. De wittenskiplike namme ferwiist nei de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[biolooch]] [[John Reeves (biolooch)|John Reeves]], dy't de earste libbene eksimplaren yn [[1831]] yn [[Jeropa]] yntrodusearre. De [[IUCN]] klassifisearret dit bist as kwetsber, wat it leechste nivo fan [[bedrige soarte|bedriigdheid]] is. ==Fersprieding== De keningsfazant is lânseigen yn dielen fan sintraal en eastlik [[Sina]]. It grutste diel fan it [[ferspriedingsgebiet]] beslacht it easten fan 'e [[provinsje]] [[Sichuan]], it suden fan [[Shaanxi]], it noarden fan [[Hunan]] en it grutste part fan [[Hubei]] yn sintraal Sina. Fierder eastlik, deunby de [[kust]] fan 'e [[Eastsineeske See]], besteane noch twa lytsere, isolearre [[populaasje (biology)|populaasjes]], ien yn súdlik [[Shandong]] en ien yn súdeastlik Shandong, noardlik [[Anhui]], eastlik [[Henan]] en noardwestlik [[Jiangsu]]. Keningsfazanten binne foar de [[jacht (aktiviteit)|jacht]] en as [[foliêre]]fûgels yntrodusearre yn 'e [[Feriene Steaten]] en beskate [[Jeropa|Jeropeeske]] [[lannen en territoaria|lannen]]. Yn it [[Feriene Keninkryk]] ([[Ingelân]]), [[Frankryk]] en [[Tsjechje]] hawwe de fûgels as [[eksoat]]en lytse populaasjes yn it wyld opboud dy't harsels [[fuortplantsje]]. ==Uterlike skaaimerken== De keningsfazant is in middelgrutte fûgel. De [[mantsje|hoanne]] hat trochinoar in kop-sturtlingte fan 210&nbsp;[[sintimeter|sm]], mei in gewicht fan likernôch 1^{<small>1</small>}/_{<small>2</small>}&nbsp;[[kg]]. De [[sturt]] makket fierwei it grutste part fan 'e lingte út, mei't er elts jier wol 30&nbsp;sm groeie kin, oant in maksimum fan mear as 2&nbsp;[[meter|m]]. (Yn 'e edysje fan it ''[[Guiness Book of World Records]]'' fan [[2008]] is in keningsfazantehoanne opnommen as de rekôrhâlder fan wrâlds langste fûgelsturt mei in lingte fan 2.40&nbsp;m.) De [[wyfke|hin]] is in slachje lytser as de hoanne, mei in kop-sturtlingte fan 75&nbsp;sm (fral feroarsake troch in folle koartere sturt) en in gewicht fan sa'n 950&nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. [[File:Syrmaticus_reevesii_-Norway_-captive-8.jpg|left|thumb|230px|De kop fan in hoanne.]] It [[fear (fûgels)|fearrekleed]] fan 'e hoanne is fel kleure, mei [[goud (kleur)|goud]] op 'e [[rêch]], [[hals]] en [[nekke]], [[kastanjebrún]] útskaaiend nei [[read]] op it [[boarstkas|boarst]] en [[swart]] op 'e [[bealch]] en [[wjuk]]ken. Dizze fûgel jout de yndruk dat er [[skob]]ben hat trochdat de yndividuele fearren swarte (op 'e hals en rêch) of [[wite]] (op it boarst) rântsjes hawwe. De [[kop]] is wyt mei in swart "[[masker]]" oer de [[eagen]] hinne en in swarte bân om 'e hals hinne dy't it wyt fan 'e gouden fearren dêrûnder skiedt. De [[snaffel]] is ek wyt. De ekstreem lange sturt is [[sulver (kleur)|sulverich]] wyt mei oerdwerse kastanjebrune bannen. De hin hat in treflike [[skutkleur]] dy't bestiet út in spikkelbûnt [[brún]] mei wyt oant [[krêmkleur]]ich fearrekleed, dat op 'e bealch wat ljochter is en op 'e rêch wat dûnkerder. De kop is [[bêzje]] en de sturt is [[ljochtbrún]] mei dûnkere [[grizich]] brune bannen. ==Biotoop== Keningsfazanten libje yn [[tuskenbeiden wâld|tuskenbeiden]] [[nullewâld]]en en [[mingde wâlden]]. Op plakken dêr't se as [[eksoat]] troch de [[minske]] yntrodusearre binne, hawwe se har oanpast ta it bewenjen fan [[greide]]n en [[ikker]]s yn 'e neite fan [[bosk]]en. ==Hâlden en dragen== De keningsfazant is in [[waar]]hurde fûgel, dy't goed oer sawol [[kâld]] [[winter]]waar kin as oer [[hjittens|hjit]] [[simmer]]waar. Syn [[fûgelsang|rop]] liket alhiel net op it [[lûd]] dat oare [[hineftigen]] meitsje, mar hat mear wei fan it [[tsjilpen]] fan [[moskeftigen]]. It dieet is [[herbivoar]] en bestiet út [[sied (plant)|sieden]] en griene [[plant]]edielen. [[File:Fasansläktet,_Nordisk_familjebok.jpg|left|thumb|250px|In yllustraasje fan hoannen fan (fan foarren nei efteren) de keningsfazant, de [[griene fazant]], de [[lady-amherstfazant]] en de [[goudfazant]].]] De [[peartiid]] falt yn [[april]] of [[maaie]]. Yn dy snuorje binne keningsfazanten gauris [[agressyf]] foar fazanten, minsken en oare bisten oer. De [[mantsje|hoannen]] pronkje by harren [[balts]] en lûke sa [[wyfke|hinnen]] oan dy't in partner útkieze. De belutsenens fan 'e hoannen by it [[fuortplantingsproses]] einiget mei de [[pearing]]. Neitiid skrabet de hin in ûndjip dobke út en beklaait dat mei wat plantegrien om ta [[nêst (fûgels)|nêst]] te tsjinjen. Dêrfoar hat in heger lein plak mei beskutting de foarkar. De hin leit 7–14&nbsp;[[aai]]en, dy't nei in [[briedtiid]] fan 24–25&nbsp;[[dagen]] útkomme. De [[fûgelpyk|piken]] binne [[nêstflechter]]s, dy't koart neitiid it nêst al ferlitte kinne. Se wurde net fuorre troch de mem, mar wurde ynstee troch har op sleeptou nommen nei gaadlike plakken dêr't se harsels fuorje kinne. ==Status== De keningsfazant hat de [[IUCN-status]] fan "kwetsber", wat it leechste is fan 'e trije nivo's fan in [[bedrige soarte]] (de oare beide binne bedrige en krityk bedrige). Dizze fûgel hat yn syn lânseigen [[ferspriedingsgebiet]] te lijen ûnder [[habitat]]ferlies troch útwreiding fan [[minsklik]]e aktiviteiten lykas [[lânbou]], en teffens troch [[oerbejaging]] foar [[fleis]] en foar de prachtige sturtfearren, dêr't in protte fraach nei is yn 'e [[moade]]sektor. Nei alle gedachten binne der noch mar 2.000 keningsfazanten yn it wyld oer. De soarte is dêrom opnommen yn Taheakke&nbsp;II fan 'e [[Konvinsje oangeande Ynternasjonale Hannel yn Bedrige Soarten]] (CITES). Dat betsjut dat de [[ymport]] en [[eksport]] fan keningsfazanten of dielen fan keningsfazanten (lykas de sturtfearren) oan bannen lein is yn alle [[lannen en territoaria]] dy't dat [[ferdrach]] [[ratifisearre]] hawwe. ==Undersoarten== De keningsfazant is in [[monotypyske soarte]], wat betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n fan binne. Wol bestiet der wat regionale fariaasje yn 'e [[kleur]] fan it [[fear (fûgel)|fearrekleed]]. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Reeves's_pheasant ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Syrmaticus reevesii}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Langsturtfazant]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Eksoat yn Frankryk]] [[Kategory:Eksoat yn Ingelân]] [[Kategory:Eksoat yn Tsjechje]] 2nuej0elet4xal3mqlx4nzmrljlb1x1 0 177824 1233020 1174151 2026-06-25T00:45:37Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233020 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=koperfazant |Ofbyld= [[File:Copper pheasant on the ground - 3.jpg|250px]] <br><small>hoanne</small><br>[[File:Yamadori 01 20090822.JPG|250px]]<br><small>hin</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje= [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai= [[langsturtfazanten]] (''Syrmaticus'') |Wittenskiplike namme= Syrmaticus soemmerringii |Beskriuwer, jier= [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1830 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de koperfazant (Syrmaticus soemmerringii).png|center|250px]] }} De '''koperfazant''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Syrmaticus soemmerringii''), ek wol de '''sömmerringfazant''' of '''Sömmerrings fazant''' neamd, is in [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[hineftigen]] (''Galliformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[langsturtfazanten]] (''Syrmaticus''). Dit bist komt foar yn dielen fan [[Japan]], dêr't it in [[stânfûgel]] is. De koperfazant is in middelgrutte fûgel dy't in protte [[seksuele dimorfy]] fertoant. De wittenskiplike namme ferwiist nei de [[Dútslân|Dútske]] [[fysiolooch]], [[anatoom]], [[antropolooch]], [[paleöntolooch]] en [[útfiner]] [[Samuel Thomas von Sömmerring]]. De [[IUCN]] klassifisearret de koperfazant as gefoelich. ==Fersprieding== De koperfazant is lânseigen yn [[Japan]], dêr't dizze fûgel bekendstiet as de ''yamadori'' (山鳥). Koperfazanten binne yn harren [[ferspriedingsgebiet|fersprieding]] beheind ta de [[berchwâld|heuvel- en berchwâlden]] fan 'e haadeilannen [[Honsjû]], [[Sjikokû]] en [[Kjûsjû]]. Utsein op Sjikokû smyt dat in frijwat fragmintearre [[areaal]] op. ==Uterlike skaaimerken== De koperfazant is in mânske fûgel foar in [[fazanteftige|fazant]]. De [[mantsje|hoanne]] hat trochinoar in lingte fan 87^{<small>1</small>}/_{<small>2</small>}–136&nbsp;[[sintimeter|sm]], de [[sturt]] ynbegrepen, dy't op himsels in lingte hat fan 65–98&nbsp;sm. De [[wyfke|hin]] is lytser, mei in lichemslingte fan 51–54&nbsp;sm, op 'e nij de sturt ynbegrepen, dy't by de hin folle koarter is, likernôch 17^{<small>1</small>}/_{<small>2</small>}–19^{<small>1</small>}/_{<small>2</small>}&nbsp;sm. De [[wjukspanne]] fan 'e koperfazant bedraacht 205–225&nbsp;sm. It gewicht leit om 'e 900&nbsp;[[gram (gewicht)|g]] hinne, by de hoannen wat mear en by de hinnen wat minder. It [[fear (fûgels)|fearrekleed]] fan 'e hoanne is [[koper (kleur)|koperkleurich]] oant [[kastanjebrún]] mei wat dûnkerdere en ljochtere plakken dertrochhinne. De [[snaffel]] is [[giel]]ich en om 'e [[eagen]] hinne sitte [[lel (fûgels)|lellen]] dy't fel [[read]] fan [[kleur]] binne. De lange sturt is yn 'e breedterjochting streekt mei smelle [[dûnkerbrune]] en widere [[ljochtbrune]] en [[ljochtgiele]] bannen. De hin hat brune fearren dy't op it boppelichem útskaaie nei [[griis]], wylst de [[bealch]] dûnkerbrún mei [[bêzje]] streken is. It ûntbrekken fan sawol de lange sturt as de felkleure lellen jout de hin in folle bettere [[skutkleur]]. Ek de koarte [[spoar (anatomy)|spoaren]], dy't de hoannen oan 'e [[poat]]en hat, ûntbrekke by de hin. [[File:Copper Pheasant 216732284.jpg|left|thumb|250px|In koperfazant.]] ==Biotoop== Koperfazanten libje yn [[nullewâld]]en en [[mingde wâlden]] op hichten fan omtrint de 1.500&nbsp;[[meter|m]] yn 'e neite fan [[beek|berchstreamkes]]. De begroeiïng kin dêre foar it meastepart bestean út [[sypressen]] (''Cupressus''), [[sichtesypresse]]n (''Cryptomeria japonica''), [[iken]] (''Quercus'') of [[stieniken]] (''Lithocarpus''). Bûten de [[briedtiid]] om giet de koperfazant ek om [[fretten]] út bûten de bosken, op [[greide]]n en [[ikker]]s. ==Hâlden en dragen== It [[ferspriedingsgebiet]] fan 'e koperfazant rikt fan 'e [[subtropysk klimaat|subtropen]] yn it [[suden]] oant fier yn it [[winter]]deis wrede [[noarden]] fan [[Japan]], mar it is in [[stânfûgel]], dy't ek by honk bliuwt yn it gefal dat der in djip pak [[snie]] falt. Beide [[geslacht (sekse)|geslachten]] meitsje in langrutsen ''kû-û''-lûd, en by de [[balts]] bringt de [[mantsje|hoanne]] in skerp ''chwy-chwy-chwy'' fuort, folge troch in rûnom hearber klapperjen mei de [[wjuk]]ken. Yn 'e [[peartiid]], dy't foar de koperfazant yn it [[maityd|foarjier]] falt, fjochtsje de hoannen in ferheftige striid út om mei de hinnen [[pearje]] te meien. Oer de eigentlik balts is frijwol neat bekend. De [[briedtiid]] rint by dizze fûgel fan begjin [[april]] oant ein [[juny]]. De hin makket dêrby in [[nêst (fûgels)|nêst]] dat bestiet út in útskrabe dobke yn 'e grûn, belein mei wat [[plant]]egrien en ferburgen tusken tichte [[strewel|ûndergroei]]. It lechsel telt 6–12&nbsp;[[krêm (kleur)|krêmkleurige]] [[aai]]en. It brieden duorret 24&nbsp;[[dagen]]. De [[fûgelpyk|piken]] binne [[nêstflechter]]s, dy't binnen inkele oeren nei't se út it aai kommen binne, it nêst al ferlitte. Se wurde net fuorre troch de hin, mar ynstee mei op sleeptou nommen nei plakken dêr't se harsels fuorje kinne ûnder tafersjoch fan 'e mem. ==Fretten== Koperfazanten hawwe foar it meastepart in [[herbivoar]] dieet. [[Hjerst]]mis bestiet dat benammen út [[frucht (plant)|fruchten]] lykas [[kastanje (frucht)|kastanjes]] fan [[skynkastanjes]] (''Castanopsis'') of de [[Japanske kastanje]] (''Castanea crenata''), [[ikel]]s en [[bei]]en. Njonken [[plant]]aardich guod litte koperfazanten lykwols ek lyts [[dier]]te net rinne; sa frette se [[ynsekten]] en oare [[lidpoatigen]], [[slakken]], [[wjirm]]s en sels lytse [[reptyl|reptyltsjes]] lykas [[hagedis]]sen. ==Status== De koperfazant hat de [[IUCN-status]] fan "gefoelich", want hoewol't er yn syn [[ferspriedingsgebiet]] noch rûnom foarkomt is der in dúdlike delgeande trend yn 'e [[populaasje (biology)|populaasje]]grutte gewaar te wurden. Yn 'e [[tweintichste iuw]] waard dizze fûgel sterk [[jacht (aktiviteit)|bejage]], mar yn 'e [[1970-er jierren]] kelderen de jierlikse oantallen sketten fûgels yn in pear jier tiid fan 800.000 nei 300.000. Yn 'e [[1990-er jierren]] stabilisearre dat oantal him min ofte mear omtrint de 100.000 eksimplaren. Yn 'e [[2010-er jierren]] begûnen de oantallen lykwols wer licht omleech te gean. [[File:Syrmaticus soemmerringii.JPG|right|thumb|250px|In koperfazantehoanne.]] ==Undersoarten== Der binne 5 <small>(stân fan saken yn 2024)</small> erkende [[ûndersoarte]]n fan 'e koperfazant (''Syrmaticus soemmerringii''): *''S. s. ijimae'' <small>(súdeastlik [[Kjûsjû]])</small> *''S. s. intermedius'' <small>(noardeastlik en sintraal [[Sjikokû]] en súdwestlik [[Honsjû]])</small> *''S. s. scintillans'' <small>(noardlik en sintraal Honsjû)</small> *''S. s. soemmerringii'' <small>(de nominaatûndersoarte, noardlik en sintraal Kjûsjû)</small> *''S. s. subrufus'' <small>(súdeastlik Honsjû en súdwestlik Sjikokû)</small> ==Yn 'e Japanske kultuer== De koperfazant is yn Japan in bekende fûgel, dy't al teminsten sûnt de iere [[achtste iuw]] figurearret yn 'e [[Japansk]]talige [[poëzij]]. De ierste ferwizing nei dit bist komt foar yn in [[gedicht]] út 'e ''[[Hyakunin Isshu]]'' fan [[Kakinomoto no Hitomaro]]: "''Ashibiki no yamadori no wo no shidari-wo no naga-nagashi yo wo hitori ka mo nemu?''" ("Moat ik dan allinnich sliepe troch de lange hjerstnachten, sa lang as de slepende sturt fan 'e koperfazant wannear't er skaat wurdt fan syn hin?") {{boarnen|boarnefernijing= Foar oare boarnen en fierdere literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Copper_pheasant ''References'', op dizze side], en ûnder: [http://de.wikipedia.org/wiki/Kupferfasan ''Literatur'' en ''Einzelnachweise'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Syrmaticus soemmerringii}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Langsturtfazant]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] gc5beaevwxjdehrggepe6tvmgzk1zjg 0 177859 1233021 1195825 2026-06-25T00:46:03Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233021 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=mikadofazant |Ofbyld= [[File:Mikado_Pheasant_398.jpg|250px]] <br><small>hoanne</small><br>[[File:Female_Mikado_Pheasant.jpg|250px]]<br><small>hin</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje= [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai= [[langsturtfazanten]] (''Syrmaticus'') |Wittenskiplike namme= Syrmaticus mikado |Beskriuwer, jier= [[William Robert Ogilvie-Grant|Ogilvie-Grant]], 1906 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de mikadofazant (Syrmaticus mikado).png|center|250px]] }} De '''mikadofazant''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Syrmaticus mikado'') is in [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[hineftigen]] (''Galliformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[langsturtfazanten]] (''Syrmaticus''). Dit bist komt inkeld foar op [[Taiwan]], dêr't it in [[stânfûgel]] is. De namme fan 'e fûgel ferwiist nei de [[mikado]], in oantsjutting foar de [[keizer]] fan [[Japan]]. Lykas oare [[fazanteftigen|fazanten]] lit de [[omnivoar]]e mikadofazant in protte [[seksuele dimorfy]] sjen. Hoewol't Taiwan gjin offisjele fûgel hat, wurdt de mikadofazant soms as de offisjeuze fûgel beskôge, yn 'e mande mei de [[swinhoefazant]] (''Lophura swinhoii'') en de [[Taiwankitta]] (''Urocissa caerula''). De [[IUCN]] klassifisearret de mikadofazant as gefoelich. ==Namme== De mikadofazant waard foar it earst [[wittenskip]]lik beskreaun yn [[1906]], doe't [[biolooch]] [[William Robert Ogilvie-Grant]] in eksimplaar fan dizze fûgel tastjoerd krige fan 'e sammelder [[Walter Goodfellow]]. Dyselde hie it op Taiwan, doe bekend as Formoasa, kocht fan ien fan syn [[drager]]s, dy't in [[Taiwaneeske Aboriginals|Taiwaneeske Aboriginal]] wie. Ogilvie-Grant besleat de nije fûgelsoarte de soartspesifike namme ''mikado'' te jaan, in ferwizing nei de [[aadlike titel]] [[mikado]], in (almeast om utens brûkte) oantsjutting foar de [[keizer]] fan [[Japan]] (yn it [[Japansk]] wurdt ynstee de titel ''tennō'' brûkt). Taiwan wie ntl. fan [[1895]] oant [[1945]] in [[koloanje]] fan Japan. [[File:CalophasisMikadoGronvold.jpg|left|thumb|180px|In pearke mikadofazanten ([[♀]]&nbsp;ûnder en [[♂]] boppe) op in [[yllustraasje]] fan [[Henrik Grönvold]].]] ==Fersprieding== It [[ferspriedingsgebiet]] fan 'e mikadofazant is beheind ta it berchlân fan [[Taiwan]], it [[Chungyangberchtme]], dat it eilân (tichter by de eastkust as by de westkust) yn 'e lingterjochting midstwa spjalt. ==Uterlike skaaimerken== De [[mantsje|hoanne]] fan 'e mikadofazant berikt trochinoar in totale lichemslingte fan 88&nbsp;[[sm]]. Dêrfan bestiet 49–53&nbsp;sm bestiet út 'e oerlange [[sturt]], dy't eins net funksjoneel is, útsein om yndruk te meitsjen by de [[balts]]. De [[wjukspanne]] mjit by de hoannen 210–230&nbsp;sm, en it gewicht bedraacht 840&nbsp;[[gram (gewicht)|g]] oant 1,2&nbsp;[[kg]]. De [[wyfke|hin]] is in stik lytser, mei in lichemslingte fan 53&nbsp;sm, wêrfan't de folle koartere sturt 17–22^{<small>1</small>}/_{<small>2</small>}&nbsp;sm útmakket. De wjukspanne is by hinnen 187–215&nbsp;sm, en it gewicht berint trochinoar 1&nbsp;kg. Krekt as by oare soarten [[fazanteftigen|fazanten]] binne de [[geslacht (sekse)|geslachten]] by de mikadofazant muoiteleas útinoar te hâlden troch de oerdúdlike [[seksuele dimorfy]]. It [[fear (fûgels)|fearrekleed]] fan 'e hoanne is foar it meastepart [[swart]] mei dêroerhinne in út 'en [[blau]]wens skinende glâns, sadat it gehiel wol [[indigo (kleur)|indigo]] liket. Op 'e [[wjuk]]ken en de [[sturt]] rinne yn 'e breedterjochting smelle [[wite]] bannen. Om 'e [[eagen]] hinne sit in keal [[lel (fûgels)|lel]] dat fel [[read]] kleure is. De [[snaffel]] is [[giel]]ich mei swartich fan [[kleur]], wylst de [[poat]]en [[dûnkergriis]] binne. De hin is foar it meastepart spikkelbûnt [[brún]], mei in [[ljochtbrune]] grûnkleur dêr't benammen op 'e [[rêch]] [[dûnkerbrune]] en op 'e [[bealch]] fral wite plakken trochhinne sitte. De sturt hat oerdwerse bannen yn ljochtbrún, [[kastanjebrún]] en dûnkerbrún. Om 'e eagen hinne hat de hin, krekt as de hoanne, in keal lel, mar dat is lytser en folle minder fel kleure. ==Biotoop== It [[biotoop]] fan 'e mikadofazant wurdt foarme troch [[berchwâld]]en besteande út ferskate [[soarte]]n [[nullebeam]]men mei in tichte [[ûndergroei]] fan [[strewel]]len en [[bamboe]]. Ideäliter moat sok terrein ôfwiksele wurde mei [[iepen plak (bosk)|iepen plak]]ken of [[berchgreide]]n begroeid mei [[gerzen]]. Mikadofazanten libje op in hichte fan 1.600 oant 3.300&nbsp;[[meter|m]] boppe [[seenivo]]. ==Hâlden en dragen== Mikadofazanten libje [[solitêr]] of yn pearkes, en binne [[krepuskulêr]]: se komme it leafst by [[moarnsdage]] of yn 'e [[jûnsskimer]] op 'e lapen. Yn it [[wâld]] ferskûlje se har middenmank de ûndergroei en sykje se fretten op 'e [[wâldflier]], sadat se min gewaar te wurden binne. Mar as it [[rein (delslach)|reind]] hat, sadat der [[dize]] hinget dy't harren beskûl biedt, komme se gauris foar it ljocht om op [[iepen plak (bosk)|iepen plak]]ken of [[greide]]n te foerazjearjen. Hoewol't se oer it algemien tige wach binne, duldzje se de oanwêzigens fan minsken faak, benammen op plakken dêr't se troch minsken fuorre wurde. Yn sokke gefallen kinne se fan hiel tichteby waarnommen wurde. De optimale tiid dêrfoar is [[moarn (deidiel)|moarns]] tusken 5 en 6&nbsp;[[oere]] en [[jûn]]s tusken 6 en 7&nbsp;oere. [[File:Syrmaticus_mikado_MHNT.jpg|left|thumb|180px|In [[aai]] fan 'e mikadofazant.]] As se fersteurd wurde, sykje mikadofazanten stadich en hoeden in skûlplak yn 'e omjaande [[plant|fegetaasje]], ynstee fan dat se yn panyk fuortfladderje. Mikadofazanten hâlde nei't it skynt net fan [[fleanen]], en inkeld by hege need dogge se dat koarte eintsjes, en dan noch inkeld berchôf. De hoanne ûnderhâldt in [[territoarium (biology)|territorium]] mei in [[diameter]] fan 200–400&nbsp;[[meter|m]]. Beide geslachten bringe ûnder it foerazjearjen sêfte, klokkende [[lûd]]en fuort. Wannear't se om in hin of in territoarium fjochtsje, uterje de hoannen in lûder ''kê-kê-kê''. By de [[balts]] flappe sawol de hoannen as de hinnen mei de [[wjuk]]ken, mar inkeld de hoannen fiere in sydlings drafke op wêrby't alle [[fear (fûgels)|fearren]] opset binne en de [[sturt]] yn 'e waaier stiet. De [[peartiid]] falt foar de mikadofazant fan [[maart]] oant [[juny]]. Nei de [[pearing]] hat de hoanne fierders neat mear mei de [[fuortplanting]] út te stean. De hin leit op in beskut plak yn in [[holle beam]] of tusken [[rots]]en in [[nêst (fûgels)|nêst]] oan, dat bestiet út in dobke yn 'e grûn beklaaid mei drûch [[gers]], fallen [[blêd (plant)|blêden]], [[twiich|prikjeguod]] en [[fear (fûgels)|fearren]]. It lechsel bestiet út 3–8 [[krêm (kleur)|krêmkleurige]] [[aai]]en, dy't útkomme nei in [[briedtiid]] fan 26–28&nbsp;[[dagen]]. De [[fûgelpyk|piken]] binne [[nêstflechter]]s, dy't binnen inkele oeren nei't se út it aai kommen binne, it nêst al ferlitte. Se wurde net fuorre troch de hin, mar ynstee mei op sleeptou nommen nei plakken dêr't se harsels fuorje kinne ûnder tafersjoch fan 'e mem. Mei in healjier binne de piken folslein ûnôfhinklik en geane se by de mem wei. [[File:Male_Mikado_Pheasant.jpg|right|thumb|250px|In hoanne.]] ==Fretten== De mikadofazant is in [[omnivoar]]. Hoewol't it grutste part fan syn dieet bestiet út [[plant]]aardich guod, lykas [[blêd (plant)|blêden]], [[sied (plant)|sieden]] en [[frucht (plant)|fruchten]], fret er ek lyts [[wringeleas]] [[dier]]te, lykas [[ynsekten]], [[wjirm]]s en [[slakken]]. ==Status== De mikadofazant hat de [[IUCN-status]] fan "gefoelich", mei't de wylde [[populaasje (biology)|populaasje]] net grut is. [[Jacht (aktiviteit)|Bejaging]] en, slimmer noch, [[oerbejaging]] wie yn it [[ferline]] foar dizze fûgel in grut probleem, mar tsjintwurdich net mear om't de [[Taiwan]]eeske [[oerheid]] de fûgel in beskerme status jûn hat. Dêrtroch is de wylde populaasje tusken [[1986]] en [[2020]] ferdûbele fan 5.000 nei 10.000 eksimplaren. ==Undersoarten== De mikadofazant is in [[monotypysk]]e [[soarte]], wat sizze wol dat der gjin [[ûndersoarte]]n binne. {{boarnen|boarnefernijing= Foar oare boarnen en fierdere literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Mikado_pheasant ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Syrmaticus mikado}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Langsturtfazant]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] tebheihu3jf678r0otrpqt44etkd6y5 0 178114 1233024 1177123 2026-06-25T00:51:24Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233024 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=kwartel |Ofbyld= [[File:Coturnix coturnix, Fraunberg, Bayern, Deutschland 1, Ausschnitt.jpg|250px]] <br><small>hoanne</small><br>[[File:Weibliche Wachtel (Coturnix coturnix).jpg|250px]]<br><small>hin</small> |lûd=[[File:Common_Quail_(Coturnix_coturnix)_(W1CDR0001390_BD1).ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje= [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai= [[kwartels]] (''Coturnix'') |Wittenskiplike namme= Coturnix coturnix |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de kwartel (Coturnix coturnix).png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#FF0000}} [[eksoat]] (mar [[útstjerren (biology)|útstoarn]]) }}</small> }} De '''kwartel''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Coturnix coturnix'') is in [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[hineftigen]] (''Galliformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[kwartels]] of echte kwartels (''Coturnix''). It is foar it meastepart in [[trekfûgel]], dy't [[brieden (fûgels)|briedt]] yn [[Jeropa]] (ek [[Fryslân]]), it [[Midden-Easten]] en [[Sintraal-Aazje]], en [[winter|oerwinteret]] yn dielen fan [[Afrika]] en [[Súd-Aazje]]. De [[skouwens|skouwe]], lytseftige kwartel is in [[omnivoar]] en [[nêst (fûgels)|nêstelet]] op 'e [[grûn]]. Hy moat net betize wurde mei de nau besibbe [[Japanske kwartel]] (''Coturnix japonica''), dy't yn grutte parten fan [[Aazje]] foarkomt en sterk op 'e gewoane kwartel liket. Beide fûgels binne oan har tige ferskillende rop útinoar te hâlden. De kwartel wurdt troch de [[minske]] ek op lytse skaal as [[plomfee]] holden, sawol foar it [[fleis]] as foar de [[aai]]en. De [[IUCN]] klassifisearret de kwartel as net bedrige. ==Taksonomy== De kwartel waard foar it earst [[wittenskip]]lik beskreaun yn [[1758]] troch de ferneamde [[Sweden|Sweedske]] [[biolooch]] [[Carolus Linnaeus]] yn 'e tsiende [[edysje]] fan syn ''[[Systema Naturæ]]''. Dêrby waard de [[wittenskiplike namme]] ''Tetrao coturnix'' yntrodusearre om't de kwartel yn 't earstoan by û.o. de [[auerhin]] (''Tetrao urogallus'') en de [[kuorhin]] (''Lyrurus tetrix'') yndield waard. It soartespesifike nammediel ''coturnix'' is it [[Latyn]]ske wurd foar "kwartel". De [[soarte]] waard letter yn it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[kwartels]] (''Coturnix'') pleatst troch de [[Frankryk|Frânske]] natoerûndersiker [[François Alexandre Pierre de Garsault]]. [[File:Codorniz.jpg|left|thumb|180px|In kwartel yn súdlik [[Portegal]].]] Lange tiid waard tocht dat de kwartel en de [[Japanske kwartel]] (''Coturnix japonica''), dy't yn in grut diel fan (eastlik) [[Aazje]] foarkomt, ien en deselde soarte foarmen. Mar de [[ferspriedingsgebiet]]en fan 'e beide fûgels oerlaapje inoar by de [[Baikalmar]] yn [[Sibearje]] sûnder dat der [[hybride (biology)|hybridisearring]] plakfynt, en yn finzenskip blieken de fûgels dy't fuortkamen út moedwillich troch de minske feroarsake [[krusing (biology)|krusings]] [[ûnfruchtberens (fuortplanting)|ûnfruchtber]] te wêzen. Dêrom wurdt de Japanske kwartel no algemien as in aparte, hoewol nau besibbe, soarte sjoen. ==Fersprieding== ===Algemien foarkommen=== De kwartel [[brieden (fûgels)|briedt]] op hast it hiele [[fêstelân]] fan [[Jeropa]], útsein yn 'e heechste kriten fan 'e [[Alpen]]. Yn it súdeasten omfettet it briedgebiet ek in grut diel fan 'e [[Fruchtbere Healmoanne]] fan it [[Midden-Easten]], hiel [[Lyts-Aazje]] en [[Transkaukaazje]]. Yn it easten rint it yn [[Sibearje]] troch oant de [[Transbaikal]], it westlike trêdepart fan [[Mongoalje]] en [[Sinkiang-Oeigoerje]]. It omfettet ek [[Sintraal-Aazje]] útsein súdwestlik [[Kazachstan]] en westlik [[Oezbekistan]], en teffens it foarlân fan 'e [[Himalaya]] yn [[Yndia]], [[Nepal]] en [[Pakistan]]. Op 'e [[Britske Eilannen]] en yn [[Skandinaavje]] is it briedgebiet mear fragmintearre, benammen yn [[Skotlân]], [[Ierlân]], [[Wales]] en súdlik [[Noarwegen]] en [[Sweden]]. De kwartels út dit briedgebiet binne [[trekfûgel]]s, dy't foar it meastepart earnewêr oars [[winter|oerwinterje]]. Dat dogge se yn trije regio's. Yn it foarste plak is der in grut oaniensletten oerwinteringsgebiet yn eastlik [[Egypte]], [[Sûdaan]], de [[Sahel]]lannen fan [[West-Afrika|West]]- en [[Sintraal-Afrika]], [[Súd-Sûdaan]], [[Eritreä]], [[Etioopje]], [[Dzjibûty]], [[Kenia]], en dielen fan [[Oeganda]], de [[Demokratyske Republyk Kongo]] en de [[Sintraalafrikaanske Republyk]]. Oard is der in lytser oerwinteringsgebiet dat it meastepart fan [[Angoala]] omfiemet mei oanbuorjende dielen fan 'e Demokratyske Republyk Kongo, [[Sambia]] en [[Namybje]]. It trêde oerwinteringsgebiet bestiet út sintraal en súdlik [[Yndia]], súdlik [[Pakistan]], súdlik [[Afganistan]] en westlik [[Bangladesj]]. As [[stânfûgel]] komt de kwartel fierders foar yn it suden fan it [[Ibearysk Skiereilân]], dielen fan [[Sisylje]] en de [[Peloponnesos]] fan [[Grikelân]], it noarden fan 'e [[Magreb]]lannen [[Algerije]], [[Marokko]] en [[Tuneezje]], dielen fan [[East-Afrika]] (Oeganda, súdlik Kenia, noardlik [[Tanzania]]) en de [[Hoarn fan Afrika]] (it [[Etiopysk Heechlân]]), dielen fan [[Súdlik Afrika]] (eastlik [[Simbabwe]], eastlik [[Súd-Afrika]], [[Swazylân]] en súdlik [[Mozambyk]]), in diel fan sintraal Yndia en in brede stripe lân yn it noarden fan [[Súd-Aazje]] dy't rint fan Afganistan oant [[Bûtan]]. Fierders libbet de kwartel as stânfûgel ek op ferskate eilannen, wêrûnder it binnenlân fan [[Madagaskar]] en de eilannen fan [[Makaroneezje]] yn 'e eastlike [[Atlantyske Oseaan]]: de [[Azoaren]], [[Madeara]], de [[Kanaryske Eilannen]] en de [[Kaapverdyske Eilannen]]. Op [[Mauritsius]] en [[Reünion]], twa eilannen yn 'e westlike [[Yndyske Oseaan]], is de kwartel ferskate kearen troch de [[minske]] yntrodusearre as [[eksoat]]. De fûgel hat him dêr lykwols net hanthavenje kinnen en der wurdt ûndersteld dat er dêr no [[útstjerren (biology)|útstoarn]] is. ===Foarkommen yn Fryslân=== Ek yn [[Fryslân]] komt de kwartel foar. Hy is hjir benammen werom te finen op hegere [[sân]]grûnen en yn grutte (nije) [[lânbou]]gebieten, dy't oangeande lânfoarm wol wat weihawwe fan 'e [[steppe]].<ref name="roodbergen">{{Fuotnoat|{{Aut|Pott, Eckart}} (oersetting en bewurking: {{Aut|Roodbergen, Sake P.}}), ''Fûgels'', De Gordyk, 2005 ([[Bornmeer]] en [[It Fryske Gea]]), ISBN 978-9 08 04 22 032, s. 130}}</ref> [[File:Coturnix coturnix, Beloyarskiy, Sverdlovsk Oblast, Russia 1, crop.jpg|right|thumb|250px|In kwartel [[fleanen|op 'e wjuk]].]] ==Uterlike skaaimerken== De kwartel is in lytseftige, kompakt boude [[hineftige]] fûgel. Hy hat trochinoar in totale lichemslingte fan 16–18&nbsp;[[sintimeter|sm]]. De [[sturt]] stelt, alteast wat lingte oangiet, net folle foar. De [[wjukspanne]] mjit 32–35&nbsp;sm, en it gewicht bedraacht 70–140&nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. Kwartels weagje it measte oan 'e ein fan 'e [[briedtiid]], foar't se [[fûgeltrek|nei it suden tsjogge]]. Dêrby is de [[wyfke|hin]] oer it generaal justjes swierder as de [[mantsje|hoanne]], hoewol't de hoanne in bytsje grutter is as de hin. Kwartels hawwe in [[fear (fûgels)|fearrekleed]] dat op 'e boppeste dielen fan it [[lichem (biology)|lichem]] ([[kop]], [[nekke]], [[rêch]], [[sturt]]) streekbûnt [[brún]] is, mei wat [[dûnkerbrune]] en ljochtere fearren dertrochhinne. Fral de rêch is dúdlik dûnkerbrún en ljochtbrún streekt. De [[bealch]] is folle ljochter, [[bêzje]] oant [[krêm (kleur)|krêmkleurich]], en dûnkeret op 'e [[kiel]] wat ta. De [[kop]] is brún oant dûnkerbrûn mei krêmkleurige streken fan 'e [[snaffel]] nei de efterholle dy't boppe de [[eagen]] lâns en derûndertroch rinne. Oars as in protte hineftigen hat de kwartel net folle [[seksuele dimorfy]]: ôfsjoen fan it minime ferskil yn grutte ûnderskiedt de hoanne him inkeld fan 'e hin troch in wat dûnkerder kop en in [[witich]] [[kin]]. Sa't it in [[trekfûgel]] betammet, beskikt de kwartel oer lange, sterke [[wjuk]]ken, dêr't er sûnder swierrichheden langere ôfstannen mei [[fleane]] kin. Dat is in grut ferskil mei in protte oare [[fazanteftigen]], dy't mei har koarte stompe wjukken mar kwealk fan 'e grûn komme en net mear as koarte eintsjes fleane. [[File:Roepende_kwartel-4961833.webm|left|thumb|250px|In slaande kwartel.]] ==Biotoop== De kwartel is in fûgel fan it [[flakte|iepen fjild]], salang't dat [[plant|begroeiïng]] hat dy't heech genôch is om him te ferbergjen. Dêrta jout er de foarkar oan [[greide]]n en [[ikker]]s dy't [[lânbougewaaks|beplante]] of begroeid binne mei [[earte]], [[nôt]], [[klaver]], [[luzerne]] of heechsteand [[gers]]. [[Sompe|Sompich]] [[ûnlân]] mei er ek wol oer. Fierders komt er yn [[East-Jeropa]], [[Aazje]] en [[Afrika]] in protte foar op 'e [[steppe]] en yn Afrika ek op 'e [[savanne]]. ==Hâlden en dragen== De kwartel libbet op 'e [[grûn]] ynstee fan yn 'e [[beam]]men. Sadwaande is it in earsten [[rinnen|rinner]]. As der gefaar driget, fleane kwartels net op, mar meitsje se har [[draven]]d út 'e fuotten om har tusken opgeande [[plant|fegetaasje]] te ferskûljen. Mar dizze fûgel is sa [[skouwens|skou]] dat men him mar komselden waarnimme kin. As er ienris tusken hege planten sit, is er suver net werom te finen. Mocht er dêr alris trappearre wurde, dan is syn earste reäksje om him foar dea tsjin 'e grûn oan te drukken. Helpt dat net, dan naait geandefoets út om in nij skûlplak tusken opgeande fegetaasje te sykjen. Pas yn uterste need sil er opspringe en [[fleanen|fuortfleane]]. Folle makliker is syn oanwêzigens fêst te stellen oan 'e hân fan 'e karakteristike, lûde, werheljende rop ''kwik-dit, kwik-dit, kwik-dit''. Dat is de saneamde kwartelslach,<ref name="roodbergen"/> dy't de [[mantsje|hoannen]] brûke om harren [[territoarium (biology)|territoarium]] ôf te beakenjen. Dy oantsjutting wurdt ek [[tiidwurd]]lik brûkt: men seit fan 'e kwartel net dat er [[fûgelsang|sjongt]], mar dat er slacht. [[Wyfke|Hinnen]] bringe in folle sêfter en leechtoaniger ''pryt-pryt'' fuort. [[File:Coturnix_coturnix_MWNH_2037.JPG|right|thumb|180px|[[Aai]]en fan 'e kwartel.]] De hoannen berikke yn [[april]] it [[briedgebiet]] yn [[Jeropa]] en [[Aazje]] as earsten. Wannear't de hinnen inkele [[wike]]n letter arrivearje, hawwe de hoannen harren territoaria al fêstige. De [[briedtiid]] begjint omtrint mids [[maaie]] en kin mei ferskate lechsels oanhâlde oant ein [[augustus]]. Nei de [[pearing]] skrabet de hin op in beskûle plak in ûndjip dobke út yn 'e grûn mei in [[diameter]] fan 7–13^{<small>1</small>}/_{<small>2</small>}&nbsp;[[sm]]. Krap beklaaid mei wat plantedielen tsjinnet dat de kwartel ta [[nêst (fûgels)|nêst]]. Dêryn leit de hin mei hieltyd in tuskenskoft fan [[24&nbsp;oeren]] 8–13 [[krêm (kleur)|krêmkleurige]], [[dûnkerbrún]] bespikkele [[aai]]en. Dy mjitte 30 by 23&nbsp;[[mm]] en hawwe in gewicht fan 8&nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. It [[brieden (fûgels)|brieden]] begjint pas as it lêste aai lein is en duorret 17–20&nbsp;[[dagen]]. De [[pyk (fûgels)|piken]] binne [[nêstflechters]], dy't koart nei't se út it aai kommen binne, it nêst al ferlitte. Se wurde net fuorre troch de hin, mar meinommen nei plakken dêr't se harsels fuorje kinne. De hin hâldt dêrby tafersjoch en fungearret [[nacht]]s en by min [[waar]] as in boarne fan [[waarmte]]. De piken kinne mei 19&nbsp;dagen al fleane, mar bliuwe 30–50&nbsp;dagen by de mem. Se binne mei ien [[jier]] [[geslachtsryp]], mar bringe dat earste jier ornaris mar ien nêst piken grut, wylst âldere fûgels ferskate nêsten yn it jier produsearje. Fan ein [[augustus]] oant [[oktober]] [[fûgeltrek|tsjogge]] de kwartels wer út harren briedgebiet wei om yn [[Afrika]] en op it [[Yndyske subkontinint]] te [[winter|oerwinterjen]]. ==Fretten== Kwartels binne [[omnivoar]]en, dy't harsels fiede mei wat der op 'e grûn mar foarhâns is. Dat kin [[gers]] en [[sied (plant)|sied]] wêze, mar ek [[ynsekt]]en (faak [[larve]]n), oare [[lidpoatigen]] of [[wjirm]]s. [[File:Coturnix coturnix, Les Séouves, Riez, France 1.jpg|left|thumb|250px|In kwartel yn súdlik [[Frankryk]].]] ==Kwartels en minsken== ===Status=== De kwartel hat wrâldwiid de [[IUCN-status]] fan "net bedrige", mei't er yn syn [[ferspriedingsgebiet]] noch rûnom foarkomt en om't de [[populaasje (biology)|populaasje]] stabyl liket te wêzen. Foar [[Jeropa]] hat de [[IUCN]] de kwartel lykwols de status fan "gefoelich" jûn. Dat hat te krijen mei [[oerbejaging]] yn it [[Middellânske-Seegebiet]]. Oant djip yn 'e [[tweintichste iuw]] wiene periodike ynvaazjes fan hûnderttûzenen kwartels yn Jeropa frij normaal, mar de lêsten fan dy ynvaazjes fûnen plak yn [[1947]] en [[1964]]. De reden dêrfoar is dat yn in frij represintatyf jier as [[2012]] by de [[hjerst]]trek allinnich al op it [[Sinaïskiereilân]] troch [[fûgelflappen]] 3,4&nbsp;miljoen kwartels fongen waarden. Foar hiele [[Egypte]] berûn dat oantal mooglik wol 12,9&nbsp;miljoen. Yn 'e [[Jeropeeske Uny]] meie kwartels inkeld noch sketten wurde yn [[Malta]] (dat is in útsûndering dy't it Malteeske [[regear]] betongen hat as betingst foar de tatrêding fan it lân ta de Uny yn [[2004]]). Yn [[Nederlân]] bestie om [[1900]] hinne noch in grutte en [[winst (ûndernimming)|winstjaande]] [[jacht (aktiviteit)|jacht]] op kwartels, mar dêr waard yn [[1925]] fan oerheidswegen it near op lein. Tusken [[1940]] en [[1970]] rekke it mei de kwartelstân yn Nederlân yn it neigean fanwegen de feroarings yn it [[lânskip]] dy't it gefolch wiene fan 'e [[meganisearring yn 'e lânbou]]. Yn 'e [[1980-er jierren]] en de [[1990-er jierren]], yn 't bysûnder yn [[1989]] en [[1997]], wiene der oplibbings. Neffens [[SOVON Vogelonderzoek Nederland|SOVON]] bedroech it tal briedpearen yn 'e snuorje fan [[1990]] oant en mei [[2007]] tusken de 2.000 en 6.500. Sûnt [[1985]] is it ferrin fan 'e kwartelstân yn Nederlân lumich, mar giet it earder omheech as omleech. Sadwaande stiet de kwartel net op 'e [[Nederlânske Reade List (fûgels)|Nederlânske Reade List]]. [[File:Head_of_Coturnix_coturnix_-_Herbert_Goodchild.jpg|right|thumb|180px|De kop fan 'e nominaat-ûndersoarte, ''Coturnix coturnix coturnix''.]] [[File:Head_of_Coturnix_capensis_-_Herbert_Goodchild.jpg|right|thumb|180px|de kop fan 'e Súdafrikaanske kwartel, ''Coturnix coturnix africana''.]] ===Plomfee=== Kwartels wurde ek op beheinde skaal as [[plomfee]] holden. Dêrby giet it sawol om fleiskwartels, dy't poer en allinne foar de [[slachtsjen|slacht]] holden wurde, as om lechkwartels, dy't holden wurde foar de [[aai]]en. It fleis fan 'e lechkwartels einiget by harren [[dea]] ornaris as grûnstof foar [[kat]]tefoer. Beide soarten kwartelhâlderij komme benammen foar yn [[Frankryk]] en [[Itaalje]]. ===Fergiftiging troch koturnisme=== It komt foar dat it fleis fan kwartels [[gif]]tich wurdt foar [[minsklik]]e [[iten|konsumpsje]] as de fûgels foar de slacht beskate [[planten]] iten hawwe, hoewol't noch altyd net dúdlik is om hokker planten it krekt giet. Ien op 'e fjouwer minsken dy't it fleis fan sokke kwartels ite, rekket [[siik]] troch wat oantsjut wurdt as [[koturnisme]] (in ferwizing nei de [[wittenskiplike namme]] fan 'e kwartel, ''Coturnix coturnix''). Dy oandwaning wurdt karakterisearre troch seare [[spier]]en en kin teffens de wurking fan 'e [[nier]]en oantaaste. ==Kwartels yn 'e minsklike kultuer== Yn 'e [[Bibel]] wurdt yn [[haadstik]]&nbsp;11 fan it boek ''[[Numeri]]'' beskreaun hoe't [[God (monoteïsme)|God]] troch in [[stoarm]] in reuseftige swaarm kwartels fan koers blies en op dy manear de [[honger]]jende [[Israeliten]] dy't troch de [[Sinaïwoastyn]] doarmen, fan farsk [[fleis]] foarseach. Yn [[1537]] ûntwikkele [[Jane Seymour (keninginne)|Jane Seymour]], de [[oarehelte|frou]] fan 'e Ingelske [[kening]] [[Hindrik VIII fan Ingelân|Hindrik&nbsp;VIII]], doe't se [[swierens|swier]] wie fan 'e lettere kening [[Edwert VI fan Ingelân|Edwert&nbsp;VI]], in net te sêdzjen longerjen op kwartelfleis. Dêrop krigen alle [[diplomaten]] om utens fan it [[Keninkryk Ingelân]] de opdracht om genôch kwartels te finen dat de [[keninginne]] itende holden wurde koe. ==Undersoarten== Der binne 5 <small>(stân fan saken yn 2020)</small> erkende [[ûndersoarte]]n fan 'e kwartel (''Coturnix coturnix''): *Azoarenkwartel (''C. c. conturbans'' <small>[[Ernst Hartert|Hartert]], 1917) ([[Azoaren]])</small> *Eastafrikaanske kwartel (''C. c. erlangeri'' <small>[[Otto Eduard greve von Zedlitz und Trützschler|Zedlitz]], 1912) ([[East-Afrika]] en de [[Hoarn fan Afrika]])</small> *gewoane kwartel (''C. c. coturnix'' <small>[[Linnaeus]], 1758) ([[brieden (fûgels)|briedend]] yn [[Jeropa]] oant [[Mongoalje]] en de [[Magreb]] en foar it meastepart [[winter|oerwinterjend]] yn [[Afrika]] en [[Súd-Aazje]])</small> *Kaapverdyske gewoane kwartel (''C. c. inopinata'' <small>Hartert, 1917) ([[Kaapverdyske Eilannen]]); net te betiizjen mei de [[fossile]] [[Kaapverdyske kwartel]] (''C. centensis'')</small> *Súdafrikaanske kwartel (''C. c. africana'' <small>[[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]] & [[Hermann Schlegel|Schlegel]], 1848) ([[Súdlik Afrika]] en [[Madagaskar]], yntrodusearre op [[Mauritsius]] en [[Reünion]])</small> {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- Foar oare boarnen en fierdere literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Common_quail ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Coturnix coturnix}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kwartel]] [[Kategory:Plomfee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Azoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Eksoat yn Mauritsius]] [[Kategory:Eksoat yn Reünion]] nd9dcvq42aaj9hhm9pmxe7tvfh1vwbi 1233025 1233024 2026-06-25T00:52:08Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233025 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=kwartel |Ofbyld= [[File:Coturnix coturnix, Fraunberg, Bayern, Deutschland 1, Ausschnitt.jpg|250px]] <br><small>hoanne</small><br>[[File:Weibliche Wachtel (Coturnix coturnix).jpg|250px]]<br><small>hin</small> |lûd=[[File:Common_Quail_(Coturnix_coturnix)_(W1CDR0001390_BD1).ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje= [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai= [[kwartels]] (''Coturnix'') |Wittenskiplike namme= Coturnix coturnix |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de kwartel (Coturnix coturnix).png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#FF0000}} [[eksoat]] (mar [[útstjerren (biology)|útstoarn]]) }}</small> }} De '''kwartel''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Coturnix coturnix'') is in [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[hineftigen]] (''Galliformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[kwartels]] of echte kwartels (''Coturnix''). It is foar it meastepart in [[trekfûgel]], dy't [[brieden (fûgels)|briedt]] yn [[Jeropa]] (ek [[Fryslân]]), it [[Midden-Easten]] en [[Sintraal-Aazje]], en [[winter|oerwinteret]] yn dielen fan [[Afrika]] en [[Súd-Aazje]]. De [[skouwens|skouwe]], lytseftige kwartel is in [[omnivoar]] en [[nêst (fûgels)|nêstelet]] op 'e [[grûn]]. Hy moat net betize wurde mei de nau besibbe [[Japanske kwartel]] (''Coturnix japonica''), dy't yn grutte parten fan [[Aazje]] foarkomt en sterk op 'e gewoane kwartel liket. Beide fûgels binne oan har tige ferskillende rop útinoar te hâlden. De kwartel wurdt troch de [[minske]] ek op lytse skaal as [[plomfee]] holden, sawol foar it [[fleis]] as foar de [[aai]]en. De [[IUCN]] klassifisearret de kwartel as net bedrige. ==Taksonomy== De kwartel waard foar it earst [[wittenskip]]lik beskreaun yn [[1758]] troch de ferneamde [[Sweden|Sweedske]] [[biolooch]] [[Carolus Linnaeus]] yn 'e tsiende [[edysje]] fan syn ''[[Systema Naturæ]]''. Dêrby waard de [[wittenskiplike namme]] ''Tetrao coturnix'' yntrodusearre om't de kwartel yn 't earstoan by û.o. de [[auerhin]] (''Tetrao urogallus'') en de [[kuorhin]] (''Lyrurus tetrix'') yndield waard. It soartespesifike nammediel ''coturnix'' is it [[Latyn]]ske wurd foar "kwartel". De [[soarte]] waard letter yn it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[kwartels]] (''Coturnix'') pleatst troch de [[Frankryk|Frânske]] natoerûndersiker [[François Alexandre Pierre de Garsault]]. [[File:Codorniz.jpg|left|thumb|180px|In kwartel yn súdlik [[Portegal]].]] Lange tiid waard tocht dat de kwartel en de [[Japanske kwartel]] (''Coturnix japonica''), dy't yn in grut diel fan (eastlik) [[Aazje]] foarkomt, ien en deselde soarte foarmen. Mar de [[ferspriedingsgebiet]]en fan 'e beide fûgels oerlaapje inoar by de [[Baikalmar]] yn [[Sibearje]] sûnder dat der [[hybride (biology)|hybridisearring]] plakfynt, en yn finzenskip blieken de fûgels dy't fuortkamen út moedwillich troch de minske feroarsake [[krusing (biology)|krusings]] [[ûnfruchtberens (fuortplanting)|ûnfruchtber]] te wêzen. Dêrom wurdt de Japanske kwartel no algemien as in aparte, hoewol nau besibbe, soarte sjoen. ==Fersprieding== ===Algemien foarkommen=== De kwartel [[brieden (fûgels)|briedt]] op hast it hiele [[fêstelân]] fan [[Jeropa]], útsein yn 'e heechste kriten fan 'e [[Alpen]]. Yn it súdeasten omfettet it briedgebiet ek in grut diel fan 'e [[Fruchtbere Healmoanne]] fan it [[Midden-Easten]], hiel [[Lyts-Aazje]] en [[Transkaukaazje]]. Yn it easten rint it yn [[Sibearje]] troch oant de [[Transbaikal]], it westlike trêdepart fan [[Mongoalje]] en [[Sinkiang-Oeigoerje]]. It omfettet ek [[Sintraal-Aazje]] útsein súdwestlik [[Kazachstan]] en westlik [[Oezbekistan]], en teffens it foarlân fan 'e [[Himalaya]] yn [[Yndia]], [[Nepal]] en [[Pakistan]]. Op 'e [[Britske Eilannen]] en yn [[Skandinaavje]] is it briedgebiet mear fragmintearre, benammen yn [[Skotlân]], [[Ierlân]], [[Wales]] en súdlik [[Noarwegen]] en [[Sweden]]. De kwartels út dit briedgebiet binne [[trekfûgel]]s, dy't foar it meastepart earnewêr oars [[winter|oerwinterje]]. Dat dogge se yn trije regio's. Yn it foarste plak is der in grut oaniensletten oerwinteringsgebiet yn eastlik [[Egypte]], [[Sûdaan]], de [[Sahel]]lannen fan [[West-Afrika|West]]- en [[Sintraal-Afrika]], [[Súd-Sûdaan]], [[Eritreä]], [[Etioopje]], [[Dzjibûty]], [[Kenia]], en dielen fan [[Oeganda]], de [[Demokratyske Republyk Kongo]] en de [[Sintraalafrikaanske Republyk]]. Oard is der in lytser oerwinteringsgebiet dat it meastepart fan [[Angoala]] omfiemet mei oanbuorjende dielen fan 'e Demokratyske Republyk Kongo, [[Sambia]] en [[Namybje]]. It trêde oerwinteringsgebiet bestiet út sintraal en súdlik [[Yndia]], súdlik [[Pakistan]], súdlik [[Afganistan]] en westlik [[Bangladesj]]. As [[stânfûgel]] komt de kwartel fierders foar yn it suden fan it [[Ibearysk Skiereilân]], dielen fan [[Sisylje]] en de [[Peloponnesos]] fan [[Grikelân]], it noarden fan 'e [[Magreb]]lannen [[Algerije]], [[Marokko]] en [[Tuneezje]], dielen fan [[East-Afrika]] (Oeganda, súdlik Kenia, noardlik [[Tanzania]]) en de [[Hoarn fan Afrika]] (it [[Etiopysk Heechlân]]), dielen fan [[Súdlik Afrika]] (eastlik [[Simbabwe]], eastlik [[Súd-Afrika]], [[Swazylân]] en súdlik [[Mozambyk]]), in diel fan sintraal Yndia en in brede stripe lân yn it noarden fan [[Súd-Aazje]] dy't rint fan Afganistan oant [[Bûtan]]. Fierders libbet de kwartel as stânfûgel ek op ferskate eilannen, wêrûnder it binnenlân fan [[Madagaskar]] en de eilannen fan [[Makaroneezje]] yn 'e eastlike [[Atlantyske Oseaan]]: de [[Azoaren]], [[Madeara]], de [[Kanaryske Eilannen]] en de [[Kaapverdyske Eilannen]]. Op [[Mauritsius]] en [[Reünion]], twa eilannen yn 'e westlike [[Yndyske Oseaan]], is de kwartel ferskate kearen troch de [[minske]] yntrodusearre as [[eksoat]]. De fûgel hat him dêr lykwols net hanthavenje kinnen en der wurdt ûndersteld dat er dêr no [[útstjerren (biology)|útstoarn]] is. ===Foarkommen yn Fryslân=== Ek yn [[Fryslân]] komt de kwartel foar. Hy is hjir benammen werom te finen op hegere [[sân]]grûnen en yn grutte (nije) [[lânbou]]gebieten, dy't oangeande lânfoarm wol wat weihawwe fan 'e [[steppe]].<ref name="roodbergen">{{Fuotnoat|{{Aut|Pott, Eckart}} (oersetting en bewurking: {{Aut|Roodbergen, Sake P.}}), ''Fûgels'', De Gordyk, 2005 ([[Bornmeer]] en [[It Fryske Gea]]), ISBN 978-9 08 04 22 032, s. 130}}</ref> ==Uterlike skaaimerken== De kwartel is in lytseftige, kompakt boude [[hineftige]] fûgel. Hy hat trochinoar in totale lichemslingte fan 16–18&nbsp;[[sintimeter|sm]]. De [[sturt]] stelt, alteast wat lingte oangiet, net folle foar. De [[wjukspanne]] mjit 32–35&nbsp;sm, en it gewicht bedraacht 70–140&nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. Kwartels weagje it measte oan 'e ein fan 'e [[briedtiid]], foar't se [[fûgeltrek|nei it suden tsjogge]]. Dêrby is de [[wyfke|hin]] oer it generaal justjes swierder as de [[mantsje|hoanne]], hoewol't de hoanne in bytsje grutter is as de hin. [[File:Coturnix coturnix, Beloyarskiy, Sverdlovsk Oblast, Russia 1, crop.jpg|right|thumb|250px|In kwartel [[fleanen|op 'e wjuk]].]] Kwartels hawwe in [[fear (fûgels)|fearrekleed]] dat op 'e boppeste dielen fan it [[lichem (biology)|lichem]] ([[kop]], [[nekke]], [[rêch]], [[sturt]]) streekbûnt [[brún]] is, mei wat [[dûnkerbrune]] en ljochtere fearren dertrochhinne. Fral de rêch is dúdlik dûnkerbrún en ljochtbrún streekt. De [[bealch]] is folle ljochter, [[bêzje]] oant [[krêm (kleur)|krêmkleurich]], en dûnkeret op 'e [[kiel]] wat ta. De [[kop]] is brún oant dûnkerbrûn mei krêmkleurige streken fan 'e [[snaffel]] nei de efterholle dy't boppe de [[eagen]] lâns en derûndertroch rinne. Oars as in protte hineftigen hat de kwartel net folle [[seksuele dimorfy]]: ôfsjoen fan it minime ferskil yn grutte ûnderskiedt de hoanne him inkeld fan 'e hin troch in wat dûnkerder kop en in [[witich]] [[kin]]. Sa't it in [[trekfûgel]] betammet, beskikt de kwartel oer lange, sterke [[wjuk]]ken, dêr't er sûnder swierrichheden langere ôfstannen mei [[fleane]] kin. Dat is in grut ferskil mei in protte oare [[fazanteftigen]], dy't mei har koarte stompe wjukken mar kwealk fan 'e grûn komme en net mear as koarte eintsjes fleane. [[File:Roepende_kwartel-4961833.webm|left|thumb|250px|In slaande kwartel.]] ==Biotoop== De kwartel is in fûgel fan it [[flakte|iepen fjild]], salang't dat [[plant|begroeiïng]] hat dy't heech genôch is om him te ferbergjen. Dêrta jout er de foarkar oan [[greide]]n en [[ikker]]s dy't [[lânbougewaaks|beplante]] of begroeid binne mei [[earte]], [[nôt]], [[klaver]], [[luzerne]] of heechsteand [[gers]]. [[Sompe|Sompich]] [[ûnlân]] mei er ek wol oer. Fierders komt er yn [[East-Jeropa]], [[Aazje]] en [[Afrika]] in protte foar op 'e [[steppe]] en yn Afrika ek op 'e [[savanne]]. ==Hâlden en dragen== De kwartel libbet op 'e [[grûn]] ynstee fan yn 'e [[beam]]men. Sadwaande is it in earsten [[rinnen|rinner]]. As der gefaar driget, fleane kwartels net op, mar meitsje se har [[draven]]d út 'e fuotten om har tusken opgeande [[plant|fegetaasje]] te ferskûljen. Mar dizze fûgel is sa [[skouwens|skou]] dat men him mar komselden waarnimme kin. As er ienris tusken hege planten sit, is er suver net werom te finen. Mocht er dêr alris trappearre wurde, dan is syn earste reäksje om him foar dea tsjin 'e grûn oan te drukken. Helpt dat net, dan naait geandefoets út om in nij skûlplak tusken opgeande fegetaasje te sykjen. Pas yn uterste need sil er opspringe en [[fleanen|fuortfleane]]. Folle makliker is syn oanwêzigens fêst te stellen oan 'e hân fan 'e karakteristike, lûde, werheljende rop ''kwik-dit, kwik-dit, kwik-dit''. Dat is de saneamde kwartelslach,<ref name="roodbergen"/> dy't de [[mantsje|hoannen]] brûke om harren [[territoarium (biology)|territoarium]] ôf te beakenjen. Dy oantsjutting wurdt ek [[tiidwurd]]lik brûkt: men seit fan 'e kwartel net dat er [[fûgelsang|sjongt]], mar dat er slacht. [[Wyfke|Hinnen]] bringe in folle sêfter en leechtoaniger ''pryt-pryt'' fuort. [[File:Coturnix_coturnix_MWNH_2037.JPG|right|thumb|180px|[[Aai]]en fan 'e kwartel.]] De hoannen berikke yn [[april]] it [[briedgebiet]] yn [[Jeropa]] en [[Aazje]] as earsten. Wannear't de hinnen inkele [[wike]]n letter arrivearje, hawwe de hoannen harren territoaria al fêstige. De [[briedtiid]] begjint omtrint mids [[maaie]] en kin mei ferskate lechsels oanhâlde oant ein [[augustus]]. Nei de [[pearing]] skrabet de hin op in beskûle plak in ûndjip dobke út yn 'e grûn mei in [[diameter]] fan 7–13^{<small>1</small>}/_{<small>2</small>}&nbsp;[[sm]]. Krap beklaaid mei wat plantedielen tsjinnet dat de kwartel ta [[nêst (fûgels)|nêst]]. Dêryn leit de hin mei hieltyd in tuskenskoft fan [[24&nbsp;oeren]] 8–13 [[krêm (kleur)|krêmkleurige]], [[dûnkerbrún]] bespikkele [[aai]]en. Dy mjitte 30 by 23&nbsp;[[mm]] en hawwe in gewicht fan 8&nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. It [[brieden (fûgels)|brieden]] begjint pas as it lêste aai lein is en duorret 17–20&nbsp;[[dagen]]. De [[pyk (fûgels)|piken]] binne [[nêstflechters]], dy't koart nei't se út it aai kommen binne, it nêst al ferlitte. Se wurde net fuorre troch de hin, mar meinommen nei plakken dêr't se harsels fuorje kinne. De hin hâldt dêrby tafersjoch en fungearret [[nacht]]s en by min [[waar]] as in boarne fan [[waarmte]]. De piken kinne mei 19&nbsp;dagen al fleane, mar bliuwe 30–50&nbsp;dagen by de mem. Se binne mei ien [[jier]] [[geslachtsryp]], mar bringe dat earste jier ornaris mar ien nêst piken grut, wylst âldere fûgels ferskate nêsten yn it jier produsearje. Fan ein [[augustus]] oant [[oktober]] [[fûgeltrek|tsjogge]] de kwartels wer út harren briedgebiet wei om yn [[Afrika]] en op it [[Yndyske subkontinint]] te [[winter|oerwinterjen]]. ==Fretten== Kwartels binne [[omnivoar]]en, dy't harsels fiede mei wat der op 'e grûn mar foarhâns is. Dat kin [[gers]] en [[sied (plant)|sied]] wêze, mar ek [[ynsekt]]en (faak [[larve]]n), oare [[lidpoatigen]] of [[wjirm]]s. [[File:Coturnix coturnix, Les Séouves, Riez, France 1.jpg|left|thumb|250px|In kwartel yn súdlik [[Frankryk]].]] ==Kwartels en minsken== ===Status=== De kwartel hat wrâldwiid de [[IUCN-status]] fan "net bedrige", mei't er yn syn [[ferspriedingsgebiet]] noch rûnom foarkomt en om't de [[populaasje (biology)|populaasje]] stabyl liket te wêzen. Foar [[Jeropa]] hat de [[IUCN]] de kwartel lykwols de status fan "gefoelich" jûn. Dat hat te krijen mei [[oerbejaging]] yn it [[Middellânske-Seegebiet]]. Oant djip yn 'e [[tweintichste iuw]] wiene periodike ynvaazjes fan hûnderttûzenen kwartels yn Jeropa frij normaal, mar de lêsten fan dy ynvaazjes fûnen plak yn [[1947]] en [[1964]]. De reden dêrfoar is dat yn in frij represintatyf jier as [[2012]] by de [[hjerst]]trek allinnich al op it [[Sinaïskiereilân]] troch [[fûgelflappen]] 3,4&nbsp;miljoen kwartels fongen waarden. Foar hiele [[Egypte]] berûn dat oantal mooglik wol 12,9&nbsp;miljoen. Yn 'e [[Jeropeeske Uny]] meie kwartels inkeld noch sketten wurde yn [[Malta]] (dat is in útsûndering dy't it Malteeske [[regear]] betongen hat as betingst foar de tatrêding fan it lân ta de Uny yn [[2004]]). Yn [[Nederlân]] bestie om [[1900]] hinne noch in grutte en [[winst (ûndernimming)|winstjaande]] [[jacht (aktiviteit)|jacht]] op kwartels, mar dêr waard yn [[1925]] fan oerheidswegen it near op lein. Tusken [[1940]] en [[1970]] rekke it mei de kwartelstân yn Nederlân yn it neigean fanwegen de feroarings yn it [[lânskip]] dy't it gefolch wiene fan 'e [[meganisearring yn 'e lânbou]]. Yn 'e [[1980-er jierren]] en de [[1990-er jierren]], yn 't bysûnder yn [[1989]] en [[1997]], wiene der oplibbings. Neffens [[SOVON Vogelonderzoek Nederland|SOVON]] bedroech it tal briedpearen yn 'e snuorje fan [[1990]] oant en mei [[2007]] tusken de 2.000 en 6.500. Sûnt [[1985]] is it ferrin fan 'e kwartelstân yn Nederlân lumich, mar giet it earder omheech as omleech. Sadwaande stiet de kwartel net op 'e [[Nederlânske Reade List (fûgels)|Nederlânske Reade List]]. [[File:Head_of_Coturnix_coturnix_-_Herbert_Goodchild.jpg|right|thumb|180px|De kop fan 'e nominaat-ûndersoarte, ''Coturnix coturnix coturnix''.]] [[File:Head_of_Coturnix_capensis_-_Herbert_Goodchild.jpg|right|thumb|180px|de kop fan 'e Súdafrikaanske kwartel, ''Coturnix coturnix africana''.]] ===Plomfee=== Kwartels wurde ek op beheinde skaal as [[plomfee]] holden. Dêrby giet it sawol om fleiskwartels, dy't poer en allinne foar de [[slachtsjen|slacht]] holden wurde, as om lechkwartels, dy't holden wurde foar de [[aai]]en. It fleis fan 'e lechkwartels einiget by harren [[dea]] ornaris as grûnstof foar [[kat]]tefoer. Beide soarten kwartelhâlderij komme benammen foar yn [[Frankryk]] en [[Itaalje]]. ===Fergiftiging troch koturnisme=== It komt foar dat it fleis fan kwartels [[gif]]tich wurdt foar [[minsklik]]e [[iten|konsumpsje]] as de fûgels foar de slacht beskate [[planten]] iten hawwe, hoewol't noch altyd net dúdlik is om hokker planten it krekt giet. Ien op 'e fjouwer minsken dy't it fleis fan sokke kwartels ite, rekket [[siik]] troch wat oantsjut wurdt as [[koturnisme]] (in ferwizing nei de [[wittenskiplike namme]] fan 'e kwartel, ''Coturnix coturnix''). Dy oandwaning wurdt karakterisearre troch seare [[spier]]en en kin teffens de wurking fan 'e [[nier]]en oantaaste. ==Kwartels yn 'e minsklike kultuer== Yn 'e [[Bibel]] wurdt yn [[haadstik]]&nbsp;11 fan it boek ''[[Numeri]]'' beskreaun hoe't [[God (monoteïsme)|God]] troch in [[stoarm]] in reuseftige swaarm kwartels fan koers blies en op dy manear de [[honger]]jende [[Israeliten]] dy't troch de [[Sinaïwoastyn]] doarmen, fan farsk [[fleis]] foarseach. Yn [[1537]] ûntwikkele [[Jane Seymour (keninginne)|Jane Seymour]], de [[oarehelte|frou]] fan 'e Ingelske [[kening]] [[Hindrik VIII fan Ingelân|Hindrik&nbsp;VIII]], doe't se [[swierens|swier]] wie fan 'e lettere kening [[Edwert VI fan Ingelân|Edwert&nbsp;VI]], in net te sêdzjen longerjen op kwartelfleis. Dêrop krigen alle [[diplomaten]] om utens fan it [[Keninkryk Ingelân]] de opdracht om genôch kwartels te finen dat de [[keninginne]] itende holden wurde koe. ==Undersoarten== Der binne 5 <small>(stân fan saken yn 2020)</small> erkende [[ûndersoarte]]n fan 'e kwartel (''Coturnix coturnix''): *Azoarenkwartel (''C. c. conturbans'' <small>[[Ernst Hartert|Hartert]], 1917) ([[Azoaren]])</small> *Eastafrikaanske kwartel (''C. c. erlangeri'' <small>[[Otto Eduard greve von Zedlitz und Trützschler|Zedlitz]], 1912) ([[East-Afrika]] en de [[Hoarn fan Afrika]])</small> *gewoane kwartel (''C. c. coturnix'' <small>[[Linnaeus]], 1758) ([[brieden (fûgels)|briedend]] yn [[Jeropa]] oant [[Mongoalje]] en de [[Magreb]] en foar it meastepart [[winter|oerwinterjend]] yn [[Afrika]] en [[Súd-Aazje]])</small> *Kaapverdyske gewoane kwartel (''C. c. inopinata'' <small>Hartert, 1917) ([[Kaapverdyske Eilannen]]); net te betiizjen mei de [[fossile]] [[Kaapverdyske kwartel]] (''C. centensis'')</small> *Súdafrikaanske kwartel (''C. c. africana'' <small>[[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]] & [[Hermann Schlegel|Schlegel]], 1848) ([[Súdlik Afrika]] en [[Madagaskar]], yntrodusearre op [[Mauritsius]] en [[Reünion]])</small> {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- Foar oare boarnen en fierdere literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Common_quail ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Coturnix coturnix}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kwartel]] [[Kategory:Plomfee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Azoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Eksoat yn Mauritsius]] [[Kategory:Eksoat yn Reünion]] kr5rhs8epuuqg49kuc1qznd2umwsl4d 0 178178 1233023 1175756 2026-06-25T00:50:45Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233023 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=Japanske kwartel |Ofbyld= [[File:Coturnix japonica, Yehliu, Taiwan 3.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje= [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai= [[kwartels]] (''Coturnix'') |Wittenskiplike namme= Coturnix japonica |Beskriuwer, jier= [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]] & [[Hermann Schlegel|Schlegel]], 1848 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de Japanske kwartel (Coturnix japonica).png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#167633}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00A2E8}} [[simmerfûgel]] <br>{{Color box|#FFC90E}} [[wintergast]] |Kolom2= {{Color box|#00FF80}} [[trekfûgel]]<br>{{Color box|#ED1C24}} [[eksoat]] }}</small> }} De '''Japanske kwartel''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Coturnix japonica'') is in [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[hineftigen]] (''Galliformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[kwartels]] of echte kwartels (''Coturnix''). Dit bist is lânseigen yn [[East-Aazje]] en it noarden fan [[Súdeast-Aazje]].<ref name="birdlife">{{Fuotnoat|[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/japanese-quail-coturnix-japonica ''Japanese quail'' (''Coturnix japonica'') yn 'e database fan ''Birdlife.org'']}}</ref> Lang waard it beskôge as in [[ûndersoarte]] fan 'e (gewoane) [[kwartel]] (''Coturnix coturnix''), mar no is dúdlik dat it eins ferskillende [[soarte]]n binne. De Japanske kwartel is in [[omnivoar]], dy't yn it grutste part fan syn [[ferspriedingsgebiet]] in [[trekfûgel]] is. It is ek in foarm fan [[plomfee]] dy't yn [[Japan]] al yn 'e [[alfde iuw]] [[domestisearre]] waard. De [[IUCN]] klassifisearret de Japanske kwartel as gefoelich. ==Taksonomy== Lange tiid waard tocht dat de Japanske kwartel in [[ûndersoarte]] wie fan 'e (gewoane) [[kwartel]] (''Coturnix coturnix''), dy't yn [[Jeropa]], [[Afrika]] en westlik en súdlik [[Aazje]] foarkomt. Mar de [[ferspriedingsgebiet]]en fan 'e beide fûgels oerlaapje inoar by de [[Baikalmar]] yn [[Sibearje]] sûnder dat der [[hybride (biology)|hybridisearring]] foarkomt, en yn finzenskip blike de fûgels dy't fuortkamen út moedwillige [[krusing (biology)|krusings]] [[ûnfruchtberens (fuortplanting)|ûnfruchtber]] te wêzen. Dêrom wurdt de Japanske kwartel no algemien as in aparte, hoewol nau besibbe, soarte sjoen. ==Fersprieding== De [[ferspriedingsgebiet|fersprieding]] fan 'e Japanske kwartel is fierhinne beheind ta [[East-Aazje]] en it noarden fan [[Súdeast-Aazje]]. It [[briedgebiet]] fan 'e fûgel omfettet yn it [[Russyske Fiere Easten|Fiere Easten]] fan [[Sibearje]] de [[Transbaikal]], de [[Amoer (oblast)|Amoerregio]], it [[Kustterritoarium]] en it suden fan it [[territoarium (kraj)|territoarium]] [[Chabarovsk (kraj)|Chabarovsk]] en it eilân [[Sachalin]]. Dêropta [[brieden (fûgel)|briedt]] de Japanske kwartel ek yn [[Mantsjoerije]] en it easten fan [[Binnen-Mongoalje]] yn [[Sina]], yn it uterste noardeasten fan it ûnôfhinklike [[Mongoalje]], yn it uterste noardeasten fan [[Noard-Koreä]] en yn [[Japan]] op [[Hokkaido]] en it noarden fan [[Honsjû]].<ref name="birdlife"/> [[File:Head_of_Coturnix_japonica_-_Herbert_Goodchild.jpg|left|thumb|180px|Tekening fan 'e [[kop]] fan in Japanske kwartel troch [[yllustrator]] [[Herbert Goodchild]].]] It [[wintergast|oerwinteringsgebiet]] fan 'e Japanske kwartel leit súdliker en omfettet inkele súdlike dielen fan 'e Japanske eilannen Honsjû en [[Kjûsjû]], it súdlike twatrêdepart fan it [[Koreaanske Skiereilân]], it easten en suden fan Sina, [[Hainan]] ynbegrepen, en it noarden fan [[Birma]], [[Tailân]], [[Laos]] en [[Fjetnam]].<ref name="birdlife"/> Der bestiet in isolearre [[populaasje (biology)|populaasje]] yn it [[Himalaya]]steatsje [[Bûtan]], dêr't de Japanske kwartel in [[stânfûgel]] is.<ref name="birdlife"/> Bûten syn oarspronklike ferspriedingsgebiet komt dizze fûgel ek foar yn [[Itaalje]], dêr't er in troch tadwaan fan 'e [[minske]] yntrodusearre [[eksoat]] is.<ref name="birdlife"/> Itselde jildt foar westlik [[Kenia]], dielen fan [[Tanzania]], [[Mozambyk]], [[Malawy]], [[Madagaskar]], [[Namybje]] en [[Turkije]], en de hiele [[Nyl]]delling fan [[Egypte]] oant [[Oeganda]]. ==Uterlike skaaimerken== De Japanske kwartel hat trochinoar in totale lichemslingte fan 16–18&nbsp;[[sintimeter|sm]]. It gewicht bedraacht foar [[folwoeksen]] fûgels yn it wyld 90–100&nbsp;[[gram (gewicht)|g]], wylst se yn finzenskip in gewicht berikke kinne fan 100–120&nbsp;g. De Japanske kwartel is in kompakt boude [[hineftige]] fûgel, mei in [[sturt]] dy't kwa lingte net folle foarstelt. It [[fear (fûgels)|fearrekleed]] is [[ljochtbrún]] oant [[bêzje]] mei dêrtrochhinne [[dûnkerbrune]] fearren. De [[kop]] is wat dûnkerder as de fearren op 'e [[rêch]] en de [[wjuk]]ken, wylst de [[bealch]] en oare ûnderste [[lichem (biology)|lichemsdielen]] just wat ljochter binne. Der komt in beskieden mjitte oan [[seksuele dimorfy]] foar by de Japanske kwartel, mei't de [[wyfke|hinnen]] oer it algemien wat foarser binne as de [[mantsje|hoannen]]. In oar ferskil tusken de beide [[geslacht (sekse)|geslachten]] is dat by hoannen de fearren op it [[boarstkas|boarst]] igaal [[readbrún]] binne, wylst se by hinnen op dat plak in bleke [[kleur]] hawwe mei allegear dûnkere stippen dertrochhinne. De Japanske kwartel liket sterk op 'e (gewoane) [[kwartel]] (''Corturnix coturnix''), mar de beide soarten kinne útinoar holden wurde troch harren sterk ferskillende [[fûgelsang|rop]]. [[File:Japanese_quail_2023_3_12.webm|right|thumb|250px|Fokalisaasjes fan in Japanske kwartel yn finzenskip.]] ==Biotoop== It natuerlike [[biotoop]] fan 'e Japanske kwartel bestiet út [[steppe]]s en oare [[flakte]]n, wêrûnder ek [[greide]]n dy't yn [[agrarysk]] gebrûk binne en [[ikker]]s dy't [[bou (lânbou)|beboud]] binne mei bgl. [[hjouwer]], [[rys]] en [[koarn]]. Yn [[leechberchtme]] komt dizze soarte ek foar op [[berchgreide]]n en op berchskeanten yn 'e neite fan [[beek]]jes. ==Hâlden en dragen== De Japanske kwartel libbet benammentlik op 'e [[grûn]] en bejout him sadwaande mar komselden fier fan tichte [[plant|begroeiïng]] ôf, middenmank wêrfan't er beskûl sykje kin tsjin [[predaasje]]. It is fierders in grut leafhawwer fan it nimmen fan [[stofbad|stofbaden]], wat er ornaris eltse [[dei]] wol in kear as wat docht. Dêrby wrot er de [[ierde (grûn)|ierde]] earst los mei syn [[snaffel]] en [[poat]]en. Dêrnei smyt er de loskommen [[grûn|moude]] yn 'e loft en skoddet syn hiele fearrekleed op as it wer delkomt, sadat alle [[fear (fûgel)|fearren]] mei stof oerdutsen reitsje. Saakkundigen ornearje dat dit [[hâlden en dragen]] sawol de fearren ûnderhâldt as helpt by it kwytreitsjen fan [[parasyt|parasiten]]. [[File:Quail%27s_egg2015082.jpg|left|thumb|250px|Twa normaal kleure [[aai]]en fan 'e Japanske kwartel en in abnormaal wyt aai.]] De Japanske kwartel is in [[stim|fokale]] fûgel, by wa't [[ornitologen]] sa'n 28 ûnderskate [[fûgelsang|roppen]] fêststeld hawwe, oan 'e hân fan 'e omstannichheden en it hâlden en dragen by it uterjen fan 'e rop. Sa ferskille de roppen by dit bist nei [[geslacht (sekse)|geslacht]]. De measte roppen binne al oanleard as de [[fûgelpyk|piken]] 5&nbsp;[[wike]]n âld binne, mar se bliuwe ridlik feroarlik oant de fûgels [[geslachtsripens]] berikke. De karakteristike, meast utere, saneamde [[fûgelsang|kwartelslach]] fan 'e Japanske kwartel bestiet út twa koarte kraailûden, folge troch in lange triller. Wat de [[fuortplanting]] oanbelanget, fertoane Japanske kwartels sawol [[monogaam]] as [[polygaam]] hâlden en dragen. In ûndersyk nei [[domestisearre]] Japanske kwartels brocht oan it ljocht dat in [[wyfke|hin]] yn 'e regel in monogame of [[polyandry]]ske bân foarmet mei ien of twa hoannen. [[Pearing]]s mei oare hoannen kamen lykwols ek foar. De [[peartiid]] falt foar dizze fûgel yn 'e [[simmer]]. By de pearing grypt de hoanne mei syn snaffel de hin by de [[nekke]] beet en hâldt har dêr fêst wylst er har [[pearing|betrêdet]]. Nei de pearing lit de hoanne in karakteristyk pronkloopke sjen. Hinnen reägearje op it pearingsgedrach fan 'e hoannen troch òf stil sitten te bliuwen en sa mei te wurkjen, òf mei strutsten [[skonk]]en stean te bliuwen en/of fuort te draven, wêrmei't se it besykjen fan 'e hoanne om ta pearing te kommen dwerseidzje. Soms giet it inisjatyf ta pearing út fan 'e hin, dy't dêrby foar de hoanne hinne en wer rint en sitten giet. [[Agresje]] fan 'e hoanne nei de hin ta liket it fuortplantingsproses te frustrearjen. [[File:Coturnix_japonica_day_01.jpg|right|thumb|180px|In pear Japanske kwartel-piken dy't krekt út it aai kommen binne.]] Nei de pearing leit de hin 5–8&nbsp;[[aai]]en yn in [[nêst (fûgels)|nêst]], dat bestiet út in hastich yn 'e grûn útskrabe en krap mei plantegrien beklaaid dobke. De aaien weagje trochinoar 10&nbsp;g en hawwe in kleur dy't útinoar rinne kin fan [[wyt]] oant [[blau]] oant [[ljochtbrún]] mei dêroerhinne altyd in patroan fan [[dûnkerbrune]] spikkels en plakken. It meastepart fan it [[brieden (fûgels)|brieden]] wurdt dien troch de hin, dy't geandewei it briedproses de hoanne almar minder om har hinne duldet en him úteinlik fuortjaget. Nei in [[briedtiid]] fan 15–16&nbsp;[[dagen]] komme de aaien út. De [[fûgelpyk|piken]] binne [[nêstflechter]]s, dy't koarte tiid letter it nêst al ferlitte kinne. Se wurde net fuorre troch de hin, mar op sleeptou nommen nei plakken dêr't se harsels fuorje kinne. ==Fretten== It meastepart fan it dieet fan 'e Japanske kwartel bestiet út [[sied (plant)|sieden]] fan ferskate [[gerzen|gerssoarten]], wêrûnder dy fan [[lânbougewaaks]]en lykas [[hjouwer]] en [[rys]]. Dêrnjonken frette se ek griene [[plant]]edielen en lyts wrimelt: [[ynsekten]], de [[larve]]n fan ynsekten, en oar [[wringeleas]] [[dierte]], lykas [[spinnen]], [[tûzenpoaten]] en [[wjirm]]s. Japanske kwartels ite en drinken benammen oan it begjin en oan 'e ein fan 'e dei, in foarm fan hâlden en dragen dy't [[fotoperiodisme]] hjit. ==Status== De Japanske kwartel hat de [[IUCN-status]] fan "gefoelich", hoewol't er yn it meastepart fan syn [[ferspriedingsgebiet]] noch rûnom foarkomt. Nettsjinsteande dat bestiet der in delgeande [[populaasje (biology)|populaasje]]trend. [[File:Coturnix japonica, Yehliu, Taiwan 1.jpg|left|thumb|250px|In Japanske kwartel.]] ==Domestsearring== De ierste oerlevere beskriuwings fan Japanske kwartels dy't yn [[Japan]] as [[domestisearre]] [[plomfee]] holden waarden, datearje út 'e [[tolfde iuw]], mar der bestiet [[argeology]]sk bewiis dat de eigentlike domestisearring al yn 'e [[alfde iuw]] plakfûn hawwe moat. Oarspronklik waarden Japanske kwartels as [[foliêre]]fûgels holden om harren [[fûgelsang|sang]], en der waarden doedestiden geregeldwei [[wedstriden]] holden oer wa't de bêst sjongende kwartel hie. Yn 'e iere [[njoggentjinde iuw]] begûnen kwartelfokkers yn Japan de fûgels ek te hâlden foar de produksje fan kwartelaaien, wat dêrsanne beskôge wurdt as in [[delikatesse]]. De kwartelaaiesektor florearre oant djip yn 'e [[tweintichste iuw]], mar troch de [[Twadde Wrâldoarloch]] giene alle hast tûzen jier âlde foklinen fan sjongkwartels ferlern, wylst ek it meastepart fan 'e lechkwartels omkaam. It restant oan lechkwartels waard nei [[1945]] brûkt om 'e kwartelaaieproduksje wer op te bouwen en alle hjoeddeistige lechkwartels yn Japan geane tebek op dy grûnslach. In goede lechkwartel kin jiers sa'n 300&nbsp;aaien produsearje, dy't net inkeld yn Japan iten wurde, mar ek [[eksport]]earre wurde nei oare lannen. [[Yndia]], [[Sina]], [[Itaalje]], [[Ruslân]] en de [[Feriene Steaten]] hawwe ek har eigen kwartelaaiesektor mei Japanske kwartels dy't út Japan wei oankocht binne. ==Undersoarten== De Japanske kwartel wurdt beskôge as in [[monotypyske soarte]], wat sizze wol dat der gjin [[ûndersoarte]]n binne. