Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 25 jannewaris 0 517 1235251 1184326 2026-07-16T01:13:13Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Ferstoarn */ + 1235251 wikitext text/x-wiki {{DeisideBoppe}} {{Kalinder}}{{Kalinderdei}} == Foarfallen == * [[1308]] - [[Kening]] [[Edwert II fan Ingelân]] boasket oan [[Isabella fan Frankryk]]. * [[1327]] - [[Edwert III fan Ingelân|Edwert III]] wurdt [[kening fan Ingelân]]. * [[1533]] - [[Kening]] [[Hindrik VIII fan Ingelân]] [[houlik|trout]] temûk mei [[Anna Boleyn]]. * [[1848]] - It [[Kommunistysk Manifest]] ferskynt, skreaun troch [[Karl Marx]] en [[Friedrich Engels]]. * [[1915]] - [[Alexander Graham Bell]] fiert it earste transkontinintale telefoanpetear, fan [[New York City|New York]] nei [[San Fransisko]]. * [[1919]] - Stifting fan it [[Folkebûn]]. * [[1972]] - It eardere molkfabryk fan [[Wiuwert]] baarnt ôf. * [[2002]] - [[Wikipedia]] skeakelt oer op [[PHP]]-[[software]]. == Berne == * [[1477]] - [[Anna fan Bretanje]], hartoginne fan Bretanje en keninginne fan Frankryk († [[1514]]) <small>(berne op 25 of [[26 jannewaris]])</small> * [[1615]] - [[Govert Flinck]], Nederlânsk keunstskilder († [[1660]]) * [[1627]] - [[Robert Boyle]], Iersk skiekundige en filosoof († [[1691]]) * [[1759]] - [[Robert Burns]], Skotsk dichter († [[1796]]) * [[1841]] - [[Hoito Dornseiffen]], Frysk predikant († [[1922]]) * [[1915]] - [[Ewan MacColl]], Ingelsk folksmuzikant, lietsjeskriuwer, akteur, en aktivist († [[1989]]) * [[1927]] - [[Albert Heijn (1927)|Albert Heijn]], Nederlânsk ûndernimmer († [[2011]]) * [[1938]] - [[Etta James]], Amerikaansk sjongster († [[2012]]) * [[1942]] - [[Eusébio da Silva Ferreira]], Portegeesk fuotballer († [[2014]]) * 1942 - [[Jens Nygaard Knudsen]], Deensk boartersguodûntwerper († [[2020]]) * [[1948]] - [[Henk Doevendans]], Frysk politikus, sjoernalist en publisist * [[1954]] - [[Renate Dorrestein]], Nederlânsk skriuwster, sjoernaliste en feministe († [[2018]]) * [[1968]] - [[Flint Rasmussen]], Amerikaansk rodeoclown * [[1981]] - [[Clara Morgane]], Frânsk sjongster, presintatrise en pornoaktrise * [[1982]] - [[Noemi]], Italiaansk sjongster * [[1988]] - [[Aurora Jolie]], Amerikaansk pornoaktrise == Ferstoarn == * [[477]] - kening [[Geiserik]] fan 'e [[Fandalen]] (* [[389]]) * [[1492]] - [[Ygo Gaeles Galama]], Frysk haadling (* ±[[1450]]) * [[1559]] - kening [[Kristiaan II fan Denemark]] (* [[1481]]) * [[1742]] - [[Edmund Halley]], Ingelsk astronoom (* [[1656]]) * [[1821]] - [[Johan Valckenaer]], Frysk heechlearaar en politikus (* [[1759]]) * [[1824]] - [[Albertus fan Gruisen]], Nederlânsk oargelbouwer (* [[1741]]) * [[1891]] - [[Theo van Gogh]], Nederlânsk keunsthanneler, broer fan [[Vincent van Gogh]] (* [[1857]]) * [[1926]] - [[James Earp]], Amerikaansk ûndernimmer (* [[1841]]) * [[1927]] - [[Marten Hepkes Bakker]], Frysk kastlein, bakker en dichter (* [[1848]]) * [[1995]] - [[Hans van Wijnen]], Nederlânsk follyballer (*[[1937]]) * [[2005]] - [[Max Velthuijs]], Nederlânsk skriuwer en tekener (* [[1923]]) * [[2014]] - [[Hans Veerman]], Nederlânsk akteur (*[[1933]]) * [[2015]] - [[Demis Roussos]], Gryksk sjonger en bassist (* [[1946]]) * [[2017]] - [[John Hurt]], Ingelsk akteur (* [[1940]]) * [[2019]] - [[Eli Asser]], Nederlânsk senarioskriuwer en lietsjeskriuwer (* [[1922]]) * [[2020]] - [[Henk Hofstede (fakbûnsbestjoerder)|Henk Hofstede]], Nederlânsk fakbûnsbestjoerder en politikus (* [[1937]]) * [[2022]] - [[Gert Schutte]], Nederlânsk politikus (* [[1939]]) * [[2025]] - [[Greg Bell]], Amerikaansk fierspringer (* [[1930]]) {{DeisideUnder}} {{Boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat|{{Kalinder/KalStrKonv}}}} }} [[Kategory:Datum]] [[Kategory:Jannewaris|25]] cnz5fy7vfjundsqzps9h4wck0dlyn0u 28 juny 0 673 1235249 1221490 2026-07-16T01:12:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Berne */ + 1235249 wikitext text/x-wiki {{DeisideBoppe}} {{Kalinder}}{{Kalinderdei}} == Foarfallen == * [[1353]] - [[Albrecht fan Beieren]], hartoch fan [[Hartochdom Beieren|Beieren]], greve fan [[Greefskip Hollân|Hollân]], trout mei [[Margaretha fan Brieg]]. * [[1389]] - It Servyske leger wurdt troch de Turken finaal ferslein yn de [[Slach op it Lysterfjild]] ([[Kosovo]] Polje); dit betsjutte de ein fan it Servyske ryk en it begjin fan de 500 jier duorjende [[Ottomaanske ryk|Ottomaanske]] oerhearsking fan grutte dielen fan súdeast [[Europa]]. * [[1581]] - De stêd [[Breda]] wurdt by ferrassing troch Spaanske troepen ynnomd. * [[1787]] - Prinses [[Wilhelmina fan Pruisen (1751-1820)|Wilhelmina]] besiket fanút [[Nymwegen]] [[De Haach]] te berikken om steun te krijen. Hja wurdt by [[Vlist (rivier)|Vlist]] oanholden en nei [[Goejanverwelleslûs]] brocht. * [[1840]] - Kening [[Kristiaan VIII fan Denemark]] wurdt kroand. * [[1846]] - Yn [[Frankryk]] krijt de Belch [[Adolphe Sax]] it [[Oktroai|patint]] op in seis jier earder troch him útfûne [[blaasynstrumint]]: de [[saksofoan]]. * [[1914]] - Yn [[Sarajevo]] wurdt [[aartshartoch]] [[Frâns Ferdinand fan Eastenryk]], de troanopfolger fan [[Eastenryk-Hongarije]], [[moard op Frâns Ferdinand fan Eastenryk|fermoarde troch]] de [[Servje|Servyske]] [[nasjonalist]] [[Gavrilo Princip]]. Dit sil presys in moanne letter liede ta it útbrekken fan 'e [[Earste Wrâldoarloch]]. * [[1935]] - Earste kristallisaasje fan in [[firus (biology)|firus]] troch [[Wendell Stanley]]. * [[1968]] - De lêste frachttram rydt oer de [[tramwei Snits-Boalsert]]. == Berne == * [[1170]] - kening [[Waldemar II fan Denemark]] († [[1241]]) * [[1491]] - kening [[Hindrik VIII fan Ingelân|Hindrik VIII fan Ingelân en Ierlân]] († [[1547]]) * [[1568]] - [[Johan van den Sande]], Nederlânsk jurist en skiedkundige († [[1638]]) * [[1577]] - [[Peter Paul Rubens]], Flaamsk keunstskilder en diplomaat († [[1640]]) * [[1712]] - [[Jean-Jacques Rousseau]], Switsersk-Frânsk filosoof († [[1778]]) * [[1742]] - [[William Hooper]], Amerikaansk politikus († [[1790]]) * [[1783]] - [[Jan Cornelis Pieter Salverda]], Frysk dichter en skriuwer († [[1836]]) * [[1794]] - [[Sjoerd Bonga (keunstner)|Sjoerd Bonga]], Frysk topografysk tekener en skilder († [[1865]]) * [[1804]] - [[Franz Meyen]], Dútsk biolooch († [[1840]]) * [[1841]] - [[James Earp]], Amerikaansk ûndernimmer († [[1926]]) * [[1901]] - [[Kurt Helbig]], Dútsk gewichtheffer († [[1975]]) * [[1908]] - [[Rintsje Ritsma (skûtsjesiler)|Rintsje Ritsma]], Frysk skûtsjeskipper en brêgewachter († [[2012]]) * [[1917]] - [[Wim Sonneveld]], Nederlânsk kabaretier († [[1974]]) * [[1924]] - [[Hyke Koopmans]], Frysk keunstner († [[2010]]) * [[1927]] - [[Boris Sjilkov]], Russysk reedrider († [[2015]]) * [[1928]] - [[Pieter Jan Tichelaar]], Frysk ûndernimmer († [[2020]]) * [[1934]] - [[Georges Wolinski]], Frânsk striptekener († [[2015]]) * [[1935]] - [[Aad van den Heuvel]], Nederlânske sjoernalist, programmamakker en skriuwer († [[2020]]) * [[1952]] - [[Gregory J. Bonann]], Amerikaansk