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Japanese_quail ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Coturnix japonica}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kwartel]] [[Kategory:Plomfee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Eksoat yn Egypte]] [[Kategory:Eksoat yn Itaalje]] [[Kategory:Eksoat yn Kenia]] [[Kategory:Eksoat yn Madagaskar]] [[Kategory:Eksoat yn Malawy]] [[Kategory:Eksoat yn Mozambyk]] [[Kategory:Eksoat yn Namybje]] [[Kategory:Eksoat yn Sûdan]] [[Kategory:Eksoat yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Eksoat yn Tanzania]] [[Kategory:Eksoat yn Turkije]] [[Kategory:Eksoat yn Uganda]] csqlxmz3ajrbdv3794ygumr2l6kt7pp 0 178209 1233022 1175945 2026-06-25T00:48:08Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233022 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=harlekynkwartel |Ofbyld= [[File:Harlequin_Quail_(Coturnix_delegorguei)_(6035291347),_crop1.jpg|250px]] <br><small>hoanne</small><br>[[File:Naturalis Biodiversity Center - ZMA.AVES.29111 - Coturnix delegorguei ('novaezelandiae') Delagorgue, 1847 - Phasianidae - skin specimen.jpeg|250px]]<br><small>hin</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje= [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai= [[kwartels]] (''Coturnix'') |Wittenskiplike namme= Coturnix delegorguei |Beskriuwer, jier= [[Adulphe Delegorgue|Delegorgue]], 1847 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de harlekynkwartel (Coturnix delegorguei).png|center|250px]]<small>{{Color box|#167633}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00A2E8}} [[simmerfûgel]]</small> }} De '''harlekynkwartel''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Coturnix delegorguei'') is in [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[hineftigen]] (''Galliformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[kwartels]] of echte kwartels (''Coturnix''). Dit bist komt foar yn dielen fan benammen [[Súdlik Afrika|Súdlik]] en [[East-Afrika]] en de súdpunt fan it [[Arabysk Skiereilân]]. It is yn it meastepart fan syn [[ferspriedingsgebiet]] in [[stânfûgel]]. De harlekynkwartel is in [[omnivoar]] mei frijwat [[seksuele dimorfy]], dy't nau besibbe is oan 'e bekendere (gewoane) [[kwartel]] (''Coturnix coturnix''). De [[IUCN]] klassifisearret de dizze fûgel as net bedrige. ==Fersprieding== It [[ferspriedingsgebiet]] fan 'e harlekynkwartel beslacht in grut part fan [[Afrika]]. Yn [[Súdlik Afrika]] is it in [[stânfûgel]], dy't foarkomt yn hiel [[Angoala]], [[Sambia]], [[Simbabwe]], [[Swazylân]] en [[Malawy]], en teffens yn it noarden fan [[Lesoto]], it noardeasten fan [[Súd-Afrika]], it noarden en westen fan [[Mozambyk]], it noarden en easten fan [[Botswana]] en it noarden fan [[Namybje]]. [[File:Head_of_Coturnix_delegorguei_-_Herbert_Goodchild.jpg|left|thumb|180px|[[Yllustraasje]] fan 'e [[kop]] fan in harlekynkwartel troch [[Herbert Goodchild]].]] De harlekynkwartel komt ek as stânfûgel foar yn [[East-Afrika]] en dielen fan [[Sintraal-Afrika]], dêr't syn areaal hiel [[Tanzania]], [[Rûanda]], [[Boerûndy]] en [[Oeganda]] beslacht, mei dêropta it súdwesten fan 'e [[Republyk Kongo]], in hapke út it suden fan [[Gabon]], it eilân [[Sao Tomee]] yn [[Sao Tomee en Prinsipe]], it suden en de eastlike râne fan 'e [[Demokratyske Republyk Kongo]] en it uterste suden fan [[Súd-Sûdaan]]. Yn 'e [[Hoarn fan Afrika]] is it in stânfûgel yn dielen fan it [[Etiopysk Heechlân]] yn [[Etioopje]] en it westen fan [[Eritreä]]. Fierders is de harlekynkwartel ek in stânfûgel op 'e súdpunt fan it [[Arabysk Skiereilân]], yn westlik [[Jemen]] en it súdwesten fan [[Saûdy-Araabje]]. Dêrnjonken komt de harlekynkwartel as [[simmerfûgel]] foar yn it suden fan [[Sûdaan]], hast hiel [[Súd-Sûdaan]] en oanbuorjende dielen fan 'e [[Sintraalafrikaanske Republyk]] en de [[Demokratyske Republyk Kongo]], in brede stripe fan noardlik [[Nigearia]] fia súdlik [[Niger]] en noardlik [[Kameroen]] nei westlik [[Tsjaad]], it easten fan [[Ivoarkust]], it suden fan [[Somaalje]] en oanswettende kriten fan [[Kenia]] en [[Etioopje]], en fierders yn 'e [[Yndyske Oseaan]] by de westlike kuststripe fan [[Madagaskar]] lâns, op 'e [[Komoaren]] en [[Majot]] en op it ta [[Jemen]] hearrende eilân [[Sokotra]]. ==Uterlike skaaimerken== De harlekynkwartel hat trochinoar in lichemslingte fan 16–19&nbsp;[[sintimeter|sm]], mei in koart [[sturt]]sje dat eins suver gjin namme hawwe mei. [[Mantsje|Hoannen]] weagje 49–81&nbsp;[[gram (gewicht)|g]], wylst [[wyfke|hinnen]] wat foarser binne, mei in gewicht fan 63–94&nbsp;g. Wylst de hinnen in ûnopfallende [[brune]] [[skutkleur]] hawwe, binne de hoannen op 'e [[kop]], [[rêch]], [[wjuk]]ken en sturt [[dûnkergriis|dûnkergrizich]], op 'e [[bealch]] en [[side (anatomy)|siden]] [[kastanjebrún]] en op it [[boarstkas|boarst]] [[swart]]. Boppedat hawwe se opfallende [[wite]] streken oer de [[kop]]: ien dy't boppe de [[eagen]] lâns rint fan 'e [[snaffel]] oant de [[efterholle]], en ien dy't fan 'e snaffel ôf ûnder de eagen troch rint nei de efterste eachhoeke. De [[kiel]] is ek wyt, mei twa swarte streken dertrochhinne. ==Biotoop== Harlekynkwartels libje op iepen [[gerslân]] lykas [[savanne]] en [[steppe]]. Ek komme se foar yn [[greide]]n en op [[ikker]]s dy't yn [[agrarysk]] gebrûk binne, salang't de begroeiïng dêr net te heech is. [[File:Harlequin Quail (Coturnix delegorguei) 1 (31605900087).jpg|left|250px|thumb|In harlekynkwartel.]] ==Hâlden en dragen== De [[briedtiid]] falt foar de harlekynkwartel yn 'e [[reintiid]], en ferskilt sadwaande fan regio nei regio. Nei de [[pearing]] makket de [[wyfke|hin]] op in beskut plak middenmank opgeande [[plant|begroeiïng]] in [[nêst (fûgels)|nêst]] besteande út in útskrabe dobke yn 'e ûndergrûn dat krap beklaaid wurdt mei wat plantegrien. Dêryn wurde 4–8 [[dûnkerbrún]] bespikkele, [[krêm (kleur)|krêmkleurige]] [[aai]]en lein. De [[briedtiid]] duorret foar de harlekynkwartel 14–18&nbsp;[[dagen]]. It lechsel wurdt troch de hin allinne [[brieden (fûgels)|bebret]], hoewol't de [[mantsje|hoanne]] yn 'e neite bliuwt en besiket om potinsjele [[rôfdier]]en by it nêst en letter by de [[fûgelpyk|piken]] wei te hâlden. De piken binne [[nêstflechters]], dy't koart nei't se út it aai kommen binne, it nêst al ferlitte en ûnder begelieding fan 'e hin sels op 'e sneup nei iten geane. ==Fretten== Harlekynkwartels frette benammen [[gerzen]] en [[krûd (plant)|krûden]], mar dêrnjonken snippe se ek lyts [[wringeleas]] [[dierte]], benammen [[lidpoatigen]] as [[sprinkhoannen]], [[toarren]], [[wantsen]], [[eamels]] en [[termiten]], en fierders [[tûzenpoaten]] en lytse [[slakken]]. [[File:Quail harlequin male Tarangire 2 11 04.jpg|right|thumb|180px|Twa harlekynkwartel-hoannen.]] ==Status== De harlekynkwartel hat de [[IUCN-status]] fan "net bedrige", mei't er yn syn [[ferspriedingsgebiet]] noch rûnom foarkomt en om't de [[populaasje (biology)|populaasje]] oer it algemien stabyl liket te wêzen. Troch de ûnbehearske yntroduksje fan 'e [[Japanske kwartel]] (''Coturnix japonica'') as [[plomfee]] yn dielen fan benammen [[East-Afrika]] komt dy fûgel dêr no ek as [[eksoat]] yn it wyld foar. Yn westlik [[Kenia]] hat de [[konkurrinsje (biology)|konkurrinsje]] mei de Japanske kwartel laat ta in merkber ynkrimpen fan 'e autochtoane populaasje harlekynkwartels. ==Undersoarten== Der binne 3 <small>(stân fan saken yn 2018)</small> erkende [[ûndersoarte]]n fan 'e harlekynkwartel (''Coturnix delegorguei''): *''C. d. arabica'' <small>Bannerman, 1929 (súdpunt fan it [[Arabysk Skiereilân]])</small> *''C. d. delegorguei'' <small>Delegorgue, 1847 ([[Afrika]] besuden de [[Sahara]], [[Madagaskar]], de [[Komoaren]], [[Majot]] en [[Sokotra]])</small> *''C. d. histrionica'' <small>Hartlaub, 1849 ([[Sao Tomee]])</small> {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Harlequin_quail ''References'', op dizze side], en ûnder: [http://de.wikipedia.org/wiki/Harlekinwachtel ''Quellen'', op dizze side] ---- {{commonscat|Coturnix delegorguei}} }} {{DEFAULTSORT:Harlekinkwartel}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kwartel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] ia923wib0wmn4bo1scd9sc1su95dkro 0 178708 1233026 1178370 2026-06-25T00:53:56Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233026 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=Nijseelânske kwartel |Ofbyld= [[File:Coturnix_novaezelandiae.jpg|250px]] <br><small>In hoanne (foaroan) en in hin (efteroan).</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje= [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai= [[kwartels]] (''Coturnix'') |Wittenskiplike namme= Coturnix novaezelandiae |Beskriuwer, jier= [[Jean René Quoy|Quoy]] & [[Joseph Paul Gaimard|Gaimard]], 1832 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Histoaryske fersprieding fan de Nijseelânske kwartel (Coturnix novaezelandiae).png|center|250px]] }} De '''Nijseelânske kwartel''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Coturnix novaezelandiae'') is in [[útstjerren (biology)|útstoarne]] [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[hineftigen]] (''Galliformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[kwartels]] of echte kwartels (''Coturnix''). Dit bist wie lânseigen yn [[Nij-Seelân]], dêr't er troch de [[Maoary (folk)|Maoary]] oantsjut waard as de ''koreke''. De Nijseelânske kwartel wie in op 'e grûn libjende fûgel, dy't in beskate mjitte fan [[seksuele dimorfy]] fertoande. Dizze fûgel waard [[1832]] foar it earst [[wittenskip]]lik beskreaun en stoar yn [[1875]] út, nei alle gedachten troch útlânske [[sykte]]n dy't troch de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[kolonist]]en yn Nij-Seelân yntrodusearre wiene fia wyld út [[Jeropa]] dat dêre útset wie foar de [[jacht (aktiviteit)|jacht]]. ==Taksonomy== De [[Maoary (folk)|Maoary]], de lânseigen bewenners fan [[Nij-Seelân]], neamden de Nijseelânske kwartel de ''koreke''. De earste [[Jeropa|Jeropeänen]] dy't dizze fûgel seagen, wiene de leden fan 'e [[ekspedysje]] fan [[1769]]–[[1770]] fan 'e [[Ingelân|Ingelske]] [[ûntdekkingsreizger]] [[James Cook]]. Ien fan harren, de [[botanikus]] [[sir]] [[Joseph Banks]], makke yn syn reisferslach melding fan 'e waarnimming. De [[Frankryk|Frânske]] [[biologen]] [[Jean René Quoy]] en [[Joseph Paul Gaimard]] fongen yn [[1827]] it earste eksimplaar fan dizze kwartelsoarte, en publisearren dêr yn [[1832]] in [[wittenskip]]like beskriuwing fan. Yn it [[ferline]] waard de Nijseelânske kwartel wol as ien [[soarte]] beskôge mei de yn [[Austraalje (lân)|Austraalje]] foarkommende [[stoppelfjildkwartel]] (''Coturnix pectoralis''). Dat soe dan in [[ûndersoarte]] fan 'e Nijseelânske kwartel wêze mei de [[wittenskiplike namme]] ''Coturnix novaezelandiae pectoris'', om't de Nijseelânske kwartel earder beskreaun waard as de stoppelfjildkwartel. Mar troch de útkomsten fan modern ûndersyk nei it [[DNA]] fan 'e beide soarten bestiet der sûnt [[2009]] in [[wittenskiplike konsensus]] dat it om twa nau besibbe mar selsstannige soarten giet. [[File:New_Zealand_Quail.jpg|left|thumb|250px|In yllustraasje fan in [[mantsje|hoanne]] fan 'e Nijseelânske kwartel.]] ==Fersprieding== De Nijseelânske kwartel wie lânseigen op it grutste part fan sawol it [[Noardereilân (Nij-Seelân)|Noardereilân]] as it [[Sudereilân (Nij-Seelân)|Sudereilân]] fan [[Nij-Seelân]], útsein yn 'e meast [[berchtme|bercheftige]] kriten, mar kaam fierders nearne yn 'e wrâld foar. ==Uterlike skaaimerken== De Nijseelânske kwartel hie trochinoar in totale lichemslingte fan 17–22&nbsp;[[sintimeter|sm]] en in gewicht fan omtrint 200&nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. It [[fear (fûgels)|fearrekleed]] wie op 'e boppeste dielen fan it [[lichem (biology)|lichem]] ([[nekke]], [[rêch]], [[side (anatomy)|siden]], [[wjuk]]ken en de boppekant fan it koarte [[sturt]]sje) [[dûnkerbrún]]. Op krún, nekke, rêch en sturt sieten dêr ljochtere spikkels trochhinne. Op 'e ûnderste lichemsdielen ([[hals]], [[boarstkas|boarst]], [[bealch]] en de ûnderkant fan 'e sturt) wiene de fearren [[sân (kleur)|sânkleurich]] mei dûnkerbrune spikkels dertrochhinne. De boppekant fan 'e [[kop]] wie dûnkerbrún mei [[bêzje]] streken fan 'e [[snaffel]] nei de nekke. In [[swart]]e streek rûn fan 'e snaffel oer it [[each]] nei de nekke. By Nijseelânske kwartels wie ynsafier sprake fan [[seksuele dimorfy]] dat by de [[mantsje|hoanne]] it [[gesicht]] en de [[kiel]] [[readbrún]] of [[roastbrún]] wiene, wylst se by de [[wyfke|hin]] deselde kleur hiene as de bealch. Ek wie de hoanne justjes foarser fan stal as de hin. ==Biotoop== Nijseelânske kwartels holden har ornaris op 'e iepen [[flakte]] op en mijden tichte [[wâld]]en en [[heechberchtme]]n. ==Hâlden en dragen== De Nijseelânske kwartel wie in fûgel dy't op 'e grûn libbe en alhiel net yn 'e [[beam]]men. It wie in [[herbivoar]], dy't benammen [[sied (plant)|sieden]] en [[gerzen]] friet. Oer de [[balts]] en [[pearing]] is net folle bekend. It [[nêst (fûgels)|nêst]] wie in ûndjip dobke dat de [[wyfke|hin]] op in beskut plakje yn 'e [[ierde (grûn)|ierde]] útskrabe. It lechsel bestie út 10–12 [[dûnkerbrún]] bespikkele, [[sânkleur]]ige [[aai]]en, dy't nei in [[briedtiid]] fan 21&nbsp;[[dagen]] útkamen. De [[fûgelpyk|piken]] wiene [[nêstflechter]]s, dy't fuort nei't se út it aai krûpt wiene, ûnder begelieding fan 'e mem it nêst ferlieten om sels har kostje byinoar te sykjen. ==Utstjerren== Yn [[1865]] gou de Nijseelânske kwartel op it [[Sudereilân (Nij-Seelân)|Sudereilân]] noch as rûnom foarkommend. Trije jier letter, yn [[1868]], waard dêr foar it lêst in eksimplaar sketten, mei't Nijseelânske kwartels der doe seldsum wurden wiene. Yn [[1869]] waard foar it lêst in eksimplaar op it [[Noardereilân (Nij-Seelân)|Noardereilân]] sketten. Yn [[1873]] fermelde [[sir]] [[Julius von Haast]], de doetiidske [[direkteur]] fan it [[Canterbury Museum]] yn [[Christchurch (Nij-Seelân)|Christchurch]], dat dêr (op it Sudereilân) doe noch mar twa lytse isolearre [[populaasje (biology)|populaasjes]] bestiene. Nochris twa jier letter, yn [[1875]], waard de Nijseelânske kwartel foar útstoarn ferklearre. [[File:Extinct_birds_-_an_attempt_to_unite_in_one_volume_a_short_account_of_those_birds_which_have_become_extinct_in_historical_times_-_that_is,_within_the_last_six_or_seven_hundred_years_-_to_which_are_(14770671773).jpg|right|thumb|250px|In yllustraasje fan in Nijseelânske kwartel [[♂]] (rj.) mei in oare [[útstjerren (biology)|útstoarne]] [[fûgel]] út [[Nij-Seelân]], de [[Chathamral]] (''Cabalus modestus'').]] It [[útstjerren (biology)|útstjerren]] fan 'e Nijseelânske kwartel wie dêrmei in proses dat tige fluch gie en mar kwealk tsien jier duorre. Dy gong fan saken stelde [[biologen]] lange tiid foar in riedsel. De fûgel waard wol [[jacht (aktiviteit)|bejage]], sawol troch de lânseigen [[Maoary (folk)|Maoary]] as troch de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[kolonist]]en, mar net yn dy mjitte dat it útstjerren dêrtroch ferklearre wurde koe. Yn 'e [[njoggentjinde iuw]] waard ornearre, it platbaarnen fan it oarspronklik [[habitat]] fan 'e Nijseelânske kwartel om romte te meitsjen foar [[bou (lânbou)|bougrûn]] wie de oarsaak. Mar nau besibbe kwartelsoarten hawwe alhiel gjin probleem om har oan it libjen op [[lânbou]]grûn oan te passen. Letter waard tocht dat de komst, mei de Britske kolonisten, fan [[hûn]]en, [[kat]]ten en [[brune rôt|brune]] en [[swarte rôt|swarte rotten]] (''Rattus norvegicus'', resp. ''Rattus rattus'') alteast foar in diel it útstjerren fan 'e fûgel feroarsake hie. Mar de Nijseelânske kwartel wie gjin [[flechtleaze fûgel]], en koe dus fuortfleane yn gefal fan need. En it oanfretten fan 'e lechsels troch rotten hold likemin stek, mei't de [[Polynezyske rôt]] (''Rattus exulans'') al iuwen earder yn Nij-Seelân oankommen wie mei de Maoary. In oare teory wie dat de troch de Britten yntrodusearre [[brune kwartel]] (''Synoicus ypsilophorus'') de Nijseelânske kwartel troch in gelikense libbenswize en in bettere oanpassing ferkrongen hawwe soe. Mar de brune kwartel wie inkeld op it Noardereilân ynfierd, dus dat soe foar de Nijseelânske kwartels op it Sudereilân gjin ferskil útmakke moatten hawwe. Tsjintwurdich binne saakkundigen fan betinken dat de [[fazant]] (''Phasianus colchicus'') en de [[patriis]] (''Perdix perdix''), dy't troch de Britske kolonisten yn Nij-Seelân yn it wyld útsetten wiene as [[jachtwyld]], ien of mear [[besmetlike sykte]]n ûnder de lea hiene dêr't de Nijseelânske kwartel gjin [[ymmúnstelsel|ymmuniteit]] foar hie. Krekt sa't de [[sykte]]n dy't de Jeropeänen nei [[1492]] nei de [[Nije Wrâld]] ta brochten in slachting ûnder de [[Yndianen]] oanrjochten, sa soene de fûgelsykten fan Jeropeeske fûgelsoarten de Nijseelânske kwartel fataal wurden wêze. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/New_Zealand_quail ''References'', op dizze side], en ûnder: [http://de.wikipedia.org/wiki/Neuseeländische_Schwarzbrustwachtel ''Literatur'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Coturnix novaezelandiae}} }} {{DEFAULTSORT:Nijseelanske kwartel}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kwartel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Bist útstoarn yn 1875]] 4ve4kkd2sknc0ld4tcln5cuak6wz04t 0 179102 1233027 1180157 2026-06-25T00:54:20Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233027 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=reinkwartel |Ofbyld= [[File:Rain_Quail_Male.jpg|250px]] <br><small>hoanne</small><br> [[File:Rain_Quail_(female).jpg|250px]]<br><small>hin</small> |lûd=[[File:Rain_Quail_-_Coturnix_coromandelica.ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje= [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai= [[kwartels]] (''Coturnix'') |Wittenskiplike namme= Coturnix coromandelica |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de reinkwartel (Coturnix coromandelica).png|center|250px]] <small>{{Color box|#167633}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00A2E8}} [[simmerfûgel]]</small> }} De '''reinkwartel''' of '''Koromandelkwartel''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Coturnix coromandelica'') is in [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[hineftigen]] (''Galliformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[kwartels]] of echte kwartels (''Coturnix''). Dit bist is lânseigen op it [[Yndyske subkontinint]] en yn dielen fan [[Súdeast-Aazje]], dêr't it foar it meastepart in [[stânfûgel]] is en mar foar in diel in [[trekfûgel]]. De reinkwartel is in fûgel fan 'e iepen romte, dy't der in [[omnivoar]] dieet op neihâldt. [[Seksuele dimorfy]] bestiet yn dizze [[soarte]] wol, mar is yn ferhâlding ta in protte oare fazanteftigen ridlik subtyl. De [[IUCN]] klassifisearret de reinkwartel as net bedrige. ==Taksonomy== De reinkwartel waard foar it earst yn [[1789]] [[wittenskip]]lik beskreaun troch de [[Dútslân|Dútske]] [[biolooch]] [[Johann Friedrich Gmelin]] yn dy syn útwreide [[edysje]] fan 'e ''[[Systema Naturæ]]'' fan [[Linnaeus]]. Dêrby pleatste er de fûgel yn it doetiidske [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[rûchpoathinnen]] (''[[Tetrao]]''), mei û.o. de [[auerhin]] (''Tetrao urogallus''), de [[kuorhin]] (''Lyrurus tetrix'') en de gewoane [[kwartel]] (''Coturnix coturnix''). Gmelin betocht foar de reinkwartel de [[wittenskiplike namme]] ''Tetrao coromandelicus'' en basearre syn beskriuwing fan 'e fûgel op 'e ''petite caille de gingi'' dy't yn [[1782]] troch troch de [[Frankryk|Frânske]] [[biolooch|natoerûndersiker]] [[Pierre Sonnerat]] beskreaun wie yn syn boek ''Voyage aux Indes orientales et à la Chine''. [[File:A male Rain Quail at Hesaraghatta, Bangalore.jpg|left|thumb|250px|In reinkwartelhoanne.]] Tsjintwurdich is de reinkwartel mei de wittenskiplike namme ''Coturnix coromandelica'' ien fan seis libbene of resint [[útstjerren (biology)|útstoarne]] [[soarte]]n dy't pleatst binne yn it skaai fan 'e [[kwartels]] of echte kwartels (''Coturnix''). Dat waard yn [[1764]] yntrodusearre troch de Frânske biolooch [[François Alexandre Pierre de Garsault]]. De namme fan it skaai is it [[Latyn]]ske [[wurd]] foar "[[kwartel]]". It soartspesifike diel fan 'e wittenskiplike namme fan 'e reinkwartel, ''coromandelica'', ferwiist nei de [[Koromandelkust]] fan it [[Yndyske subkontinint]], it plak dêr't it earste beskreaune eksimplaar wei kaam. ==Fersprieding== It [[ferspriedingsgebiet]] fan 'e reinkwartel beslacht it grutste part fan it [[Yndysk subkontinint]]. Yn [[Yndia]] komt dizze fûgel oeral foar útsein yn 'e [[Tarwoastyn]] yn it westen, de [[Ganges]]delta yn [[West-Bingalen]], de hege [[Himalaya]] yn it noardwesten en it [[Patkalberchtme|Patkal]]- en [[Kasiaberchtme]] yn it uterste easten. Dêrby is de reinkwartel allinnich yn it noardwestlike trêdepart fan it lân in [[trekfûgel]]; fierders giet it om in [[stânfûgel]]. De trêkfûgels [[winter|oerwinterje]] yn it ferspriedingsgebiet fan 'e stânfûgels en bejouwe har by it kommen fan 'e [[moesson]] wer nei harren noardwestlike [[briedgebiet]]en (dêrfandinne de namme "reinkwartel"). Bûten Yndia komme reinkwartels ek foar yn it [[leechlân]] fan 'e [[Yndus|Opper-Yndus]] (de krite om [[Multan]] en [[Lahore]] hinne) yn noardlik [[Pakistan]], en yn it suden fan 'e [[Sind]] yn súdlik Pakistan. Yn beide gefallen giet it om trekfûgels. De fersprieding fan 'e reinkwartel yn [[Súd-Aazje]] omfiemet fierders ek de súdlike rânen fan [[Nepal]] en [[Bûtan]] en it noarden en easten fan [[Bangladesj]]. Yn [[Súdeast-Aazje]] is it areaal fan dizze fûgel fragmintearre. De grutste fersprieding hat er dêr yn 'e [[Irrawaddy]]delling fan sintraal en súdlik [[Birma]], en fierders libje der isolearre [[populaasje (biology)|populaasjes]] yn noardwestlik en súdlik [[Tailân]], eastlik [[Kambodja]] en súdlik [[Fjetnam]]. De fûgels yn Kambodja en Fjetnam binne trekfûgels, wylst de rest fan 'e Súdeastaziatyske populaasjes út stânfûgels bestiet. ==Uterlike skaaimerken== De reinkwartel hat trochinoar in totale lichemslingte fan 15–17&nbsp;[[sintimeter|sm]], mei dêrûnder in koart [[sturt]]sje dat suver gjin namme hawwe mei. Dêrmei is dizze fûgel in lyts bytsje lytser as de measte besibbe soarten, lykas de gewoane [[kwartel]] (''Coturnix coturnix''), de [[Japanske kwartel]] (''Coturnix japonica'') en de [[harlekynkwartel]] (''Coturnix delegorguei''). It gewicht bedraacht rûchwei 64–71&nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. Beide [[geslacht (sekse)|geslachten]] hawwe in fearrekleed dat yn haadsaak [[brún]] is mei [[wite]] [[fear (fûgels)|fearren]] dertrochhinne. De boppeste dielen fan it [[lichem (biology)|lichem]] ([[kop]], [[nekke]], [[rêch]], [[wjuk]]ken en [[sturt]]) binne folle dûnkerder fan [[kleur]] as de ûnderste lichemsdielen ([[kin]], [[kiel]], [[boarstkas|boarst]], [[bealch]] en ûnderkant fan wjukken en sturt), dy't suver nei [[bêzje]] oant [[krêm (kleur)|krêm]] útskaaie. By de [[mantsje|hoannen]] is dat kleurferskil wat útsprutsener as by de [[wyfke|hinnen]]. [[File:Rain Quail Coturnix coromandelica Male Amravati (10).jpg|left|thumb|250px|Ien fûgel yn 'e hân...]] By beide geslachten rinne der wite streken fan 'e [[snaffel]] ôf boppe it [[each]] lâns en der ûndertroch nei de efterholle, mar by de hoanne is dy tekening opfallender om't it wyt beseame wurdt mei dûnkerbrún ynstee fan [[ljochtbrún]], lykas by de hin. De [[seksuele dimorfy]] uteret him by de reinkwartel benammen yn it [[readbrún|rodzige]] boarst fan 'e hoanne en de beide oerdwerse dûnkerbrune streken dy't by him oer de ljochte kiel rinne. De hin fan 'e reinkwartel is dreech te ûnderskieden fan 'e hinnen fan 'e gewoane kwartel en de Japanske kwartel, útsein trochdat de dûnkere spikkels op it boarst lytser binne. ==Biotoop== De reinkwartel is in fûgel fan 'e iepen romte, dy't benammen libbet yn [[greide]]n, op [[ikker]]s dêr't de [[lânbougewaaks]]en [[rispinge|rispe]] binne en op [[flakte]]n en [[steppe]]s dy't net [[kultuerlân|yn kultuer]] brocht binne. ==Hâlden en dragen== De rop (kwartelslach) fan 'e reinkwartel is in blikkerich ''fyt-fyt'', dat [[moarn (deidiel)|moarns]] en [[jûn]]s oan ien wei troch werhelle wurdt, en yn 'e briedtiid [[nacht]]s ek. Dat [[lûd]] is sa soarteigen dat it net oanheard wurde kin foar de kwartelslach fan besibbe soarten, lykas de gewoane [[kwartel]] (''Coturnix coturnix''), dy't ek op it [[Yndysk subkontinint]] foarkomt. [[File:Head_of_Coturnix_coromandelica_-_Herbert_Goodchild.jpg|right|thumb|180px|In [[yllustraasje]] fan [[Herbert Goodchild]] fan 'e [[kop]] fan 'e [[mantsje|hoanne]] fan in reinkwartel.]] De [[peartiid]] falt foar de reinkwartel fan [[maart]] oant [[oktober]], mei in dúdlik hichtepunt nei it begjin fan 'e súdwestlike [[moesson]] yn [[juny]]. Nei de [[pearing]] makket de [[wyfke|hin]] op in beskut plak tusken opgeande [[plant|fegetaasje]] of ûnder in [[strûk]] in [[nêst (fûgels)|nêst]], dat bestiet út in yn 'e [[ierde (grûn)|ierde]] útskrabe ûndjip dobke, beklaaid mei wat plantegrien. Dêryn wurde 6–8&nbsp;[[aai]]en lein, dy't nei in [[briedtiid]] fan 16–18&nbsp;[[dagen]] útkomme. De [[fûgelpyk|piken]] binne [[nêstflechters]], dy't suver daliks it nêst ferlitte kinne om ûnder tafersjoch fan sawol de hin as de [[mantsje|hoanne]] har eigen kostje byinoar te foerazjearjen. Se bliuwe likernôch 8&nbsp;[[moanne (tiid)|moannen]] by de [[âlden]] ear't se op eigen manneboet de wrâld yn tsjogge. ==Fretten== Reinkwartels binne [[omnivoar]]en, dy't [[sied (plant)|sieden]] fan [[gerzen]] en [[krûd (plant)|krûden]] frette, mar ek [[larve]]n fan [[ynsekten]] en oar lyts [[wringeleas]] [[dierte]]. ==Status== De reinkwartel hat de [[IUCN-status]] fan "net bedrige", mei't er yn syn [[ferspriedingsgebiet]] noch rûnom foarkomt en om't de [[populaasje (biology)|populaasje]] stabyl liket te wêzen. ==Undersoarten== De reinkwartel is in [[monotypyske soarte]], wat sizze wol dat der gjin [[ûndersoarte]]n besteane. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Rain_quail ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Coturnix coromandelica}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kwartel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] j3q5egtpnlk3flxaws6sky2j8zh7yzg 0 179953 1233028 1183352 2026-06-25T00:54:42Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233028 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=stoppelfjildkwartel |Ofbyld= [[File:Stubble_Quail_(Coturnix_pectoralis)_male_(14377891677),_crop.jpg|250px]] <br><small>hoanne</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje= [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai= [[kwartels]] (''Coturnix'') |Wittenskiplike namme= Coturnix pectoralis |Beskriuwer, jier= [[John Gould|Gould]], 1837 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de stoppelfjildkwartel (Coturnix pectoralis).png|center|250px]]<small>{{Color box|#167633}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#3f48cc}} [[wintergast]]</small> }} De '''stoppelfjildkwartel''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Coturnix pectoralis'') is in [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[hineftigen]] (''Galliformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[kwartels]] of echte kwartels (''Coturnix''). Dit bist komt [[endemysk]] foar yn it grutste diel fan [[Austraalje (lân)|Austraalje]], útsein it [[tropysk]]e noarden. De stoppelfjildkwartel is, behalven yn [[Tasmaanje]], yn syn hiele [[ferspriedingsgebiet]] in [[stânfûgel]]. It is in [[omnivoar]] dy't oer de grûn libbet en him yn in protte ferskillende [[biotopen]] rêde kin. Binnen harren ferspriedingsgebiet liede stoppelfjildkwartels in [[nomadysk]] bestean. De neiste sibbe fan dizze soarte is de [[útstjerren (biology)|útstoarne]] [[Nijseelânske kwartel]] (''Coturnix novaezealandiae''). De [[IUCN]] klassifisearret de stoppelfjildkwartel as net bedrige. ==Fersprieding== De [[ferspriedingsgebiet|fersprieding]] fan 'e stoppelfjildkwartel is beheind ta [[Austraalje (lân)|Austraalje]]. Dêr komt dizze fûgel op [[Austraalje (kontinint)|it kontinint]] as [[stânfûgel]] foar yn hiel [[Fiktoaria (Austraalje)|Fiktoaria]], [[Nij-Súd-Wales]], it [[Australysk Haadstedsk Territoarium]] en [[Súd-Austraalje]]. Yn [[West-Austraalje]], it [[Noardlik Territoarium]] en [[Queenslân]] ûntbrekt er inkeld yn it [[tropysk]]e noarden. Yn it súdlike [[Tasmaanje]] komme stoppelfjildkwartels yn 'e westlike helte fan it eilân hielendal net foar, en yn it easten inkeld as [[wintergast]]en. Oarspronklik hie Tasmaanje in eigen [[populaasje (biology)|populaasje]] stoppelfjildkwartels dy't dêr stânfûgels wiene, mar dy stoar yn 'e [[1940-er jierren]] út. ==Taksonomy== De stoppelfjildkwartel waard foarhinne wol beskôge as fan deselde [[soarte]] as de [[Nijseelânske kwartel]] (''Coturnix novaezaelandiae''), dy't yn 'e [[njoggentjinde iuw]] [[útstjerren (biology)|útstoar]]. De beide fûgels soene dan [[ûndersoarte]]n wêze, en om't de Nijseelânske kwartel earder wittenskiplik beskreaun wie, soe de stoppelfjildkwartel de [[wittenskiplike namme]] ''Coturnix novaezaelandizae pectoralis'' hân hawwe. Mar yn [[2009]] die út nij ûndersyk nei it [[mitogondriaal DNA]] fan 'e beide fûgels bliken dat it eins om twa nau besibbe mar selsstannige soarten gie. Dy binne troch [[evolúsjeteory|evolúsje]] ûntstien om't de [[Tasmansee]] tusken [[Austraalje (kontinint)|Austraalje]] en [[Nij-Seelân]] foar dizze [[kwartels]] te breed is om faker as by hege útsûndering oer te stekken. [[File:Head_of_Coturnix_pectoralis_-_Herbert_Goodchild.jpg |left|thumb|180px|Tekening fan 'e kop fan in stoppelfjildkwartel troch [[Herbert Goodchild]].]] ==Uterlike skaaimerken== De stoppelfjild kwartel is in fûgel mei in plotske [[lichem (biology)|lichemsbou]]. De [[mantsje|hoannen]] hawwe trochinoar in totale lichemslingte fan 18,0–18,5&nbsp;[[sintimeter|sm]], wylst de [[wyfke|hinnen]] ornaris justjes grutter binne. Dyselde [[seksuele dimorfy]] komt ek ta utering yn it gewicht, mei't de hoannen omtrint de 100&nbsp;[[gram (gewicht)|g]] weagje en de hinne by de 110&nbsp;g om. De [[wjukspanne]] fan 'e stoppelfjildkwartel bedraacht 25–33&nbsp;sm. It [[fear (fûgels)|fearrekleed]] is op 'e boppeste lichemsdielen [[ljochtbrún]] mei [[dûnkerbrune]] spikkels dertrochhinne en teffens streken, fral op 'e [[rêch]], dy't [[bêzje]] fan [[kleur]] binne, útskaaiend nei [[wyt]]. It [[boarstkas|boarst]] en de [[bealch]] binne bêzje oant wyt mei brune spikkels dertrochhinne. De [[kiel]] is [[read|rodzich]] oant [[oranje|oranjich]] en om 'e [[eagen]] hinne sit in smelle ring fan [[griis]]. De breedste fan alle ljochte streken rint fan 'e [[snaffel]] ôf boppe it each lâns en jout dêrmei de yndruk fan in [[wynbrau]]. ==Biotoop== Stoppelfjildkwartels libje yn in ferskaat oan [[biotopen]], fan gebieten mei in heech jierliks [[delslach (waar)|delslachsifer]], lykas eastlik [[Nij-Súd-Wales]], eastlik en súdlik [[Fiktoaria (Austraalje)|Fiktoaria]] en it uterste súdwesten fan [[West-Austraalje]], oant de [[drûchte|drûchste]] dielen fan it [[woastyn|woastinige]] binnenlân fan West-Austraalje, [[Súd-Austraalje]] en it [[Noardlik Territoarium]]. Se kinne har dus goed oan 'e omstannichheden oanpasse, mar mije ornaris [[wâld|beboske]] gebieten, mei't it [[blêdetek]] de oanwaaks op 'e [[boskflier]] dwerseidet fan it tichte, lange [[gers]] dêr't se de foarkar oan jouwe. De stoppelfjildkwartel is sadwaande in fûgel fan 'e iepen romte, en it is him allikefolle oft it dêrby giet om [[wyldernis]] of om yn [[kultuerlân|kultuer]] brochte [[greide]]n en [[ikker]]s. In hege populaasjetichtens fan oare gerskjende bisten, lykas [[kangoeroes]] of [[wylde kninen]], kin in krite foar it meastepart ûngaadlik [[habitat]] foar stoppelfjildkwartels meitsje. ==Hâlden en dragen== De stoppelfjildkwartel is in fûgel dy't op 'e [[grûn]] libbet en it fermogen om lange ôfstannen te [[fleanen]] ferlern hat. Dat wol lykwols net sizze dat stoppelfjildkwartels net lange ôfstannen reizgje kinne, mar dêrby moatte se wol gauris eefkes lânje kinne om út te rêsten. Dat betsjut dat stoppelfjildkwartels fêst sitte yn [[Austraalje (kontinint)|Austraalje]] en deunby leine [[eilannen]], lykas [[Tasmaanje]], mar net de [[Tasmansee]] of de [[Koraalsee]] oerstekke kinne nei [[Nij-Seelân]] of [[Nij-Kaledoanje]]. Binnen Austraalje liede se lykwols in [[nomadysk]] bestean en kinne se grutte ôfstannen ôflizze mei in dokumintearre maksimum fan 1.142&nbsp;[[km]]. Se libje almeast [[solitêr]] of yn pearkes, mar soms kinne se yn gebieten mei genôch fretten waarnommen wurde yn kloften fan oant 20&nbsp;eksimplaren. [[File:Coturnix_pectoralis_South_Australia.jpg|left|thumb|250px|In stoppelfjildkwartel yn [[Súd-Austraalje]].]] Om yn 'e Australyske [[woastyn]] oerlibje te kinnen, hat de stoppelfjildkwartel ferskate [[evolúsjeteory|evolúsjonêre]] oanpassings ûntwikkele. Sa hat de fûgel in leech deistich ferlet fan [[wetter|drinkwetter]] en kin er oer in hege [[sâlt]]graad yn it wetter dat er al ta him nimt. De [[urine]] dy't yn 'e [[nier]]en fan 'e stoppelfjildkwartel produsearre wurdt, is tige konsintrearre. As der sawol plantegrien as [[sied (plant)|sieden]] beskikber binne om te [[fretten]], kin er hielendal sûnder drinkwetter. Midden yn 'e woastyn, dêr't de [[temperatuer]] oerdeis sa heech is dat men der wol by delfalle kin, foerazjearje stoppelfjildkwartels [[nacht]]s, ek al binne it eins [[deidier]]en. De [[peartiid]] falt foar stoppelfjildkwartels fan [[augustus]] oant [[desimber]], wannear't it op it [[súdlik healrûn]] ommers [[maityd]] is. [[Klimaat|Klimatologyske]] omstannichheden kinne ynfloed hawwe op 'e krekte tiid en doer fan it pearseizoen. It komt foar dat de fûgels [[monogame]] pearkes foarmje dy't it hiele jier troch byinoar bliuwe. As sokken inoar by fersteuring kwytreitsje, sille se oan inoar roppe om inoar werom te finen. De [[mantsje|hoannen]] uterje by [[moarnsdage]] en yn 'e [[jûnsskimer]] harren karakteristike kwartelslach om har [[territoarium (biology)|territoarium]] ôf te beakenjen. De [[wyfke|hin]] makket op in troch opgeande [[plant|fegetaasje]] beskut plak in [[nêst (fûgels)|nêst]] dat bestiet út in útskrabe dobke yn 'e grûn. Stoppelfjildkwartels nêstelje faak middenmank lânbougewaaksen, sadat der in boppegemiddelde kâns bestiet dat it nêst mei lechsel en al ferneatige wurdt by de [[rispinge]]. Yn it nêst wurde 7–8 [[brún]] bespikkele [[krêm (kleur)|krêmkleurige]] [[aai]]en lein, dy't útslutend troch de hin [[brieden (fûgels)|bebret]] wurde. De [[briedtiid]] duorret 18&nbsp;dagen. De [[pyk (fûgel)|piken]] binne [[nêstflechters]], dy't it nêst hast daliks ferlitte kinne nei't se út it aai kommen binne. Se wurde net fuorre, mar ynstee meinommen nei plakken dêr't se harsels fuorje kinne. Sawol de hin as de hoanne begeliede en beskermje de piken oant dy mei 6&nbsp;[[wike]]n frijwol [[folwoeksen]] binne en in folslein [[fear (fûgels)|fearrekleed]] krigen hawwe. Dan wurde de piken ferjage út it territoarium fan 'e [[âlden]]. [[File:Coturnix_pectoralis_MWNH_1116.JPG|right|thumb|250px|In kolleksje [[aai]]en fan 'e stoppelfjild-kwartel yn it [[Museum Wiesbaden]] yn [[Wiesbaden]].]] ==Fretten== Stoppelfjildkwartels binne [[omnivoar]]en. It meastepart fan har dieet bestiet út [[plant]]aardich guod, lykas [[gerzen]], [[krûd (plant)|krûden]] en [[sied (plant)|sieden]], hoewol't se ek [[nôt]] en oare [[lânbougewaaks]]en frette. Dêrnjonken folje se harren menu oan mei [[ynsekten]] en oar lytse [[wringeleas]] [[dierte]], lykas [[spinnen]] en [[wjirms]]. ==Natuerlike fijannen== De wichtichste [[rôfdier|natuerlike fijannen]] fan 'e stoppelfjildkwartel binne de [[foks]] (''Vulpes vulpes'') en [[ferwyldere kat]]ten, dy't yn [[Austraalje (lân)|Austraalje]] allebeide as skealike [[eksoat]]en beskôge en bestriden wurde. ==Status== De stoppelfjildkwartel hat de [[IUCN-status]] fan "net bedrige", mei't er yn syn [[ferspriedingsgebiet]] noch rûnom foarkomt en om't de [[populaasje (biology)|populaasje]] stabyl liket te wêzen. De fûgel mei yn guon dielen fan [[Austraalje (lân)|Austraalje]] legaal [[jacht (aktiviteit)|bejage]] wurde, mar der binne strange regels fan krêft om 'e soarte te beskermjen yn tiden fan kwetsberens, lykas yn 'e [[briedtiid]], by it [[ferfearjen]] en as de populaasje om oare redens ûnder druk stiet. ==Undersoarten== De stoppelfjildkwartel is in [[monotypyske soarte]], wat betsjut dat der gjin erkende [[ûndersoarte]]n binne. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Stubble_quail ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Coturnix pectoralis}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kwartel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] 8cipqexbbm1jac0xxz4vnnucxdrhiff 0 179966 1233031 1183382 2026-06-25T00:56:13Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233031 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=Kaapverdyske kwartel |Ofbyld= [[File:Macaronesian_extinct_quails.jpg|250px]] <br><small>Artistike ympresje fan 'e Kaapverdyske kwartel (rj.), mei twa oare [[útstjerren|útstoarne]] [[kwartels]] út [[Makaroneezje]]: de [[Porto-Santokwartel]] (''C. alabrevis'') (m.) en de [[Madearakwartel]] (''C. lignorum'') (l.).</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje= [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai= [[kwartels]] (''Coturnix'') |Wittenskiplike namme= Coturnix centensis |Beskriuwer, jier= Rando et al., 2019 |IUCN-status= status: '''útstoarn''' <small>([[15e iuw]])</small> ---- |lânkaart=[[File:Histoaryske fersprieding fan de Kaapverdyske kwartel (Coturnix centensis).png|center|250px]] }} De '''Kaapverdyske kwartel''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Coturnix centensis'') is in [[útstjerren (biology)|útstoarne]] [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[hineftigen]] (''Galliformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[kwartels]] of echte kwartels (''Coturnix''). Fan dit bist binne [[subfossile]] resten weromfûn yn [[Kaapverdje]]. ==Taksonomy== De Kaapverdyske kwartel waard foar it earst yn [[2019]] [[wittenskip]]lik beskreaun troch Rando, Alcover, Pieper, Olson, Hernández en López-Jurado. De [[wittenskiplike namme]] bestiet út 'e [[skaai (taksonomy)|skaai]]namme ''Coturnix'', it [[Latyn]]ske [[wurd]] foar de (gewoane) [[kwartel]] (''Coturnix coturnix''), en it soartspesifike diel ''centensis''. Dat lêste is in ferwizing nei it eilân [[São Vicente (eilân)|São Vicente]], dat yn it [[Kaapverdysk-Kreoalsk]] ''Son Cent'' neamd wurdt, dus ''Cent'' oanfolle mei it Latynske [[genityf|besitlike]] [[suffiks]] ''-ensis''. [[File:Lokaasje fan São Vicente yn Kaapverdje.png|left|thumb|250px|De lokaasje fan [[São Vicente (eilân)|São Vicente]] yn [[Kaapverdje]].]] ==Fersprieding== De Kaapverdyske kwartel liket yn syn [[ferspriedingsgebiet|fersprieding]] beheind west te hawwen ta it eilân [[São Vicente (eilân)|São Vicente]] yn 'e [[Kaapverdyske eilannen]]. Dat is in [[arsjipel]] dy't diel útmakket fan [[Makaroneezje]], yn it sintraal-eastlike diel fan 'e [[Atlantyske Oseaan]]. São Vicente is it op ien nei noardwestlikste eilân fan 'e Kaapverdyske eilannen. (Allinne [[Santo Antão (eilân)|Santo Antão]] leit noch fierder dy kant út.) ==Uterlike skaaimerken== De earste fynsten fan [[subfossile]] [[bonke]]n fan 'e Kaapverdyske kwartel waarden yn [[1997]] dien troch de [[paleöntolooch]] L.F. López-Jurado by [[Monte Verde (São Vicente)|Monte Verde]] op [[São Vicente (eilân)|São Vicente]]. Op basis dêrfan en fan lettere fynsten is fêststeld dat dizze fûgel fan ferlykbere grutte wie as de libbene (gewoane) [[kwartel]] (''Coturnix coturnix''), dy't ek op 'e [[Kaapverdyske Eilannen]] foarkomt. Datselde jildt foar de fossile [[Porto-Santokwartel]] fan [[Porto Santo]], by [[Madeara]], en de [[Kanaryske kwartel]] (''Coturnix gomerae'') fan [[La Gomera]] yn 'e [[Kanaryske Eilannen]]. De fossile [[Madearakwartel]] (''Coturnix lignorum'') fan it eilân [[Madeara (eilân)|Madeara]] wie in slach grutter as de oare leden fan it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[kwartels]] (''Coturnix''). De Kaapverdyske kwartel hie koarte [[bonke|wjukbonken]] dy't derop wize kinne soene dat it in [[flechtleaze fûgel]] wie. ==Utstjerren== De subfossile resten dy't fan 'e Kaapverdyske kwartel weromfûn binne, datearje fan [[1015]]–[[1155]] (n.Kr.). Hoewol't de reden fan it [[útstjerren (biology)|útstjerren]] fan dizze fûgel noch net fêststeld is, fermoedzje saakkundigen dat de ûntdekking fan 'e doe noch ûnbewenne [[Kaapverdyske Eilannen]] yn [[1466]] en de dêropfolgjende [[kolonisaasje]] fan 'e arsjipel troch [[Portegal]] der wat mei te krijen hawwe. It soe bygelyks skoan kinne dat de direkte oarsaak bestiet út [[eksoat]]en dy't troch de minske op São Vicente yntrodusearre binne, bygelyks de [[brune rôt]] (''Rattus norvegicus''), de [[swarte rôt]] (''Rattus rattus'') of de [[kat]] (''Felis catus''). ==Sjoch ek== * [[Kanaryske kwartel]] * [[Madearakwartel]] * [[Porto-Santokwartel]] {{boarnen|boarnefernijing= *[https://doi.org/10.1093/zoolinnean/zlz107 {{Aut|Rando, Juan C. et al.}}, ''Unforeseen diversity of quails (Galliformes: Phasianidae: Coturnix) in oceanic islands provided by the fossil record of Macaronesia'', yn ''Zoological Journal of the Linnean Society'', 2019, nû. 188 (4): 1296-1317.] }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kwartel]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Bist útstoarn yn de 15e iuw]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] 5sclh1ka6e9b2ziogm1px1t8s9adrhq 0 179969 1233030 1183385 2026-06-25T00:55:52Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233030 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=Kanaryske kwartel |Ofbyld= [[File:Coturnix_gomerae_limb_bones.JPG|250px]]<br><small>Opdobbe [[fossile]] [[bonke]]n fan 'e [[skonk]]en en [[wjuk]]ken fan 'e Kanaryske kwartel.</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje= [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai= [[kwartels]] (''Coturnix'') |Wittenskiplike namme= Coturnix gomerae |Beskriuwer, jier= Jaume, McMinn & Alcover, 1993 |IUCN-status= status: '''útstoarn''' <small>([[fossyl]])</small> ---- |lânkaart=[[File:Histoaryske fersprieding fan de Kanaryske kwartel (Coturnix gomerae).png|center|250px]] }} De '''Kanaryske kwartel''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Coturnix gomerae'') is in [[útstjerren (biology)|útstoarne]] [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[hineftigen]] (''Galliformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[kwartels]] of echte kwartels (''Coturnix''). Fan dit bist binne [[fossile]] resten weromfûn op 'e [[Kanaryske Eilannen]]. ==Fersprieding== De Kanaryske kwartel liket yn syn [[ferspriedingsgebiet|fersprieding]] beheind west te hawwen ta it eilân [[La Gomera]], yn 'e [[Kanaryske Eilannen]]. ==Utstjerren== De gongbere teory is dat de Kanaryske kwartel [[útstjerren (biology)|útstoarn]] is troch [[oerbejaging]] nei't La Gomera [[kolonisearre]] waard troch de [[minske]]. De [[Kanaryske Eilannen]] wurde yn elts gefal fan 'e [[sechsde iuw&nbsp;f.Kr.]] ôf troch de minske bewenne, mar der binne teoryen dy't dy datum tûzenen jierren opskowe tebek yn 'e tiid. It tinken is dat mooglik net de minsken sels, mar de [[kat]]ten dy't se meibrochten ferantwurdlik west hawwe kinne foar it útstjerren fan 'e Kanaryske kwartel. ==Uterlike skaaimerken== De Kanaryske kwartel wie in selsstannige [[kwartel]]soarte, mei as meast opfallende skaaimerk [[skonk]]en dy't 10,85% langer en teffens robúster wiene as dy fan 'e nau besibbe, noch libbene (gewoane) [[kwartel]] (''Coturnix coturnix'') (dy't ek lânseigen is op 'e [[Kanaryske Eilannen]]). ==Sjoch ek== * [[Kaapverdyske kwartel]] * [[Madearakwartel]] * [[Porto-Santokwartel]] {{boarnen|boarnefernijing= * [https://imedea.uib-csic.es/damiajaume/DamiaJaumewebpage_archivos/PDFs/Coturnix%20gomerae.pdf {{Aut|Jaume, D.}}, {{Aut|Mcminn, M.}} en {{Aut|Alcover, J. A.}}, ''Fossil bird from the Bujero del Silo, La Gomera (Canary Islands), with a description of a new species of Quail (Galliformes: Phasianidae)'', yn: ''Boletim do Museu Municipal do Funchal'', 1993, nû. 2, s. 154–156 (pdf).] Foar oare boarnen en fierdere literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Canary_Islands_quail ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Coturnix gomerae}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kwartel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:La Gomera]] [[Kategory:Fossile fûgel]] [[Kategory:Fossyl yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Bist útstoarn yn it Holoseen]] 5ibsp68jelk7w1d4vse97mkn2erltbt 0 179974 1233029 1183394 2026-06-25T00:55:28Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233029 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=Madearakwartel |Ofbyld= [[File:Macaronesian_extinct_quails.jpg|250px]] <br><small>Artistike ympresje fan 'e Madearakwartel (l.), mei twa oare [[útstjerren|útstoarne]] [[kwartels]] út [[Makaroneezje]]: de [[Porto-Santokwartel]] (''C. alabrevis'') (m.) en de [[Kaapverdyske kwartel]] (''C. centensis'') (rj.).</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje= [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai= [[kwartels]] (''Coturnix'') |Wittenskiplike namme= Coturnix lignorum |Beskriuwer, jier= Rando et al., 2019 |IUCN-status= status: '''útstoarn''' <small>([[fossyl]])</small> ---- |lânkaart=[[File:Histoaryske fersprieding fan de Madearakwartel (Coturnix lignorum).png|center|250px]] }} De '''Madearakwartel''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Coturnix lignorum'') is in [[útstjerren (biology)|útstoarne]] [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[hineftigen]] (''Galliformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[kwartels]] of echte kwartels (''Coturnix''). Fan dit bist binne [[fossile]] resten weromfûn op [[Madeara]]. ==Taksonomy== De Madearakwartel waard foar it earst yn [[2019]] [[wittenskip]]lik beskreaun troch Rando, Alcover, Pieper, Olson, Hernández en López-Jurado. De [[wittenskiplike namme]] bestiet út 'e [[skaai (taksonomy)|skaai]]namme ''Coturnix'', it [[Latyn]]ske [[wurd]] foar de (gewoane) [[kwartel]] (''Coturnix coturnix''), en it soartspesifike diel ''lignorum''. Dat lêste is de [[genityf|besitlike namfal]] fan ''lignum'', it Latynske wurd foar "hout". It [[toponym]] ''Ilha Madeira'' betsjut nammentlik yn it [[Portegeesk]] "Houteilân". ==Fersprieding== De Madearakwartel liket yn syn [[ferspriedingsgebiet|fersprieding]] beheind west te hawwen ta it eilân [[Madeara (eilân)|Madeara]] yn [[Makaroneezje]], it sintraal-eastlike diel fan 'e [[Atlantyske Oseaan]], noardwestlik fan [[Afrika]]. Madeara is it haadeilân fan 'e ta [[Portegal]] hearrende [[Madeara|Madeara-arsjipel]]. ==Uterlike skaaimerken== De earste fynsten fan [[fossile]] [[bonke]]n fan 'e Madearakwartel waarden yn [[1994]] dien troch de [[paleöntologen]] H. Pieper en O. Runze by [[Ponta de São Lourenço]] op [[Madeara (eilân)|Madeara]]. Op basis dêrfan en fan lettere fynsten is fêststeld dat dizze fûgel in slach grutter west hawwe moat as besibben soarten, lykas de libbene (gewoane) [[kwartel]] (''Coturnix coturnix''), dy't ek op Madeara foarkomt, de fossile [[Kanaryske kwartel]] (''Coturnix gomerae'') fan [[La Gomera]] yn 'e [[Kanaryske Eilannen]] en de fossile [[Porto-Santokwartel]] (''Coturnix alabrevis'') fan it deunby Madeara lizzende eilân [[Porto Santo]]. Teffens moat de Madearakwartel oare lichemsferhâldings hân hawwe, mei langere en mear robúste [[skonk]]en en koartere [[wjuk]]ken. It is dêrmei mooglik dat de Madearakwartel in [[flechtleaze fûgel]] wie. ==Utstjerren== De fossilen dy't fan 'e Madearakwartel weromfûn binne, datearje fan [[1021 f.Kr.|1021]]–[[806&nbsp;f.Kr.]]. It is ûndúdlik wannear't en wêrom't dizze fûgel krekt [[útstjerren (biology)|útstoarn]] is. Foar de nau besibbe [[Kanaryske kwartel]] (''Coturnix gomerae'') wurdt fermoede dat de fêstiging fan 'e [[minske]] op 'e [[Kanaryske Eilannen]], earne yn it [[earste milennium&nbsp;f.Kr.]], de reden foar it útstjerren wie. Mar [[Madeara]] waard pas yn [[1418]] ûntdutsen en hie foartiid gjin minsklike bewenning, dat yn it gefal fan 'e Madearakwartel giet dy riddenearring net op. ==Sjoch ek== * [[Kaapverdyske kwartel]] * [[Kanaryske kwartel]] * [[Porto-Santokwartel]] {{boarnen|boarnefernijing= *[https://doi.org/10.1093/zoolinnean/zlz107 {{Aut|Rando, Juan C. et al.}}, ''Unforeseen diversity of quails (Galliformes: Phasianidae: Coturnix) in oceanic islands provided by the fossil record of Macaronesia'', yn ''Zoological Journal of the Linnean Society'', 2019, nû. 188 (4): 1296-1317.] }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kwartel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Fossile fûgel]] [[Kategory:Fossyl yn Madeara]] [[Kategory:Bist útstoarn yn it Holoseen]] kwcbvg9e9hfrfubqqjzhv2l6elxigrd 0 179978 1233032 1183398 2026-06-25T00:56:33Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233032 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=Porto-Santokwartel |Ofbyld= [[File:Macaronesian_extinct_quails.jpg|250px]] <br><small>Artistike ympresje fan 'e Porto-Santokwartel (m.), mei twa oare [[útstjerren|útstoarne]] [[kwartels]] út [[Makaroneezje]]: de [[Madearakwartel]] (''C. lignorum'') (l.) en de [[Kaapverdyske kwartel]] (''C. centensis'') (rj.).</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje= [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai= [[kwartels]] (''Coturnix'') |Wittenskiplike namme= Coturnix alabrevis |Beskriuwer, jier= Rando et al., 2019 |IUCN-status= status: '''útstoarn''' <small>([[fossyl]])</small> ---- |lânkaart=[[File:Histoaryske fersprieding fan de Porto-Santokwartel (Coturnix alabrevis).png|center|250px]] }} De '''Porto-Santokwartel''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Coturnix alabrevis'') is in [[útstjerren (biology)|útstoarne]] [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[hineftigen]] (''Galliformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[kwartels]] of echte kwartels (''Coturnix''). Fan dit bist binne [[fossile]] resten weromfûn op it [[eilân]] [[Porto Santo]], dat diel útmakket fan [[Madeara]]. ==Taksonomy== De Porto-Santokwartel waard foar it earst yn [[2019]] [[wittenskip]]lik beskreaun troch Rando, Alcover, Pieper, Olson, Hernández en López-Jurado. De [[wittenskiplike namme]] bestiet út 'e [[skaai (taksonomy)|skaai]]namme ''Coturnix'', it [[Latyn]]ske [[wurd]] foar de (gewoane) [[kwartel]] (''Coturnix coturnix''), en it soartspesifike diel ''alabrevis''. Dat is opboud út it Latynske wurd ''ala'' ("[[wjuk]]") en ''brevis'' ("koart"), ferwizend nei de relatyf behindige grutte fan 'e [[bonke|wjukbonken]] fan dizze soarte. De folsleine namme kin sadwaande oerset wurde as "koartwjukkwartel". ==Fersprieding== De Porto-Santokwartel liket yn syn [[ferspriedingsgebiet|fersprieding]] beheind west te hawwen ta it eilân [[Porto Santo]] yn [[Makaroneezje]], it sintraal-eastlike diel fan 'e [[Atlantyske Oseaan]], noardwestlik fan [[Afrika]]. Porto Santo heart ta [[Madeara]], dat in [[autonome regio]] binnen [[Portegal]] foarmet, en leit likernôch 55&nbsp;[[km]] [[noardnoardeast]]lik fan it haadeilân fan 'e [[Madeara|Madeara-arsjipel]], dat ek [[Madeara (eilân)|Madeara]] hjit. ==Uterlike skaaimerken== De earste fynsten fan [[fossile]] [[bonke]]n fan 'e Porto-Santokwartel datearje fan [[maaie]] [[1992]], doe't de [[paleöntologen]] H. Pieper, O. Runze en K. Groh by [[Fonte da Areia]] in [[lofter-tibiotarsus]] oantroffen (in wichtige bonke út 'e [[skonk]] fan in fûgel). Op basis dêrfan en fan lettere fynsten is fêststeld dat dizze fûgel in flink stik lytser west hawwe moat as de krektlyk [[fossile]] [[Madearakwartel]] (''Coturnix lignorum''), fan it haadeilân fan 'e [[Madeara|Madeara-arsjipel]]. De Porto-Santokwartel wie nei alle gedachten fan ferlykbere grutte as de libbene (gewoane) [[kwartel]] (''Coturnix coturnix''), dy't ek op 'e Madeara-eilannen foarkomt, en de fossile [[Kanaryske kwartel]] (''Coturnix gomerae'') fan [[La Gomera]] yn 'e [[Kanaryske Eilannen]]. Hy hie lykwols lytsere en rankere [[wjuk]]bonken, dy't der mooglik op wize dat de Porto-Santokwartel in [[flechtleaze fûgel]] wie. It measte liket de Porto-Santokwartel yn [[morfology]]sk opsjoch op 'e fossile [[Kaapverdyske kwartel]] fan it eilân [[São Vicente (eilân)|São Vicente]], yn [[Kaapverdje]]. ==Utstjerren== De fossilen dy't fan 'e Porto-Santokwartel weromfûn binne, datearje út it [[Kwartêr]] (2,58&nbsp;miljoen jier lyn oant no). It is ûndúdlik wannear't en wêrom't dizze fûgel krekt [[útstjerren (biology)|útstoarn]] is. Foar de nau besibbe [[Kanaryske kwartel]] (''Coturnix gomerae'') wurdt fermoede dat de fêstiging fan 'e [[minske]] op 'e [[Kanaryske Eilannen]], earne yn it [[earste milennium&nbsp;f.Kr.]], de reden foar it útstjerren wie. Mar [[Porto Santo]] waard pas yn [[1418]] ûntdutsen en hie foartiid gjin minsklike bewenning. ==Sjoch ek== * [[Kaapverdyske kwartel]] * [[Kanaryske kwartel]] * [[Madearakwartel]] {{boarnen|boarnefernijing= *[https://doi.org/10.1093/zoolinnean/zlz107 {{Aut|Rando, Juan C. et al.}}, ''Unforeseen diversity of quails (Galliformes: Phasianidae: Coturnix) in oceanic islands provided by the fossil record of Macaronesia'', yn ''Zoological Journal of the Linnean Society'', 2019, nû. 188 (4): 1296-1317.] }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kwartel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Fossile fûgel]] [[Kategory:Fossyl yn Madeara]] [[Kategory:Bist útstoarn yn it Kwartêr]] ncthep3ew4ol56tx9a7y64fw4uc0er6 0 182458 1233040 1195179 2026-06-25T01:07:00Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233040 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=lewisspjocht |Ofbyld= [[File:Lewis%27s_Woodpecker.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[spjochteftigen]] (''Piciformes'') |Famylje= [[spjochten]] (''Picidae'') |Skaai= [[swarte beamkrûpspjochten]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Melanerpes'') |Wittenskiplike namme= Melanerpes lewis |Beskriuwer, jier= [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1849 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de lewisspjocht (Melanerpes lewis).png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#167633}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00A2FC}} [[simmerfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#FC9E12}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#FF3E9E}} [[trochtrekker]] }}</small> }} De '''lewisspjocht''' of '''Lewis' spjocht''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Melanerpes lewis''), soms ek wol '''sulverkraachspjocht''' neamd, is in [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[spjochteftigen]] (''Piciformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[spjochten]] (''Picidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[swarte beamkrûpspjochten]] (''Melanerpes''). Dit bist is lânseigen yn it westen fan [[Noard-Amearika]], dêr't it yn in diel fan it [[ferspriedingsgebiet]] in [[stânfûgel]] is en yn in oar diel in [[trekfûgel]]. De lewisspjocht, dy't ferneamd is nei de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[ûntdekkingsreizger]] [[Meriwether Lewis]], is ferhâldingsgewiis frij út 'e kluten woeksen. Hy hat in wat atypyske libbenswize foar in spjocht, mei't er net foarkomt yn tichte [[wâld]]en, mar yn mear iepen gebiet, dêr't er [[fleanen|op 'e wjuk]] [[ynsekten]] fangt. De [[IUCN]] klassifisearret de lewisspjocht as "net bedrige". ==Taksonomy== De lewisspjocht waard foar it earst [[wittenskip]]lik beskreaun en neitekene yn [[1811]], troch de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[ornitolooch]] [[Alexander Wilson (ornitolooch)|Alexander Wilson]] yn syn mânske wurk ''American Ornithology; or: The Natural History of the Birds of the United States''. Hy basearre syn beskriuwing en [[yllustraasje]]s op inkele [[spesimina]] dy't sammele wiene ûnder de ferneamde [[Ekspedysje fan Lewis en Clark]] nei de westkust fan [[Noard-Amearika]] yn [[1804]]–[[1806]]. Wilson betocht foar algemien gebrûk foar de [[soarte]] de [[Ingelsk]]e namme ''Lewis's woodpecker'', wêrmei't er de fûgel ferneamde nei ien fan 'e lieders fan dy [[ekspedysje]], de Amerikaanske [[ûntdekkingsreizger]] [[Meriwether Lewis]]. De [[wittenskiplike namme]] dy't Wilson oan 'e lewisspjocht joech, wie ''Picus torquatus''. Spitigernôch wie it soartspesifike diel ''torquatus'' troch in oare ornitolooch, [[Pieter Boddaert (natuerûndersiker)|Pieter Boddaert]], al yn [[1783]] oan in oare soarte [[spjocht]] jûn, te witten: de [[swartboarstspjocht]] (''Celeus torquatus''). No jildt yn 'e [[taksonomy]] de regel dat soarten binnen deselde [[famylje (taksonomy)|famylje]], om betizing foar te kommen, net deselde soartspesifike namme hawwe meie. Om't de namme ''torquatus'' it earst oan 'e swartboarstspjocht taparte wie, moast de lewisspjocht omneamd wurde, dat yn [[1849]] joech de [[Ingelân|Ingelske]] [[soölooch]] [[George Robert Gray]] dy fûgel de wittenskiplike namme ''Picus lewis''. De lewisspjocht waard letter oerpleatst nei it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[swarte beamkrûpspjochten]] (''Melanerpes''), dat yn [[1832]] yntrodusearre waard troch de Ingelske ornitolooch [[William John Swainson]]. ==Fersprieding== De lewisspjocht is lânseigen yn rûchwei de westlike helte fan 'e [[legere 48 steaten]] fan 'e [[Feriene Steaten]] en yn it súdeasten fan 'e [[Kanada|Kanadeeske]] [[Kanadeeske provinsjes|provinsje]] [[Britsk-Kolumbia]]. Hy ûntbrekt eastlik fan 'e [[Rocky Mountains]], yn it [[kust]]gebiet fan [[Noardlik Kalifornje]] en [[Oregon]], yn [[Washington (steat)|Washington]] bewesten de [[Cascades]] en yn it uterste suden fan [[Súdlik Kalifornje]], [[Arizona]] en [[Nij-Meksiko]]. [[File:Lewis%27s_Woodpecker01.jpg|left|thumb|180px|In lewisspjocht mei om fongen [[ynsekt]] yn 'e [[snaffel]].]] Yn 'e noardlike dielen fan it [[ferspriedingsgebiet]] is de lewisspjocht in [[simmerfûgel]], dy't dêre inkeld by 't [[simmer]] oanwêzich is om te [[brieden (fûgels)|brieden]]. Yn sintraal [[Oregon]], [[Noardlik Kalifornje]], sintraal [[Kalifornje]] bewesten de [[Sierra Nevada (Feriene Steaten)|Sierra Nevada]], súdwestlik [[Utah]], noardlik en eastlik [[Arizona]], westlik en noardlik [[Nij-Meksiko]], súdlik en sintraal [[Colorado]] en de westpunt fan 'e [[Oklahoma Panhandle]] is it in [[stânfûgel]], dy't it hiele jier rûn bliuwt. By de kust fan sintraal Kalifornje lâns en yn [[Súdlik Kalifornje]], súdeastlik [[Nevada]], sintraal en súdeastlik Arizona en súdwestlik en sintraal Nij-Meksiko is it in [[wintergast]] dy't inkeld komt om te oerwinterjen. Yn 'e tuskenlizzende gebieten, wêrûnder it grutste part fan 'e [[Mojavewoastyn]] yn eastlik Kalifornje en fan 'e [[Woastyn fan 'e Grutte Dobbe]] yn [[Nevada]], [[Utah]], súdlik [[Idaho]] en eastlik [[Oregon]] komt de lewisspjocht allinne mar foar as [[trochtrekker]] fan syn briedgebiet nei syn oerwinteringsgebiet en werom. ==Uterlike skaaimerken== De lewisspjocht is ien fan 'e grutste soarten [[spjochten]] yn [[Noard-Amearika]]. Hy hat trochinoar in totale lichemslingte fan 26–28&nbsp;[[sintimeter|sm]], mei in gewicht fan 88–139&nbsp;[[gram (gewicht)|g]] en in [[wjukspanne]] fan 49–52&nbsp;sm. It [[fear (fûgels)|fearrekleed]] is op 'e [[rêch]], [[kop]], [[kiel]], [[wjuk]]ken, [[sturt]] en [[poat]]en [[swart]], mar skynt by in beskate [[ljocht]]fal wat út 'e [[grien]]ens. De [[nekke]] en boppe-ein fan it [[boarstkas|boarst]] binne [[griis]] (dêrfandinne de alternative namme 'sulverkraachspjocht'). De [[bealch]] en de ûnderste helte fan it boarst binne [[read]], krekt as it [[gesicht]] tusken de [[snaffel]] en it [[each]] oan wjerskanten fan 'e kop. De snaffel sels is swart fan [[kleur]], relatyf koart en rjocht fan foarm. De wjukken binne breder as dy fan oare spjochten. ==Biotoop== Lewisspjochten libje almeast yn iepen oant tige iepen [[nullewâld]], op [[savanne]]s en yn oare gebieten mei fersille [[beam]]men of klútsjes beammen. Oars as oare Amerikaanske spjochten (dy't leaver ferskûle sitte tusken [[blêd (plant)|blêden]] of oar plantegrien), strike se faak del op [[tûke (beam)|tûken]] dy't nei alle kanten ta iepen sicht hawwe. ==Hâlden en dragen== Lewisspjochten binne, foar spjochten, net grutte levenmakkers. De rop is in kalm, yn [[toan (lûd)|toanhichte]] wikseljend [[tsjirpjen]], mei út en troch in mearfâldich werhelle ''pri-earrrr''. De [[alaarmrop]] fan dizze fûgels is skel en kritend. It trommeljen op (faak holle) [[beamstam]]men, om it [[territoarium (biology)|territoarium]] ôf te beakenjen en [[pearing]]spartners oan te lûken, is koart, swak en frij ûnopfallend. By it foerazjearjen betoane lewisspjochten har alteast [[simmer]]deis atypysk yn ferhâlding ta oare spjochten. Hoewol't se ynsekten ek wol, lykas oare spjochten, fange troch mei de snaffel yn 'e [[beamskoars|skoars]] fan beammen om te poarkjen en te pikken, is dat net de wichtichste fangmetoade. Ynstee fange lewisspjochten de measte ynsekten troch se al [[fleanen]]d mei de snaffel út 'e loft te gripen. Der binne mar in hantsjefol oare spjochtesoarten dy't dat dogge, lykas de [[ikelspjocht]] (''Melanerpes formicivorus''), de [[readkopspjocht]] (''Melanerpes erythrocephalus'') en de [[gouden grûnspjocht]] (''Colaptes auratus''). [[File:Melanerpes_lewis01.jpg |right|thumb|250px|Op dizze foto is goed te sjen dat de [[swart]]e [[fear (fûgel)|fearren]] op 'e [[rêch]] fan in lewisspjocht wat út 'en [[grien]]ens skine.]] Lewisspjochten binne [[monogaam]] en foarmje pearkes foar it libben. Krekt as oare spjochten [[nêst (fûgels)|nêstelet]] de lewisspjocht yn [[beamholte]]n. Dêrby giet it faak om in hoale dy't úthakke wurdt yn it sêfte [[hout]] fan in deade tûke, mar oars as oare spjochten hat de lewisspjocht der ek gjin beswier tsjin om yn in besteande, natuerlike beamholte te nêsteljen. It nêst kin oant 52&nbsp;[[meter|m]] boppe de grûn sitewearre wêze. It [[wyfke]] leit 5–7&nbsp;[[aai]]en mei útsjitters oant wol 11, dy't [[witich]] fan [[kleur]] binne, sûnder bespikkeling. De [[briedtiid]] duorret likernôch 12-14&nbsp;[[dagen]], wêrby't it [[mantsje]] en it wyfke ôfwikseljend it [[brieden (fûgels)|brieden]] foar har rekken nimme. De [[fûgelpyk|piken]] binne [[nêstbliuwers]], dy't helpleas en keal út it aai komme en foar fersoarging folslein ôfhinklik binne fan 'e [[âlden]]. Dy fuorje harren mei [[ynsekten]] út 'e [[snaffel]]. Mei 28–34&nbsp;dagen [[útfleanen|fleane de piken út]]. By it súksesfol grutbringen fan in nêst jongen keart itselde âlderpear faak it folgjende jier werom nei deselde nêstholte. ==Fretten== It fretten fan 'e lewisspjocht bestiet foar mear as de helte út [[plant]]aardich guod. Yn it meastepart fan 'e [[hjerst]] en de [[maityd]] en yn 'e hiele [[winter]] foarmet dat hast 100% fan it dieet. Dêrby giet it benammen om [[sied (plant)|sieden]], [[nút (frucht)|nuten]] en [[frucht (plant)|fruchten]], lykas [[bei]]en, [[ikel]]s en [[dinne-apel]]s, mar ek wol [[kerl]]en fan [[lânbougewaaks]]en as [[stynske weet]]. Lewisspjochten lizze hjerstmis yn beamholten en spjalten itensfoarrieden foar de winter oan, besteande út sieden en nuten dy't se foar dat doel sels earst fan 'e dop ûntdogge. Dy gewoante kin soms frijwat út 'e hân rinne. Sa stoppe ien pearke spjochten in fan binnen tige [[houtrot|ferrotte]] [[tillefoanpeal]] fol mei mear as 10.000 maïskerlen. Winterdeis bejouwe lewisspjochten har ek nei [[foertafel]]s en by [[fûgelfoerhúske]]s, dêr't se bytiden [[agressyf]] út 'e hoeke komme kinne foar oare fûgels oer. [[File:Melanerpes_lewis1.jpg |left|thumb|250px|In lewisspjocht op 'e sneup nei fretten.]] Fan 'e ein fan 'e maityd oant en mei it begjin fan 'e hjerst meitsje [[ynsekten]] it grutste bestândiel fan it fretten út, te witten: [[toarren]], [[eamels]], [[imerkes]] en [[sprinkhoannen]], oanfolle mei [[fûgel]][[aai]]en en [[slakken]] en as de gelegenheid him foardocht ek [[hagedis]]sen en lytse [[sûchdieren]]. Lewisspjochten slokke hjerstmis en by 't winter ek wol [[stien]]tsjes troch, dy't as [[gastrolyt|gastroliten]] yn 'e [[mage]] troch it pletten fan it iten helpe by de [[spiisfertarring]]. ==Natuerlike fijannen== De wichtichste [[rôfdier|natuerlike fijannen]] fan 'e lewisspjocht binne benammen ferskate soarten [[haukfûgels]] en [[ûlen]]. ==Status== De lewisspjocht hat de [[IUCN-status]] fan "net bedrige", mei't er yn syn [[ferspriedingsgebiet]] noch rûnom foarkomt en om't de [[populaasje (biology)|populaasje]] stabyl liket te wêzen. ==Undersoarten== De lewisspjocht is in [[monotypyske soarte]], wat betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n besteane. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Lewis's_woodpecker ''References'', op dizze side], en ûnder: [http://de.wikipedia.org/wiki/Blutgesichtspecht ''Einzelbelege'' en ''Literatur'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Melanerpes lewis}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Swarte beamkrûpspjocht]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] pyey56snnk5v4vpmk410qg6mdzviytt 0 183135 1233041 1195808 2026-06-25T01:08:10Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233041 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=Gilaspjocht |Ofbyld= [[File:Gila_Woodpecker.jpeg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[spjochteftigen]] (''Piciformes'') |Famylje= [[spjochten]] (''Picidae'') |Skaai= [[swarte beamkrûpspjochten]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Melanerpes'') |Wittenskiplike namme= Melanerpes uropygialis |Beskriuwer, jier= [[Spencer Fullerton Baird|Baird]], 1854 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de Gilaspjocht (Melanerpes uropygialis).png|center|250px]] }} De '''Gilaspjocht''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Melanerpes uropygialis'') is in [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[spjochteftigen]] (''Piciformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[spjochten]] (''Picidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[swarte beamkrûpspjochten]] (''Melanerpes''). Dit bist is lânseigen yn it súdwesten fan 'e [[Feriene Steaten]] en it noardwesten fan [[Meksiko]], dêr't it as [[stânfûgel]] foarkomt yn in [[woastyn]][[biotoop]]. De Gilaspjocht, dy't ferneamd is nei de [[rivier]] de [[Gila (rivier)|Gila]], is in [[omnivoar]] dy't [[nêst (fûgels)|nêstelet]] yn eigenmakke [[hoale]]n yn [[kaktus]]sen. De [[IUCN]] klassifisearret de dizze fûgel as net bedrige. ==Taksonomy== De Gilaspjocht waard foar it earst yn [[1854]] [[wittenskip]]lik beskreaun troch de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[soölooch]] [[Spencer Fullerton Baird]]. De oarspronklike [[wittenskiplike namme]] fan 'e fûgel wie ''Centurus uropygialis''. It wie de [[Ingelân|Ingelske]] [[ornitolooch]] [[William John Swainson]] dy't yn [[1832]] it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[swarte beamkrûpspjochten]] (''Melanerpes'') yntrodusearre foar de besibbe [[readkopspjocht]] (''Melanerpes erythrocephalus''). Pas letter waard ek de Gilaspjocht yn dat skaai pleatst. [[File:Gila_Woodpecker_outside_nest.jpg|left|thumb|180px|In [[wyfke]] yn súdlik [[Arizona]].]] ==Fersprieding== Yn 'e [[Feriene Steaten]] libbet de Gilaspjocht yn it [[Amerikaanske Súdwesten]], mear sekuer yn 'e súdlike helte fan 'e [[Amerikaanske steat]] [[Arizona]] en grinsgebieten fan omlizzende steaten: it súdeasten fan [[Kalifornje]] en [[Nevada]] en it súdwesten fan [[Nij-Meksiko]]. Yn [[Meksiko]] beslacht it [[ferspriedingsgebiet]] fan dizze fûgel hast it hiele [[Kalifornysk Skiereilân]], útsein it uterste noardwesten. Fierders rint it op it Meksikaanske [[fêstelân]] tusken [[kust]] fan 'e [[Golf fan Kalifornje]] yn it westen en de [[berchtme|bergen]] fan 'e [[Westlike Sierra Madre]] yn it easten lâns nei it suden ta oant yn it binnenlân fan sintraal Meksiko. It [[ferspriedingsgebiet]] omfettet de hiele [[Sonoarawoastyn]] mei noch wat oanbuorjende woastinige kriten deropta. ==Uterlike skaaimerken== De Gilaspjocht hat trochinoar in totale lichemslingte fan 20–25&nbsp;[[sintimeter|sm]], mei in [[spanwiidte]] fan likernôch 45&nbsp;sm en in gewicht fan 65–70&nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. It [[fear (fûgels)|fearrekleed]] is op 'e [[rêch]] en de boppekant fan 'e [[wjuk]]ken regelmjittich en [[horizontaal]] [[swart]]-[[wyt]] streke yn in soarte fan sebrapatroan. De [[nekke]], de [[kop]], de [[kiel]], it [[boarstkas|boarst]] en de boppeste helte fan 'e [[bealch]] binne [[bêzje]] of [[ljochtbrún]], in [[kleur]] dy't op 'e ûnderste helte fan 'e bealch taljochtet ta [[giel]]. De middelste fearren fan 'e [[sturt]] sette it sebrapatroan fan 'e rêch fuort, mar de bûtenste sturtfearren binne effen swart. Op 'e ûnderkant fan 'e wjukken sitte wite plakken, dy't by it [[fleanen]] hiel opfallend binne. [[Seksuele dimorfy]] is subtyl oanwêzich by de Gilaspjocht: [[folwoeksen]] [[mantsje]]s hawwe in lyts [[read]] kapke op 'e kop, wylst dat by [[wyfke]]s en trouwens ek by healwoeksen mantsjes ûntbrekt. [[File:Melanerpesuropygialis.JPG|left|thumb|250px|In [[mantsje]] yn noardlik [[Meksiko]].]] ==Biotoop== De Gilaspjocht libbet yn leechleine [[woastinen]] dy't begroeid binne mei drûch [[strewelleguod]] en [[kaktus]]sen. Se litte har net bot ôfskrikke troch [[minsklik]]e oanwêzigens en libje soms sels midden yn [[doarp]]en. ==Hâlden en dragen== Gilaspjochten hawwe ferskate [[stim|fokalisaasjes]]. Se meitsje it meast in rôljend ''tsjurrrr''-lûd, mar soms ek in suver [[keffen]]d ''jip-jip-jip'' en in klaachlik ''kii-û, kii-û, kii-û''. It trommeljen fan dizze spjochtesoarte duorret lang en giet stadich. [[Nêst (fûgels)|Nêsteljen]] dogge Gilaspjochten yn [[hoale]]n dy't se, by gebrek oan [[beam]]men yn harren [[woastinige]] [[ferspriedingsgebiet]], oanlizze yn 'e [[sagûaro]] (''Carnegiea gigantea''), in grutte [[kaktus]]soarte. Mei't it binnenste fan 'e kaktus sêft en wiet is, moatte de hoalen in pear [[wike]]n drûgje ear't se brûkt wurde kinne. Faak wurde dêrom fuortendaliks nei it briedseizoen al nêsthoalen foar it folgjende jier oanlein. As de Gilaspjochten de hoale nei it grutbringen fan 'e [[fûgelpyk|piken]] ferlitte, wurdt dy werbrûkt troch in ferskaat oan oare fûgelsoarten, wêrûnder de lânseigen [[elfûle]] (''Micrathene whitneyi'') en de [[protter]] (''Sturnus vulgaris''), in út [[Jeropa]] wei ynfierde [[eksoat]]. Op plakken dêr't gjin sagûaro's groeie, meitsje Gilaspjochten ek wol nêsthoalen yn [[beam]]men, lykas ferskate soarten [[meskiten]] (''Neltuma'') en [[palmen]] (''Arecaceae''). [[File:Gila_woodpecker_on_Saguaro.jpg|right|thumb|250px|In Gilaspjocht by in [[nêst (fûgels)|nêsthoale]] dy't makke is yn in [[sagûaro]]kaktus.]] Gilaspjochten binne teminsten foar de doer fan in briedseizoen [[monogaam]], mar oft de pearbân ek langer yntakt bliuwt, is noch ûnbekend. De wichtichste [[briedtiid]] duorret fan mids [[april]] oant mids [[maaie]]. Nei de [[pearing]] leit it [[wyfke]] 3–6 (mar ornaris 4–5) [[aai]]en, dy't ûnbespikkele [[wyt]] fan kleur binne. Gilaspjochten kinne 2–3&nbsp;lechsels yn 't [[jier]] produsearje en dêrby har briedtiid oan mids [[septimber]] ta oprekke. Beide [[âlden]] nimme ôfwikseljend it [[brieden (fûgels)|brieden]] foar har rekken, dat likernôch 14&nbsp;[[dagen]] duorret. De piken binne [[nêstbliuwers]], dy't keal en helpleas út it aai komme en de earste [[wike]]n folslein ôfhinklik binne fan fersoarging troch de âlden. It is net persiis bekend hoelang't de piken yn 'e nêsthoale bliuwe foar't se [[útfleanen|útfleane]], mar de bêste skatting is sa'n 4&nbsp;wiken. Gilaspjochten binne oan 'e ein fan it earste libbensjier [[geslachtsryp]], hoewol't ûndúdlik is hoefolle oft yn har twadde jier daliks al ta brieden komme. [[File:Melanerpesuropygialisdrinking.JPG|left|thumb|250px|In Gilaspjocht drinkt [[wetter]] út in [[plasse (wetter)|plasse]].]] ==Fretten== Gilaspjochten hawwe in [[omnivoar]] dieet, hoewol't dat foar it grutste part bestiet út [[ynsekten]], lykas [[sikaden]], [[imerkes]], [[termiten]] en [[toarren]], dy't yn [[houtige planten]] libje. De spjochten fange dy troch mei de skerpe [[snaffel]] yn 'e [[skoars]] om te boarjen en te poarkjen. Dêrnjonken frette se ek oar lyts [[dierte]], lykas [[wjirm]]s, [[hagedis]]sen, [[aai]]en en [[fûgelpyk|piken]] fan oare fûgelsoarten, oanfolle mei [[plant]]aardich materiaal lykas [[sied (plant)|sieden]], [[nút (frucht)|nuten]], [[bei]]en en oare [[frucht (plant)|fruchten]] en [[nektar]]. Yn [[tunen]] fiere se soms akrobatyske toeren út om nektar te [[drinken]] út fûgelfieders dy't bedoeld binne foar [[kolibrys]]. ==Natuerlike fijannen== De wichtichste [[rôfdier|natuerlike fijannen]] fan 'e lewisspjocht binne benammen ferskate soarten [[haukfûgels]] en [[ûlen]]. [[File:Melanerpes_uropygialis-male_feeds_on_Saguaro_nectar.jpg|right|thumb|250px|In Gilaspjocht drinkt [[nektar]] út 'e [[blom]] fan in [[sagûaro]]kaktus.]] ==Status== De Gilaspjocht hat de [[IUCN-status]] fan "net bedrige", mei't er yn syn [[ferspriedingsgebiet]] noch rûnom foarkomt en om't de [[populaasje (biology)|populaasje]] stabyl liket te wêzen. It totale bestân wurdt rûsd op mear as 3&nbsp;miljoen eksimplaren. Yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Kalifornje]] stiet de Gilaspjocht te boek as in [[bedrige soarte]], mei't de fûgel dêr sterk te lijen hân hat ûnder de útwreiding fan [[minsklik]]e aktiviteiten yn 'e [[woastyn]]. Yn it oanbuorjende [[Arizona]] binne de populaasjes noch altyd sterk. In soarch foar de [[takomst]] is wol dat de effekten fan 'e oangeande [[klimaatferoaring]] it beskikbere [[oerflak]] oan gaadlik [[habitat]] foar de Gilaspjocht sterk ferminderje kinne. ==Undersoarten== Der binne 3 <small>(stân fan saken yn 2024)</small> erkende [[ûndersoarte]]n fan 'e Gilaspjocht (''Melanerpes uropygialis''): *''M. u. brewsteri'' <small>[[Robert Ridgway|Ridgway]], 1911</small> <small>(súdpunt fan it [[Kalifornysk Skiereilân]])</small> *''M. u. cardonensis'' <small>[[Joseph Grinnell|Grinnell]], 1927</small> <small>(noarden en midden fan it Kalifornyske Skiereilân)</small> *''M. u. uropygialis'' <small>[[Spencer Fullerton Baird|Baird]], 1854</small> <small>([[Arizona]] en it fêstelân fan [[Meksiko]])</small> {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Gila_woodpecker ''References'', op dizze side], en ûnder: [http://de.wikipedia.org/wiki/Gilaspecht ''Einzelnachweise'' en ''Literatur'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Melanerpes uropygialis}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Swarte beamkrûpspjocht]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] h5lcw25zxw53hignnsaqug3nh06xgb2 0 183184 1233035 1200595 2026-06-25T01:02:25Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233035 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=gouden grûnspjocht |Ofbyld= [[File:Northern_flicker,_Roslyn_(cropped).jpg|250px]] |lûd=[[File:Northern_Flicker_Yosemite_National_Park.ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[spjochteftigen]] (''Piciformes'') |Famylje= [[spjochten]] (''Picidae'') |Skaai= [[grûnspjochten]] (''Colaptes'') |Wittenskiplike namme= Colaptes auratus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de gouden grûnspjocht (Colaptes auratus).png|center|250px]] <small>{{Color box|#167633}} [[stânfûgel]]<br>{{Color box|#00A2FC}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#FC9E12}} [[wintergast]]</small> }} De '''gouden grûnspjocht''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Colaptes auratus'') is in [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[spjochteftigen]] (''Piciformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[spjochten]] (''Picidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[grûnspjochten]] (''Colaptes''). Dit bist komt foar yn [[Noard-Amearika]] en it noardwesten fan it [[Karibysk Gebiet]] en is ien fan 'e mar in pear grûnspjochten dy't [[trekfûgel]]s binne. De gouden grûnspjocht is in middelgrutte spjocht mei in [[omnivoar]] dieet dat er foar in grut part op 'e [[grûn]] byinoar siket. [[Seksuele dimorfy]] is subtyl by dizze soarte, mar de [[ûndersoarte]]n falle útinoar yn in kloft wêrfan't de ûnderkant fan 'e [[wjuk]]ken en [[sturt]] [[giel]] kleure binne, en in kloft wêrby't dy [[lichem (biology)|lichemsdielen]] in [[read]]e [[kleur]] hawwe. Foarhinne waarden dy beide kloften as aparte [[soarte]]n behannele, mar neffens de nijste ynsichten giet it om ien soarte, mei't yndividuën fan alle ûndersoarten har sûnder swierrichheden [[fuortplanting|mei-inoar fuortplantsje]]. De [[IUCN]] klassifisearret de gouden grûnspjocht as net bedrige. ==Taksonomy== De gouden grûnspjocht waard foar it earst beskreaun en neitekene troch de [[Ingelân|Ingelske]] [[biolooch|natoerûndersiker]] [[Mark Catesby]] yn syn mânske wurk ''The Natural History of Carolina, Florida and the Bahama Islands'', dat yn dielen ferskynde tusken [[1729]] en [[1732]]. Hy brûkte foar de fûgel de [[Ingelsk]]e namme ''gold-winged wood-pecker'' ("goudwjukte spjocht") en de [[Latyn]]ske namme ''picus major alis aureis'' ("grutte goudwjukte spjocht"). [[File:NorthernFlicker-male.jpg|left|thumb|180px|In gouden grûnspjocht yn in [[beam]].]] Doe't de [[Sweden|Sweedske]] [[biolooch]] en [[taksonoom]] [[Carolus Linnaeus]] yn [[1758]] syn ''[[magnum opus]]'' de ''[[Systema Naturæ]]'' by de tiid brocht foar de tsiende [[edysje]], stelde er dêrfoar op basis fan it boek fan Catesby de earste jildige [[wittenskip]]like beskriuwing fan 'e gouden grûnspjocht op. Teffens joech er de fûgel de [[wittenskiplike namme]] ''Cuculus auratus''. It soartspesifike diel is Latynsk foar "[[ferguld]]". De fûgel waard oarspronklik yndield by it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[echte koekoeken|koekoeken]] (''Cuculus''). Linnaeus ferbettere dat fersin yn 'e tolfde edysje fan 'e ''Systema Naturæ'' út [[1766]] troch de gouden grûnspjocht oer te pleatsen nei it doetiidske skaai fan 'e spjochten (''Picus''). De [[Ierlân|Ierske]] [[soölooch]] [[Nicholas Aylward Vigors]] yntrodusearre yn [[1825]] it skaai fan 'e [[grûnspjochten]] (''Colaptes''), mei de gouden grûnspjocht as [[typesoarte]]. ==Fersprieding== De gouden grûnspjocht komt foar yn it grutste part fan [[Noard-Amearika]] en teffens yn it noardwesten fan it [[Karibysk Gebiet]]. Yn [[Alaska]] hearre [[Súdeast-Alaska|de Panhandle]] en it [[Binnenlân fan Alaska]] ta it [[ferspriedingsgebiet]], dat fierders hiel [[Kanada]] útsein it [[Arktis|Arktyske noarden]] omfettet, mei dêropta de hiele [[legere 48 steaten]] fan 'e [[Feriene Steaten]]. Yn [[Meksiko]] komt de gouden grûnspjocht foar op it noardlike diel fan it [[Kalifornysk Skiereilân]], yn 'e [[Rio Grande|Delling fan 'e Rio Grande]] by de [[grins (line)|grins]] mei [[Teksas]] lâns, en yn 'e [[berchtme]]n fan 'e [[Westlike Sierra Madre|Westlike]], [[Eastlike Sierra Madre|Eastlike]] en [[Súdlike Sierra Madre]] en it [[Heechlân fan Meksiko]]. Yn it [[Karibysk Gebiet]] hearre [[Kuba]] (it [[Isla de Juventud]] ynbegrepen) en [[Grut-Kaaiman]] yn 'e [[Kaaimaneilannen]] ta it ferspriedingsgebiet fan dizze fûgel. As ien fan 'e iennichste [[grûnspjochten]] is de gouden grûnspjocht in [[trekfûgel]]. Yn it noardlike diel fan syn areaal is er in [[simmerfûgel]], dy't dêr komt om te [[brieden (fûgels)|brieden]]. Dêrby giet it om it Binnenlân fan Alaska, it meastepart fan Kanada en de noardlike râne fan 'e legere 48 steaten fan 'e Feriene Steaten yn [[Nij-Ingelân]], [[New York (steat)|New York]] en it gebiet fan 'e [[Grutte Marren]]. Op Kuba en Grut-Kaaiman en yn it meastepart fan Meksiko en de Feriene Steaten is it in [[stânfûgel]], foar in diel mei [[jiertiid|seizoenaal]] ferskowende populaasjes. Datselde jildt foar de [[Aleksanderarsjipel]] yn [[Súdeast-Alaska]], de kust en súdrâne fan 'e [[Kanadeeske provinsje]] [[Britsk-Kolumbia]], it easten fan [[Nijfûnlân]] en de súdpunt fan [[Nij-Skotlân]]. In [[wintergast]] is dizze fûgel yn súdlik [[Louisiana]], it grutste part fan [[Teksas]] en oangrinzgjende dielen fan Meksiko, it súdeasten fan [[Nij-Meksiko]], it súdwesten fan [[Arizona]], it súdeasten fan [[Kalifornje]], it noarden fan it [[Kalifornysk Skiereilân]] en de eastkust fan 'e [[Golf fan Kalifornje]]. [[File:Northern_Flicker_on_Seedskadee_National_Wildlife_Refuge_(25906541634).jpg|left|thumb|180px|In readwjukte gouden grûnspjocht yn it [[Nasjonaal Faunareservaat Seedskadee]] yn súdwestlik [[Wyoming]].]] ==Uterlike skaaimerken== De gouden grûnspjocht is in middelgrutte [[spjocht]] mei in totale lichemslingte fan 28–36&nbsp;[[sintimeter|sm]], in [[wjukspanne]] fan 42–54&nbsp;sm en in gewicht fan 86–167&nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. De rjochte, skerppuntige [[snaffel]] hat in lingte fan 12,2–17,1&nbsp;sm en de [[sturt]]fearren mjitte 7,5–11,5&nbsp;sm yn lingte. De grutste eksimplaren komme út noardlike parten fan it [[ferspriedingsgebiet]], benammen út [[Alaska]] en [[Labrador (regio)|Labrador]], wylst de lytsten ôfkomstich binne fan [[Grut-Kaaiman]]. De gouden grûnspjocht hat twa ferskiningsfoarmen, dy't gearfalle mei twa kloften fan [[ûndersoarte]]n: de noardlike en eastlike ûndersoarten foarmje de saneamde gielwjukte kloft, wylst de westlike en súdwestlike ûndersoarten de readwjukte kloft opmeitsje. It [[fear (fûgels)|fearrekleed]] ferskilt tusken dy beide groepen. De [[rêch]] en de boppekant fan 'e [[wjuk]]ken binne altyd [[bêzje]] mei [[swart]]e spikkels dy't yn 'e breedterjochting wat langer binne en suver wol as lytse streekjes omskreaun wurde kinne. It [[boarstkas|boarst]] is bêzje mei in [[halskeatling]]-eftige swarte bân en fierders besprinzge mei rûne swarte spikkels. De [[bealch]], dy't deselde spikkels hat, is [[krêmkleur]]ich oant [[witich]]. De [[krún]] en de [[nekke]] binne [[griis]], wylst de [[sturt]] fan boppen swart is. It [[gesicht]] en de [[kiel]] hawwe in effen [[kleur]]: nei [[read|rodzich]] útskaaiend [[pjisk (kleur)|pjisk]] by de gielwjukte ûndersoarten en griis by de readwjukte ûndersoarten. Yndividuën fan 'e gielwjukte kloft hawwe in [[read]]e [[horizontale]] streek oer de nekke dy't by eksimplaren fan 'e readwjukte kloft ûntbrekt. De ûnderkant fan 'e wjukken en de sturt binne [[giel]] by de gielwjukte ûndersoarten (dêrfandinne de namme "gouden" grûnspjocht), mar read by de readwjukte ûndersoarten. Der bestiet in subtile foarm fan [[seksuele dimorfy]], wêrby't [[mantsje]]s ûnderskaat wurde kinne oan in horizontale streek dy't oan wjerskanten fan 'e [[kop]], sa liket it wol de (altyd swarte) [[snaffel]] ferlinget. Dy streek wurdt oantsjut as de "[[snor]]"; hy is swart by de gielwjukte ûndersoarten en read by de readwjukte ûndersoarten. [[Wyfke]]s fan beide groepen hawwe hielendal gjin "snor". [[File:A6305966_(50335324522).jpg|right|thumb|250px|In gielwjukte gouden grûnspjocht yn [[Illinois]].]] ==Biotoop== De gouden grûnspjocht jout de foarkar oan iepen [[biotopen]] yn 'e neite fan [[beam]]men. Foarbylden binne [[savanne]]s, [[wâldsigge]]n, [[park]]en en [[tunen]]. Yn 'e westlike [[Feriene Steaten]] libbet er ek yn [[berchwâld]]en hielendal oan 'e [[beamgrins]] ta. ==Hâlden en dragen== De [[fûgelsang|rop]] fan 'e gouden grûnspjocht is in lang trochgeand '[[laitsjen]]', ''ky-ky-ky-ky'', dat sterk ôfwykt fan 'e [[stim|fokalisearrings]] fan 'e [[Noardamerikaanske helmspjocht]] (''Dryocopus pileatus''), dy't in ferlykber [[ferspriedingsgebiet]] hat. In oare oanwizing foar de oanwêzigens fan gouden grûnspjochten is in oanhâldend klopjen, mei't se gauris op [[beam]]men of [[metaal|metalen]] foarwerpen omtrommelje om oan te jaan dat har [[territoarium (biology)|territoarium]] beset is. De [[fleanen|flecht]] fan 'e gouden grûnspjocht is weagjend, lykas by de measte spjochten. Fûgels fan dizze soarte slane in pear kear mei de [[wjuk]]ken en lûke dy dan yn nei it [[lichem (biology)|lichem]] ta wylst se stikje [[sweven|sweve]], om dêrnei wer in pear wjukslaggen te dwaan. Yn [[bosk]]en kinne spjochten op dy manear moai tusken de deun opinoar groeiende beammen troch manûvrearje, mar om't de gouden grûnspjocht yn mear iepen gebiet libbet, hat er eins gjin ferlet mear fan dy oanpassing. [[File:Northern_Yellow-shafted_Flicker,_Powderhorn_Park,_Minneapolis,_MN_55407,_USA_imported_from_iNaturalist_photo_437335513.jpg|left|thumb|250px|In gouden grûnspjocht op 'e grûn oan it foerazjearjen yn [[Minneapolis]].]] De gouden grûnspjocht brûkt [[eamelsoer]], dat de [[eamels]] dy't er yt ôfjouwe, om by it waskjen oer syn [[fear (fûgels)|fearren]] te wriuwen as bestridingsmiddel tsjin [[parasyt|parasiten]] lykas [[flieën]], [[luzen]] en [[tiken]]. Foar in diel binne gouden grûnspjochten [[trekfûgel]]s. Fral de noardlike [[populaasje (biology)|populaasjes]], dy't as [[simmerfûgel]]s [[brieden (fûgels)|briede]] yn [[Kanada]] en [[Alaska]], tsjogge yn [[septimber]] en [[oktober]] nei it suden ta om yn in nofliker [[klimaat]] te oerwinterjen. Fan it begjin fan [[april]] ôf keare se dan wer werom yn 'e briedgebieten. Undersyk hat útwiisd dat wat noardliker de fûgel briedt, wat fierder syn [[fûgeltrek]]. Yn 'e súdlike helte fan 'e [[legere 48 steaten]] fan 'e [[Feriene Steaten]] en yn noch súdliker leine gebieten is de gouden grûnspjocht in [[stânfûgel]] dy't hielendal net trekt. By de trek kinne gouden grûnspjochten soms swaarmen foarmje. [[File:Flicker_hole_in_CP_(31848).jpg|right|thumb|200px|In [[mantsje]] bewekket in nêsthoale.]] Gouden grûnspjochten [[nêst (fûgels)|nêstelje]] yn 'e regel yn eigenmakke [[hoale]]n yn beammen. Ut en troch is waarnommen hoe't se ynstee gebrûk meitsje fan hoalen yn 'e [[grûn]] (bgl. yn steile [[wâl]]en of [[klif]]fen), dy't oanlein binne troch de [[bâniisfûgel]] (''Megaceryle alcyon'') of de [[ierdswel]] (''Riparia riparia''). Ek brûke se soms, as it har útkomt, [[fûgelhúske]]s dy't troch [[minske]]n ophongen binne. It komt ek foar dat de nêsthoale yn 'e [[muorre]] fan in minsklike [[wente]] boarre wurdt, bygelyks ien dy't makke is fan [[hout]] of [[stúkwurk]]. By it úthakjen fan in hoale yn in beam helpe it [[mantsje]] en it [[wyfke]] yn gelikense mjitte mei. De [[diameter]] fan 'e yngong is likernôch 8&nbsp;[[sintimeter|sm]], en de hoale sels is (yn [[fertikale]] rjochting) 33–41&nbsp;sm djip. De boaiem is wider as de top, sadat der genôch romte is foar de ûnderskate [[aai]]en en in [[brieden (fûgels)|briedende]] âlderfûgel. Der wurdt gjin nêstmateriaal brûkt, útsein in bêd fan [[hout]]snipels dy't frijkommen binne by it úthakjen fan 'e nêsthoale. De [[peartiid]] falt foar de gouden grûnspjocht fan [[febrewaris]] oant [[july]], ôfhinklik fan 'e [[temperatuer]] yn it oangeande gebiet. De soarte is [[monogaam]] foar wat it briedseizoen oangiet, mar neitiid geane de beide partners har eigen wegen wer en it oare jier sykje se in oare partner út. Foarôfgeande oan 'e eigentlike [[pearing]] is ferlet fan 1–2&nbsp;wiken om in eigen nêsthoale út te hakjen. De [[hofmakkerij]] giet út fan 'e [[mantsje]]s, dy't in [[wyfke]] oanlûke mei in spesjale pearingsrop (in stadichwei lûder wurdend ''woika-woika-woika'') en dêrnei mei in soarte fan beheinde [[balts]] dy't benammen bestiet út op-en-deljen mei de kop. As deselde rop brûkt wurdt tsjin in oar mantsje, hâldt it de ôfbeakening fan in [[territoarium (biology)|territoarium]] yn en is it bedoeld om 'e ynkringer fuort te jeien. As de ynkringer dochs tichterby komt, folget in fan side nei side swingen fan 'e kop en in knarsen mei de [[snaffel]], mank geand mei it útsprieden fan 'e [[wjuk]]ken en de [[sturt]]fearren om grutter te lykjen. Nei de pearing leit it wyfke in nêst fan 6–8&nbsp;[[aai]]en, dy't poer [[wyt]] fan [[kleur]] binne en sterk glânzgje. It binne de grutste aaien fan alle spjochten yn [[Noard-Amearika]], útsein dy fan 'e [[Noardamerikaanske helmspjocht]] (''Dryocopus pileatus''). De [[briedtiid]] duorret by de gouden grûnspjocht 11–12&nbsp;[[dagen]], en beide [[âlden]] binne ôfwikseljend belutsen by it [[brieden (fûgels)|brieden]]. Oer it algemien briedt it mantsje [[nacht]]s, wylst beide âlden in diel fan 'e [[dei]] foar har rekken nimme. De [[fûgelpyk|piken]] binne [[nêstbliuwers]], dy't helpleas en keal út it aai komme en de earste wiken folslein ôfhinklik binne fan fersoarging troch de âlden. De piken wurde fuorre trochdat de âlden fretten [[koarjen|opkoarje]] yn harren snaffeltsjes. Mei likernôch 17&nbsp;dagen begjinne se har mei har [[poat]]sjes oan 'e wanden fan 'e nêsthoale fêst te klamjen ynstee dat se op 'e boaiem lizze. Mei 25–28&nbsp;dagen [[útfleanen|fleane de jongen út]]. De maksimale [[libbensferwachting]] bedraacht foar gouden grûnspjochten 9&nbsp;[[jier]]. [[File:Northern_Yellow-shafted_Flicker,_Webster,_NY,_US_imported_from_iNaturalist_photo_361142828.jpg|left|thumb|180px|In gouden grûnspjocht hellet in stik [[briedfet|fet]] út in fûgelfieder yn [[Webster (New York)]].]] ==Fretten== De gouden grûnspjocht siket, krekt as oare [[grûnspjochten]] (dêrfandinne de namme), syn kostje gauris op 'e [[grûn]] byinoar ynstee fan yn 'e beammen, sa't oare [[spjochten]] dogge. Dêrby pjukt er mei syn skerpe [[snaffel]] yn 'e ierde om op 'e siik nei [[ynsekten]], dy't er trouwens soms ek [[fleanen|op 'e wjuk]] út 'e [[loft]] hapt. Hoewol't gouden grûnspjochten [[omnivoar]]en binne en ek [[plant]]aardich guod lykas [[bei]]en, [[nút (frucht)|nuten]] en [[sied (plant)|sieden]] frette, bestiet harren wichtichste iten út ynsekten. Allinnich [[eamels]] meitsje al 45% fan it dieet fan gouden grûnspjochten út. Mei har snaffel brekke se ûndergrûnske [[koloanje (biology)|koloanjes]] iepen, wêrnei't se har 5&nbsp;sm lange, kleverige [[tonge]] brûke om 'e eamels op te [[slikjen]]. Gouden grûnspjochten hawwe in spesjale foarkar foar [[larve|ynsektelarven]], dy't tige streksum binne. Oare ynsekten dy't troch de gouden grûnspjocht fretten wurde, binne bygelyks [[miggen]], [[flinters]], [[motflinters]] en [[toarren]]. Fierders steane ek [[slakken]] op it menu. De gouden grûnspjocht mei graach oer de [[Jeropeeske maïsboarder]] (''Ostrinia nubilalis''), in mot út [[Jeropa]] dy't by fersin yn [[Noard-Amearika]] yntrodusearre is en dêr as ynvasive [[eksoat]] [[jier]]s foar mear as [[$]]1&nbsp;miljard oan skea oanrjochtet oan [[rispinge]]n fan [[stynske weet]]. De beien dy't gouden grûnspjochten frette, komme fan 'e [[gifsumak]] (''Toxicodendron radicans''), de [[ikeblêdige gifsumak]] (''Toxicodendron pubescens''), de [[westlike ikeblêdige gifsumak]] (''Toxicodendron diversilobum''), de [[Amerikaanske fûgelkers]] (''Prunus serotina'') en de [[galjes (plant)|galjes]] (''Myrica gale'') en fan ferskate soarten [[kornoelje]] (''Cornus''), [[sumak (geslacht)|sumak]] (''Rhus''), [[wylde drúf]] (''Vitis''), [[nettelbeam]] (''Celtis'') en [[flearen (skaai)|flear]] (''Sambucus''). De sieden komme benammen fan 'e [[sinneblom]] (''Helianthus annuus'') en fan ferskate soarten [[stikels]] (''Cirsium''). ==Natuerlike fijannen== De wichtichste [[rôfdier|natuerlike fijannen]] fan 'e gouden grûnspjocht binne benammen ferskate soarten [[haukfûgels]] en [[ûlen]]. De [[fûgelpyk|piken]] binne warleas as [[rôfdier]]en de nêsthoale binnenkringe. Hoewol't in nêsthoale folle feiliger is as in iepen [[nêst (fûgels)|nêst]], binne der bisten dy't dat (soms) oprêde, lykas de [[coopersparwer]] (''Astur cooperii''), de [[Amerikaanske sparwer]] (''Accipiter striatus''), de [[waskbear]] (''Procyon lotor'') en ferskate soarten [[iikhoarntsjes]] en [[slangen]]. ==Status== De gouden grûnspjocht hat de [[IUCN-status]] fan "net bedrige", mei't er yn syn [[ferspriedingsgebiet]] noch rûnom foarkomt en om't de [[populaasje (biology)|populaasje]] stabyl liket te wêzen. [[File:Colaptes_rufipileus_(Guadalupe_flicker).jpg|right|thumb|250px|In [[taksidermy|opset]] eksimplaar fan 'e [[útstjerren (biology)|útstoarne]] [[ûndersoarte]] Gûadalupegrûnspjocht fan it [[Meksiko|Meksikaanske]] eilân [[Guadalupe (eilân)|Guadalupe]] yn 'e [[Stille Oseaan]].]] ==Undersoarten== De ûndersoarten fan 'e gouden grûnspjocht wurde, nei de [[kleur]] fan 'e ûnderkant fan [[wjuk]]ken en [[sturt]], ferdield yn twa groepen, de gielwjukte kloft en de readwjukte kloft. Dy kloften waarden foarhinne as twa selsstannige [[soarte]]n beskôge (de gielwjukte grûnspjocht ''C. auratus'' en de readwjukte grûnspjocht ''C. cafer''), mar yndividuën út alle ûndersoarten plantsje har alhiel sûnder swierrichheden mei-inoar fuort, ek yn 'e frije natoer op plakken dêr't de [[ferspriedingsgebiet]]en fan gielwjukte en readwjukte ûndersoarten oerlaapje. Dêrom wurde se no troch de gesachhawwende [[Amerikaanske Uny fan Ornitologen]] (AOU) as ien-en-deselde soarte beskôge, hoewol't guon oare [[ornitology]]ske organisaasjes, lykas [[BirdLife International]] (noch) fêsthâlde oan 'e opdieling yn twa ferskillende soarten. Der binne 9 <small>(stân fan saken yn 2025)</small> erkende [[ûndersoarte]]n fan 'e gouden grûnspjocht (''Colaptes auratus''), wêrfan't 1 [[útstjerren (biology)|útstoarn]] is. De ûndersoarten binne: *gielwjukte kloft **Kaaimaneilânske gouden grûnspjocht (''C. a. gundlachi'') <small>(it eilân [[Grut-Kaaiman]] yn 'e [[Kaaimaneilannen]])</small> **Kubaanske gouden grûnspjocht (''C. a. chrysocaulosus'') <small>([[Kuba]], it [[Isla de Juventud]] ynbegrepen)</small> **noardlike gouden grûnspjocht (''C. a. luteus'', foarh. ''C. a. borealis'') <small>(fan it [[Binnenlân fan Alaska]] fia it meastepart fan [[Kanada]] nei súdlik [[Labrador (regio)|Labrador]], [[Nijfûnlân]], de [[Kanadeeske Kustprovinsjes]] en de noardeastlike [[Feriene Steaten]] oan [[Firginia]] en [[Kansas]] ta)</small> **súdlike gouden grûnspjocht (''C. a. auratus'') <small>(de súdeastlike [[Feriene Steaten]] fan [[Firginia]] en [[Kansas]] ôf oan 'e [[Golf fan Meksiko|Golfkust]] ta en teffens yn noardeastlik [[Meksiko]])</small> *readwjukte kloft **Guadalupegrûnspjocht (''C. a. rufipileus'') † <small>(it eilân [[Guadalupe (eilân)|Guadalupe]], westlik fan it [[Kalifornyske Skiereilân]] yn 'e [[Stille Oseaan]]; [[útstjerren (biology)|útstoarn]])</small> **lytse gouden grûnspjocht (''C. a. nanus'') <small>([[West-Teksas]] en it noardeasten fan [[Meksiko]])</small> **Meksikaanske gouden grûnspjocht (''C. a. mexicanus'') <small>(sintraal en súdlik [[Meksiko]] fan [[Durango (steat)|Durango]] oant [[San Luís Potosí]] en [[Oaxaca]])</small> **Pasifyske gouden grûnspjocht (''C. a. collaris'') <small>(de westkust fan [[Noard-Amearika]], fan [[Britsk-Kolumbia]] oant noardwestlik [[Meksiko]])</small> **westlike gouden grûnspjocht (''C. a. cafer'') <small>(westlik [[Noard-Amearika]])</small> De súdlike gouden grûnspjocht is de [[List fan steatsfûgels fan Amerikaanske steaten|steatsfûgel]] fan 'e [[Amerikaanske steat]] [[Alabama]] ûnder de regionale namme ''yellowhammer'' ("gielhammer"). Nei't it skynt wie dat oarspronklik in oantsjutting foar [[soldaten]] út Alabama yn 'e [[Amerikaanske Boargeroarloch]] ([[1861]]–[[1865]]). De [[útstjerren (biology)|útstoarn]]e Guadalupegrûnspjocht waard foar it lêst libben waarnommen yn [[1906]]. Moderne saakkundigen twifelje lykwols oft dit wol echt in jildige ûndersoarte wie of oft it gie om in [[geografy]]sk isolearre [[populaasje (biology)|populaasje]] fan 'e Pasifyske gouden grûnspjocht. As tsiende ûndersoarte (hearrend ta de readwjukte kloft) wurdt wolris de [[Gûatemalteekske grûnspjocht]] (''C. a. mexicanoides'') oantsjut. Tsjintwurdich wurdt dy fûgel lykwols faker as in selsstannige [[soart]]e beskôge mei de [[wittenskiplike namme]] ''Colaptes mexicanoides''. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Northern_flicker ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Colaptes auratus}} }} {{DEFAULTSORT:gouden grunspjocht}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Grûnspjocht]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] b4mjjleauqz7oavdorgel5kbeu2c35c 0 183701 1233036 1198395 2026-06-25T01:03:19Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233036 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=Andesgrûnspjocht |Ofbyld= [[File:Colaptes_rupicola_20070123.jpg|250px]] |lûd=[[File:Colaptes rupicola - Andean Flicker XC250693.mp3|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[spjochteftigen]] (''Piciformes'') |Famylje= [[spjochten]] (''Picidae'') |Skaai= [[grûnspjochten]] (''Colaptes'') |Wittenskiplike namme= Colaptes rupicola |Beskriuwer, jier= [[Alcide d'Orbigny|d'Orbigny]], 1840 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de Andesgrûnspjocht (Colaptes rupicola).png|center|250px]] }} De '''Andesgrûnspjocht''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Colaptes rupicola'') is in [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[spjochteftigen]] (''Piciformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[spjochten]] (''Picidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[grûnspjochten]] (''Colaptes''). Dit bist is lânseigen yn 'e sintrale [[Andes]] fan [[Súd-Amearika]], dêr't er in [[stânfûgel]] is. Oars as de measte [[spjochten]] foerazjearret de Andesgrûnspjocht net yn 'e [[beam]]men, mar op 'e [[grûn]]. Syn [[nêst (fûgels)|nêsthoalen]] makket er yn steile [[wâl]]en en [[klif]]fen. It is in middelgrutte spjocht dy't frijwol útslutend [[ynsekten]] fret. De [[IUCN]] klassifisearret de Andesgrûnspjocht as net bedrige. ==Taksonomy== De Andesgrûnspjocht waard foar it earst yn [[1840]] [[wittenskip]]lik beskreaun troch de [[Frankryk|Frânske]] [[ornitolooch]] [[Alcide d'Orbigny]]. De fûgel waard oarspronklik yn it [[skaai (taksonomy)|skaai]] ''Soroplex'' pleatst, dat letter gearfoege waard mei it skaai fan 'e [[grûnspjochten]] (''Colaptes''). ''Soroplex rupicola'' is sadwaande in yn ûnbrûk rekke [[synonym]] fan 'e [[wittenskiplike namme]] ''Colaptes rupicola''. De Andesgrûnspjocht is it naust besibbe oan 'e [[Sileenske grûnspjocht]] (''C. pitius''), dêr't it de [[soarte|sustersoarte]] fan is. ==Fersprieding== De Andesgrûnspjocht komt foar yn 'e sintrale [[Andes]] fan [[Súd-Amearika]]. It [[ferspriedingsgebiet]] rint fan it uterste suden fan [[Ekwador]] fia [[Perû]] en [[Bolivia]] oant it uterste noarden fan [[Sily]] en it noardwesten fan [[Argentynje]]. [[File:Colaptes rupicola 337354771.jpg|left|thumb|250px|In Andesgrûnspjocht fan deunby besjoen.]] ==Uterlike skaaimerken== De Andesgrûnspjocht is in middelgrutte [[spjochten|spjocht]]. Hy hat trochinoar in totale lichemslingte fan 32–33&nbsp;[[sintimeter|sm]], mei in gewicht fan 142–204&nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. It [[fear (fûgels)|fearrekleed]] fan [[folwoeksen]] eksimplaren fan 'e [[nominaat]]ûndersoarte, oftewol de súdlike Andesgrûnspjocht (''C. r. rupicola''), is op 'e [[rêch]] en de [[wjuk]]ken fyn [[swart]] mei [[wyt]] streke. De [[kop]] is [[dûnkergriis]] fan 'e [[foarholle]] oant de [[nekke]], en fan 'e [[snaffel]] ôf rint in dûnkergrize streek yn 'e rjochting fan it [[ear (anatomy)|ear]]. De boppekant fan 'e [[sturt]] is swart, mar de ûnderkant is [[dûnkerbrún]] mei soms in [[giel]]ige streek by de bûtenrâne lâns. De [[kiel]], de [[wang]]en, it [[boarstkas|boarst]], de [[bealch]], de [[side (anatomy)|siden]] en it [[stuten|gat]] binne folle ljochter fan [[kleur]]: [[bêzje]] útskaaiend nei gielich en soms hielendal nei [[krêm (kleur)|krêm]] of sels witich. It boarst en soms ek de siden binne lichtlik swart bespikkele. De [[hoarn (anatomy)|hoarnkleurige]] (grizich swarte) snaffel is relatyf lang en hat in skerpe punt. De [[poat]]en binne gielich [[griis]], [[grien]]ich of grizich [[rôze]]. Der bestiet by de Andesgrûnspjocht net folle [[seksuele dimorfy]], útsein dat by [[mantsje]]s de grize streek fan 'e snaffel yn 'e rjochting fan it ear [[read]] oanset is om't de úteinen fan 'e [[fear (fûgel)|fearren]] dêre in reade punt hawwe. Soms hawwe mantsjes ek yn 'e nekke in bytsje read. [[Wyfke]]s hawwe op gjinien fan beide plakken ea read. By [[jeugd|juvenilen]] is it fearrekleed minder fel kleure as by folwoeksen eksimplaren. Ek hawwe se gjin spikkels, mar streekjes op it boarst en eventueel op 'e siden. Eksimplaren fan 'e middelste ûndersoarte, de Pûnagrûnspjocht (''C. r. puna'') hawwe in fearrekleed dat dat fan 'e nominaat net wanlyk is, mar dûnkerder fan kleur, sawol op 'e boppeste as op 'e ûnderste lichemsdielen. De trêde ûndersoarte, de noardlike Andesgrûnspjocht (''C. r. cinereicapillus''), is brunich bêzje yn it [[gesicht]], op 'e kiel, en op it boarst, gielich bêzje op 'e bealch en it gat, en hat swarte streekjes ynstee fan spikkels op it boarst. Der sit nea read by mantsjes yn 'e nekke, en inkeld oan 'e útein fan 'e streek fan 'e snaffel yn 'e rjochting fan it ear. ==Biotoop== Andesgrûnspjochten binne fûgels fan 'e iepen romte. Se bewenje [[heechflakte]]n, lykas it [[Heechlân fan Bolivia]], en [[berchwâld]]en, mar libje ek boppe de [[beamgrins]] yn [[lânskip]]pen mei [[gers]], [[rots]]en en hjir en dêr wat [[strewelleguod]]. De Andesgrûnspjocht komt foar op in hichte fan 2.000 oant 5.000&nbsp;[[meter|m]] boppe [[seenivo]], mar jout de foarkar oan in hichte fan 3.000&nbsp;m en heger. Saakkundigen geane derfan út dat it by waarnimmings op hichten tusken de 2.000 en 3.000&nbsp;m giet om folwoeksen eksimplaren dy't bûten de [[briedtiid]] omdoarmje op 'e siik nei [[fretten]]. ==Hâlden en dragen== De Andesgrûnspjocht is yn syn hiele [[ferspriedingsgebiet]] in [[stânfûgel]], hoewol't er [[winter]]deis troch [[snie]] en [[kjeld]] út 'e heechste parten fan syn areaal fierder nei ûnderen ta twongen wurdt. Dizze [[spjocht]] hat in wiidweidich repertoire fan [[fûgelsang|fokalisearrings]]. De meast foarkommende roppen binne in skel, trochkringend ''kwii-ir'' en in lûd ''tjû-tjû-tjû''. [[Mantsje]]s dy't in [[wyfke]] besykje te lokjen, roppe fan ''kwa-kwa-kwa'', ''wii-ah, wii-ah'' of ''kwee-ap''. Beide [[geslacht (sekse)|geslachten]] bringe fierders lûden fuort dy't klinke as ''piik'' en ''kek''. [[Ornitologen]] miene dat de earste rop bedoeld is om kontakt tusken partners te hâlden as se inoar net sjen kinne, wylst de lêste in [[alaarmrop]] wêze soe. In heldere, delgeande triller, dy't klinkt as ''brrrri-dip'', is foar 't neist foar [[dierlike kommunikaasje|kommunikaasje]] oer de langere ôfstân. [[File:Andean_Flicker_RWD24.jpg |right|thumb|250px|In Andesgrûnspjocht.]] Andesgrûnspjochten binne [[territoarium (biology)|territoriaal]] en libje [[solitêr]], yn pearkes of yn swaarmen mei in maksimum fan likernôch tsien yndividuën (hoewol't ienris in swaarm fan 21 fûgels waarnommen is). Se brûke [[rots]]en, [[klif]]fen en [[beam]]men as útsjochpunten en saaie dêrwei del op 'e grûn om te foerazjearjen. Dêrby pjukke en grave se mei har [[snaffel]] yn 'e grûn om en reagje der lytse [[stien]]tsjeguod mei oan 'e kant op 'e siik nei [[proai]]en. De [[peartiid]] falt foar Andesgrûnspjocht yn sintraal [[Perû]] fan [[septimber]] oant [[novimber]], mar yn oare dielen fan it [[ferspriedingsgebiet]] liket dizze fûgel [[fuortplanting|him fuort te plantsjen]] fan [[jannewaris]] oant [[maart]]. Andesgrûnspjochten [[nêst (fûgel)|nêstelje]] yn [[koloanje (biology)|koloanjes]], wat ûngebrûklik is foar [[spjochten]], mei 10 of mear pearkes deun opinoar. Soms giet it om mingde koloanjes fan Andesgrûnspjochten en [[ierdswel]]len (''Riparia riparia''). De nêsthoalen wurde útgroeven yn steile [[wâl]]en of [[ierde (grûn)|ierden]] [[klif]]fen. It wyfke leit 2–3&nbsp;[[aai]]en. De [[briedtiid]] is net alhiel bekend, mar wurdt rûsd op 20–30&nbsp;[[dagen]]. De [[fûgelpyk|piken]] binne [[nêstbliuwers]], dy't helpleas te wrâld komme en fersoarge wurde troch beide [[âlden]]. It is net bekend op hokker [[leeftyd]] de pike [[útfleanen|útfleane]]. [[File:Colaptes rupicola 339332622.jpg|left|thumb|250px|In Andesgrûnspjocht brûkt in [[peal]]tsje as útsjochpunt.]] ==Fretten== Andesgrûnspjochten frette frijwol útslutend [[ynsekten]]. It meastepart fan it dieet bestiet út [[toarren]] en dy har [[larve]]n, mar ek larven fan oare ynsekten steane op it menu, lykas [[rûp]]en (dat de larven fan [[flinters]] binne). Ek oare folwoeksen ynsekten wurde by gelegenheid lytsman makke. ==Natuerlike fijannen== De wichtichste [[rôfdier|natuerlike fijannen]] fan 'e Andesgrûnspjocht binne [[rôffûgels]] lykas [[earnen]] en [[haukfûgels|hauken]]. ==Status== De [[Ynternasjonale Uny foar Beskerming fan 'e Natoer]] (IUCN) beskôget de beide súdlike en de iene noardlike [[ûndersoarte]] fan 'e Andesgrûnspjocht as ferskillende [[soarte]]n. Beide hawwe de [[IUCN-status]] fan "net bedrige", mei't se yn harren [[ferspriedingsgebiet]] noch rûnom foarkomme en om't de [[populaasje (biology)|populaasje]] stabyl liket te wêzen. In útsûndering op dy regel is [[Ekwador]], dêr't de oanwêzigens fan 'e Andesgrûnspjocht pas yn 'e [[1990-er jierren]] foar it earst fêststeld waard. [[File:Carpintero en la quebrada Uquian.jpg|right|thumb|250px|In Andesgrûnspjocht yn syn beamleaze [[habitat]].]] ==Undersoarten== De sitewaasje mei de [[ûndersoarte]]n fan 'e Andesgrûnspjocht is in bytsje ûndúdlik. Ferskate gesachhawwende [[ornitology]]ske [[organisaasje]]s, wêrûnder de [[Ynternasjonale Uny fan Ornitologen]] (IOU) en it [[Amerikaansk Ornitologysk Genoatskip]] (AOS), wize oan 'e Andesgrûnspjocht (''Colaptes rupicola'') 3&nbsp;ûndersoarten ta: *de noardlike Andesgrûnspjocht (''C. r. cinereicapillus'' <small>[[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854</small>) <small>(fan súdlik [[Ekwador]] oant sintraal [[Perû]])</small> *de Pûnagrûnspjocht (''C. r. puna'' <small>[[Jean Cabanis|Cabanis]], 1883</small>) <small>(fan sintraal oant súdlik Perû)</small> *de súdlike Andesgrûnspjocht (''C. r. rupicola'' <small>[[Alcide d'Orbigny|d'Orbigny]], 1840</small>) <small>(fan súdlik Perû oant noardwestlik [[Argentynje]])</small> Sawol de Pûnagrûnspjocht, dy't ferneamd is nei de Pûna, in oare namme foar it [[Heechlân fan Bolivia]] (en súdlik Perû), as de noardlike Andesgrûnspjocht waarden yn it [[ferline]] as selsstannige soarten beskôge. Guon gesachhawwende ornitologyske organisaasjes, lykas [[BirdLife International]], diele ek no noch de Andesgrûnspjocht yn twa soarten op: de noardlike Andesgrûnspjocht (''C. r. cinereicapillus'') en de súdlike Andesgrûnspjocht (''C. r. rupicola'' en ''C. r. puna''). {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Andean_flicker ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Colaptes rupicola}} }} {{DEFAULTSORT:Andesgrunspjocht}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Grûnspjocht]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] aftqwmpe87d9ay5ukq3011wt9cadudz 0 183952 1233037 1198432 2026-06-25T01:04:01Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233037 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=Bermudagrûnspjocht |Ofbyld= |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[spjochteftigen]] (''Piciformes'') |Famylje= [[spjochten]] (''Picidae'') |Skaai= [[grûnspjochten]] (''Colaptes'') |Wittenskiplike namme= Colaptes oceanicus |Beskriuwer, jier= [[Storrs L. Olson|Olson]], 2013 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Histoaryske fersprieding fan de Bermudagrûnspjocht (Colaptes oceanicus).png|center|250px]] }} De '''Bermudagrûnspjocht''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Colaptes oceanicus'') is in [[útstjerren (biology)|útstoarne]] [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[spjochteftigen]] (''Piciformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[spjochten]] (''Picidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[grûnspjochten]] (''Colaptes''). Dit bist is inkeld bekend fan [[fossilen]] út it [[Pleistoseen|Let-Pleistoseen]] en mooglik út it [[Holoseen|Ier-Holoseen]] fan [[Bermuda]]. ==Taksonomy== De Bermudagrûnspjocht waard foar it earst yn [[2013]] [[wittenskip]]lik beskreaun troch de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[ornitolooch]] [[Storrs L. Olson]]. Hy basearre him dêrfoar op [[fossile]] restanten fan 'e fûgel, dy't foar it meastepart al yn [[1981]] opdobbe wie troch himsels, [[David B. Wingate]] en oaren yn 'e Admirals Cave, de Winkinson Quarry en de Walsingham Sink Cave yn [[Hamiltoan Parish]] yn [[Bermuda]]. ==Fersprieding== De Bermudagrûnspjocht wie yn syn [[ferspriedingsgebiet|fersprieding]] beheind ta de [[arsjipel]] fan [[Bermuda]], yn 'e westlike [[Atlantyske Oseaan]], goed 1.000&nbsp;[[km]] út 'e [[kust]] fan [[Noard-Amearika]]. ==Datearring en útstjerren== Fierwei it grutste part fan 'e fossilen fan 'e Bermudagrûnspjocht datearret út it [[Pleistoseen|Let-Pleistoseen]] oant likernôch 12.000&nbsp;jier lyn. Sadwaande wurdt dizze fûgel almeast beskôge as ien fan 'e slachtoffers fan 'e [[Let-Pleistosene massa-ekstinksje]] yn Noard-Amearika. Der is ien [[bonke]], in [[tarsometatarsus]] fan in [[jeugd|juvenile]] fûgel, dy't opgroeven is út in [[Holoseen|Holosene]] grûnlaach yn it [[Natoerreservaat Spittal Pond]]. It is dreech om dêr konklúzjes oan te ferbinen, mei't ien sa'n bonke dêr ek bedarre wêze kin trochdat er letter opdobbe en fersleept is troch in [[iesiter]]. Der bestiet lykwols ek in âld reisferslach fan 'e [[Ingelân|Ingelske]] [[ûntdekkingsreizger]] [[John Smith (ûntdekkingsreizger)|John Smith]] út [[1623]], wêryn't sprake is fan "[[spjochten]]" yn Bermuda: <blockquote>''Neither hath the Aire for her part been wanting with due supplies of many sorts of Fowles'' […] ''numbers of small birds like Sparrowes and Robins, which haue lately beene destroyed by the wilde Cats, Wood-pickars, very many Crowes'' [...]<br><small>''Noch ûntbrekt it de Loft op himsels oan 'e nedige foarrieden fan withoefolle soarten fûgels […] oantallen lytse fûgels lykas Mosken en Readboarstkes, dy't koartlyn ferdylge binne troch de wylde Katten, Spjochten, in hiel soad Krieën […]"</small></blockquote> Om't de Bermudagrûnspjocht de iennichste lânseigen spjochtesoarte yn Bermuda is, bestiet de mooglikheid dat de Bermudagrûnspjocht op 'e eilannen oerlibbe hat oant de iere [[kolonisaasje]] troch de [[Ingelân|Ingelsen]]. Mar dan is it de fraach wêrom't der gjin jongere fossilen fan 'e fûgel fûn binne. It meast foar de hân leit dêrom dat de Bermudagrûnspjocht yndie oan 'e ein fan it Pleistoseen útstoarn is, en dat Smith, dy't gjin [[ornitolooch]] wie, mei syn "''wood-pickars''" ferwiisde nei in oarsoartige fûgel. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Bermuda_flicker ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Colaptes oceanicus}} }} {{DEFAULTSORT:Bermudagrunspjocht}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Grûnspjocht]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Bist útstoarn yn it Pleistoseen]] 7412b3uifnnbja0vqh8b56mfc1ryb1s 0 183953 1233038 1199301 2026-06-25T01:04:54Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233038 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=fjildgrûnspjocht |Ofbyld= [[File:Campo Flicker (Colaptes campestris) male (28511352732).jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[spjochteftigen]] (''Piciformes'') |Famylje= [[spjochten]] (''Picidae'') |Skaai= [[grûnspjochten]] (''Colaptes'') |Wittenskiplike namme= Colaptes campestris |Beskriuwer, jier= [[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de fjildgrûnspjocht (Colaptes campestris).png|center|250px]] }} De '''fjildgrûnspjocht''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Colaptes campestris''), ek wol '''campogrûnspjocht''' neamd (''campo'' is [[Portegeesk]] foar "fjild"), is in [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[spjochteftigen]] (''Piciformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[spjochten]] (''Picidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[grûnspjochten]] (''Colaptes''). Dit bist is in lânseigen [[stânfûgel]] yn 'e eastlike en sintrale dielen fan [[Súd-Amearika]]. Krekt as oare soarten grûnspjochten (mar oars as de measte oare spjochten), foerazjearret de fjildgrûnspjocht op 'e [[grûn]] ynstee fan yn [[beam]]men. Dizze fûgel is fierhinne in [[ynsektivoar]]. [[Seksuele dimorfy]] is subtyl, mar oanwêzich yn dizze soarte. Guon autoriteiten beskôgje de súdlike [[ûndersoarte]], de pampagrûnspjocht (''C. c. campestroides''), as in selsstannige soarte. De [[IUCN]] klassifisearret de fjildgrûnspjocht as net bedrige. ==Taksonomy== De fjildgrûnspjocht waard foar it earst [[wittenskip]]lik beskreaun yn [[1818]] troch de [[Frankryk|Frânske]] [[soölooch]] [[Louis Pierre Vieillot]]. De oarspronklike [[wittenskiplike namme]] fan 'e fjildgrûnspjocht wie ''Picus campestris'', dat letterlik "fjildspjocht" betsjut, fan it [[Latyn]]ske ''picus'' ("spjocht") en ''campestris'' ("fan 'e fjilden"). It [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[grûnspjochten]] (''Colaptes'') waard yn [[1825]] yntrodusearre troch de [[Ierlân|Ierske]] [[ornitolooch]] [[Nicholas Aylward Vigors]]. [[File:Campo_flicker_(Colaptes_campestris)_female.JPG|left|thumb|180px|In fjildgrûnspjocht yn in beam.]] ==Fersprieding== De fjildgrûnspjocht is lânseigen yn dielen fan [[Súd-Amearika]]. It is in [[stânfûgel]], dy't foarkomt yn eastlik en súdeastlik [[Brazylje]], eastlik en sintraal [[Bolivia]], [[Paraguay]], [[Oerûguay]] en it noardeasten fan [[Argentynje]] en by de [[kust]] fan 'e [[Atlantyske Oseaan]] lâns nei it suden oant de [[San&nbsp;Matíasgolf]] yn [[Patagoanje]]. Benoarden dat oan iensletten [[ferspriedingsgebiet]] binne der twa isolearre [[populaasje (biology)|populaasjes]]: ien boppe de [[mûning]] fan 'e [[Amazône (rivier)|Amazône]] yn 'e Brazyljaanske dielsteat [[Amapá]], en in oaren yn it noarden fan 'e dielsteat [[Pará]], dy't trochrint oer de [[grins (line)|grins]] fan súdlik [[Suriname]]. ==Uterlike skaaimerken== De fjildgrûnspjocht hat trochinoar in totale lichemslingte fan sa'n 30&nbsp;[[sintimeter|sm]] en in gewicht fan likernôch 150&nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. It [[fear (fûgels)|fearrekleed]] is op 'e [[rêch]] en [[wjuk]]ken [[brún]] mei dizenige [[wite]] oerdwerse streekjes. De [[sturt]] is oan 'e boppekant [[swart]] mei brún-mei-wite sydrânen en oan 'e ûnderkant wyt. De ûnderkant fan 'e wjukken binne brún mei [[giel]]e [[slachpin]]nen. De [[bealch]] is wyt mei tinne oerdwerse brune streekjes. It [[boarstkas|boarst]], de [[nekke]] en de sydkanten fan 'e [[kop]] skean nei efteren ûnder de [[eagen]] binne fel [[goud (kleur)|goudkleurich]]. De [[kiel]] en de boppekant fan 'e kop binne swart. De [[wang]]en, "[[wynbrau]]wen" en rânen om 'e eagen hinne binne wyt. De relatyf lange, skerppuntige [[snaffel]] is [[griis]], krekt as de [[poat]]en. [[Seksuele dimorfy]] is yn 'e fjildgrûnspjocht beheind ta de streek dy't oan wjerskanten fan 'e kop yn it ferlingde fan 'e snaffel rint. Dy is by [[wyfke]]s swart, mar by [[mantsje]]s [[read]]. [[Jeugd|Juvenile]] eksimplaren hawwe itselde fearrekleed as [[folwoeksenen]], mar mei in ljochter [[giel]] ynstee fan 'e rike gouden kleur fan 'e folwoeksenen. De súdlike [[ûndersoarte]], de pampagrûnspjocht (''Colaptes campestris campestroides''), ûnderskiedt him fan 'e noardliker libjende [[nominaat]] troch in wite (ynstee fan swarte) kiel. ==Biotoop== De fjildgrûnspjocht is in fûgel fan 'e iepen romte, dy't benammen foarkomt op 'e [[savanne]] (lykas yn 'e [[Pantanal]]), by [[wâldsigge]]n lâns en yn gebieten dy't hast hielendal sûnder [[beam]]men binne, lykas de [[pampa's]] fan [[Argentynje]]. Se hawwe gjin muoite om har oan te passen oan [[kultuerlânskip]]pen lykas [[greide]]n, [[ikker]]s en [[park]]en yn [[stêd|stedske]] gebieten. Fjildgrûnspjochten komme foar fan in hichte fan 80&nbsp;[[meter|m]] oant 1.700&nbsp;m boppe [[seenivo]]. ==Hâlden en dragen== De fjildgrûnspjocht hat in oansjenlik repertoire oan [[stim|fokalisaasjes]]. Syn meast foarkommende [[fûgelsang|sang]] is in fluch "wik-wik-wik", dat tsien oant tolve kear efterinoar werhelle wurdt. Pearkes sjonge soms [[duët]]ten mei in heechtoanich "wik-wik-wik", dat daliks beändere wurdt mei in leechtoanich "wuk-wuk-wuk". Oare roppen binne ornaris heech fan [[toan]] en [[nasalisaasje|nasaal]]: "tih", "tir" of "wur". [[File:Colaptes_campestris_nest.jpg|right|thumb|230px|In [[wyfke]] fan 'e fjildgrûnspjocht komt út 'e nêsthoale te foarskyn.]] Wannear't de [[peartiid]] fan 'e fjildgrûnspjocht yn it hiele [[ferspriedingsgebiet]] falt, is noch net alhiel dúdlik, mar yn noardeastlik [[Argentynje]] en eastlik-sintraal [[Brazylje]] is der yn elts gefal in hichtepunt yn 'e [[fuortplanting]] yn it [[drûchte|drûge seizoen]] fan [[augustus]] en [[septimber]]. It [[mantsje]] en it [[wyfke]] helpe beiden by de oanlis fan in [[hoale]] om yn te [[nêst (fûgels)|nêsteljen]]. Dat kin yn in [[beam]] wêze, mar ek yn in steile [[wâl]], in [[termiteheuvel]] of de [[peal]] fan in [[stek]]. Behalven yn pearkes dogge fjildgrûnspjochten ek oan fuortplanting yn gearwurkjende groepkes fan trije oant tsien fûgels. Se binne foar it meastepart [[monogaam]], mar yn ferskate gearwurkingsgroepkes is waarnommen dat in 'helper-wyfke' ek ien of mear [[aai]]en oan it nêst bydroech. It lechsel bestiet ornaris út 4–5&nbsp;aaien. De [[briedtiid]] bedraacht 16&nbsp;[[dagen]]. De [[fûgelpyk|piken]] binne [[nêstbliuwers]], dy't keal en helpleas út it aai komme en folslein ôfhinklik binne fan fersoarging troch de [[âlden]] (en har helpers). Se [[útfleanen|fleane út]] mei likernôch 30&nbsp;dagen, mar wurde dêrnei noch ferskate [[wike]]n troch de âlden fuorre. [[File:Carpinteros de campo (Colaptes campestris), Uruguay, 2018.jpg|left|thumb|250px|In pearke fjildgrûnspjochten yn [[Oerûguay]].]] ==Fretten== De fjildgrûnspjocht siket syn kostje frijwol folslein op 'e [[grûn]] byinoar, yn tsjinstelling ta de measte spjochten, dy't in mear [[beam|arboreäle]] libbenswize hawwe. [[Fretten]] is by dizze soarte in sosjaal barren, dat ornaris yn pearkes of losse [[swaarm]]en dien wurdt. Fjildgrûnspjochten binne hast hielendal [[ynsektivoar]] en harren menu bestiet foar it oergrutte part út [[eamels]] en [[termiten]] en dy harren [[larve]]n. Dy grave se op troch mei har skerpe [[snaffel]] yn 'e grûn, dead [[hout]] of [[termitenêst]]en om te boarjen en te peuterjen. [[Frucht (plant)|Fruchten]] foarmje in tige beheinde oanfolling op dat dieet. ==Natuerlike fijannen== De wichtichste [[rôfdier|natuerlike fijannen]] fan 'e fjildgrûnspjocht binne [[rôffûgels]] lykas [[earnen]] en [[haukfûgels|hauken]]. ==Status== [[File:Pinheirinho-Represa, Jundiaí - SP, Brazil - panoramio (7).jpg|right|thumb|250px|In fjildgrûnspjocht oan it foerazjearjen.]] De [[Ynternasjonale Uny foar Beskerming fan 'e Natoer]] (IUCN) beskôget de grûnfjildspjocht en syn súdlike [[ûndersoarte]], de pampagrûnspjocht, is aparte [[soarte]]n. Beide hawwe de [[IUCN-status]] fan "net bedrige", mei't se yn har [[ferspriedingsgebiet]] noch rûnom foarkomme en om't de [[populaasje (biology)|populaasje]]s stabyl lykje te wêzen. It tinken is dat de fjildgrûnspjocht, oars as de measte oare lânseigen [[fauna]] yn [[Súd-Amearika]], krekt baat hat by de oangeande [[ûntbosking]], dy derfoar soarget dat der mear iepen terrein ûntstiet. ==Undersoarten== Der binne 2 <small>(stân fan saken yn 2025)</small> [[ûndersoarte]]n fan 'e fjildgrûnspjocht (''Colaptes campestris''): *de noardlike fjildgrûnspjocht (''C. c. campestris'' <small>[[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818</small>) <small>(de [[nominaat]]; [[Brazylje]], [[Bolivia]], [[Suriname]] en noardlik [[Paraguay]])</small> *de pampagrûnspjocht (''C. c. campestroides'' <small>[[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1849</small>) <small>(de súdpunt fan Brazylje, súdlik Paraguay, [[Oerûguay]] en noardeastlik en eastlik-sintraal [[Argentynje]])</small> Yn 'e kontaktsône yn súdlik Brazylje en sintraal Paraguay fynt [[krusing (biology)|hybridearring]] fan 'e beide ûndersoarten plak. Dizze ûndersoarten wurde erkend troch de measte [[ornitology]]ske autoriteiten, lykas it [[Amerikaanske Ornitologysk Genoatskip]] (AOS) en de [[Ynternasjonale Uny fan Ornitologen]] (IOU). Sûnt it begjin fan 'e [[tweintichste iuw]] hawwe party auteurs de pampagrûnspjocht lykwols as in selsstannige [[soarte]] beskreaun. Guon ornitologyske autoriteiten, lykas [[BirdLife International]] (dêr't de [[IUCN]] him foar wat fûgels oangiet op basearret) dogge dat noch altyd. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Campo_flicker ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Colaptes campestris}} }} {{DEFAULTSORT:Fjildgrunspjocht}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Grûnspjocht]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] 9ttjoufzc8ngg7bfn65s1nuh2lan9ex 0 184264 1233039 1200393 2026-06-25T01:05:22Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233039 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=Sileenske grûnspjocht |Ofbyld= [[File:Chilean_Flicker.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[spjochteftigen]] (''Piciformes'') |Famylje= [[spjochten]] (''Picidae'') |Skaai= [[grûnspjochten]] (''Colaptes'') |Wittenskiplike namme= Colaptes pitius |Beskriuwer, jier= [[Juan Ignacio Molina|Molina]], 1782 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de Sileenske grûnspjocht (Colaptes pitius).png|center|250px]] }} De '''Sileenske grûnspjocht''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Colaptes pitius'') is in [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[spjochteftigen]] (''Piciformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[spjochten]] (''Picidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[grûnspjochten]] (''Colaptes''). Dit bist komt foar yn 'e súdlike [[Andes]] fan [[Súd-Amearika]]. It is in [[stânfûgel]] dy't, oars as de measte spjochten, syn [[iten]] foar it meastepart op 'e [[grûn]] byinoar siket, ynstee fan yn 'e [[beam]]men. It menu bestiet hast hielendal út [[eamels]]. De Sileenske grûnspjocht is yn hege mjitte [[territoarium (biology)|territoriaal]]. De [[IUCN]] klassifisearret dizze fûgel as net bedrige. ==Taksonomy== De Sileenske grûnspjocht waard foar it earst [[wittenskip]]lik beskreaun yn [[1782]] troch de [[Sily|Sileenske]] [[soölooch]] [[Juan Ignacio Molina]]. De oarspronklike [[wittenskiplike namme]] wie ''Picus pitius''. In skoft waard de Sileenske grûnspjocht yn in eigen [[monotypysk]] [[skaai (taksonomy)|skaai]] pleatst, dat de namme ''Pituipicus'' hie. Letter waard lykwols dúdlik dat dizze fûgel thúsheart yn it skaai fan 'e [[grûnspjochten]] (''Colaptes''). De Sileenske grûnspjocht is de [[sustersoarte]] fan 'e [[Andesgrûnspjocht]] (''Colaptes rupicola''), dy't foarkomt yn 'e sintrale [[Andes]]. [[File:Pit%C3%ADo,_Malalcahuello_19jul15.jpg |left|thumb|180px|In Sileenske grûnspjocht yn 'e regio [[Araukaanje]], yn sintraal [[Sily]].]] ==Fersprieding== De Sileenske grûnspjocht is lânseigen yn 'e súdlike [[Andes]] fan [[Súd-Amearika]]. Dêr komt er foar yn sintraal en súdlik [[Sily]], fan 'e [[regio's fan Sily|regio]] [[Coquimbo (regio)|Coquimbo]] yn it noarden oant de regio [[Magallanes (regio)|Magallanes]] yn it suden. Deselde fûgel komt ek foar yn it súdwesten fan it oanbuorjende [[Argentynje]], yn in smelle stripe by de eastlike flank fan 'e Andes lâns. Dat gebiet leit yn 'e lânstreek [[Patagoanje]] en heart [[bestjoer]]lik ta de [[provinsjes fan Argentynje|provinsjes]] [[Neuquèn (provinsje)|Neuquèn]], [[Rio Negro (provinsje)|Rio Negro]], [[Chubut]] en [[Santa Cruz (Argentynske provinsje)|Santa Cruz]]. ==Uterlike skaaimerken== De Sileenske grûnspjocht is in middelgrutte [[spjocht]]. Hy hat in totale lichemslingte fan likernôch 30&nbsp;[[sintimeter|sm]], mei in gewicht fan 100–163&nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. De [[swart]]e [[snaffel]] is lang en hat in skerpe punt. De [[poat]]en binne [[grien]]-[[grizich]] fan [[kleur]]. It [[fear (fûgel)|fearrekleed]] is yn 'e [[nekke]] en op 'e [[rêch]] en [[wjuk]]ken [[dûnkerbrún]] oant swart mei smelle oerdwerse [[wite]] oant [[bêzje]] streekjes. De [[sturt]] is fan boppen dûnkerbrún oant swart, mei op 'e middelste fearren en oan 'e sydkanten smelle wite streekjes, en fan ûnderen [[giel]]ich mei dizenige streekjes. De ûnderkant fan it [[lichem (biology)|liif]] is [[brutsen wyt]] oant hiel [[ljochtgriis]], mei brede swartich brune streken op it [[boarstkas|boarst]], mar in fierhinne effen kleure [[bealch]]. De [[seksuele dimorfy]] is subtyl yn dizze [[soarte]]. [[Mantsje]]s en [[wyfke]]s sjogge der fierhinne itselde út, behalven wat de [[kop]] oangiet. [[Folwoeksen]] mantsjes hawwe in [[dûnkergrize]] 'mûtse'; dy rikt fan 'e [[foarholle]] oant de nekke, dêr't faak in lytse toppe [[read]]e fearren sit. De [[wang]]en en it [[kin]] binne bêzje mei fine swarte of swart-mei-reade stipkes oan wjerskanten fan 'e kop yn it ferlingde fan 'e snaffel. De [[kiel]] is bêzjich wyt. Folwoeksen wyfkes sjogge der itselde út, mar hawwe effen kleure wangen dy't frij binne fan stipkes fan lykfol hokker kleur. Likemin hawwe wyfkes ea reade fearren yn 'e nekke. [[Jeugd|Juvenilen]] hawwe in dûnkerder 'mûtse', bredere ljochte streken op it boppeliif en mear dûnkere spikkels op it ûnderliif. ==Biotoop== De Sileenske grûnspjocht is in bewenner fan kriten mei in [[Mediterraan klimaat]] of in [[seeklimaat]]. Hy jout de foarkar oan iepen of healiepen [[lânskip]]pen, lykas [[wâldsigge]]n, [[iepen plak (bosk)|iepen plakken]] yn [[bosk]]en, [[savanne]], [[rivierwâld]]en, [[plantaazje]]s mei [[beam]]men, [[hôf (perseel mei fruchtbeammen)|hôven]] en [[steppe]] dy't hjir en dêr begroeid is in klútsje beammen. Sileenske grûnspjochten komme foar op in hichte fan 600–1.000&nbsp;[[meter|m]] boppe [[seenivo]] en ûntbrekke dus yn it [[heechberchtme]]. [[Winter]]deis sakje se faak fierder ôf nei leger leine gebieten, dêrta twongen troch de [[kjeld]], en kinne se sels op seenivo waarnommen wurde. [[File:Pit%C3%ADo,_Malalcahuello_02_jul_12.jpg |right|thumb|250px|In Sileenske grûnspjocht [[fleanen|op 'e wjuk]].]] ==Hâlden en dragen== De Sileenske grûnspjocht is yn syn hiele [[ferspriedingsgebiet]] in [[stânfûgel]]. Wol kin it wêze dat beskate yndividuën binnen dat ferspriedingsgebiet in wat [[nomadysk]] bestean liede, mar dat hâldt gjin ferbân mei de wikseling fan 'e [[jiertiden]]. Sileenske grûnspjochten hawwe ferskate [[fûgelsang|fokalisaasjes]], wêrûnder in lang oanholden searje fan ''wik-wik-wik'', in fariabel [[fluitsjen|fluite]] ''kwii'', inkeld of as diel fan in langere rige fan sokke uterings, en in ''wiik-uh, wiik-uh''. De [[peartiid]] falt foar de Sileenske grûnspjocht fan [[oktober]] oant en mei [[desimber]]. Dêrby hout in pearke in [[hoale]] út om yn te [[nêst (fûgels)|nêsteljen]] yn in deade [[beam]] of yn in oerein steande beamstronk yn in [[rivier]]bêd. Soms wurdt in nêsthoale ek útgroeven yn in steile [[wâl]] of in [[ierde (grûn)|ierden]] [[klif]]. Sileenske grûnspjochten binne, fral yn dy tiid fan it jier, yn hege mjitte [[territoarium (biology)|territoriaal]]. De [[draachtiid]] duorret 20–30&nbsp;[[dagen]], wêrnei't it wyfke almeast 2–3&nbsp;[[aai]]en leit. Beide [[âlden]] drage by oan it [[brieden (fûgels)|brieden]]. De [[fûgelpyk|piken]] binne [[nêstbliuwers]], dy't ferskate [[wike]]n folslein ôfhinklik binne fan fersoarging troch de [[âlden]]. It is net bekend op hokker [[leeftyd]] de pike [[útfleanen|útfleane]]. ==Fretten== Sileenske grûnspjochten foerazjearje, oars as de measte oare [[spjochten]], mar krekt as oare [[grûnspjochten]], foar it meastepart op 'e [[grûn]] ynstee fan yn 'e [[beam]]men. Se frette suver útslutend [[eamel]]s en de [[larve]]n en [[aai]]en fan eamels. Foerazjearjen is foar de Sileenske grûnspjocht in groepsaktiviteit, dy't yn [[besibskip|famyljegroepkes]] útoefene wurdt, ornaris net fier fan beammen ôf. Dêrby huppe de fûgels om en pjukke en grave se mei de [[snaffel]] yn 'e [[ierde (grûn)|ierde]] om, keare ôffallen [[blêd (plant)|blêden]] om en reagje oar planteguod oan 'e kant. Se ûndersykje ek omfallen beammen en beamstronken, mar steande beammen litte se hast altyd gewurde. ==Natuerlike fijannen== De wichtichste [[rôfdier|natuerlike fijannen]] fan 'e Sileenske grûnspjocht binne [[rôffûgels]] lykas [[earnen]] en [[haukfûgels|hauken]]. ==Status== De Sileenske grûnspjocht hat de [[IUCN-status]] fan "net bedrige". Dizze fûgel hat in relatyf grut [[ferspriedingsgebiet]], dêr't er noch rûnom foarkomt. Hoewol't it tal Sileenske grûnspjochten ûnbekend is, hawwe [[ornitologen]] der fertrouwen yn dat de [[populaasje (biology)|populaasje]] stabyl is. Der binne gjin bedrigings identifisearre dy't foar dizze fûgel in direkt probleem foarmje. ==Undersoarten== De Sileenske grûnspjocht wurdt beskôge as in [[monotypyske soarte]], wat betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n binne. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Chilean_flicker ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Colaptes pitius}} }} {{DEFAULTSORT:Sileenske grunspjocht}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Grûnspjocht]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] j3grxwwm5r3f7d759as1draw6eqztvd 0 187375 1233076 1209582 2026-06-25T07:15:21Z RomkeHoekstra 10582 status 1233076 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = lytse sjouwerman |Ofbyld = [[Ofbyld:Larus fuscus (Marek Szczepanek).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[miuwen]] (''Larus'') |Wittenskiplike namme= Larus fuscus |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Larus fuscus map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#FF7F2A}} [[simmerfûgel]] <br>{{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]]<br>{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]</small> }} De '''lytse sjouwerman''' (''Larus fuscus'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[miuwen]] (''Larus'') út de famylje [[seefûgels]] (''Laridae'') == Skaaimerken == [[Ofbyld:Lesser black-backed gull (Larus fuscus graellsii).jpg|thumb|left|Fleanende lytse sjouwerman.]] De lytse sjouwerman is in 53 sm lange fûgel mei in laaigrize mantel en dêrmei ûnderskiedt de soarte him fan 'e like grutte [[sulvermiuw]], dy't ljochtgriis is. Fierder hat de fûgel in giele snaffel en giele poaten, oars as de folle gruttere grutte sjouwerman, dy't rôze poaten hat. == Fersprieding == Yn totaal wurde fiif ûndersoarten erkend: *''Larus fuscus graellsii'': [[Grienlân]], [[Yslân]], de [[Fêreu-eilannen]] en West-Europa. *''Larus fuscus intermedius'': [[Nederlân]], [[Dútslân]], [[Denemark]], súdwestlik [[Sweden]] en westlik [[Noarwegen]]. *''Larus fuscus fuscus'': fan noardlik Noarwegen, Sweden en [[Finlân]] oant de [[Wite See]]. *''Larus fuscus heuglini'': fan noardlik [[Ruslân]] oant it noardlike diel fan Sintraal-[[Sibearje]]. *''Larus fuscus barabensis'': Sintraal-[[Aazje]]. === Nederlân === Yn Nederlân briedt de soarte sûnt 1926. Foar in hiel skoft bleau de fûgel in seldsume soarte en yn 'e jierren 1960 gyng it mar om likernôch 80 pearkes. Nei 1970 woeksen de oantallen tige rap oant likernôch 100.000 pearkes yn 2010. De grutste konsintraasjes fan 'e soarte binne oan 'e kust en op 'e [[Waadeilannen]], yn it binnenlân is de lytse sjouwerman minder faak te sjen. Oarspronklik wie de fûgel allinnich in simmergast, mar hjoed-de-dei wurdt de fûgel ek winterdeis yn lytse oantallen sjoen. Yn 2024 waard it oantal briedpearkes op 82.500 oant 86.000 rûsd. Op 'e [[Maasflakte]] libbet in koloanje fan tsientûzenen fûgels, dat mooglik de grutste Europeeske koloanje is. == Hâlden en dragen == Lytse sjouwermantsjes ite fral fisk en krabben. Se foerazjearje ek op it lân en ite ek ynsekten en bistjes. De fûgel briedt yn koloanjes oan 'e kust en yn guon lannen ek op dakken yn stêden. It nêst is in kûltsje yn 'e grûn en dêr wurde twa of trije aaien yn lein. == Status == [[BirdLife International]] rûsde de Europeeske populaasje yn 2015 op 788.000 oant 920.000 folwoeksen fûgels. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2018) op 'e [[Reade list]] en oannommen wurdt dat de populaasje groeit. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/lesser-black-backed-gull-larus-fuscus BirdLife] *[https://ebird.org/species/lbbgul?siteLanguage=nl eBird] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=49025D8B171EFAD7 Avibase] ---- {{Commonscat|Larus fuscus|lytse sjouwerman}} }} {{DEFAULTSORT:Litse sjouwerman}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Miuw]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis ]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] qxqibf8r5s84kflxkh4y03w5ngcuq9z 0 187393 1233064 1209576 2026-06-25T07:08:04Z RomkeHoekstra 10582 status 1233064 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = grutte sjouwerman |Ofbyld = [[Ofbyld:Great Black-backed Gull Larus marinus.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Gavión atlántico (Larus marinus).mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[miuwen]] (''Larus'') |Wittenskiplike namme= Larus marinus |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Larus marinus map.svg|center|250px]]{{Kolommen2 |Kolom1= <br>{{Color box|#FF9955}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#8d5fd3}} [[stânfûgel]] |Kolom2= <br>{{Color box|#ffdd55}} [[trekfûgel]]<br>{{Color box|#87AADE}} [[wintergast]] }}</small> }} De '''grutte sjouwerman''' (''Larus marinus'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[miuwen]] (''Larus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae'') == Skaaimerken == De grutte sjouwerman is de grutste miuw en 74 sm lang mei in spanwiidte fan likernôch oardel meter. Folwoeksen fûgels ha in swarte mantel. De snaffel is giel mei in read plak en de poaten binne fleiskleurich. Hy hat in reade orbitale ring en giele irissen. Jonge fûgels binne brúnbûnt en krije yn 'e tredde maitiid harren donkere mantel. <gallery = widths="100px" heights="75px" perrow="4"> Ofbyld:Great black-backed gull, (Larus marinus) RWD1.jpg|Earste jier yn septimber. Ofbyld:Sopot mewa.jpg|Twadde jier yn augustus. Ofbyld:The Great Black-backed Gull -Larus marinus.jpg|Tredde kalinderjier yn juny. Ofbyld:Great black-backed gull, (Larus marinus) RWD2.jpg|Folwoeksen simmerdracht. </gallery> == Fersprieding == De soarte komt yn in grut gebiet oan 'e kusten fan 'e noardlike [[Atlantyske Oseaan]] en de [[Noardsee]] foar. De meast wichtige briedplakken fan 'e grutte sjouwerman lizze oan 'e kusten fan [[Spitsbergen]], [[Nova Sembla]], [[Skandinaavje]], [[Baltikum]], de eastlike kust fan [[Grut-Brittanje]], [[Yslân]], súdlik [[Grienlân]] en oan 'e eastlike kust fan [[Kanada]] en de [[Feriene Steaten]]. Foar in part bestiet de populaasje út [[trekfûgel]]s, benammen de fûgels dy't briede yn Arktyske gebieten, mar ek de populaasje dy't briedt oan 'e kusten fan 'e noardlike [[Eastsee]]. Oaren fûgels binne [[stânfûgel]]s of migrearje mar koarte ôfstannen. === Nederlân === Yn [[Nederlân]] komt de soarte foaral foar as wintergast. Sûnt de jierren 1990 is de fûgel yn ús lân yn it ramt fan in útwreiding fan it súdlike Europeeske ferspriedingsgebiet in briedfûgel yn lytse oantallen. It giet om 118-120 (2024) pearkes, dy't foar it grutste part yn 'e rivieredelta en op 'e [[Waadeilannen]] briede. As wintergast is de fûgel oan 'e hiele kust te sjen. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Larus marinus nestlings.jpg|thumb|left|Nêst.]] It nêst is op 'e grûn en bestiet út planten, gers en fearren. De likernôch trije aaien binne donkerbûnt en wurde yn 23 oant 26 dagen útbret. De grutte sjouwerman is in opportunistyske fûgel wat iten oanbelanget en kin omskreaun wurde as [[omnivoar]]. Hy fret benammen fisk, mar kin syn dieet oanpasse oan 'e omstannichheden. Hy foerazjearret ek op jiskebulten, stelt it fretten fan oare seefûgels en hâldt him ek op by briedtkoloanjes fan oare seefûgels, dêr't er aaien en piken stelt. Ek is de grutte sjouwerman yn steat om ferswakke seefûgels te fersûpen, lykas [[alkfûgels]], lytse [[seefûgels]] en [[mokfûgels]]. == Status == De soarte hat in tige grut ferspriedingsgebiet en in grutte wrâldpopulaasje. Alhoewol't de ûntwikkeling fan 'e soarte net dúdlik is, klassifisearret de IUCN de fûgel as net bedrige (''Last Concern'', 2018) op 'e [[Reade list]]. Fan guon populaasjes nimme de oantallen ta, wylst op oare plakken de oantallen ôfnimme. De Jeropeeske populaasje wurdt op 118.000–133.000 pearkes rûsd, dat op 236.000–266.000 folwoeksen fûgels delkomt. De noardwestlike Atlantyske populaasje wurdt rûsd op 690.000–940.000 folwoeksenen, wêrtroch't in wrâldpopulaasje wurdt op 500.000–999.999 fûgels rûsd. De sifers binne fan 2012. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-black-backed-gull-larus-marinus BirdLife] *[https://ebird.org/species/gbbgul?siteLanguage=nl eBird] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=E826E9F3FBAED223 Avibase] ---- {{Commonscat|https://ebird.org/species/gbbgul?siteLanguage=nl|Grutte sjouwerman}} }} {{DEFAULTSORT:Grutte sjouwerman}} [[Kategory:Miuw]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] 3o0ak0smf40ny96uhuyju54qxivtpvg 0 187400 1233051 1209586 2026-06-25T06:57:41Z RomkeHoekstra 10582 status 1233051 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = winterkob |Ofbyld = [[Ofbyld:Black-legged Kittiwake (Rissa tridactyla).jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Kittiwake (Rissa tridactyla) (W1CDR0001389 BD30).ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[winterkobben]] (''Rissa'') |Wittenskiplike namme= Rissa tridactyla |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Rissa tridactyla area all.PNG|center|250px]] {{Color box|#47e24c}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#0000ff}} [[wintergast]] }} De '''winterkob''' (''rissa tridactyla'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[winterkobben]] (''Rissa'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae''). == Skaaimerken == In folwoeksen fûgel is tusken de 37 en 42 sintimeter lang en hat in spanwiidte fan 93 oant 105 sintimeter. De soarte is unyk yn 'e famylje fan seefûgels om 't syn eftertean mar in lyts knobbeltsje foarmet. Dat jildt lykwols allinich foar de nominaatûndersoarte ''R. t. tridactyla'' en net foar de ûndersoarte ''R. t. pollicaris'' dy't, lykas de wittenskiplike namme al seit (''pollux'' = tomme), in normaal ûntwikkele eftertean hat. [[Ofbyld:Rissa tridactyla 2.jpg|thumb|left|Folwoeksen fûgels yn it winterkleed.]] De folwoeksen fûgel is te ferlikenjen mei de [[ûnwaarsfûgel]] mei in wite kop, nekke, ûnderkant, bopperomp en sturt. De boppewjukken binne yn twa kleuren griis en de wjukpunten binne folslein swart. De snaffel is gielgrien. Winterdeis is it fearrekleed fan 'e folwoeksen fûgels hast itselde as de simmerdracht, útsein dat se yn 'e nekke in grize bân ha en by it ear in donkere bân yn 'e foarm fan in heale moanne. By jonge fûgels binne de ferskillen grutter. Yn it earste winterkleed ha se swartgrize snaffels. Op 'e boppewjukken ha se boppedat in swarte tekening yn 'e foarm fan in "W". Ek ha se in dúdlike swarte bân yn 'e nekke. Nei twa jier krije de fûgels in folwoeksen kleed. == Fersprieding == Dizze soarte briedt yn [[Yslân]], de [[Fêreu-eilannen]], [[Bretanje]], [[Normandje]], [[Noarwegen]], noardlik [[Ruslân]], noardlik [[Sibearje]], noardwestlik [[Noard-Amearika|Amearika]] en [[Grienlân]] op steile rotskusten en op berchrichels, yn Noarwegen ek op útstekkende dielen fan gebouwen tichteby de see. Hy oerwinteret fan 'e [[Atlantyske Oseaan]] oant de [[Kaapverdje|Kaapverdyske eilannen]], op 'e [[Noardsee]] en ek út en troch op 'e [[Eastsee]] en de [[Middellânske See]]. Twa [[ûndersoarte]]n wurde ûnderskieden: * ''Rissa tridactyla tridactyla'': fan noardlik en eastlik [[Kanada]] en noardlik [[Europa]] oant noardlik [[Ruslân]]. * ''Rissa tridactyla pollicaris'': fan eastlik [[Sibearje]] oant westlik [[Alaska]]. === Nederlân === Oan 'e Nederlânske kust binne winterkobben it hiele jier troch te sjen, mar fral winterdeis as der tsientûzenen fûgels yn ús kontreien oerwinterje. Op it Nederlânsk Kontinintaal Plat fan 'e Noardsee komt de fûgel ek as briedfûgel foar, wêrby't it giet om minstens hûnderten briedpearkes.<ref>[https://stats.sovon.nl/stats/soort/6020 Sovon, oproppen 31 oktober 2025.]</ref> == Hâlden en dragen == De winterkob wurdt yn it fyfte jier geslachtsryp en foarmet pearkes dy't meastentiids harren hiele libben byinoar bliuwe. It briedseizoen rint fan maaie oant july en de soarte briedt yn koloanjes op steile kliffen, mar soms binne der ek koloanjes op 'e grûn op eilannen. De jongen dy't berne wurde yn in koloanje op in klif binne feiliger foar natuerlike fijannen as dyjingen dy't op 'e grûn grutbrocht wurde. [[Ofbyld:Kittiwakes on Gull Island.jpg|thumb|left|Nêsten fan winterkobben.]] It wyfke leit ien oant trije brune aaien mei donkere plakjes fan likernôch seis sintimeter grut yn in nêst dat it pear tegearre bout fan grûn, modder en plantedielen. It materiaal wurdt dêrnei ta in dridzige massa fertrape, dêr't de fûgel yn rôlet om in nêstkom te foarmjen. Sa wurdt der in râne om it nêst makke en as de modder útdrûget, wurdt it nêst tige hurd. Beide âlden soargje foar de jongen, dy't nei fiif oant acht wiken útfleane kinne. Trochstrings libje noch 24 fan de 100 jongen as se geslachtsryp wurde. De meast foarkommende iere deadsoarsaken binne stoarmen, dy't kinne de fûgels útputte, en brek oan iten of ferwûnings troch bygelyks oaljelekkaazjes. It iten bestiet út lytse fiskjes, hjerrings, kreeften, garnalen, wjirms en ies. Simmerdeis fangt er ek ynsekten. Hy folget fiskersboaten en yt by gelegenheid ek fiskôfeart. == Status == De populaasjegrutte waard yn 2016 op 15 miljoen fûgels rûsd, mar de oantallen nimme rap ôf en de soarte wurdt dêrom as kwetsber op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] neamd. De bedrigingen foar de soarte binne klimaatferoaring wêrtroch der minder proaien binne. Dêrnjonken binne it oerfiskjen, de oaljefersmoarging en de wynmûneparken op see in bedriging. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-legged-kittiwake-rissa-tridactyla BirdLife] *[https://ebird.org/species/bklkit eBird] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=FB4D08F0837D4683 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Rissa tridactyla}} }} {{DEFAULTSORT:Winterkob}} [[Kategory:Winterkob]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] lf6h6egcdee3cyfbx3mo6tf3u9ebyo4 0 187408 1233010 1209580 2026-06-25T00:28:09Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1233010 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = lytse miuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Čajka malá (Larus minutus) a (4834254958).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[winterkobben]] (''Rissa'') |Wittenskiplike namme= Hydrocoloeus minutus |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1776 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: kwetsber ---- |lânkaart =[[Ofbyld:HydrocoloeusMinutusIUCNver2018 2.png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1 = {{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#007FFF}} net-briedend |Kolom2= {{Color box|#FF00FF}} [[dwaalgast]] }}</small> }} De '''lytse miuw''' (''Hydrocoloeus minutus'') is in [[fûgels|fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Hydrocoloeus minutus Russia 07.jpg|thumb|left|Folwoeksen fûgel yn simmerdracht.]] Lytse miuwen wurde 25–27 sm lang en ha in spanwiidte fan 75–80 sm. Se weage 68 oant 133 gram. De lytse miuw is ien fan 'e lytste miuwen. Simmerdeis hat de fûgel in folslein swarte kop. De rêch is ljochtgriis en de nekke, mantel, stút en sturt en de ûnderkant binne wyt. Karakteristyk binne de donkere ûnderwjukken en de ljochtgrize boppewjukken. Winterdeis wurdt de kop wyt útsein op 'e kroan en in plak by it each. De snaffel is tin en readbrun en de poaten binne donkerread. [[Ofbyld:Bird Yyterin lietteet 3.jpg|thumb|left|Juvenyl.]] Jonge fûgels hawwe in swartbrúnbûnte boppekant mei in dúdlike swarte W-markearing op 'e boppewjukken (of V-markearing op 'e boppewjuk). Ek hat er in swart earplak, in griisswarte kroan, in grize nekke en in griisswarte markearing op 'e mantel. Hy hat in swarte sturtbân. Syn bealchje en ûnderkant fan 'e wjuk binne foar it meast wyt. Syn snaffel is swart en hy hat ljochtrôze poatsjes. De lytse miuw liket frijwat op 'e [[kob]] en de [[swartkopmiuw]], mar is in stik lytser. == Taksonomy == Earder waard de lytse miuw yn it skaai ''Larus'' klassifisearre, mar nei ûndersyk fan it [[mitochondriaal DNA]] koe oantoand wurde dat de fûgel minder besibbe is oan dat skaai. De lytse miuw is dêrom yn it [[Monotypysk takson|monotypyske]] skaai ''Hydrocoloeus'' set. Pons et al. (2005) stelde út om de lytse miuw mei de [[rôze miuw]] yn ien skaai te setten. Nettsjinsteande de lytse miuw in tige grutte fersprieding hat, is der gjin ferdieling yn [[ûndersoarte]]n. == Fersprieding == De lytse miuw hat in tige grut ferspriedingsgebiet, dat yn ferskillende isolearre gebieten om it [[Holarktysk gebiet]] hinne leit, mar benammen yn it [[Palearktysk gebiet]]. De soarte briedt yn Noardeast-Jeropa en op fersprate plakken yn Sintraal-Europa, dielen fan [[Sibearje]], [[Kazachstan]], [[Mongoalje]] en tige lokaal ek op 'e [[Grutte Marren]] fan [[Noard-Amearika]]. It is in [[trekfûgel]] dy't winterdeis oan 'e kust of op 'e [[pelagyske sône]] trochbringt, mar de oerwinteringsgebieten binne min bekend. Yn jannewaris 1990 waarden 52.000 lytse miuwen waarnommen yn 'e [[Egypte|Egyptyske]] [[Nyl]]delta, it heechste oantal lytse miuwen dat ea waarnommen is. Se oerwinterje om 'e kusten fan 'e [[Middellânske See]], de [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske kust]] en in pear om 'e kusten fan [[Grut-Brittanje]] en Noard-[[Afrika]] hinne. De Noardamerikaanske populaasje oerwinteret oan 'e eastkust fan 'e [[Feriene Steaten]]. === Nederlân === De fûgel briedt út en troch yn Nederlân en de briedgefallen dy't bekend binne lizze om 'e [[Iselmar]]. As [[wintergast]] en fral as trekfûgel komt de soarte yn gruttere getallen yn ús lân foar en dan benammen oan 'e kust en Fryske [[Waadsee|Waadkust]]. Om 't de soarte in tige seldsume briedfûgel yn Nederlân is, stiet er as earnstich bedrige op 'e Nederlânske Reade list.