telefyzjeprodusint * [[1954]] - [[Raffaella De Laurentiis]], Italjaansk film- en tillefyzjeprodusinte * [[1955]] - [[Eberhard van der Laan]], Nederlânsk abbekaat en PvdA-politikus († [[2017]]) * [[1965]] - [[Alex van Galen]], Nederlânsk senario- en romanskriuwer * [[1974]] - [[Rob Dyrdek]], Amerikaansk presintator, produsint, akteur en skateboarder * [[1991]] - [[Kevin De Bruyne]], Belgysk fuotballer == Ferstoarn == * [[1061]] - greve [[Floaris I fan Hollân]] (* ±[[1025]]) * [[1119]] - [[Rogier fan Salerno]], regint fan it prinsdom [[Prinsdom Antiochië|Antiochië]] (* 10??) * [[1598]] - [[Abraham Ortelius]], Flaamsk kartograaf (* [[1527]]) * [[1836]] - [[James Madison]], presidint fan 'e [[Feriene Steaten]] (* [[1751]]) * [[1914]] - aartshartoch [[Frâns Ferdinand fan Eastenryk]] (* [[1821]]) * [[1937]] - [[Eduard Steinemann]], Switsersk turner (* [[1906]]) * [[1943]] - [[Philipp Heck]], Dútsk jurist en rjochtshistoarikus (* [[1858]]) * 1943 - [[Ladislav Vácha]], Tsjechysk turner (* [[1899]]) * [[1963]] - [[Roeffie Vermeulen]], Frysk hurdsiler (* [[1906]]) * [[1989]] - [[Joris Ivens]], Nederlânsk regisseur en filmprodusint (* [[1898]]) * [[1994]] - [[Jan Wybenga]], Frysk skriuwer (* [[1917]]) * [[1998]] - [[Louis Hostin]], Frânsk gewichtheffer (* [[1908]]) * [[2002]] - [[André Roosenburg jr.]], Nederlânsk keatser (* [[1951]]) * [[2006]] - [[Jim Baen]], Amerikaansk útjouwer (* [[1943]]) * [[2012]] - [[Piet Ekel]], Nederlânsk akteur (* [[1921]]) * [[2015]] - [[Wiebe Bergsma]], Frysk histoarikus (* [[1955]]) ===Bisten=== * [[2005]] - [[Eastland Cash]], ferneamde fokbolle (* [[1991]]) {{DeisideUnder}} {{Boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat|{{Kalinder/KalStrKonv}}}} }} [[Kategory:Datum]] [[Kategory:Juny|28]] hqu40xwiz5ynms3fsz1x141c1hls2pi 1934 0 1716 1235235 1214556 2026-07-15T21:26:11Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Literatuer */ + films 1235235 wikitext text/x-wiki {{JiersideBoppe}} {{Kalinders}}{{Kalinderjier}} Dit jier makket ûnderdiel út fan it [[desennium]] fan 'e [[1930-er jierren]]. == Foarfallen == ;jannewaris * [[1 jannewaris|1]] - Troch in [[gemeentlike weryndieling]] ûntstiet yn [[Fryslân]] de [[gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[It Hearrenfean (gemeente)|It Hearrenfean]]. * [[10 jannewaris|10]] - Yn [[nazy-Dútslân]] wurdt de [[Nederlân|Nederlanner]] [[Marinus van der Lubbe]] mei de [[guillotine]] [[eksekutearre]] foar it oanstekken fan 'e [[Ryksdeibrân]]. ;febrewaris * [[8 febrewaris|8]] - Yn reäksje op in tige [[geweld]]diedige, massale [[demonstraasje (protest)|demonstraasje]] troch in stikmannich [[faksistysk]]e [[organisaasje]]s yn [[Parys]] juster, formearret [[Gaston Doumergue]] in [[regear fan nasjonale ienheid]] dat foarkomme moat dat yn [[Frankryk]] in [[boargeroarloch]] útbrekt. * [[9 febrewaris|9]] - [[Grikelân]], [[Turkije]], [[Roemeenje]] en [[Joegoslaavje]] slute it [[Balkanpakt]], in militêr bûnsgenoatskip, dat benammen rjochte is tsjin [[Bulgarije]], dat oanspraak makket op dielen fan it grûngebiet fan alle fjouwer lannen. * [[13 febrewaris|13]] - Nei twa dagen fan ferbittere gefjochten yn [[Eastenryk]] (feitlik in koarte [[boargeroarloch]]) tusken it [[leger (lânmacht)|leger]], stipe troch leden fan 'e [[faksistysk]]e [[paramilitêre organisaasje|paramilitêre]] [[Heimwehr]], en leden fan 'e [[sosjalistysk]]e paramilitêre [[Schutzbund]], wêrby't tsientallen [[deade]]n en [[ferwûne]]n fallen binne, ferbiedt [[kânselier]] [[Engelbert Dollfuß]] de sosjalistyske [[politike partij|partij]] [[SPÖ]]. De sosjalistyske [[boargemaster]] fan [[Wenen]], [[Karl Seitz]], wurdt oppakt. * [[16 febrewaris|16]] - Fanwegen [[jild|finansjele]] swierrichheden is it [[Dominion Nijfûnlân]] twongen om syn [[autonomy|autonome status]] binnen it [[Britske Ryk]] op te jaan. It gebiet komt ûnder streekrjocht bestjoer fan it [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[regear]] yn [[Londen]]. It behâldt allinnich yn namme de status fan [[dominion]]. * [[17 febrewaris|17]] - Yn [[Marche-les-Dames]], yn 'e [[Ardinnen]], [[ûngelok (aksidint)|ferûngelokket]] [[kening]] [[Albert&nbsp;I fan Belgje]] as er by in [[berchbeklimming]] 80&nbsp;[[meter|m]] omleech kneppelet. * [[23 febrewaris|23]] - Yn [[Nikaragûa]] wurdt [[guerrilja]]lieder [[Augusto Sandino]] [[fermoarde]] as er yngiet op in útnûging foar [[ûnderhanneling]]s mei [[presidint]] [[Juan Sacasa]]. ;maart * [[1 maart|1]] - [[Pu Yi]], de lêste [[keizer]] fan [[Sina]], wurdt troch de [[Japan]]ners ynstallearre as keizer fan harren [[fazalsteat]] [[Mantsjûkwo]]. * [[12 maart|12]] - By [[steatsgreep yn Estlân (1934)|in steatsgreep]] yn [[Estlân]] lûkt waarnimmend [[presidint]] [[Konstantin Päts]] alle macht nei himsels ta. * [[20 maart|20]] - Yn [[Nederlân]] komt de [[keninginne-mem]] [[Emma fan Waldeck-Pyrmont]] te [[ferstjerren]]. * [[maart]]-[[12 maaie]] - Yn it suden fan it [[Arabysk Skiereilân]] wurdt de [[Saûdysk-Jemenityske Oarloch (1934)|Saûdysk-Jemenityske Oarloch]] útfochten tusken [[Saûdy-Araabje]] en [[Noard-Jemen]]. ;april * [[30 april|30]] - De [[Eastenryk]]ske [[kânselier]] [[Engelbert Dollfuß]] fiert yn syn lân in nije, [[faksistysk]]e [[grûnwet]] yn, dy't [[sosjalist]]en en [[kommunist]]en foargoed bûtenspul set. ;maaie * [[15 maaie|15]] - By [[steatsgreep yn Letlân (1934)|in steatsgreep]] yn [[Letlân]] lûkt [[premier]] [[Kārlis Ulmanis]] alle macht nei himsels ta. * [[19 maaie|19]] - By [[steatsgreep yn Bulgarije (1934)|in steatsgreep]] yn [[Bulgarije]] komt [[kolonel]] [[Damijan Veltsjev]] oan 'e macht, dy't de [[grûnwet]] bûten wurking stelt en [[faksistysk]] [[diktator]] wurdt. ;juny * [[9 juny|9]] - [[Donald Duck]] makket syn [[debút]]. * [[15 juny|15]] - In topmoeting yn [[Feneesje]] tusken de [[diktator]]s [[Adolf Hitler]], fan [[nazy-Dútslân]], en [[Benito Mussolini]], fan [[Itaalje]], mislearret om't Mussolini mordikus tsjin is op 'e tanimmende nazy-Dútske ynfloed yn [[Eastenryk]]. * [[30 juny|30]] - De [[Nacht fan de Lange Messen]]: yn [[nazy-Dútslân]] wurdt op befel fan [[diktator]] [[Adolf Hitler]] de top fan 'e [[SA]] [[moard|útmoarde]], dy't te selsstannich operearre. ;july * [[1 july|1]] - Mei de ynstelling fan 'e [[Production Code Administration]] (PCA), dy't tenei strang tafersjoch hâldt op it neilibjen troch de [[filmstudio's]] fan 'e [[sensuer]]regels fêstlein yn 'e [[Motion Picture Production Code]], komt yn 'e [[filmyndustry]] fan [[Hollywood]] in ein oan 'e frijheid fan it [[Pre-Code (Hollywood)|Pre-Code-tiidryk]]. * [[3 july|3]] - Yn [[Nederlân]] komt [[prins-gemaal]] [[Hindrik fan Meklenburch-Schwerin]] te [[ferstjerren]], de [[oarehelte|man]] fan [[keninginne]] [[Wilhelmina fan 'e Nederlannen|Wilhelmina]]. * [[4 july|4]] - Yn [[Amsterdam]] brekke de [[Reade Julydagen]] út, in folksopstân mei as sintrum de [[Jordaan (Amsterdam)|Jordaan]], dy't rjochte is tsjin 'e ferleging fan 'e [[wurkleasheidsútkearing]]s troch it [[Nederlân]]ske [[regear]] fan [[Hendrik Colijn]]. * [[25 july|25]] - By [[steatsgreep yn Eastenryk (1934)|in mislearre steatsgreep]] troch de [[nazy]]s yn [[Eastenryk]] wurdt de [[faksistysk]]e (mar anty-nazistyske) [[kânselier]] [[Engelbert Dollfuß]] [[fermoarde]]. ;augustus * [[1 augustus|1]] - [[Marten van der Hem]], [[Harmen Bogaard]] en [[Klaas de Jager]] winne yn [[Frjentsjer]] de [[PC 1934|83ste]] [[PC]]. Marten van der Hem wurdt útroppen ta [[kening (keatsen)|kening]]. * 1 - De [[Feriene Steaten]] beëinigje [[Amerikaanske besetting fan Haïty|harren besetting]] fan [[Haïty]], dy't al fan [[1915]] ôf duorret. * [[2 augustus|2]] - De [[Dútslân|Dútske]] [[presidint]] [[Paul von Hindenburg]] komt te [[ferstjerren]]. * [[19 augustus|19]] - Yn [[nazy-Dútslân]] wurdt [[rykskânselier]] [[Adolf Hitler]] by [[referindum oer de opfolging fan Paul von Hindenburg|in allesbehalven frije folksstimming]] keazen ta opfolger fan 'e [[ferstoarn]]e [[presidint]] [[Paul von Hindenburg]]. Syn titel wurdt lykwols net 'presidint' mar ''Führer'' ("lieder"). * [[22 augustus|22]] - By in topmoeting yn [[Florâns]] ûnthjit de [[Itaalje|Italjaanske]] [[diktator]] [[Benito Mussolini]] stipe tsjin [[nazy-Dútslân]] oan 'e [[Eastenryk]]ske [[kânselier]] [[Kurt Schuschnigg]]. ;oktober * [[5 oktober|5]] - Yn [[Spanje]] wurde [[faksist]]en beneamd op [[minister]]sposten yn it nije rjochtse [[regear]]. Dêrop brekt yn 'e regio [[Astuerje]] in [[Astueryske Arbeidersopstân (1934)|wapene arbeidersopstân]] út. * [[6 oktober|6]] - De [[Kataloanje|Katalaanske]] foaroanman [[Lluís Companys]] ropt de ûnôfhinklikheid fan 'e [[Republyk Kataloanje (1934)|Republyk Kataloanje]] út. * [[7 oktober|7]] - It [[Spanje|Spaanske]] [[leger (lânmacht)|leger]] ûnderdrukt it ûnôfhinklikheidsstribjen yn [[Kataloanje]]. [[Presidint]] [[Lluís Companys]] en oare leden fan it Katalaanske [[regear]] wurde oppakt. * [[9 oktober|9]] - [[Moard op Aleksander I fan Joegoslaavje|Moard op kening Aleksander I fan Joegoslaavje]] yn [[Marseille]], by in [[steatsbesyk]] oan [[Frankryk]]. De [[moardner]] is [[Vlado Černozemski]], in lid fan 'e [[Ynterne Masedoanyske Revolúsjonêre Organisaasje]] (IMRO), dy't stribbet nei de ûnôfhinklikheid fan [[Masedoanje]]. * [[18 oktober|18]] - It [[Spanje|Spaanske]] [[leger (lânmacht)|leger]] drukt de [[Astueryske Arbeidersopstân (1934)|arbeidersopstân]] yn [[Astuerje]] op tige bloedige wize de kop yn. Der komme teminsten 1.300 [[arbeider]]s om. * 18 - Yn [[Sina]] begjint de [[kommunistysk]]e foaroanman [[Mao Zedong]] mei 80.000 [[soldaten]] oan in massale útbraak út 'e besingeling troch regearingstroepen. Dit is it begjin fan 'e saneamd [[Lange Mars]]. ;desimber * [[1 desimber|1]] - Yn 'e [[Sovjet-Uny]] wurdt de foaroansteande [[kommunistysk]]e partijsiktaris fan [[Leningrad]], [[Sergej Kirov]], by in [[moardoanslach]] [[fermoarde]]. * [[5 desimber|5]] - By it [[Walwal-ynsidint]], by it plak [[Walwal]], oan 'e grins fan [[Abessynje]] en [[Italjaansk-Somalilân]], komt it ta in fjoergefjocht tusken Abessynske en Italjaanske [[troepen]]. It is ien fan in protte soartgelikense ynsidinten, mar de Italjaanske [[diktator]] [[Benito Mussolini]] grypt dit foarfal oan om oarlochstariedings tsjin Abessynje te meitsjen. == Berne == ;jannewaris * [[8 jannewaris|8]] - [[Jacques Anquetil]], Frânsk hurdfytser († [[1987]]) * [[18 jannewaris|18]] - [[Raymond Briggs]], Ingelske berneboekeskriuwer († [[2022]]) ;febrewaris * [[2 febrewaris|2]] - [[Riek Landman]], Frysk skriuwster * [[8 febrewaris|8]] - [[Piet Blom]], Nederlânsk arsjitekt († [[1999]]) * [[12 febrewaris|12]] - [[Bill Russell]], Amerikaansk basketballer († [[2022]]) * [[19 febrewaris|19]] - [[Arnold Heertje]], Nederlânsk ekonoom en heechlearaar († [[2020]]) * [[25 febrewaris|25]] - [[Rie Meijer]], Nederlânsk reedrydster ;maart * [[3 maart|3]] - [[Paul van Gorcum]], Nederlânsk akteur († [[2025]]) ;maaie * [[28 maaie|28]] - [[Bram van der Vlugt]], Nederlânske akteur († [[2020]]) ;april * [[3 april|3]] - [[Jane Goodall]] - Ingelsk antropologe en biologe († [[2025]]) * [[5 april|5]] - [[Roman Herzog]], presidint fan [[Dútslân]] († [[2017]]) * [[6 april|6]] - [[Anton Geesink]], Nederlânsk judoka en sportbestjoerder († [[2010]]) * [[18 april|18]] - [[Piet ten Thije]], Frysk swimmer († [[2015]]) * [[29 april|29]] - [[Dick Wilson (stammepresidint)|Dick Wilson]], Amerikaansk politikus († [[1990]]) ;juny * [[9 juny|9]] - [[Helga Haase]], East-Dútsk reedrydster († [[1989]]) * [[28 juny|28]] - [[Georges Wolinski]], Frânsk striptekener († [[2015]]) ;july * [[1 july|1]] - [[Jan Dotinga]], Frysk skriuwer en dichter († [[2024]]) * [[5 july|5]] - [[Jacob Miedema]], Nederlânsk politikus († [[1994]]) * [[15 july|15]] - [[Harrison Birtwistle]], Ingelsk Komponist († [[2022]]) * [[19 july|19]] - [[Willem Nijholt]], Nederlânsk akteur en sjonger († [[2023]]) ;augustus * [[1 augustus|1]] - [[Gerrit Krol (skriuwer)|Gerrit Krol]], Nederlânsk skriuwer en dichter († [[2013]]) * [[4 augustus|4]] - [[Rutger Kopland]], Nederlânsk dichter en essayist († [[2012]]) * [[21 jannewaris|21]] - [[Paul Panhuysen]], Nederlânsk komponist en keunstner († [[2015]]) * [[23 augustus|23]] - [[Fred Emmer]], Nederlânsk nijslêzer en skriuwer († [[2019]]) * [[25 augustus|25]] - [[Akbar Hasjemi Rafsandjani]], presidint fan [[Iraan]] († [[2017]]) * [[30 augustus|30]] - [[Eric Schneider]], Nederlânsk akteur en skriuwer († [[2022]]) ;septimber * [[4 septimber|4]] - [[Helga Ruebsamen]], Nederlânsk auteur († [[2016]]) * [[20 septimber|20]] - [[Sophia Loren]], Italjaansk aktrise * [[20 septimber|20]] - [[Margaretha Grosser]], Sealterfryske skriuwster en oersetter († [[2019]]) * [[21 septimber|21]] - [[Leonard Cohen]], Kanadeesk sjonger en lietsjeskriuwer * [[23 septimber|23]] - [[Per Olov Enquist]], Sweedsk skriuwer († [[2020]]) * [[27 septimber|27]] - [[Wilford Brimley]], Amerikaansk akteur († [[2020]]) * [[28 septimber|28]] - [[Brigitte Bardot]], Frânsk aktrise († [[2025]]) ;oktober * [[28 oktober|28]] - [[Julio Jiménez]], Spaansk hurdfytser († [[2022]]) * [[29 oktober|29]] - [[Pim Jacobs]], Nederlânsk pianist en presintator († [[1996]]) ;novimber * [[13 novimber|13]] - [[Garry Marshall]], Amerikaansk akteur en regisseur († [[2016]]) * [[14 novimber|14]] - [[Lambert H. Mulder]], Frysk heechlearaar († [[2016]]) ;desimber * [[29 desimber|29]] - [[Valentina Stenina]], Wytrussysk reedrydster ;''datum ûnbekend'' *[[Lambert H. Mulder]], Frysk ûnderwiiskundige en oersetter == Ferstoarn == ;jannewaris * [[10 jannewaris|10]] - [[Anne Tsjibbes van der Meulen]], Frysk ûnderwizer en samler fan âldheden (* [[1862]]) ;febrewaris * [[13 febrewaris|13]] - [[Hindrik Hindriks Kramer]], Frysk arsjitekt (* [[1850]]) * [[16 febrewaris|16]] - [[Roberto Ferruzzi]], Italjaansk keunstner (* [[1853]]) ;maaie * [[9 maaie|9]] - [[Pieter de Clercq]], Nederlânsk bankier en frisiast (* [[1849]]) * [[19 maaie|19]] - [[John Brinck]], Amerikaansk roeier (* [[1908]]) ;july * [[4 july|4]] - [[Maria Curie-Sklodowska]], Poalsk-Frânsk natuerkundige en Nobelpriiswinneresse (* [[1867]]) * [[19 july|19]] - [[Lammert Skeltes Hilarides]], Frysk keatser (* [[1868]]) ;augustus * [[2 augustus|2]] - [[Paul von Hindenburg]], presidint fan [[Dútslân]] (* [[1847]]) * 2 - [[Carl-Friedrich von Langen]], Dútsk baron en hynstesporter (* [[1887]]) * [[12 augustus|12]] - [[Hendrik Petrus Berlage]], Nederlânsk arsjitekt (* [[1856]]) ;septimber * [[9 septimber|9]] - [[Anton Dreesmann]], Nederlânsk ûndernimmer (* [[1854]]) * [[23 septimber|23]] - [[Lucien Gaudin]], Frânsk skermer (* [[1886]]) ;oktober * [[26 oktober|26]] - [[Maria Rutgers-Hoitsema]], Nederlânsk feministe, ûnderwizeres en sosjaal herfoarmster (* [[1847]]) ;novimber * [[20 novimber|20]] - [[Willem de Sitter]], Frysk wiskundige, astronoom, kosmolooch en natuerkundige (* [[1872]]) ==Films== * ''[[Frontier Marshal (film út 1934)|Frontier Marshal]]'' ==Literatuer== ;toaniel * [[Federico García Lorca]], ''[[Yerma]]'' <small>(oerset yn it [[Frysk]] as ''Yerma'')</small> {{JiersideUnder}} {{Boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat}} }} [[Kategory:1934| ]] [[Kategory:20e iuw]] bnbeijlyz8lb27t2oiht97rcylohyht 1926 0 1724 1235250 1204585 2026-07-16T01:12:45Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Ferstoarn */ + 1235250 wikitext text/x-wiki {{JiersideBoppe}} {{Kalinders}}{{Kalinderjier}} Dit jier makket ûnderdiel út fan it [[desennium]] fan 'e [[1920-er jierren]]. == Foarfallen == ;jannewaris * [[8 jannewaris|8]] - [[Abdûlazyz ibn Saûd]], de [[emir]] fan 'e [[Emiraat fan de Nêzjd|Nêzjd]], wurdt troch de hegerein fan [[Mekka]], [[Medina (stêd)|Medina]] en [[Djedda]] útroppen ta [[kening]] fan 'e [[Keninkryk fan de Hidjas|Hidjas]]. * [[28 jannewaris|28]] - [[Abdûlazyz ibn Saûd]] foeget syn beide riken, de [[Keninkryk fan de Nêzjd|Nêzjd]] en de [[Keninkryk fan de Hidjas|Hidjas]], gear ta it [[Keninkryk fan de Hidjas en de Nêzjd]] (de foarrinner fan [[Saûdy-Araabje]]). ;maart * [[20 maart|20]] - [[Chiang Kai-shek]], de lieder fan 'e [[Sina|Sineeske]] [[nasjonalistysk]]e [[politike partij|partij]] [[Guomintang]], begjint mei in yngeande suvering fan syn partij om dy fan alle [[kommunistysk]]e ynfloeden te ûntdwaan. ;maaie * [[9 maaie|9]] - [[Richard Byrd]] seit dat er oer de [[Noardpoal]] flein is; syn [[deiboek]] jout lykwols reden foar twifel. * [[11 maaie|11]]-[[13 maaie|13]] - It [[loftskip]] de ''Norge'', mei [[Roald Amundsen|Amundsen]] en [[Umberto Nobile|Nobile]], makket as earste mei wissens in tocht oer de [[Noardpoal]]. * [[12 maaie|12]] - By [[steatsgreep yn Poalen (1926)|in steatsgreep]] yn [[Poalen]] wurdt [[presidint]] [[Stanisław Wojcieckowski]] ôfset en lûkt [[maarskalk]] [[Józef Piłsudski]] alle macht nei himsels ta. * [[26 maaie|26]] - Mei de oerjefte fan 'e [[Riffinen|Riffynske]] lieder [[Abd el-Krim]] komt der in ein oan 'e slepende [[Rifoarloch]] yn [[Spaansk-Marokko]]. * [[28 maaie|28]]-[[31 maaie|31]] - By [[steatsgreep yn Portegal (maaie 1926)|in steatsgreep]] yn [[Portegal]] wurdt [[presidint]] [[Bernardino Machedo]] ôfset en komt [[generaal]] [[Manuel Gomes da Costa]] oan 'e macht. ;juny * [[12 juny|12]] - [[Brazylje]] seit syn lidmaatskip fan it [[Folkebûn]] op. * [[20 juny|20]] - Demonstraasje fan 'e earste [[mobile telefoan]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[haadstêd]] [[Berlyn]]. ;july * [[9 july|9]] - By [[steatsgreep yn Portegal (july 1926)|in steatsgreep]] yn [[Portegal]] wurdt [[generaal]] [[Manuel Gomes da Costa]] ôfset en komt de [[monargisme|monargistyske]] generaal [[João José Sinel de Cordes]] oan 'e macht. * [[12 july|12]] - Yn [[Sina]] begjint de [[nasjonalistysk]]e lieder [[Chiang Kai-shek]] oan in [[fjildtocht]] tsjin 'e [[kriichshear]] [[Wu Peifu]]. * [[27 july|27]] - De [[nasjonaal-sosjalistysk]]e [[Dútslân|Dútske]] foaroanman [[Adolf Hitler]] kart de oprjochting fan 'e [[Hitlerjugend]] goed, dat in [[jongerein]]ôfdieling fan syn [[politike partij]], de [[NSDAP]], wurde moat. ;augustus * [[4 augustus|4]] - [[Taede Zijlstra]], [[Klaas Kuiken]] en [[Ids Jousma]] winne yn [[Frjentsjer]] de [[PC 1926|75ste]] [[PC]]. Klaas Kuiken wurdt útroppen ta [[kening (keatsen)|kening]]. * [[22 augustus|22]] - By [[steatsgreep yn Grikelân|in steatsgreep]] yn [[Grikelân]] wurdt in ein makke oan 'e [[diktatuer]] fan [[generaal]] [[Theodoros Pangulos]]. De nije machthawwer is generaal [[George Kondylis]]. * [[23 augustus|23]] - It hommels [[ferstjerren]] op 31-jierrige [[leeftyd]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[akteur|filmstjer]] [[Rudolph Valentino]] ropt [[hystery|hystearyske]] uterings fan [[rou]]beklach op ûnder syn [[fan (persoan)|fans]]. ;septimber * [[10 septimber|10]] - [[Dútslân]] wurdt lid fan it [[Folkebûn]]. * [[11 septimber|11]] - De [[Itaalje|Italjaanske]] [[diktator]] [[Benito Mussolini]] ûntkomt oan in [[moard]]oanslach. ;oktober * [[14 oktober|14]] - ''[[Winnie the Pooh]]'' fan [[A.A. Milne]] ferskynt foar it earst. * [[19 oktober|19]] - Yn 'e [[Sovjet-Uny]] wurdt [[Leon Trotski]] út it [[Kommunistyske Partij fan de Sovjet-Uny|Politburo fan 'e Kommunistyske Partij]] set. ;novimber * [[4 novimber|4]] - Yn [[Amsterdam]] wurdt de earste fêstiging fan 'e [[HEMA]] iepene. * [[13 novimber|13]] - It [[Keninklik Nederlânsk-Yndysk Leger]] (KNIL) slacht yn [[Batavia]], yn [[Nederlânsk-Ynje]], de [[Yndonezyske Opstân fan 1926]] del, wêrby't mear as 300 [[dea]]den falle. * [[22 novimber|22]] - Op 'e [[Rykskonferinsje (1926)|Rykskonferinsje]] (''Imperial Conference'') yn [[Londen]] wurdt besletten dat de [[dominion]]s ([[Austraalje (lân)|Austraalje]], [[Kanada]], [[Nijfûnlân]], [[Nij-Seelân]], [[Súd-Afrika]] en de [[Ierske Frijsteat]]) binnen it ramt fan it [[Britske Ryk]] in status krije dy't gelyk is oan dy fan it [[Feriene Keninkryk]] sels. Benammen Súd-Afrika en de Ierske Frijsteat hiene dêrop oankrongen. * [[27 novimber|27]] - De oanwaaksende ynfloed fan [[Itaalje]] op [[Albaanje]] wurdt formalisearre troch it sluten fan it [[Ferdrach fan Tirana (1926)|Ferdrach fan Tirana]]. * 27 - Yn [[Itaalje]] barst de [[fulkaan]] de [[Fesuvius (fulkaan)|Fesuvius]] út. ;desimber * [[17 desimber|17]] - By [[steatsgreep yn Litouwen (1926)|in steatsgreep]] yn [[Litouwen]] wurde [[presidint]] [[Kazys Grinius]] en [[premier]] [[Mykolas Sleževičius]] ôfset. [[Antanas Smetona]] wurdt [[diktator]], wylst [[generaal]] [[Augustinas Woldemaras]] oan it haad fan it nije [[regear]] komt te stean. * [[26 desimber|26]] - Yn [[Tokio]] wurdt [[Hirohito]] [[kroaning|kroane]] ta [[keizer]] fan [[Japan]]. == Berne == ;jannewaris * [[18 jannewaris|18]] - [[Hannie van Leeuwen]], Nederlânsk politika († [[2018]]) ;febrewaris * [[2 febrewaris|2]] - [[Valéry Giscard d'Estaing]], presidint fan [[Frankryk]] († [[2020]]) * [[4 febrewaris|4]] - [[Helena Wanda Błażusiakówna]], Twadde Wrâldkriich oerlibbende († [[1999]]) * [[5 febrewaris|5]] - [[Klaas