<ref>[https://stats.sovon.nl/stats/soort/5780 Sovon, oproppen 31 oktober 2025.]</ref> == Status == Oannommen wurdt dat de oantallen fan 'e soarte tanimme. De Europeeske populaasje wurdt rûsd op 23.700 oant 45.200 pearkes, itjinge oerienkomt mei 47.400 oant 90.500 folwoeksen fûgels (BirdLife International 2015). In rûzing yn 2006 gyng út fan in wrâldpopulaasje fan 97.000 oant 270.000 fûgels. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as net bedrige (''Least Concern'', 2018) op 'e [[Reade list]]. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-gull-hydrocoloeus-minutus BirdLife] *[https://ebird.org/species/litgul?siteLanguage=nl eBird] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=F89FD6E3A367C008 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Hydrocoloeus minutus}} }} {{DEFAULTSORT:Litse miuw}} [[Kategory:Lytse miuw]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardsee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Middellânske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Swarte See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaspyske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsineeske See]] s6h68arg92v09bg61iscjyrukmehje8 1233011 1233010 2026-06-25T00:38:35Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233011 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = lytse miuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Čajka malá (Larus minutus) a (4834254958).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[winterkobben]] (''Rissa'') |Wittenskiplike namme= Hydrocoloeus minutus |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1776 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:HydrocoloeusMinutusIUCNver2018 2.png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1 = {{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#007FFF}} net-briedend |Kolom2= {{Color box|#FF00FF}} [[dwaalgast]] }}</small> }} De '''lytse miuw''' (''Hydrocoloeus minutus'') is in [[fûgels|fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Hydrocoloeus minutus Russia 07.jpg|thumb|left|Folwoeksen fûgel yn simmerdracht.]] Lytse miuwen wurde 25–27 sm lang en ha in spanwiidte fan 75–80 sm. Se weage 68 oant 133 gram. De lytse miuw is ien fan 'e lytste miuwen. Simmerdeis hat de fûgel in folslein swarte kop. De rêch is ljochtgriis en de nekke, mantel, stút en sturt en de ûnderkant binne wyt. Karakteristyk binne de donkere ûnderwjukken en de ljochtgrize boppewjukken. Winterdeis wurdt de kop wyt útsein op 'e kroan en in plak by it each. De snaffel is tin en readbrun en de poaten binne donkerread. [[Ofbyld:Bird Yyterin lietteet 3.jpg|thumb|left|Juvenyl.]] Jonge fûgels hawwe in swartbrúnbûnte boppekant mei in dúdlike swarte W-markearing op 'e boppewjukken (of V-markearing op 'e boppewjuk). Ek hat er in swart earplak, in griisswarte kroan, in grize nekke en in griisswarte markearing op 'e mantel. Hy hat in swarte sturtbân. Syn bealchje en ûnderkant fan 'e wjuk binne foar it meast wyt. Syn snaffel is swart en hy hat ljochtrôze poatsjes. De lytse miuw liket frijwat op 'e [[kob]] en de [[swartkopmiuw]], mar is in stik lytser. == Taksonomy == Earder waard de lytse miuw yn it skaai ''Larus'' klassifisearre, mar nei ûndersyk fan it [[mitochondriaal DNA]] koe oantoand wurde dat de fûgel minder besibbe is oan dat skaai. De lytse miuw is dêrom yn it [[Monotypysk takson|monotypyske]] skaai ''Hydrocoloeus'' set. Pons et al. (2005) stelde út om de lytse miuw mei de [[rôze miuw]] yn ien skaai te setten. Nettsjinsteande de lytse miuw in tige grutte fersprieding hat, is der gjin ferdieling yn [[ûndersoarte]]n. == Fersprieding == De lytse miuw hat in tige grut ferspriedingsgebiet, dat yn ferskillende isolearre gebieten om it [[Holarktysk gebiet]] hinne leit, mar benammen yn it [[Palearktysk gebiet]]. De soarte briedt yn Noardeast-Jeropa en op fersprate plakken yn Sintraal-Europa, dielen fan [[Sibearje]], [[Kazachstan]], [[Mongoalje]] en tige lokaal ek op 'e [[Grutte Marren]] fan [[Noard-Amearika]]. It is in [[trekfûgel]] dy't winterdeis oan 'e kust of op 'e [[pelagyske sône]] trochbringt, mar de oerwinteringsgebieten binne min bekend. Yn jannewaris 1990 waarden 52.000 lytse miuwen waarnommen yn 'e [[Egypte|Egyptyske]] [[Nyl]]delta, it heechste oantal lytse miuwen dat ea waarnommen is. Se oerwinterje om 'e kusten fan 'e [[Middellânske See]], de [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske kust]] en in pear om 'e kusten fan [[Grut-Brittanje]] en Noard-[[Afrika]] hinne. De Noardamerikaanske populaasje oerwinteret oan 'e eastkust fan 'e [[Feriene Steaten]]. === Nederlân === De fûgel briedt út en troch yn Nederlân en de briedgefallen dy't bekend binne lizze om 'e [[Iselmar]]. As [[wintergast]] en fral as trekfûgel komt de soarte yn gruttere getallen yn ús lân foar en dan benammen oan 'e kust en Fryske [[Waadsee|Waadkust]]. Om 't de soarte in tige seldsume briedfûgel yn Nederlân is, stiet er as earnstich bedrige op 'e Nederlânske Reade list.<ref>[https://stats.sovon.nl/stats/soort/5780 Sovon, oproppen 31 oktober 2025.]</ref> == Status == Oannommen wurdt dat de oantallen fan 'e soarte tanimme. De Europeeske populaasje wurdt rûsd op 23.700 oant 45.200 pearkes, itjinge oerienkomt mei 47.400 oant 90.500 folwoeksen fûgels (BirdLife International 2015). In rûzing yn 2006 gyng út fan in wrâldpopulaasje fan 97.000 oant 270.000 fûgels. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as net bedrige (''Least Concern'', 2018) op 'e [[Reade list]]. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-gull-hydrocoloeus-minutus BirdLife] *[https://ebird.org/species/litgul?siteLanguage=nl eBird] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=F89FD6E3A367C008 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Hydrocoloeus minutus}} }} {{DEFAULTSORT:Litse miuw}} [[Kategory:Lytse miuw]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardsee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Middellânske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Swarte See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaspyske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsineeske See]] l3oz93hp8q0m68thtzx8v6itl01v19p 14 187410 1233009 1209384 2026-06-25T00:25:37Z Ieneach fan 'e Esk 13292 defsort 1233009 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Hydrocoloeus}} {{DEFAULTSORT:Litse miuwen}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Seefûgel]] eaxrug01ov2cwpq2ow2bv51nziq3ip7 0 187413 1233069 1209575 2026-06-25T07:11:31Z RomkeHoekstra 10582 status 1233069 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = grutte iismiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Gnålodden, Svalbard, Arctic (20095705870).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[miuwen]] (''Larus'') |Wittenskiplike namme= Larus hyperboreus |Beskriuwer, jier= [[Johan Ernst Gunnerus|Gunnerus]], 1767 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Larus hyperboreus map.svg|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1 = {{Color box|#f68434}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#7753cc}} [[stânfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#608fd4}} net briedend }}</small> }} De '''grutte iismiuw''' (''Larus hyperboreus'') is in [[fûgels|fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Wiki-shirokamome.jpg|thum|left|thumb|Grutte iismiuw yn winterdracht.]] De grutte iismiuw is in grutte en krêftige miuw, likernôch 62 oant 68 sintimeter lang mei in spanwiidte fan 138 oant 158 sm. De soarte hat in tige ljocht fearrekleed sûnder swarte dielen op 'e wjukken of oan 'e sturt en hat ljochtrôze poaten. Folwoeksen fûgels binne simmerdeis boppe ljochtgriis, mei in giele snaffel en in read plakje op 'e ûndersnaffel en in fierder folslein wyt fearrekleed. Se hawwe in ljocht each mei in giele iris en meastentiids in giele, somtiden reade eachring. Winterdeis ha se griisbûnte fearren op 'e kop en yn 'e nekke. [[Ofbyld:GULL, GLAUCOUS (2-22-10) first winter, elephant seal area, slo co, ca -07 (4381077664).jpg|thumb|left|Jonge fûgels.]] Juvenilen binne yn it earste jier fral ljochtbrún oant ljochtbêzje. Se ha in fleiskleurige snaffel mei in donkere punt en de eagen binne donkerbrún oant hast swart. Yn in twadde faze krije de fûgels in folle ljochter fearrekleed; by guon jonge fûgels wurdt it fearrekleed hast folslein wyt. De basis fan 'e snaffel wurdt gielich mar de punt is noch donker. De tredde winter wurdt de fûgel ljochtgriis mei noch hieltiten wat brún, mar mei mear kontrast. De kop is lykas de sturt meast wyt. Yn it fjirde jier hat de fûgel it fearrekleed fan in folwoeksen grutte iismiuw. == Fersprieding == De grutte iismiuw briedt yn 'e [[Arktysk gebiet|Arktyske]] regio's fan noardlik [[Ruslân]], op eilannen yn noardlik [[Sibearje]], yn [[Yslân]], [[Alaska]], [[Kanada]], [[Grienlân]] en op 'e [[Midway-eilannen]] yn 'e [[Stille Oseaan]]. De Jeropeeske fûgels binne foar in part migrearjende fûgels, dy't oerwinterje op wetter by briedkoloanjes. Ferskate oare dielen fan 'e populaasjes binne [[trekfûgel]]s. Winterdeis komt de grutte iismiuw foar fan 'e noardlike [[Atlantyske Oseaan]] en de noardlike [[Stille Oseaan]] foar mei as meast súdlik grins de [[Grut-Brittanje|Britske Eilannen]] en it noarden fan 'e [[Feriene Steaten]], ynklusyf de [[Grutte Marren]]. Guon fûgels berikke út en troch it suden fan 'e Feriene Steaten en it noarden fan [[Meksiko]]. Grutte iismiuwen wurde ferdield yn fjouwer [[ûndersoarte]]n: * ''Larus hyperboreus hyperboreus'' (nominaatfoarm): briedt op [[Jan Mayen]] en [[Spitsbergen]] eastlik oant it [[Taimyr-skiereilân]]. * ''Larus hyperboreus pallidissimus'': briedt yn noardlik Ruslân yn it gebiet tusken it Taimyr-skiereilân en de [[Beringsee]] en op 'e [[Pribilofeilannen]]. * ''Larus hyperboreus barrovianus'': oan 'e noardlike en westlike kusten fan [[Alaska]] oant westlik [[Kanada]] (westlike [[Noardwestlike Territoaria]]) * ''Larus hyperboreus leuceretes'': briedt op [[Grienlân]] en [[Yslân]], ek yn 'e eastlike Noardwestlike Territoaria yn noardwestlik Kanada en eastlik troch de [[Arktysk gebiet|Arktyske]] noardeastlike Kanadeeske eilannen. === Nederlân === Waarnimmingen fan grutte iismiuwen yn Nederlân binne seldsum. Meiïnoar binne der winterdeis maksimaal in pear tsientallen oanwêzich. De measte kâns om yn Nederlân in grutte iismiuw waar te nimmen is yn 'e moannen jannewaris en febrewaris oan 'e Noardseekust, yn it Waadgebiet of de rivieredelta.<ref>[https://stats.sovon.nl/stats/soort/5990 Sovon, oproppen 1 novimber 2025.]</ref> == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Glaucous Gull chicks on Bear Island, Svalbard, Arctic (20256060456).jpg|thumb|left|Piken.]] De grutte iismiuw briedt allinnich of yn koloanjes, faak mei oare miuwen oan kusten en kliffen. It nêst wurdt direkt op 'e grûn of op in klif boud fan gers en moas. In lechsel bestiet meastentids út twa oant trije aaien, dy't troch sawol it wyfke as it mantsje útbret wurde. De aaien komme nei likernôch 28 dagen út en de jongen fleane nei seis oant sân wiken nei it útkommen út. Grutte iismiuwen binne [[omnivoar]]en en foerazjearje meast swimmend of skarreljend. Hy hellet ek iten út it wetter of fangt yn 'e flecht lytse fûgels. De soarte wurdt regelmjittich yn fiskershavens oantroffen en folget faak fiskersboaten. == Status == De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op sa'n 400.000-1.500.000 yndividuen (Wetlands International 2015). De Jeropeeske populaasje wurdt rûsd op 46.500-135.000 pearen, itjinge oerienkomt mei 93.000-270.000 folwoeksen yndividuen (BirdLife International 2015). De grutste populaasje fan Jeropa is op Yslân en oare gruttere populaasjes yn Jeropa binne op Spitsbergen, yn Ruslân en op Jan Mayen. Guon populaasjes binne stabyl, oare populaasjes binne ûnwis. De opwaarming fan 'e wrâld foarmet in bedriging foar de soarte, om't syn briedgebiet dêrtroch jimmeroan mear nei it noarden ferskood. De [[IUCN]] beöardielet de populaasje as stabyl en kategorisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2018) op 'e [[Reade list]]. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/glaucous-gull-larus-hyperboreus BirdLife] *[https://ebird.org/species/glagul/CA-NL eBird] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=A59FA446D6B40057 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Larus hyperboreus}} }} {{DEFAULTSORT:Grutte iismiuw}} [[Kategory:Miuw]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] recf780fctx9i4ijeo6tx8czy3aakc5 0 187416 1233070 1209579 2026-06-25T07:11:57Z RomkeHoekstra 10582 status 1233070 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = lytse iismiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Monacobreen Glacier, Svalbard, Arctic (20284875275).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[miuwen]] (''Larus'') |Wittenskiplike namme= Larus glaucoides |Beskriuwer, jier= [[Bernhard Meyer|Meyer]], 1822 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Larus glaucoides map.svg|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1 = {{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#FFDD55}} [[trekfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#afc6e9}} wintergast (seldsum) }}</small> }} De '''lytse iismiuw''' of '''lytse iiskob''' (''Larus glaucoides'') is in [[fûgels|fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Larus glaucoides 369847948.jpg|thumb|left|Simmerdracht.]] Lytse iismiuwen binne frij grutte miuwen mei in lingte fan 50–66 sintimeter, in spanwiidte fan 115–140 sm en in gewicht fan 820–1.100 gram. De soarte hat in ljocht fearrekleed en gjin swarte markearrings op 'e wjukken of sturt. De fûgel is lytser en hat in tinnere snaffel as de folle gruttere [[grutte iismiuw]] en is ek meast lytser as de [[sulvermiuw]]. Hy kriget it folwoeksen fearrekleed yn it fjirde jier. Tusken de ûndersoarten ''glaucoides'', ''kumlieni'' en ''thayeri'' binne ferskillen yn 'e markearing fan 'e haadslachpinnen. Folwoeksen fûgels binne tige ljochtgriis fan boppen, wyt fan ûnder, hawwe donkerrôze poaten, in gielgriene snaffel en in folslein wite kop yn 'e simmer. Winterdeis is de lytse iismiuw meast witich mei in ljochtgrize rêch en wjukken. De kop, kiel en it boarst ha griisbrune streken. == Fersprieding == De lytse iismiuw briedt yn 'e [[Arktis|Arktyske]] regio's fan [[Kanada]] en [[Grienlân]]. De noardlikste populaasjes binne [[trekfûgel]]s en oerwinterje yn 'e noardlike [[Atlantyske Oseaan]] oant de [[Grut-Brittanje|Britske Eilannen]] en de noardlikste steaten fan it eastlike diel fan 'e [[Feriene Steaten]]. In pear fûgels oerwinterje ek op 'e [[Grutte Marren]]. Guon populaasjes dy't fierder nei it suden briede, lykas op Grienlân, migrearje nei it briedseizoen nei de kust. === Undersoarten === [[Ofbyld:Glaucoidestothayeri3.jpg|thumb|left|Wjukken neffens ûndersoarte.]] De soarte wurdt ferdield yn trije [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: * ''Larus glaucoides glaucoides'' (nominaatsoarte): briedt op súdlik en westlik Grienlân. Winterdeis komt er foar oant yn it suden fan Noard-Europa. * ''Larus glaucoides kumlieni'': briedt yn noardeastlik Kanada, op [[Baffin Island]] en it noardwestlike [[Ungava-skiereilân]]. De fûgel oerwinteret nei it suden ta oant it noarden fan 'e Feriene Steaten. * ''Larus glaucoides thayeri'' – briedt fan 'e [[Hudsonbaai]] oant westlik Grienlân. Hy oerwinteret yn westlik Noard-Amearika. De ûndersoarte ''glaucoides'' briedt sûnt 1900 hinne allinnich op Grienlân, mar kaam earder ek fierder westlik foar yn heech-Arktyske gebieten fan Kanada. De ûndersoarte ''thayeri'' waard oant koartlyn faak as in aparte soarte behannele, mar út ûndersyk die bliken dat de stúdzje dy't dêrta oanlieding joech in oantal wittenskiplike flaters hie. Dêrom wurdt de soarte no meastentiids as in ûndersoarte fan 'e lytse iismiuw beskôge. === Europa === Yn 'e 19e iuw hat de soarte mooglik op [[Jan Mayen]], [[Nova Sembla]] en yn noardwestlik [[Ruslân]] bret. De nominaatfoarm is in regelmjittige wintergast op [[Yslân]], mei lytsere oantallen op 'e [[Fêreu-eilannen]], de Britske Eilannen en [[Skandinaavje]]. Yn [[Nederlân]] binne der tusken novimber en healwei maart út en troch waarnimmingen fan meast jonge fûgels oan 'e kust. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Thayer's Gull 0185 (Larus thayeri).jpg|thumb|260px|Winterkleed.]] De lytse iismiuw briedt yn koloanjes of allinnich op rotskusten, yn fjorden mei steile kliffen en op lege eilannen. De soarte bout it nêst fan droech gers en seewier en leit oer it generaal twa oant trije aaien. Nei it brieden wurdt er yn ferlykbere biotopen oantroffen, mar ek yn havens, op jiskebulten, by rioelen en estuaria, mar yn 'e regel net yn swietwetterbiotopen. Lykas de measte soarten yn it skaai ''Larus'', is ek de lytse iismiuw [[omnivoar]]. Hy siket benammen lytse fisken, [[Wringeleazen|wringeleaze]] seedierkes en fûgelaaien of piken fan 'e [[winterkob]] of sied. Dêrnjonken siket er ek wol ris tusken ôfeart oft der wat fan syn gading is. Hy foerazjearret wylst er fljocht en snipt iten op, oan of krekt ûnder it wetteroerflak, mar ek as er oan it rinnen of swimmen is. == Status == De wrâldpopulaasje wurdt troch Wetlands International (2015) rûsd op 190.000 oant 400.000 fûgels. De Jeropeeske populaasje wurdt rûsd op 50.000-100.000 pearen, itjinge delkomt op 100.000-200.000 folwoeksen fûgels (BirdLife International 2015). Oannommen wurdt dat de populaasje stabyl is. Dêrfandinne klassifisearret de [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2018) op 'e [[Reade list]]. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/iceland-gull-larus-glaucoides BirdLife] *[https://ebird.org/species/y00478?siteLanguage=nl eBird] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=FB4FCB27CC5566D1 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Larus glaucoides}} }} {{DEFAULTSORT:Litse iismiuw}} [[Kategory:miuw]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] nqmgjvvt2m8ubtht6ytr2xzdgqwmgpb 0 187423 1233058 1209458 2026-06-25T07:04:01Z RomkeHoekstra 10582 status 1233058 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Argentynske miuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Larus atlanticus1.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[miuwen]] (''Larus'') |Wittenskiplike namme= Larus atlanticus |Beskriuwer, jier= [[Claës Christian Olrog|Olrog]], 1958 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Larus atlanticus map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#8d5fd3}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#5f8dd3}} [[wintergast]] }} De '''Argentynske miuw''' (''Larus atlanticus''), ek: de '''olrogmiuw''' of '''Olrogs miuw''', is in [[Súd-Amearika|Súdamerikaanske]] fûgel út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[miuwen]] (''Larus'') yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Larus atlanticus 257673232.jpg|thumb|left|Jonge fûgel yn it twadde jier.]] De Argentynske miuw is in grutte miuw fan 50–56 sm lang, dy't 900–960 gram weaget en in spanwiidte fan 130 oant 140 sm hat. Hy hat in wite kop en wite ûnderkant, wylst de rêch en wjukken swart binne, útsein wite rânen oan 'e wjukken. De wite sturt hat in brede swarte bân mei oan 'e ein in wite bân. De snaffel is giel mei in swarte bân op 'e ein en in reade punt. De eagen binne brún mei in reade orbitale ring en de poaten binne ljochtgiel. Mantsjes binne wat grutter as wyfkes. Jonge fûgels hawwe donkere koppen en in brúnich fearrekleed. Bûten it briedseizoen hawwe de folwoeksenen ek in donkere kop en wyt om 'e eagen hinne. De rop wurde omskreaun as nasaal en kielfoarmich. == Fersprieding == De Argentynske miuw hat in relatyf beheind ferspriedingsgebiet oan 'e [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske]] kust fan noardeastlik [[Argentynje]] en oerwinteret fierder nei it noarden yn [[Oerûguay]]. Hy briedt yn beheinde oantallen yn koloanjes tusken 38.49° en 45.11°S, wêrfan twatredde yn 'e Bahia Blanca ("Wite Baai"). Hy briedt op 'e grûn op lytse eilannen. Fierder wurdt er oan rotskusten, yn havens, op sânstrannen, kustlagunes en gebieten mei brak wetter oantroffen. == Hâlden en dragen == Yn it briedseizoen bestiet de kost fral út krabben. Dêrbûten folt er syn dieet oan mei weakdieren, ynsekten, slakken, fisken, wjirms. De Argentynske miuw bringt ek besites oan stoartplakken. It brieden begjint yn septimber en oktober. De Argentynske miuw is meast monogaam en briedt yn tichte koloanjes op rotsen, sân of grint. It nêst is beklaaid mei planten, seewier, fearren en oar materiaal. Der wurde twa of trije oliifbrune aaien mei brune plakken lein, dy't yn 30 dagen útbret wurde. De jongen fleane tusken novimber en jannewaris út. == Status == De [[IUCN]] kategorisearret de soarte as hast bedrige op 'e [[Reade list]] fanwegen syn beheinde ferspriedingsgebiet en ferlies fan habitat. Oannommen wurdt dat de oantallen stabyl binne. De wrâldpopulaasje wurdt tusken de 4.800 en 7.800 pearen rûsd. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/olrogs-gull-larus-atlanticus BirdLife] *[https://ebird.org/species/olrgul1 eBird] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=E2967A3F5E6702D8 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Larus atlanticus}} }} {{DEFAULTSORT:Argentinske miuw}} [[Kategory:Miuw]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] pkm7cc7t0gnq9drla76udnhqz1cg4bx 0 187427 1233074 1209567 2026-06-25T07:14:09Z RomkeHoekstra 10582 status 1233074 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Armeenske miuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Larus armenicus - Vangölü Martısı 01.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Armenian Gull - Larus armenicus voice.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[miuwen]] (''Larus'') |Wittenskiplike namme= Larus armenicus |Beskriuwer, jier= [[Sergei Aleksandrovitsj Bûtoerlin|Bûtoerlin]], [[1934]] |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Larus armenicus range.png|center|250px]] }} De '''Armeenske miuw''' (''Larus armenicus'') is in grutte [[Miuwen|miuw]], dy't oantroffen wurdt yn 'e [[Kaukasus]] en it [[Midden-Easten]]. De fûgel waard earder as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[sulvermiuw]] behannele. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Armenian Gull standing, closeup at Sevan Lake.jpg|thumb|left|Armeenske miuw op 'e Sevanmar.]] In folwoeksen Armeenske meeuw liket op 'e [[gielpoatmiuw]] (''Larus michahellis''), mar is wat lytser mei in wat donkerder rêch. It swarte gebiet op 'e wjukpunten is grutter en de wite sturtfearren binne lytser. De snaffel is giel en koart mei in swarte bân foar de wite snaffelpunt. De fûgel hat in donker each mei in swarte iris en in donkerreade eachring. Jonge fûgels binne yn har earste winter meast brún mei in wite boppestút, en in smelle, goed te ûnderskieden swarte bân op 'e sturt. Lykas alle oare miuwen kriget er it folwoeksen fearrekleed yn it fjirde libbensjier. == Taksonomy == De Armeenske meeuw waard foar it earst yn 1934 troch Sergei Aleksandrovitsj Bûtoerlin beskrean mei in [[type-eksimplaar]] fan 'e [[Sevanmar]] yn [[Armeenje]]. Earder waard de soarte as in ûndersoarte fan 'e [[sulvermiuw]] (''Larus argentatus'') of de gielpoatmiuw (''Larus michahellis'') behannele. Hjoed-de-dei wurdt de fûgel meast as in aparte soarte behannele. It ferspriedingsgebiet leit frij isolearre fan 'e oare grutte miuwen, mar der binne gefallen fan [[Hybride (biology)|krusing]] mei de gielpoatmiuw (''Larus michahellis''). == Briedgedrach == [[Ofbyld:Ana şefkati.jpg|thumb|left|Armeenske miuw mei pyk.]] De fûgel briedt benammen yn tige tichtbefolke koloanjes. De nêst sitte deun opinoar en konflikten oer romte komme faak foar. It nêst is in lyts heuveltsje op 'e grûn op in eilân of oan 'e wâl fan in mar, dat makke is fan fegetaasje. It wyfke leit meast yn ein april trochstrings trije aaien, dy't troch beide âlden útbret wurde. == Fersprieding == De Armeenske miuw briedt op of by berchmarren yn [[Georgje]], [[Turkije]], [[Armeenje]] en westlik [[Iran]]. De grutste koloanjes binne te finen op 'e Sevanmar en de [[Arpimar]] yn Armeenje. It is foar in part in [[trekfûgel]] en in soad oerwinterje oan 'e de kusten fan Turkije, [[Libanon]] en [[Israel]]. Lytsere oantallen oerwinterje op [[Syprus]], [[Egypte]] en de [[Perzyske Golf]]. Waarnimmings fan 'e soarte bûten it ferspriedingsgebiet binne seldsum. Dat kin ek komme om't de soarte yn it fjild dreech te identifisearjen is, fral yn it noch net folwoeksen fearrekleed. == Status == De Armeenske stern hat in rûsde wrâldpopulaasje fan 45.000–73.000 folwoeksen fûgels (2021). Tusken 2015 en 2021 waard er troch de [[IUCN]] as hast bedrige (''Near Threatened'') klassifisearre op basis fan gegevens dy't oantoanden dat er yn oantal ôfnaam. Yn Israel, dêr't de soarte oerwinteret, binne de oantallen ôfnommen fan sawat 60.000 fûgels yn 'e lette jierren 1980 nei 22.000–26.000 yn 2009–2014. Der waard ek rapportearre dat de oantallen yn Turkije ôfnamen. Ek op 'e [[Urmiamar]] yn Iran, dêr't de soarte earder yn grutte oantallen briede, waarden minder fûgels sjoen. Dêrfoaroer soe de populaasje tusken 2009 en 2018 yn Armeenje yn 2009–2018 mei 13 oant 27% tanommen wêze. De populaasje yn Turkije wurdt ek as stabyl beskôge. Der wurdt no fanút gien dat de soarte net ôfnimt, mar earder tanimt. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrfandinne sûnt 2021 as net bedrige (''Least Concern'', 2021). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/armenian-gull-larus-armenicus BirdLife] *[https://ebird.org/species/armgul1?siteLanguage=nl eBird] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=F6951FF7E28D37AC Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Larus armenicus}} }} {{DEFAULTSORT:Armeenske miuw}} [[Kategory:Miuw]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] swp19hcate69bcxidbfl05xwazpem6e 0 187430 1233059 1209610 2026-06-25T07:04:38Z RomkeHoekstra 10582 status 1233059 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Japanske miuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Larus crassirostris 402344492.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Armenian Gull - Larus armenicus voice.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[miuwen]] (''Larus'') |Wittenskiplike namme= Larus crassirostris |Beskriuwer, jier= [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Japanske miuw''' (''Larus crassirostris'') of '''swartsturtmiuw''' is in East-Aziatyske fûgel yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[miuwen]] (''Larus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Larus crassirostris (head).jpg|thumb|left|Kop fan 'e Japanske miuw.]] De Japanske miuw is in middelgrutte miuw mei in lingte fan 43-51 sm en in spanwiidte fan 126–128 sm. De kop is wyt, de boppekanten binne laaigriis en de wjukpunten binne folslein swart, mei gjin of allinich lytse wite plakken op 'e ein, lykas in soad oare miuwen yn it skaai hawwe. Njonken de swarte bân op 'e sturt is in oare typyske karakteristyk it reade en swarte plak oan 'e ein fan 'e relatyf lange snaffel. De poaten binne giel. == Fersprieding == De soarte briedt yn súdeastlik [[Sibearje]] (ynklusyf de [[Koerilen]] en [[Sachalin]]), [[Japan]], it [[Koreaanske Skiereilân]] en eastlik [[Sina]] (Shandong, Zhejiang en Fujian). Winterdeis is it ferspriedingsgebiet grutter en wurdt er yn it suden oant de noardlike [[Eastsineeske See]] oantroffen. Ut en troch binne der ek waarnimmings op [[Taiwan]], yn [[Fjetnam]], [[Tailân]] en de [[Filipinen]] oant sels [[Austraalje (lân)|Austraalje]], [[Kanada]], [[Meksiko]] en de [[Feriene Steaten]]. De Japanske miuw wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, wat betsjut dat er net ferdield is yn [[ûndersoarte]]n. [[Ofbyld:Larus crassirostris, juvenile, Daebubuk-dong, South Korea.jpg|thumb|left|Juvenyl.]] It biotoop bestiet út kustkriten, baaien en estuaria. It iten is ôfhinklik fan 'e tiid fan it jier en it plak dêr't it bist is. Se binne net tier en frette fiskjes, kreeften, slakken en wringeleaze dieren. De fûgel folget faak fiskersboaten en fertoant [[Kleptoparasitisme|kleptoparasitêr]] gedrach, dat wol sizze dat er it fretten fan oare bisten stelt. De soarte briedt yn koloanjes oan sân- of rotskusten of op rotsige eilannen. Koloanjes kinne wol mear as 10.000 pearkes telle. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling, dy't net bedrige wurdt. Op basis fan dy kritearia kategorisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2018). De wrâldpopulaasje wurdt op 1,1 miljoen fûgels rûsd (2006). == Kabushima jinja == [[Ofbyld:Kabushima-Shrine.jpg|thumb|left|Kabushima jinja.]] Yn de Japanske havenstêd [[Hachinohe]] stiet op it eilân Kabushima it [[Sjintoïsme|Sjinto]]-hillichdom Kabushima jinja. Dat hillichdom waard yn 1269 troch fiskers stifte om dêr te bidden foar in goede feart en rispinge op 'e see. It hillichdom is ferbûn mei de Japanske miuw (海猫, umineko, "seekat" yn it Japansk) dy't tusken maart en augustus yn grutte oantallen op it eilân komme om dêr te nesteljen. De miuwen wurde assosjearre mei de [[Boeddhisme|boeddhistyske]] goadinne Benzaiten. De timpel baarnde yn 2015 ôf, mar ward tusken 206 en 2020 werboud. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-tailed-gull-larus-crassirostris BirdLife] *[https://ebird.org/species/bktgul/L3559354 eBird] *[https://avibase.bsc-eoc.org/avibase.jsp?lang=EN Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Larus crassirostris}} }} {{DEFAULTSORT:Japanske miuw}} [[Kategory:Miuw]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] 6vlzn0vdsclp947edx4w5emxvejbrt7 0 187432 1233073 1209574 2026-06-25T07:13:39Z RomkeHoekstra 10582 status 1233073 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Gielpoatmiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Mittelmeermöwe 02.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[miuwen]] (''Larus'') |Wittenskiplike namme= Larus michahellis |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Naumann|Naumann]], 1840 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Larus michahellis map.png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1 = {{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#ff6600}} [[simmerfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#5f8dd3}} [[wintergast]] }}</small> }} De '''gielpoatmiuw''' (''Larus michahellis'') of de '''Middellânske Seemiuw''' is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[miuwen]] (''Larus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae''). == Skaaimerken == In folwoeksen gielpoatmiuw hat in soad fan 'e [[sulvermiuw]], mar ynstee fan rôze giele poaten. Dêrnjonken hat de gielpoatmiuw lykas de [[lytse sjouwerman]] in reade eachring, dy't by de sulvermiuw donkergiel is. De rêch fan 'e gielpoatmiuw is tsjusterder as dy fan 'e sulvermiuw, mar ljochter as dy fan 'e lytse sjouwerman. De juvenyl fan 'e soarte is dreech te ûnderskieden fan 'e sulvermiuw, mar oer it generaal is de gielpoatmiuw krekt wat ljochter fan kleur. <gallery widths=150 heights=100 perrow="3"> Ofbyld:Gaivota - Portosín-5.jpg|Juvenyl Ofbyld:Young-Larus-2.JPG|Earste winterdracht Ofbyld:Gaivota - Parque da Cidade.JPG|Twadde winterdracht Ofbyld:Gaivota Gull Ribeira Galicia 060521 2.jpg|Tusken de twadde en tredde winterdracht Ofbyld:2012-01-18 13-41-21 Spain Canarias Jandía.jpg|Folwoeksen dracht </gallery> == Fersprieding == De Middellânske See is it sintrale briedgebiet fan 'e soarte. Yn Noard-Afrika komt de soarte foar yn [[Marokko]], [[Algerije]] en [[Tuneezje]]. De fûgel is ek waarnommen yn [[Lybje]] en [[Egypte]]. Lytsere oantallen briede yn [[Israel]] en [[Syrje]] en gruttere oantallen op [[Syprus]] en yn [[Turkijke]]. Der binne koloanjes fan 'e gielpoatmiuw lâns de hiele Europeeske kust fan 'e Middellânske See en ek oan 'e westlike [[Swarte See]]. De fûgel komt ek op 'e [[Kanaryske Eilannen]], [[Madeira]] en de [[Azoaren]] foar. De lêste tiid hat de fûgel syn ferspriedingsgebiet nei it noarden útwreide en hy briedt no ek yn lytse oantallen yn Sintraal-Jeropa. Yn 1995 waard it earste briedgefal yn [[Grut-Brittanje]] rapportearre. De mearderheid fan 'e soarte is [[stânfûgel]], wylst oaren migrearje nei West-Europa of fierder nei it suden en sels sa fier as [[Senegal]], [[Gambia]] en de [[Reade See]]. === Nederlân === Wis is dat der foar it earst yn Nederlân yn 2011 in pearke gielpoatmiuwen bret hat. Om't de soarte tusken grutte miuwekoloanjes dreech te ûnderskieden is, is der net in soad bekend hoefolle pearkes yn Nederlân briede. Wol is dúdlik dat de fûgel noch seldsum is. De measte briedgefallen binne yn it Deltagebiet en op 'e Maasflakte. As wintergast komt de fûgel yn wat gruttere getallen foar. == Undersoarten == [[Ofbyld:Larus michahellis, Playa del Confital, Gran Canaria (32308236207).jpg|thumb|260px|Gielpoatmiuw op [[Gran Canaria]].]] Der wurde yn 'e regel twa oant trije [[ûndersoarte]]n ûnderskieden mei de folgjende fersprieding: * ''Larus michahellis atlantis'' – briedt op 'e [[Azoaren]]. Der is lykwols gjin ienriedigens oer de fersprieding fan dit takson. Guon autoriteiten behannelje allinich de populaasje op 'e Azoaren as ''atlantis'', wylst oaren ek it takson ''lusitanius'' opnimme. * ''Larus michahellis lusitanius'' – briedt lâns de [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske]] kust fan it [[Ibearysk Skiereilân]], op [[Madeira]], de [[Kanaryske Eilannen]] en oan 'e Atlantyske kust fan [[Marokko]]. * ''Larus michahellis michahellis'' – de nominaatfoarm briedt om 'e Middellânske See hinne op it [[Ibearysk Skiereilân]], yn [[Frankryk]], [[Nederlân]], [[Roemeenje]], [[Switserlân]], [[Eastenryk]] en [[Hongarije]]. De populaasje dy't hjir as ''lusitanius'' beskreaun wurdt is wat lytser, hat in plattere foarholle, in smellere snaffel, koartere poaten en in skrillere rop as de oare twa ûndersoarten. It wurdt ek beskreaun as ien mei tsjusterder boppewjukken en rêgen yn ferlikening mei de nominaatfoarm. Der wurdt ek tocht dat de populaasje yn noardlik Spanje kategorisearre wurde kin as de ûndersoarte ''cantabricans''. == Hâlden en dragen == De fûgel briedt benammen op rotskusten of rotsige en eilannen, mar ek gebieten mei hege fegetaasje by lagunes, riviermûningen of dunen wurde brûkt. Regionaal briedt de soarte ek op dakken yn kustdoarpen, stêden en havengebieten. Bûten it briedseizoen wurdt de soarte yn kustgebieten sjoen, dêr't er foerazjearet op 'e iepen see, yn fiskershavens of op strannen. Hy wurdt ek op lânbougrûn, by wetterrinnen, grutte rivieren sjoen. De fûgel oerwinteret ek op jiskebulten. Wat it iten oanbelanget is de fûgel lykas oare soarten in omnivoar en opportunist. Hy stelt ek iten fan oare fûgels. [[Ofbyld:Larus michahellis atlantis MHNT.ZOO.2010.11.122.7.jpg|thumb|left|Aai fan 'e gielpoatmiuw.]] Gielpoatmiuwen briede meast yn koloanjes. Tusken maart en begjin maaie wurde trije aaien lein, mea yn in nêst fan fegetaasje op 'e grûn op in richel. De aaien wurde yn 27 oant 31 dagen útbret en de jongen fleane nei 35 oant 40 dagen út. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje. Tocht wurdt dat de populaasje groeit. Op basis fan dy kritearia kategorisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan de Natuer]] (IUCN) de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2018). De Jeropeeske populaasje wurdt op 409.000 oant 534.000 pearkes rûsd. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-legged-gull-larus-michahellis BirdLife] *[https://ebird.org/species/yelgul1 eBird] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=E074D7069AE1303C Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Larus michahellis}} }} {{DEFAULTSORT:Gielpoatmiuw}} [[Kategory:Miuw]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Azoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] 8e6d2uum6d7wi06plvy8r8ivfur4fyk 0 187439 1233063 1209589 2026-06-25T07:07:39Z RomkeHoekstra 10582 status 1233063 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Prêrjemiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Adult California Gull at Stinson Beach-4211.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[miuwen]] (''Larus'') |Wittenskiplike namme= Larus californicus |Beskriuwer, jier= |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Larus californicus map.svg|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1 = {{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#FFDD55}} [[trekfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]] <br>{{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]] }}</small> }} De '''prêrje-''' of '''Kalifornyske miuw''' (''Larus californicus'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[miuwen]] (''Larus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae''). == Skaaimerken == De prêrjemiuw is in miuw mei in lingte fan 53 sm en in spanwiidte fan 137 sm, lytser as de [[Kanadeeske miuw]] (''Larus smithsonianus'') mar grutter as de [[ringbekmiuw]] (''Larus delawarensis'') en mei relatyf lange wjukken. [[Ofbyld:Seagulls in flight 2.JPG|thumb|left|Fûgels yn winterkleed.]] Folwoeksen fûgels hawwe in tsjusterder mantel as de Kanadeeske miuw mei mear en kontrastearjender swart op 'e wjukpunten. Fierder is de iris donker, binne de poaten grienich-giel en net read. It duorret fjouwer jier foardat jonge fûgels fan meast brún nei it folwoeksen fearrekleed fan folslein wyt en griis feroarje. Jonge fûgels hawwe yn harren earste jier in folslein donkere sturt en in meast brúnich lichem lykas ek de Kanadeeske miuw, mar mei dit ferskil dat se donkerder boppekanten op 'e wjukken, in blekere boarst, en meastal reade snaffels mei in swarte punt ha. De roppen binne heas en piepjend, djipper as dy fan 'e ringbekmiuw. == Fersprieding == De prêrjemiuw wurdt ferdield yn twa [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: * ''Larus californicus albertaensis'' – Kanada fan 'e súdlike [[Noardwestlike Territoaria]], [[Alberta]] en westlik [[Manitoba]] oant [[Súd-Dakota]] yn it noarden fan 'e [[Feriene Steaten]]. * ''Larus californicus californicus'' – westlik fan 'e Feriene Steaten fan eastlik [[Washington]] oant [[Wyoming]]. De fûgel oerwinteret fan súdwestlik Kanada oant súdwestlik [[Meksiko]]. As dwaalgast is de fûgel ek waarnommen yn Ekwador. == Hâlden en dragen == Prêrjemiuwen briede yn koloanjes tichteby marren en sompen yn it binnenlân fan westlik Noard-Amearika. It nêst is in ûndjip gat yn 'e grûn, beklaaid mei fegetaasje en fearren. It wyfke leit twa oant trije aaien, dy't beide âlden útbriede. [[Ofbyld:California Gull, San Diego Bay NWR, South Bay Unit - USFWS, San Diego Bay National Wildlife Refuge, San Diego, California, United States imported from iNaturalist photo 169066854.jpg|thumb|left|Prêrjemiuw dy't ynsekten fangt.]] Yn 'e briedtiid kinne se wol 65 km fan 'e briedkoloanje foerazjearje. Se wurde dan sjoen yn lânbougebieten, op tunen en greiden en op jiskebulten. Nei de briedtiid migrearje se nei de kust, dêr't se mei oare meeuwen op strannen en yn rivierdelta's foerazjearje. De fûgel is in [[omnivoar]], dy't eins alles fret wat er yn 'e bek past, lykas fisk, itensresten, imerkes, ynsekten, seewier, wjirms, lytse sûchdieren, fûgelaaien, nôt, ôfeart. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje. Oannommen wurdt dat de oantallen ôfnimme, mar net sa bot dat de fûgel as bedrige beskôge wurdt. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern'', ). De wrâldpopulaasje wurdt op 410.000 briedende fûgels rûsd. Yn San Francisco Bay, Kalifornje, hat de soarte in koloanje stifte dy't 1.000 briedende fûgels yn 1982 oanwoeksen is nei 33.000 yn 2006. Se foarmje no in bedriging foar oare bedrige soarten yn it gebiet. == Oars == [[Ofbyld:Seagulls on the Seagull Monument at Temple Square - 12 April 2020.jpg|thumb|left|Seagull Monument.]] De prêrjemiuw is de nasjonale fûgel fan 'e steat [[Utah]]. Yn it jier 1848, koart nei’t de [[Mormoanen|Mormoanske]] pylgers har yn 'e Salt Lake-delling nei wenjen setten, krigen hja te meitsjen mei in grutte ramp. De kolonisten hiene har earste gewaaks yn 'e grûn, mar yn 'e maitiid kamen massa's swarte imerkes, dy't de hiele rispinge drigen op te fretten. Doe't de kolonisten tochten dat alles al ferlern wie, ferskynden der neffens har grutte groepen prêrjemiuwen út 'e rjochting fan 'e [[Grutte Sâltmar|Grutte Sâltmar]]. Dy fûgels frieten de imerkes op oant de fjilden wer skjin wiene. De Mormoanen seagen dat as in godlik barren, in wûnder dat harren libben rêde. Ta neitins waard yn 1913 yn it sintrum fan [[Salt Lake City]] op it Temple Square it Seagull Monument oprjochte, {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-legged-gull-larus-michahellis BirdLife] *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/california-gull-larus-californicus eBird] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=315CA2A0A094D761 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Larus californicus}} }} {{DEFAULTSORT:Prerjemiuw}} [[Kategory:Miuw]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] 6fxayd36wnzue059a0tehxoak810wij 0 187445 1233062 1209558 2026-06-25T07:07:04Z RomkeHoekstra 10582 status 1233062 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Ringbekmiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Larus-delawarensis-021.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Ring-billed Gull colony - Chicago - Andy Mabbett - 01.flac|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[miuwen]] (''Larus'') |Wittenskiplike namme= Larus delawarensis |Beskriuwer, jier= |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Larus delawarensis map.svg|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1 = {{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#FFDD55}} [[trekfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]] <br>{{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]] }}</small> }} De '''ringbekmiuw''' (''Larus delawarensis'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[miuwen]] (''Larus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Portrait of ring-billed gull (Larus delawarensis), Windsor, Ontario, 2014-12-07.jpg|thumb|left|Kop fan 'e ringbekmiuw yn winterkleed.]] De ringbekmiuw hat in soad fan in [[sulvermiuw]], mar is wat grutter, swierder en hat in dikkere snaffel. Hy wurdt 41–49 sm lang en hat in spanwiidte fan 112–124 sm. De fûgel weaget tusken de 400 en 590 gram. De westlike populaasje is grutter as de eastlike populaasje. Folwoeksen ringbekmiuwen ha simmerdeis in wite kop, nekke en ûnderliif. De rêch en wjukken binne sulvergriis en de poaten binne giel. De giele snaffel hat in dúdlike swarte bân oer de ljochtgiele punt fan 'e snaffel. De ringbekmiuw hat in giel iris mei in reade eachring. De ringbekmiuw kriget pas nei trije jier syn folwoeksen dracht en hat as juvenyl in foar in grut part brún fearrekleed. Mei it [[ferfearjen]] feroaret it fearrekleed. Ringbekmiuwen wurde as se folwoeksen wurde trochstrings likernôch alve jier âld. <gallery widths=200 heights=135 perrow="3"> Larus-delawarensis-016.jpg|Juvenyl. Gull at US Capitol by Swatjester.jpg|Earste winterdracht. Larus delawarensis -San Francisco Bay Area, California, USA-8.jpg|Twadde winterdracht. </gallery> == Fersprieding == It briedgebiet fan 'e soarte leit by marren, rivieren en de kust fan it grutste part fan [[Kanada]] en it noarden fan 'e [[Feriene Steaten]]. Ringbekmiuwen binne faak te sjen op parkearplakken, dêr't se faak yn grutte oantallen by inoar komme. It binne [[trekfûgel]]s, dy't nei it suden nei de [[Golf fan Meksiko]] en de kusten fan 'e [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske-]] en [[Stille Oseaan]] fan 'e Feriene Steaten en noardlik [[Meksiko]] migrearje. Guon bliuwe lykwols yn Kanada yn 'e gebieten mei de minst strange wintertemperatueren yn súdwest [[Britsk-Kolumbia]] en oan 'e Atlantyske kust yn [[Nova Scotia]]. == Hâlden en dragen == Ringbekmiuwen foerazjearje yn 'e flecht of helje proaien op by it swimmen of rinnen. Se [[Kleptoparasitisme|stelle ek iten]] fan oare fûgels en frette ek ies. It binne opportunistyske [[omnivoar]]en en se passe it dieet oan as dat sa útkomt. Se skarrelje ek by ôfeart en binne brutaal genôch om iten fan minsken op in ûnbewekke stuit te stellen. [[Ofbyld:Ring-billed gull in Red Hook (42799).jpg|thumb|250px|Fûgel yn briedkleed.]] Lykas oare soarten fan it skaai briede se yn koloanjes op 'e grûn, faak op eilannen, mar ek hieltyd faker op platte fabryksdakken. De fûgel is meastentiids trou oan syn nêstplak en is monogaam. == Status == Tsjin de ein fan 'e 19e iuw waard der op 'e fûgel jage foar de fearren. De populaasje is sûnt wer groeid en hjoed-de-dei is it de meast gewoane miuw fan Noard-Amearika. De populaasje waard yn 2006 op 2,55 miljoen fûgels rûsd. Yn 2021 waard lykwols yn in stúdzje in oantal fan 1,2 miljard fûgels rûsd, sadat it ien fan 'e talrykste fûgels fan 'e wrâld is. De fûgel wurdt as net bedrige (''Least Concern'', ) op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ring-billed-gull-larus-delawarensis BirdLife] *[https://ebird.org/species/x01008 eBird] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=23863F65441680FA Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Larus delawarensis}} }} {{DEFAULTSORT:Ringbekmiuw}} [[Kategory:Miuw]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] 2q7hwpgq76td7524nx44c0i9umcbmk3 0 187460 1233056 1209620 2026-06-25T07:02:52Z RomkeHoekstra 10582 status 1233056 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = grousnaffelmiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Pacific Gull (28132334911).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[miuwen]] (''Larus'') |Wittenskiplike namme= Larus pacificus |Beskriuwer, jier= [[John Latham|Latham]], 1801 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''grousnaffelmiuw''' (''Larus pacificus'') is in [[Austraalje (lân)|Australyske]] [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[miuwen]] (''Larus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Pacific gull (Larus pacificus pacificus) in flight Freycinet.jpg|thumb|left|Grousnaffelmiuw yn 'e flecht.]] De grousnaffelmiuw is in grutte miuw mei in lingte fan 62 sm en in spanwiidte fan 147 sm. De miuw is foars grutter as de [[kelpmiuw]], de iennige oare soarte fan it skaai dy't yn Austraalje fûn wurdt. De soarte is meast wyt, mei donkere wjukken en in donkere rêst en in foarse, sterke giele snaffel mei in read plak. De sturt is wyt mei in swarte bân. It jong is wat donkerder as de kelpmiuw, fral ûnder, en hat in foars dikkere snaffel mei in donkere punt. == Fersprieding == De grousnaffelmiuw is te ferdielen yn twa [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: * ''Larus pacificus georgii'' - kust fan West-Austraalje nei Súd-Austraalje en [[Kangaroo Island]]. * ''Larus pacificus pacificus'' - súdeastlik Austraalje ([[Fiktoaria (Austraalje)|Fikoaria]]) en [[Tasmaanje]], út en troch ek [[Queenslân]]. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Juvenile pacific gull.jpg|thumb|left|Jonge fûgel.]] De grousnaffelmiuw briedt yn tinbefolke koloanjes oan kusten en op eilannen tusken septimber en jannewaris. It iten bestiet út in oantal ferskillende fisksoarten en wringeleazen. Se ite faak krabben, meastentiids fan 'e soarten ''Ovalipes australiensis'' en ''Paragrapsus gaimardii'' mar ek ôfeart, ynsekten, aaien en piken fan oare seefûgels. Se wurde faak by slachthuzen sjoen, dêr se nei slachtôfeart sykje. [[Ofbyld:Pacific Gull, Colouring Up - Flickr - birdsaspoetry.jpg|thumb|left|Fûgel dy't it folwoeksen fearrekleed kriget.]] == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in stabile populaasje. Op basis dêrfan kategorisearret de [[IUCN]] de soarte as net bedrige (Least Concern, 2018) op 'e Reade list. De populaasje is lykwols relatyf lyts en in rûzing hâldt de folsleine populaasje op 11.000 fûgels. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pacific-gull-larus-pacificus BirdLife] *[https://ebird.org/species/pacgul1 eBird] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=BA247782 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Larus pacificus}} }} {{DEFAULTSORT:Grousnaffelmiuw}} [[Kategory:Miuw]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] jhenageqef47ftk4pyfvh753zj7qjyc 0 187462 1233065 1212614 2026-06-25T07:08:30Z RomkeHoekstra 10582 status 1233065 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = kelpmiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Black back gulls.NZ (9794565953).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[miuwen]] (''Larus'') |Wittenskiplike namme= Larus dominicanus |Beskriuwer, jier= [[Martin Lichtenstein|Lichtenstein]], 1823 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Larus dominicanus map.svg|250px]] }} De '''kelpmiuw''' (''Larus dominicanus'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[miuwen]] (''Larus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Gaivota-Ribeirão da ilha-Florianópolis SC.jpg|thumb|left|Kelpmiuw yn Nij-Seelân.]] Kelpmiuwen wurde 54 oant 65 sm lang en ha in spanwiidte fan 128 oant 142 sm. Se weage 0,9 oant 1,3 kg. De kelpmiuw hat in soad fan 'e [[lytse sjouwerman]] (''Larus fuscus''), mar hat gjin grize mar giele poaten en de bou is wat swierder. Ek is syn snaffel foarser. == Fersprieding == Meiïnoar binne der fiif erkende [[ûndersoarte]]n mei de foljende fersprieding: * ''Larus dominicanus dominicanus'': [[Súd-Amearika]], de [[Falklâneilannen]], [[Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen]], [[Austraalje]] en [[Nij-Seelân]]. * ''Larus dominicanus vetula'': súdlik [[Afrika]] en oan 'e westkust fan Afrika oant [[Senegal]]. * ''Larus dominicanus judithae'': de subantarktyske eilannen fan 'e [[Yndyske Oseaan]]. * ''Larus dominicanus melisandae'': súdlik en súdwestlik [[Madagaskar]]. * ''Larus dominicanus austrinus'': [[Antarktika]] en de Antarktyske eilannen. De kelpmiuw briedt oan 'e kusten en eilannen fan it súdlik healrûn. Bûten it briedseizoen is de Afrikaanske ûndersoarte beheind ta kustgebieten. Earne oars, benammen yn Súd-Amearika, komt de fûgel ek faak op grutte marren, oan rivieren, op greiden en binnenlân foar. Yn [[Nij-Seelân]] wurdt de fûgel sels fûn by berchmarren. == Briedgedrach == It wyfke leit twa of trije aaien en beide âlden fuorje de jongen. == Status == De wrâldpopulaasje waard op 3,3 oant 4,3 miljoen fûgels yn 2012 rûsd. Der wurdt tocht dat de soarte yn oantallen tanimt. Dêrfandinne wurdt de kelpmiuw as net bedrige (''Least Concern'', 2018) op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/kelp-gull-larus-dominicanus BirdLife] *[https://ebird.org/species/kelgul eBird] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=17060EE1BF89B2F2 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Larus dominicanus}} }} {{DEFAULTSORT:kelpmiuw}} [[Kategory:Miuw]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdlike Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Yndyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antarktika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bouvet]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Heard en de McDonaldeilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Frânske Súdlike en Antarktyske Lannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Macquarie]] elhwo8gt68wpykzu4gm9lmq6leee0l8 0 187490 1233075 1209700 2026-06-25T07:14:48Z RomkeHoekstra 10582 status 1233075 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Kamtsjatkamiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Ooseguro-kamome.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[miuwen]] (''Larus'') |Wittenskiplike namme= Larus schistisagus |Beskriuwer, jier= [[Leonhard Hess Stejneger|Stejneger]], 1884 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Larus schistisagus map.svg|250px]]<br>{{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#5f8dd3}} [[wintergast]] }} De '''kamtsjatkamiuw''' (''Larus schistisagus'') is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] Laridae. == Skaaimerken == De Kamtsjatkamiuw wurdt 55 oant 67 sm lang en hat in spanwiidte fan 132 oant 148 sm en weaget 1.050–1.670 kg. It folwoeksen simmerkleed hat laaigrize boppewjukken mei wite rânen efter en swarte bûtenste wjukpunten. De fûgel hat in sterke giele snaffel mei in read plak op 'e ûndersnaffel en in readrôze orbitale ring mei in giel iris. Yn it winterkleed is de kop bêzjebûnt. It duorret fjouwer jier foardat de soarte de folwoeksen dracht kriget. It fearrekleed fan 'e fûgel feroaret dan fan meast brún yn it earste jier nei folslein wyt en griis yn 'e folwoeksen dracht. == Fersprieding == De soarte komt foar fan noardeastlik en eastlik [[Sibearje]] oant yn noardlik [[Japan]] en it meast westlike stikje fan it [[Sewardskiereilân]] yn [[Alaska]]. Noardlike briedfûgels migrearje winterdeis nei it suden nei iisfrije gebieten en yn 'e winter komt de soarte foar fan 'e [[Kommandeurseilannen]] en [[Hokkaido]] oant [[Noard-Koreä|Noard-]] en [[Súd-Koreä]] en [[Taiwan]]. == Ekology == De Kamtsjatkamiuw briedt yn koloanjes op isolearre gerseilannen, op kliffen, oan sân- en rotskusten en lokaal ek op dakken. Winterdeis bliuwt er by iisfrije kusten, by riviermûningen en havens. == Status == De wrâldpopulaasje waard yn 2006 op 25 tûzen oant ien miljoen fûgels rûsd ((Delany en Scott). Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] had de soarte de status fan net bedrige (Least Concern, 2018). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/slaty-backed-gull-larus-schistisagus BirdLife] *[https://ebird.org/species/slbgul/JP-13 eBird] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=456C7FAEF6E50426 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Larus schistisagus}} }} {{DEFAULTSORT:Kamtsjatkamiuw}} [[Kategory:Miuw]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] e2iijj66ihq5500nvsn4bcim0gaoxqs 0 187492 1233068 1209695 2026-06-25T07:10:51Z RomkeHoekstra 10582 status 1233068 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Meksikaanske miuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Larus livens 2910976.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[miuwen]] (''Larus'') |Wittenskiplike namme= Larus livens |Beskriuwer, jier= [[Jonathan Dwight|Dwight]], 1919 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Larus livens map.svg|250px]]<small><br>{{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#5f8dd3}} [[wintergast]]</small> }} De '''Meksikaanske miuw''' (''Larus livens'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[miuwen]] (''Larus'') út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae''). == Skaaimerken == Folwoeksen fûgels ha in soad fan 'e [[Kalifornyske miuw]]. Earder waard de soarte dan ek as in [[ûndersoarte]] fan 'e Kalifornyske miuw (''Larus occidentalis'') behannele. Se ha in wite kop en in donkere, in laaigrize rêch, laaigrize wjukken en in foarse giele snaffel mei in read plak op 'e ûndersnaffel. De poaten binne giel, alhoewol't de jonge winterfûgels ek wol rôze poaten ha lykas dy fan 'e Kalifornyske miuw. As er trije wurdt kriget er de folwoeksen dracht. == Fersprieding == De fûgel komt foar yn Meksiko, dêr't er briedt op eilannen yn 'e [[Golf fan Kalifornje]]. Bûten it briedseizoen migrearret er nei it noarden oant Saltonsee yn súdlik Kalifornje en nei it suden nei Sonora. Se wurde op sân- en rotskusten of eilannen mei yn 'e regel net in soad fegetaasje oantroffen. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Op basis fan dy kritearia kategorisearret de [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2020) op 'e [[Reade list]]. De wrâldpopulaasje wurdt op 40.000 folwoeksen fûgels rûsd (2020). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-footed-gull-larus-livens BirdLife] *[https://ebird.org/species/yefgul?siteLanguage=nl eBird] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=87E74BBFD07D4AFA Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Larus livens}} }} {{DEFAULTSORT:Meksikaanske miuw}} [[Kategory:Miuw]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] mcr9fhyfbt4hxwme6dznovewsk3mhf9 0 187498 1233067 1209720 2026-06-25T07:09:13Z RomkeHoekstra 10582 status 1233067 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Kalifornyske miuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Larus occidentalis by Jon Sullivan.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Western Gull Golden Gate National Recreation Area.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[miuwen]] (''Larus'') |Wittenskiplike namme= Larus occidentalis |Beskriuwer, jier= [[John James Audubon|Audubon]], 1839 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Larus occidentalis map.svg|250px]]<br>{{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#5f8dd3}} [[wintergast]] }} De '''Kalifornyske miuw''' (''Larus occidentalis'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Larus Occidentalis - San Francisco.JPG|thumb|left|Fûgel boppe yn 'e [[Baai fan San Francisco]].]] De Kalifornyske miuw is in grutte miuw dy't 55 oant 68 sm lang wurde kin, in spanwiidte fan 130 oant 144 sm en in gewicht fan 800 oant 1.400 gram hat. De fûgel is wyt mei donkergrize boppedielen. De kop bliuwt oer it algemien it hiele jier wyt. De grutte giele snaffel hat in bolfarmige punt mei in read plak op 'e ûndersnaffel. Syn eachkleur fariëarret, trochstrings bleekgiel by de súdlike ûndersoarte en donkerder by de noardlike ûndersoarte. Oars as by de [[Meksikaanske miuw]] binne syn poaten rôze yn stee fan giel. Kalifornyske miuwen dogge der fjouwer jier oer om it folwoeksen fearrekleed te krijen. == Fersprieding == Der wurde twa ûndersoarten erkend mei de folgjende fersprieding: * ''L. o. occidentalis'' - de noardlike ûndersoarten, komt foar tusken Sintraal-[[Washington]] en Sintraal-[[Kalifornje]], hat donkergrize boppekanten. * ''L. o. wymani'' - de súdlike ûndersoarte, komt foar tusken Sintraal- en Súd-Kalifornje. De Kalifornyske is in [[stânfûgel]] yn Kalifornje, [[Oregon]], [[Baja California]] en súdlik Washington. Yn oare dielen is de soarte in [[trekfûgel]], dy't foar it oerwinterjen migrearret nei noardlik Washington, [[Britsk-Kolumbia]] en [[Baja California Sur]]. == Hâlden en dragen == De soarte is selden fier yn it binnenlân te sjen. Se bliuwe by de kust en boud it nêst op eilannen foar de kust of yn [[Estuarium|estuaria]]. Koloanjes binne op [[Ano Nuevo Island]], [[Anacapa Island]], [[Santa Barbara Island]] yn it [[Channel Islands National Park]] en [[Alcatraz Island]] yn [[San Francisco]]. De fûgels binne meast monogaam. [[Ofbyld:Larus occidentalis -San Luis Obispo, California, USA -chick-8.jpg|thumb|left|Pykje.]] Der wurde trije aaien lein, dy't yn in moanne útbret wurde. De piken bliuwe yn it territoarium oant se útfleane. Piken dy't troch oare territoaria omswalkje wurde yn 'e regel deade troch it pear fan dat territoarium. Sadwaande is de stjerte ûnder piken heech. De fûgel hybridisearret yn Washington en it noarden fan Oregon regelmjittich mei de [[Beringmiuw]]. == Status == Yn 'e 19e iuw hie de fûgel in soad te lijen fan it aaisykjen foar de groeiende stêd [[San Francisco]]. De koloanjes waarden boppedat fersteurd troch de bou fan bygelyks in fêsting lykas Alcatraz of fjoertuorren. De soarte is kwetsber foar klimatologyske barrens lykas [[El Niño]] en oaljelekkaazjes. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2018) op 'e [[Reade list]]. Oannommen wurdt dat de fûgel yn oantallen tanimt. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/western-gull-larus-occidentalis BirdLife] *[https://ebird.org/species/wesgul?siteLanguage=nl eBird] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=BE959048A78F4D6F Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Larus occidentalis}} }} {{DEFAULTSORT:Kalifornyske miuw}} [[Kategory:Miuw]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] 58rv0lnsyanlz5lp0q6tkgvhpqi6tvg 0 187500 1233066 1209810 2026-06-25T07:08:55Z RomkeHoekstra 10582 status 1233066 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Beringmiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Larous glaucescens - glaucous-winged gull on Fraser River.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[miuwen]] (''Larus'') |Wittenskiplike namme= Larus glaucescens |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Naumann|Naumann]], 1840 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Larus glaucescens map.svg|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1 = {{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]] |Kolom2= {{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]] }}</small> }} De '''beringmiuw''' (''Larus glaucescens'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[miuwen]] (''Larus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Larus glaucescens adult2.jpg|thumb|left|Beringmiuw.]] Beringmiuwen binne relatyf grutte miuwen en like grut as [[Amerikaanske sulvermiuw]]en. De fûgel wurdt 50 oant 68 sintimeter lang, hat in spanwiidte fan 120–150 sintimeter en weaget 730–1.690 gram. De kop, nekke, it boarst en de búk fan folwoeksen fûgles binne wyt, wylst de rêch en wjukken pearelgriis binne. De punten fan 'e wjukken binne griis en net swart lykas by oare miuwesoarten, dêr't se swart binne. De poaten binne rôze en de snaffel is giel mei it typyske reade plak ûnder de snaffel. De irissen binne donker en omfieme troch in rôze eachring. Winterdeis wurdt de kop, de nekke en it boarst fan folwoeksen fûgels smoarch bêzjebûnt en de snaffel is doffer. De kop is wat platter yn ferlikening mei oare miuwen. Jonge fûgels binne brún of griis mei swarte snaffels en it duorret fjouwer jier foardat se folwoeksen fearren berikke. == Ferprieding == De soarte briedt fan 'e [[Beringsee]] oant noardwestlik [[Oregon]] en oerwinteret súdlik oant respektivelik [[Japan]] en noardwestlik [[Meksiko]]. De soarte is in tige seldsume [[dwaalgast]] yn Jeropa. De earste bekende waarnimmings wiene op it eilân [[El Hierro]] op 'e [[Kanaryske Eilannen]] yn 1992 en sûnt dy tiid is de fûgel in pear kear waarnommen yn Noardwest-Europa. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Gull (Larus) nest with eggs, Protection Island NWR, Jefferson County, Washington, USA.jpg|thumb|left|Aaien.]] De soarte [[Hybride (biology)|hybridisearret]] regelmjittich mei de Kalifornyske miuw (''Larus occidentalis'') fral yn 'e [[Puget Sound]], wêrtroch problematyske tuskenfoarmen ûntsteane. Yn [[Alaska]] hybridisearret er ek mei de Noardamerikaanske sulvermiuw. == Status == De fûgel wurdt op 'e [[Reade list]] troch de [[IUCN]] as net bedrige (''Least Concern'', 2018) klassifisearre. De populaasje waard yn 2006 op 506.000 fûgels rûsd (Delany en Scott). Oannommen wurdt dat de populaasje groeid. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/glaucous-winged-gull-larus-glaucescens BirdLife] *[https://ebird.org/species/glwgul eBird] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=03AC32BA532FB6E3 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Larus glaucescens}} }} {{DEFAULTSORT:Beringmiuw}} [[Kategory:Miuw]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] fq5p7o5pumgcbdizplfbzxe93iv9g56 0 187516 1233071 1209820 2026-06-25T07:12:27Z RomkeHoekstra 10582 status 1233071 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Amerikaanske sulvermiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Herring Gull Very Close.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[miuwen]] (''Larus'') |Wittenskiplike namme= Larus smithsonianus |Beskriuwer, jier= [[Samuel Elliott Coues|Coues]], 1862 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Amerikaanske sulvermiuw''' (''Larus smithsonianus'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[miuwen]] (''Larus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:American Herring Gull 7901.jpg|thumb|left|De fûgel yn winterdracht.]] In folwoeksen Amerikaanske miuw hat in lingte fan 53 oant 65 sm en in spanwiidte fan 120 oant 150 sm. Oer it algemien liket de fûgel in hiel soad op 'e gewoane [[sulvermiuw]] en oant net lang lyn waard de fûgel ta deselde soarte rekkene. Yn it briedkleed binne de kop, hals en ûnderkant suver wyt. De iris is ljocht, de orbitale ring oranjegiel lykas ek de snaffel, dy't in read plak hat. Se ha lykas de sulvermiuw in grize mantel, rôze poaten en likernôch itselde formaat. Jonge fûgels dogge der fjouwer jier oer om in folslein folwoeksen fearrekleed te berikken. Yn dy tiid geane se troch ferskate fearrestadia en kinne se tige fariabel fan uterlik wêze. Se bine lykwols dúdlik oars mei harren donkerder fearren en hielendal swarte sturt. De kop en siden fan it lichem binne mear effen donkerbrún en net sa strekerich lykas by jonge sulvermiuwen. De rop is fergelykber mei dy fan 'e sulvermiuw, mar rapper en helderder. == Taksonomy == Genetysk ûndersyk wiisde út dat de Amerikaanske sulvermiuw mear besibbe is mei de Amerikaanske miuwesoarten lykas de [[grutte sjouwerman]] (''Larus hyperboreus''), de [[lytse sjouwerman]] (''Larus glaucoides'') en de [[prêrjemiuw]] (''Larus californicus'') as mei de gewoane sulvermiuw. == Fersprieding == [[Ofbyld:American Herring Gull 7393 (Larus smithsonianus).jpg|thumb|left|Jonge fûgel.]] De Amerikaanske sulvermiuw wurdt yn Noard-Amearika fan sintraal [[Alaska]] oant [[Newfoundland]] en de [[Grutte Marren]] oantroffen. It is in seldsume dwaalgast yn Jeropa, mei meldingen yn [[Noarwegen]], [[Denemark]], [[Frankryk]], [[Grut-Brittanje]], [[Ierlân]], [[Spanje]], [[Portegal]], [[Nederlân]] en [[Poalen]]. Fûgels binne it hiele jier oanwêzich yn súdlik Alaska, de Grutte Marren en it noardeasten fan 'e Feriene Steaten, mar de measte fûgels oerwinterje súdlik fan it briedgebiet oant yn [[Meksiko]], mei lytse oantallen dy't [[Hawaï]], [[Midden-Amearika]] en de West-Yndyske Eilannen berikke == Status == De soarte waard frij seldsum yn 'e 19e iuw doe't der op jage waard foar de aaien en fearren. Sûnt de jierren 1930 oant de jierren 1960 namen de oantallen rap ta troch beskerming tsjin jacht, mear ôfeart fan fiskerij om fan te fretten en minder konkurrinsje fan oare jagers op lytse fisken en ynvertebraten, om't minsken konkurrinten lykas grutte fisken en walfisken weifisken en op seehûnen jagen. De groei flakke yn 'e jierren 1970 ôf. De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, mar der wurdt tocht dat de oantallen ôfnimme, mar net sa bot dat de soarte as bedrige beskôge wurdt. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern'', 2018). De wrâldwide populaasje wurdt op 430.000–520.000 fûgels rûsd. De IUCN nimt lykwols de [[Eastsibearyske miuw]] en de [[Mongoalske miuw]] yn 'e beoardieling op. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/arctic-herring-gull-larus-smithsonianus BirdLife] *[https://ebird.org/species/amhgul1 eBird] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=60F32AF8 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Larus smithsonianus}} }} {{DEFAULTSORT:Amerikaanske sulvermiuw}} [[Kategory:Miuw]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] hr3psiwaaqqh74nrmv9eswqqctci6ew 0 187521 1233072 1209824 2026-06-25T07:13:04Z RomkeHoekstra 10582 status 1233072 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Pontyske miuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Larus cachinnans PKCS 2015-08-06 Amble, Northumberland 2.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[miuwen]] (''Larus'') |Wittenskiplike namme= Larus cachinnans |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1811 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:LarusCachinnansIUCN2019-2.png|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1 = {{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] }}</small> }} De '''Pontyske miuw''' (''Larus cachinnans'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae''). Earder waard de soarte as in [[ûndersoarte]] beskôge fan 'e [[sulvermiuw]] (''Larus argentatus''), mar de taksonomyske status fan 'e Pontyske miuw is net sûnder strideraasjes. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Caspian Gull (Larus cachinnans) (32176657174).jpg|thumb|left|Yn 'e flecht.]] De fûgel wurdt likernôch 54 sm lang en hat in spanwiidte fan 123 oant 148 sm. De snaffel is trochstrings wat smeller as die fan 'e sulvermiuw. Ek hat er langere poaten en langere wjukken. Syn poaten binne bleek rôze oant gieleftich. De rêch en de wjukken binne ljochtgriis, de bûtenste fearren fan 'e wjukken ha meast dúdlike wite einen en in wite "tonge" dy't yn it swart fan 'e haadpinnen trochrint. Pontyske miuwen ha in soad fan sulvermiuw en de gielpoatmiuw en der is ûnderfining nedich om de fûgel mei wissens te ûnderskieden, fral as it giet om ûnfolwoeksen fûgels bûten it briedgebiet. Om mei wissens fêst te stellen dat it om in Pontyske miuw giet, moatte der meardere diagnotyske details fêststeld wurde. == Taksonomy == De Pontyske miuw heart ta in groep, dy't troch de ornitologen it grutte silvermiuwekompleks neamd wurdt. Yn dat kompleks sitte ferskillende ljochtgrize miuwen, lylas de sulvermiuw, de [[gielpoatmiuw]] (''Larus michahellis'') en in pear eastlike foarmen. De grinzen tusken de soarten binne net skerp en soargje foar in soad diskusje ûnder ornitologen. Dêrnjonken kinne se ek hybridefoarmen ûntwikkelje, itjinge it ûnderskieden noch dreger makket. == Fersprieding == Earder waard tocht dat de Pontyske miuw allinnich briede yn it gebiet om 'e [[Kaspyske See]] hinne en eastlik oant [[Transbaikal]]. Letter waard ûntdutsen dat de soarte ek briedt yn Poalen en Dútslân en eastlik oant de [[Balkasjmar]] en de meast westlike dielen fan [[Sinkiang]]. Guon fûgels migrearje en oerwinteringsgebieten lizze oan 'e súdeastkust fan [[Sina]], om de [[Perzyske Golf]] hinne en yn 'e kustkriten fan [[Pakistan]], oan 'e [[Reade See]], oan 'e kusten fan [[Turkije]], sawol yn it noarden rjochting de [[Swarte See]] as yn súdwestlike rjochting de [[Middellânske See]], en oan 'e kusten fan Noard-Europa, fral dy fan [[Nederlân]], [[Denemark]], [[Dútslân]] en [[Poalen]]. === Nederlân === De Pontyske miuw wie earder in wintergast yn Nederlân, mar sûnt 2014 briedt de fûgel ek yn Nederlân yn 'e [[Iselmar]] op 'e [[De Kreupel|Kreupel]]. Fral sûnt 2019 nimt it oantal briedgefallen foars ta. Hjoed-de-dei kin de fûgel yn it hiele lân sjoen wurde oan 'e rivieren, rânemarren en by stêden en oan 'e kusten.<ref>[https://stats.sovon.nl/stats/soort/5925 SOVON, oproppen 6 novimber 2025.]</ref> == Status == [[Ofbyld:Мартин жовтоногий (Larus cachinnans). Початок життя.jpg|thumb|left|Briedende fûgel mei piken yn it Donau Biosfearreservaat.]] De Pontyske miuw hat in grut ferspriedingsgebiet en wurdt troch de [[IUCN]] as net bedrige (''Least Concern'', 2018) klassifisearre. De Europeeske populaasje wurdt op likernôch 108.000 oant 175.000 folwoeksen fûgels rûsd ([[BirdLife International]] 2015). Oannommen wurdt dat de oantallen fan 'e soarte tanimme. De fûgel hat in soad te lijen fan lytse oaljeloazingen lykas yn [[Azerbeidzjan]], mar de ympakt dêrfan op 'e ûntwikkeling fan 'e populaasje is net grut. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/caspian-gull-larus-cachinnans BirdLife] *[https://ebird.org/species/glwgul eBird] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=03AC32BA532FB6E3 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Larus glaucescens}} }} {{DEFAULTSORT:Beringmiuw}} [[Kategory:Miuw]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] ctj1bqpra4z6ep1000aavxirr5za6i3 0 187526 1233060 1209803 2026-06-25T07:05:25Z RomkeHoekstra 10582 1233060 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Jiskemiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Heermann's Gull (2018).jpg|250px]]<br><small>Folwoeksen fûgel mei jong.