de Groot (reedrider)|Klaas de Groot]], Frysk reedrider († [[2013]]) * [[11 febrewaris|11]] - [[Leslie Nielsen]], Amerikaansk-Kanadeesk akteur († [[2010]]) * [[20 febrewaris|20]] - [[Bob Richards]], Amerikaansk atleet († [[2023]]) * [[24 febrewaris|24]] - [[Pier van Gosliga]], Frysk politikus († [[2019]]) * [[27 febrewaris|27]] - [[Klaas de Jong Ozn.]], Frysk politikus en bestjoerder († [[2011]]) ;maart * [[17 maart|17]] - [[Siegfried Lenz]], Dútsk skriuwer († [[2014]]) * [[31 maart|31]] - [[Willem van Althuis]], Frysk byldzjend keunstner († [[2005]]) ;april * [[2 april|2]] - [[Jack Brabham]], Australysk Formule 1-koereur († [[2014]]) * [[9 april|9]] - [[Hugh Hefner]], Amerikaansk útjouwer, oprjochter fan it tydskrift [[Playboy (tydskrift)|Playboy]] († [[2017]]) * [[21 april|21]] - [[Henk Neuman]], Frysk sjoernalist en bestjoerder († [[2010]]) * [[21 april|21]] - keninginne [[Elizabeth II fan it Feriene Keninkryk]] ;maaie * [[7 maaie|7]] - [[Jeen Nauta]], Frysk maratonrider († [[1986]]) * [[11 maaie|11]] - [[Frank Thring (akteur)|Frank Thring]], Australysk akteur († [[1994]]) * 11 - [[Teddy Scholten]], Nederlânsk sjongster en presintatriste († [[2010]]) * 11 - [[Paul Gillon]], Frânsk striptekener († [[2011]]) * [[27 maaie|27]] - [[Kees Rijvers]], Nederlânsk fuotballer en bûnscoach († [[2024]]) * [[29 maaie|29]] - [[Piet Kingma]], Frysk komponist en dirigint († [[1994]]) ;juny * [[3 juny|3]] - [[Flora MacDonald (politika)|Flora MacDonald]], Kanadeesk politika († [[2015]]) * [[15 juny|15]] [[Adriano Emperado]], Amerikaansk fjochtsport beoefener († [[2009]]) * [[17 juny|17]] - [[Henricus Keikes]], Frysk sjoernalist († [[1985]]) ;july * [[1 july|1]] - [[J.J. Voskuil]], Nederlânsk folkekundige en skriuwer († [[2008]]) * [[1 july|1]] - [[Melis van Seijen]], Frysk útjouwer, boekhanneler en muzykprodusint († [[2018]]) * [[7 july|7]] - [[Gerrit Tasma]], Frysk oersetter en toanielregisseur († [[2009]]) * [[26 july|26]] - [[James Best]], Amerikaansk akteur († [[2015]]) ;augustus * [[13 augustus|13]] - [[Fidel Castro]], presidint fan [[Kuba]] († [[2016]]) * [[14 augustus|14]] - [[René Goscinny]], Frânsk stiptekener († [[1977]]) * [[24 augustus|24]] - [[Willem Poiesz]], Frysk ûndernimmer, mei-oprjochter Poieszsupermerken († [[2012]]) ;septimber * [[6 septimber|6]] - [[Abe Bonnema]], Frysk arsjitekt († [[2001]]) * [[6 septimber|6]] - [[Jelle Zwart]], Frysk dichter († [[2019]]) * [[10 septimber|10]] - [[Siebe Torensma]], Nederlânsk politikus († [[2016]]) * [[17 septimber|17]] - [[Andrea Kékesy]], Hongaarsk keunstrider († [[2024]]) * [[18 septimber|18]] - [[Foekje Dillema]], Frysk atlete († [[2007]]) * [[20 septimber|20]] - [[Frédéric Bastet]], Nederlandsk archeolooch en skriuwer († [[2008]]) * [[21 septimber|21]] - [[Willy Brill]], Nederlânsk stimaktrise, harkspulregisseur en oersetter († [[2017]]) * [[30 septimber|30]] - [[Jan Charisius]], Frysk hurdfytser, hurdrider en sportbestjoerder († [[2008]]) * [[30 septimber|30]] - [[Jan Lammers (sprinter)|Jan Lammers]], Frysk atleet († [[2011]]) ;oktober * [[12 oktober|12]] - [[Joop Smits]], Nederlânsk telefyzjeomropper († [[2003]]) * [[14 oktober|14]] - [[Hartman Hoekstra]], Frysk politikus († [[2007]]) * [[15 oktober|15]] - [[Michel Foucault]], Frânsk filosoof († [[1984]]) * [[18 oktober|18]] - [[Klaus Kinski]], Dútsk akteur († [[1991]]) * [[28 oktober|28]] - [[Fred Ramdat Misier]], Surinaamsk politikus († [[2004]]) ;novimber * [[23 novimber|23]] - [[Frans Hoekstra]], Frysk politikus († [[1983]]) * 23 - [[R.L. Burnside]], Amerikaansk muzikant († [[2005]]) * [[24 novimber|24]] - [[Fred Benavente]], Nederlânsk programmamakker, akteur, sjonger en tekstskriuwer († [[2005]]) ;desimber * [[14 desimber|14]] - [[María Elena Marqués]], Meksikaansk aktrise († [[2008]]) * [[17 desimber|17]] - [[Stephen Lewis (akteur)|Stephen Lewis]], Ingelsk akteur († [[2015]]) * [[19 desimber|19]] - [[Klaske Folmer]], Frysk foardrachtskeunstneresse († [[2011]]) * [[23 desimber|23]] - [[Diny de Neef]], Nederlânsk aktrise († [[1978]]) ;''datum ûnbekend'' *[[Martinus Bakker]], Stellingwerfsk skriuwer († [[1996]]) == Ferstoarn == * [[25 jannewaris]] - [[James Earp]], Amerikaansk ûndernimmer (* [[1841]]) * [[20 maart]] - [[Anatole Le Braz]], Bretonsk dichter en folklorist (* [[1859]]) * 20 maart - [[Sierk Coolsma]], Frysk sindeling yn Nederlânsk-Ynje (* [[1840]]) * [[10 juny]] - [[Antoni Gaudí]], Katalaansk arsjitekt (* [[1852]]) * [[2 septimber]] - [[Jeanne Malivel]], Bretonsk keunstneresse (* [[1895]]) * [[15 septimber]] - [[Rudolf Eucken]], Eastfrysk filosoof (* [[1846]]) * [[31 oktober]] - [[Harry Houdini]], Hongaarsk-Amerikaansk stuntman en boeienskening (* [[1874]]) * [[3 novimber]] - [[Annie Oakley]], Amerikaansk skerpskutter en artyste (* [[1860]]) * [[5 desimber]] - [[Claude Monet]], Frânsk keunstskilder (* [[1840]]) {{JiersideUnder}} {{Boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat}} }} [[Kategory:1926| ]] [[Kategory:20e iuw]] fc9ndrpha2b0lz6j6qei3nfdmk7d1f0 1841 0 1900 1235247 837831 2026-07-16T01:11:11Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Berne */ + 1235247 wikitext text/x-wiki {{JiersideBoppe}} {{Kalinders}}{{Kalinderjier}} == Foarfallen == * [[6 jannewaris]] - [[Grut-Brittanje]] beset [[Hongkong]]. Letter dit jier wenje der al 7.500 minsken. == Berne == * [[14 jannewaris]] - [[Berthe Morisot]], Frânsk keunstskilder († [[1895]]) * [[25 jannewaris]] - [[Hoito Dornseiffen]], Frysk predikant († [[1922]]) * [[28 jannewaris]] - [[Henry Morton Stanley]], Welsk-Amerikaansk sjoernalist en ûntdekkingsreizger († [[1904]]) * [[25 febrewaris]] - [[Pierre-Auguste Renoir]], Frânsk keusntskilder († [[1919]]) * [[18 juny]] - [[James Earp]], Amerikaansk ûndernimmer († [[1926]]) * [[8 septimber]] - [[Antonín Dvořák]], Tsjechysk komponist († [[1904]]) * [[9 novimber]] - kening [[Edward VII fan it Feriene Keninkryk]] († [[1910]]) ;''datum ûnbekend'' *[[Bizonkeal]] (''Buffalo Calf''), froulik kriger fan 'e [[Súdlike Sjajinnen]] († [[1881]]) == Ferstoarn == * [[4 april]] - [[William Henry Harrison]], presidint fan de [[Feriene Steaten]] (* [[1773]]) * [[1 juny]] - [[Nicolas Appert]], Frânsk útfiner (* [[1749]]) * [[27 july]] - [[Michail Lermontov]], Russysk skriuwer (* [[1814]]) == Literatuer == ;romans *[[Charles Dickens]], ''Barnaby Rudge'' *[[Charles Dickens]], ''The Old Curiosity Shop'' ;koarte ferhalen *[[Edgar Allan Poe]], ''The Island of the Fay'' == Boukeunst == <gallery> Ofbyld:Mozes en Aaronkerk 1.jpg|''Mozes en Aarontsjerke'', Amsterdam (1841) [[Tieleman Franciscus Suys]] </gallery> {{JiersideUnder}} {{Boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat}} }} [[Kategory:1841| ]] [[Kategory:19e iuw]] 71qp452qx3djghqrz483tusjcbnpcek 1235248 1235247 2026-07-16T01:11:58Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Berne */ korr 1235248 wikitext text/x-wiki {{JiersideBoppe}} {{Kalinders}}{{Kalinderjier}} == Foarfallen == * [[6 jannewaris]] - [[Grut-Brittanje]] beset [[Hongkong]]. Letter dit jier wenje der al 7.500 minsken. == Berne == * [[14 jannewaris]] - [[Berthe Morisot]], Frânsk keunstskilder († [[1895]]) * [[25 jannewaris]] - [[Hoito Dornseiffen]], Frysk predikant († [[1922]]) * [[28 jannewaris]] - [[Henry Morton Stanley]], Welsk-Amerikaansk sjoernalist en ûntdekkingsreizger († [[1904]]) * [[25 febrewaris]] - [[Pierre-Auguste Renoir]], Frânsk keusntskilder († [[1919]]) * [[28 juny]] - [[James Earp]], Amerikaansk ûndernimmer († [[1926]]) * [[8 septimber]] - [[Antonín Dvořák]], Tsjechysk komponist († [[1904]]) * [[9 novimber]] - kening [[Edward VII fan it Feriene Keninkryk]] († [[1910]]) ;''datum ûnbekend'' *[[Bizonkeal]] (''Buffalo Calf''), froulik kriger fan 'e [[Súdlike Sjajinnen]] († [[1881]]) == Ferstoarn == * [[4 april]] - [[William Henry Harrison]], presidint fan de [[Feriene Steaten]] (* [[1773]]) * [[1 juny]] - [[Nicolas Appert]], Frânsk útfiner (* [[1749]]) * [[27 july]] - [[Michail Lermontov]], Russysk skriuwer (* [[1814]]) == Literatuer == ;romans *[[Charles Dickens]], ''Barnaby Rudge'' *[[Charles Dickens]], ''The Old Curiosity Shop'' ;koarte ferhalen *[[Edgar Allan Poe]], ''The Island of the Fay'' == Boukeunst == <gallery> Ofbyld:Mozes en Aaronkerk 1.jpg|''Mozes en Aarontsjerke'', Amsterdam (1841) [[Tieleman Franciscus Suys]] </gallery> {{JiersideUnder}} {{Boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat}} }} [[Kategory:1841| ]] [[Kategory:19e iuw]] ft7pdae89suarepkisrgrakveak22dr Fjildmosk 0 3509 1235186 1177040 2026-07-15T19:45:05Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235186 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=fjildmosk |Ofbyld= [[File:Tree Sparrow August 2007 Osaka Japan.jpg|250px]] |lûd=[[File:Passer montanus.ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[moskfûgels]] (''Passeridae'') |Skaai= [[mosken]] (''Passer'') |Wittenskiplike namme= Passer montanus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Passermontanusmap.png|center|250px]]<small>{{Color box|#007D10}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#FFFF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#00FFFF}} [[wintergast]]</small> }} De '''fjildmosk''' (''Passer montanus'') is in lytse sjongfûgel út de famylje fan de [[moskfûgels]]. Oars as by de [[húsmosk]] binne by de fjildmosk it mantsje en wyfke gelyk fan kleur. Se binne goed wer te kennen oan de brune krún en de swarte earplak. De 14 sm grutte fûgel bliuwt mear op it plattelân en lúkt net sa bot nei de stêd as de húsmosk. De fjildmosk set him meast twa kear ta brieden yn in nestholte. Hy leit 5-6 aaien dy nei twa wike útkomme. De jongen bliuwe ek noch twa wiken yn it nest. De nestholte wurdt it hiele jier brûkt om te sliepen. De oantallen briedpearen yn Nederlnân en Fryslân rinne al jiere tebek, en dêrom stiet de fjildmosk op de Nederlânske [[Reade list fan fûgels]]. Yn 2013-2015 wiene dêr noch sa'n 40.00-60.00 briedpearen en sa'n 200.000 wintergasten yn Nederlân. De heechste konsentraasje is te fine yn East-Grinslân, Drinte en Oerisel. Yn Fryslân sille dêr inkelde tûsenen fjildmoskpearen briede. [[Ofbyld:Passer montanus montanus MHNT.ZOO.2010.11.209.jpg|thumb|left|200px|Aaien fan 'e fjildmosk.]] {{Clearleft}} ==Keppelings om utens== *[http://www.sovon.nl/nl/soort/15980 Sovon - Ringmus] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Mosk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] 1vemt364b002fcrmr0ylpoanxd8emko 1235255 1235186 2026-07-16T11:30:07Z RomkeHoekstra 10582 tekst útwreide. 1235255 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=fjildmosk |Ofbyld= [[File:Tree Sparrow August 2007 Osaka Japan.jpg|250px]] |lûd=[[File:Passer montanus.ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[moskfûgels]] (''Passeridae'') |Skaai= [[mosken]] (''Passer'') |Wittenskiplike namme= Passer montanus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Passermontanusmap.png|center|250px]]<small>{{Color box|#007D10}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#FFFF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#00FFFF}} [[wintergast]]</small> }} De '''fjildmosk''' (''Passer montanus'') is in lytse [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[moskfûgels]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Waltz (31982909).jpeg|thumb|left|Fleanende fjildmoskjes.]] De fjildmosk wurdt likernôch 14 sm grut en is in fraksje lytser as de hûsmosk. Sawol it mantsje as it wyfke hawwe in kastanjebrune krún, in swart wangplak en in wite halsring. Troch it swarte wangplak is de fjildmosk goed te ûnderskieden fan 'e hûsmosk. De boppekant is brún mei swarte streken en de ûnderkant is ljochtgriis. Oars as by de [[hûsmosk]] is der gjin ûnderskied yn it fearrekleed tusken mantsjes en wyfkes fan 'e fjildmosk. == Fersprieding en leefgebiet == De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] komt foar yn grutte dielen fan [[Jeropa]], [[Aazje]] en de [[Yndyske Arsjipel]] en telt njoggen [[ûndersoarte]]n: * ''P. m. montanus'': fan Jeropa oer noardlik en sintraal Aazje oant noardeastlik [[Sibearje]] en noardeastlik [[Mongoalje]]. * ''P. m. dybowskii'': súdeastlik Sibearje, noardeastlik [[Sina]] en noardlik [[Noard-Koreä|Koreä]]. * ''P. m. transcaucasicus'': fan eastlik [[Turkije]] en de [[Kaukasus]] oant [[Armeenje]] en [[Iran]]. * ''P. m. kansuensis'': it noardlike diel fan Sintraal-Sina. * ''P. m. dilutus'': fan súdlik [[Kazachstan]] en eastlik Iran oant noardwestlik Sina en súdlik Mongoalje. * ''P. m. tibetanus'': fan [[Tibet]] oant Sintraal-Sina. * ''P. m. saturatus'': fan [[Sachalin]], de [[Koerilen]] en [[Japan]] oer eastlik Sina nei [[Taiwan]] en de noardlike [[Filipinen]]. * ''P. m. hepaticus'': noardeastlik [[Yndia]], súdeastlik Tibet en [[Birma]]. * ''P. m. malaccensis'': súdlik Sina, [[Súdeast-Aazje]], [[Sumatra]], [[Java]] en de súdlike Filipinen. De fjildmosk is in [[briedfûgel]] dy't graach yn holtes fan beammen yn 'e buert fan pleatsen, parken, ikkers en greiden nêsket. It meartal fan 'e fjildmosken is [[stânfûgel]], guon Nederlânske fjildmosken doarmje winterdeis om (bygelyks troch Frankryk). Oare fjildmosken komme krekt út Noard- en East-Jeropa nei Nederlân. === Nederlân === Sûnt de jierren 1970 binne de oantallen fjildmosken yn Nederlân mei mear as 70% ôfnommen. Dêr binne ferskillende oarsaken foar oan te wizen, lykas de isolaasje yn moderne nijbou, dy't gjin romte biedt foar de fjildmosken om te brieden. De fjildmosk libbet oan rânen fan doarpen en lytsskalige en tradisjonele lânskippen. Troch ruilferkaveling, de skaalfergrutting yn 'e lânbou, stedsútwreidingen of troch de oanlis fan grutte yndustryterreinen ferliest de fjildmosk in soad fan dat habitat. In oare oarsaak fan 'e delgong is it ferfangen fan nôttylt troch maïskultuer. De Nederlânske populaasjes fan 'e fjildmosk konsintrearje harren benammen yn 'e noardlike provinsjes, [[Oerisel]] en de [[Kop fan Noard-Hollân]]. De