</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[miuwen]] (''Larus'') |Wittenskiplike namme= Larus heermanni |Beskriuwer, jier= [[John Cassin|Cassin]], 1852 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Larus heermanni map.svg|250px]]<br>{{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]]<br>{{Color box|#5f8dd3}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#FFDD55}} [[trekfûgel]] }} De '''jiskemiuw''' (''Larus heermanni'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[miuwen]] (''Larus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Heermann's Gulls in the fog (45666569281).jpg|thumb|left|Fûgel yn winterkleed.]] Jiskemiuwen binne middelgrutte miuwen fan 43 oant 49 sintimeter lang en in spanwiidte fan 117 oant 124 sintimeter. Se binne tige ûnderskiedend fan oare soarten yn it skaai en ha in donker lichem mei in wite kop. De boppedielen binne griisbrún en de fûgel is ûnder griis en de griisswarte sturt- en wjukfearren binne dúdlik mei in wyt puntsje oan 'e ein. De snaffel is helder read, faak mei in swarte tip, wylst de poaten swart binne en de iris donkerbrún is mei in reade orbitale ring deromhinne. Bûten it briedseizoen is de kop griizich of hat er brúnige strepen. Jonge fûgels binne effen brún en ha oant de twadde winter in bleekrôze snaffel mei in donker ein. == Fersprieding == De fûgel briedt op eilannen foar de kust fan West-[[Meksiko]] en [[Kalifornje]]. it grutste part fan 'e wrâldpopulaasje briedt op ien eilân, [[Isla Rasa]], dat yn 1964 útroppen waard as reservaat. Winterdeis migrearret er sa fier noardlik as [[Britsk-Kolumbia]], [[Kanada]], en sa fier súdlik oant [[Gûatemala]]. De fûgel wurdt [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat er net ferdield is yn [[ûndersoarte]]n. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Tres amigos - brown pelicans and Heerman's gull in Sonora.jpg|thumb|left|Jiskemiuw tusken twa brune pilekanen.]] De jiskemiuw briedt yn tichte koloanjes op rotskusten en rotsige eilannen. Hy leit twa of trije grize aaien mei donkergrize en brune plakjes. De jiskemiuw stelt somtiden iten fan oare seefûgels, benammen fan [[Brune pilekaan|brune pilekanen]], dêr't er faak mei sjoen wurdt. It iten bestiet út lytse fisken, ynvertebraten, hagedissen, ynsekten, ôfeart en ies. == Status == Jiskemiuwen binne net bysûnder seldsum en it is net dúdlik oft de populaasje ôfnimt of net, mar om't it ferspriedingsgebiet tige beheind is, mei 90% fan 'e wrâldpopulaasje dy't op ien eilân briedt, is der in heech risiko dat de soarte yn 'e takomst bedrige wurde kin. De soarte is tige kwetsber foar in katastrofale stoarm en natuerfenomenen lykas [[El Niño]]. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) kategorisearret de soarte dêrom as hast bedrige (''Near Threatened'', 2020). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/heermanns-gull-larus-heermanni BirdLife] *[https://ebird.org/species/heegul?siteLanguage=nl eBird] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=6996D540F05D2682 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Larus heermanni}} }} {{DEFAULTSORT:jiskemiuw}} [[Kategory:Miuw]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] a2zz5j2yxnshrxac1gsducpemupak28 0 187529 1233057 1209804 2026-06-25T07:03:28Z RomkeHoekstra 10582 status 1233057 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Perûviaanske miuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Larus belcheri.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[miuwen]] (''Larus'') |Wittenskiplike namme= Larus belcheri |Beskriuwer, jier= [[John Cassin|Cassin]], 1852 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Larus belcheri map.svg|250px]]<br>{{Color box|#7137c8}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#5f8dd3}} [[wintergast]] }} De '''Perûviaanske miuw''' (''Larus belcheri'') is in [[Súd-Amearika|Súd-Amerikaanske]] [[fûgel]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[miuwen]] (''Larusidae''). De fûgel wurdt oan 'e kust fan 'e [[Stille Oseaan]] tusken [[Ekwador]] oant [[Sily]] oantroffen. De soarte is seldsum, mar de populaasje wurdt beskôge as net bedrige. == Ferskining == [[Ofbyld:Gaviota peruana, Playa La Mina, Paracas, Ica, Perú.JPG|thumb|thumb|left|Winterkleed.]] De Perûviaanske miuw is in middelgrutte miuw (49 sintimeter lang) mei in swarte mantel, wite kop en ûnderkant, in swarte bân op 'e fierder wite sturt en in giele snaffel mei in readswarte punt. Bûten it briedseizoen hat er in brúnswarte kop en in wite eachring. De poaten binne giel en it each is swart. De wittenskiplike namme fan 'e fûgel betinkt de [[Grut-Brittanje|Britske]] ûntdekkingsreizger Sir Edward Belcher, dy't ûndersyk die oan 'e Súd-Amerikaanske Stille Oseaankust. == Fersprieding == De Perûviaanske miuw libbet yn 'e [[Humboldtstream]] yn [[Perû]] en [[Sily]] en komt ek foar yn [[Ekwador]]. De fûgel waard earder as deselde soarte behannele as de [[Argentynske miuw]] (''Larus atlanticus''), dy't oan 'e [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske]] kust fan [[Súd-Amearika]] briedt. Se wurde lykwols no troch alle liedende taksonomyske autoriteiten fan 'e wrâld as aparte soarten beskôge. De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat der gjin ferdieling yn [[ûndersoarte]]n is. == Status == [[Ofbyld:Gaviota peruana (Larus belcheri), puerto de Paracas, Perú, 2015-07-29, DD 14.JPG|thumb|left|Jonge fûgel.]] De wrâldpopulaasje fan 'e Perûviaanske miuw wurdt op lytser as 10.000 fûgels rûsd, mar om't de soarte yn oantal troch minder predaasje tanimt en it ferspriedingsgebiet relatyf grut is, wurdt de fûgel net as bedrige beskôge. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) kategorisearret de soarte dêrom as net bedrige (Least Concern, 2018). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/belchers-gull-larus-belcheri BirdLife] *[https://ebird.org/species/belgul eBird] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=2864A5B05DE1A330 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Larus belcheri}} }} {{DEFAULTSORT:Peruviaanske miuw}} [[Kategory:Miuw]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] 481kdjkmwq9jy2coxwphuuae3roo7v2 0 187553 1233053 1209966 2026-06-25T07:00:17Z RomkeHoekstra 10582 status 1233053 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Ivoarmiuw |Ofbyld = [[ofbyld:GULL, IVORY (11-7-10) pismo beach, slo co, ca -07 (5156201811).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = '''ivoarmiuwen''' (''Pagophila'')<br><small>[[Johann Jakob Kaup|Kaup]], 1829</small> |Wittenskiplike namme= Pagophila eburnea |Beskriuwer, jier= [[Constantine John Phipps|Phipps]] | datum = 1774 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart =[[File:Pagophila eburnea map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]] </small> }} De '''ivoarmiuw''' (''Pagophila eburnea'') is in [[seefûgels|seefûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[miuwfûgels]] (''Larida''e). It is de iennige soarte yn it [[Monotypysk takson|monotypyske]] [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ivoarmiuwen (''Pagophila''). == Skaaimerken == Ivoarmiuwen wurde 44 oant 48 sm en weage 525 oant 700 gram. In folwoeksen ivoarmiuw is maklik te determinearjen troch syn folslein wite fearrekleed, itjinge him ûnderskiedt fan oare miuwen. De soarte hat in wat lytsere, mear dowe-eftige bou as de [[miuwen]] (''Larus''). De snaffel is blauwich mei in giele punt en de poaten binne swart. Jonge fûgels hawwe in wat donkerder kop en in fariabel tal swarte plakken op harren fearren. It duorret twa jier foar jongen om harren folwoeksen fearrekleed te ûntwikkeljen. <gallery = widths="220px" heights="165px" perrow="4"> Ivory Gull - Pagophila eburnea - Ísmáfur.jpg|Earste jier Pagophila eburnea 2nd-w, Chatham-Kent, Ontario.jpg|Twadde jier </gallery> == Hâlden en dragen == De ivoarmeeuw briedt oan Arktyske kusten en op kliffen en leit ien oant trije oliifkleurige aaien yn in nêst op 'e grûn, dat beklaaid is mei moas of seewier. Hy briedt yn 'e simmer en leit ein juny of begjin july de aaien. De jongen fleane yn augustus út. De measte koloanjes binne lyts mei mar 5-60 pearkes, selden mear as 100 pearen. Harren iten bestiet út ynvertebraten en fisk, mar ek út ôfeart en ies. De fûgel folget faak iisbearen en oare rôfdieren om te profitearjen fan 'e oerbliuwsels fan harren proai. Ek yt er iisbeare- en seehûnestront of seehûne-plasinta's. == Fersprieding == De soarte briedt om 'e Arktyske Oseaan hinne, yn [[Grienlân]], [[Noard-Amearika]] en [[Euraazje]]. It binne [[trekfûgel]]s oer koarte ôfstannen, dy't oerwinterje oan 'e râne fan it pakiis. Jonge fûgels ha oanstriid om fierder te trekken as âldere fûgels. Guon fûgels fleane fierder nei it suden, mar se wurde tige selden yn West-Europa waarnommen. Yn [[Nederlân]] is de soarte mar in pear kear waarnommen. == Status == De grutte fan 'e populaasje wurdt op 38.000-52.000 folwoeksen fûgels rûsd (2012). Yn Kanada is de soarte yn oantal rap ôfnommen. De Kanadeeske populaasje wie yn 'e iere jierren 2000 likernôch 80% leger as yn 'e jierren 1980. Ien fan 'e oarsaken kin yllegale jacht wêze, mar de wichtichste oarsaak fan 'e wrâldwide delgong fan 'e soarte is de opwaarming fan 'e wrâld. Ivoarmiuwen briede tichteby see-iis en it ferlies fan iis makket it lestich foar har om genôch iten te finen om de jongen te fuorjen. Dêrfandinne wurdt de ivoarmiuw op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as hast bedrige (''Near Threatened'', 2018) klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ivory-gull-pagophila-eburnea BirdLife] *[https://ebird.org/species/ivogul?siteLanguage=nl eBird] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=FED91A1F00C4E67C Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Pagophila eburnea}} }} {{DEFAULTSORT:Ivoarmiuw}} [[Kategory:Ivoarmiuw]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] 4ixc5jjryoo6dii9nmh9suhveig0qgy 0 188885 1232920 1214726 2026-06-24T14:07:52Z Drewes 2754 oeps 1232920 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = Martin Lichtenstein.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] Dútsk | berne = [[10 jannewaris]] [[1780]] | berteplak = [[Hamburch]] | stoarn = [[2 septimber]] [[1857]] (77 jier) | stjerplak = Op see tusken [[Korsør]] en [[Kiel]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop/amt = dokter, soölooch | aktyf as = natuerûndersiker | jierren aktyf = | reden bekendheid = beskriuwing ''Pterocles lichtensteinii'' | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''Martin Hinrich Lichtenstein''' ([[Hamburg]], [[10 jannewaris]] [[1780]] – [[2 septimber]] [[1857]]) wie in Dútske [[dokter]], [[natuerûndersiker]] en [[soölooch]], soan fan [[Anton Lichtenstein]], dy't ek in ferneamd soölooch wie. Hy ûndersocht dielen fan súdlik Afrika en sammele in soad natuerhistoaryske eksimplaren en in protte nije soarten waarden út syn kolleksjes beskreaun troch Jeropeeske wittenskippers. == Libben en wurk == Lichtenstein wie fan jongs ôf oan ynteressearre yn natuerlikehistoarje en [[geografy]]. Hy krige yn 1797 kunde oan greve [[Johann Centurius von Hoffmannsegg]] en sette útein mei it ûndersykjen fan 'e wiidweidige kolleksjes [[ynsekten]] en [[fûgels]] fan 'e greve. Dêrnei studearre er yn [[Jena]] en [[Helmstedt]] medisinen, foardat er tusken 1802 en 1806 nei [[Súd-Afrika]] reizge dêr't er de liifarts fan gûverneur [[Jan Willem Janssens]] fan [[Kaap de Goede Hoop]] waard. Werom yn Berlyn rjochte er yn 1810 it Museum für Naturkunde op en waard dêrfan yn 1813 de direkteur. Yn 1811 hie er de earste learstoel as [[heechlearaar]] yn de [[soölogy]] oan de [[Humboldt-Universiteit]] yn Berlyn. Lichtenstein wie in goede freon fan [[Carl Maria von Weber]]. Nei syn dea, yn 1826, regelde er tegearre mei de bankier Wilhelm Beer de ferkeap fan 'e partituer fan de opera ''Oberon'' oan 'e Berlynske muzykútjouwer Adolf Martin Schlesinger út namme fan Weber syn widdo Caroline. As fersoarger tegearre mei Carl Theodor Winkler wied er belutsen by de oplieding fan Weber syn weesbern Max Maria en Alexander.[3][4] Tegearre mei [[Alexander von Humboldt]] organisearre Lichtenstein yn 1828 de gearkomste fan 'e Feriening fan Dútske Natuerwittenskippers en Dokters dy't alle jierren yn [[Berlyn]] holden waard.[5] Yn 1829 waard Lichtenstein keazen ta bûtenlânsk lid fan 'e Keninklike Sweedske Akademy fan Wittenskippen. Hy waard ek beneamd ta Geheime Riedshear yn Berlyn. Hy stoar oan in [[oerhaal]] op see oan board fan in stoomboat fan Korsør nei [[Kiel]]. ===Priveelibben=== Lichtenstein troude op 11 juny 1815 mei Victoire Hotho (1795–1866). <ref>''Heiraths-Anzeige'' in: ''Berlinische Nachrichten von Staats- und gelehrten Sachen'' Nr. 70, 13. Juni 1815 ([https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&tx_dlf%5Bid%5D=https%3A%2F%2Fcontent.staatsbibliothek-berlin.de%2Fzefys%2FSNP27913090-18150613-0-0-0-0.xml&tx_dlf%5Bpage%5D=7&cHash=c3529564f8e5c45744cdeb33d2e18d7e Web-Ressource]).</ref> Se krigen tegearre fjouwer bern: trije soannen en in dochter, Marie Lichtenstein, letter Hoffmeister. Marie wie in bejeftige pianiste, in peetdochter fan Carl Maria von Weber, en in pianolearares fan Ernst Rudorff. Lichtenstein syn widdo, Victoire, stoar op 7 oktober 1866 yn [[Königsberg]] oan [[goalera]]. == Erfskip == Lichtenstein beskreau in grut tal nije soarten [[amfibyen]], [[reptilen]] en [[fûgels]] foar de wittenskip. Bygelyks, de [[IOC-Wrâldfûgellist]] hat mear as 80 fûgelsoarten dy't er beskreaun hat.<ref>{{en}} {{aut|F. Gill, M. Wright D. & Donsker}} (2012) - [https://www.worldbirdnames.org/ IOC World Bird Names (version 3.2)]</ref> Bekende soarten dy't er beskreaun hat binne ûnder oaren de [[Australyske keningsparkyt]] (''Alisterus scapularis''), de [[kroansânhin]] (''Pterocles coronatus'') en de [[gewoane poddejirre]] (''Causus rhombeatus''). Ta syn eare binne in protte nij beskreaune bisten troch oaren nei Lichtenstein neamd, wêrûnder [[Lichtensteins sânhin]] (''Pterocles lichtensteinii''), [[Lichtensteins poddenjirre]] (of de wâldpoddenjirre, ''Causus lichtensteinii''), de [[lichtensteinhoutboarders]] (''Lichtensteiniana''; in skaai fan [[flinters]]) en de antilope [[Lichtensteins hertebist]] (''Alcelaphus buselaphus lichtensteinii''), in [[ûndersoarte]] fan it [[hertebist]] (''Alcelaphus lichtensteinii''). == Lichtenstein ûnder it Nasjonaal-Sosjalisme == De tawijde protestantske en polityk konservative Lichtenstein wist fan syn Joadske foarâlden, die genealogysk ûndersyk en begûn syn stambeam yn 1835 mei "Arnold, soan fan in doopte Joadske rabbi", dy't yn 1690 ferstoar. <ref>Lichtenstein, ''Stamm-Tafel der bürgerlichen Familie Lichtenstein'', 1835, o.p.</ref> Yn it [[Nazy-Dútslân|nazi-tiidrek]] late dit ta in fraach fan it Museum foar Natuerhistoarje yn de [[Hânzestêd]] Hamburch yn 1939 oangeande Lichtenstein syn "Dútske bloedlinen" (''Deutschblütigkeit''). It antwurd fan it gemeentebestjoer fan Hamburch, datearre 23 juny 1939, befêstige dat syn oer-oer-oerpake Joadsk west hie, mar dat hysels, fanwegen de ferminging dy't sûnt dy tiid plakfûn hie, beskôge wurde moast as "fan Dútsk bloed neffens de [[Neurenberger Wetten]]". Dat betsjutte dat it fuortheljen fan 'e Lichtenstein-búste of nammeferoarings net nedich wiene. <ref>Vgl. Th. Schmuck: ''Lichtenstein - Ein Leben zwischen Wissenschaft und Musik'' ..., s. 18.</ref> ==Publikaasjes== * ''Reisen im südlichen Afrika. 1803–1806''. Mit einer Einführung von Wahrhold Drascher. 1811. 2 Bände (Neudruck: Brockhaus Antiquarium, [[Stuttgart]] 1967). * ''Nachrichten von Teneriffa. Ein Fragment aus dem Tagebuche des Hrn. Dr. Lichtenstein auf der Reise von Amsterdam nach dem Vorgebirge der guten Hofnung 1802''. Industrie-Comptoirs, [[Weimar]] 1806 * ''Über die Beetjuanas. Als Nachtrag und Berichtigung zu Barrows Auszug aus Trüters Tagebuch einer Reise zu den Buschwanas. Vom Hrn. Dr. Hinrich Lichtenstein''. Industrie-Comptoirs, Weimar 1807 * ''Darstellung neuer oder wenig bekannter Säugethiere in Abbildungen und Beschreibungen von 65 Arten auf 50 colorirten Steindrucktafeln'', nach den Originalen des Zoologischen Museums der Universität Berlin. Lüderitz, [[Berlyn]] 1827/34. [https://archive.org/details/DarstellungneueTextLich Text] [https://archive.org/details/DarstellungneueAtlaLich Plates] * ''Zur Geschichte der Sing-Akademie in Berlin. Nebst einer Nachricht über das Fest am funfzigsten Jahrestage Ihrer Stiftung und einem alphabetischen Verzeichniss aller Personen, die ihr als Mitglieder angehört haben.'' Verlag Trautwein, Berlyn 1843. {{Boarnen|boarnefernijing= * [[:en:Hinrich Lichtenstein]] {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Lichtenstein, Martin}} [[Kategory:Dútsk taksonoom]] [[Kategory:Dútsk ornitolooch]] [[Kategory:Dútsk entomolooch]] [[Kategory:Dútsk dokter]] [[Kategory:Dútsk heechlearaar]] [[Kategory:Persoan berne yn 1780]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1857]] 5rmjid4bj5qas44ypx889jxvt0zowqh 1232926 1232920 2026-06-24T14:18:43Z Drewes 2754 [[]] oars 1232926 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = Martin Lichtenstein.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] Dútsk | berne = [[10 jannewaris]] [[1780]] | berteplak = [[Hamburch]] | stoarn = [[2 septimber]] [[1857]] (77 jier) | stjerplak = Op see tusken [[Korsør]] en [[Kiel]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop/amt = dokter, soölooch | aktyf as = natuerûndersiker | jierren aktyf = | reden bekendheid = beskriuwing ''Pterocles lichtensteinii'' | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''Martin Hinrich Lichtenstein''' ([[Hamburg]], [[10 jannewaris]] [[1780]] – [[2 septimber]] [[1857]]) wie in Dútske [[dokter]], [[natuerûndersiker]] en [[soölooch]], soan fan [[Anton August Heinrich Lichtenstein|Anton Lichtenstein]], dy't ek in ferneamd soölooch wie. Hy ûndersocht dielen fan súdlik Afrika en sammele in soad natuerhistoaryske eksimplaren en in protte nije soarten waarden út syn kolleksjes beskreaun troch Jeropeeske wittenskippers. == Libben en wurk == Lichtenstein wie fan jongs ôf oan ynteressearre yn natuerlikehistoarje en [[geografy]]. Hy krige yn 1797 kunde oan greve [[Johann Centurius von Hoffmannsegg]] en sette útein mei it ûndersykjen fan 'e wiidweidige kolleksjes [[ynsekten]] en [[fûgels]] fan 'e greve. Dêrnei studearre er yn [[Jena]] en [[Helmstedt]] medisinen, foardat er tusken 1802 en 1806 nei [[Súd-Afrika]] reizge dêr't er de liifarts fan gûverneur [[Jan Willem Janssens]] fan [[Kaap de Goede Hoop]] waard. Werom yn Berlyn rjochte er yn 1810 it Museum für Naturkunde op en waard dêrfan yn 1813 de direkteur. Yn 1811 hie er de earste learstoel as [[heechlearaar]] yn de [[soölogy]] oan de [[Humboldt-Universiteit]] yn Berlyn. Lichtenstein wie in goede freon fan [[Carl Maria von Weber]]. Nei syn dea, yn 1826, regelde er tegearre mei de bankier Wilhelm Beer de ferkeap fan 'e partituer fan de opera ''Oberon'' oan 'e Berlynske muzykútjouwer Adolf Martin Schlesinger út namme fan Weber syn widdo Caroline. As fersoarger tegearre mei Carl Theodor Winkler wied er belutsen by de oplieding fan Weber syn weesbern Max Maria en Alexander.[3][4] Tegearre mei [[Alexander von Humboldt]] organisearre Lichtenstein yn 1828 de gearkomste fan 'e Feriening fan Dútske Natuerwittenskippers en Dokters dy't alle jierren yn [[Berlyn]] holden waard.[5] Yn 1829 waard Lichtenstein keazen ta bûtenlânsk lid fan 'e Keninklike Sweedske Akademy fan Wittenskippen. Hy waard ek beneamd ta Geheime Riedshear yn Berlyn. Hy stoar oan in [[oerhaal]] op see oan board fan in stoomboat fan Korsør nei [[Kiel]]. ===Priveelibben=== Lichtenstein troude op 11 juny 1815 mei Victoire Hotho (1795–1866). <ref>''Heiraths-Anzeige'' in: ''Berlinische Nachrichten von Staats- und gelehrten Sachen'' Nr. 70, 13. Juni 1815 ([https://dfg-viewer.de/show?tx_dlf%5Bdouble%5D=0&tx_dlf%5Bid%5D=https%3A%2F%2Fcontent.staatsbibliothek-berlin.de%2Fzefys%2FSNP27913090-18150613-0-0-0-0.xml&tx_dlf%5Bpage%5D=7&cHash=c3529564f8e5c45744cdeb33d2e18d7e Web-Ressource]).</ref> Se krigen tegearre fjouwer bern: trije soannen en in dochter, Marie Lichtenstein, letter Hoffmeister. Marie wie in bejeftige pianiste, in peetdochter fan Carl Maria von Weber, en in pianolearares fan Ernst Rudorff. Lichtenstein syn widdo, Victoire, stoar op 7 oktober 1866 yn [[Königsberg]] oan [[goalera]]. == Erfskip == Lichtenstein beskreau in grut tal nije soarten [[amfibyen]], [[reptilen]] en [[fûgels]] foar de wittenskip. Bygelyks, de [[IOC-Wrâldfûgellist]] hat mear as 80 fûgelsoarten dy't er beskreaun hat.<ref>{{en}} {{aut|F. Gill, M. Wright D. & Donsker}} (2012) - [https://www.worldbirdnames.org/ IOC World Bird Names (version 3.2)]</ref> Bekende soarten dy't er beskreaun hat binne ûnder oaren de [[Australyske keningsparkyt]] (''Alisterus scapularis''), de [[kroansânhin]] (''Pterocles coronatus'') en de [[gewoane poddejirre]] (''Causus rhombeatus''). Ta syn eare binne in protte nij beskreaune bisten troch oaren nei Lichtenstein neamd, wêrûnder [[Lichtensteins sânhin]] (''Pterocles lichtensteinii''), [[Lichtensteins poddenjirre]] (of de wâldpoddenjirre, ''Causus lichtensteinii''), de [[lichtensteinhoutboarders]] (''Lichtensteiniana''; in skaai fan [[flinters]]) en de antilope [[Lichtensteins hertebist]] (''Alcelaphus buselaphus lichtensteinii''), in [[ûndersoarte]] fan it [[hertebist]] (''Alcelaphus lichtensteinii''). == Lichtenstein ûnder it Nasjonaal-Sosjalisme == De tawijde protestantske en polityk konservative Lichtenstein wist fan syn Joadske foarâlden, die genealogysk ûndersyk en begûn syn stambeam yn 1835 mei "Arnold, soan fan in doopte Joadske rabbi", dy't yn 1690 ferstoar. <ref>Lichtenstein, ''Stamm-Tafel der bürgerlichen Familie Lichtenstein'', 1835, o.p.</ref> Yn it [[Nazy-Dútslân|nazi-tiidrek]] late dit ta in fraach fan it Museum foar Natuerhistoarje yn de [[Hânzestêd]] Hamburch yn 1939 oangeande Lichtenstein syn "Dútske bloedlinen" (''Deutschblütigkeit''). It antwurd fan it gemeentebestjoer fan Hamburch, datearre 23 juny 1939, befêstige dat syn oer-oer-oerpake Joadsk west hie, mar dat hysels, fanwegen de ferminging dy't sûnt dy tiid plakfûn hie, beskôge wurde moast as "fan Dútsk bloed neffens de [[Neurenberger Wetten]]". Dat betsjutte dat it fuortheljen fan 'e Lichtenstein-búste of nammeferoarings net nedich wiene. <ref>Vgl. Th. Schmuck: ''Lichtenstein - Ein Leben zwischen Wissenschaft und Musik'' ..., s. 18.</ref> ==Publikaasjes== * ''Reisen im südlichen Afrika. 1803–1806''. Mit einer Einführung von Wahrhold Drascher. 1811. 2 Bände (Neudruck: Brockhaus Antiquarium, [[Stuttgart]] 1967). * ''Nachrichten von Teneriffa. Ein Fragment aus dem Tagebuche des Hrn. Dr. Lichtenstein auf der Reise von Amsterdam nach dem Vorgebirge der guten Hofnung 1802''. Industrie-Comptoirs, [[Weimar]] 1806 * ''Über die Beetjuanas. Als Nachtrag und Berichtigung zu Barrows Auszug aus Trüters Tagebuch einer Reise zu den Buschwanas. Vom Hrn. Dr. Hinrich Lichtenstein''. Industrie-Comptoirs, Weimar 1807 * ''Darstellung neuer oder wenig bekannter Säugethiere in Abbildungen und Beschreibungen von 65 Arten auf 50 colorirten Steindrucktafeln'', nach den Originalen des Zoologischen Museums der Universität Berlin. Lüderitz, [[Berlyn]] 1827/34. [https://archive.org/details/DarstellungneueTextLich Text] [https://archive.org/details/DarstellungneueAtlaLich Plates] * ''Zur Geschichte der Sing-Akademie in Berlin. Nebst einer Nachricht über das Fest am funfzigsten Jahrestage Ihrer Stiftung und einem alphabetischen Verzeichniss aller Personen, die ihr als Mitglieder angehört haben.'' Verlag Trautwein, Berlyn 1843. {{Boarnen|boarnefernijing= * [[:en:Hinrich Lichtenstein]] {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Lichtenstein, Martin}} [[Kategory:Dútsk taksonoom]] [[Kategory:Dútsk ornitolooch]] [[Kategory:Dútsk entomolooch]] [[Kategory:Dútsk dokter]] [[Kategory:Dútsk heechlearaar]] [[Kategory:Persoan berne yn 1780]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1857]] ej7n6n01tbknnqsrpkw67m1ays1353v 0 192386 1232918 1232910 2026-06-24T14:02:13Z Drewes 2754 st. 1232918 wikitext text/x-wiki {{Stobbe}} In '''sylboat''' is in [[boat]] dy't foar it foar yn alle gefallen in part, mar faak hielendal, oandreaun wurdt trocht [[seil|seilen]]. De beheining ta in ''boat'', makket in sylboat lytser as in [[sylskip]], mar dat ûnderskie is kultuer- en tiid-ôfhinklik. == Sylklassen== Der binne grutte hoemannichte sylklassen ûntwurpen. Foarbylden binne de lytse [[Lark (Snits)|Lark]] en de wat gruttere [[16-kwadraat]]. {{DEFAULTSORT:Silboat}} [[Kategory:Silen]] [[Kategory:Skipstype]] qsbt8odas6vphasgoqffd6bdk2hu2qh 1232919 1232918 2026-06-24T14:05:03Z Drewes 2754 plaatsje 1232919 wikitext text/x-wiki {{Stobbe}} [[Ofbyld:Vrijheid zonder spi 001.JPG|thumb|Frijheid sylklasse]] In '''sylboat''' is in [[boat]] dy't foar it foar yn alle gefallen in part, mar faak hielendal, oandreaun wurdt trocht [[seil|seilen]]. De beheining ta in ''boat'', makket in sylboat lytser as in [[sylskip]], mar dat ûnderskie is kultuer- en tiid-ôfhinklik. == Sylklassen== Der binne grutte hoemannichte sylklassen ûntwurpen. Foarbylden binne de lytse [[Lark (Snits)|Lark]] en de wat gruttere [[16-kwadraat]]. {{DEFAULTSORT:Silboat}} [[Kategory:Silen]] [[Kategory:Skipstype]] ijsqc2px4yarkzyvt3cze3kcmy7iv6x 10 192543 1232969 1232524 2026-06-24T20:10:41Z SencBorz 50363 in link tafoege 1232969 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks generyk | bgcolor = #B0C4DE | kop = {{{namme|}}} | image = {{{ôfbylding|}}} | caption = {{{ôfbyldingstekst|}}} | imagewidth = {{{ôfbyldingsbreedte|}}} | kop1 = Ynformaasje | head1_1 = Gastlân | item1_1 = {{{gastlân|}}} | head1_2 = Datum | item1_2 = {{{datum|}}} | head1_3 = Tiims | item1_3 = {{{tiims|}}} | head1_4 = Stadions | item1_4 = {{{stadions|}}} | kop2 = Einposysjes | head2_1 = Kampioen | item2_1 = {{{kampioen|}}} | head2_2 = Twadde plak | item2_2 = {{{twadde plak|}}} | head2_3 = Tredde plak | item2_3 = {{{tredde plak|}}} | kop3 = Toernoaistatistiken | head3_1 = Wedstriden | item3_1 = {{{wedstriden|}}} | head3_2 = Besikers | item3_2 = {{{besikers|}}} | head3_3 = [[Try (rugby)|Try's]] skoard | item3_3 = {{{try's skoard|}}} | head3_4 = Topskoarder(s) | item3_4 = {{{topskoarder(s)|}}} | kop4 = Edysjes | head4_1 = Foarige | item4_1 = {{{foarige|}}} | head4_2 = Folgjende | item4_2 = {{{folgjende|}}} | portaal = Sport }} <noinclude>{{Sjablooninfo|1= == Tapasse == Dizze ynfoboks kinsto sa oernimme op de side: <pre> {{Wrâldkampioenskip rugby | namme = | gastlân = | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | datum = | tiims = | stadions = | kampioen = | twadde plak = | tredde plak = | wedstriden = | besikers = | try's skoard = | topskoarder(s) = | foarige = | folgjende = }}</pre> }} [[Kategory:Ynfoboks Sport en Spul]] 61iemdfgvf68th1i1csbuunc0trsr42 0 192552 1232940 1232760 2026-06-24T15:17:56Z SencBorz 50363 mear ynformaasje tafoege 1232940 wikitext text/x-wiki {{Wrâldkampioenskip rugby | namme = Wrâldkampioenskip rugby 2023 | gastlân = {{FRAf}} | kampioen = {{RSAru}} (4e titel) | twadde plak = {{NZLru}} | tredde plak = {{ENGru}} | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | datum = 8 septimber – 28 oktober | tiims = 20 | stadions = 9 | wedstriden = 48 | besikers = 2.437.208 (50.775 de wedstriid) | try's skoard = 325 (6,8 de wedstriid) | topskoarder(s) = {{flagge GB-ENG}} [[Owen Farrell]] (75) | foarige = [[Wrâldkampioenskip rugby 2019|2019]] | folgjende = [[Wrâldkampioenskip rugby 2027|2027]] }} It '''Wrâldkampioenskip rugby 2023''' waard fan 8 septimber oant en mei 28 oktober 2023 yn [[Frankryk]] holden. It wie de 10e edysje fan it [[Wrâldkampioenskip rugby]]. It toernoai soe oarspronklik seis wiken duorje, mar yn 2021 besleat [[World Rugby]] der in wike oan ta te heakjen om de spilers mear rêst te gunnen. It wie de fjirde kear dat Frankryk gastlân wie fan it wrâldkampioenskip rugby. [[Súd-Afrikaansk rugbyteam|Súd-Afrika]] wie de titelferdigener en wûn syn fjirde titel nei in spannende finale tsjin [[Nijseelânsk rugbyteam|Nij-Seelân]].<ref>[https://www.bbc.com/sport/rugby-union/67252413 New Zealand 11-12 South Africa: Springboks win record fourth Rugby World Cup in dramatic final - BBC Sport] <small>'''(IN)'''</small></ref> == Kwalifisearre teams == Sûnt [[Wrâldkampioenskip rugby 1999|1999]] koene 20 teams harren kwalifisearje foar it WK. [[Sileensk rugbyteam|Sily]] makke yn dizze edysje syn debút op in wrâldkampioenskip. {| |- style="text-align:left" !style="width:10em"|Aazje !style="width:10em"|Afrika !style="width:10em"|Jeropa !style="width:10em"|Oseaanje !style="width:10em"|Súd-Amearika |- style="vertical-align:top" | * {{JPNru}} | * {{RSAru}} * {{NAMru}} | * {{FRAru}} * {{ENGru}} * {{IRLru}} * {{ITAru}} * {{SCOru}} * {{WALru}} * {{GEOru}} * {{ROMru}} * {{PORru}} | * {{AUSru}} * {{FIJru}} * {{NZLru}} * {{SAMru}} * {{TGAru}} | * {{ARGru}} * {{URUru}} * {{CHIru}} |} == Knock-outfase == {{Wedstrydskema lêste 8 | RD1 = kwartfinale | RD3 = heale finale | RD4 = finale | RD5 = tredde plak | RD1-header-01 = hello | RD1-team01 = {{WALru}} | RD1-score01 =17 | RD1-team02 = '''{{ARGru}}''' | RD1-score02 ='''29''' | RD1-header-02 = | RD1-team03 = {{IRLru}} | RD1-score03 = 24 | RD1-team04 = '''{{NZLru}}''' | RD1-score04 = '''28''' | RD1-header-03 = | RD1-team05 = '''{{ENGru}}''' | RD1-score05 = '''30''' | RD1-team06 = {{FIJru}} | RD1-score06 = 24 | RD1-header-04 = | RD1-team07 = {{FRAru}} | RD1-score07 = 28 | RD1-team08 = {{RSAru}} | RD1-score08 = '''29''' | RD2-header-01 = | RD2-team01 = {{ARGru}} | RD2-score01 = 6 | RD2-team02 = '''{{NZLru}}''' | RD2-score02 = '''44''' | RD2-header-02 = | RD2-team03 = {{ENGru}} | RD2-score03 = 15 | RD2-team04 = '''{{RSAru}}''' | RD2-score04 = '''16''' | RD3-header-01 = | RD3-team01 = {{NZLru}} | RD3-score01 = 11 | RD3-team02 = '''{{RSAru}}''' | RD3-score02 = '''12''' | RD3-header-02 = | RD3-team03 = {{ARGru}} | RD3-score03 = 23 | RD3-team04 = '''{{ENGru}}''' | RD3-score04 = '''26''' }} == Keppelings om utens == * [https://www.rugbyworldcup.com/2027/en/past-tournaments/2023 Offisjele webside (Ingelsk)] == Boarnen == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Wraldkampioenskip rugby 2023}} [[Kategory:Skiednis fan Frankryk]] [[Kategory:Wrâldkampioenskip rugby]] [[Kategory:Barren yn 2023]] 48woa8yg78ylv1cd9nsm13y9l47e4yc 1232965 1232940 2026-06-24T19:38:09Z SencBorz 50363 de groepsfaze tafoege 1232965 wikitext text/x-wiki {{Wrâldkampioenskip rugby | namme = Wrâldkampioenskip rugby 2023 | gastlân = {{FRAf}} | kampioen = {{RSAru}} (4e titel) | twadde plak = {{NZLru}} | tredde plak = {{ENGru}} | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | datum = 8 septimber – 28 oktober | tiims = 20 | stadions = 9 | wedstriden = 48 | besikers = 2.437.208 (50.775 de wedstriid) | try's skoard = 325 (6,8 de wedstriid) | topskoarder(s) = {{flagge GB-ENG}} [[Owen Farrell]] (75) | foarige = [[Wrâldkampioenskip rugby 2019|2019]] | folgjende = [[Wrâldkampioenskip rugby 2027|2027]] }} It '''Wrâldkampioenskip rugby 2023''' waard fan 8 septimber oant en mei 28 oktober 2023 yn [[Frankryk]] holden. It wie de 10e edysje fan it [[Wrâldkampioenskip rugby]]. It toernoai soe oarspronklik seis wiken duorje, mar yn 2021 besleat [[World Rugby]] der in wike oan ta te heakjen om de spilers mear rêst te gunnen. It wie de fjirde kear dat Frankryk gastlân wie fan it wrâldkampioenskip rugby. [[Súd-Afrikaansk rugbyteam|Súd-Afrika]] wie de titelferdigener en wûn syn fjirde titel nei in spannende finale tsjin [[Nijseelânsk rugbyteam|Nij-Seelân]].<ref>[https://www.bbc.com/sport/rugby-union/67252413 New Zealand 11-12 South Africa: Springboks win record fourth Rugby World Cup in dramatic final - BBC Sport] <small>'''(IN)'''</small></ref> == Kwalifisearre teams == Sûnt [[Wrâldkampioenskip rugby 1999|1999]] koene 20 teams harren kwalifisearje foar it WK. [[Sileensk rugbyteam|Sily]] makke yn dizze edysje syn debút op in wrâldkampioenskip. {| |- style="text-align:left" !style="width:10em"|Aazje !style="width:10em"|Afrika !style="width:10em"|Jeropa !style="width:10em"|Oseaanje !style="width:10em"|Súd-Amearika |- style="vertical-align:top" | * {{JPNru}} | * {{RSAru}} * {{NAMru}} | * {{FRAru}} * {{ENGru}} * {{IRLru}} * {{ITAru}} * {{SCOru}} * {{WALru}} * {{GEOru}} * {{ROMru}} * {{PORru}} | * {{AUSru}} * {{FIJru}} * {{NZLru}} * {{SAMru}} * {{TGAru}} | * {{ARGru}} * {{URUru}} * {{CHIru}} |} == Groepsfaze == Der jilde in pear regels foar it beheljen fan punten yn de groepsfaze: * In winst smyt 4 punten op. * In gelykspul smyt 2 punten op. In team kin ek bonuspunten krije. * Der wurdt ien bonuspunt takend as in team fjouwer of mear try's skoart yn ien wedstriid. * Der wurdt ien bonuspunt takend as in team in wedstriid mei minder as 7 punten ferskil ferliest. * Ien team kin per wedstriid maksimaal 2 bonuspunten krije. === Groep A === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=|'''Plak''' !width=125|'''Team''' !width=35|'''Wed''' !width=35|'''W''' !width=35|'''G''' !width=35|'''F''' !width=35|'''PF''' !width=35|'''PT''' !width=35|'''+/−''' !width=35|'''BP''' !width=35|'''Punten''' !width=|'''Kwalifikaasje''' |- bgcolor=#BBF3BB | 1||align=left| {{FRAru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 210 || 32 || +178 || 2 || '''18''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#BBF3BB | 2||align=left| {{NZLru}} || 4 || 3 || 0 || 1 || 253 || 47 || +206 || 3 || '''15''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#FFFFBB | 3||align=left| {{ITAru}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 114 || 181 || −67 || 2 || '''10''' || WK rugby 2027 |- | 4||align=left| {{URUru}} || 4 || 1 || 0 || 3 || 65 || 164 || −99 || 1 || '''5''' || |- | 5||align=left| {{NAMru}} || 4 || 0 || 0 || 4 || 37 || 255 || −218 || 0 || '''0''' || |} === Groep B === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=|'''Plak''' !width=125|'''Team''' !width=35|'''Wed''' !width=35|'''W''' !width=35|'''G''' !width=35|'''F''' !width=35|'''PF''' !width=35|'''PT''' !width=35|'''+/−''' !width=35|'''BP''' !width=35|'''Punten''' !width=|'''Kwalifikaasje''' |- bgcolor=#BBF3BB | 1||align=left| {{IRLru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 190 || 46 || +144 || 5 || '''21''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#BBF3BB | 2||align=left| {{RSAru}} || 4 || 3 || 0 || 1 || 151 || 34 || +117 || 3 || '''15''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#FFFFBB | 3||align=left| {{SCOru}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 146 || 71 || +75 || 2 || '''10''' || WK rugby 2027 |- | 4||align=left| {{TGAru}} || 4 || 1 || 0 || 3 || 96 || 177 || −81 || 1 || '''5''' |- | 5||align=left| {{ROMru}} || 4 || 0 || 0 || 4 || 32 || 287 || −255 || 0 || '''0''' |} === Groep C === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=|'''Plak''' !width=125|'''Team''' !width=35|'''Wed''' !width=35|'''W''' !width=35|'''G''' !width=35|'''F''' !width=35|'''PF''' !width=35|'''PT''' !width=35|'''+/−''' !width=35|'''BP''' !width=35|'''Punten''' !width=|'''Kwalifikaasje''' |- bgcolor=#BBF3BB | 1||align=left| {{WALru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 143 || 59 || +84 || 3 || '''19''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#BBF3BB | 2||align=left| {{FIJru}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 88 || 83 || +5 || 3 || '''11''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#FFFFBB | 3||align=left| {{AUSru}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 90 || 91 || −1 || 3 || '''11''' || WK rugby 2027 |- | 4||align=left| {{PORru}} || 4 || 1 || 1 || 2 || 64 || 103 || −39 || 0 || '''6''' |- | 5||align=left| {{GEOru}} || 4 || 0 || 1 || 3 || 64 || 113 || −49 || 1 || '''3''' |} === Groep D === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=|'''Plak''' !width=125|'''Team''' !width=35|'''Wed''' !width=35|'''W''' !width=35|'''G''' !width=35|'''F''' !width=35|'''PF''' !width=35|'''PT''' !width=35|'''+/−''' !width=35|'''BP''' !width=35|'''Punten''' !width=|'''Kwalifikaasje''' |- bgcolor=#BBF3BB | 1||align=left| {{ENGru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 150 || 39 || +111 || 2 || '''18''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#BBF3BB | 2||align=left| {{ARGru}} || 4 || 3 || 0 || 1 || 127 || 69 || +58 || 2 || '''14''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#FFFFBB | 3||align=left| {{JPNru}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 109 || 107 || +2 || 1 || '''9''' || WK rugby 2027 |- | 4||align=left| {{SAMru}} || 4 || 1 || 0 || 3 || 92 || 75 || +17 || 3 || '''7''' |- | 5||align=left| {{CHIru}} || 4 || 0 || 0 || 4 || 27 || 215 || −188 || 0 || '''0''' |} == Knock-outfase == {{Wedstrydskema lêste 8 | RD1 = kwartfinale | RD3 = heale finale | RD4 = finale | RD5 = tredde plak | RD1-header-01 = hello | RD1-team01 = {{WALru}} | RD1-score01 =17 | RD1-team02 = '''{{ARGru}}''' | RD1-score02 ='''29''' | RD1-header-02 = | RD1-team03 = {{IRLru}} | RD1-score03 = 24 | RD1-team04 = '''{{NZLru}}''' | RD1-score04 = '''28''' | RD1-header-03 = | RD1-team05 = '''{{ENGru}}''' | RD1-score05 = '''30''' | RD1-team06 = {{FIJru}} | RD1-score06 = 24 | RD1-header-04 = | RD1-team07 = {{FRAru}} | RD1-score07 = 28 | RD1-team08 = {{RSAru}} | RD1-score08 = '''29''' | RD2-header-01 = | RD2-team01 = {{ARGru}} | RD2-score01 = 6 | RD2-team02 = '''{{NZLru}}''' | RD2-score02 = '''44''' | RD2-header-02 = | RD2-team03 = {{ENGru}} | RD2-score03 = 15 | RD2-team04 = '''{{RSAru}}''' | RD2-score04 = '''16''' | RD3-header-01 = | RD3-team01 = {{NZLru}} | RD3-score01 = 11 | RD3-team02 = '''{{RSAru}}''' | RD3-score02 = '''12''' | RD3-header-02 = | RD3-team03 = {{ARGru}} | RD3-score03 = 23 | RD3-team04 = '''{{ENGru}}''' | RD3-score04 = '''26''' }} == Keppelings om utens == * [https://www.rugbyworldcup.com/2027/en/past-tournaments/2023 Offisjele webside (Ingelsk)] == Boarnen == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Wraldkampioenskip rugby 2023}} [[Kategory:Skiednis fan Frankryk]] [[Kategory:Wrâldkampioenskip rugby]] [[Kategory:Barren yn 2023]] 5fxci33lmyhe2hj4x32jwllhcnbbxjx 1232968 1232965 2026-06-24T20:08:13Z SencBorz 50363 in link tafoege 1232968 wikitext text/x-wiki {{Wrâldkampioenskip rugby | namme = Wrâldkampioenskip rugby 2023 | gastlân = {{FRAf}} | kampioen = {{RSAru}} (4e titel) | twadde plak = {{NZLru}} | tredde plak = {{ENGru}} | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | datum = 8 septimber – 28 oktober | tiims = 20 | stadions = 9 | wedstriden = 48 | besikers = 2.437.208 (50.775 de wedstriid) | try's skoard = 325 (6,8 de wedstriid) | topskoarder(s) = {{flagge GB-ENG}} [[Owen Farrell]] (75) | foarige = [[Wrâldkampioenskip rugby 2019|2019]] | folgjende = [[Wrâldkampioenskip rugby 2027|2027]] }} It '''Wrâldkampioenskip rugby 2023''' waard fan 8 septimber oant en mei 28 oktober 2023 yn [[Frankryk]] holden. It wie de 10e edysje fan it [[Wrâldkampioenskip rugby]]. It toernoai soe oarspronklik seis wiken duorje, mar yn 2021 besleat [[World Rugby]] der in wike oan ta te heakjen om de spilers mear rêst te gunnen. It wie de fjirde kear dat Frankryk gastlân wie fan it wrâldkampioenskip rugby. [[Súd-Afrikaansk rugbyteam|Súd-Afrika]] wie de titelferdigener en wûn syn fjirde titel nei in spannende finale tsjin [[Nijseelânsk rugbyteam|Nij-Seelân]].<ref>[https://www.bbc.com/sport/rugby-union/67252413 New Zealand 11-12 South Africa: Springboks win record fourth Rugby World Cup in dramatic final - BBC Sport] <small>'''(IN)'''</small></ref> == Kwalifisearre teams == Sûnt [[Wrâldkampioenskip rugby 1999|1999]] koene 20 teams harren kwalifisearje foar it WK. [[Sileensk rugbyteam|Sily]] makke yn dizze edysje syn debút op in wrâldkampioenskip. {| |- style="text-align:left" !style="width:10em"|Aazje !style="width:10em"|Afrika !style="width:10em"|Jeropa !style="width:10em"|Oseaanje !style="width:10em"|Súd-Amearika |- style="vertical-align:top" | * {{JPNru}} | * {{RSAru}} * {{NAMru}} | * {{FRAru}} * {{ENGru}} * {{IRLru}} * {{ITAru}} * {{SCOru}} * {{WALru}} * {{GEOru}} * {{ROMru}} * {{PORru}} | * {{AUSru}} * {{FIJru}} * {{NZLru}} * {{SAMru}} * {{TGAru}} | * {{ARGru}} * {{URUru}} * {{CHIru}} |} == Groepsfaze == Der jilde in pear regels foar it beheljen fan punten yn de groepsfaze: * In winst smyt 4 punten op. * In gelykspul smyt 2 punten op. In team kin ek bonuspunten krije. * Der wurdt ien bonuspunt takend as in team fjouwer of mear [[Try (rugby)|try's]] skoart yn ien wedstriid. * Der wurdt ien bonuspunt takend as in team in wedstriid mei minder as 7 punten ferskil ferliest. * Ien team kin per wedstriid maksimaal 2 bonuspunten krije. === Groep A === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=|'''Plak''' !width=125|'''Team''' !width=35|'''Wed''' !width=35|'''W''' !width=35|'''G''' !width=35|'''F''' !width=35|'''PF''' !width=35|'''PT''' !width=35|'''+/−''' !width=35|'''BP''' !width=35|'''Punten''' !width=|'''Kwalifikaasje''' |- bgcolor=#BBF3BB | 1||align=left| {{FRAru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 210 || 32 || +178 || 2 || '''18''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#BBF3BB | 2||align=left| {{NZLru}} || 4 || 3 || 0 || 1 || 253 || 47 || +206 || 3 || '''15''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#FFFFBB | 3||align=left| {{ITAru}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 114 || 181 || −67 || 2 || '''10''' || WK rugby 2027 |- | 4||align=left| {{URUru}} || 4 || 1 || 0 || 3 || 65 || 164 || −99 || 1 || '''5''' || |- | 5||align=left| {{NAMru}} || 4 || 0 || 0 || 4 || 37 || 255 || −218 || 0 || '''0''' || |} === Groep B === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=|'''Plak''' !width=125|'''Team''' !width=35|'''Wed''' !width=35|'''W''' !width=35|'''G''' !width=35|'''F''' !width=35|'''PF''' !width=35|'''PT''' !width=35|'''+/−''' !width=35|'''BP''' !width=35|'''Punten''' !width=|'''Kwalifikaasje''' |- bgcolor=#BBF3BB | 1||align=left| {{IRLru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 190 || 46 || +144 || 5 || '''21''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#BBF3BB | 2||align=left| {{RSAru}} || 4 || 3 || 0 || 1 || 151 || 34 || +117 || 3 || '''15''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#FFFFBB | 3||align=left| {{SCOru}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 146 || 71 || +75 || 2 || '''10''' || WK rugby 2027 |- | 4||align=left| {{TGAru}} || 4 || 1 || 0 || 3 || 96 || 177 || −81 || 1 || '''5''' |- | 5||align=left| {{ROMru}} || 4 || 0 || 0 || 4 || 32 || 287 || −255 || 0 || '''0''' |} === Groep C === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=|'''Plak''' !width=125|'''Team''' !width=35|'''Wed''' !width=35|'''W''' !width=35|'''G''' !width=35|'''F''' !width=35|'''PF''' !width=35|'''PT''' !width=35|'''+/−''' !width=35|'''BP''' !width=35|'''Punten''' !width=|'''Kwalifikaasje''' |- bgcolor=#BBF3BB | 1||align=left| {{WALru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 143 || 59 || +84 || 3 || '''19''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#BBF3BB | 2||align=left| {{FIJru}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 88 || 83 || +5 || 3 || '''11''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#FFFFBB | 3||align=left| {{AUSru}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 90 || 91 || −1 || 3 || '''11''' || WK rugby 2027 |- | 4||align=left| {{PORru}} || 4 || 1 || 1 || 2 || 64 || 103 || −39 || 0 || '''6''' |- | 5||align=left| {{GEOru}} || 4 || 0 || 1 || 3 || 64 || 113 || −49 || 1 || '''3''' |} === Groep D === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=|'''Plak''' !width=125|'''Team''' !width=35|'''Wed''' !width=35|'''W''' !width=35|'''G''' !width=35|'''F''' !width=35|'''PF''' !width=35|'''PT''' !width=35|'''+/−''' !width=35|'''BP''' !width=35|'''Punten''' !width=|'''Kwalifikaasje''' |- bgcolor=#BBF3BB | 1||align=left| {{ENGru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 150 || 39 || +111 || 2 || '''18''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#BBF3BB | 2||align=left| {{ARGru}} || 4 || 3 || 0 || 1 || 127 || 69 || +58 || 2 || '''14''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#FFFFBB | 3||align=left| {{JPNru}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 109 || 107 || +2 || 1 || '''9''' || WK rugby 2027 |- | 4||align=left| {{SAMru}} || 4 || 1 || 0 || 3 || 92 || 75 || +17 || 3 || '''7''' |- | 5||align=left| {{CHIru}} || 4 || 0 || 0 || 4 || 27 || 215 || −188 || 0 || '''0''' |} == Knock-outfase == {{Wedstrydskema lêste 8 | RD1 = kwartfinale | RD3 = heale finale | RD4 = finale | RD5 = tredde plak | RD1-header-01 = hello | RD1-team01 = {{WALru}} | RD1-score01 =17 | RD1-team02 = '''{{ARGru}}''' | RD1-score02 ='''29''' | RD1-header-02 = | RD1-team03 = {{IRLru}} | RD1-score03 = 24 | RD1-team04 = '''{{NZLru}}''' | RD1-score04 = '''28''' | RD1-header-03 = | RD1-team05 = '''{{ENGru}}''' | RD1-score05 = '''30''' | RD1-team06 = {{FIJru}} | RD1-score06 = 24 | RD1-header-04 = | RD1-team07 = {{FRAru}} | RD1-score07 = 28 | RD1-team08 = {{RSAru}} | RD1-score08 = '''29''' | RD2-header-01 = | RD2-team01 = {{ARGru}} | RD2-score01 = 6 | RD2-team02 = '''{{NZLru}}''' | RD2-score02 = '''44''' | RD2-header-02 = | RD2-team03 = {{ENGru}} | RD2-score03 = 15 | RD2-team04 = '''{{RSAru}}''' | RD2-score04 = '''16''' | RD3-header-01 = | RD3-team01 = {{NZLru}} | RD3-score01 = 11 | RD3-team02 = '''{{RSAru}}''' | RD3-score02 = '''12''' | RD3-header-02 = | RD3-team03 = {{ARGru}} | RD3-score03 = 23 | RD3-team04 = '''{{ENGru}}''' | RD3-score04 = '''26''' }} == Keppelings om utens == * [https://www.rugbyworldcup.com/2027/en/past-tournaments/2023 Offisjele webside (Ingelsk)] == Boarnen == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Wraldkampioenskip rugby 2023}} [[Kategory:Skiednis fan Frankryk]] [[Kategory:Wrâldkampioenskip rugby]] [[Kategory:Barren yn 2023]] i5kstv5ic0bscv8tps6wo25hzo7sauw 1232970 1232968 2026-06-24T20:19:10Z SencBorz 50363 /* Groep A */ 1232970 wikitext text/x-wiki {{Wrâldkampioenskip rugby | namme = Wrâldkampioenskip rugby 2023 | gastlân = {{FRAf}} | kampioen = {{RSAru}} (4e titel) | twadde plak = {{NZLru}} | tredde plak = {{ENGru}} | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | datum = 8 septimber – 28 oktober | tiims = 20 | stadions = 9 | wedstriden = 48 | besikers = 2.437.208 (50.775 de wedstriid) | try's skoard = 325 (6,8 de wedstriid) | topskoarder(s) = {{flagge GB-ENG}} [[Owen Farrell]] (75) | foarige = [[Wrâldkampioenskip rugby 2019|2019]] | folgjende = [[Wrâldkampioenskip rugby 2027|2027]] }} It '''Wrâldkampioenskip rugby 2023''' waard fan 8 septimber oant en mei 28 oktober 2023 yn [[Frankryk]] holden. It wie de 10e edysje fan it [[Wrâldkampioenskip rugby]]. It toernoai soe oarspronklik seis wiken duorje, mar yn 2021 besleat [[World Rugby]] der in wike oan ta te heakjen om de spilers mear rêst te gunnen. It wie de fjirde kear dat Frankryk gastlân wie fan it wrâldkampioenskip rugby. [[Súd-Afrikaansk rugbyteam|Súd-Afrika]] wie de titelferdigener en wûn syn fjirde titel nei in spannende finale tsjin [[Nijseelânsk rugbyteam|Nij-Seelân]].<ref>[https://www.bbc.com/sport/rugby-union/67252413 New Zealand 11-12 South Africa: Springboks win record fourth Rugby World Cup in dramatic final - BBC Sport] <small>'''(IN)'''</small></ref> == Kwalifisearre teams == Sûnt [[Wrâldkampioenskip rugby 1999|1999]] koene 20 teams harren kwalifisearje foar it WK. [[Sileensk rugbyteam|Sily]] makke yn dizze edysje syn debút op in wrâldkampioenskip. {| |- style="text-align:left" !style="width:10em"|Aazje !style="width:10em"|Afrika !style="width:10em"|Jeropa !style="width:10em"|Oseaanje !style="width:10em"|Súd-Amearika |- style="vertical-align:top" | * {{JPNru}} | * {{RSAru}} * {{NAMru}} | * {{FRAru}} * {{ENGru}} * {{IRLru}} * {{ITAru}} * {{SCOru}} * {{WALru}} * {{GEOru}} * {{ROMru}} * {{PORru}} | * {{AUSru}} * {{FIJru}} * {{NZLru}} * {{SAMru}} * {{TGAru}} | * {{ARGru}} * {{URUru}} * {{CHIru}} |} == Groepsfaze == Der jilde in pear regels foar it beheljen fan punten yn de groepsfaze: * In winst smyt 4 punten op. * In gelykspul smyt 2 punten op. In team kin ek bonuspunten krije. * Der wurdt ien bonuspunt takend as in team fjouwer of mear [[Try (rugby)|try's]] skoart yn ien wedstriid. * Der wurdt ien bonuspunt takend as in team in wedstriid mei minder as 7 punten ferskil ferliest. * Ien team kin per wedstriid maksimaal 2 bonuspunten krije. === Groep A === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=|'''Plak''' !width=125|'''Team''' !width=35|'''<abbr title="Wedstriden">Wed</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Winst">W</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Gelykspul">G</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Ferlies">F</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|'''<abbr title="Bonuspunten">BP</abbr>''' !width=35|'''Punten''' !width=|'''Kwalifikaasje''' |- bgcolor=#BBF3BB | 1||align=left| {{FRAru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 210 || 32 || +178 || 2 || '''18''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#BBF3BB | 2||align=left| {{NZLru}} || 4 || 3 || 0 || 1 || 253 || 47 || +206 || 3 || '''15''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#FFFFBB | 3||align=left| {{ITAru}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 114 || 181 || −67 || 2 || '''10''' || WK rugby 2027 |- | 4||align=left| {{URUru}} || 4 || 1 || 0 || 3 || 65 || 164 || −99 || 1 || '''5''' || |- | 5||align=left| {{NAMru}} || 4 || 0 || 0 || 4 || 37 || 255 || −218 || 0 || '''0''' || |} === Groep B === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=|'''Plak''' !width=125|'''Team''' !width=35|'''Wed''' !width=35|'''W''' !width=35|'''G''' !width=35|'''F''' !width=35|'''PF''' !width=35|'''PT''' !width=35|'''+/−''' !width=35|'''BP''' !width=35|'''Punten''' !width=|'''Kwalifikaasje''' |- bgcolor=#BBF3BB | 1||align=left| {{IRLru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 190 || 46 || +144 || 5 || '''21''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#BBF3BB | 2||align=left| {{RSAru}} || 4 || 3 || 0 || 1 || 151 || 34 || +117 || 3 || '''15''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#FFFFBB | 3||align=left| {{SCOru}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 146 || 71 || +75 || 2 || '''10''' || WK rugby 2027 |- | 4||align=left| {{TGAru}} || 4 || 1 || 0 || 3 || 96 || 177 || −81 || 1 || '''5''' |- | 5||align=left| {{ROMru}} || 4 || 0 || 0 || 4 || 32 || 287 || −255 || 0 || '''0''' |} === Groep C === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=|'''Plak''' !width=125|'''Team''' !width=35|'''Wed''' !width=35|'''W''' !width=35|'''G''' !width=35|'''F''' !width=35|'''PF''' !width=35|'''PT''' !width=35|'''+/−''' !width=35|'''BP''' !width=35|'''Punten''' !width=|'''Kwalifikaasje''' |- bgcolor=#BBF3BB | 1||align=left| {{WALru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 143 || 59 || +84 || 3 || '''19''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#BBF3BB | 2||align=left| {{FIJru}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 88 || 83 || +5 || 3 || '''11''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#FFFFBB | 3||align=left| {{AUSru}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 90 || 91 || −1 || 3 || '''11''' || WK rugby 2027 |- | 4||align=left| {{PORru}} || 4 || 1 || 1 || 2 || 64 || 103 || −39 || 0 || '''6''' |- | 5||align=left| {{GEOru}} || 4 || 0 || 1 || 3 || 64 || 113 || −49 || 1 || '''3''' |} === Groep D === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=|'''Plak''' !width=125|'''Team''' !width=35|'''Wed''' !width=35|'''W''' !width=35|'''G''' !width=35|'''F''' !width=35|'''PF''' !width=35|'''PT''' !width=35|'''+/−''' !width=35|'''BP''' !width=35|'''Punten''' !width=|'''Kwalifikaasje''' |- bgcolor=#BBF3BB | 1||align=left| {{ENGru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 150 || 39 || +111 || 2 || '''18''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#BBF3BB | 2||align=left| {{ARGru}} || 4 || 3 || 0 || 1 || 127 || 69 || +58 || 2 || '''14''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#FFFFBB | 3||align=left| {{JPNru}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 109 || 107 || +2 || 1 || '''9''' || WK rugby 2027 |- | 4||align=left| {{SAMru}} || 4 || 1 || 0 || 3 || 92 || 75 || +17 || 3 || '''7''' |- | 5||align=left| {{CHIru}} || 4 || 0 || 0 || 4 || 27 || 215 || −188 || 0 || '''0''' |} == Knock-outfase == {{Wedstrydskema lêste 8 | RD1 = kwartfinale | RD3 = heale finale | RD4 = finale | RD5 = tredde plak | RD1-header-01 = hello | RD1-team01 = {{WALru}} | RD1-score01 =17 | RD1-team02 = '''{{ARGru}}''' | RD1-score02 ='''29''' | RD1-header-02 = | RD1-team03 = {{IRLru}} | RD1-score03 = 24 | RD1-team04 = '''{{NZLru}}''' | RD1-score04 = '''28''' | RD1-header-03 = | RD1-team05 = '''{{ENGru}}''' | RD1-score05 = '''30''' | RD1-team06 = {{FIJru}} | RD1-score06 = 24 | RD1-header-04 = | RD1-team07 = {{FRAru}} | RD1-score07 = 28 | RD1-team08 = {{RSAru}} | RD1-score08 = '''29''' | RD2-header-01 = | RD2-team01 = {{ARGru}} | RD2-score01 = 6 | RD2-team02 = '''{{NZLru}}''' | RD2-score02 = '''44''' | RD2-header-02 = | RD2-team03 = {{ENGru}} | RD2-score03 = 15 | RD2-team04 = '''{{RSAru}}''' | RD2-score04 = '''16''' | RD3-header-01 = | RD3-team01 = {{NZLru}} | RD3-score01 = 11 | RD3-team02 = '''{{RSAru}}''' | RD3-score02 = '''12''' | RD3-header-02 = | RD3-team03 = {{ARGru}} | RD3-score03 = 23 | RD3-team04 = '''{{ENGru}}''' | RD3-score04 = '''26''' }} == Keppelings om utens == * [https://www.rugbyworldcup.com/2027/en/past-tournaments/2023 Offisjele webside (Ingelsk)] == Boarnen == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Wraldkampioenskip rugby 2023}} [[Kategory:Skiednis fan Frankryk]] [[Kategory:Wrâldkampioenskip rugby]] [[Kategory:Barren yn 2023]] 1cfzarhpq1woyp0i1leicbiw3bz97ro 1232971 1232970 2026-06-24T20:19:31Z SencBorz 50363 /* Groepsfaze */ 1232971 wikitext text/x-wiki {{Wrâldkampioenskip rugby | namme = Wrâldkampioenskip rugby 2023 | gastlân = {{FRAf}} | kampioen = {{RSAru}} (4e titel) | twadde plak = {{NZLru}} | tredde plak = {{ENGru}} | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | datum = 8 septimber – 28 oktober | tiims = 20 | stadions = 9 | wedstriden = 48 | besikers = 2.437.208 (50.775 de wedstriid) | try's skoard = 325 (6,8 de wedstriid) | topskoarder(s) = {{flagge GB-ENG}} [[Owen Farrell]] (75) | foarige = [[Wrâldkampioenskip rugby 2019|2019]] | folgjende = [[Wrâldkampioenskip rugby 2027|2027]] }} It '''Wrâldkampioenskip rugby 2023''' waard fan 8 septimber oant en mei 28 oktober 2023 yn [[Frankryk]] holden. It wie de 10e edysje fan it [[Wrâldkampioenskip rugby]]. It toernoai soe oarspronklik seis wiken duorje, mar yn 2021 besleat [[World Rugby]] der in wike oan ta te heakjen om de spilers mear rêst te gunnen. It wie de fjirde kear dat Frankryk gastlân wie fan it wrâldkampioenskip rugby. [[Súd-Afrikaansk rugbyteam|Súd-Afrika]] wie de titelferdigener en wûn syn fjirde titel nei in spannende finale tsjin [[Nijseelânsk rugbyteam|Nij-Seelân]].<ref>[https://www.bbc.com/sport/rugby-union/67252413 New Zealand 11-12 South Africa: Springboks win record fourth Rugby World Cup in dramatic final - BBC Sport] <small>'''(IN)'''</small></ref> == Kwalifisearre teams == Sûnt [[Wrâldkampioenskip rugby 1999|1999]] koene 20 teams harren kwalifisearje foar it WK. [[Sileensk rugbyteam|Sily]] makke yn dizze edysje syn debút op in wrâldkampioenskip. {| |- style="text-align:left" !style="width:10em"|Aazje !style="width:10em"|Afrika !style="width:10em"|Jeropa !style="width:10em"|Oseaanje !style="width:10em"|Súd-Amearika |- style="vertical-align:top" | * {{JPNru}} | * {{RSAru}} * {{NAMru}} | * {{FRAru}} * {{ENGru}} * {{IRLru}} * {{ITAru}} * {{SCOru}} * {{WALru}} * {{GEOru}} * {{ROMru}} * {{PORru}} | * {{AUSru}} * {{FIJru}} * {{NZLru}} * {{SAMru}} * {{TGAru}} | * {{ARGru}} * {{URUru}} * {{CHIru}} |} == Groepsfaze == Der jilde in pear regels foar it beheljen fan punten yn de groepsfaze: * In winst smyt 4 punten op. * In gelykspul smyt 2 punten op. In team kin ek bonuspunten krije. * Der wurdt ien bonuspunt takend as in team fjouwer of mear [[Try (rugby)|try's]] skoart yn ien wedstriid. * Der wurdt ien bonuspunt takend as in team in wedstriid mei minder as 7 punten ferskil ferliest. * Ien team kin per wedstriid maksimaal 2 bonuspunten krije. === Groep A === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=|'''Plak''' !width=125|'''Team''' !width=35|'''<abbr title="Wedstriden">Wed</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Winst">W</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Gelykspul">G</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Ferlies">F</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|'''<abbr title="Bonuspunten">BP</abbr>''' !width=35|'''Punten''' !width=|'''Kwalifikaasje''' |- bgcolor=#BBF3BB | 1||align=left| {{FRAru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 210 || 32 || +178 || 2 || '''18''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#BBF3BB | 2||align=left| {{NZLru}} || 4 || 3 || 0 || 1 || 253 || 47 || +206 || 3 || '''15''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#FFFFBB | 3||align=left| {{ITAru}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 114 || 181 || −67 || 2 || '''10''' || WK rugby 2027 |- | 4||align=left| {{URUru}} || 4 || 1 || 0 || 3 || 65 || 164 || −99 || 1 || '''5''' || |- | 5||align=left| {{NAMru}} || 4 || 0 || 0 || 4 || 37 || 255 || −218 || 0 || '''0''' || |} === Groep B === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=|'''Plak''' !width=125|'''Team''' !width=35|'''<abbr title="Wedstriden">Wed</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Winst">W</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Gelykspul">G</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Ferlies">F</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|'''<abbr title="Bonuspunten">BP</abbr>''' !width=35|'''Punten''' !width=|'''Kwalifikaasje''' |- bgcolor=#BBF3BB | 1||align=left| {{IRLru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 190 || 46 || +144 || 5 || '''21''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#BBF3BB | 2||align=left| {{RSAru}} || 4 || 3 || 0 || 1 || 151 || 34 || +117 || 3 || '''15''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#FFFFBB | 3||align=left| {{SCOru}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 146 || 71 || +75 || 2 || '''10''' || WK rugby 2027 |- | 4||align=left| {{TGAru}} || 4 || 1 || 0 || 3 || 96 || 177 || −81 || 1 || '''5''' |- | 5||align=left| {{ROMru}} || 4 || 0 || 0 || 4 || 32 || 287 || −255 || 0 || '''0''' |} === Groep C === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=|'''Plak''' !width=125|'''Team''' !width=35|'''<abbr title="Wedstriden">Wed</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Winst">W</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Gelykspul">G</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Ferlies">F</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|'''<abbr title="Bonuspunten">BP</abbr>''' !width=35|'''Punten''' !width=|'''Kwalifikaasje''' |- bgcolor=#BBF3BB | 1||align=left| {{WALru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 143 || 59 || +84 || 3 || '''19''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#BBF3BB | 2||align=left| {{FIJru}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 88 || 83 || +5 || 3 || '''11''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#FFFFBB | 3||align=left| {{AUSru}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 90 || 91 || −1 || 3 || '''11''' || WK rugby 2027 |- | 4||align=left| {{PORru}} || 4 || 1 || 1 || 2 || 64 || 103 || −39 || 0 || '''6''' |- | 5||align=left| {{GEOru}} || 4 || 0 || 1 || 3 || 64 || 113 || −49 || 1 || '''3''' |} === Groep D === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=|'''Plak''' !width=125|'''Team''' !width=35|'''<abbr title="Wedstriden">Wed</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Winst">W</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Gelykspul">G</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Ferlies">F</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|'''<abbr title="Bonuspunten">BP</abbr>''' !width=35|'''Punten''' !width=|'''Kwalifikaasje''' |- bgcolor=#BBF3BB | 1||align=left| {{ENGru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 150 || 39 || +111 || 2 || '''18''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#BBF3BB | 2||align=left| {{ARGru}} || 4 || 3 || 0 || 1 || 127 || 69 || +58 || 2 || '''14''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#FFFFBB | 3||align=left| {{JPNru}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 109 || 107 || +2 || 1 || '''9''' || WK rugby 2027 |- | 4||align=left| {{SAMru}} || 4 || 1 || 0 || 3 || 92 || 75 || +17 || 3 || '''7''' |- | 5||align=left| {{CHIru}} || 4 || 0 || 0 || 4 || 27 || 215 || −188 || 0 || '''0''' |} == Knock-outfase == {{Wedstrydskema lêste 8 | RD1 = kwartfinale | RD3 = heale finale | RD4 = finale | RD5 = tredde plak | RD1-header-01 = hello | RD1-team01 = {{WALru}} | RD1-score01 =17 | RD1-team02 = '''{{ARGru}}''' | RD1-score02 ='''29''' | RD1-header-02 = | RD1-team03 = {{IRLru}} | RD1-score03 = 24 | RD1-team04 = '''{{NZLru}}''' | RD1-score04 = '''28''' | RD1-header-03 = | RD1-team05 = '''{{ENGru}}''' | RD1-score05 = '''30''' | RD1-team06 = {{FIJru}} | RD1-score06 = 24 | RD1-header-04 = | RD1-team07 = {{FRAru}} | RD1-score07 = 28 | RD1-team08 = {{RSAru}} | RD1-score08 = '''29''' | RD2-header-01 = | RD2-team01 = {{ARGru}} | RD2-score01 = 6 | RD2-team02 = '''{{NZLru}}''' | RD2-score02 = '''44''' | RD2-header-02 = | RD2-team03 = {{ENGru}} | RD2-score03 = 15 | RD2-team04 = '''{{RSAru}}''' | RD2-score04 = '''16''' | RD3-header-01 = | RD3-team01 = {{NZLru}} | RD3-score01 = 11 | RD3-team02 = '''{{RSAru}}''' | RD3-score02 = '''12''' | RD3-header-02 = | RD3-team03 = {{ARGru}} | RD3-score03 = 23 | RD3-team04 = '''{{ENGru}}''' | RD3-score04 = '''26''' }} == Keppelings om utens == * [https://www.rugbyworldcup.com/2027/en/past-tournaments/2023 Offisjele webside (Ingelsk)] == Boarnen == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Wraldkampioenskip rugby 2023}} [[Kategory:Skiednis fan Frankryk]] [[Kategory:Wrâldkampioenskip rugby]] [[Kategory:Barren yn 2023]] 44ndp48xm5ts9t9t1i7ail69tho00jw 1232986 1232971 2026-06-24T20:45:58Z SencBorz 50363 de finale tafoege 1232986 wikitext text/x-wiki {{Wrâldkampioenskip rugby | namme = Wrâldkampioenskip rugby 2023 | gastlân = {{FRAf}} | kampioen = {{RSAru}} (4e titel) | twadde plak = {{NZLru}} | tredde plak = {{ENGru}} | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | datum = 8 septimber – 28 oktober | tiims = 20 | stadions = 9 | wedstriden = 48 | besikers = 2.437.208 (50.775 de wedstriid) | try's skoard = 325 (6,8 de wedstriid) | topskoarder(s) = {{flagge GB-ENG}} [[Owen Farrell]] (75) | foarige = [[Wrâldkampioenskip rugby 2019|2019]] | folgjende = [[Wrâldkampioenskip rugby 2027|2027]] }} It '''Wrâldkampioenskip rugby 2023''' waard fan 8 septimber oant en mei 28 oktober 2023 yn [[Frankryk]] holden. It wie de 10e edysje fan it [[Wrâldkampioenskip rugby]]. It toernoai soe oarspronklik seis wiken duorje, mar yn 2021 besleat [[World Rugby]] der in wike oan ta te heakjen om de spilers mear rêst te gunnen. It wie de fjirde kear dat Frankryk gastlân wie fan it wrâldkampioenskip rugby. [[Súd-Afrikaansk rugbyteam|Súd-Afrika]] wie de titelferdigener en wûn syn fjirde titel nei in spannende finale tsjin [[Nijseelânsk rugbyteam|Nij-Seelân]].<ref>[https://www.bbc.com/sport/rugby-union/67252413 New Zealand 11-12 South Africa: Springboks win record fourth Rugby World Cup in dramatic final - BBC Sport] <small>'''(IN)'''</small></ref> == Kwalifisearre teams == Sûnt [[Wrâldkampioenskip rugby 1999|1999]] koene 20 teams harren kwalifisearje foar it WK. [[Sileensk rugbyteam|Sily]] makke yn dizze edysje syn debút op in wrâldkampioenskip. {| |- style="text-align:left" !style="width:10em"|Aazje !style="width:10em"|Afrika !style="width:10em"|Jeropa !style="width:10em"|Oseaanje !style="width:10em"|Súd-Amearika |- style="vertical-align:top" | * {{JPNru}} | * {{RSAru}} * {{NAMru}} | * {{FRAru}} * {{ENGru}} * {{IRLru}} * {{ITAru}} * {{SCOru}} * {{WALru}} * {{GEOru}} * {{ROMru}} * {{PORru}} | * {{AUSru}} * {{FIJru}} * {{NZLru}} * {{SAMru}} * {{TGAru}} | * {{ARGru}} * {{URUru}} * {{CHIru}} |} == Groepsfaze == Der jilde in pear regels foar it beheljen fan punten yn de groepsfaze: * In winst smyt 4 punten op. * In gelykspul smyt 2 punten op. In team kin ek bonuspunten krije. * Der wurdt ien bonuspunt takend as in team fjouwer of mear [[Try (rugby)|try's]] skoart yn ien wedstriid. * Der wurdt ien bonuspunt takend as in team in wedstriid mei minder as 7 punten ferskil ferliest. * Ien team kin per wedstriid maksimaal 2 bonuspunten krije. === Groep A === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=|'''Plak''' !width=125|'''Team''' !width=35|'''<abbr title="Wedstriden">Wed</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Winst">W</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Gelykspul">G</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Ferlies">F</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|'''<abbr title="Bonuspunten">BP</abbr>''' !width=35|'''Punten''' !width=|'''Kwalifikaasje''' |- bgcolor=#BBF3BB | 1||align=left| {{FRAru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 210 || 32 || +178 || 2 || '''18''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#BBF3BB | 2||align=left| {{NZLru}} || 4 || 3 || 0 || 1 || 253 || 47 || +206 || 3 || '''15''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#FFFFBB | 3||align=left| {{ITAru}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 114 || 181 || −67 || 2 || '''10''' || WK rugby 2027 |- | 4||align=left| {{URUru}} || 4 || 1 || 0 || 3 || 65 || 164 || −99 || 1 || '''5''' || |- | 5||align=left| {{NAMru}} || 4 || 0 || 0 || 4 || 37 || 255 || −218 || 0 || '''0''' || |} === Groep B === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=|'''Plak''' !width=125|'''Team''' !width=35|'''<abbr title="Wedstriden">Wed</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Winst">W</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Gelykspul">G</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Ferlies">F</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|'''<abbr title="Bonuspunten">BP</abbr>''' !width=35|'''Punten''' !width=|'''Kwalifikaasje''' |- bgcolor=#BBF3BB | 1||align=left| {{IRLru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 190 || 46 || +144 || 5 || '''21''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#BBF3BB | 2||align=left| {{RSAru}} || 4 || 3 || 0 || 1 || 151 || 34 || +117 || 3 || '''15''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#FFFFBB | 3||align=left| {{SCOru}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 146 || 71 || +75 || 2 || '''10''' || WK rugby 2027 |- | 4||align=left| {{TGAru}} || 4 || 1 || 0 || 3 || 96 || 177 || −81 || 1 || '''5''' |- | 5||align=left| {{ROMru}} || 4 || 0 || 0 || 4 || 32 || 287 || −255 || 0 || '''0''' |} === Groep C === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=|'''Plak''' !width=125|'''Team''' !width=35|'''<abbr title="Wedstriden">Wed</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Winst">W</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Gelykspul">G</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Ferlies">F</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|'''<abbr title="Bonuspunten">BP</abbr>''' !width=35|'''Punten''' !width=|'''Kwalifikaasje''' |- bgcolor=#BBF3BB | 1||align=left| {{WALru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 143 || 59 || +84 || 3 || '''19''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#BBF3BB | 2||align=left| {{FIJru}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 88 || 83 || +5 || 3 || '''11''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#FFFFBB | 3||align=left| {{AUSru}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 90 || 91 || −1 || 3 || '''11''' || WK rugby 2027 |- | 4||align=left| {{PORru}} || 4 || 1 || 1 || 2 || 64 || 103 || −39 || 0 || '''6''' |- | 5||align=left| {{GEOru}} || 4 || 0 || 1 || 3 || 64 || 113 || −49 || 1 || '''3''' |} === Groep D === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=|'''Plak''' !width=125|'''Team''' !width=35|'''<abbr title="Wedstriden">Wed</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Winst">W</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Gelykspul">G</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Ferlies">F</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|'''<abbr title="Bonuspunten">BP</abbr>''' !width=35|'''Punten''' !width=|'''Kwalifikaasje''' |- bgcolor=#BBF3BB | 1||align=left| {{ENGru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 150 || 39 || +111 || 2 || '''18''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#BBF3BB | 2||align=left| {{ARGru}} || 4 || 3 || 0 || 1 || 127 || 69 || +58 || 2 || '''14''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#FFFFBB | 3||align=left| {{JPNru}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 109 || 107 || +2 || 1 || '''9''' || WK rugby 2027 |- | 4||align=left| {{SAMru}} || 4 || 1 || 0 || 3 || 92 || 75 || +17 || 3 || '''7''' |- | 5||align=left| {{CHIru}} || 4 || 0 || 0 || 4 || 27 || 215 || −188 || 0 || '''0''' |} == Knock-outfase == {{Wedstrydskema lêste 8 | RD1 = kwartfinale | RD3 = heale finale | RD4 = finale | RD5 = tredde plak | RD1-header-01 = hello | RD1-team01 = {{WALru}} | RD1-score01 =17 | RD1-team02 = '''{{ARGru}}''' | RD1-score02 ='''29''' | RD1-header-02 = | RD1-team03 = {{IRLru}} | RD1-score03 = 24 | RD1-team04 = '''{{NZLru}}''' | RD1-score04 = '''28''' | RD1-header-03 = | RD1-team05 = '''{{ENGru}}''' | RD1-score05 = '''30''' | RD1-team06 = {{FIJru}} | RD1-score06 = 24 | RD1-header-04 = | RD1-team07 = {{FRAru}} | RD1-score07 = 28 | RD1-team08 = {{RSAru}} | RD1-score08 = '''29''' | RD2-header-01 = | RD2-team01 = {{ARGru}} | RD2-score01 = 6 | RD2-team02 = '''{{NZLru}}''' | RD2-score02 = '''44''' | RD2-header-02 = | RD2-team03 = {{ENGru}} | RD2-score03 = 15 | RD2-team04 = '''{{RSAru}}''' | RD2-score04 = '''16''' | RD3-header-01 = | RD3-team01 = {{NZLru}} | RD3-score01 = 11 | RD3-team02 = '''{{RSAru}}''' | RD3-score02 = '''12''' | RD3-header-02 = | RD3-team03 = {{ARGru}} | RD3-score03 = 23 | RD3-team04 = '''{{ENGru}}''' | RD3-score04 = '''26''' }} === Finale === {{rugbybox |datum = 28 October 2023 |tiid = 21:00 [[Midden-Europeeske Simmertiid|CEST]] |home = [[Nijseelânsk rugbyteam|Nij-Seelân]] {{Flagge NZ}} |stân = 11–12 |away = {{RSAru}} |stadion = [[Stade de France]] |besikers = 80,065 |skiedsrjochter = [[Wayne Barnes]] ([[Ingelân]]) |ferslach= }} == Keppelings om utens == * [https://www.rugbyworldcup.com/2027/en/past-tournaments/2023 Offisjele webside (Ingelsk)] == Boarnen == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Wraldkampioenskip rugby 2023}} [[Kategory:Skiednis fan Frankryk]] [[Kategory:Wrâldkampioenskip rugby]] [[Kategory:Barren yn 2023]] 1qgehb0m0si54ar79eovjy4umprutef 1232987 1232986 2026-06-24T20:53:45Z SencBorz 50363 mear ynformaasje tafoege 1232987 wikitext text/x-wiki {{Wrâldkampioenskip rugby | namme = Wrâldkampioenskip rugby 2023 | gastlân = {{FRAf}} | kampioen = {{RSAru}} (4e titel) | twadde plak = {{NZLru}} | tredde plak = {{ENGru}} | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | datum = 8 septimber – 28 oktober | tiims = 20 | stadions = 9 | wedstriden = 48 | besikers = 2.437.208 (50.775 de wedstriid) | try's skoard = 325 (6,8 de wedstriid) | topskoarder(s) = {{flagge GB-ENG}} [[Owen Farrell]] (75) | foarige = [[Wrâldkampioenskip rugby 2019|2019]] | folgjende = [[Wrâldkampioenskip rugby 2027|2027]] }} It '''Wrâldkampioenskip rugby 2023''' waard fan 8 septimber oant en mei 28 oktober 2023 yn [[Frankryk]] holden. It wie de 10e edysje fan it [[Wrâldkampioenskip rugby]]. It toernoai soe oarspronklik seis wiken duorje, mar yn 2021 besleat [[World Rugby]] der in wike oan ta te heakjen om de spilers mear rêst te gunnen. It wie de fjirde kear dat Frankryk gastlân wie fan it wrâldkampioenskip rugby. [[Súd-Afrikaansk rugbyteam|Súd-Afrika]] wie de titelferdigener en wûn syn fjirde titel nei in spannende finale tsjin [[Nijseelânsk rugbyteam|Nij-Seelân]].