fjildmosk stiet sûnt 2004 as gefoelich op 'e Nederlânske [[Reade List]]. Neffens SOVON fluktuearret it oantal briedpearen yn 'e perioade 1990-2007 tige bot en brieden der yn 2007 noch likernôch 100.000 pear. Ut tellingen, dy't bûten de briedtiid dien waarden, die in stadige mar signifikante delgong bliken. == Hâlden en dragen == It iten fan 'e fjildmosk bestiet út sied, nôt, ynsekten en larven. [[Ofbyld:Passer montanus montanus MHNT.ZOO.2010.11.209.jpg|thumb|left|Aaien fan 'e fjildmosk.]] De fjildmosk briedt fan ein april oant july, somtiden yn koloanjes. In wyfke briedt twa oant trije kear en leit twa oant sân wite en glânzjende aaikes mei plakjes. Se briede yn natuerlike holtes, ûnder dakpannen, yn skuorren en nêstkasten mar ek yn grutte nêsten fan fûgels lykas [[earrebarre]]n. It brieden duorret twa wiken en de jongen ferlitte nei 15 oant 20 dagen it nêst. == Status == De soarte stiet as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]]. De fûgel hat in grut ferspriedingsgebiet dat fan Ierlân oant in grut diel fan Aazje rint, wêrûnder Japan en de Yndyske Arsjipel. It is net bekend wat de trend fan 'e wrâldpopulaasje is, dy't yn 2012 op 215.000.000 oant 305.000.000 fûgels rûsd wurdt. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eurasian-tree-sparrow-passer-montanus Birdlife, oproppen 16 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/eutspa/cur/introduction Birds of the World, oproppen 16 july 2026.] * [https://ebird.org/species/eutspa/NL eBird, oproppen 16 july 2026.] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/15980 SOVON, oproppen 16 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Passer montanus|Fjildmosk}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Mosk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] loufn653d96ysemx5124t91eb8cqki2 Ekstergoes 0 4028 1235153 1171961 2026-07-15T19:23:00Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235153 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=ekstergoes |Ofbyld= [[File:Magpie goose.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje= [[spjaltpoatgoesfûgels]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Anseranatidae'') |Skaai= [[spjaltpoatguozzen]] (''Anseranas'') |Wittenskiplike namme= Anseranas semipalmata |Beskriuwer, jier= [[John Latham (ornitolooch)|Latham]], 1798 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:A_semipalmata_range_map.png|250px]] }} De '''ekstergoes''' (''Anseranas semipalmata'') is in frjemde soart yn it [[skift]] fan de [[goeseftigen]]. De soart wykt sa ôf fan de rest fan de [[fûgels]] dat er yn in eigen famylje set is, de [[spjaltpoatgoesfûgels]]. De twa oare famyljes binne de [[Razerfûgels]] en de [[Einfûgels]]. Hoewol de ekstergoes in protte op in goes liket is er nei alle gedachten mear besibbe oan de razerfûgels. De Ekstergoes is goed wer te kennen oan syn swart en wite dek en syn giel-oranje poaten. Ekstergouzzen komme foar yn Noard-[[Austraalje (wrâlddiel)|Austraalje]] en yn it suden fan [[Nij-Guinea]]. Se binne te finen yn iepen lân mei wetter, sa as wetterflakten en sompen. It nêst makket de Ekstergoes op de grûn. Yn it nêst wurde sa'n 5-14 aaien lein. De Ekstergoes briedt yn koloanjes. As ienigste fûgel yn it skift is de Ekstergoes gewoan om syn jongen in skoft te fuorjen, wylst by alle oare soarten goeseftigen de jonge pykjes sels harren iten byinoar skarrelje moatte. [[File:Anseranas semipalmata MHNT.ZOO.2010.11.13.8.jpg|thumb|left|Aaien fan de Ekstergoes]] {{CommonsBalke|Anseranas semipalmata}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Spjaltpoatgoesfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] 1vyhfuhmqq7wzfxvgp2dced9i0koj8g Feale miggesnapper 0 4290 1235168 1177038 2026-07-15T19:34:40Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235168 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=feale miggesnapper |Ofbyld= [[File:Muscicapa striata 1 (Martin Mecnarowski).jpg|250px]] |lûd=[[File:Muscicapa striata - Spotted Flycatcher XC342793.mp3|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[miggesnappers]] (''Muscicapidae'') |Skaai= [[feale miggesnappers]] (''Muscicapa'') |Wittenskiplike namme= Muscicapa striata |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1764 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:MuscicapaStriataIUCN2019-3.png|center|250px]]<small>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]] </small> }} De '''feale miggesnapper''' (Muscicapa striata) is in sjongfûgel út de famylje fan de [[miggesnappers]] (Muscicapidae). It is de ienige út it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan de Muscicapa dy't yn [[Europa]] foarkomt. Yn oktober ferdwine se nei it suden. Feale miggesnappers wurde sa'n 13,5 oant 15 sm grut. Se komme foar by bosken, yn parken en tunen. It mantsje en it wyfke ferskille net yn uterlik. == Typearjend gedrach == De feale miggesnapper sit opfallend rjochtop en lûkt dêrby skrikeftich mei flerken en sturt. As se op ynsekten út binne sykje se meast in takke dy't goed sicht jouwt op it jachtterrein en helje se de bút mei flugge linige útfallen binnen. == Fuortplanting == Feale miggesnappers meitsje harren nêst meast yn in beamholte, mar ek wol ûnder dakrânen en yn iepen nêstkastkes. Se lizze 3-4 bûnte aaikes dy't yn 12 oant 14 dagen útbred wurde. De jongen fleane binnen 2 wike út. == Uterlik == De feale miggesnapper is fan boppe ljochtbrún en ûnder ljocht glânzjend gielich-wyt, mei lichte streekjes op it boarst. <gallery> Ofbyld:Aaienmiggesnipper.jpg|In nêst mei aaikes Ofbyld:Jongemiggesn3.jpg|Nêst mei fjouwer jongen Ofbyld:Jongemiggesn140805.jpg|Jong eksimplaar Muscicapa striata striata MHNT.ZOO.2010.11.206.6.jpg |''Muscicapa striata striata'' </gallery> [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Feale miggesnapper]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] mx6hdocbfs91ixe3a87sc84tzip9loo Elfûle 0 4323 1235157 1213869 2026-07-15T19:26:25Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235157 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=elfûle |Ofbyld= [[File:Micrathene whitneyi 29APR12 Madera Canyon AZ.