<ref>[https://www.bbc.com/sport/rugby-union/67252413 New Zealand 11-12 South Africa: Springboks win record fourth Rugby World Cup in dramatic final - BBC Sport] <small>'''(IN)'''</small></ref> == Kwalifisearre teams == Sûnt [[Wrâldkampioenskip rugby 1999|1999]] koene 20 teams harren kwalifisearje foar it WK. [[Sileensk rugbyteam|Sily]] makke yn dizze edysje syn debút op in wrâldkampioenskip. {| |- style="text-align:left" !style="width:10em"|Aazje !style="width:10em"|Afrika !style="width:10em"|Jeropa !style="width:10em"|Oseaanje !style="width:10em"|Súd-Amearika |- style="vertical-align:top" | * {{JPNru}} | * {{RSAru}} * {{NAMru}} | * {{FRAru}} * {{ENGru}} * {{IRLru}} * {{ITAru}} * {{SCOru}} * {{WALru}} * {{GEOru}} * {{ROMru}} * {{PORru}} | * {{AUSru}} * {{FIJru}} * {{NZLru}} * {{SAMru}} * {{TGAru}} | * {{ARGru}} * {{URUru}} * {{CHIru}} |} == Groepsfaze == Der jilde in pear regels foar it beheljen fan punten yn de groepsfaze: * In winst smyt 4 punten op. * In gelykspul smyt 2 punten op. In team kin ek bonuspunten krije. * Der wurdt ien bonuspunt takend as in team fjouwer of mear [[Try (rugby)|try's]] skoart yn ien wedstriid. * Der wurdt ien bonuspunt takend as in team in wedstriid mei minder as 7 punten ferskil ferliest. * Ien team kin per wedstriid maksimaal 2 bonuspunten krije. === Groep A === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=|'''Plak''' !width=125|'''Team''' !width=35|'''<abbr title="Wedstriden">Wed</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Winst">W</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Gelykspul">G</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Ferlies">F</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|'''<abbr title="Bonuspunten">BP</abbr>''' !width=35|'''Punten''' !width=|'''Kwalifikaasje''' |- bgcolor=#BBF3BB | 1||align=left| {{FRAru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 210 || 32 || +178 || 2 || '''18''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#BBF3BB | 2||align=left| {{NZLru}} || 4 || 3 || 0 || 1 || 253 || 47 || +206 || 3 || '''15''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#FFFFBB | 3||align=left| {{ITAru}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 114 || 181 || −67 || 2 || '''10''' || WK rugby 2027 |- | 4||align=left| {{URUru}} || 4 || 1 || 0 || 3 || 65 || 164 || −99 || 1 || '''5''' || |- | 5||align=left| {{NAMru}} || 4 || 0 || 0 || 4 || 37 || 255 || −218 || 0 || '''0''' || |} === Groep B === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=|'''Plak''' !width=125|'''Team''' !width=35|'''<abbr title="Wedstriden">Wed</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Winst">W</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Gelykspul">G</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Ferlies">F</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|'''<abbr title="Bonuspunten">BP</abbr>''' !width=35|'''Punten''' !width=|'''Kwalifikaasje''' |- bgcolor=#BBF3BB | 1||align=left| {{IRLru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 190 || 46 || +144 || 5 || '''21''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#BBF3BB | 2||align=left| {{RSAru}} || 4 || 3 || 0 || 1 || 151 || 34 || +117 || 3 || '''15''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#FFFFBB | 3||align=left| {{SCOru}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 146 || 71 || +75 || 2 || '''10''' || WK rugby 2027 |- | 4||align=left| {{TGAru}} || 4 || 1 || 0 || 3 || 96 || 177 || −81 || 1 || '''5''' |- | 5||align=left| {{ROMru}} || 4 || 0 || 0 || 4 || 32 || 287 || −255 || 0 || '''0''' |} === Groep C === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=|'''Plak''' !width=125|'''Team''' !width=35|'''<abbr title="Wedstriden">Wed</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Winst">W</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Gelykspul">G</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Ferlies">F</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|'''<abbr title="Bonuspunten">BP</abbr>''' !width=35|'''Punten''' !width=|'''Kwalifikaasje''' |- bgcolor=#BBF3BB | 1||align=left| {{WALru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 143 || 59 || +84 || 3 || '''19''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#BBF3BB | 2||align=left| {{FIJru}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 88 || 83 || +5 || 3 || '''11''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#FFFFBB | 3||align=left| {{AUSru}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 90 || 91 || −1 || 3 || '''11''' || WK rugby 2027 |- | 4||align=left| {{PORru}} || 4 || 1 || 1 || 2 || 64 || 103 || −39 || 0 || '''6''' |- | 5||align=left| {{GEOru}} || 4 || 0 || 1 || 3 || 64 || 113 || −49 || 1 || '''3''' |} === Groep D === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=|'''Plak''' !width=125|'''Team''' !width=35|'''<abbr title="Wedstriden">Wed</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Winst">W</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Gelykspul">G</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Ferlies">F</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|'''<abbr title="Bonuspunten">BP</abbr>''' !width=35|'''Punten''' !width=|'''Kwalifikaasje''' |- bgcolor=#BBF3BB | 1||align=left| {{ENGru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 150 || 39 || +111 || 2 || '''18''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#BBF3BB | 2||align=left| {{ARGru}} || 4 || 3 || 0 || 1 || 127 || 69 || +58 || 2 || '''14''' || Kwartfinalen, WK rugby 2027 |- bgcolor=#FFFFBB | 3||align=left| {{JPNru}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 109 || 107 || +2 || 1 || '''9''' || WK rugby 2027 |- | 4||align=left| {{SAMru}} || 4 || 1 || 0 || 3 || 92 || 75 || +17 || 3 || '''7''' |- | 5||align=left| {{CHIru}} || 4 || 0 || 0 || 4 || 27 || 215 || −188 || 0 || '''0''' |} == Knock-outfase == {{Wedstrydskema lêste 8 | RD1 = kwartfinale | RD3 = heale finale | RD4 = finale | RD5 = tredde plak | RD1-header-01 = hello | RD1-team01 = {{WALru}} | RD1-score01 =17 | RD1-team02 = '''{{ARGru}}''' | RD1-score02 ='''29''' | RD1-header-02 = | RD1-team03 = {{IRLru}} | RD1-score03 = 24 | RD1-team04 = '''{{NZLru}}''' | RD1-score04 = '''28''' | RD1-header-03 = | RD1-team05 = '''{{ENGru}}''' | RD1-score05 = '''30''' | RD1-team06 = {{FIJru}} | RD1-score06 = 24 | RD1-header-04 = | RD1-team07 = {{FRAru}} | RD1-score07 = 28 | RD1-team08 = {{RSAru}} | RD1-score08 = '''29''' | RD2-header-01 = | RD2-team01 = {{ARGru}} | RD2-score01 = 6 | RD2-team02 = '''{{NZLru}}''' | RD2-score02 = '''44''' | RD2-header-02 = | RD2-team03 = {{ENGru}} | RD2-score03 = 15 | RD2-team04 = '''{{RSAru}}''' | RD2-score04 = '''16''' | RD3-header-01 = | RD3-team01 = {{NZLru}} | RD3-score01 = 11 | RD3-team02 = '''{{RSAru}}''' | RD3-score02 = '''12''' | RD3-header-02 = | RD3-team03 = {{ARGru}} | RD3-score03 = 23 | RD3-team04 = '''{{ENGru}}''' | RD3-score04 = '''26''' }} === Finale === {{rugbybox |datum = 28 October 2023 |tiid = 21:00 [[Midden-Europeeske Simmertiid|CEST]] |home = [[Nijseelânsk rugbyteam|Nij-Seelân]] {{Flagge NZ}} |stân = 11–12 |away = {{RSAru}} |stadion = [[Stade de France]] |besikers = 80,065 |skiedsrjochter = [[Wayne Barnes]] ([[Ingelân]]) |try1 = [[Beauden Barrett|Barrett]] 58' |pen1 = [[Richie Mo'unga|Mo'unga]] 17', 38' |try2 = |pen2 = [[Handré Pollard|Pollard]] 3', 13', 19', 34' |ferslach=[https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/888593/nzl-11-12-rsa-south-africa-win-tense-final-to-claim-fourth-rugby-world-cup Report] }} == Keppelings om utens == * [https://www.rugbyworldcup.com/2027/en/past-tournaments/2023 Offisjele webside (Ingelsk)] == Boarnen == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Wraldkampioenskip rugby 2023}} [[Kategory:Skiednis fan Frankryk]] [[Kategory:Wrâldkampioenskip rugby]] [[Kategory:Barren yn 2023]] ozrl08yvscwx9ygakqgz0qrvnsa2804 0 192563 1233055 1232897 2026-06-25T07:02:07Z RomkeHoekstra 10582 + kt 1233055 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = reliktmiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Relict Gull.jpg|250px]]<br><small>Reliktmiuw yn briedkleed.</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[swartkopmiuwen]] (''Ichthyaetus'') |Wittenskiplike namme= Ichthyaetus relictus |Beskriuwer, jier = [[Lönnberg]], 1931 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart = }} De '''reliktmiuw''' of de '''Sintraal-Aziatyske miuw''' (''Ichthyaetus relictus'') is in middelgrutte [[Miuwfûgels|miuwe]][[Soarte (taksonomy)|soarte]]. Oant 1971 waard tocht dat it in eastlike foarm fan 'e [[swartkopmiuw]] (''Ichthyaetus melanocephalus'') wie. Tradisjoneel waard de soarte by it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Larus'' yndield, mar no wurdt er ta it skaai ''Ichthyaetus'' rekkene. De namme '[[relikt]]' ferwiist nei de teory dat de soarte eartiids in grutter ferspriedingsgebiet hie en no noch op in lyts tal isolearre plakken foarkomt. == Beskriuwing == De reliktmiuw is 44 oant 45 sm lang en hat in swier, kompakt lichem. Net briedende folwoeksen fûgels hawwe in grizige kop en nekke en wjukken mei wite úteinen. Yn 'e briedtiid hawwe de fûgels in swarte kap (ek de nekke), in griisbrune foarholle en opfallende, heale moannefoarmige wite tekeningen efter, boppe en ûnder de eagen. De reliktmiuw hat yn 'e briedtiid in opfallende, felreade eachring. Ek de snaffel is felread. De poaten binne oranje oant read. == Fersprieding en habitat == De reliktmiuw briedt op ferskate plakken yn [[Mongoalje]] (lykas de marren Galuut, Khukh en Chukh), twa lokaasjes yn [[Kazakstan]], ien yn [[Ruslân]] en ien yn [[Sina]] (Hongjiannao-mar). In lyts oantal fûgels lûkt bûten de briedtiid nei [[Súd-Koreä]]. Dêrneist binne der sterke oanwizings dat gruttere groepen nei de kusten fan eastlik Sina lûke, benammen nei de Bohai-baai, al bliuwt it in tige beweechlike populaasje dy't swierrichheden hat om gaadlike rêstplakken te finen. == Ekology == De briedtiid begjint begjin juny en rint oant begjin augustus. Se briede yn koloanjes op eilannen yn sâltwettermarren. Dizze plakken binne tige kwetsber. As marren drûchfalle of it wetterpeil te heech wurdt, briede se net. Ek as eilannen te lyts wurde, begroeid reitsje, of oan 'e igge fêstgroeie, bliuwe de fûgels fuort. Bûten de briedtiid binne se te finen op modderplaten en sânbanken yn estuaria. == Status en bedrigingen == De krekte grutte fan 'e populaasje is lestich te bepalen fanwegen de ôfhandige en kwetsbere briedlokaasjes. Rûzings rinne útien fan minder as 10.000 oant likernôch 20.000 folwoeksen eksimplaren. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as 'kwetsber' (''Vulnerable''), mei in populaasjetrend dy't troch de measte [[ornitology]]ske organisaasjes as delgeand beskôge wurdt. De delgong wurdt benammen feroarsake troch de ynstabiliteit fan it briedhabitat lykas feroarings yn it wetterpeil fan 'e briedmarren. Oare bedrigingen binne predaasje troch oare miuwen, heilstoarmen en oerstreamings. Ek is der in tekoart oan geskikte rêstplakken op 'e trek. Om dit op te kearen binne der natoerreservaten oprjochte yn Mongoalje, Kazakstan en Ruslân. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/relict-gull-larus-relictus BirdLife, oproppen 19 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/relgul2 eBird, oproppen 19 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/relgul2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ichthyaetus leucophthalmus}} }} {{DEFAULTSORT:Witeachmiuw}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Swartkopmiuw]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] 23jpbg3pp2vja4d8nm4hu30u8syev7e 0 192573 1232973 1232554 2026-06-24T20:21:58Z SencBorz 50363 ôfkoartingen tafoege 1232973 wikitext text/x-wiki [[File:Autumn Nations Series '24- Italia vs Argentina-48 (54140619527) (cropped).jpg|thumb|200px|It team foar harren wedstriid tsjin [[Italiaansk rugbyteam|Italië]] yn 2024.]] It '''Argentynske rugbyteam''' is it nasjonale rugbyteam fan [[Argentynje]]. Se binne op it stuit it bêste rugbyteam fan [[Noard-Amearika|Noard]]- en [[Súd-Amearika]]. Se hawwe de bynamme ''Los Pumas'' (De [[Poema's]]). == Prestaasjes == === Wrâldkampioenskip rugby === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !colspan=10|[[Wrâldkampioenskip rugby|Wrâldkampioenskippen]] |- !width=40|Year !width=60|'''Plak''' !width=20|'''<abbr title="Wedstriden">Wed</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Winst">W</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Gelykspul">G</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Ferlies">F</abbr>''' !width=200|'''Haadcoach''' |- | 1987 ||rowspan=3| Groepsfaze || 3 || 1 || 0 || 2 || [[Héctor Silva]] |- | 1991 || 3 || 0 || 0 || 3 || [[Luis Gradín]] |- | 1995 || 3 || 0 || 0 || 3 || [[Alejandro Petra]] |- | 1999 || Kwartfinalen || 5 || 3 || 0 || 2 || [[Alex Wyllie]], [[Héctor Méndez]] |- | 2003 || Groepsfaze || 4 || 2 || 0 || 2 || rowspan=2| [[Marcelo Loffreda]] |- style="background:#CC9966;" | 2007 || '''Tredde plak''' || 7 || 6 || 0 || 1 |- | 2011 || Kwartfinalen || 5 || 3 || 0 || 2 || [[Santiago Phelan]] |- | 2015|| Fjirde plak || 7 || 4 || 0 || 3 || [[Daniel Hourcade]] |- | 2019 || Groepsfaze || 4 || 2 || 0 || 2 || [[Mario Ledesma]] |- | [[Wrâldkampioenskip rugby 2023|2023]] || Fjirde plak || 7 || 4 || 0 || 3 || [[Michael Cheika]] |- !Total||0 titels||50||42||0||8|| |} == Keppelings om utens == * [https://www.lospumas.com.ar/ Offisjele webside] [[Kategory:Rugby yn Argentynje]] 6qd069mrxqeukqyevk8bxzsckanqlh4 1232975 1232973 2026-06-24T20:23:00Z SencBorz 50363 in flater korrizjearre 1232975 wikitext text/x-wiki [[File:Autumn Nations Series '24- Italia vs Argentina-48 (54140619527) (cropped).jpg|thumb|200px|It team foar harren wedstriid tsjin [[Italiaansk rugbyteam|Italië]] yn 2024.]] It '''Argentynske rugbyteam''' is it nasjonale rugbyteam fan [[Argentynje]]. Se binne op it stuit it bêste rugbyteam fan [[Noard-Amearika|Noard]]- en [[Súd-Amearika]]. Se hawwe de bynamme ''Los Pumas'' (De [[Poema's]]). == Prestaasjes == === Wrâldkampioenskip rugby === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !colspan=10|[[Wrâldkampioenskip rugby|Wrâldkampioenskippen]] |- !width=40|Jier !width=60|'''Plak''' !width=20|'''<abbr title="Wedstriden">Wed</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Winst">W</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Gelykspul">G</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Ferlies">F</abbr>''' !width=200|'''Haadcoach''' |- | 1987 ||rowspan=3| Groepsfaze || 3 || 1 || 0 || 2 || [[Héctor Silva]] |- | 1991 || 3 || 0 || 0 || 3 || [[Luis Gradín]] |- | 1995 || 3 || 0 || 0 || 3 || [[Alejandro Petra]] |- | 1999 || Kwartfinalen || 5 || 3 || 0 || 2 || [[Alex Wyllie]], [[Héctor Méndez]] |- | 2003 || Groepsfaze || 4 || 2 || 0 || 2 || rowspan=2| [[Marcelo Loffreda]] |- style="background:#CC9966;" | 2007 || '''Tredde plak''' || 7 || 6 || 0 || 1 |- | 2011 || Kwartfinalen || 5 || 3 || 0 || 2 || [[Santiago Phelan]] |- | 2015|| Fjirde plak || 7 || 4 || 0 || 3 || [[Daniel Hourcade]] |- | 2019 || Groepsfaze || 4 || 2 || 0 || 2 || [[Mario Ledesma]] |- | [[Wrâldkampioenskip rugby 2023|2023]] || Fjirde plak || 7 || 4 || 0 || 3 || [[Michael Cheika]] |- !Total||0 titels||50||42||0||8|| |} == Keppelings om utens == * [https://www.lospumas.com.ar/ Offisjele webside] [[Kategory:Rugby yn Argentynje]] 45jo5gdkow0qavz7q21cbt24p39odvt 0 192576 1232974 1232843 2026-06-24T20:22:34Z SencBorz 50363 ôfkoartingen tafoege 1232974 wikitext text/x-wiki [[File:All Blacks Haka.jpg|thumb|350px|Har útfiering fan de haka.]] It '''Nijseelânske rugbyteam''', ek wol bekend as de '''All Blacks''' ([[Ingelsk]]) of '''Ōpango''' ([[Maoary (taal)|Maoary]]), is it nasjonale rugbyteam fan [[Nij-Seelân]]. Fan 2005 oant 2007 en dêrnei fan 2010 oant 2019, stiene se boppe-oan de Wrâldranglist Rugby Manlju. Dochs wurde se noch altyd beskôge as ien fan de bêste rugbyteams út de skiednis. Se hawwe it [[wrâldkampioenskip rugby]] trije kear wûn. It team stiet bekend om syn útfiering fan de [[haka]], in tradisjonele dûns fan it [[Maoary (folk)|Maoary]]-folk. == Prestaasjes == === Wrâldkampioenskip rugby === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !colspan=10|[[Wrâldkampioenskip rugby|Wrâldkampioenskippen]] |- !width=40|Jier !width=60|'''Plak''' !width=20|'''<abbr title="Wedstriden">Wed</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Winst">W</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Gelykspul">G</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Ferlies">F</abbr>''' |- style="background:gold;" |style="border:3px solid red"| 1987 || '''Kampioenen''' || 6 || 6 || 0 || 0 |- style="background:#CC9966;" | 1991 || '''Tredde plak''' || 6 || 5 || 0 || 1 |- style="background:silver;" | 1995 || '''Twadde plak''' || 6 || 5 || 0 || 1 |- | 1999 || Fjirde plak || 6 || 4 || 0 || 2 |- style="background:#CC9966;" | 2003 || '''Tredde plak''' || 7 || 6 || 0 || 1 |- | 2007 || Kwartfinalen || 5 || 4 || 0 || 1 |- style="background:gold;" |style="border:3px solid red"| 2011 || '''Kampioenen''' || 7 || 7 || 0 || 0 |- style="background:gold;" | 2015 || '''Kampioenen''' || 7 || 7 || 0 || 0 |- style="background:#CC9966;" | 2019 || '''Tredde plak''' || 7 || 5 || 1 || 1 |- style="background:silver;" | [[Wrâldkampioenskip rugby 2023|2023]] || '''Twadde plak''' || 7 || 5 || 0 || 2 |- !Total||3 titels||64||54||1||9 |} == Keppelings om utens == * [https://www.allblacks.com/ Offisjele webside] [[Kategory:Rugby yn Nij-Seelân]] 28ma77gcljxhdrwtybcu7r88ucf6ejf 0 192612 1232962 1232885 2026-06-24T17:59:24Z SencBorz 50363 in flater korrizjearre 1232962 wikitext text/x-wiki [[File:Autumn Nations Series '22- Italia vs Australia-70 (52500437548) (team lineup cropped).jpg|thumb|250px|It team foar harren wedstriid tsjin Italië yn 2022.]] It '''Australyske rugbyteam''', ek wol bekend as de ''Wallabies'' ([[Ingelsk]]), is it nasjonale rugbyteam fan [[Austraalje (lân)|Austraalje]]. Se spilen harren earste wedstriid yn 1899. Se hawwe it [[wrâldkampioenskip rugby]] twa kear wûn. Harren topskoarer aller tiden is [[Michael Lynagh]]. Harren rivalen binne de [[Nijseelânsk rugbyteam|All Blacks]]. == Ynterlannen == {{Sjoch haadartikel|Ynterlannen Australysk rugbyteam 2020-2029 }} Hjirûnder fynst de meast resinte wedstriden dy't it team spile hat. {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=124|Datum !width=140|Tsjinstanner !width=60|Resultaat |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|13 septimber 2025 |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ARGru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''26–28''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|27 septimber 2025 |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''24–33''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|04 oktober 2025 |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''14–28''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ccffcc"|25 oktober 2025 |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{JPNru}} | bgcolor="#ccffcc"|'''19–15''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|1 novimber 2025 |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ENGru}} | bgcolor="#ffcccc"|'''7–25''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|8 novimber 2025 |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ITAru}} | bgcolor="#ffcccc"|'''19–26''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|15 novimber 2025 |align="left" bgcolor="#ffcccc"| {{IRLru}} | bgcolor="#ffcccc"|'''19–46''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|22 novimber 2025 |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{FRAru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''33–48''' |- align="center" |align=left|04 july 2026 |align=left|{{IRLru}} | |- align="center" |align=left|11 july 2026 |align=left|{{FRAru}} | |} == Prestaasjes == === Wrâldkampioenskip rugby === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !colspan=10|[[Wrâldkampioenskip rugby|Wrâldkampioenskippen]] |- !width=40|Year !width=60|'''Plak''' !width=20|'''Wed''' !width=20|'''W''' !width=20|'''G''' !width=20|'''F''' |- |style="border:3px solid red"| 1987 || Fjirde plak || 6 || 4 || 0 || 2 |- style="background:gold;" | 1991 || '''Kampioenen''' || 6 || 6 || 0 || 0 |- | 1995 || Kwartfinalen || 4 || 2 || 0 || 2 |- style="background:gold;" | 1999 || '''Kampioenen''' || 6 || 6 || 0 || 0 |- style="background:silver;" |style="border:3px solid red"| 2003 || '''Twadde plak''' || 7 || 6 || 0 || 1 |- | 2007 || Kwartfinalen || 5 || 4 || 0 || 1 |- style="background:#CC9966;" | 2011 || '''Tredde plak''' || 7 || 5 || 0 || 2 |- style="background:silver;" | 2015 || '''Twadde plak''' || 7 || 6 || 0 || 1 |- | 2019 || Kwartfinalen || 5 || 3 || 0 || 2 |- | [[Wrâldkampioenskip rugby 2023|2023]] || Groepsfaze || 4 || 2 || 0 || 2 |- !Total||2 titels||57||44||0||13 |} == Keppelings om utens == * [https://wallabies.rugby/ Offisjele webside] [[Kategory:Rugby yn Austraalje]] o145m8h9w1p00y4wupgrqp301sl546f 1232972 1232962 2026-06-24T20:21:05Z SencBorz 50363 ôfkoartingen tafoege 1232972 wikitext text/x-wiki [[File:Autumn Nations Series '22- Italia vs Australia-70 (52500437548) (team lineup cropped).jpg|thumb|250px|It team foar harren wedstriid tsjin Italië yn 2022.]] It '''Australyske rugbyteam''', ek wol bekend as de ''Wallabies'' ([[Ingelsk]]), is it nasjonale rugbyteam fan [[Austraalje (lân)|Austraalje]]. Se spilen harren earste wedstriid yn 1899. Se hawwe it [[wrâldkampioenskip rugby]] twa kear wûn. Harren topskoarer aller tiden is [[Michael Lynagh]]. Harren rivalen binne de [[Nijseelânsk rugbyteam|All Blacks]]. == Ynterlannen == {{Sjoch haadartikel|Ynterlannen Australysk rugbyteam 2020-2029 }} Hjirûnder fynst de meast resinte wedstriden dy't it team spile hat. {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=124|Datum !width=140|Tsjinstanner !width=60|Resultaat |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|13 septimber 2025 |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ARGru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''26–28''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|27 septimber 2025 |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''24–33''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|04 oktober 2025 |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''14–28''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ccffcc"|25 oktober 2025 |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{JPNru}} | bgcolor="#ccffcc"|'''19–15''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|1 novimber 2025 |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ENGru}} | bgcolor="#ffcccc"|'''7–25''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|8 novimber 2025 |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ITAru}} | bgcolor="#ffcccc"|'''19–26''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|15 novimber 2025 |align="left" bgcolor="#ffcccc"| {{IRLru}} | bgcolor="#ffcccc"|'''19–46''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|22 novimber 2025 |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{FRAru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''33–48''' |- align="center" |align=left|04 july 2026 |align=left|{{IRLru}} | |- align="center" |align=left|11 july 2026 |align=left|{{FRAru}} | |} == Prestaasjes == === Wrâldkampioenskip rugby === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !colspan=10|[[Wrâldkampioenskip rugby|Wrâldkampioenskippen]] |- !width=40|Year !width=60|'''Plak''' !width=20|'''<abbr title="Wedstriden">Wed</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Winst">W</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Gelykspul">G</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Ferlies">F</abbr>''' |- |style="border:3px solid red"| 1987 || Fjirde plak || 6 || 4 || 0 || 2 |- style="background:gold;" | 1991 || '''Kampioenen''' || 6 || 6 || 0 || 0 |- | 1995 || Kwartfinalen || 4 || 2 || 0 || 2 |- style="background:gold;" | 1999 || '''Kampioenen''' || 6 || 6 || 0 || 0 |- style="background:silver;" |style="border:3px solid red"| 2003 || '''Twadde plak''' || 7 || 6 || 0 || 1 |- | 2007 || Kwartfinalen || 5 || 4 || 0 || 1 |- style="background:#CC9966;" | 2011 || '''Tredde plak''' || 7 || 5 || 0 || 2 |- style="background:silver;" | 2015 || '''Twadde plak''' || 7 || 6 || 0 || 1 |- | 2019 || Kwartfinalen || 5 || 3 || 0 || 2 |- | [[Wrâldkampioenskip rugby 2023|2023]] || Groepsfaze || 4 || 2 || 0 || 2 |- !Total||2 titels||57||44||0||13 |} == Keppelings om utens == * [https://wallabies.rugby/ Offisjele webside] [[Kategory:Rugby yn Austraalje]] 6pufeu8ed34602eu0ahw1piurge9o6d 1232976 1232972 2026-06-24T20:23:20Z SencBorz 50363 in flater korrizjearre 1232976 wikitext text/x-wiki [[File:Autumn Nations Series '22- Italia vs Australia-70 (52500437548) (team lineup cropped).jpg|thumb|250px|It team foar harren wedstriid tsjin Italië yn 2022.]] It '''Australyske rugbyteam''', ek wol bekend as de ''Wallabies'' ([[Ingelsk]]), is it nasjonale rugbyteam fan [[Austraalje (lân)|Austraalje]]. Se spilen harren earste wedstriid yn 1899. Se hawwe it [[wrâldkampioenskip rugby]] twa kear wûn. Harren topskoarer aller tiden is [[Michael Lynagh]]. Harren rivalen binne de [[Nijseelânsk rugbyteam|All Blacks]]. == Ynterlannen == {{Sjoch haadartikel|Ynterlannen Australysk rugbyteam 2020-2029 }} Hjirûnder fynst de meast resinte wedstriden dy't it team spile hat. {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=124|Datum !width=140|Tsjinstanner !width=60|Resultaat |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|13 septimber 2025 |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ARGru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''26–28''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|27 septimber 2025 |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''24–33''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|04 oktober 2025 |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''14–28''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ccffcc"|25 oktober 2025 |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{JPNru}} | bgcolor="#ccffcc"|'''19–15''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|1 novimber 2025 |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ENGru}} | bgcolor="#ffcccc"|'''7–25''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|8 novimber 2025 |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ITAru}} | bgcolor="#ffcccc"|'''19–26''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|15 novimber 2025 |align="left" bgcolor="#ffcccc"| {{IRLru}} | bgcolor="#ffcccc"|'''19–46''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|22 novimber 2025 |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{FRAru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''33–48''' |- align="center" |align=left|04 july 2026 |align=left|{{IRLru}} | |- align="center" |align=left|11 july 2026 |align=left|{{FRAru}} | |} == Prestaasjes == === Wrâldkampioenskip rugby === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !colspan=10|[[Wrâldkampioenskip rugby|Wrâldkampioenskippen]] |- !width=40|Jier !width=60|'''Plak''' !width=20|'''<abbr title="Wedstriden">Wed</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Winst">W</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Gelykspul">G</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Ferlies">F</abbr>''' |- |style="border:3px solid red"| 1987 || Fjirde plak || 6 || 4 || 0 || 2 |- style="background:gold;" | 1991 || '''Kampioenen''' || 6 || 6 || 0 || 0 |- | 1995 || Kwartfinalen || 4 || 2 || 0 || 2 |- style="background:gold;" | 1999 || '''Kampioenen''' || 6 || 6 || 0 || 0 |- style="background:silver;" |style="border:3px solid red"| 2003 || '''Twadde plak''' || 7 || 6 || 0 || 1 |- | 2007 || Kwartfinalen || 5 || 4 || 0 || 1 |- style="background:#CC9966;" | 2011 || '''Tredde plak''' || 7 || 5 || 0 || 2 |- style="background:silver;" | 2015 || '''Twadde plak''' || 7 || 6 || 0 || 1 |- | 2019 || Kwartfinalen || 5 || 3 || 0 || 2 |- | [[Wrâldkampioenskip rugby 2023|2023]] || Groepsfaze || 4 || 2 || 0 || 2 |- !Total||2 titels||57||44||0||13 |} == Keppelings om utens == * [https://wallabies.rugby/ Offisjele webside] [[Kategory:Rugby yn Austraalje]] rjawlfvjbh6mw39e2hpispem0caam1n 1232980 1232976 2026-06-24T20:25:41Z SencBorz 50363 2027 tafoege 1232980 wikitext text/x-wiki [[File:Autumn Nations Series '22- Italia vs Australia-70 (52500437548) (team lineup cropped).jpg|thumb|250px|It team foar harren wedstriid tsjin Italië yn 2022.]] It '''Australyske rugbyteam''', ek wol bekend as de ''Wallabies'' ([[Ingelsk]]), is it nasjonale rugbyteam fan [[Austraalje (lân)|Austraalje]]. Se spilen harren earste wedstriid yn 1899. Se hawwe it [[wrâldkampioenskip rugby]] twa kear wûn. Harren topskoarer aller tiden is [[Michael Lynagh]]. Harren rivalen binne de [[Nijseelânsk rugbyteam|All Blacks]]. == Ynterlannen == {{Sjoch haadartikel|Ynterlannen Australysk rugbyteam 2020-2029 }} Hjirûnder fynst de meast resinte wedstriden dy't it team spile hat. {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=124|Datum !width=140|Tsjinstanner !width=60|Resultaat |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|13 septimber 2025 |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ARGru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''26–28''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|27 septimber 2025 |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''24–33''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|04 oktober 2025 |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''14–28''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ccffcc"|25 oktober 2025 |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{JPNru}} | bgcolor="#ccffcc"|'''19–15''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|1 novimber 2025 |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ENGru}} | bgcolor="#ffcccc"|'''7–25''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|8 novimber 2025 |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ITAru}} | bgcolor="#ffcccc"|'''19–26''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|15 novimber 2025 |align="left" bgcolor="#ffcccc"| {{IRLru}} | bgcolor="#ffcccc"|'''19–46''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|22 novimber 2025 |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{FRAru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''33–48''' |- align="center" |align=left|04 july 2026 |align=left|{{IRLru}} | |- align="center" |align=left|11 july 2026 |align=left|{{FRAru}} | |} == Prestaasjes == === Wrâldkampioenskip rugby === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !colspan=10|[[Wrâldkampioenskip rugby|Wrâldkampioenskippen]] |- !width=40|Jier !width=60|'''Plak''' !width=20|'''<abbr title="Wedstriden">Wed</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Winst">W</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Gelykspul">G</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Ferlies">F</abbr>''' |- |style="border:3px solid red"| 1987 || Fjirde plak || 6 || 4 || 0 || 2 |- style="background:gold;" | 1991 || '''Kampioenen''' || 6 || 6 || 0 || 0 |- | 1995 || Kwartfinalen || 4 || 2 || 0 || 2 |- style="background:gold;" | 1999 || '''Kampioenen''' || 6 || 6 || 0 || 0 |- style="background:silver;" |style="border:3px solid red"| 2003 || '''Twadde plak''' || 7 || 6 || 0 || 1 |- | 2007 || Kwartfinalen || 5 || 4 || 0 || 1 |- style="background:#CC9966;" | 2011 || '''Tredde plak''' || 7 || 5 || 0 || 2 |- style="background:silver;" | 2015 || '''Twadde plak''' || 7 || 6 || 0 || 1 |- | 2019 || Kwartfinalen || 5 || 3 || 0 || 2 |- | [[Wrâldkampioenskip rugby 2023|2023]] || Groepsfaze || 4 || 2 || 0 || 2 |- | [[Wrâldkampioenskip rugby 2027|2027]] ||colspan=5| ''Kwalifisearre'' |- !Total||2 titels||57||44||0||13 |} == Keppelings om utens == * [https://wallabies.rugby/ Offisjele webside] [[Kategory:Rugby yn Austraalje]] fe3h27340y4ar113zkuwf4l0u3nsqrt 0 192614 1232977 1232657 2026-06-24T20:23:45Z SencBorz 50363 ôfkoartingen tafoege 1232977 wikitext text/x-wiki [[File:England world cup winners.jpg|thumb|right|250px|It team nei it winnen fan it wrâldkampioenskip.]] It '''Ingelske rugbyteam''' is it nasjonale [[Unyrugby|rugbyteam]] fan [[Ingelân]]. Harren embleem is in reade [[roas]], en dy stiet op harren wite shirts. == Prestaasjes == === Wrâldkampioenskip rugby === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !colspan=10|[[Wrâldkampioenskip rugby|Wrâldkampioenskippen]] |- !width=40|Jier !width=60|'''Plak''' !width=20|'''<abbr title="Wedstriden">Wed</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Winst">W</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Gelykspul">G</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Ferlies">F</abbr>''' |- | 1987 || Kwartfinalen || 4 || 2 || 0 || 2 |- style="background:silver;" | 1991 || '''Twadde plak''' || 6 || 4 || 0 || 2 |- | 1995 || Fjirde plak || 6 || 4 || 0 || 2 |- | 1999 || Kwartfinalen || 5 || 3 || 0 || 2 |- style="background:gold;" | 2003 || '''Kampioenen''' || 7 || 7 || 0 || 0 |- style="background:silver;" | 2007 || '''Twadde plak''' || 7 || 5 || 0 || 2 |- | 2011 || Kwartfinalen || 5 || 4 || 0 || 1 |- | 2015 || Groepsfaze || 4 || 2 || 0 || 2 |- style="background:silver;" | 2019 || '''Twadde plak''' || 7 || 5 || 1 || 1 |- style="background:#CC9966;" | [[Wrâldkampioenskip rugby 2023|2023]] || '''Tredde plak''' || 7 || 6 || 0 || 1 |- !Total||1 titel||57||44||0||13 |} == Keppelings om utens == * [https://www.englandrugby.com/england/senior-men#index Offisjele webside] [[Kategory:Rugby yn Ingelân]] 6mvcten2le2seqrtgpo90tyzg5bbxtp 0 192618 1233052 1232765 2026-06-25T06:58:37Z RomkeHoekstra 10582 + kt 1233052 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readpoatkob |Ofbyld = [[Ofbyld:Banded Red-legged kittiwake and chick on nest (31933981326).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[winterkobben]] (''Rissa'') |Wittenskiplike namme= Rissa brevirostris |Beskriuwer, jier= [[Carl Friedrich Bruch|Bruch]], 1853 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Mapa Rissa brevirostris.png|center|250px]] }} De '''readpoatkob''' (''Rissa brevirostris'') is in lokaal foarkommende [[seefûgel]], dy't allinnich yn en om de [[Beringstrjitte]] hinne foarkomt. == Skaaimerken == De soarte is tige nau besibbe oan 'e [[winterkob]] (''Rissa tridactyla'') en is lykas dy fûgel in lytse kob mei koarte poaten en lange grize wjukken, wêrfan't de wjukpunten swart binne. De readpoatkob is lykwols wat lytser (35–39 sintimeter yn lichemslingte) en hat in gruttere, rûnere holle en in koartere snaffel. It meast karakteristyk binne de reade poaten, wylst de winterkob swarte poaten hat. Fierder is de boppekant fan 'e wjuk donkerder by in folwoeksen fûgel en mist syn wjuk it trijekleurige effekt dat de blekere hânpinnen fan 'e winterkob jouwe. De ûnderkant fan 'e wjuk is griis. Juvenilen ha yn ferliking mei dy fan 'e winterkob gjin swarte bân op 'e sturt en misse de W-markearings oer de wjukken. Hy liket sadwaande mear op 'e folwoeksen fûgel. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ferskillen readpoatkob mei winterkob</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Red-legged Kittiwake, Saint Paul Island, Alaska 2.jpg|Readpoatkob. Dreizehenmöwe im Flug.jpg|Winterkob. </gallery> </div> == Fersprieding == Hast de hiele wrâldpopulaasje briedt op eilannen yn 'e Beringstrjitte, op 'e [[Pribilofeilannen]], de Bogoslofeilannen en de Buldir-eilannen yn 'e [[Feriene Steaten]], en de [[Kommandeurseilannen]] yn [[Ruslân]]. Lytsere koloanjes binne yn 'e jierren 1990 en 2000 ek op 'e [[Aleoeten]] en de eilannen Unalga, Koniuji, Amak en Chagulak fûn. De fûgel oerwinteret yn 'e noardlike [[Stille Oseaan]]. == Ekology == Readpoatkobben briede yn koloanjes op klifrichels, meastal hegere kliffen en smellere richels as de winterkob. Yn april arrivearje de fûgels yn harren briedkoloanjes en yn septimber ferlitte se dy wer. De soarte foerazjearret foaral nachts op iepen see nei fisk, inketfisk en oare wringeleazen. == Status == De readpoatkob hat foar sa'n beheind ferspriedingsgebiet in relatyf grutte wrâldpopulaasje. Oant koartlyn is de soarte relatyf sterk yn oantal ôfnommen. Dêrfandinne klassifisearret de [[IUCN]] de fûgel as kwetsber (''Vulnerable''). Dizze ôfname liket lykwols te stabilisearjen. De wrâldpopulaasje waard yn 2017 op krapoan 100.000 oant 500.000 folwoeksen eksimplaren rûsd, wêrfan’t nei alle gedachten mear as trijefearn op 'e Pribilof-eilannen briedt. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-legged-kittiwake-rissa-brevirostris BirdLife, oproppen 22 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/relkit?siteLanguage=nl eBird, oproppen 22 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/relkit/cur/introduction Birds of the World, oproppen 22 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Rissa brevirostris}} }} {{DEFAULTSORT:Readpoatkob}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Winterkob]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Beringsee]] fwi1dn6cbjbpg0f2hsb6svjdvhnwex4 0 192630 1233054 1232784 2026-06-25T07:01:15Z RomkeHoekstra 10582 1233054 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = lavamiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Lava Gull (Galapagos) (16030843836).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[griiswite kobben]] (''Leucophaeus'') |Wittenskiplike namme= Leucophaeus fuliginosus |Beskriuwer, jier= [[John Gould|Gould]], 1841 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Larus fuliginosus map.svg|center|250px]] }} De '''lavamiuw''' (''Leucophaeus fuliginosus'') is in fûgel út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[griiswite kobben]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae''). De soarte is [[Endemisme|endemysk]] foar de [[Galapagoseilannen]]. == Taksonomy en systematyk == De soarte waard foar it earst beskreaun troch John Gould yn 1841 op basis fan in eksimplaar dat sammele wie op it eilân Santiago yn 'e Galápagos. De soarte wurdt soms yn it skaai ''Larus'' pleatst. Hy is it neist besibbe oan 'e [[skattermiuw]] en de [[lytse prêrjemiuw]] en is de seldsumste miuw fan 'e wrâld. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Lava gull pair.jpg|thumb|left|Pearke lavamiuwen.]] De lavamiuw is in ûnderskiedende miuw, 51 oant 55 sm lang en mei in gewicht fan 380 gram. It fearrekleed fan folwoeksen fûgels bestiet út in roetbrune oant swarte kop, dy't oars as oare soarten yn it skaai net ôfhinklik fan it seizoen feroaret. De wjukken binne donkergriis mei in kontrastearjende wite streek oan 'e foarkant, wêrfan't tocht wurdt dat dy in funksje hat by it pronkjen en as kamoeflaazje. It donkergrize lichem kontrastearret mei in ljochter grize búk. De boppekant fan 'e sturt is wyt en de ûnderkant is griis. De snaffel en poaten binne swart en de binnenkant fan 'e bek is skarlakenread. Hy hat wite wynbrauwen boppe en ûnder it each, mei in reade eachring. Unfolwoeksen miuwen binne oer it generaal donkerbrún. == Fersprieding == De hiele populaasje libbet op de Galapagoseilannen, dêr't er foaral op 'e eilannen Santa Cruz, Isabela, San Cristobal en Genovesa foarkomt. Earder waard de populaasje rûsd op 300–400 pearkes; dizze rûzing waard yn 2015 nei ûnderen ta bysteld nei 300-600 fûgels. Op it stuit (2026) wurdt de lavamiuw as de seldsumste miuw fan 'e wrâld beskôge. == Hâlden en dragen == === Brieden === [[Ofbyld:Lava Gull hatchling, Galápagos.jpg|thumb|left|Pyk.]] Oars as de measte miuwen dy't tichte by inoar briede en somtiden nêsten hawwe dy't inoar reitsje, binne lavamiuwen solitêre brieders; se briede komselden tichter as 100 meter by inoar wei. Se binne tige territoriaal en ferdigenje briedgebieten fan rûchwei 2000 m² (70 m diameter) tsjin soartegenoaten. De fûgel briedt op 'e grûn, faak ûnder de beskerming fan fegetaasje, en beklaait it nêst mei plantemateriaal. Der wurde twa oliifkleurige en goed kamoeflearre aaien lein, dy't 32 dagen bebret wurde. Se briede meastal ticht by rêstich wetter, faak yn 'e omkriten fan lagunes. It brieden liket opportunistysk te wêzen en is net beheind ta ien seizoen. Jonge fûgels fleane nei 55 dagen út en wurde noch ferskate wiken troch de âlders fersoarge. === Iten en foerazjearjen === Se binne [[omnivoar]]en lykas in soad miuwen en sykje meastentiids nei iten of stelle út nêsten en fan fiskers, mar se fange ek sels fisken, lytse kreefteftigen en pas útkommen hagedissen, skyldpodden en oare bisten. Se ite ek fan 'e neiberte fan seehûnen. Op Genovesa meitsje se gebrûk fan it [[Kleptoparasitisme|kleptoparasitêre gedrach]] fan 'e grutte fregatfûgel troch te profitearjen fan it mislearre besykjen fan fregatfûgels om fisken te stellen fan oare briedende seefûgels. Potinsjele rôfdieren fan 'e nêsten binne ûlen, fregatfûgels en oare lavamiuwen, lykas ek de troch minsken yntrodusearre sûchdieren. == Status en beskerming == De lavamiuw wurdt troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade List]] kategorisearre as kwetsber (''Vulnerable''), om't er yn lytse oantallen foarkomt en hoewol't de populaasje stabyl is, stiet er bleat oan tal fan bedrigings. Troch de tige lege oantallen en it beheinde ferspriedingsgebiet kin in ekstreem klimaatfenomeen, lykas in krêftige [[El Niño]], in grut part fan 'e populaasje yn ien klap útroegje. Dêrnjonken foarmje ynvasive sûchdieren en in mooglike fersteuring fan it kwetsbere eilân-ekosysteem in konstante bedriging foar it briedsukses fan dizze seldsume miuw. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/lavgul1/cur/introduction BirdLife, oproppen 19 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/sabgul eBird, oproppen 19 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/sabgul/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Leucophaeus fuliginosus}} }} {{DEFAULTSORT:Lavamiuw}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Griiswite kob]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Galapagoseilannen]] nz4ddt0n0p9ldembhgo5aaxp7jeo5j8 0 192649 1232978 1232761 2026-06-24T20:24:19Z SencBorz 50363 ôfkoartingen tafoege 1232978 wikitext text/x-wiki [[File:2017.06.17.15.04.43-AUSvSCO anthems-0001 (34651888233).jpg|thumb|250px|It team foar harren wedstriid tsjin [[Australysk rugbyteam|Austraalje]] yn [[Sydney]] yn 2017.]] It '''Skotske rugbyteam''' is it nasjonale rugbyteam fan [[Skotlân]]. It team docht mei oan it [[Wrâldkampioenskip rugby]] en it [[Seislannentoernoai]]. Skotlân spile syn earste wedstriid yn 1871 tsjin [[Ingelsk rugbyteam|Ingelân]] en wûnen mei 1-0. Se spylje harren wedstriden yn it [[Murrayfield Stadium]], dat op it stuit it grutste sportstadion fan Skotlân is. De [[stikel]] is it symboal fan it team en fan Skotlân. “[[Flower of Scotland]]” wurdt sûnt 1990 brûkt as it offisjeuze folksliet fan Skotlân. == Prestaasjes == === Wrâldkampioenskip rugby === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !colspan=10|[[Wrâldkampioenskip rugby|Wrâldkampioenskippen]] |- !width=40|Jier !width=60|'''Plak''' !width=20|'''<abbr title="Wedstriden">Wed</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Winst">W</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Gelykspul">G</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Ferlies">F</abbr>''' |- | 1987 || Kwartfinalen || 4 || 2 || 1 || 1 |- |style="border:3px solid red"| 1991 || Fjirde plak || 6 || 4 || 0 || 2 |- | 1995 || rowspan=4| Kwartfinalen || 4 || 2 || 0 || 2 |- | 1999 || 5 || 3 || 0 || 2 |- | 2003 || 5 || 3 || 0 || 2 |- | 2007 || 5 || 3 || 0 || 2 |- | 2011 || Groepsfaze || 4 || 2 || 0 || 2 |- | 2015 || Kwartfinalen || 5 || 3 || 0 || 2 |- | 2019 || rowspan=2| Groepsfaze || 4 || 2 || 0 || 2 |- | [[Wrâldkampioenskip rugby 2023|2023]] || 4 || 2 || 0 || 2 |- !Total||0 titels||46||26||1||19 |} == Keppelings om utens == * [https://scottishrugby.org/teams/scotland-men/ Offisjele webside] [[Kategory:Rugby yn Skotlân]] tj9uq5ucabyeuoh4blpm2heco3eajvo 0 192665 1232959 1232903 2026-06-24T17:18:48Z RomkeHoekstra 10582 om te ferdúdlikjen. 1232959 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = tinsnaffelmiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Slender billed Gull AMSM3635.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[kobben]] (''Chroicocephalus'') |Wittenskiplike namme= Chroicocephalus genei |Beskriuwer, jier= [[Ferdinando Arborio Gattinara di Breme|Breme]], 1839 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:ChroicocephalusGeneiIUCN.svg|center|250px]]<small><br>{{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#008000}} stânfûgel<br>{{Color box|#007FFF}} net-briedfûgel</small> }} De '''tinsnaffelmiuw''' (''Chroicocephalus genei'') is in middelgrutte [[Miuwfûgels|miuwfûgel]] dy't tige lokaal briedt om de [[Middellânske See]] en yn it noarden fan de westlike [[Yndyske Oseaan]] (bygelyks [[Pakistan]]), op eilannen en yn kustlagunes. It grutste part fan 'e populaasje is foar in part [[trekfûgel]]; se oerwinterje fierder nei it suden, oant yn [[Noard-Afrika]] en [[Yndia]]. Somtiden wurdt de soarte as [[dwaalgast]] yn [[West-Jeropa]] waarnommen. De [[Skaai (taksonomy)|skaai]]namme ''Chroicocephalus'' komt fan it [[Aldgryksk]]e ''khroizo'' ("kleurje") en ''kephale'' ("kop"). De [[Soarte (taksonomy)|soartenamme]] ''genei'' is in earebetoan oan 'e [[Itaalje|Italjaanske]] [[biolooch]] [[Giuseppe Gené]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Goéland railleur Thyna002.jpg|thumb|left|Groep tinsnaffelmiuwen yn [[Tuneezje]].]] Dizze soarte is 35 oant 39 sm lang mei in wjukspanwiidte fan 86 oant 99 sm. De fûgel hat in ljochtgriis lichem, in wite kop en boarst, en swarte punten oan 'e bûtenste slachpinnen. Yn it briedkleed is langwerpige snaffel donkerread. De tinsnaffelmiuw hat in lange hals en relatyf lange en donkerreade poaten. De iris is giel. Simmerdeis hat it boarst in ljochtrôze gloed, dy't yn 'e winter suver wyt is. Bûten it briedseizoen is de snaffel mear oranje-read of donker-oranje, soms mei in donkere punt. Winterdeis hat de tinsnaffelmiuw in soad fan 'e [[kob]]. De tinsnaffelmiuw is lykwols wat grutter en hat gjin of in skier earplak, wylst dat by de kob folle dúdliker oanwêzich is. In oar ferskil is dat de tinsnaffelmiuw in folle lytsere donkere punt hat oan 'e snaffel as de kob. De kob is lykwols yn it briedkleed mei syn brune kop hiel ûnderskiedend. De fûgel hat twa jier nedich om folwoeksen te wurden, wat wenst is by miuwen. Unfolwoeksen fûgels yn it earste jier ha yn ferliking mei de kob yn it earste jier in bleker brune wjuktekening en in bleek of ûntbrekkend earplak. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ferliking tinsnaffelmiuw en kob</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Goéland railleur003 lac de tunis.jpg|Briedkleed tinsnaffelmiuw. Annecy's Lake - 20111229 - Larus ridibundus 01.JPG|De kob yn winterkleed. </gallery> </div> == Fersprieding en habitat == De tinsnaffelmiuw briedt yn lagunes en by marren om de [[Middellânske See]] hinne en op ferlykbere plakken yn lannen dy't oan it noardwestlike diel fan 'e [[Yndyske Oseaan]] grinzgje. Yn 2010 waard in súksesfolle koloanje ûntdutsen dy't briedt op in eilân yn in berchmar yn [[Algerije]]. Troch de ôfwêzigens fan rôfdieren en fersteuring kaam dêr mear as 98% fan 'e aaien út. De fûgel oerwinteret oan 'e kust yn estuaria en baaien. Hy siket iten yn delta's, sompen en op greidlân. It is ien fan 'e soarten dy't ek op stoartplakken foerazjearje. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Adult Slender-billed Gull.jpg|thumb|Dûkende tinsnaffelmiuw.]] Sawat de helte fan it iten fan 'e tinsnaffelmiuw bestiet út fisk. Hy fljocht in pear meter boppe it wetter en dûkt as er gaadlike proai sjocht. Hy siket ek mei de snaffel yn 'e dridze nei [[wringeleazen]] en fangt ynsekten yn 'e flecht. Dizze frij seldsume miuw briedt yn koloanjes; se meitsje in nêst op 'e grûn en lizze oant trije wite aaien mei brune spikkels yn in ûndjip kûltsje dat tin beklaaid is mei fearren en stikjes fegetaasje. It brieden duorret likernôch 25 dagen en de jongen fleane nei nochris 25 dagen út. Lykas de measte miuwen binne se winterdeis sosjaal, sawol by it foerazjearjen as op 'e rêstplakken. It is gjin pelagyske soarte; se wurde selden fier fan 'e kust sjoen. == Status == De tinsnaffelmiuw is ien fan 'e soarten dêr't it Ferdrach oangeande de Beskerming fan Afrikaansk-Jeropeeske Trekfûgels (AEWA) op fan tapassing is. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade List]]. In rûge rûzing út 2012 giet út fan in wrâldpopulaasje fan 180.000 oant 230.000 folwoeksen fûgels. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/slender-billed-gull-larus-genei BirdLife, oproppen 23 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/slbgul1 eBird, oproppen 23 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/slbgul1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 23 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Chroicocephalus genei}} }} {{DEFAULTSORT:Tinsnaffelmiuw}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kob]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Yndyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Middellânske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Swarte See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Reade See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Perzyske Golf]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaspyske See]] 2c9ymrsy7hkrba1edob7pnzqlni421x 0 192672 1232989 1232886 2026-06-24T23:57:34Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1232989 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = sulverkopmiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Larus novaehollandiae - Austin's Ferry.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Chroicocephalus novaehollandiae - Silver Gull XC461965.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[kopmiuwen]] (''Chroicocephalus'') |Wittenskiplike namme= Chroicocephalus novaehollandiae |Beskriuwer, jier= [[James Francis Stephens|Stephens]], 1826 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''sulverkopmiuw''' (''Chroicocephalus novaehollandiae'') is is de meast foarkommende [[Miuwfûgels|miuw]] fan [[Austraalje]]. De fûgel wurdt oer it hiele kontinint fûn, mar benammen oan of tichteby de kust. Hy is lytser as de [[grousnaffelmiuw]] (''Larus pacificus''), dy't ek yn Austraalje libbet. De sulverkopmiuw moat net betize wurde mei de [[sulvermiuw]] (''Larus argentatus''). De sulvermiuw is folle grutter en komt net yn itselde ferspriedingsgebiet foar. == Beskriuwing == De kop, it lichem en de sturt fan in folwoeksen sulverkopmiuw binne wyt en de wjukken binne ljochtgriis mei swarte punten dy't wyt spikkele binne. Folwoeksen fûgels hawwe in lingte fan 40–45 sm. Harren wjukspanwiidte is 90 oant 100 sm. Folwoeksen fûgels hawwe felreade poaten en in felreade snaffel, dy't yn 'e briedtiid helderder wurdt of as se âlder wurde. Om it each sit in opfallende reade eachring. Jonge fûgels hawwe brune patroanen op 'e wjukken en in donkere snaffel. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden sulverkopmiuwen</div> <gallery mode="packed" heights="130px" style="margin: 0; padding: 0;"> Red billed gull and chicks. (from a hide) (10640738074).jpg|Piken. Seagull with dropping-1 (6117605388).jpg|Juvenyl. Seagulls ready to Fly+ (155300028).jpg|Groep folwoeksen fûgels. </gallery> </div> == Taksonomy == De soarte waard foarhinne tradisjoneel yn it skaai ''Larus'' pleatst, lykas in soad oare miuwen, mar wurdt no ta it skaai ''Chroicocephalus'' rekkene. De [[Hartlaubmiuw]] (''C. hartlaubii'') fan [[Súd-Afrika]] waard eartiids soms as in [[ûndersoarte]] fan 'e sulverkopmiuw beskôge. Der wurde trije ûndersoarten erkend: * ''C. n. forsteri'' (Mathews, 1912) – noardlik en noardeastlik Austraalje, [[Nij-Kaledoanje]], [[Loyaliteitseilannen]]. * ''C. n. novaehollandiae'' (Stephens, 1826) – súdlik Austraalje en [[Tasmaanje]]. * ''C. n. scopulinus'' (Forster, 1844) – [[Nij-Seelân]]. == Fersprieding en habitat == Sulverkopmiuwen wurde yn alle steaten fan Austraalje waarnommen en ek yn Nij-Seelân en op Nij-Kaledoanje. It is in soarte dy't in soad foarkomt by minsklike bewenning en op strannen; se hawwe harren goed oanpast oan 'e stedske omjouwing en binne faak yn 'e omkriten fan winkelsintra en stoartplakken te sjen. Troch harren súksesfolle oanpassing oan it stedske habitat is de populaasje yn gebieten mei minsklike aktiviteit tanommen, wêrby't it net beskikber wêzen fan briedplakken de iennige beheinende faktor foar populaasjegroei is. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Red-billed gull, Red Zone, Christchurch, New Zealand.jpg|thumb|left|Fûgel yn Nij-Seelân.]] De sulverkopmiuw yt fan natuere wjirm, fisk, ynsekten en kreefteftigen, mar it is in súksesfolle allesiter. It is bekend dat se fan minsken iten stelle as se dêr gelegenheid ta krije. It brieden bart fan augustus oant desimber, meastentiids yn grutte koloanjes op eilannen foar de kust. It nêst wurdt op 'e grûn makke en bestiet út plantemateriaal. De nêsten sitte tusken leech strûkguod, tusken rotsen en op keunstmjittige konstruksjes lykas dammen. In nêst bestiet meastal út ien oant trije aaien. Faak wurdt der twa kear bret; beide âlders bouwe it nêst en se briede en fuorje de piken ek tegearre. == Status == De [[IUCN]] klassifisearret de sulverkopmiuw as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade List]]. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/silver-gull-larus-novaehollandiae BirdLife, oproppen 24 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/silgul2 eBird, oproppen 24 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/silgul2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 243 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Chroicocephalus novaehollandiae}} }} {{DEFAULTSORT:sulverkopmiuw}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kob]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fanûatû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdlike Oseaan]] f9m2apz2kczjfs2jbllak10hy93ydeo 0 192674 1232990 1232902 2026-06-25T00:00:31Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1232990 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = griiskopmiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Chroicocephalus cirrocephalus, Lima, Peru 2.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[kobben]] (''Chroicocephalus'') |Wittenskiplike namme= Chroicocephalus cirrocephalus |Beskriuwer, jier= [[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Chroicocephalus cirrocephalus distribution.jpg|center|250px]]<br><small>Donkergrien: briedgebiet; ljochtgrien: fersprieding bûten jit briedgebiet.</small> }} De '''griiskopmiuw''' (''Chroicocephalus cirrocephalus'') is in lytse miuwesoarte dy't ferspraat briedt yn [[Súd-Amearika]] en yn [[Afrika]] besuden de [[Sahara]]. De fûgel is net echt in [[trekfûgel]], mar ferspraat him wol, wêrtroch't er winterdeis op mear plakken te sjen is. Lykas by in soad oare miuwen it gefal is, waard de soarte fan âlds yn it skaai ''[[Larus]]'' pleatst. Resint ûndersyk wiist derop dat de Súd-Amearikaanske en Afrikaanske populaasjes twa aparte, foar it each identike soarten wêze kinne. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Chroicocephalus cirrocephalus, Victoria, Entre Ríos, Argentina 1.jpg|thumb|left|Juvenyl yn Argentynje.]] De griiskopmiuw is mei in lingte fan 42 sm wat grutter as de [[swartkopmiuw]]. De folwoeksen fûgel hat simmerdeis in ljochtgrize kop en in griis lichem, dat wat donkerder fan toan is as dat fan 'e swartkopmiuw. In oar ferskil is dat de wjukken yn 'e flecht breder binne as dy fan de swartkopmiuw. De swarte punten oan 'e bûtenste slachpinnen hawwe opfallende wite plakken. De ûnderkant fan 'e wjuk is donkergriis mei swarte wjukpunten. De griiskopmiuw hat in reade snaffel, reade poaten en in wite iris. De grize kop ferdwynt winterdeis, wêrby't allinnich twa donkere plakken om en efter it each oerbliuwe. De skaaien lykje op inoar. It duorret twa jier om folwoeksen te wurden; fûgels yn it earste jier hawwe in swarte sturtbân en mear donkere parten yn 'e wjukken. It each is donker by jonge fûgels. == Fersprieding en taksonomy == Op it stuit wurde der twa [[ûndersoarte]]n erkend: * ''C. c. cirrocephalus'' (Vieillot, 1818) – Súd-Amearika * ''C. c. poiocephalus'' (Swainson, 1837) – Afrika Se binne skraachwurk fan inoar te ûnderskieden; de Súd-Amearikaanske ûndersoarte is wat grutter en ljochter op 'e rêch as de Afrikaanske ûndersoarte, en hat in krekt wat grutter wyt plak op 'e twa bûtenste slachpinnen. Resint genetysk bewiis stelt foar om se yn twa aparte soarten te ferdielen, om't de Afrikaanske ûndersoarte C. c. poiocephalus mooglik nauwer besibbe is oan 'e (ek Afrikaanske) [[Hartlaubmiuw]] (''C. hartlaubii'') as oan 'e Súd-Amearikaanske nominaatfoarm C. c. cirrocephalus. As dat nei ferifikaasje befêstige wurdt, dan soe dat betsjutte dat it Afrikaanske takson as in aparte soarte ôfsplitst wurde moat om [[parafyly]] te foaren te kommen. Dat is lykwols (anno 2026) noch net oernommen troch de IOC World Bird List.<ref>[https://www.worldbirdnames.org/ IOC Word Bird Names, 15.2]</reF> <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden sulverkopmiuwen</div> <gallery mode="packed" heights="200px" style="margin: 0; padding: 0;"> Chroicocephalus cirrocephalus, Cassino, Rio Grande do Sul, Brazil 1.jpg|Súdamerikaanske ûndersoarte Chroicocephalus cirrocephalus, Naivasha, Kenya (cropped).jpg|Afrikaanske ûndersoarte. </gallery> </div> == Hâlden en dragen == De fûgel is lokaal talryk en briedt yn grutte koloanjes yn reidfjilden en sompen; se lizze twa of trije aaien yn in nêst, dat op de grûn of driuwend wêze kin. Lykas de measte miuwen binne se winterdeis tige sosjaal, sawol by it iten as op 'e rêstplakken. Hoewol't de fûgel benammen by de kust of yn estuaria foarkomt, is it gjin [[Pelagyske sône|pelagyske]] soarte en wurdt er selden fier op see sjoen. As de omstannichheden om te foerazjearjen geunstich binne, kinne der swarmen fan hûnderten of tûzenen fûgels foarmje. It is in lûdroftige soarte, benammen yn koloanjes. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje. Oannommen wurdt dat de wrâldpopulaasje stabyl is. Op basis fan dy kritearia kategorisearret de [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern''). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-headed-gull-larus-cirrocephalus BirdLife, oproppen 24 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/grhgul eBird, oproppen 24 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/grhgul/cur/introduction Birds of the World, oproppen 243 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Chroicocephalus cirrocephalus}} }} {{DEFAULTSORT:griiskopmiuw}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kob]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Yndyske Oseaan]] 03ymok4bm75fycp6molxzbl1349zicn 1232991 1232990 2026-06-25T00:01:29Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1232991 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = griiskopmiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Chroicocephalus cirrocephalus, Lima, Peru 2.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[kobben]] (''Chroicocephalus'') |Wittenskiplike namme= Chroicocephalus cirrocephalus |Beskriuwer, jier= [[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Chroicocephalus cirrocephalus distribution.jpg|center|250px]]<small>donkergrien: briedgebiet <br>ljochtgrien: fersprieding bûten jit briedgebiet</small> }} De '''griiskopmiuw''' (''Chroicocephalus cirrocephalus'') is in lytse miuwesoarte dy't ferspraat briedt yn [[Súd-Amearika]] en yn [[Afrika]] besuden de [[Sahara]]. De fûgel is net echt in [[trekfûgel]], mar ferspraat him wol, wêrtroch't er winterdeis op mear plakken te sjen is. Lykas by in soad oare miuwen it gefal is, waard de soarte fan âlds yn it skaai ''[[Larus]]'' pleatst. Resint ûndersyk wiist derop dat de Súd-Amearikaanske en Afrikaanske populaasjes twa aparte, foar it each identike soarten wêze kinne. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Chroicocephalus cirrocephalus, Victoria, Entre Ríos, Argentina 1.jpg|thumb|left|Juvenyl yn Argentynje.]] De griiskopmiuw is mei in lingte fan 42 sm wat grutter as de [[swartkopmiuw]]. De folwoeksen fûgel hat simmerdeis in ljochtgrize kop en in griis lichem, dat wat donkerder fan toan is as dat fan 'e swartkopmiuw. In oar ferskil is dat de wjukken yn 'e flecht breder binne as dy fan de swartkopmiuw. De swarte punten oan 'e bûtenste slachpinnen hawwe opfallende wite plakken. De ûnderkant fan 'e wjuk is donkergriis mei swarte wjukpunten. De griiskopmiuw hat in reade snaffel, reade poaten en in wite iris. De grize kop ferdwynt winterdeis, wêrby't allinnich twa donkere plakken om en efter it each oerbliuwe. De skaaien lykje op inoar. It duorret twa jier om folwoeksen te wurden; fûgels yn it earste jier hawwe in swarte sturtbân en mear donkere parten yn 'e wjukken. It each is donker by jonge fûgels. == Fersprieding en taksonomy == Op it stuit wurde der twa [[ûndersoarte]]n erkend: * ''C. c. cirrocephalus'' (Vieillot, 1818) – Súd-Amearika * ''C. c. poiocephalus'' (Swainson, 1837) – Afrika Se binne skraachwurk fan inoar te ûnderskieden; de Súd-Amearikaanske ûndersoarte is wat grutter en ljochter op 'e rêch as de Afrikaanske ûndersoarte, en hat in krekt wat grutter wyt plak op 'e twa bûtenste slachpinnen. Resint genetysk bewiis stelt foar om se yn twa aparte soarten te ferdielen, om't de Afrikaanske ûndersoarte C. c. poiocephalus mooglik nauwer besibbe is oan 'e (ek Afrikaanske) [[Hartlaubmiuw]] (''C. hartlaubii'') as oan 'e Súd-Amearikaanske nominaatfoarm C. c. cirrocephalus. As dat nei ferifikaasje befêstige wurdt, dan soe dat betsjutte dat it Afrikaanske takson as in aparte soarte ôfsplitst wurde moat om [[parafyly]] te foaren te kommen. Dat is lykwols (anno 2026) noch net oernommen troch de IOC World Bird List.<ref>[https://www.worldbirdnames.org/ IOC Word Bird Names, 15.2]</reF> <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden sulverkopmiuwen</div> <gallery mode="packed" heights="200px" style="margin: 0; padding: 0;"> Chroicocephalus cirrocephalus, Cassino, Rio Grande do Sul, Brazil 1.jpg|Súdamerikaanske ûndersoarte Chroicocephalus cirrocephalus, Naivasha, Kenya (cropped).jpg|Afrikaanske ûndersoarte. </gallery> </div> == Hâlden en dragen == De fûgel is lokaal talryk en briedt yn grutte koloanjes yn reidfjilden en sompen; se lizze twa of trije aaien yn in nêst, dat op de grûn of driuwend wêze kin. Lykas de measte miuwen binne se winterdeis tige sosjaal, sawol by it iten as op 'e rêstplakken. Hoewol't de fûgel benammen by de kust of yn estuaria foarkomt, is it gjin [[Pelagyske sône|pelagyske]] soarte en wurdt er selden fier op see sjoen. As de omstannichheden om te foerazjearjen geunstich binne, kinne der swarmen fan hûnderten of tûzenen fûgels foarmje. It is in lûdroftige soarte, benammen yn koloanjes. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje. Oannommen wurdt dat de wrâldpopulaasje stabyl is. Op basis fan dy kritearia kategorisearret de [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern''). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-headed-gull-larus-cirrocephalus BirdLife, oproppen 24 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/grhgul eBird, oproppen 24 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/grhgul/cur/introduction Birds of the World, oproppen 243 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Chroicocephalus cirrocephalus}} }} {{DEFAULTSORT:griiskopmiuw}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kob]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Yndyske Oseaan]] 7ei5az6cpwveqe0yng5ec7wxclrw68x 0 192676 1232992 1232904 2026-06-25T00:03:38Z Ieneach fan 'e Esk 13292 de kepp nei Birdlife gie nei Larus novaehollandiae 1232992 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Hartlaubmiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Cape Town 2012 05 12 0306 (7179904283).jpg|250px]] |lûd = Hartlaubmiuw yn Kaapstêd. |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[kobben]] (''Chroicocephalus'') |Wittenskiplike namme= Chroicocephalus hartlaubii |Beskriuwer, jier= [[Carl Friedrich Bruch|Bruch]], 1853 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = }} De '''Hartlaubmiuw''' (''Chroicocephalus hartlaubii'') is in lytse miuw út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[kobben]] ''Chroicocephalus''. De soartnamme is in earebetoan oan 'e [[Dútslân|Dútske]] dokter en biolooch [[Gustav Hartlaub]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:South African Gull.JPG|thumb|left|De kop fan 'e Hartlaubmiuw.]] De Hartlaubmiuw hat in lingte fan 37–39 sm, in wjukspanwiidte fan 89–92 sm en in gewicht fan 235–340 g. It is in benammen wite miuw mei in grize rêch en boppewjukken en swarte wjukpunten mei opfallende wite plakken. De soarte hat in donkerreade snaffel en reade poaten. Yn 'e briedtiid hat de fûgel in hiel ljochte, lavindelgrize kap, mar bûten dy tiid is de kop suver wyt. De geslachten lykje op inoar. Dizze soarte ûnderskiedt him fan 'e wat gruttere [[griiskopmiuw]] troch de tinnere, donkerder snaffel, de djipreade poaten, de blekere kop en de donkere eagen. It duorret twa jier om folwoeksen te wurden. Jonge fûgels hawwe in brune bân oer de wjukken. Se ferskille fan jonge griiskopmiuwen meidat se gjin swarte sturtbân, minder donkere parten yn 'e wjukken, donkerder poaten en in wite kop hawwe. == Fersprieding en habitat == De miuw is in net-trekkende briedfûgel dy't [[Endemisme|endemysk]] is oan 'e [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske]] kustkrite fan [[Súd-Afrika[[ en [[Namybje]]. Hoewol't de fûgel benammen by de kust of yn estuaria foarkomt, is it gjin [[Pelagyske sône|pelagyske]] soarte en wurdt er selden fier op see sjoen. Sawat de helte fan 'e totale populaasje, dy't op 30.000 fûgels rûsd wurdt, libbet yn 'e omkriten fan [[Kaapstêd]]. De fûgel hat him goed oan minsken oanpast en kin faak by bebouwing waarnommen wurde. Hoewol't it in relatyf seldsume soarte is (de fûgel heart by de tsien minst foarkommende miuwesoarten fan 'e wrâld), is de fûgel yn syn ferspriedingsgebiet algemien. Yn Kaapstêd wurdt er breed as in pleach beskôge mei't er gebouwen en stedske fivers fersmoarget. Soms foarmje se in gefaar foar loftfeartferkear tichteby lofthavens. == Taksonomy == Foarhinne waard de [[Soarte (taksonomy)|soarte]] (lykas oare besibbe miuwen) yn it skaai ''[[Larus]]'' yndield, oant genetysk ûndersyk oantoande dat de âlde, brede gearstalling fan dat skaai [[parafyly]]sk wie. Yn it ferline waard er bytiden ek as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[sulverkopmiuw]] (''C. novaehollandiae'') beskôge, mar hjoed-de-dei wurdt de Hartlaubmiuw as in aparte soarte behannele. Genetysk ûndersyk suggerearret dat de nauwste sibbe fan 'e miuw net de sulverkopmiuw is, mar de [[Afrika]]anske en [[Súd-Amearika]]anske [[griiskopmiuw]] (''C. cirrocephalus'') en dan benammen de Afrikaanske ûndersoarte ''C. c. poiocephalus'' (wêrby't de mooglikheid bestiet dat ''C. cirrocephalus'' parafylysk is neffens ''C. hartlaubii'': Černý & Natale 2022, Fig. 6). == Hâlden en dragen == Lykas de measte miuwen binne Hartlaubmiuwen winterdeis tige sosjaal, sawol by it iten as op 'e rêstplakken. It is in lûdroftige soarte, benammen yn koloanjes. De rop is in rauwe, krie-eftige 'kaaarrh'. De soarte is faak it ûnderwerp fan klachten oer de lûdsoerlêst dy't se yn stedsgebieten meitsje. De Hartlaubmiuw briedt yn grutte koloanjes; de wichtichste tradisjonele briedkoloanje foar de omkriten fan Kaapstêd leit op [[Robbe-eilân]]. De folwoeksen fûgels fleane nei it fêstelân om iten foar harren piken te sykjen, in hinne-en-weromreis fan likernôch 24 km. Hoewol't de measten yn grutte koloanjes op eilannen briede, binne guon ek mei nêstbou op gebouwen oan 'e kust begûn. == Iten == De soarte is [[omnivoar]], lykas de measte ''Larus''-miuwen. Se sykje nei ies op stoartplakken en frette fan resten, mar sykje ek nei gaadlike lytse proaien, faak troch troch ûndjip wetter te wâden. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hartlaubs-gull-larus-hartlaubii BirdLife, oproppen 24 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/silgul2 eBird, oproppen 24 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/silgul2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 24 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Chroicocephalus hartlaubii}} }} {{DEFAULTSORT:Hartlaubmiuw}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kob]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] 98yjklj0cs6obs77hg8kan0ya0hm6o4 1232993 1232992 2026-06-25T00:05:01Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1232993 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Hartlaubmiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Cape Town 2012 05 12 0306 (7179904283).jpg|250px]] |lûd = Hartlaubmiuw yn Kaapstêd. |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[kobben]] (''Chroicocephalus'') |Wittenskiplike namme= Chroicocephalus hartlaubii |Beskriuwer, jier= [[Carl Friedrich Bruch|Bruch]], 1853 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''hartlaubmiuw''' of '''Hartlaubs miuw''' (''Chroicocephalus hartlaubii'') is in lytse miuw út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[kobben]] ''Chroicocephalus''. De soartnamme is in earebetoan oan 'e [[Dútslân|Dútske]] dokter en biolooch [[Gustav Hartlaub]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:South African Gull.JPG|thumb|left|De kop fan 'e hartlaubmiuw.]] De hartlaubmiuw hat in lingte fan 37–39 sm, in wjukspanwiidte fan 89–92 sm en in gewicht fan 235–340 g. It is in benammen wite miuw mei in grize rêch en boppewjukken en swarte wjukpunten mei opfallende wite plakken. De soarte hat in donkerreade snaffel en reade poaten. Yn 'e briedtiid hat de fûgel in hiel ljochte, lavindelgrize kap, mar bûten dy tiid is de kop suver wyt. De geslachten lykje op inoar. Dizze soarte ûnderskiedt him fan 'e wat gruttere [[griiskopmiuw]] troch de tinnere, donkerder snaffel, de djipreade poaten, de blekere kop en de donkere eagen. It duorret twa jier om folwoeksen te wurden. Jonge fûgels hawwe in brune bân oer de wjukken. Se ferskille fan jonge griiskopmiuwen meidat se gjin swarte sturtbân, minder donkere parten yn 'e wjukken, donkerder poaten en in wite kop hawwe. == Fersprieding en habitat == De miuw is in net-trekkende briedfûgel dy't [[Endemisme|endemysk]] is oan 'e [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske]] kustkrite fan [[Súd-Afrika[[ en [[Namybje]]. Hoewol't de fûgel benammen by de kust of yn estuaria foarkomt, is it gjin [[Pelagyske sône|pelagyske]] soarte en wurdt er selden fier op see sjoen. Sawat de helte fan 'e totale populaasje, dy't op 30.000 fûgels rûsd wurdt, libbet yn 'e omkriten fan [[Kaapstêd]]. De fûgel hat him goed oan minsken oanpast en kin faak by bebouwing waarnommen wurde. Hoewol't it in relatyf seldsume soarte is (de fûgel heart by de tsien minst foarkommende miuwesoarten fan 'e wrâld), is de fûgel yn syn ferspriedingsgebiet algemien. Yn Kaapstêd wurdt er breed as in pleach beskôge mei't er gebouwen en stedske fivers fersmoarget. Soms foarmje se in gefaar foar loftfeartferkear tichteby lofthavens. == Taksonomy == Foarhinne waard de [[Soarte (taksonomy)|soarte]] (lykas oare besibbe miuwen) yn it skaai ''[[Larus]]'' yndield, oant genetysk ûndersyk oantoande dat de âlde, brede gearstalling fan dat skaai [[parafyly]]sk wie. Yn it ferline waard er bytiden ek as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[sulverkopmiuw]] (''C. novaehollandiae'') beskôge, mar hjoed-de-dei wurdt de hartlaubmiuw as in aparte soarte behannele. Genetysk ûndersyk suggerearret dat de nauwste sibbe fan 'e miuw net de sulverkopmiuw is, mar de [[Afrika]]anske en [[Súd-Amearika]]anske [[griiskopmiuw]] (''C. cirrocephalus'') en dan benammen de Afrikaanske ûndersoarte ''C. c. poiocephalus'' (wêrby't de mooglikheid bestiet dat ''C. cirrocephalus'' parafylysk is neffens ''C. hartlaubii'': Černý & Natale 2022, Fig. 6). == Hâlden en dragen == Lykas de measte miuwen binne hartlaubmiuwen winterdeis tige sosjaal, sawol by it iten as op 'e rêstplakken. It is in lûdroftige soarte, benammen yn koloanjes. De rop is in rauwe, krie-eftige 'kaaarrh'. De soarte is faak it ûnderwerp fan klachten oer de lûdsoerlêst dy't se yn stedsgebieten meitsje. De hartlaubmiuw briedt yn grutte koloanjes; de wichtichste tradisjonele briedkoloanje foar de omkriten fan Kaapstêd leit op [[Robbe-eilân]]. De folwoeksen fûgels fleane nei it fêstelân om iten foar harren piken te sykjen, in hinne-en-weromreis fan likernôch 24 km. Hoewol't de measten yn grutte koloanjes op eilannen briede, binne guon ek mei nêstbou op gebouwen oan 'e kust begûn. == Iten == De soarte is [[omnivoar]], lykas de measte ''Larus''-miuwen. Se sykje nei ies op stoartplakken en frette fan resten, mar sykje ek nei gaadlike lytse proaien, faak troch troch ûndjip wetter te wâden. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hartlaubs-gull-larus-hartlaubii BirdLife, oproppen 24 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/silgul2 eBird, oproppen 24 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/silgul2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 24 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Chroicocephalus hartlaubii}} }} {{DEFAULTSORT:Hartlaubmiuw}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kob]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] 0x7hb4i31l3t7ocrem5ptci135hu4t9 0 192678 1232995 1232911 2026-06-25T00:07:40Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1232995 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = lytse kob |Ofbyld = [[Ofbyld:Bonaparte's Gull (9361813081).jpg|250px]]<br><small>Simmerkleed</small> |lûd = [[Ofbyld:Chroicocephalus philadelphia.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[kobben]] (''Chroicocephalus'') |Wittenskiplike namme= Chroicocephalus philadelphia |Beskriuwer, jier= [[George Ord|Ord]], 1815 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Chroicocephalus philadelphia map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#5F8DD3}} winterfûgel<br>{{Color box|#FFDD55}} trekfûgel</small> }} De '''lytse kob''' (''Chroicocephalus philadelphia'', synonym: ''Larus philadelphia'') is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kobben]] (''Chroicocephalus''). De fûgel komt foar yn [[Noard-Amearika]]. Hoewol't de lytse kob in bekende ferskining is yn [[Noard-Amearika]], is er biologysk sjoen ien fan 'e minst bekende miuwesoarten wat it briedgedrach oanbelanget. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Bonaparte's Gull at Riverlands - 51985221903.jpg|thumb|left|Winterkleed.]] De lytse kob is 31 oant 34 sm lang en hat in wjukspanwiidte fan 79 oant 84 sm en is ien fan 'e lytste miuwesoarten. De fûgels hawwe in swarte kap en in tinne swarte snaffel. De rest fan it lichem is foar it meastepart ljochtgriis mei in wite ûnderkant. De slachpinnen fan 'e grize wjukken ha swarte punten. De poaten binne oranjeread. Winterdeis wurdt de kop wyt fan kleur mar in plak by it ear bliuwt donker. Juvenilen ha ek brún op 'e wjukken en in swarte einbân op 'e sturt. == Fersprieding en habitat == De fûgels briede yn 'e buert fan sompen en marren by nullebosken, fan it súdwesten fan [[Alaska]] oant yn it súdeasten fan [[Kanada]]. == Hâlden en dragen == De lytse kob is de iennige miuwesoarte dy't geregeldwei – hast altyd – yn beammen nêstelt. Se meitsje harren nêsten heech yn nullebeammen, goed ferburgen tusken de tûken yn 'e taiga en boreale bosken. Dizze kombinaasje fan brieden op grutte breedtegraden, yn beammen en yn in tige fersprate koloanjefoarm, makket de soarte foar wittenskippers lestich te bestudearjen. De lytse kob is in [[trekfûgel]] dy't alle jierren nei kustwetter fleant, sawol oan 'e east- as oan 'e westkust. In pear kear is de fûgel yn West-Jeropa waarnommen, dêr't er maklik betize wurde kin mei de gewoane [[kob]]. == Status == It is net bekend hoe grut de populaasje is, mar de populaasje groeit. Op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] hat dizze soarte de status 'net bedrige'. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bonapartes-gull-larus-philadelphia BirdLife, oproppen 24 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/bongul eBird, oproppen 24 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/bongul/cur/introduction Birds of the World, oproppen 24 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Chroicocephalus philadelphia}} }} {{DEFAULTSORT:litse kob}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kob]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Golf fan Kalifornje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Golf fan Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Karibyske See]] 0eiep30g5ol3ywzdhbwobnzdelb2tpl 0 192681 1232915 2026-06-24T13:27:25Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Patagoanyske kob |Ofbyld = [[Ofbyld:Brown-hooded gull (Chroicocephalus maculipennis) with Grimothea monodon Chiloe.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[kobben]] (''Chroicocephalus'') |Wittenskipl..." 1232915 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Patagoanyske kob |Ofbyld = [[Ofbyld:Brown-hooded gull (Chroicocephalus maculipennis) with Grimothea monodon Chiloe.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[kobben]] (''Chroicocephalus'') |Wittenskiplike namme= Chroicocephalus maculipennis |Beskriuwer, jier= [[Martin Lichtenstein|Lichtenstein]], 1823 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Larus maculipennis map.svg|center|250px]] {{Color box|#aa87de}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#87aade}} net-briedend }} De '''Patagoanyske kob''' (''Chroicocephalus maculipennis'') is in [[Miuwfûgels|miuwesoarte]] dy't foarkomt yn [[Súd-Amearika]]: yn [[Argentynje]], it súdeasten fan [[Brazylje]], [[Sily]], [[Oerûguay]] en op 'e [[Falklâneilannen]] yn 'e súdlike [[Atlantyske Oseaan]]. Lykas oare [[Soarte (taksonomy)|soarten]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Chroicocephalus'' waard dizze soarte foarhinne yndield yn it brede skaai ''[[Larus]]''. == Beskriuwing == Folwoeksen fûgels hawwe yn 'e briedtiid in donkerbrune kop en kiel, mei in wyt heal moantsje efter it each, wylst de nekke, boarst en búk wyt binne. Yn it winterkleed ferdwynt de brune kap foar in grut part; der bliuwt allinnich in donker plak efter it each en in donker plak om it each hinne oer. De snaffel en poaten binne read en it each is donkerbrún. Der is gjin grut ferskil tusken mantsjes en wyfkes. Jonge fûgels ha bûnte wjukken mei ljochtbrún, se hawwe in swarte einbân op 'e sturt, de poaten binne bleker oranje-read en de snaffel is oranje-read mei in donkere punt. Om't it fearrekleed in soad hat fan 'e nau besibbe [[kob]] (''C. ridibundus''), waard de soarte troch guon auteurs yn it ferline as in [[ûndersoarte]] dêrfan beskôge. Hjoed-de-dei wurdt de Patagoanyske kob lykwols as in aparte soarte erkend; de ferspriedingsgebieten fan 'e twa soarten oerlaapje inoar net. == Fersprieding en habitat == Dizze soarte libbet yn Súd-Amearika en briedt yn Argentynje, [[Patagoanje]] (Sily), de Falklâneilannen en Oerûguay. Winterdeis wreidet it ferspriedingsgebiet him út nei de kusten fan Noard-Sily en Sintraal-Brazylje. It natuerlike habitat bestiet út swietwettermarren, tijsompen, rivieriggen en iepen fjilden. It skaai wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n erkend wurde. == Ekology en hâlden en dragen == It binne tige sosjale fûgels. Harren dieet bestiet benammen út ynsekten, kreefeftigen, ies en iten dat se bemachtigje troch [[kleptoparasitisme]] (it stellen fan iten fan oare fûgels). Se stelle benammen krabben fan markels en skulpdieren fan strânljippen. It stellen fan dizze fûgels is foar de kobben 3,5 kear rendabeler by markels as by strânljippen. Se bouwe driuwende nêsten tusken wetterplanten oan 'e rânen fan puollen en marren. Ornaris wurde der trije oant fjouwer aaien lein. == Status == De totale populaasje wurdt op likernôch 50.000 oant 100.000 pearkes rûsd; de soarte is it meast talryk yn Sintraal-Sily en East-Argentynje. De populaasje op 'e Falklâneilannen is lyts, mei mar likernôch 600 pearkes. Oannommen wurdt dat de populaasje fan 'e Patagoanyske kob groeit en de fûgel wurdt dêrom troch de [[IUCN]] as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade List]] set. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/brown-hooded-gull-larus-maculipennis BirdLife, oproppen 24 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/brhgul2 eBird, oproppen 24 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/brhgul2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 243 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Chroicocephalus maculipennis}} }} {{DEFAULTSORT:Patagoanyske kob}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kob]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] 1pxfv9zxlkwcsp08b34dmzdj5johzpo 1232996 1232915 2026-06-25T00:08:32Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1232996 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Patagoanyske kob |Ofbyld = [[Ofbyld:Brown-hooded gull (Chroicocephalus maculipennis) with Grimothea monodon Chiloe.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[kobben]] (''Chroicocephalus'') |Wittenskiplike namme= Chroicocephalus maculipennis |Beskriuwer, jier= [[Martin Lichtenstein|Lichtenstein]], 1823 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Larus maculipennis map.svg|center|250px]] {{Color box|#aa87de}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#87aade}} net-briedend }} De '''Patagoanyske kob''' (''Chroicocephalus maculipennis'') is in [[Miuwfûgels|miuwesoarte]] dy't foarkomt yn [[Súd-Amearika]]: yn [[Argentynje]], it súdeasten fan [[Brazylje]], [[Sily]], [[Oerûguay]] en op 'e [[Falklâneilannen]] yn 'e súdlike [[Atlantyske Oseaan]]. Lykas oare [[Soarte (taksonomy)|soarten]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Chroicocephalus'' waard dizze soarte foarhinne yndield yn it brede skaai ''[[Larus]]''. == Beskriuwing == Folwoeksen fûgels hawwe yn 'e briedtiid in donkerbrune kop en kiel, mei in wyt heal moantsje efter it each, wylst de nekke, boarst en búk wyt binne. Yn it winterkleed ferdwynt de brune kap foar in grut part; der bliuwt allinnich in donker plak efter it each en in donker plak om it each hinne oer. De snaffel en poaten binne read en it each is donkerbrún. Der is gjin grut ferskil tusken mantsjes en wyfkes. Jonge fûgels ha bûnte wjukken mei ljochtbrún, se hawwe in swarte einbân op 'e sturt, de poaten binne bleker oranje-read en de snaffel is oranje-read mei in donkere punt. Om't it fearrekleed in soad hat fan 'e nau besibbe [[kob]] (''C. ridibundus''), waard de soarte troch guon auteurs yn it ferline as in [[ûndersoarte]] dêrfan beskôge. Hjoed-de-dei wurdt de Patagoanyske kob lykwols as in aparte soarte erkend; de ferspriedingsgebieten fan 'e twa soarten oerlaapje inoar net. == Fersprieding en habitat == Dizze soarte libbet yn Súd-Amearika en briedt yn Argentynje, [[Patagoanje]] (Sily), de Falklâneilannen en Oerûguay. Winterdeis wreidet it ferspriedingsgebiet him út nei de kusten fan Noard-Sily en Sintraal-Brazylje. It natuerlike habitat bestiet út swietwettermarren, tijsompen, rivieriggen en iepen fjilden. It skaai wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n erkend wurde. == Ekology en hâlden en dragen == It binne tige sosjale fûgels. Harren dieet bestiet benammen út ynsekten, kreefeftigen, ies en iten dat se bemachtigje troch [[kleptoparasitisme]] (it stellen fan iten fan oare fûgels). Se stelle benammen krabben fan markels en skulpdieren fan strânljippen. It stellen fan dizze fûgels is foar de kobben 3,5 kear rendabeler by markels as by strânljippen. Se bouwe driuwende nêsten tusken wetterplanten oan 'e rânen fan puollen en marren. Ornaris wurde der trije oant fjouwer aaien lein. == Status == De totale populaasje wurdt op likernôch 50.000 oant 100.000 pearkes rûsd; de soarte is it meast talryk yn Sintraal-Sily en East-Argentynje. De populaasje op 'e Falklâneilannen is lyts, mei mar likernôch 600 pearkes. Oannommen wurdt dat de populaasje fan 'e Patagoanyske kob groeit en de fûgel wurdt dêrom troch de [[IUCN]] as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade List]] set. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/brown-hooded-gull-larus-maculipennis BirdLife, oproppen 24 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/brhgul2 eBird, oproppen 24 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/brhgul2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 243 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Chroicocephalus maculipennis}} }} {{DEFAULTSORT:Patagoanyske kob}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kob]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] tooh23c1f7or9efkb54s1rm9wy6c3kq 0 192682 1232916 2026-06-24T13:27:53Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Patagoanyske kob]] 1232916 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Patagoanyske kob]] eog4aazjf95e14a3j663p6lf596ftdw 0 192683 1232921 2026-06-24T14:09:01Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Andesmiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Point of Landing - Flickr - PaulBalfe.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Chroicocephalus serranus - Andean Gull XC251039.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[kobben]] (''Chroicocep..." 1232921 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Andesmiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Point of Landing - Flickr - PaulBalfe.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Chroicocephalus serranus - Andean Gull XC251039.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[kobben]] (''Chroicocephalus'') |Wittenskiplike namme= Chroicocephalus serranus |Beskriuwer, jier= [[Johann Jakob von Tschudi|Tschudi]], 1844 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Larus serranus map.svg|center|250px]]<br><small>{{Color box|#a87dee}} stânfûgel<br>{{Color box|#ff9955}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#87aade}} winterfûgel</small> }} De '''Andesmiuw''' (''Chroicocephalus serranus'') is in [[Súd-Amearika|Súd-Amerikaanske]] [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kobben]] (''Laridae'') binnen it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes''). Oars as oare kobben yn dy regio briedt dizze [[Soarte (taksonomy)|soarte]] yn berchmarren op grutte hichte. == Fersprieding en habitat == De Andesmiuw briedt yn tige heechlizzende terreinen yn 'e [[Andes]], fan [[Ekwador]] oant it noarden fan [[Argentynje]] en sintraal [[Sily]]. Yn it noardlike diel fan it ferspriedingsgebiet briedt de fûgel op hichten oant wol 4000 meter boppe seenivo en is it in [[stânfûgel]]. Súdliker briedt de soarte yn legere berchgebieten en lûkt er bûten de briedtiid nei kustgebieten. == Beskriuwing en libbenswize == Mei in lingte fan 45 oant 48 sintimeter is de soarte relatyf grut; it is de grutste yn it skaai ''Chroicocephalus''. De fûgel hat in donkere kap, in ljochtgrize rêch en swart-wite tekeningen op 'e bûtenste slachpinnen. De Andesmiuw briedt yn lytse koloanjes of allinnich as solitêr pear by lytse en isolearre puollen. De fûgel libbet fan ynsekten en wjirms dy't er op greiden en lânbougrûn yn 'e omkriten fynt. Somtiden fangt er ek ynsekten yn 'e flecht. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ferskil winter en simmerkleed Andesmiuw</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Gaviotas Complejo Fronterizo Chungará.JPG|Winterkleed. FileChroicocephalus serranus (48338305116).jpg|Simmerkleed. </gallery> </div> == Taksonomy == In hiel skoft waard it grutste part fan 'e kobben en miuwen yn it skaai ''Larus'' pleatst. Genetysk ûndersyk hat lykwols útwiisd dat de soarten yn ''Larus'' net allegear nau besibbe binne. Pons et al. (2005) ha dêrom útsteld om ''Larus'' op te dielen yn in tal lytsere skaaien, wêrby't de Andesmiuw yn ''Chroicocephalus'' set waard. In soad autoriteiten ha dat útstel opfolge. == Status en bedriging == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in ûnbekende ûntwikkeling. Yn 2023 waard de populaasje op 100.000 folwoeksen fûgels rûsd. Op grûn fan dizze kritearia kategorisearret de [[IUCN]] de soarte as 'net bedrige' (''Least Concern''). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/andean-gull-larus-serranus BirdLife, oproppen 24 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/andgul1 eBird, oproppen 24 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/andgul1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 24 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Chroicocephalus serranus}} }} {{DEFAULTSORT:Andesmiuw}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kob]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] 0idsu2ip8i46yggooadly80nqavvbw9 1232924 1232921 2026-06-24T14:15:15Z Drewes 2754 1 dinkje, neat te rêden 1232924 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Andesmiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Point of Landing - Flickr - PaulBalfe.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Chroicocephalus serranus - Andean Gull XC251039.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[kobben]] (''Chroicocephalus'') |Wittenskiplike namme= Chroicocephalus serranus |Beskriuwer, jier= [[Johann Jakob von Tschudi|Tschudi]], 1844 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Larus serranus map.svg|center|250px]]<br><small>{{Color box|#a87dee}} stânfûgel<br>{{Color box|#ff9955}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#87aade}} winterfûgel</small> }} De '''Andesmiuw''' (''Chroicocephalus serranus'') is in [[Súd-Amearika|Súd-Amerikaanske]] [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kobben]] (''Laridae'') binnen it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes''). Oars as oare kobben yn dy regio briedt dizze [[Soarte (taksonomy)|soarte]] yn berchmarren op grutte hichte. == Fersprieding en habitat == De Andesmiuw briedt yn tige heechlizzende terreinen yn 'e [[Andes]], fan [[Ekwador]] oant it noarden fan [[Argentynje]] en sintraal [[Sily]]. Yn it noardlike diel fan it ferspriedingsgebiet briedt de fûgel op hichten oant wol 4000 meter boppe seenivo en is it in [[stânfûgel]]. Súdliker briedt de soarte yn legere berchgebieten en lûkt er bûten de briedtiid nei kustgebieten. == Beskriuwing en libbenswize == Mei in lingte fan 45 oant 48 sintimeter is de soarte relatyf grut; it is de grutste yn it skaai ''Chroicocephalus''. De fûgel hat in donkere kap, in ljochtgrize rêch en swart-wite tekeningen op 'e bûtenste slachpinnen. De Andesmiuw briedt yn lytse koloanjes of allinnich as solitêr pear by lytse en isolearre puollen. De fûgel libbet fan ynsekten en wjirms dy't er op greiden en lânbougrûn yn 'e omkriten fynt. Somtiden fangt er ek ynsekten yn 'e flecht. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ferskil winter- en simmerkleed Andesmiuw</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Gaviotas Complejo Fronterizo Chungará.JPG|Winterkleed. FileChroicocephalus serranus (48338305116).jpg|Simmerkleed. </gallery> </div> == Taksonomy == In hiel skoft waard it grutste part fan 'e kobben en miuwen yn it skaai ''Larus'' pleatst. Genetysk ûndersyk hat lykwols útwiisd dat de soarten yn ''Larus'' net allegear nau besibbe binne. Pons et al. (2005) ha dêrom útsteld om ''Larus'' op te dielen yn in tal lytsere skaaien, wêrby't de Andesmiuw yn ''Chroicocephalus'' set waard. In soad autoriteiten ha dat útstel opfolge. == Status en bedriging == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in ûnbekende ûntwikkeling. Yn 2023 waard de populaasje op 100.000 folwoeksen fûgels rûsd. Op grûn fan dizze kritearia kategorisearret de [[IUCN]] de soarte as 'net bedrige' (''Least Concern''). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/andean-gull-larus-serranus BirdLife, oproppen 24 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/andgul1 eBird, oproppen 24 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/andgul1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 24 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Chroicocephalus serranus}} }} {{DEFAULTSORT:Andesmiuw}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kob]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] qox38e3qdc2u64g1mc0704rbj4ingdc 0 192684 1232922 2026-06-24T14:09:37Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Andesmiuw]] 1232922 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Andesmiuw]] pxkp85e934mxvubhnzohrolu1d4mgml 10 192685 1232925 2026-06-24T14:16:57Z SencBorz 50363 de side makke 1232925 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Flag of Hong Kong.svg|20px]] [[Hongkong rugbyteam|Hongkong]]<noinclude>[[Kategory:Berjocht:Flagge fan rugbyteam]]</noinclude> 1tvg1772pmbtzdcn7sji5hdt3pnzmv8 10 192686 1232927 2026-06-24T14:19:30Z SencBorz 50363 de side makke 1232927 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Flag of Zimbabwe.svg|20px]] [[Simbabwaansk rugbyteam|Simbabwe]]<noinclude>[[Kategory:Berjocht:Flagge fan rugbyteam]]</noinclude> dsrisjjym6655pcx9tt9u5f0veujtm4 0 192687 1232929 2026-06-24T14:24:27Z SencBorz 50363 de side makke 1232929 wikitext text/x-wiki {{Wrâldkampioenskip rugby | namme = Wrâldkampioenskip rugby 2027 | gastlân = {{AUSf}} | kampioen = | twadde plak = | tredde plak = | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | datum = 1 oktober – 13 novimber | tiims = 24 | stadions = 8 | wedstriden = | besikers = | try's skoard = | topskoarder(s) = | foarige = [[Wrâldkampioenskip rugby 2023|2023]] | folgjende = [[Wrâldkampioenskip rugby 2031|2031]] }} It '''Wrâldkampioenskip rugby 2027''' wurdt fan 1 oktober oant en mei 13 novimber 2027 yn [[Austraalje]] holden. It wurdt de 11e edysje fan it [[Wrâldkampioenskip rugby]]. [[Súdafrikaansk rugbyteam|Súd-Afrika]] is twafâldich titelferdigener. [[Hongkong rugbyteam|Hongkong]] docht foar it earst mei oan dit toernoai. == Kwalifisearre teams == Dit wurdt it earste WK mei 24 teams. {| |- style="text-align:left" !style="width:10em"|Aazje !style="width:10em"|Afrika !style="width:10em"|Jeropa !style="width:10em"|Noard-Amearika !style="width:10em"|Oseaanje !style="width:10em"|Súd-Amearika |- style="vertical-align:top" | * {{HKGru}} * {{JPNru}} | * {{RSAru}} * {{ZIMru}} | * {{FRAru}} * {{ENGru}} * {{IRLru}} * {{ITAru}} * {{SCOru}} * {{WALru}} * {{GEOru}} * {{ESPru}} * {{ROMru}} * {{PORru}} | * {{CANru}} * {{USAru}} | * {{AUSru}} * {{FIJru}} * {{NZLru}} * {{SAMru}} * {{TGAru}} | * {{ARGru}} * {{URUru}} * {{CHIru}} |} == Keppelings om utens == * [https://www.rugbyworldcup.com/2027/en Offisjele webside (Ingelsk)] {{DEFAULTSORT:Wraldkampioenskip rugby 2023}} [[Kategory:Skiednis fan Austraalje]] [[Kategory:Wrâldkampioenskip rugby]] [[Kategory:Barren yn 2027]] syr7lsxod6l2bmoumo29rejxoercg0g 10 192688 1232931 2026-06-24T14:26:34Z SencBorz 50363 de side makke 1232931 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:flag of Spain.svg|20px]] [[Spaansk rugbyteam|Spanje]]<noinclude>[[Kategory:Berjocht:Flagge fan rugbyteam]]</noinclude> 8bjkv8j9jgfopfqao5dl4vnlaw9bc65 10 192689 1232932 2026-06-24T14:28:29Z SencBorz 50363 de side makke 1232932 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Kanadeesk rugbyteam|Kanada]] <noinclude>[[Kategory:Berjocht:Flagge fan rugbyteam]]</noinclude> l1hlh87pjrz1tue1oqw49n2fn98al8o 10 192690 1232934 2026-06-24T14:29:51Z SencBorz 50363 de side makke 1232934 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:flag of the United States.svg|border|20px]] [[Amerikaansk rugbyteam|Feriene Steaten]]<noinclude>[[Kategory:Berjocht:Flagge fan rugbyteam]]</noinclude> 4w188pf9102b3hg4sg27f9p4nh0kt9m 0 192691 1232935 2026-06-24T14:56:37Z SencBorz 50363 de side makke 1232935 wikitext text/x-wiki It '''Hongkong rugbyteam''' is it nasjonale rugbyteam fan [[Hongkong]]. Fan maaie 2026 ôf steane se op it 23e plak fan de wrâldranglist foar rugby.<ref>[https://www.world.rugby/rankings Women's and Men's Rankings | World Rugby] <small>'''(IN)'''</small></ref> Lange tiid bestie it team út Britske spilers. De lêste tiid wurdt der lykwols besocht om ek lokale [[Sineesk|Sineeske]] spilers yn it team op te nimmen. Ta de bêste spilers dy't ea foar it team fan Hongkong spile hawwe, hearre ûnder mear [[Cado Lee]], [[Matthew Rosslee]], en [[Rowan Varty]]. Yn [[Wrâldkampioenskip rugby 2027|2027]] sille se foar it earst meidwaan oan it WK. == Prestaasjes == === Wrâldkampioenskip rugby === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !colspan=10|[[Wrâldkampioenskip rugby|Wrâldkampioenskippen]] |- !width=40|Year !width=60|'''Plak''' !width=20|'''Wed''' !width=20|'''W''' !width=20|'''G''' !width=20|'''F''' |- | 1987 ||colspan=5| ''Net útnûge'' |- s | 1991 ||colspan=5| ''Net meidien'' |- | 1995 ||colspan=5 rowspan=8| ''Net kwalifisearre'' |- | 1999 |- | 2003 |- | 2007 |- | 2011 |- | 2015 |- | 2019 |- | [[Wrâldkampioenskip rugby 2023|2023]] |- | [[Wrâldkampioenskip rugby 2027|2027]] ||colspan=5| ''Kwalifisearre'' |- !Total||0 titels||—||—||—||— |} == Keppelings om utens == [https://www.hkrugby.com/ Offisjele webside] == Boarnen == {{reflist}} na8hjy69zxq406647fjkwrbekp915ol 1232936 1232935 2026-06-24T14:58:22Z SencBorz 50363 1232936 wikitext text/x-wiki [[File:Flag of Hong Kong.svg|thumb|200px|De flagge fan Hongkong. ]] It '''Hongkong rugbyteam''' is it nasjonale rugbyteam fan [[Hongkong]]. Fan maaie 2026 ôf steane se op it 23e plak fan de wrâldranglist foar rugby.<ref>[https://www.world.rugby/rankings Women's and Men's Rankings | World Rugby] <small>'''(IN)'''</small></ref> Lange tiid bestie it team út Britske spilers. De lêste tiid wurdt der lykwols besocht om ek lokale [[Sineesk|Sineeske]] spilers yn it team op te nimmen. Ta de bêste spilers dy't ea foar it team fan Hongkong spile hawwe, hearre ûnder mear [[Cado Lee]], [[Matthew Rosslee]], en [[Rowan Varty]]. Yn [[Wrâldkampioenskip rugby 2027|2027]] sille se foar it earst meidwaan oan it WK. == Prestaasjes == === Wrâldkampioenskip rugby === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !colspan=10|[[Wrâldkampioenskip rugby|Wrâldkampioenskippen]] |- !width=40|Year !width=60|'''Plak''' !width=20|'''Wed''' !width=20|'''W''' !width=20|'''G''' !width=20|'''F''' |- | 1987 ||colspan=5| ''Net útnûge'' |- s | 1991 ||colspan=5| ''Net meidien'' |- | 1995 ||colspan=5 rowspan=8| ''Net kwalifisearre'' |- | 1999 |- | 2003 |- | 2007 |- | 2011 |- | 2015 |- | 2019 |- | [[Wrâldkampioenskip rugby 2023|2023]] |- | [[Wrâldkampioenskip rugby 2027|2027]] ||colspan=5| ''Kwalifisearre'' |- !Total||0 titels||—||—||—||— |} == Keppelings om utens == [https://www.hkrugby.com/ Offisjele webside] == Boarnen == {{reflist}} 6ftggzq8v42gc5orhqu8o6e78v1mni5 1232941 1232936 2026-06-24T15:19:23Z SencBorz 50363 in kategory tafoege 1232941 wikitext text/x-wiki [[File:Flag of Hong Kong.svg|thumb|200px|De flagge fan Hongkong. ]] It '''Hongkong rugbyteam''' is it nasjonale rugbyteam fan [[Hongkong]]. Fan maaie 2026 ôf steane se op it 23e plak fan de wrâldranglist foar rugby.<ref>[https://www.world.rugby/rankings Women's and Men's Rankings | World Rugby] <small>'''(IN)'''</small></ref> Lange tiid bestie it team út Britske spilers. De lêste tiid wurdt der lykwols besocht om ek lokale [[Sineesk|Sineeske]] spilers yn it team op te nimmen. Ta de bêste spilers dy't ea foar it team fan Hongkong spile hawwe, hearre ûnder mear [[Cado Lee]], [[Matthew Rosslee]], en [[Rowan Varty]]. Yn [[Wrâldkampioenskip rugby 2027|2027]] sille se foar it earst meidwaan oan it WK. == Prestaasjes == === Wrâldkampioenskip rugby === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !colspan=10|[[Wrâldkampioenskip rugby|Wrâldkampioenskippen]] |- !width=40|Year !width=60|'''Plak''' !width=20|'''Wed''' !width=20|'''W''' !width=20|'''G''' !width=20|'''F''' |- | 1987 ||colspan=5| ''Net útnûge'' |- s | 1991 ||colspan=5| ''Net meidien'' |- | 1995 ||colspan=5 rowspan=8| ''Net kwalifisearre'' |- | 1999 |- | 2003 |- | 2007 |- | 2011 |- | 2015 |- | 2019 |- | [[Wrâldkampioenskip rugby 2023|2023]] |- | [[Wrâldkampioenskip rugby 2027|2027]] ||colspan=5| ''Kwalifisearre'' |- !Total||0 titels||—||—||—||— |} == Keppelings om utens == [https://www.hkrugby.com/ Offisjele webside] == Boarnen == {{reflist}} [[Kategory:Rugby yn Hongkong]] dp57oyk8964uvunka6yirzghehpnosb 1232979 1232941 2026-06-24T20:24:49Z SencBorz 50363 ôfkoartingen tafoege 1232979 wikitext text/x-wiki [[File:Flag of Hong Kong.svg|thumb|200px|De flagge fan Hongkong. ]] It '''Hongkong rugbyteam''' is it nasjonale rugbyteam fan [[Hongkong]]. Fan maaie 2026 ôf steane se op it 23e plak fan de wrâldranglist foar rugby.<ref>[https://www.world.rugby/rankings Women's and Men's Rankings | World Rugby] <small>'''(IN)'''</small></ref> Lange tiid bestie it team út Britske spilers. De lêste tiid wurdt der lykwols besocht om ek lokale [[Sineesk|Sineeske]] spilers yn it team op te nimmen. Ta de bêste spilers dy't ea foar it team fan Hongkong spile hawwe, hearre ûnder mear [[Cado Lee]], [[Matthew Rosslee]], en [[Rowan Varty]]. Yn [[Wrâldkampioenskip rugby 2027|2027]] sille se foar it earst meidwaan oan it WK. == Prestaasjes == === Wrâldkampioenskip rugby === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !colspan=10|[[Wrâldkampioenskip rugby|Wrâldkampioenskippen]] |- !width=40|Jier !width=60|'''Plak''' !width=20|'''<abbr title="Wedstriden">Wed</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Winst">W</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Gelykspul">G</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Ferlies">F</abbr>''' |- | 1987 ||colspan=5| ''Net útnûge'' |- s | 1991 ||colspan=5| ''Net meidien'' |- | 1995 ||colspan=5 rowspan=8| ''Net kwalifisearre'' |- | 1999 |- | 2003 |- | 2007 |- | 2011 |- | 2015 |- | 2019 |- | [[Wrâldkampioenskip rugby 2023|2023]] |- | [[Wrâldkampioenskip rugby 2027|2027]] ||colspan=5| ''Kwalifisearre'' |- !Total||0 titels||—||—||—||— |} == Keppelings om utens == [https://www.hkrugby.com/ Offisjele webside] == Boarnen == {{reflist}} [[Kategory:Rugby yn Hongkong]] 7tdwxxflpx76iwnnjriovy6ncamsqs2 1232999 1232979 2026-06-25T00:12:35Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Hongkong rugbyteam]] omneamd ta [[Hongkongsk rugbyteam]]: red 1232979 wikitext text/x-wiki [[File:Flag of Hong Kong.svg|thumb|200px|De flagge fan Hongkong. ]] It '''Hongkong rugbyteam''' is it nasjonale rugbyteam fan [[Hongkong]]. Fan maaie 2026 ôf steane se op it 23e plak fan de wrâldranglist foar rugby.<ref>[https://www.world.rugby/rankings Women's and Men's Rankings | World Rugby] <small>'''(IN)'''</small></ref> Lange tiid bestie it team út Britske spilers. De lêste tiid wurdt der lykwols besocht om ek lokale [[Sineesk|Sineeske]] spilers yn it team op te nimmen. Ta de bêste spilers dy't ea foar it team fan Hongkong spile hawwe, hearre ûnder mear [[Cado Lee]], [[Matthew Rosslee]], en [[Rowan Varty]]. Yn [[Wrâldkampioenskip rugby 2027|2027]] sille se foar it earst meidwaan oan it WK. == Prestaasjes == === Wrâldkampioenskip rugby === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !colspan=10|[[Wrâldkampioenskip rugby|Wrâldkampioenskippen]] |- !width=40|Jier !width=60|'''Plak''' !width=20|'''<abbr title="Wedstriden">Wed</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Winst">W</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Gelykspul">G</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Ferlies">F</abbr>''' |- | 1987 ||colspan=5| ''Net útnûge'' |- s | 1991 ||colspan=5| ''Net meidien'' |- | 1995 ||colspan=5 rowspan=8| ''Net kwalifisearre'' |- | 1999 |- | 2003 |- | 2007 |- | 2011 |- | 2015 |- | 2019 |- | [[Wrâldkampioenskip rugby 2023|2023]] |- | [[Wrâldkampioenskip rugby 2027|2027]] ||colspan=5| ''Kwalifisearre'' |- !Total||0 titels||—||—||—||— |} == Keppelings om utens == [https://www.hkrugby.com/ Offisjele webside] == Boarnen == {{reflist}} [[Kategory:Rugby yn Hongkong]] 7tdwxxflpx76iwnnjriovy6ncamsqs2 1233001 1232999 2026-06-25T00:13:30Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233001 wikitext text/x-wiki [[File:Flag of Hong Kong.svg|thumb|200px|De flagge fan Hongkong.]] It '''Hongkongsk rugbyteam''' is it nasjonale rugbyteam fan [[Hongkong]]. Fan maaie 2026 ôf steane se op it 23e plak fan de wrâldranglist foar rugby.<ref>[https://www.world.rugby/rankings Women's and Men's Rankings | World Rugby] <small>'''(IN)'''</small></ref> Lange tiid bestie it team út Britske spilers. De lêste tiid wurdt der lykwols besocht om ek lokale [[Sineesk|Sineeske]] spilers yn it team op te nimmen. Ta de bêste spilers dy't ea foar it team fan Hongkong spile hawwe, hearre ûnder mear [[Cado Lee]], [[Matthew Rosslee]], en [[Rowan Varty]]. Yn [[Wrâldkampioenskip rugby 2027|2027]] sille se foar it earst meidwaan oan it WK. == Prestaasjes == === Wrâldkampioenskip rugby === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !colspan=10|[[Wrâldkampioenskip rugby|Wrâldkampioenskippen]] |- !width=40|Jier !width=60|'''Plak''' !width=20|'''<abbr title="Wedstriden">Wed</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Winst">W</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Gelykspul">G</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Ferlies">F</abbr>''' |- | 1987 ||colspan=5| ''Net útnûge'' |- s | 1991 ||colspan=5| ''Net meidien'' |- | 1995 ||colspan=5 rowspan=8| ''Net kwalifisearre'' |- | 1999 |- | 2003 |- | 2007 |- | 2011 |- | 2015 |- | 2019 |- | [[Wrâldkampioenskip rugby 2023|2023]] |- | [[Wrâldkampioenskip rugby 2027|2027]] ||colspan=5| ''Kwalifisearre'' |- !Total||0 titels||—||—||—||— |} == Keppelings om utens == [https://www.hkrugby.com/ Offisjele webside] == Boarnen == {{reflist}} [[Kategory:Rugby yn Hongkong]] m13pdrs303yiozvvaec98l1tvpccigw 0 192692 1232937 2026-06-24T15:02:28Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Swartsnaffelmiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Black-billed gull, Lake Victoria, Christchurch.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgel]] (''Laridae'') |Skaai = [[kobben]] (''Chroicocephalus'') |Wittenskiplike namme= Chroicocephalus buller..." 1232937 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Swartsnaffelmiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Black-billed gull, Lake Victoria, Christchurch.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgel]] (''Laridae'') |Skaai = [[kobben]] (''Chroicocephalus'') |Wittenskiplike namme= Chroicocephalus bulleri |Beskriuwer, jier= [[Frederick Hutton|Hutton]], 1871 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Larus bulleri - map.svg|center|250px]] {{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]] }} De '''swartsnaffelmiuw''' (''Chroicocephalus bulleri'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae'') binnen it [[skift]] fan 'e [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes''). De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] is [[endemisme|endemysk]] foar [[Nij-Seelân]]. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Behâld fan 'e Natoer]] kategorisearret de soarte as 'gefoelich' (foarhinne 'hast bedrige'). De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge betsjut dat der gjin ûndersoarten erkend binne. == Uterlik == De swartsnaffelmiuw is in relatyf ljochte kob fan likernôch 37 sm, mei in sulvergrize rêch en wjukken en in tinne, lange swarte snaffel. De eagen binne wyt mei in smelle reade eachring en de poaten binne swart of readeftich swart. De wjukpunten binne omrâne mei swart, wat by jonge fûgels dúdliker is. De nau besibbe [[sulverkopmiuw]] (''Chroicocephalus novaehollandiae'') hat in koartere en tsjokkere reade snaffel; de wjukken binne donkerder griis en it swart op 'e wjukpunten is wiidweidiger. == Fersprieding en ekology == [[Ofbyld:Chroicocephalus bulleri 57166619.jpg|thumb|left|Koloanje yn Christchurch.]] De fûgel briedt allinnich op Nij-Seelân. Yn 'e perioade 2016–2017 waarden 60.256 nêsten yn kaart brocht wêrfan't it grutste part op it Sudereilân. Op it Noardereilân is de fûgel te finen by sânbanken, iggen fan marren en rivierflakten. Hy rêst en siket faak nei iten op lânbougebieten, mar ek yn stêden. It brieden begjint earst as se twa jier wurde, mar in soad fûgels begjinne pas as se seis jier âld binne. It wyfke leit tusken septimber en jannewaris ien oant fjouwer spikkelige, oliifgriene aaien. Beide âlden briede de aaien yn 20 oant 24 dagen út. De fûgel kin âlder as 30 jier âld wurde. == Taksonomy == In hiel skoft waard it grutste part fan 'e kobben en miuwen yn it skaai ''Larus'' pleatst. Genetysk ûndersyk hat lykwols útwiisd dat de soarten yn ''Larus'' net allegear nau besibbe binne. Pons et al. (2005) ha dêrom útsteld om ''Larus'' op te dielen yn in tal lytsere skaaien, wêrby't de swartsnaffelmiuw yn ''Chroicocephalus'' set waard. In soad autoriteiten ha dat útstel opfolge. == Status == De populaasje wurdt hjoed-de-dei rûsd op tusken de 90.000 en 121.000 folwoeksen fûgels. Ut earder ûndersyk die bliken dat de soarte tige hurd yn oantal efterútgong. De oarsaken dêrfan wurde socht yn predaasje troch de [[brune rôt]] (jongen en aaien) op it Noardereilân, en troch [[Wezeling|wezelingen]] en [[katten]] op it Sudereilân; fierders troch fersteuring troch rekreaasje en yndustry by de briedplakken en de fersprieding fan ynvasive plantesoarten. Resinter ûndersyk wiisde lykwols in gruttere ûnwissens út oer de populaasje-ûntwikkeling. De populaasje liket op it stuit stabyl te wêzen of licht te krimpjen. Nei't de swartsnaffelmiuw earder as bedrige beskôge waard, kategorisearret de IUCN de soarte no as gefoelich (''Near Threatened''). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-billed-gull-larus-bulleri BirdLife, oproppen 24 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/blbgul1/L3097687 eBird, oproppen 24 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/blbgul1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 24 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Chroicocephalus bulleri}} }} {{DEFAULTSORT:Swartsnaffelmiuw}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kob]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] dvw8huxyv3otqyk9bvurc0ntxd41hvn 1232939 1232937 2026-06-24T15:03:40Z RomkeHoekstra 10582 1232939 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Swartsnaffelmiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Black-billed gull, Lake Victoria, Christchurch.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgel]] (''Laridae'') |Skaai = [[kobben]] (''Chroicocephalus'') |Wittenskiplike namme= Chroicocephalus bulleri |Beskriuwer, jier= [[Frederick Hutton|Hutton]], 1871 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Larus bulleri - map.svg|center|250px]] }} De '''swartsnaffelmiuw''' (''Chroicocephalus bulleri'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae'') binnen it [[skift]] fan 'e [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes''). De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] is [[endemisme|endemysk]] foar [[Nij-Seelân]]. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Behâld fan 'e Natoer]] kategorisearret de soarte as 'gefoelich' (foarhinne 'hast bedrige'). De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge betsjut dat der gjin ûndersoarten erkend binne. == Uterlik == De swartsnaffelmiuw is in relatyf ljochte kob fan likernôch 37 sm, mei in sulvergrize rêch en wjukken en in tinne, lange swarte snaffel. De eagen binne wyt mei in smelle reade eachring en de poaten binne swart of readeftich swart. De wjukpunten binne omrâne mei swart, wat by jonge fûgels dúdliker is. De nau besibbe [[sulverkopmiuw]] (''Chroicocephalus novaehollandiae'') hat in koartere en tsjokkere reade snaffel; de wjukken binne donkerder griis en it swart op 'e wjukpunten is wiidweidiger. == Fersprieding en ekology == [[Ofbyld:Chroicocephalus bulleri 57166619.jpg|thumb|left|Koloanje yn Christchurch.]] De fûgel briedt allinnich op Nij-Seelân. Yn 'e perioade 2016–2017 waarden 60.256 nêsten yn kaart brocht wêrfan't it grutste part op it Sudereilân. Op it Noardereilân is de fûgel te finen by sânbanken, iggen fan marren en rivierflakten. Hy rêst en siket faak nei iten op lânbougebieten, mar ek yn stêden. It brieden begjint earst as se twa jier wurde, mar in soad fûgels begjinne pas as se seis jier âld binne. It wyfke leit tusken septimber en jannewaris ien oant fjouwer spikkelige, oliifgriene aaien. Beide âlden briede de aaien yn 20 oant 24 dagen út. De fûgel kin âlder as 30 jier âld wurde. == Taksonomy == In hiel skoft waard it grutste part fan 'e kobben en miuwen yn it skaai ''Larus'' pleatst. Genetysk ûndersyk hat lykwols útwiisd dat de soarten yn ''Larus'' net allegear nau besibbe binne. Pons et al. (2005) ha dêrom útsteld om ''Larus'' op te dielen yn in tal lytsere skaaien, wêrby't de swartsnaffelmiuw yn ''Chroicocephalus'' set waard. In soad autoriteiten ha dat útstel opfolge. == Status == De populaasje wurdt hjoed-de-dei rûsd op tusken de 90.000 en 121.000 folwoeksen fûgels. Ut earder ûndersyk die bliken dat de soarte tige hurd yn oantal efterútgong. De oarsaken dêrfan wurde socht yn predaasje troch de [[brune rôt]] (jongen en aaien) op it Noardereilân, en troch [[Wezeling|wezelingen]] en [[katten]] op it Sudereilân; fierders troch fersteuring troch rekreaasje en yndustry by de briedplakken en de fersprieding fan ynvasive plantesoarten. Resinter ûndersyk wiisde lykwols in gruttere ûnwissens út oer de populaasje-ûntwikkeling. De populaasje liket op it stuit stabyl te wêzen of licht te krimpjen. Nei't de swartsnaffelmiuw earder as bedrige beskôge waard, kategorisearret de IUCN de soarte no as gefoelich (''Near Threatened''). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-billed-gull-larus-bulleri BirdLife, oproppen 24 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/blbgul1/L3097687 eBird, oproppen 24 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/blbgul1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 24 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Chroicocephalus bulleri}} }} {{DEFAULTSORT:Swartsnaffelmiuw}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kob]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] l1nd8nmri4a8i061tc0l0bwmwydt5q4 1232948 1232939 2026-06-24T15:46:40Z Drewes 2754 1232948 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Swartsnaffelmiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Black-billed gull, Lake Victoria, Christchurch.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgel]] (''Laridae'') |Skaai = [[kobben]] (''Chroicocephalus'') |Wittenskiplike namme= Chroicocephalus bulleri |Beskriuwer, jier= [[Frederick Wollaston Hutton|Hutton]], 1871 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Larus bulleri - map.svg|center|250px]] }} De '''swartsnaffelmiuw''' (''Chroicocephalus bulleri'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae'') binnen it [[skift]] fan 'e [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes''). De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] is [[endemisme|endemysk]] foar [[Nij-Seelân]]. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Behâld fan 'e Natoer]] kategorisearret de soarte as 'gefoelich' (foarhinne 'hast bedrige'). De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge betsjut dat der gjin ûndersoarten erkend binne. == Uterlik == De swartsnaffelmiuw is in relatyf ljochte kob fan likernôch 37 sm, mei in sulvergrize rêch en wjukken en in tinne, lange swarte snaffel. De eagen binne wyt mei in smelle reade eachring en de poaten binne swart of readeftich swart. De wjukpunten binne omrâne mei swart, wat by jonge fûgels dúdliker is. De nau besibbe [[sulverkopmiuw]] (''Chroicocephalus novaehollandiae'') hat in koartere en tsjokkere reade snaffel; de wjukken binne donkerder griis en it swart op 'e wjukpunten is wiidweidiger. == Fersprieding en ekology == [[Ofbyld:Chroicocephalus bulleri 57166619.jpg|thumb|left|Koloanje yn Christchurch.]] De fûgel briedt allinnich op Nij-Seelân. Yn 'e perioade 2016–2017 waarden 60.256 nêsten yn kaart brocht wêrfan't it grutste part op it Sudereilân. Op it Noardereilân is de fûgel te finen by sânbanken, iggen fan marren en rivierflakten. Hy rêst en siket faak nei iten op lânbougebieten, mar ek yn stêden. It brieden begjint earst as se twa jier wurde, mar in soad fûgels begjinne pas as se seis jier âld binne. It wyfke leit tusken septimber en jannewaris ien oant fjouwer spikkelige, oliifgriene aaien. Beide âlden briede de aaien yn 20 oant 24 dagen út. De fûgel kin âlder as 30 jier âld wurde. == Taksonomy == In hiel skoft waard it grutste part fan 'e kobben en miuwen yn it skaai ''Larus'' pleatst. Genetysk ûndersyk hat lykwols útwiisd dat de soarten yn ''Larus'' net allegear nau besibbe binne. Pons et al. (2005) ha dêrom útsteld om ''Larus'' op te dielen yn in tal lytsere skaaien, wêrby't de swartsnaffelmiuw yn ''Chroicocephalus'' set waard. In soad autoriteiten ha dat útstel opfolge. == Status == De populaasje wurdt hjoed-de-dei rûsd op tusken de 90.000 en 121.000 folwoeksen fûgels. Ut earder ûndersyk die bliken dat de soarte tige hurd yn oantal efterútgong. De oarsaken dêrfan wurde socht yn predaasje troch de [[brune rôt]] (jongen en aaien) op it Noardereilân, en troch [[Wezeling|wezelingen]] en [[katten]] op it Sudereilân; fierders troch fersteuring troch rekreaasje en yndustry by de briedplakken en de fersprieding fan ynvasive plantesoarten. Resinter ûndersyk wiisde lykwols in gruttere ûnwissens út oer de populaasje-ûntwikkeling. De populaasje liket op it stuit stabyl te wêzen of licht te krimpjen. Nei't de swartsnaffelmiuw earder as bedrige beskôge waard, kategorisearret de IUCN de soarte no as gefoelich (''Near Threatened''). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-billed-gull-larus-bulleri BirdLife, oproppen 24 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/blbgul1/L3097687 eBird, oproppen 24 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/blbgul1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 24 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Chroicocephalus bulleri}} }} {{DEFAULTSORT:Swartsnaffelmiuw}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kob]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] f5wjv6t3ixnjtwa4cq2qji67bb3uzc4 0 192693 1232938 2026-06-24T15:02:59Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Swartsnaffelmiuw]] 1232938 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Swartsnaffelmiuw]] jk5qe91zn3gg14xcbdb63k5h8mpuyrh 14 192694 1232942 2026-06-24T15:20:00Z SencBorz 50363 de side makke 1232942 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Sport yn Hongkong]] 1aa11xvkxkyz6hway39f3stsoy2x17r 1233002 1232942 2026-06-25T00:14:08Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1233002 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Sport yn Hongkong]] [[Kategory:Rugby yn Sina]] [[Kategory:Rugby nei lân|Hongkong]] 4dtq1nok5jz057bvtauxb06rz3fjwlk 1233004 1233002 2026-06-25T00:15:55Z Ieneach fan 'e Esk 13292 1233004 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Sport yn Hongkong]] [[Kategory:Rugby yn Sina| ]] [[Kategory:Rugby nei lân|Hongkong]] 7d9ozratiepdcs9doksr1q2cq2tluvt 14 192695 1232943 2026-06-24T15:20:56Z SencBorz 50363 de side makke 1232943 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Sport yn Aazje nei lân]] [[Kategory:Hongkong]] 5bwt0kxyd1qv2ioxqhb8c3cvxb3he17 1233005 1232943 2026-06-25T00:20:21Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1233005 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Sport yn Aazje nei lân]] [[Kategory:Sport yn Sina| ]] [[Kategory:Hongkong]] mvlxqlx1b16bdsnmo4jul4jb527s70l 1233006 1233005 2026-06-25T00:20:39Z Ieneach fan 'e Esk 13292 1233006 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Sport yn Aazje nei lân|Hongkong]] [[Kategory:Sport yn Sina| ]] [[Kategory:Hongkong]] 1q9kah11cawsnth3ga1dhxbrvutq3am 0 192696 1232944 2026-06-24T15:32:37Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Brúnkopmiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Chroicocephalus brunnicephalus , brown headed-gull - Bang Pu, Bangkok (13403821744).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[kobben]] (''Chroicocephalus'') |Wittenskip..." 1232944 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Brúnkopmiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Chroicocephalus brunnicephalus , brown headed-gull - Bang Pu, Bangkok (13403821744).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[kobben]] (''Chroicocephalus'') |Wittenskiplike namme= Chroicocephalus brunnicephalus |Beskriuwer, jier= [[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1840 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Chroicocephalus brunnicephalus map.svg|center|250px]] {{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#5F8DD3}} winterfûgel }} De '''brúnkopmiuw''' (''Chroicocephalus brunnicephalus'') is in [[Aazje|Aziatyske]] [[fûgel]] dy't briedt yn bercheftige gebieten. De fûgel heart ta de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae'') binnen it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes''). == Skaaimerken == De brúnkopmiuw liket in soad op 'e [[kob]] (''C. ridibundus''), mar is wat grutter (41–45 sintimeter), hat in bredere snaffel en rûnere wjukken. Folwoeksen fûgels hawwe in brede swarte râne op 'e wjukpunten en in wyt plak op 'e bûtenste slachpinnen. De ûnderkant fan 'e wjuk is donkerder as dy fan 'e kob. De iris is giel, wylst dy by de kob brún is. Yn briedkleed is de kap ljochter brún. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ferskil winter- en simmerdracht brúnkopmiuw</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Brown-headed Gull at Pangong Tso 3.jpg|Simmerdracht. Brown-headed Gull by Tisha Mukherjee 01.jpg|Winterdracht. </gallery> </div> == Fersprieding en taksonomy == De brúnkopmiuw briedt yn bercheftige kriten fan [[Súd-Aazje|Súd-]] en [[Sintraal-Aazje]], fan [[Turkestan]] yn it westen oant súdwestlik [[Gansu]] ([[Sina]]) yn it easten, en yn it suden yn 'e [[Pamir]] en [[Tibet]]. Winterdeis oerwinteret de brúnkopmiuw oan 'e kusten fan [[Yndia]], noardlik [[Sry Lanka]] en [[Súdeast-Aazje]], en yn lytse oantallen westlik fan Yndia oant op it [[Arabysk Skiereilân]]. In hiel skoft waard it grutste part fan 'e kobben en miuwen yn it skaai ''Larus'' pleatst. Genetysk ûndersyk hat lykwols útwiisd dat de soarten yn ''Larus'' net allegear nau besibbe binne. Pons et al. (2005) ha dêrom útsteld om ''Larus'' op te dielen yn in tal lytsere skaaien, wêrby't de brúnkopmiuw yn ''Chroicocephalus'' set waard. In soad autoriteiten ha dat útstel opfolge. == Ekology == De brúnkopmiuw briedt by grutte marren of yn omlizzende sompen op grutte hichten. Winterdeis wurdt de fûgel oantroffen yn kustkriten en by rivieren. It brieden begjint yn maaie, ek as de marren noch beferzen binne. De fûgels briede yn koloanjes fan fyftich oant mear as tûzen eksimplaren, faak tichteby [[wytstirns|wytstirnzen]]. Se lizze ien oant fjouwer aaien, mar meastentiids trije. Hoe lang de briedtiid krekt is, is ûnbekend. Winterdeis libbet de brúnkopmiuw fan fisk en garnalen; yn 'e briedtiid is it dieet fariearre en bestiet it ûnder oare út [[kjifdieren]] en wjirms. == Status en bedriging == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Op grûn fan dizze kritearia kategorisearret de [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern''). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/brown-headed-gull-larus-brunnicephalus BirdLife, oproppen 24 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/bnhgul1 eBird, oproppen 24 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/bnhgul1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 24 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Chroicocephalus brunnicephalus}} }} {{DEFAULTSORT:Brunkopmiuw}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kob]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] liso1hmny87ozk7n3c9pdp25p9qqw55 1232945 1232944 2026-06-24T15:40:05Z RomkeHoekstra 10582 1232945 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = brúnkopmiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Chroicocephalus brunnicephalus , brown headed-gull - Bang Pu, Bangkok (13403821744).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[kobben]] (''Chroicocephalus'') |Wittenskiplike namme= Chroicocephalus brunnicephalus |Beskriuwer, jier= [[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1840 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''brúnkopmiuw''' (''Chroicocephalus brunnicephalus'') is in [[Aazje|Aziatyske]] [[fûgel]] dy't briedt yn bercheftige gebieten. De fûgel heart ta de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae'') binnen it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes''). == Skaaimerken == De brúnkopmiuw liket in soad op 'e [[kob]] (''C. ridibundus''), mar is wat grutter (41–45 sintimeter), hat in bredere snaffel en rûnere wjukken. Folwoeksen fûgels hawwe in brede swarte râne op 'e wjukpunten en in wyt plak op 'e bûtenste slachpinnen. De ûnderkant fan 'e wjuk is donkerder as dy fan 'e kob. De iris is giel, wylst dy by de kob brún is. Yn briedkleed is de kap ljochter brún. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ferskil winter- en simmerdracht brúnkopmiuw</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Brown-headed Gull at Pangong Tso 3.jpg|Simmerdracht. Brown-headed Gull by Tisha Mukherjee 01.jpg|Winterdracht. </gallery> </div> == Fersprieding en taksonomy == De brúnkopmiuw briedt yn bercheftige kriten fan [[Súd-Aazje|Súd-]] en [[Sintraal-Aazje]], fan [[Turkestan]] yn it westen oant súdwestlik [[Gansu]] ([[Sina]]) yn it easten, en yn it suden yn 'e [[Pamir]] en [[Tibet]]. Winterdeis oerwinteret de brúnkopmiuw oan 'e kusten fan [[Yndia]], noardlik [[Sry Lanka]] en [[Súdeast-Aazje]], en yn lytse oantallen westlik fan Yndia oant op it [[Arabysk Skiereilân]]. In hiel skoft waard it grutste part fan 'e kobben en miuwen yn it skaai ''Larus'' pleatst. Genetysk ûndersyk hat lykwols útwiisd dat de soarten yn ''Larus'' net allegear nau besibbe binne. Pons et al. (2005) ha dêrom útsteld om ''Larus'' op te dielen yn in tal lytsere skaaien, wêrby't de brúnkopmiuw yn ''Chroicocephalus'' set waard. In soad autoriteiten ha dat útstel opfolge. == Ekology == [[Ofbyld:Brown-headed gull (Chroicocephalus brunnicephalus), Tanguar Haor–DSC 1959.jpg|thumb|left|Brúnkopmiuw yn winterfearren mei proai.]] De brúnkopmiuw briedt by grutte marren of yn omlizzende sompen op grutte hichten. Winterdeis wurdt de fûgel oantroffen yn kustkriten en by rivieren. It brieden begjint yn maaie, ek as de marren noch beferzen binne. De fûgels briede yn koloanjes fan fyftich oant mear as tûzen eksimplaren, faak tichteby [[wytstirns|wytstirnzen]]. Se lizze ien oant fjouwer aaien, mar meastentiids trije. Hoe lang de briedtiid krekt is, is ûnbekend. Winterdeis libbet de brúnkopmiuw fan fisk en garnalen; yn 'e briedtiid is it dieet fariearre en bestiet it ûnder oare út [[kjifdieren]] en wjirms. == Status en bedriging == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Op grûn fan dizze kritearia kategorisearret de [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern''). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/brown-headed-gull-larus-brunnicephalus BirdLife, oproppen 24 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/bnhgul1 eBird, oproppen 24 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/bnhgul1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 24 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Chroicocephalus brunnicephalus}} }} {{DEFAULTSORT:Brunkopmiuw}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kob]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] nnl9btycdmf0kwgt3jmp96cr5bvohvg 1233007 1232945 2026-06-25T00:21:54Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status en bedriging */ kt 1233007 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = brúnkopmiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Chroicocephalus brunnicephalus , brown headed-gull - Bang Pu, Bangkok (13403821744).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[kobben]] (''Chroicocephalus'') |Wittenskiplike namme= Chroicocephalus brunnicephalus |Beskriuwer, jier= [[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1840 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''brúnkopmiuw''' (''Chroicocephalus brunnicephalus'') is in [[Aazje|Aziatyske]] [[fûgel]] dy't briedt yn bercheftige gebieten. De fûgel heart ta de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae'') binnen it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes''). == Skaaimerken == De brúnkopmiuw liket in soad op 'e [[kob]] (''C. ridibundus''), mar is wat grutter (41–45 sintimeter), hat in bredere snaffel en rûnere wjukken. Folwoeksen fûgels hawwe in brede swarte râne op 'e wjukpunten en in wyt plak op 'e bûtenste slachpinnen. De ûnderkant fan 'e wjuk is donkerder as dy fan 'e kob. De iris is giel, wylst dy by de kob brún is. Yn briedkleed is de kap ljochter brún. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ferskil winter- en simmerdracht brúnkopmiuw</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Brown-headed Gull at Pangong Tso 3.jpg|Simmerdracht. Brown-headed Gull by Tisha Mukherjee 01.jpg|Winterdracht. </gallery> </div> == Fersprieding en taksonomy == De brúnkopmiuw briedt yn bercheftige kriten fan [[Súd-Aazje|Súd-]] en [[Sintraal-Aazje]], fan [[Turkestan]] yn it westen oant súdwestlik [[Gansu]] ([[Sina]]) yn it easten, en yn it suden yn 'e [[Pamir]] en [[Tibet]]. Winterdeis oerwinteret de brúnkopmiuw oan 'e kusten fan [[Yndia]], noardlik [[Sry Lanka]] en [[Súdeast-Aazje]], en yn lytse oantallen westlik fan Yndia oant op it [[Arabysk Skiereilân]]. In hiel skoft waard it grutste part fan 'e kobben en miuwen yn it skaai ''Larus'' pleatst. Genetysk ûndersyk hat lykwols útwiisd dat de soarten yn ''Larus'' net allegear nau besibbe binne. Pons et al. (2005) ha dêrom útsteld om ''Larus'' op te dielen yn in tal lytsere skaaien, wêrby't de brúnkopmiuw yn ''Chroicocephalus'' set waard. In soad autoriteiten ha dat útstel opfolge. == Ekology == [[Ofbyld:Brown-headed gull (Chroicocephalus brunnicephalus), Tanguar Haor–DSC 1959.jpg|thumb|left|Brúnkopmiuw yn winterfearren mei proai.]] De brúnkopmiuw briedt by grutte marren of yn omlizzende sompen op grutte hichten. Winterdeis wurdt de fûgel oantroffen yn kustkriten en by rivieren. It brieden begjint yn maaie, ek as de marren noch beferzen binne. De fûgels briede yn koloanjes fan fyftich oant mear as tûzen eksimplaren, faak tichteby [[wytstirns|wytstirnzen]]. Se lizze ien oant fjouwer aaien, mar meastentiids trije. Hoe lang de briedtiid krekt is, is ûnbekend. Winterdeis libbet de brúnkopmiuw fan fisk en garnalen; yn 'e briedtiid is it dieet fariearre en bestiet it ûnder oare út [[kjifdieren]] en wjirms. == Status en bedriging == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Op grûn fan dizze kritearia kategorisearret de [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern''). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/brown-headed-gull-larus-brunnicephalus BirdLife, oproppen 24 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/bnhgul1 eBird, oproppen 24 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/bnhgul1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 24 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Chroicocephalus brunnicephalus}} }} {{DEFAULTSORT:Brunkopmiuw}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kob]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Yndyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdsineeske See]] 92wvkqgkzyi5vpb4j0tqzla6uwmw3ne 0 192697 1232946 2026-06-24T15:40:33Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Brúnkopmiuw]] 1232946 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Brúnkopmiuw]] hn8h1bixs71ws3m81urdw4v5cyl5sbq 0 192698 1232947 2026-06-24T15:44:31Z Drewes 2754 wurk 1232947 wikitext text/x-wiki {{wurk}} {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = Frederick Wollaston Hutton-BB.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = | berne = [[16 novimber]] [[1836]] | berteplak = Gate Burton, [[Lincolnshire]] | stoarn = [[27 oktober]] [[1905]] | stjerplak = op see by [[Kaapstêd]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop/amt = Legeroffisier, geolooch, natuerûndersiker | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''Frederick Wollaston Hutton''' (Gate Burton, [[Lincolnshire]], [[Grut-Brittanje]], [[16 novimber]] [[1836]] – op see by [[Kaapstêd]], [[27 oktober]] [[1905]]) wie in Britske leger[[offisier]], [[geolooch]] en [[natuerûndersiker]] yn [[Nij-Seelân]] dy't fuortendaliks it belang fan [[Charles Darwin]] syn [[evolúsjeteory]] foar de biology erkende. == Wurken == * 1873: ''[https://archive.org/details/catalogueofmarin00well Catalogue of the marine Mollusca of New Zealand, with diagnoses of the species]'' * 1881: ''[https://archive.org/details/cataloguesofnewz00domi Catalogues of the New Zealand Diptera, Orthoptera, Hymenoptera; with descriptions of the species]'' * 1887: ''Darwinism'' * 1896: ''[https://web.archive.org/web/20091015121424/http://www.wku.edu/~smithch/biogeog/HUTT1896.htm Theoretical Explanations of the Distribution of Southern Faunas]'' * 1899: [https://catalog.hathitrust.org/Record/000164214 ''Darwinism and Lamarckism: Old and New''] * 1902: ''[https://archive.org/details/lessonofevolutio00huttrich The Lesson of Evolution]''&nbsp;– [https://archive.org/details/lessonofevolutio00huttuoft 1st edition] * 1902: ''Nature in New Zealand'' in populêr-wittenskipelik boek, tegearre mei James Dummond) * 1904: ''[https://archive.org/details/indexfaunnov00hutt Index Faunae Nova-Zealandiae]'' (in folsleine list fan alle bisten dy't yn Nij-Seelân gewaarwurden binne) * 1904: ''The Animals of New Zealand'' (in populêr-wittenskipelik boek, tegearre mei James Dummond) * 1905: ''Revision of the Tertiary Brachiopoda of New Zealand.'' John Mackay, Government Printer, 1905. * 1905: Mei Frederick Wollaston en James Drummond. ''The Animals of New Zealand: An Account of the Colony's Air-breathing Vertebrates''. Whitcombe and Tombs, 1905. * 1905: ''The Formation of the Canterbury Plains.'' John Mackay, Government Printer, 1905. * 1905: "Ancient Antarctica." ''Nature'' 72 (1905): 244-245. {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} *[https://en.wikisource.org/wiki/The_Dictionary_of_Australasian_Biography/Hutton,_Captain_Frederick_Wollaston Frederick Wollaston Hutton] }} {{DEFAULTSORT:Hutton, Frederick Wollaston}} [[Kategory:Ingelsk militêr]] [[Kategory:Britsk geolooch]] [[Kategory:Britsk biolooch]] [[Kategory:Persoan berne yn 1836]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1905]] eohb1osqpcy1pl2dgm7f9oadbwezj51 1232953 1232947 2026-06-24T16:04:27Z Drewes 2754 1232953 wikitext text/x-wiki {{wurk}} {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = Frederick Wollaston Hutton-BB.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{GBRnasj}} | berne = [[16 novimber]] [[1836]] | berteplak = Gate Burton, [[Lincolnshire]] | stoarn = [[27 oktober]] [[1905]] (68 jier) | stjerplak = op see by [[Kaapstêd]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop/amt = Legeroffisier, geolooch, natuerûndersiker | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''Frederick Wollaston Hutton''' (Gate Burton, [[Lincolnshire]], [[Grut-Brittanje]], [[16 novimber]] [[1836]] – op see by [[Kaapstêd]], [[27 oktober]] [[1905]]) wie in Britske leger[[offisier]], [[geolooch]] en [[natuerûndersiker]] yn [[Nij-Seelân]] dy't fuortendaliks it belang fan [[Charles Darwin]] syn [[evolúsjeteory]] foar de biology erkende. == Biografy == ==Evolúsje== Yn 1860 skreau hy in stypjende resinsje fan [[Charles Darwin]] syn ''[[On the Origin of Species]]'' foar it [[tydskrift]] ''The Geologist''.<ref name="Stenhouse">Stenhouse, John. (1990). ''Darwin's Captain: F. W. Hutton and the Nineteenth-Century Darwinian Debates''. ''Journal of the History of Biology'' 23 (3): 411–442.</ref> Yn 1861 skreau hy in artikel wêryn't hy it Darwinisme ferdigene yn itselde tydskrift.<ref name=Geologist1961>{{sitearje tydskrift|last1=Hutton |first1=Frederick Wollaston |title=Guon opmerkings oer de teory fan Mr Darwin |tydskrift=The Geologist; In populêr yllustrearre moanlikse tydskrift fan geology | folume=4 | útjefte=4 | útjouwer="Geolooch" Kantoar | lokaasje=Londen | datum=1861 | siden=132–136, 183–188 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/174362#page/142/mode/1up| tagongsdatum=21 jannewaris 2016|doi=10.1017/S1359465600004597 | fia=[[Biodiversity Heritage Library|BHL]]}</ref> Hutton ferdigene Darwin tsjin de beswieren fan kreasjonist [[Adam Sedgwick]]. Hy skreau dat [[kreasjonisme]] in "gewoane bewearing, in ûntwyking fan 'e fraach, in mantel foar ûnwittendheid."<ref name="Stenhouse"/> Syn hiele libben bleau Hutton in trouwe fertsjintwurdiger fan Darwin syn teoryen oer [[natuerlike seleksje]], en Darwin sels útdrukte syn wurdearring yn in brief oan Hutton.<ref name="Stenhouse"/> == Wurken == * 1873: ''[https://archive.org/details/catalogueofmarin00well Catalogue of the marine Mollusca of New Zealand, with diagnoses of the species]'' * 1881: ''[https://archive.org/details/cataloguesofnewz00domi Catalogues of the New Zealand Diptera, Orthoptera, Hymenoptera; with descriptions of the species]'' * 1887: ''Darwinism'' * 1896: ''[https://web.archive.org/web/20091015121424/http://www.wku.edu/~smithch/biogeog/HUTT1896.htm Theoretical Explanations of the Distribution of Southern Faunas]'' * 1899: [https://catalog.hathitrust.org/Record/000164214 ''Darwinism and Lamarckism: Old and New''] * 1902: ''[https://archive.org/details/lessonofevolutio00huttrich The Lesson of Evolution]''&nbsp;– [https://archive.org/details/lessonofevolutio00huttuoft 1st edition] * 1902: ''Nature in New Zealand'' in populêr-wittenskipelik boek, tegearre mei James Dummond) * 1904: ''[https://archive.org/details/indexfaunnov00hutt Index Faunae Nova-Zealandiae]'' (in folsleine list fan alle bisten dy't yn Nij-Seelân gewaarwurden binne) * 1904: ''The Animals of New Zealand'' (in populêr-wittenskipelik boek, tegearre mei James Dummond) * 1905: ''Revision of the Tertiary Brachiopoda of New Zealand.'' John Mackay, Government Printer, 1905. * 1905: Mei Frederick Wollaston en James Drummond. ''The Animals of New Zealand: An Account of the Colony's Air-breathing Vertebrates''. Whitcombe and Tombs, 1905. * 1905: ''The Formation of the Canterbury Plains.'' John Mackay, Government Printer, 1905. * 1905: "Ancient Antarctica." ''Nature'' 72 (1905): 244-245. {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} *[https://en.wikisource.org/wiki/The_Dictionary_of_Australasian_Biography/Hutton,_Captain_Frederick_Wollaston Frederick Wollaston Hutton] }} {{DEFAULTSORT:Hutton, Frederick Wollaston}} [[Kategory:Ingelsk militêr]] [[Kategory:Britsk geolooch]] [[Kategory:Britsk biolooch]] [[Kategory:Persoan berne yn 1836]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1905]] dn0aihoe178gkj0mmrv8jpzvnn2o3ka 1232954 1232953 2026-06-24T16:15:46Z Drewes 2754 1232954 wikitext text/x-wiki {{wurk}} {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = Frederick Wollaston Hutton-BB.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{GBRnasj}} | berne = [[16 novimber]] [[1836]] | berteplak = Gate Burton, [[Lincolnshire]] | stoarn = [[27 oktober]] [[1905]] (68 jier) | stjerplak = op see by [[Kaapstêd]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop/amt = Legeroffisier, geolooch, natuerûndersiker | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''Frederick Wollaston Hutton''' (Gate Burton, [[Lincolnshire]], [[Grut-Brittanje]], [[16 novimber]] [[1836]] – op see by [[Kaapstêd]], [[27 oktober]] [[1905]]) wie in Britske leger[[offisier]], [[geolooch]] en [[natuerûndersiker]] yn [[Nij-Seelân]] dy't fuortendaliks it belang fan [[Charles Darwin]] syn [[evolúsjeteory]] foar de biology erkende. == Biografy == Hutton wie de twadde soan fan dûmny Henry Frederick Hutton en syn frou Louisa Wollaston, dochter fan dûmny Henry John Wollaston.<ref name="Burke1985">{{cite book |last=Burke |first=Bernard |author-link=Bernard Burke |editor-last=Burke |editor-first=Ashworth Peter |title=Genealogical and Heraldic History of the Colonial Gentry |volume=2 |publisher=Harrison & Sons |location=London |date=1895 |pages=526–528 |url=https://ia600205.us.archive.org/5/items/genealogicalhera00burk/genealogicalhera00burk.pdf |via=[[Internet Archive]]}}</ref> Pake fan heitekant, William Hutton, wie de eigener fan de bûtenpleats Gate Burton. Syn ûndertekende militêre ferklearring fan tsjinsten meldt lykwols dat er berne waard yn Bracknell, Berkshire, Ingelân, op 16 novimber 1836. Hutton waard oplaat oan ferskate ynstellingen, ûnder oaren de Naval Academy - de trainingsynstelling fan 'e Royal Navy yn Gosport - en King's College Londen, dêr't er tapaste wittenskippen studearre. Hy waard dêrnei beneamd ta offisier by de Royal Welch Fusiliers en tsjinne yn 'e Krimoarloch en de Yndiaaske Opstân fan 1857. ==Evolúsje== Yn 1860 skreau hy in stypjende resinsje fan [[Charles Darwin]] syn ''[[On the Origin of Species]]'' foar it [[tydskrift]] ''The Geologist''.<ref name="Stenhouse">Stenhouse, John. (1990). ''Darwin's Captain: F. W. Hutton and the Nineteenth-Century Darwinian Debates''. ''Journal of the History of Biology'' 23 (3): 411–442.</ref> Yn 1861 skreau hy in artikel wêryn't hy it Darwinisme ferdigene yn itselde tydskrift. Hutton ferdigene Darwin tsjin de beswieren fan kreasjonist [[Adam Sedgwick]]. Hy skreau dat [[kreasjonisme]] in "gewoane bewearing, in ûntwyking fan 'e fraach, in mantel foar ûnwittendheid."<ref name="Stenhouse"/> Syn hiele libben bleau Hutton in trouwe fertsjintwurdiger fan Darwin syn teoryen oer [[natuerlike seleksje]], en Darwin sels útdrukte syn wurdearring yn in brief oan Hutton.<ref name="Stenhouse"/> == Wurken == * 1873: ''[https://archive.org/details/catalogueofmarin00well Catalogue of the marine Mollusca of New Zealand, with diagnoses of the species]'' * 1881: ''[https://archive.org/details/cataloguesofnewz00domi Catalogues of the New Zealand Diptera, Orthoptera, Hymenoptera; with descriptions of the species]'' * 1887: ''Darwinism'' * 1896: ''[https://web.archive.org/web/20091015121424/http://www.wku.edu/~smithch/biogeog/HUTT1896.htm Theoretical Explanations of the Distribution of Southern Faunas]'' * 1899: [https://catalog.hathitrust.org/Record/000164214 ''Darwinism and Lamarckism: Old and New''] * 1902: ''[https://archive.org/details/lessonofevolutio00huttrich The Lesson of Evolution]''&nbsp;– [https://archive.org/details/lessonofevolutio00huttuoft 1st edition] * 1902: ''Nature in New Zealand'' in populêr-wittenskipelik boek, tegearre mei James Dummond) * 1904: ''[https://archive.org/details/indexfaunnov00hutt Index Faunae Nova-Zealandiae]'' (in folsleine list fan alle bisten dy't yn Nij-Seelân gewaarwurden binne) * 1904: ''The Animals of New Zealand'' (in populêr-wittenskipelik boek, tegearre mei James Dummond) * 1905: ''Revision of the Tertiary Brachiopoda of New Zealand.'' John Mackay, Government Printer, 1905. * 1905: Mei Frederick Wollaston en James Drummond. ''The Animals of New Zealand: An Account of the Colony's Air-breathing Vertebrates''. Whitcombe and Tombs, 1905. * 1905: ''The Formation of the Canterbury Plains.'' John Mackay, Government Printer, 1905. * 1905: "Ancient Antarctica." ''Nature'' 72 (1905): 244-245. {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} *[https://en.wikisource.org/wiki/The_Dictionary_of_Australasian_Biography/Hutton,_Captain_Frederick_Wollaston Frederick Wollaston Hutton] }} {{DEFAULTSORT:Hutton, Frederick Wollaston}} [[Kategory:Ingelsk militêr]] [[Kategory:Britsk geolooch]] [[Kategory:Britsk biolooch]] [[Kategory:Persoan berne yn 1836]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1905]] hpktx9nui0ogd5t4afykbozgyaobrrs 1232964 1232954 2026-06-24T18:47:22Z Drewes 2754 1232964 wikitext text/x-wiki {{wurk}} {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = Frederick Wollaston Hutton-BB.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{GBRnasj}} | berne = [[16 novimber]] [[1836]] | berteplak = Gate Burton, [[Lincolnshire]] | stoarn = [[27 oktober]] [[1905]] (68 jier) | stjerplak = op see by [[Kaapstêd]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop/amt = Legeroffisier, geolooch, natuerûndersiker | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''Frederick Wollaston Hutton''' (Gate Burton, [[Lincolnshire]], [[Grut-Brittanje]], [[16 novimber]] [[1836]] – op see by [[Kaapstêd]], [[27 oktober]] [[1905]]) wie in Britske leger[[offisier]], [[geolooch]] en [[natuerûndersiker]] yn [[Nij-Seelân]] dy't fuortendaliks it belang fan [[Charles Darwin]] syn [[evolúsjeteory]] foar de biology erkende. == Biografy == Hutton wie de twadde soan fan dûmny Henry Frederick Hutton en syn frou Louisa Wollaston, dochter fan dûmny Henry John Wollaston.<ref name="Burke1985">{{cite book |last=Burke |first=Bernard |author-link=Bernard Burke |editor-last=Burke |editor-first=Ashworth Peter |title=Genealogical and Heraldic History of the Colonial Gentry |volume=2 |publisher=Harrison & Sons |location=London |date=1895 |pages=526–528 |url=https://ia600205.us.archive.org/5/items/genealogicalhera00burk/genealogicalhera00burk.pdf |via=[[Internet Archive]]}}</ref> Pake fan heitekant, William Hutton, wie de eigener fan de bûtenpleats Gate Burton. Syn ûndertekende militêre ferklearring fan tsjinsten meldt lykwols dat er berne waard yn Bracknell, Berkshire, Ingelân, op 16 novimber 1836. Hutton waard oplaat oan ferskate ynstellingen, ûnder oaren de Naval Academy - de trainingsynstelling fan 'e Royal Navy yn Gosport - en King's College Londen, dêr't er tapaste wittenskippen studearre. Hy waard dêrnei beneamd ta offisier by de Royal Welch Fusiliers en tsjinne yn 'e Krimoarloch en de Yndiaaske Opstân fan 1857. Hutton stoar by in reis fan Ingelân werom nei Nij-Seelân en krige in seemansgrêf foar de kust fan Kaapstêd (Súd-Afrika). ==Evolúsje== Yn 1860 skreau hy in stypjende resinsje fan [[Charles Darwin]] syn ''[[On the Origin of Species]]'' foar it [[tydskrift]] ''The Geologist''.<ref name="Stenhouse">Stenhouse, John. (1990). ''Darwin's Captain: F. W. Hutton and the Nineteenth-Century Darwinian Debates''. ''Journal of the History of Biology'' 23 (3): 411–442.</ref> Yn 1861 skreau er in artikel wêryn't hy it Darwinisme ferdigene yn itselde tydskrift. Hutton ferdigene Darwin tsjin de beswieren fan kreasjonist [[Adam Sedgwick]]. Hy skreau dat [[kreäsjonisme]] in "gewoane bewearing, in ûntwyking fan 'e fraach, in mantel foar ûnwittendheid."<ref name="Stenhouse"/> Syn hiele libben bleau Hutton in trouwe fertsjintwurdiger fan Darwin syn teoryen oer [[natuerlike seleksje]], en Darwin sels drukte syn wurdearring út yn in brief oan Hutton.<ref name="Stenhouse"/> == Erfskip == Hutton hat in wichtige bydrage oan 'e kennis oangeande de fauna fan Nij-Seelân levere en oan it ûnderwiis yn 'e evolúsjeteory. Hy ûntduts en beskreau in grut oantal ynvertebraten, benammen ferskate (see)slakken en sprinkhoannen. Fierder beskreau er twa nije fûgelsoarten (de no útstoarne [[Chatham-ral]] (''Gallirallus modestus''), en de [[swartsnaffelmiuw]] (''Chroicocephalus bulleri''), en - ûnder oare - waard de Huttonske pylkstoarmfûgel nei him neamd. == Wurken == * 1873: ''[https://archive.org/details/catalogueofmarin00well Catalogue of the marine Mollusca of New Zealand, with diagnoses of the species]'' * 1881: ''[https://archive.org/details/cataloguesofnewz00domi Catalogues of the New Zealand Diptera, Orthoptera, Hymenoptera; with descriptions of the species]'' * 1887: ''Darwinism'' * 1896: ''[https://web.archive.org/web/20091015121424/http://www.wku.edu/~smithch/biogeog/HUTT1896.htm Theoretical Explanations of the Distribution of Southern Faunas]'' * 1899: [https://catalog.hathitrust.org/Record/000164214 ''Darwinism and Lamarckism: Old and New''] * 1902: ''[https://archive.org/details/lessonofevolutio00huttrich The Lesson of Evolution]''&nbsp;– [https://archive.org/details/lessonofevolutio00huttuoft 1st edition] * 1902: ''Nature in New Zealand'' in populêr-wittenskipelik boek, tegearre mei James Dummond) * 1904: ''[https://archive.org/details/indexfaunnov00hutt Index Faunae Nova-Zealandiae]'' (in folsleine list fan alle bisten dy't yn Nij-Seelân gewaarwurden binne) * 1904: ''The Animals of New Zealand'' (in populêr-wittenskipelik boek, tegearre mei James Dummond) * 1905: ''Revision of the Tertiary Brachiopoda of New Zealand.'' John Mackay, Government Printer, 1905. * 1905: Mei Frederick Wollaston en James Drummond. ''The Animals of New Zealand: An Account of the Colony's Air-breathing Vertebrates''. Whitcombe and Tombs, 1905. * 1905: ''The Formation of the Canterbury Plains.'' John Mackay, Government Printer, 1905. * 1905: "Ancient Antarctica." ''Nature'' 72 (1905): 244-245. {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} *[https://en.wikisource.org/wiki/The_Dictionary_of_Australasian_Biography/Hutton,_Captain_Frederick_Wollaston Frederick Wollaston Hutton] }} {{DEFAULTSORT:Hutton, Frederick Wollaston}} [[Kategory:Ingelsk militêr]] [[Kategory:Britsk geolooch]] [[Kategory:Britsk biolooch]] [[Kategory:Persoan berne yn 1836]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1905]] t61879heq4rb23oe8ifycbhyziq799g 2 192699 1232949 2026-06-24T15:59:49Z Ясамойла 27436 пачатак 1232949 wikitext text/x-wiki Жыву ў Эўропе. omibgah2t62ygsbw0ranqvd4jjqhvpf 1232950 1232949 2026-06-24T16:00:17Z Ясамойла 27436 дапаўненьне 1232950 wikitext text/x-wiki {{#babel:fy-0|be-4|ru-4|cu-4|uk-2|en-2|pl-2|sr-1|bg-1|mk-1|sh-1|rue-1|rsk-1|hsb-1|dsb-1|csb-1|cs-1|sk-1|sl-1|es-1|it-1|fr-1|la-1|lv-1|lt-1}} Жыву ў Эўропе. 46x9oq2mfaq29jz4y3pu8s5nukyffxs 1232952 1232950 2026-06-24T16:01:41Z Ясамойла 27436 дапаўненьне 1232952 wikitext text/x-wiki {{babel|fy-0|be-4|ru-4|cu-4|uk-2|en-2|pl-2|sr-1|bg-1|mk-1|sh-1|rue-1|rsk-1|hsb-1|dsb-1|csb-1|cs-1|sk-1|sl-1|es-1|it-1|fr-1|la-1|lv-1|lt-1}} Жыву ў Эўропе. kph7e04ceyp1op3p47cy2r0lwpvksce 14 192700 1232951 2026-06-24T16:00:18Z Babel Oanmakker 45768 Automatysk oanmeitsjen fan [[Project:Babel|Babel]]-kategory 1232951 wikitext text/x-wiki Meidoggers yn dizze kategory jouwe oan dat hja kennis fan Kerkslavysk hawwe. 7a2ljm4dlwjhdjrwaxd39ouce6fww4s 0 192701 1232955 2026-06-24T16:53:00Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Universele ynfoboks bisteryk |ôfbylding = Chroicocephalus ridibundus 2012a.jpg |ôfbyldingsbreedte= |ôfbyldingstekst = [[Kob]] (''Chroicocephalus ridibundus'') |takson1 = |namme1 = |takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: |namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') |takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: |namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: |namme5..." 1232955 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk |ôfbylding = Chroicocephalus ridibundus 2012a.jpg |ôfbyldingsbreedte= |ôfbyldingstekst = [[Kob]] (''Chroicocephalus ridibundus'') |takson1 = |namme1 = |takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: |namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') |takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: |namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: |namme5 = [[fûgels]] (''Aves'') |takson8 = [[boppeskift]]: |namme8 = [[nije fûgels]] (''Neoaves'') |takson9 = [[skift]]: |namme9 = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |takson11 = [[famylje]]: |namme11 = [[seefûgels]] (''Laridae'') |takson13 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: |namme13 = '''kobben''' (''Chroicocephalus'') |beskriuwer, jier = [[Thomas Campbell Eyton|Eyton]], 1829 |soarten = }} It [[Skaai (taksonomy)|skaai]] '''kobben''' (''Chroicocephalus'') foarmet in groep [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarten]] binnen de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae''). De namme fan it skaai is ôflaat fan it [[Gryksk]]e ''chroizo'' ("kleure") en ''kephalē'' ("kop"), wat ferwiist nei de karakteristike donkere kop dy't in soad soarten yn harren briedkleed krije. De soarten yn it skaai binne oer it algemien middelgrutte oant lytse kobben. Se wurde troch [[Ornitolooch|ornitologen]] faak ûnderskieden fan it skaai ''[[Larus]]'' (de gruttere miuwen) troch harren grutte, fearrekleed en hâlden en dragen. De meast opfallende eigenskip is de donkere kap (brún, swart of griis) dy't de measte soarten yn 'e briedtiid krije. De snaffel en poaten binne ôfhinklik fan 'e soarte faak donkerread of swart. De bûtenste slachpinnen fan 'e wjukken ha faak in swarte en wite tekening, dy't kontrastearret mei de fierders ljochtgrize wjukken. == Fersprieding en habitat == De kobben ha in fersprieding oer hast de hiele wrâld, al binne se yn guon regio's mear fertsjintwurdige as yn oare. De soarten wurde somtiden yn kustkriten sjoen en ek mear ynlânsk by marren, rivieren en fochtige greiden. Guon soarten briede op grutte hichten yn bercheftige gebieten. Der binne ek soarten yn it skaai dy't in grut oanpassingsfermogen hawwe en tichteby of yn stêden foarkomme. == Soarten == It skaai bestiet út 10 soarten: {| class="wikitable" |- ! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Briedgebiet !! Status |- | [[Ofbyld:FileChroicocephalus serranus (48338305116).jpg|120px]]||[[Andesmiuw]]|| ''Chroicocephalus serranus''|| [[Andes]], fan [[Kolombia]] oant [[Sily]] en [[Argentynje]] ||<span style="color:green;">'''net bedrige'''<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/andean-gull-larus-serranus ''Chroicocephalus serranus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Chroicocephalus brunnicephalus , brown headed-gull - Bang Pu, Bangkok (13403821744).jpg|120px]]||[[brúnkopmiuw]]|| ''Chroicocephalus brunnicephalus''|| [[Sintraal-Aazje]] (benammen it [[Tibetaansk Heechlân]])||<span style="color:green;">'''net bedrige'''<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/brown-headed-gull-larus-brunnicephalus ''Chroicocephalus brunnicephalus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Chroicocephalus cirrocephalus.jpg|120px]]||[[griiskopmiuw]]|| ''Chroicocephalus cirrocephalus''|| Dielen fan [[Afrika]], [[Súd-Amearika]] en [[Madagaskar]]||<span style="color:green;">'''net bedrige'''<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-headed-gull-larus-cirrocephalus ''Chroicocephalus cirrocephalus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Hartlaub's gull (14677599834).jpg|120px]]||[[Hartlaubmiuw]]|| ''Chroicocephalus hartlaubii''|| Kustgebieten fan [[Namybje]] en [[Súd-Afrika]]||<span style="color:green;">'''net bedrige'''<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hartlaubs-gull-larus-hartlaubii ''Chroicocephalus hartlaubii'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Chroicocephalus ridibundus (summer).jpg|120px]]||[[kob]]|| ''Chroicocephalus ridibundus''|| Grut part fan [[Euraazje]] en dielen fan [[Noard-Amearika]]||<span style="color:green;">'''net bedrige'''<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-headed-gull-larus-ridibundus ''Chroicocephalus ridibundus'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Bonaparte's Gull, Houghton Lake Sewage Ponds, 15 May 2014 (14194596236).jpg|120px]]||[[lytse kob]]|| ''Chroicocephalus philadelphia''|| Noardwest-Noard-Amearika ([[Alaska]] en [[Kanada]])||<span style="color:green;">'''net bedrige'''<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bonapartes-gull-larus-philadelphia ''Chroicocephalus philadelphia'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Chroicocephalus maculipennis 97884987.jpg|120px]]||[[Patagoanyske kob]]|| ''Chroicocephalus maculipennis''|| Súdeast-Súd-Amearika en de [[Falklâneilannen]]||<span style="color:green;">'''net bedrige'''<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/brown-hooded-gull-larus-maculipennis ''Chroicocephalus maculipennis'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Silver Gull RWD2.jpg|120px]]||[[sulverkopmiuw]]|| ''Chroicocephalus novaehollandiae''|| [[Austraalje]], [[Nij-Seelân]] en omlizzende eilannen||<span style="color:green;">'''net bedrige'''<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/silver-gull-larus-novaehollandiae ''Chroicocephalus novaehollandiae'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Chroicocephalus bulleri, Christchurch Botanic Gardens, New Zealand 26.jpg|120px]]||[[swartsnaffelmiuw]]|| ''Chroicocephalus bulleri''|| Nij-Seelân||<span style="color:#FFD700;">'''gefoelich'''<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/silver-gull-larus-novaehollandiae ''Chroicocephalus bulleri'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Chroicocephalus genei, Barcelona, Spain 1.jpg|120px]]||[[tinsnaffelmiuw]]|| ''Chroicocephalus genei''|| [[Súd-Jeropa]], [[Súdwest-Aazje]] en dielen fan [[Afrika]]||<span style="color:green;">'''net bedrige'''<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/slender-billed-gull-larus-genei ''Chroicocephalus genei'' op ''BirdLife'']</ref> |} {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist|2}} ---- {{Commonscat|Chroicocephalus|''Chroicocephalus''}} }} {{DEFAULTSORT:kob}} [[Kategory:Kob| ]] [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Seefûgel]] 4k10j6gq1hpcmjk9hxxvkbkg6ao0gae 0 192702 1232956 2026-06-24T16:53:25Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Kobben]] 1232956 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Kobben]] oouffygk426qol9df817zoejxlb0eab 0 192703 1232957 2026-06-24T17:15:45Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Universele ynfoboks bisteryk |ôfbylding = Čajka malá (Larus minutus) a (4834254958).jpg |ôfbyldingsbreedte= |ôfbyldingstekst = [[Dwerchkob]] (''Hydrocoloeus minutus'') |takson1 = |namme1 = |takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: |namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') |takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: |namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: |namm..." 1232957 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk |ôfbylding = Čajka malá (Larus minutus) a (4834254958).jpg |ôfbyldingsbreedte= |ôfbyldingstekst = [[Dwerchkob]] (''Hydrocoloeus minutus'') |takson1 = |namme1 = |takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: |namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') |takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: |namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: |namme5 = [[fûgels]] (''Aves'') |takson8 = [[boppeskift]]: |namme8 = [[nije fûgels]] (''Neoaves'') |takson9 = [[skift]]: |namme9 = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |takson11 = [[famylje]]: |namme11 = [[seefûgels]] (''Laridae'') |takson13 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: |namme13 = '''Lytse miuwen''' (''Hydrocoloeus'') |beskriuwer, jier = [[Johann Jakob Kaup|Kaup]], 1829 |soarten = 1 soarte: [[Dwerchkob]] (''Hydrocoloeus minutus'') }} It [[Skaai (taksonomy)|skaai]] '''lytse miuwen''' (''Hydrocoloeus'') is in [[fûgel]]skaai binnen de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae''). De namme is ôflaat fan it '[[Gryksk]]e ''hydōr'' ("wetter") en ''koloeos'' ("kob"). It skaai bestiet op it stuit mar út ien erkende soarte: de [[lytse kob]] of dwerchkob (''Hydrocoloeus minutus''). De lytse kob is de lytste miuwesoarte fan 'e wrâld. It skaai ûnderskiedt him fan oare kobben troch in kombinaasje fan in lytse lichemsgrutte, in relatyf koarte snaffel en in spesifike wjuktekening. De lytse kob hat in ferspriedingsgebiet dat fan [[Noard-Europa]] oant yn [[Sibearje]] foarkomt. Se briede benammen by sompen, ûndjippe marren en yn grutte feangebieten. Winterdeis binne se mear te finen yn kustgebieten, wêrby't se faak op iepen see foarkomme. Lange waard de soarte as ''Larus minutus'' klassifisearre. Nei resint genetysk ûndersyk nei de [[fylogeny]] fan 'e seefûgels (ûnder oare Pons et al., 2005), is de soarte definityf ûnderbrocht yn it eigen skaai ''Hydrocoloeus''. == Soarte == {| class="wikitable" |- ! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Briedgebiet !! [[IUCN]]-status |- | [[Ofbyld:Dvärgmås Little Gull (31849049291).jpg|120px]]||[[dwerchkob]]|| ''Hydrocoloeus minutus''|| Noard-Jeropa en Sibearje (sompen en marren)||||<span style="color:green;">'''net bedrige'''<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-gull-hydrocoloeus-minutus ''Hydrocoloeus minutus'' op ''BirdLife'']</ref> |} {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist|2}} ---- {{Commonscat|Hydrocoloeus minutus|''Hydrocoloeus''}} }} {{DEFAULTSORT:litse miuw}} [[Kategory:Lytse miuw| ]] [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Seefûgel]] 6cgowea3uqjghr8wkw7vtttrb77aypd 1233008 1232957 2026-06-25T00:24:30Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1233008 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk |namme = lytse miuwen |ôfbylding = Čajka malá (Larus minutus) a (4834254958).jpg |ôfbyldingsbreedte= |ôfbyldingstekst = [[Dwerchkob]] (''Hydrocoloeus minutus'') |takson1 = |namme1 = |takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: |namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') |takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: |namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: |namme5 = [[fûgels]] (''Aves'') |takson8 = [[boppeskift]]: |namme8 = [[nije fûgels]] (''Neoaves'') |takson9 = [[skift]]: |namme9 = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |takson11 = [[famylje]]: |namme11 = [[seefûgels]] (''Laridae'') |takson13 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: |namme13 = '''lytse miuwen''' (''Hydrocoloeus'') |beskriuwer, jier = [[Johann Jakob Kaup|Kaup]], 1829 |soarten = 1 soarte: [[Dwerchkob]] (''Hydrocoloeus minutus'') }} It [[Skaai (taksonomy)|skaai]] '''lytse miuwen''' (''Hydrocoloeus'') is in [[fûgel]]skaai binnen de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae''). De namme is ôflaat fan it '[[Gryksk]]e ''hydōr'' ("wetter") en ''koloeos'' ("kob"). It skaai bestiet op it stuit mar út ien erkende soarte: de [[lytse kob]] of dwerchkob (''Hydrocoloeus minutus''). De lytse kob is de lytste miuwesoarte fan 'e wrâld. It skaai ûnderskiedt him fan oare kobben troch in kombinaasje fan in lytse lichemsgrutte, in relatyf koarte snaffel en in spesifike wjuktekening. De lytse kob hat in ferspriedingsgebiet dat fan [[Noard-Europa]] oant yn [[Sibearje]] foarkomt. Se briede benammen by sompen, ûndjippe marren en yn grutte feangebieten. Winterdeis binne se mear te finen yn kustgebieten, wêrby't se faak op iepen see foarkomme. Lange waard de soarte as ''Larus minutus'' klassifisearre. Nei resint genetysk ûndersyk nei de [[fylogeny]] fan 'e seefûgels (ûnder oare Pons et al., 2005), is de soarte definityf ûnderbrocht yn it eigen skaai ''Hydrocoloeus''. == Soarte == {| class="wikitable" |- ! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Briedgebiet !! [[IUCN]]-status |- | [[Ofbyld:Dvärgmås Little Gull (31849049291).jpg|120px]]||[[dwerchkob]]|| ''Hydrocoloeus minutus''|| Noard-Jeropa en Sibearje (sompen en marren)||||<span style="color:green;">'''net bedrige'''<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-gull-hydrocoloeus-minutus ''Hydrocoloeus minutus'' op ''BirdLife'']</ref> |} {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist|2}} ---- {{Commonscat|Hydrocoloeus minutus|''Hydrocoloeus''}} }} {{DEFAULTSORT:litse miuw}} [[Kategory:Lytse miuw| ]] [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Seefûgel]] jqroc097q2bbcj8s9wpgcw6icoyi0b9 1233043 1233008 2026-06-25T05:25:22Z RomkeHoekstra 10582 1233043 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk |namme = lytse miuwen |ôfbylding = Čajka malá (Larus minutus) a (4834254958).jpg |ôfbyldingsbreedte= |ôfbyldingstekst = [[Dwerchkob]] (''Hydrocoloeus minutus'') |takson1 = |namme1 = |takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: |namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') |takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: |namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: |namme5 = [[fûgels]] (''Aves'') |takson8 = [[boppeskift]]: |namme8 = [[nije fûgels]] (''Neoaves'') |takson9 = [[skift]]: |namme9 = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |takson11 = [[famylje]]: |namme11 = [[seefûgels]] (''Laridae'') |takson13 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: |namme13 = '''lytse miuwen''' (''Hydrocoloeus'') |beskriuwer, jier = [[Johann Jakob Kaup|Kaup]], 1829 |soarten = 1 soarte: [[Dwerchkob]] (''Hydrocoloeus minutus'') }} It [[Skaai (taksonomy)|skaai]] '''lytse miuwen''' (''Hydrocoloeus'') is in [[fûgel]]skaai binnen de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae''). De namme is ôflaat fan it '[[Gryksk]]e ''hydōr'' ("wetter") en ''koloeos'' ("kob"). It skaai bestiet op it stuit mar út ien erkende soarte: de [[lytse kob]] of dwerchkob (''Hydrocoloeus minutus''). De lytse kob is de lytste miuwesoarte fan 'e wrâld. It skaai ûnderskiedt him fan oare kobben troch in kombinaasje fan in lytse lichemsgrutte, in relatyf koarte snaffel en in spesifike wjuktekening. De lytse kob hat in ferspriedingsgebiet dat fan [[Noard-Europa]] oant yn [[Sibearje]] foarkomt. Se briede benammen by sompen, ûndjippe marren en yn grutte feangebieten. Winterdeis binne se mear te finen yn kustgebieten, wêrby't se faak op iepen see foarkomme. Lange waard de soarte as ''Larus minutus'' klassifisearre. Nei resint genetysk ûndersyk nei de [[fylogeny]] fan 'e seefûgels (ûnder oare Pons et al., 2005), is de soarte definityf ûnderbrocht yn it eigen skaai ''Hydrocoloeus''. == Soarte == {| class="wikitable" |- ! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Briedgebiet !! [[IUCN]]-status |- | [[Ofbyld:Dvärgmås Little Gull (31849049291).jpg|120px]]||[[dwerchkob]]|| ''Hydrocoloeus minutus''|| Noard-Jeropa en Sibearje (sompen en marren)||<span style="color:green;">'''net bedrige'''<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-gull-hydrocoloeus-minutus ''Hydrocoloeus minutus'' op ''BirdLife'']</ref> |} {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist|2}} ---- {{Commonscat|Hydrocoloeus minutus|''Hydrocoloeus''}} }} {{DEFAULTSORT:litse miuw}} [[Kategory:Lytse miuw| ]] [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Seefûgel]] 2z0kktdijtmxywr66hk5et6ioqf8y8l 0 192704 1232958 2026-06-24T17:16:04Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Lytse miuw]] 1232958 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Lytse miuw]] h85czif6hh42716y558bts7vc6q8m0d 0 192705 1232961 2026-06-24T17:28:26Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Bredebroek]] omneamd ta [[Breedenbroek]]: Offisjele namme. Bredebroek ûntbrekt op de list fan Fryske plaknammen. 1232961 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Breedenbroek]] dq3zziheyf2obsxvnqt59tlua2cisho 0 192706 1232967 2026-06-24T20:07:08Z SencBorz 50363 de side makke 1232967 wikitext text/x-wiki [[File:ST vs RM92 - 2012-11-01 - Yoann Huget-2.jpg|thumb|220px|right|Yoann Huget skoart in try yn 2012.]] In '''try''' ([[Meartal|meartal]]: try's) is de wichtichste manier om punten te skoaren by [[Rugby|rugby]]. By [[unyrugby]] smyt in doelpunt 5 punten op, en by [[Rugby League|rugby league]] smyt in doelpunt 4 punten op. In try wurdt makke troch de bal kontrolearre en yn ien beweging del te drukken yn it gebiet efter de peallen fan de tsjinstanner (it trygebiet). ''Try'' betsjut yn it Ingelsk ''besykjen''. In try is ferlykber mei in [[Touchdown|touchdown]] yn it [[Amerikaansk fuotbal]]. [[Kategory:Rugby]] nesalgw3bndaqag56tq45qc4ul2096c 10 192707 1232981 2026-06-24T20:38:00Z SencBorz 50363 de side makke 1232981 wikitext text/x-wiki {| cellspacing=0 style="{{#if:{{{nobars|}}} | | border-top:0px solid 000000; {{#if:{{{stack|}}} | | border-bottom:1px solid #e0e0e0;}} }} width: {{{size|100%}}}; background-color:{{ #switch: {{uc:{{{result}}}}} | W=&#035;CCFFCC | L=&#035;FFCCCC | T=&#035;ffffcc | D=&#035;FFFFCC | V=&#035;CCCCCC | {{ #if:{{{bg|}}} | &#035;{{{bg}}} | inherit}} }}; color:inherit;" |- | width=19% rowspan=4 style="vertical-align:top;text-align:right;font-size:85%;"| {{{datum}}}{{#if: {{{tiid|}}} |<br /> {{{tiid}}} | }} | width=22% style="vertical-align:top;text-align:right;" | '''{{#if:{{{team1|}}}|{{{team1}}}|{{{home|{{{Team 1}}}}}} }}''' | width=13% style="vertical-align:top;text-align:center;" | '''{{#if:{{{stân|}}}|{{{stân}}}|v }}''' | width=22% style="vertical-align:top;text-align:left;" | '''{{#if:{{{team2|}}}|{{{team2}}}|{{{away|{{{Team 2}}}}}} }}''' | style="font-size:85%; vertical-align:top;" rowspan=4 | {{ #if: {{{stadion|}}} | {{{stadion}}} | {{{stadion}}} }}{{#if:{{{besikers|}}}|<br />Taskôgers: {{{besikers}}}| }}{{#if:{{{skiedsrjochter|}}}|<br />Skiedsrjochter: {{{referee}}}| }} |- style=font-size:85% | valign=top align=right |{{#if:{{{homescore|}}}|{{{homescore}}}|{{#if:{{{try1|}}}|'''[[Try (rugby)|Try]]:''' {{{try1}}}<br> }}{{#if:{{{kon1|}}}|'''[[Konversje (rugby)|Con]]:''' {{{kon1}}}<br> }}{{#if:{{{pen1|}}}|'''[[Penalty (rugby)|Pen]]:''' {{{pen1}}}<br> }}{{#if:{{{drop1|}}}|'''[[Drop-goal (unyrugby)|Drop]]:''' {{{drop1}}}<br> }}{{#if:{{{kaarten1|}}}|'''Kaarten:''' {{{kaarten1}}} }} }} | valign=top align=center|{{#if: {{{ferslach|}}} | {{{ferslach}}} | }} | valign=top |{{#if:{{{awayscore|}}}|{{{awayscore}}}|{{#if:{{{try2|}}}|'''[[Try (rugby)|Try]]:''' {{{try2}}}<br> }}{{#if:{{{kon2|}}}|'''[[Konversje (rugby)|Con]]:''' {{{kon2}}}<br> }}{{#if:{{{pen2|}}}|'''[[Penalty (rugby)|Pen]]:''' {{{pen2}}}<br> }}{{#if:{{{drop2|}}}|'''[[Drop-goal (unyrugby)|Drop]]:''' {{{drop2}}}<br> }}{{#if:{{{kaarten2|}}}|'''Kaarten:''' {{{kaarten2}}} }} }} |} <noinclude>{{Sjablooninfo|1= == Tapasse == Dizze ynfoboks kinsto sa oernimme op de side: <pre> {{rugbybox |datum = |tiid = |home = |stân = |away = |stadion = |besikers = |skiedsrjochter = |ferslach= }} </pre> }} [[Kategory:Ynfoboks Sport en Spul]]</noinclude> ro7zbjnlrkdrw7pr8vj620oxotvdo8g 1232985 1232981 2026-06-24T20:45:08Z SencBorz 50363 in flater korrizjearre 1232985 wikitext text/x-wiki {| cellspacing=0 style="{{#if:{{{nobars|}}} | | border-top:0px solid 000000; {{#if:{{{stack|}}} | | border-bottom:1px solid #e0e0e0;}} }} width: {{{size|100%}}}; background-color:{{ #switch: {{uc:{{{result}}}}} | W=&#035;CCFFCC | L=&#035;FFCCCC | T=&#035;ffffcc | D=&#035;FFFFCC | V=&#035;CCCCCC | {{ #if:{{{bg|}}} | &#035;{{{bg}}} | inherit}} }}; color:inherit;" |- | width=19% rowspan=4 style="vertical-align:top;text-align:right;font-size:85%;"| {{{datum}}}{{#if: {{{tiid|}}} |<br /> {{{tiid}}} | }} | width=22% style="vertical-align:top;text-align:right;" | '''{{#if:{{{team1|}}}|{{{team1}}}|{{{home|{{{Team 1}}}}}} }}''' | width=13% style="vertical-align:top;text-align:center;" | '''{{#if:{{{stân|}}}|{{{stân}}}|v }}''' | width=22% style="vertical-align:top;text-align:left;" | '''{{#if:{{{team2|}}}|{{{team2}}}|{{{away|{{{Team 2}}}}}} }}''' | style="font-size:85%; vertical-align:top;" rowspan=4 | {{ #if: {{{stadion|}}} | {{{stadion}}} | {{{stadion}}} }}{{#if:{{{besikers|}}}|<br />Taskôgers: {{{besikers}}}| }}{{#if:{{{skiedsrjochter|}}}|<br />Skiedsrjochter: {{{skiedsrjochter}}}| }} |- style=font-size:85% | valign=top align=right |{{#if:{{{homescore|}}}|{{{homescore}}}|{{#if:{{{try1|}}}|'''[[Try (rugby)|Try]]:''' {{{try1}}}<br> }}{{#if:{{{kon1|}}}|'''[[Konversje (rugby)|Con]]:''' {{{kon1}}}<br> }}{{#if:{{{pen1|}}}|'''[[Penalty (rugby)|Pen]]:''' {{{pen1}}}<br> }}{{#if:{{{drop1|}}}|'''[[Drop-goal (unyrugby)|Drop]]:''' {{{drop1}}}<br> }}{{#if:{{{kaarten1|}}}|'''Kaarten:''' {{{kaarten1}}} }} }} | valign=top align=center|{{#if: {{{ferslach|}}} | {{{ferslach}}} | }} | valign=top |{{#if:{{{awayscore|}}}|{{{awayscore}}}|{{#if:{{{try2|}}}|'''[[Try (rugby)|Try]]:''' {{{try2}}}<br> }}{{#if:{{{kon2|}}}|'''[[Konversje (rugby)|Con]]:''' {{{kon2}}}<br> }}{{#if:{{{pen2|}}}|'''[[Penalty (rugby)|Pen]]:''' {{{pen2}}}<br> }}{{#if:{{{drop2|}}}|'''[[Drop-goal (unyrugby)|Drop]]:''' {{{drop2}}}<br> }}{{#if:{{{kaarten2|}}}|'''Kaarten:''' {{{kaarten2}}} }} }} |} <noinclude>{{Sjablooninfo|1= == Tapasse == Dizze ynfoboks kinsto sa oernimme op de side: <pre> {{rugbybox |datum = |tiid = |home = |stân = |away = |stadion = |besikers = |skiedsrjochter = |ferslach= }} </pre> }} [[Kategory:Ynfoboks Sport en Spul]]</noinclude> 05c7v37bm3dllopubs9fg4s55f45ij6 1233083 1232985 2026-06-25T11:00:27Z SencBorz 50363 in flater korrizjearre 1233083 wikitext text/x-wiki {| cellspacing=0 style="{{#if:{{{nobars|}}} | | border-top:0px solid 000000; {{#if:{{{stack|}}} | | border-bottom:1px solid #e0e0e0;}} }} width: {{{size|100%}}}; background-color:{{ #switch: {{uc:{{{result}}}}} | W=&#035;CCFFCC | F=&#035;FFCCCC | T=&#035;ffffcc | G=&#035;FFFFCC | V=&#035;CCCCCC | {{ #if:{{{bg|}}} | &#035;{{{bg}}} | inherit}} }}; color:inherit;" |- | width=19% rowspan=4 style="vertical-align:top;text-align:right;font-size:85%;"| {{{datum}}}{{#if: {{{tiid|}}} |<br /> {{{tiid}}} | }} | width=22% style="vertical-align:top;text-align:right;" | '''{{#if:{{{team1|}}}|{{{team1}}}|{{{home|{{{Team 1}}}}}} }}''' | width=13% style="vertical-align:top;text-align:center;" | '''{{#if:{{{stân|}}}|{{{stân}}}|v }}''' | width=22% style="vertical-align:top;text-align:left;" | '''{{#if:{{{team2|}}}|{{{team2}}}|{{{away|{{{Team 2}}}}}} }}''' | style="font-size:85%; vertical-align:top;" rowspan=4 | {{ #if: {{{stadion|}}} | {{{stadion}}} | {{{stadion}}} }}{{#if:{{{besikers|}}}|<br />Taskôgers: {{{besikers}}}| }}{{#if:{{{skiedsrjochter|}}}|<br />Skiedsrjochter: {{{skiedsrjochter}}}| }} |- style=font-size:85% | valign=top align=right |{{#if:{{{homescore|}}}|{{{homescore}}}|{{#if:{{{try1|}}}|'''[[Try (rugby)|Try]]:''' {{{try1}}}<br> }}{{#if:{{{kon1|}}}|'''[[Konversje (rugby)|Con]]:''' {{{kon1}}}<br> }}{{#if:{{{pen1|}}}|'''[[Penalty (rugby)|Pen]]:''' {{{pen1}}}<br> }}{{#if:{{{drop1|}}}|'''[[Drop-goal (unyrugby)|Drop]]:''' {{{drop1}}}<br> }}{{#if:{{{kaarten1|}}}|'''Kaarten:''' {{{kaarten1}}} }} }} | valign=top align=center|{{#if: {{{ferslach|}}} | {{{ferslach}}} | }} | valign=top |{{#if:{{{awayscore|}}}|{{{awayscore}}}|{{#if:{{{try2|}}}|'''[[Try (rugby)|Try]]:''' {{{try2}}}<br> }}{{#if:{{{kon2|}}}|'''[[Konversje (rugby)|Con]]:''' {{{kon2}}}<br> }}{{#if:{{{pen2|}}}|'''[[Penalty (rugby)|Pen]]:''' {{{pen2}}}<br> }}{{#if:{{{drop2|}}}|'''[[Drop-goal (unyrugby)|Drop]]:''' {{{drop2}}}<br> }}{{#if:{{{kaarten2|}}}|'''Kaarten:''' {{{kaarten2}}} }} }} |} <noinclude>{{Sjablooninfo|1= == Tapasse == Dizze ynfoboks kinsto sa oernimme op de side: <pre> {{rugbybox |datum = |tiid = |home = |stân = |away = |stadion = |besikers = |skiedsrjochter = |ferslach= |result= }} </pre> }} [[Kategory:Ynfoboks Sport en Spul]]</noinclude> gpid1w5dfkrjdml4ato6wu5b8awp18e 1233084 1233083 2026-06-25T11:01:41Z SencBorz 50363 in flater korrizjearre 1233084 wikitext text/x-wiki {| cellspacing=0 style="{{#if:{{{nobars|}}} | | border-top:0px solid 000000; {{#if:{{{stack|}}} | | border-bottom:1px solid #e0e0e0;}} }} width: {{{size|100%}}}; background-color:{{ #switch: {{uc:{{{result}}}}} | W=&#035;CCFFCC | F=&#035;FFCCCC | T=&#035;ffffcc | G=&#035;FFFFCC | V=&#035;CCCCCC | {{ #if:{{{bg|}}} | &#035;{{{bg}}} | inherit}} }}; color:inherit;" |- | width=19% rowspan=4 style="vertical-align:top;text-align:right;font-size:85%;"| {{{datum}}}{{#if: {{{tiid|}}} |<br /> {{{tiid}}} | }} | width=22% style="vertical-align:top;text-align:right;" | '''{{#if:{{{team1|}}}|{{{team1}}}|{{{home|{{{Team 1}}}}}} }}''' | width=13% style="vertical-align:top;text-align:center;" | '''{{#if:{{{stân|}}}|{{{stân}}}|v }}''' | width=22% style="vertical-align:top;text-align:left;" | '''{{#if:{{{team2|}}}|{{{team2}}}|{{{away|{{{Team 2}}}}}} }}''' | style="font-size:85%; vertical-align:top;" rowspan=4 | {{ #if: {{{stadion|}}} | {{{stadion}}} | {{{stadion}}} }}{{#if:{{{besikers|}}}|<br />Taskôgers: {{{besikers}}}| }}{{#if:{{{skiedsrjochter|}}}|<br />Skiedsrjochter: {{{skiedsrjochter}}}| }} |- style=font-size:85% | valign=top align=right |{{#if:{{{homescore|}}}|{{{homescore}}}|{{#if:{{{try1|}}}|'''[[Try (rugby)|Try]]:''' {{{try1}}}<br> }}{{#if:{{{kon1|}}}|'''[[Konversje (rugby)|Con]]:''' {{{kon1}}}<br> }}{{#if:{{{pen1|}}}|'''[[Penalty (rugby)|Pen]]:''' {{{pen1}}}<br> }}{{#if:{{{drop1|}}}|'''[[Drop-goal (unyrugby)|Drop]]:''' {{{drop1}}}<br> }}{{#if:{{{kaarten1|}}}|'''Kaarten:''' {{{kaarten1}}} }} }} | valign=top align=center|{{#if: {{{ferslach|}}} | {{{ferslach}}} | }} | valign=top |{{#if:{{{awayscore|}}}|{{{awayscore}}}|{{#if:{{{try2|}}}|'''[[Try (rugby)|Try]]:''' {{{try2}}}<br> }}{{#if:{{{kon2|}}}|'''[[Konversje (rugby)|Con]]:''' {{{kon2}}}<br> }}{{#if:{{{pen2|}}}|'''[[Penalty (rugby)|Pen]]:''' {{{pen2}}}<br> }}{{#if:{{{drop2|}}}|'''[[Drop-goal (unyrugby)|Drop]]:''' {{{drop2}}}<br> }}{{#if:{{{kaarten2|}}}|'''Kaarten:''' {{{kaarten2}}} }} }} |} <noinclude>{{Sjablooninfo|1= == Tapasse == Dizze ynfoboks kinsto sa oernimme op de side: <pre> {{rugbybox |datum = |tiid = |home = |stân = |away = |stadion = |besikers = |skiedsrjochter = |try1 = |pen1 = |try2 = |pen2 = |ferslach= |result= }} </pre> }} [[Kategory:Ynfoboks Sport en Spul]]</noinclude> 4t9gcsv81dhua4dnj34m5qlmetwrkou 0 192708 1232982 2026-06-24T20:38:58Z SencBorz 50363 de side makke 1232982 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Unyrugby]] 9fzx9nmykthzfaf1vn1j10r26gba3i7 0 192709 1232988 2026-06-24T21:06:19Z SencBorz 50363 de side makke 1232988 wikitext text/x-wiki [[File:Jeremy Staunton kicks a penalty 1 Wasps Perpignan.jpg|thumb|right|220px|Jeremy Staunton skopt in penalty.]] In [[rugby]], in '''penalty''' is in wichtige straf dy't in skiedsrjochter oan in team oplizze kin. It team dat gjin straf krijt, krijt de bal yn besit. Se kinne de bal skoppe om in doelpunt te meitsjen, de bal sa fier mooglik fuortskoppe, of de bal mei de foet tikje en besykje in [[Try (rugby)|try]] te meitsjen. [[Kategory:Rugby]] lynnmug1a95cxwjdf05aevja6055syh 0 192710 1232994 2026-06-25T00:05:51Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Hartlaubmiuw]] 1232994 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Hartlaubmiuw]] 43ds0zbl2zp4819j91tkps6th4ezutm 14 192711 1232997 2026-06-25T00:09:47Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1232997 wikitext text/x-wiki [[Kategory:2027]] [[Kategory:Barren nei jier|2027]] mk76bua4kgnoz7gzdyuwrrdiqoq98n9 14 192712 1232998 2026-06-25T00:11:24Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1232998 wikitext text/x-wiki [[Kategory:21e iuw]] [[Kategory:Jier]] mi51uk8v2rz6nzllak4j683rwpjik6x 0 192713 1233000 2026-06-25T00:12:35Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Hongkong rugbyteam]] omneamd ta [[Hongkongsk rugbyteam]]: red 1233000 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Hongkongsk rugbyteam]] apgckuy1zgk69voq7evapp6556f0zvc 14 192714 1233003 2026-06-25T00:15:08Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1233003 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Sport yn Sina]] [[Kategory:Rugby nei lân|Sina]] 4bugnnop67fwpoa0vp860pscbwj70tu 0 192715 1233044 2026-06-25T06:24:23Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Sineeske kob |Ofbyld = [[Ofbyld:Saunders's Gull, Shuangtai Estuary, Panjin, Liaoning 1.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[Sineeske kobben]] (''Saundersilarus'') |Wittenskiplike namme= ''Saunde..." 1233044 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sineeske kob |Ofbyld = [[Ofbyld:Saunders's Gull, Shuangtai Estuary, Panjin, Liaoning 1.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[Sineeske kobben]] (''Saundersilarus'') |Wittenskiplike namme= ''Saundersilarus saundersi'' |Beskriuwer, jier= [[Robert Swinhoe|Swinhoe]], 1871 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart = }} De '''Sineeske kob''' (''Saundersilarus saundersi''), ek wol de '''Sineeske swartkopmiuw''' neamd, is in bedrige [[fûgel]] út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae''). De fûgel komt foar yn [[Sina]], [[Japan], [[Noard-Koreä]], [[Súd-Korea]], [[Sibearje]], [[Taiwan]] en [[Fjetnam]]. It natuerlike habitat fan 'e fûgel bestiet út estuaria en sâltwettersompen. De Sineeske kob is ferneamd nei de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[ornitolooch]] [[Howard Saunders]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Saundersilarus saundersi 1513813.jpg|thumb|left|Winterkleed.]] Sineeske kobben binne fûgels mei in frijwat knobske bou. It is in tige lytse [[Miuwfûgel|miuwesoarte]] mei in lingte fan 33 sintimeter; allinnich de [[dwerchkob]] is noch lytser. Folwoeksen fûgels hawwe yn 'e briedtiid in swarte kop en nekke. Se binne tige ljocht mei in wyt lichem, in wite sturt en ljochtgrize wjukken. De wjukken ha wite punten en swarte markearrings op 'e slachpinnen. Bûten de briedtiid feroaret it swart fan 'e kop en nekke nei wyt mei in pear grize plakken. Jonge fûgels binne te werkennen oan in smelle swarte sturtbân en wat donkere plakken op 'e boppekant fan de wjukken. De poaten binne donkerreadbrún, de koarte snaffel is swart. == Fersprieding en habitat == De Sineeske kob briedt yn eastlik Sina en oan 'e westkust fan Koreä. De briedplakken lizze yn sâltwettersompen dêr't de plantesoarte ''[[Suaeda glauca]]'' groeit. De fûgel oerwinteret yn Súd-Sina, Taiwan, Súd-Korea, súdwestlik Japan en Fjetnam. Winterdeis is de soarte te finen yn estuaria en [[akwakultuer]]fivers. Guon populaasjes lûke nei it binnenlân nei marren en sompen. == Taksonomy == Lykas by in protte oare kobben, waard de soarte tradisjoneel yn it skaai ''[[Larus]]'' yndield. Op grûn fan [[Fylogeny|fylogenetysk]] ûndersyk hawwe guon [[Ornitolooch|ornitologen]] de soarte ferpleatst nei ''[[Chroicocephalus]]'', wylst oaren fan betinken binne dat de soarte genôch ûnderskiedend is om him yn it [[Monotypysk takson|monotypyske]] skaai ''Saundersilarus'' ûnder te bringen. Yn 2023 waard dy yndieling akseptearre troch de International Ornithologists' Union. == Hâlden en dragen == De Sineeske kob fangt syn proai troch op likernôch tsien meter hichte te fleanen en dan fluch op in gaadlike proai te dûken. Sa fangt er fisk, krabben, wjirms en oare lytse beestjes. De fûgel is ek in [[Kleptoparasitisme|kleptoparasyt]]: hy ûntfytmannet iten fan oare fûgelsoarten. It is net in goede swimmer, om't de fluezen mar foar in part ûntwikkele binne. Meastentiids bliuwt de fûgel op it lân oan 'e wetterkant. Sineeske kobben briede yn sâltwettersompen yn in ienfâldich kûltsje yn 'e grûn. Se binne monogaam en elk pear hat in eigen territoarium. Yn maaie wurde twa of trije aaien lein en de briedtiid duorret likernôch 22 dagen. Yn oktober lûke de folwoeksen fûgels en de jongen nei harren oerwinteringsgebieten. == Status == De soarte hat in soad geskikt habitat kwytrekke, benammen troch it feroarjen fan sâltwettersompen yn lânbougrûn of fiskkwekerijen en troch yndustriële ûntwikkeling, lykas oaljewinning. Ien fan 'e pear oerbleaune bolwurken binne de [[Yancheng]]-kustwettergebieten, dêr't sawat 20% fan 'e wrâldpopulaasje libbet. De totale populaasje waard yn 2011 troch BirdLife International op 14.400 folwoeksen eksimplaren rûsd, mar mooglik binne it der mar 7.100 oant 9.600 en it hat der in soad fan dat it oantal noch fierder ôfnimt. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as kwetsber op 'e [[Reade List]]. De wichtichste bedrigingen binne de degradaasje fan habitat. Ek de yntroduksje fan 'e hurdgroeiende plant ''Spartina alterniflora'' hat in skealik effekt. Dêrnjonken soarget fersteuring fan folwoeksen fûgels foar in gruttere kâns op predaasje fan 'e aaien en piken. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rosss-gull-rhodostethia-rosea BirdLife, oproppen 25 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/rosgul?siteLanguage=nl eBird, oproppen 25 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rosgul/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Saundersilarus saundersi}} }} {{DEFAULTSORT:Sineeske kob}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Sineeske kob]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibarje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] lg1xm4humqjk2gx74zvgo4c8ite8d78 1233046 1233044 2026-06-25T06:25:14Z RomkeHoekstra 10582 1233046 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sineeske kob |Ofbyld = [[Ofbyld:Saunders's Gull, Shuangtai Estuary, Panjin, Liaoning 1.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[Sineeske kobben]] (''Saundersilarus'') |Wittenskiplike namme= ''Saundersilarus saundersi'' |Beskriuwer, jier= [[Robert Swinhoe|Swinhoe]], 1871 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart = }} De '''Sineeske kob''' (''Saundersilarus saundersi''), ek wol de '''Sineeske swartkopmiuw''' neamd, is in bedrige [[fûgel]] út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae''). De fûgel komt foar yn [[Sina]], [[Japan], [[Noard-Koreä]], [[Súd-Korea]], [[Sibearje]], [[Taiwan]] en [[Fjetnam]]. It natuerlike habitat fan 'e fûgel bestiet út estuaria en sâltwettersompen. De wittenskiplike namme fan 'e Sineeske kob is ferneamd nei de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[ornitolooch]] [[Howard Saunders]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Saundersilarus saundersi 1513813.jpg|thumb|left|Winterkleed.]] Sineeske kobben binne fûgels mei in frijwat knobske bou. It is in tige lytse [[Miuwfûgel|miuwesoarte]] mei in lingte fan 33 sintimeter; allinnich de [[dwerchkob]] is noch lytser. Folwoeksen fûgels hawwe yn 'e briedtiid in swarte kop en nekke. Se binne tige ljocht mei in wyt lichem, in wite sturt en ljochtgrize wjukken. De wjukken ha wite punten en swarte markearrings op 'e slachpinnen. Bûten de briedtiid feroaret it swart fan 'e kop en nekke nei wyt mei in pear grize plakken. Jonge fûgels binne te werkennen oan in smelle swarte sturtbân en wat donkere plakken op 'e boppekant fan de wjukken. De poaten binne donkerreadbrún, de koarte snaffel is swart. == Fersprieding en habitat == De Sineeske kob briedt yn eastlik Sina en oan 'e westkust fan Koreä. De briedplakken lizze yn sâltwettersompen dêr't de plantesoarte ''[[Suaeda glauca]]'' groeit. De fûgel oerwinteret yn Súd-Sina, Taiwan, Súd-Korea, súdwestlik Japan en Fjetnam. Winterdeis is de soarte te finen yn estuaria en [[akwakultuer]]fivers. Guon populaasjes lûke nei it binnenlân nei marren en sompen. == Taksonomy == Lykas by in protte oare kobben, waard de soarte tradisjoneel yn it skaai ''[[Larus]]'' yndield. Op grûn fan [[Fylogeny|fylogenetysk]] ûndersyk hawwe guon [[Ornitolooch|ornitologen]] de soarte ferpleatst nei ''[[Chroicocephalus]]'', wylst oaren fan betinken binne dat de soarte genôch ûnderskiedend is om him yn it [[Monotypysk takson|monotypyske]] skaai ''Saundersilarus'' ûnder te bringen. Yn 2023 waard dy yndieling akseptearre troch de International Ornithologists' Union. == Hâlden en dragen == De Sineeske kob fangt syn proai troch op likernôch tsien meter hichte te fleanen en dan fluch op in gaadlike proai te dûken. Sa fangt er fisk, krabben, wjirms en oare lytse beestjes. De fûgel is ek in [[Kleptoparasitisme|kleptoparasyt]]: hy ûntfytmannet iten fan oare fûgelsoarten. It is net in goede swimmer, om't de fluezen mar foar in part ûntwikkele binne. Meastentiids bliuwt de fûgel op it lân oan 'e wetterkant. Sineeske kobben briede yn sâltwettersompen yn in ienfâldich kûltsje yn 'e grûn. Se binne monogaam en elk pear hat in eigen territoarium. Yn maaie wurde twa of trije aaien lein en de briedtiid duorret likernôch 22 dagen. Yn oktober lûke de folwoeksen fûgels en de jongen nei harren oerwinteringsgebieten. == Status == De soarte hat in soad geskikt habitat kwytrekke, benammen troch it feroarjen fan sâltwettersompen yn lânbougrûn of fiskkwekerijen en troch yndustriële ûntwikkeling, lykas oaljewinning. Ien fan 'e pear oerbleaune bolwurken binne de [[Yancheng]]-kustwettergebieten, dêr't sawat 20% fan 'e wrâldpopulaasje libbet. De totale populaasje waard yn 2011 troch BirdLife International op 14.400 folwoeksen eksimplaren rûsd, mar mooglik binne it der mar 7.100 oant 9.600 en it hat der in soad fan dat it oantal noch fierder ôfnimt. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as kwetsber op 'e [[Reade List]]. De wichtichste bedrigingen binne de degradaasje fan habitat. Ek de yntroduksje fan 'e hurdgroeiende plant ''Spartina alterniflora'' hat in skealik effekt. Dêrnjonken soarget fersteuring fan folwoeksen fûgels foar in gruttere kâns op predaasje fan 'e aaien en piken. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rosss-gull-rhodostethia-rosea BirdLife, oproppen 25 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/rosgul?siteLanguage=nl eBird, oproppen 25 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rosgul/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Saundersilarus saundersi}} }} {{DEFAULTSORT:Sineeske kob}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Sineeske kob]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibarje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] 3ow7j01cvwnf5nypdpildhh8vfw9xdr 1233047 1233046 2026-06-25T06:25:33Z RomkeHoekstra 10582 1233047 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sineeske kob |Ofbyld = [[Ofbyld:Saunders's Gull, Shuangtai Estuary, Panjin, Liaoning 1.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[Sineeske kobben]] (''Saundersilarus'') |Wittenskiplike namme= ''Saundersilarus saundersi'' |Beskriuwer, jier= [[Robert Swinhoe|Swinhoe]], 1871 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart = }} De '''Sineeske kob''' (''Saundersilarus saundersi''), ek wol de '''Sineeske swartkopmiuw''' neamd, is in bedrige [[fûgel]] út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae''). De fûgel komt foar yn [[Sina]], [[Japan], [[Noard-Koreä]], [[Súd-Korea]], [[Sibearje]], [[Taiwan]] en [[Fjetnam]]. It natuerlike habitat fan 'e fûgel bestiet út estuaria en sâltwettersompen. De wittenskiplike namme fan 'e Sineeske kob is ferneamd nei de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[ornitolooch]] [[Howard Saunders]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Saundersilarus saundersi 1513813.jpg|thumb|left|Winterkleed.]] Sineeske kobben binne fûgels mei in frijwat knobske bou. It is in tige lytse [[Miuwfûgels|miuwesoarte]] mei in lingte fan 33 sintimeter; allinnich de [[dwerchkob]] is noch lytser. Folwoeksen fûgels hawwe yn 'e briedtiid in swarte kop en nekke. Se binne tige ljocht mei in wyt lichem, in wite sturt en ljochtgrize wjukken. De wjukken ha wite punten en swarte markearrings op 'e slachpinnen. Bûten de briedtiid feroaret it swart fan 'e kop en nekke nei wyt mei in pear grize plakken. Jonge fûgels binne te werkennen oan in smelle swarte sturtbân en wat donkere plakken op 'e boppekant fan de wjukken. De poaten binne donkerreadbrún, de koarte snaffel is swart. == Fersprieding en habitat == De Sineeske kob briedt yn eastlik Sina en oan 'e westkust fan Koreä. De briedplakken lizze yn sâltwettersompen dêr't de plantesoarte ''[[Suaeda glauca]]'' groeit. De fûgel oerwinteret yn Súd-Sina, Taiwan, Súd-Korea, súdwestlik Japan en Fjetnam. Winterdeis is de soarte te finen yn estuaria en [[akwakultuer]]fivers. Guon populaasjes lûke nei it binnenlân nei marren en sompen. == Taksonomy == Lykas by in protte oare kobben, waard de soarte tradisjoneel yn it skaai ''[[Larus]]'' yndield. Op grûn fan [[Fylogeny|fylogenetysk]] ûndersyk hawwe guon [[Ornitolooch|ornitologen]] de soarte ferpleatst nei ''[[Chroicocephalus]]'', wylst oaren fan betinken binne dat de soarte genôch ûnderskiedend is om him yn it [[Monotypysk takson|monotypyske]] skaai ''Saundersilarus'' ûnder te bringen. Yn 2023 waard dy yndieling akseptearre troch de International Ornithologists' Union. == Hâlden en dragen == De Sineeske kob fangt syn proai troch op likernôch tsien meter hichte te fleanen en dan fluch op in gaadlike proai te dûken. Sa fangt er fisk, krabben, wjirms en oare lytse beestjes. De fûgel is ek in [[Kleptoparasitisme|kleptoparasyt]]: hy ûntfytmannet iten fan oare fûgelsoarten. It is net in goede swimmer, om't de fluezen mar foar in part ûntwikkele binne. Meastentiids bliuwt de fûgel op it lân oan 'e wetterkant. Sineeske kobben briede yn sâltwettersompen yn in ienfâldich kûltsje yn 'e grûn. Se binne monogaam en elk pear hat in eigen territoarium. Yn maaie wurde twa of trije aaien lein en de briedtiid duorret likernôch 22 dagen. Yn oktober lûke de folwoeksen fûgels en de jongen nei harren oerwinteringsgebieten. == Status == De soarte hat in soad geskikt habitat kwytrekke, benammen troch it feroarjen fan sâltwettersompen yn lânbougrûn of fiskkwekerijen en troch yndustriële ûntwikkeling, lykas oaljewinning. Ien fan 'e pear oerbleaune bolwurken binne de [[Yancheng]]-kustwettergebieten, dêr't sawat 20% fan 'e wrâldpopulaasje libbet. De totale populaasje waard yn 2011 troch BirdLife International op 14.400 folwoeksen eksimplaren rûsd, mar mooglik binne it der mar 7.100 oant 9.600 en it hat der in soad fan dat it oantal noch fierder ôfnimt. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as kwetsber op 'e [[Reade List]]. De wichtichste bedrigingen binne de degradaasje fan habitat. Ek de yntroduksje fan 'e hurdgroeiende plant ''Spartina alterniflora'' hat in skealik effekt. Dêrnjonken soarget fersteuring fan folwoeksen fûgels foar in gruttere kâns op predaasje fan 'e aaien en piken. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rosss-gull-rhodostethia-rosea BirdLife, oproppen 25 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/rosgul?siteLanguage=nl eBird, oproppen 25 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rosgul/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Saundersilarus saundersi}} }} {{DEFAULTSORT:Sineeske kob}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Sineeske kob]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibarje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] phqx1rny9arw3x28bxr7ifih0wm5k3r 1233048 1233047 2026-06-25T06:26:09Z RomkeHoekstra 10582 1233048 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sineeske kob |Ofbyld = [[Ofbyld:Saunders's Gull, Shuangtai Estuary, Panjin, Liaoning 1.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[Sineeske kobben]] (''Saundersilarus'') |Wittenskiplike namme= ''Saundersilarus saundersi'' |Beskriuwer, jier= [[Robert Swinhoe|Swinhoe]], 1871 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Sineeske kob''' (''Saundersilarus saundersi''), ek wol de '''Sineeske swartkopmiuw''' neamd, is in bedrige [[fûgel]] út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae''). De fûgel komt foar yn [[Sina]], [[Japan], [[Noard-Koreä]], [[Súd-Korea]], [[Sibearje]], [[Taiwan]] en [[Fjetnam]]. It natuerlike habitat fan 'e fûgel bestiet út estuaria en sâltwettersompen. De wittenskiplike namme fan 'e Sineeske kob is ferneamd nei de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[ornitolooch]] [[Howard Saunders]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Saundersilarus saundersi 1513813.jpg|thumb|left|Winterkleed.]] Sineeske kobben binne fûgels mei in frijwat knobske bou. It is in tige lytse [[Miuwfûgels|miuwesoarte]] mei in lingte fan 33 sintimeter; allinnich de [[dwerchkob]] is noch lytser. Folwoeksen fûgels hawwe yn 'e briedtiid in swarte kop en nekke. Se binne tige ljocht mei in wyt lichem, in wite sturt en ljochtgrize wjukken. De wjukken ha wite punten en swarte markearrings op 'e slachpinnen. Bûten de briedtiid feroaret it swart fan 'e kop en nekke nei wyt mei in pear grize plakken. Jonge fûgels binne te werkennen oan in smelle swarte sturtbân en wat donkere plakken op 'e boppekant fan de wjukken. De poaten binne donkerreadbrún, de koarte snaffel is swart. == Fersprieding en habitat == De Sineeske kob briedt yn eastlik Sina en oan 'e westkust fan Koreä. De briedplakken lizze yn sâltwettersompen dêr't de plantesoarte ''[[Suaeda glauca]]'' groeit. De fûgel oerwinteret yn Súd-Sina, Taiwan, Súd-Korea, súdwestlik Japan en Fjetnam. Winterdeis is de soarte te finen yn estuaria en [[akwakultuer]]fivers. Guon populaasjes lûke nei it binnenlân nei marren en sompen. == Taksonomy == Lykas by in protte oare kobben, waard de soarte tradisjoneel yn it skaai ''[[Larus]]'' yndield. Op grûn fan [[Fylogeny|fylogenetysk]] ûndersyk hawwe guon [[Ornitolooch|ornitologen]] de soarte ferpleatst nei ''[[Chroicocephalus]]'', wylst oaren fan betinken binne dat de soarte genôch ûnderskiedend is om him yn it [[Monotypysk takson|monotypyske]] skaai ''Saundersilarus'' ûnder te bringen. Yn 2023 waard dy yndieling akseptearre troch de International Ornithologists' Union. == Hâlden en dragen == De Sineeske kob fangt syn proai troch op likernôch tsien meter hichte te fleanen en dan fluch op in gaadlike proai te dûken. Sa fangt er fisk, krabben, wjirms en oare lytse beestjes. De fûgel is ek in [[Kleptoparasitisme|kleptoparasyt]]: hy ûntfytmannet iten fan oare fûgelsoarten. It is net in goede swimmer, om't de fluezen mar foar in part ûntwikkele binne. Meastentiids bliuwt de fûgel op it lân oan 'e wetterkant. Sineeske kobben briede yn sâltwettersompen yn in ienfâldich kûltsje yn 'e grûn. Se binne monogaam en elk pear hat in eigen territoarium. Yn maaie wurde twa of trije aaien lein en de briedtiid duorret likernôch 22 dagen. Yn oktober lûke de folwoeksen fûgels en de jongen nei harren oerwinteringsgebieten. == Status == De soarte hat in soad geskikt habitat kwytrekke, benammen troch it feroarjen fan sâltwettersompen yn lânbougrûn of fiskkwekerijen en troch yndustriële ûntwikkeling, lykas oaljewinning. Ien fan 'e pear oerbleaune bolwurken binne de [[Yancheng]]-kustwettergebieten, dêr't sawat 20% fan 'e wrâldpopulaasje libbet. De totale populaasje waard yn 2011 troch BirdLife International op 14.400 folwoeksen eksimplaren rûsd, mar mooglik binne it der mar 7.100 oant 9.600 en it hat der in soad fan dat it oantal noch fierder ôfnimt. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as kwetsber op 'e [[Reade List]]. De wichtichste bedrigingen binne de degradaasje fan habitat. Ek de yntroduksje fan 'e hurdgroeiende plant ''Spartina alterniflora'' hat in skealik effekt. Dêrnjonken soarget fersteuring fan folwoeksen fûgels foar in gruttere kâns op predaasje fan 'e aaien en piken. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rosss-gull-rhodostethia-rosea BirdLife, oproppen 25 juny 2026.] *[https://ebird.org/species/rosgul?siteLanguage=nl eBird, oproppen 25 juny 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rosgul/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Saundersilarus saundersi}} }} {{DEFAULTSORT:Sineeske kob}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Sineeske kob]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] dfaxya2yq3798p41jez8z7n5giejju3 0 192716 1233045 2026-06-25T06:24:51Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Sineeske kob]] 1233045 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Sineeske kob]] eb9fdmydlgulgn76z0n792x88rexn5e 0 192717 1233049 2026-06-25T06:49:04Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Universele ynfoboks bisteryk |ôfbylding = Saundersilarus saundersi 2739737.jpg |ôfbyldingsbreedte= |ôfbyldingstekst = [[Sineeske kob]] (''Saundersilarus saundersi'') |takson1 = |namme1 = |takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: |namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') |takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: |namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: |namme5..." 1233049 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk |ôfbylding = Saundersilarus saundersi 2739737.jpg |ôfbyldingsbreedte= |ôfbyldingstekst = [[Sineeske kob]] (''Saundersilarus saundersi'') |takson1 = |namme1 = |takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: |namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') |takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: |namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: |namme5 = [[fûgels]] (''Aves'') |takson8 = [[boppeskift]]: |namme8 = [[nije fûgels]] (''Neoaves'') |takson9 = [[skift]]: |namme9 = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |takson11 = [[famylje]]: |namme11 = [[seefûgels]] (''Laridae'') |takson13 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: |namme13 = '''Sineeske kobben''' (''Saundersilarus'') |beskriuwer, jier = [[Jonathan Dwight|Dwight]], 1926 |soarten = 1 soarte: [[Sineeske kob]] (''Saundersilarus saundersi'') }} '''Sineeske kobben''' (''Saundersilarus'') foarmje in [[Monotypysk takson|monotypysk]] [[Skaai (taksonomy)|skaai]] binnen de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae''). It skaai bestiet út mar ien [[Soarte (taksonomy)|soarte]]: de [[Sineeske kob]] (''Saundersilarus saundersi''). De wittenskiplike namme fan it skaai is in gearstalling fan 'e achternamme fan 'e Britske [[ornitolooch]] [[Howard Saunders]] en de namme fan it eardere skaai ''[[Larus]]''. De iennige soarte fan it skaai briedt benammen yn noardeastlik [[Sina]] en [[Súd-Koreä]] en oerwinteret oan 'e kustgebieten fan Súd-Sina, Súd-Koreä, [[Japan]], [[Taiwan]] en [[Fjetnam]]. De soarte hat in foarkar foar waadflakten by de kust en estuaria, dêr't er libbet fan fiskjes en kreefteftigen. Lykas by in protte oare [[Miuwfûgels|miuwesoarten]] is de [[taksonomy]]ske yndieling fan 'e Sineeske kob yn it ferline ferskate kearen feroare. Foarhinne waard de soarte as ''Larus saundersi'' klassifisearre. Op basis fan genetysk ûndersyk en morfologyske skaaimerken wurdt de soarte no yn in eigen skaai, Saundersilarus, pleatst. {| class="wikitable" |- ! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Briedgebiet !! IUCN |- | [[Ofbyld:Saunders's Gull, Shuangtai Estuary, Panjin, Liaoning 1.jpg|120px]]||[[Sineeske kob]]|| ''Saundersilarus saundersi''|| Noardeast-Sina, oerwintering yn kustgebieten || <span style="color:#FF6600;">'''kwetsber'''</span><ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/saunderss-gull-saundersilarus-saundersi ''Saundersilarus saundersi'' op ''BirdLife'']</ref> |} {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Saundersilarus saundersi|''Saundersilarusa''}} }} {{DEFAULTSORT:Sineeske kobben}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Rôze miuw| ]] [[Kategory:Sineeske kob| ]] qtqu933mmsj1olyfq3f4czvkaygyf6x 14 192718 1233050 2026-06-25T06:50:48Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Commonscat|Saundersilarus saundersi|''Saundersilarus''}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Seefûgel]]" 1233050 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Saundersilarus saundersi|''Saundersilarus''}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Seefûgel]] cjvwh1w3utl3zc1bepsw2vzda1dcxr2 0 192719 1233078 2026-06-25T09:04:30Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Súdamerikaanske swarte strânljip |Ofbyld = [[Ofbyld:BlackishOystercatcher.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[strânljipfûgels]] (''Haematopodidae'') |Skaai..." 1233078 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Súdamerikaanske swarte strânljip |Ofbyld = [[Ofbyld:BlackishOystercatcher.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[strânljipfûgels]] (''Haematopodidae'') |Skaai = [[strânljippen]] (''Haematopus'') |Wittenskiplike namme = Haematopus ater |Beskriuwer, jier = [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1825 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Haematopus ater map.svg|250px]]{{Kolommen2 |Kolom1= <br>{{Color box|#7137c8}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#ff7f2a}} [[briedfûgel]] |Kolom2= <br>{{Color box|#5f8dd3}} net-briedfûgel }}</small> }} De '''Súdamerikaanske swarte strânljip''' (''Haematopus ater'') is in waadfûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e strânljipfûgels (''Haematopodidae''). De fûgel komt foar yn [[Argentynje]], [[Sily]], de [[Falklâneilannen]] en [[Perû]], en is in [[dwaalgast]] yn [[Oerûguay]]. De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op 21.000 oant 89.000 folwoeksen eksimplaren. == Beskriuwing == It fearrekleed fan 'e Súdamerikaanske swarte strânljip is laaigriis-swart, wêrby't de wjukken en de rêch wat dûnkerbrún binne. De lange snaffel is bloedread, de poaten binne wyt en de iris is read oant oranjeread. Mantsjes en wyfkes lykje op inoar. De fûgel wurdt maklik oer de kop sjoen op in rotseftige kust; syn donkere kleur falt nammentlik faak gear mei de kleur fan 'e rotsen dêr't er op rint as er om iten siket. Syn oanwêzigens kin lykwols maklik fêststeld wurde troch syn lûde en karakteristike warskôgingsroppen. == Fersprieding en habitat == De Súdamerikaanske swarte strânljip is lânseigen fan Noard-Perû oant [[Fjoerlân]] en de Falklâneilannen en is in [[dwaalgast]] yn Oerûguay. Guon beskôgje de [[Noardamerikaanske swarte strânljip]] (''Haematopus bachmani'') en de Súdamerikaanske swarte strânljip ta ien en deselde soarte. De Súdamerikaanske swarte strânljip wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat der gjin ûndersoarten ûnderskieden wurde. [[Ofbyld:A pair of Blackish oystercatchers Bahia Inglesa Chile.jpg|thumb|left|Pear Súdamerikaanske swarte strânljippen.]] De Súdamerikaanske swarte strânljip is kustfûgel. It natuerlike habitat binne rotseftige kusten. Hy siket syn iten yn 'e tuskensône op rotseftige kusten, yn rotsdobben en op grintstrannen. Ut en troch wurdt er ek op sânstrannen waarnommen, dêr't er nei ''[[emerita]]'' siket. == Status == De [[IUCN]] klassifisearret de Súdamerikaanske swarte strânljip as net bedrige (''Least Concern''). It is net dúdlik oft de populaasje tanimt of ôfnimt, mar de fûgel hat in tige grut ferspriedingsgebiet en de totale populaasje wurdt tusken de 15.000 en 80.000 fûgels rûsd. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blackish-oystercatcher-haematopus-ater BirdLife, oproppen 25 juny 2026] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=4AF23A6FC575C6BA Avibase, oproppen 25 juny 2026 ] *[https://ebird.org/species/blaoys1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 25 juny 2026] ---- {{Commonscat|Haematopus ater}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Strânljip]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûgûay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] rn5pc5umcwsxti2okptl7s5tauwawez 1233079 1233078 2026-06-25T09:05:53Z RomkeHoekstra 10582 DEF 1233079 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Súdamerikaanske swarte strânljip |Ofbyld = [[Ofbyld:BlackishOystercatcher.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[strânljipfûgels]] (''Haematopodidae'') |Skaai = [[strânljippen]] (''Haematopus'') |Wittenskiplike namme = Haematopus ater |Beskriuwer, jier = [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1825 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Haematopus ater map.svg|250px]]{{Kolommen2 |Kolom1= <br>{{Color box|#7137c8}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#ff7f2a}} [[briedfûgel]] |Kolom2= <br>{{Color box|#5f8dd3}} net-briedfûgel }}</small> }} De '''Súdamerikaanske swarte strânljip''' (''Haematopus ater'') is in waadfûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e strânljipfûgels (''Haematopodidae''). De fûgel komt foar yn [[Argentynje]], [[Sily]], de [[Falklâneilannen]] en [[Perû]], en is in [[dwaalgast]] yn [[Oerûguay]]. De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op 21.000 oant 89.000 folwoeksen eksimplaren. == Beskriuwing == It fearrekleed fan 'e Súdamerikaanske swarte strânljip is laaigriis-swart, wêrby't de wjukken en de rêch wat dûnkerbrún binne. De lange snaffel is bloedread, de poaten binne wyt en de iris is read oant oranjeread. Mantsjes en wyfkes lykje op inoar. De fûgel wurdt maklik oer de kop sjoen op in rotseftige kust; syn donkere kleur falt nammentlik faak gear mei de kleur fan 'e rotsen dêr't er op rint as er om iten siket. Syn oanwêzigens kin lykwols maklik fêststeld wurde troch syn lûde en karakteristike warskôgingsroppen. == Fersprieding en habitat == De Súdamerikaanske swarte strânljip is lânseigen fan Noard-Perû oant [[Fjoerlân]] en de Falklâneilannen en is in [[dwaalgast]] yn Oerûguay. Guon beskôgje de [[Noardamerikaanske swarte strânljip]] (''Haematopus bachmani'') en de Súdamerikaanske swarte strânljip ta ien en deselde soarte. De Súdamerikaanske swarte strânljip wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat der gjin ûndersoarten ûnderskieden wurde. [[Ofbyld:A pair of Blackish oystercatchers Bahia Inglesa Chile.jpg|thumb|left|Pear Súdamerikaanske swarte strânljippen.]] De Súdamerikaanske swarte strânljip is kustfûgel. It natuerlike habitat binne rotseftige kusten. Hy siket syn iten yn 'e tuskensône op rotseftige kusten, yn rotsdobben en op grintstrannen. Ut en troch wurdt er ek op sânstrannen waarnommen, dêr't er nei ''[[emerita]]'' siket. == Status == De [[IUCN]] klassifisearret de Súdamerikaanske swarte strânljip as net bedrige (''Least Concern''). It is net dúdlik oft de populaasje tanimt of ôfnimt, mar de fûgel hat in tige grut ferspriedingsgebiet en de totale populaasje wurdt tusken de 15.000 en 80.000 fûgels rûsd. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blackish-oystercatcher-haematopus-ater BirdLife, oproppen 25 juny 2026] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=4AF23A6FC575C6BA Avibase, oproppen 25 juny 2026 ] *[https://ebird.org/species/blaoys1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 25 juny 2026] ---- {{Commonscat|Haematopus ater}} }} {{DEFAULTSORT:Sudamerikaanske swarte stranljip}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Strânljip]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] oif0hs6ayj92qh3vwx2tkkwwm0c16kd 0 192720 1233080 2026-06-25T09:06:19Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Súdamerikaanske swarte strânljip]] 1233080 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Súdamerikaanske swarte strânljip]] ivzexi7f7abmzehh0vnzqehe35zi2m8 0 192721 1233081 2026-06-25T10:33:01Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Noardamerikaanske swarte strânljip |Ofbyld = [[Ofbyld:Black-oystercatcher.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[strânljipfûgels]] (''Haematopodidae'') |Skaai..." 1233081 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Noardamerikaanske swarte strânljip |Ofbyld = [[Ofbyld:Black-oystercatcher.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[strânljipfûgels]] (''Haematopodidae'') |Skaai = [[strânljippen]] (''Haematopus'') |Wittenskiplike namme = Haematopus bachmani |Beskriuwer, jier = [[John James Audubon|Audubon]], 1838 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Haematopus bachmani map.svg|250px]]<small><br>{{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]</small> }} De '''Noardamerikaanske swarte strânljip''' (''Haematopus bachmani'') is in opfallende swarte [[fûgel]] dy't oan 'e kusten fan westlik [[Noard-Amearika]], fan 'e [[Aleoeten]] yn [[Alaska]] oant de kust fan it [[skiereilân]] [[Baja California (steat)|Baja California]] libbet. De wittenskiplike namme is troch [[John James Audubon]] ôflaat fan 'e namme fan dy syn freon John Bachman. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Black Oystercatcher - 25918769747.jpg|thumb|left|Noardamerikaanske swarte strânljip.]] De Noardamerikaanske swarte strânljip is in grutte waadfûgel, mei in swarte kop, nekke en boarst en in dûnkerbrún lichem, in likernôch 9 sm lange felreade/oranje snaffel en rôze poaten. De soarte hat in felgiele iris en in oranjereade eachring. It fearrekleed fariëarret wat fan noard nei súd, wêrby't de fûgels fierder nei it noarden ta donkerder binne. == Fersprieding == It is oer it grutste part fan syn ferspriedingsgebiet de iennichste fertsjintwurdiger fan 'e famylje fan 'e strânljipfûgels (''Haematopodidae''), mei in lytse oerlaap mei de [[Amerikaanske bûnte strânljip]] (''H. palliatus'') oan 'e kust fan Baja California. == Hâlden en dragen == De fûgel is beheind ta syn ferspriedingsgebiet en komt nea fier fan 'e kust ôf; hy hat in foarkar foar rotseftige kusten. Der wurdt wol tocht dat er benammen sjoen wurdt op kuststikken dy't wat rêstiger baaien hawwe, lykas gebieten dy't beskerme wurde troch keunstmjittige dammen. Hy siket syn iten yn 'e tuskensône en yt ynvertebraten, benammen weakdieren lykas moksels, mar ek krabben, isopoaden en seepokken. Hy siket syn iten troch fisueel te sykjen, faak sa ticht by de wetterrâne dat er opfleane moat om de brekkende weagen te mijen. Hy brûkt syn sterke snaffel om skulpen iepen en it iten los te skuorren. By heechwetter is er meastentiids ynaktyf en wurdt er rêstend waarnommen wylst er wachtet op it kearen fan it tij. Om't Noardamerikaanske swarte strânljippen territoriaal binne, benammen yn 'e briedtiid, falle se maklik op troch harren lûde roppen as se fleane, wylst se aktyf in foerazjear- en briedgebiet yn ien territoarium ferdigenje. Fan guon pearkes is fêststeld dat se in protte jierren by inoar bliuwe. Nêsten binne lytse komkes of kûltsjes tichteby de kust, dêr't lytse keizelstientsjes en skulpresten yn smiten wurde mei in sydlingse beweging fan 'e snaffel. Der wurde sawat twa oant trije aaien yn dit nêst lein; se binne tige hurd en kinne sels oerlibje as se ûnder wetter komme te stean troch heech tij of tige hege wetterstannen. De briedtiid duorret likernôch 26 oant 28 dagen. De piken binne by steat om it nêst nei ien dei te ferlitten, mar se bliuwe noch in lange skoft yn it territoarium nei't se fleane kinne (sawat 40 dagen). Juvenilen dy't al fleane kinne, bliuwe yn it territoarium oant it folgjende briedseizoen. As de âlden lûke, kinne de jongen fan dat jier mei harren meilûke, wat meastentiids yn it noarden fan it ferspriedingsgebiet bart. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Aai en pyk fan 'e Noardamerikaanske swarte strânljip.</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Oystercatcher nest (23485273859).jpg|Nêst. Chugach NF General Pics (30127438516).jpg|Pyk. </gallery> </div> == Status == Hoewol't de soarte net as bedrige beskôge wurdt, wurdt de wrâldpopulaasje op mar 8.900 oant 11.000 fûgels rûsd. It is in soarte dy't yn syn hiele ferspriedingsgebiet hege prioriteit hat foar beskerming en wurdt as in essinsjele yndikatorsoarte lâns de noardlike kust fan 'e Stille Oseaan beskôge. De IUCN klassifisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern''). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blackish-oystercatcher-haematopus-ater BirdLife, oproppen 25 juny 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/blkoys/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 juny 2026 ] *[https://ebird.org/species/blkoys?siteLanguage=nl eBird, oproppen 25 juny 2026] ---- {{Commonscat|Haematopus bachmani}} }} {{DEFAULTSORT:Noardamerikaanske swarte stranljip}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Strânljip]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] j7j3z5x098bubwv8jd2vl1vvikmt25f 0 192722 1233082 2026-06-25T10:33:23Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Noardamerikaanske swarte strânljip]] 1233082 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Noardamerikaanske swarte strânljip]] 7cmvv3pzcjuxxlu68a7p8olph5qb8hp