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[ûle-eftigen]] (''Strigiformes'') |Famylje= [[ûlefûgels]] (''Strigidae'') |Skaai= [[elfûlen]] (''Micrathene'') |Wittenskiplike namme= Micrathene whitneyi |Beskriuwer, jier= [[James Graham Cooper|J.G. Cooper]], 1861 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Micrathene whitneyi map.svg|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#8d5fd3}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#FF7F2A}} [[simmerfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#87aade}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#ffdd55}} [[trochtrekker]] }}</small> }} De '''elfûle''' of '''kaktusûle''' (''Micrathene whitneyi'') is in [[fûgel]] út de famylje fan de [[Ulefûgels]] dy't foarkomt yn it súdwesten fan [[Noard-Amearika]]. Mei sa'n 13-14 sm is it de lytste ûle, sawat de grutte fan in [[protter]]. == Fersprieding == De Elfûle komt foar yn it súdwesten fan de [[Feriene Steaten]] en yn [[Meksiko]]. De fûgels dy't it noardlikst briede, oerwinterje súdliker yn sintraal Meksiko. De ûle hâldt fan [[woestyn|woestinen]] dy't begroeid binne mei [[kaktus]]sen en oare woestynplanten. == Iten == Dizze rôffûgels jeije it meast op grutte [[ynsekt]]en. Mar se ite ek wol [[skorpioen]]en en somtiden [[hagedis]]sen, [[slang]]en en lytse fûgels. == Fuortplanting == De Elfûlen meitsje harren nêst it leafst yn in ferlitten [[spjochtfûgels|spjochtehol]] yn kaktussen of beammen yn de woestyn. It nêst leit sa'n 3-10 meter boppe de grûn. De fûgel leit 1-5 aaien dy't meast troch it wyfke yn 2-3 wyken útbret wurde. De jongen bliuwe ek noch seker 3 wike op it nêst, wêrby it wyfke harren it iten fuorret dat troch it mantsje brocht wurdt. == Sjoch ek == * [[List fan fûgels]] == Keppeling om utens == * [http://www.owlpages.com/species/micrathene/whitneyi/Default.htm Beskriuwing op www.owlpages.com] (Ingelsk) {{DEFAULTSORT:Elfule}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Ulefûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] 5qjc8lesrkw963oip6wwflkz1yr7wvc Earrebarre 0 4781 1235143 1225031 2026-07-15T19:14:48Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235143 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=earrebarre |Ofbyld= [[File:White stork (Ciconia ciconia) Białowieza.jpg|250px]] |lûd=[[File:Klapperstorch.ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[eiberteftigen]] (''Ciconiiformes'') |Famylje= [[eibertfûgels]] (''Ciconiidae'') |Skaai= [[earrebarren]] (''Ciconia'') |Wittenskiplike namme= Ciconia ciconia |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:WhiteStorkMap.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#35AC35}} [[simmerfûgel]] <br>{{Color box|#5087C3}} [[wintergast]] }} De '''earrebarre''' (''Ciconia ciconia'') is in 100-115 sm grutte fûgel út 'e famylje fan 'e [[eibertfûgels]]. It is in grutte wite fûgel mei swarte rânen oan 'e wjukken. Fierder hat er in opfallende reade [[snaffel]] en poaten. == Oare nammen == De earrebarre wurdt yn it Frysk ek wol oantsjutten mei: ''eiber'', ''eibert'' en ''prikkedief''. == Fersprieding == De earrebarren komme yn grut part fan [[Jeropa]] en [[Afrika]] foar. It is in echte trekfûgel; de fûgels dy't yn Jeropa briede oerwinterje yn Afrika. By de reis nei syn winterferbliuw mijt er de see. De fûgels berikke Afrika dan ek troch by [[Gibraltar]] fan [[Spanje]] út oer te stekken, en de eastlike fûgels geane oer [[Turkije]].<br /> De fûgels dy't de westlike rûte oer Spanje nimme oerwinterje yn de [[Sahel]]lannen yn West-Afrika. De earrebarren dy't de eastlike rûte nimme geane hielendal troch nei [[Súd-Afrika]].<br /> De oarspronklike Nederlânske populaasje bestie út fûgels dy't beide trekrûtes brûkten, de tsjinwurdige populaasje brûkt allinnich de westlike rûte en oerwinteret yn West-Afrika. == Oantallen yn Nederlân == [[Ofbyld:Earrebarredoarp.jpg|thumb|right|250px|It earrebarredoarp by [[Eagmaryp]]]] [[Ofbyld:Luisenpark cikonio kaj knabino.JPG|thumb|right|250px| In famke en in earrebarre yn it Luisenpark yn [[Mannheim]] (Dútslân)]] It tal earrebarren is yn [[Nederlân]] de [[20e iuw]] hieltyd tebekrûn oant inkelde briedpearen yn de jierren sântich. De tebekrin is nei alle gedachten oan de grutskaliger lânbou te witen, mei it brûken fan bestridingsmiddels, mar ek oan klimatologyske oarsaken sa as in hyltiten drûger wurdend oerwinteringsgebiet. Yn 1910 wiene der sa'n 500 briedpearen, yn 1970 wie dit tebekrûn nei 14.<br /> In [[1969]] is yn [[Groot-Ammers]] yn [[Súd-Hollân]] troch de Fûgelbeskerming Nederlân ''[[Het Liesveld]]'' boud. Dat fokstasjon is bedoeld om in grut tal earrebarren te fokken. At de fûgels sa'n fjouwer jier âld binne wurde se oerbrocht nei in bûtenstasjon. Dêr wurde de fûgels fuorre, mar kinne se ek yn de omkriten iten sykje. De bedoeling is dat de jongere generaasjes fûgels harren wer hielendal sels rêde kinne en sa wer foar in grutte populaasje wylde earrebarren soargje. Troch dat programma wienen der yn 2004 wer sa'n 500 briedpearen; in lyts part dêrrfan is hielendal selsstannich. == Gedrach == Earrebarren kinne net in protte lûd meitsje. Yn de maaitiid meitsje se lykwols in protte leven mei it klepperjen fan de snaffel wêrby't se de kop en nekke hielendal oer de rêch bûge. <br /> Lykas in protte fûgels mei lange skonken stiet ek de earrebarre in protte op ien poat. Trochdat se ien poat oplûke en tusken harren fearren weistopje ferlieze se minder waarmte. == Iten == Earrebarren ite in protte [[kikkert]]s en binne in protte in de buert fan sleatten te finen. Fierder ite se ek mûzen, jonge rotten, ynsekten en oare lytse bisten. De oarbliuwsels fan it iten wurdt yn de foarm fan in [[spuibal]]len wer útspuid. [[Ofbyld:Ciconia ciconia juv small.jpg|thumb|right|250 px|jonge earrebarren op it nêst]] == Fuortplanting == De Earrebarren briede alle jierren wer op itselde nêst. It nêst leit meast op in dak fan in hûs op spesjaal makke earrebarrenêsten. De fûgels komme alle jierren werom nei itselde nêst en meitsje it ek eltse kear wer grutter. It nêst hat meast in trochsnee fan 1,5 meter en âlde nesten kinne wol sa'n 2,5 meter heech wurde. De 3-5 [[aai (bist)|aaien]] wurde yn sa'n 33 dagen útbret. Wylst de fûgels lyk by it earste aai begjinne te brieden is dêrtroch in leaftydsferskil by de jongen. De jongen wurde noch sa'n 8 wiken troch de âlden fuorre. De leste wiken steane se faak al op it nêst drok mei harren wjukken te slaan om dy foar it fleanen te oefenjen. == Galery == <gallery> Image:Cigogne blanche MHNT.jpg| Image:White Stork-Mindaugas Urbonas-2.jpg| Image:Markt Schwaben 2009 049.jpg| Image:Ciconia ciconia flying.jpg | Image:Ciconia_ciconia_(Marek_Szczepanek).jpg | Image:Ooievaar in het Zwin.jpg| Image:WhiteStorkGaulsh01.jpg | Image:WhiteStorkFeeding.jpg | Image:White Stork Welcoming.jpg | Image:White Stork Glider.jpg| Image:White Stork 3weeks.jpg| Image:Whitestork64.jpg| </gallery> == Sjoch ek == * [[List fan fûgels]] == Keppeling om utens == * [https://www.ooievaars.nl Webstee oer de Earrebarre] * [http://www.vogelbescherming.nl/content.aspx?cid=322 Side by de Nederlânske fûgelbeskerming oer de earrebarre] * [https://www.beleefdelente.nl/ooievaar Webkamera by twa earrebarrenêsten yn Schoonrewoerd] * [http://www.ga-online.de/index.php?id=633 Webkamera by it earrebarrenêst yn Lier/East-Fryslân] * {{commonsLyts|Ciconia ciconia|Earrebarre}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Earrebarre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] mw8pgxyu7z4fph0h6feahiblrs4p3lu Fiskearn 0 5108 1235184 1230537 2026-07-15T19:43:32Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235184 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=fiskearn |Ofbyld= [[File:OspreyNASA.jpg|250px]] |lûd=[[File:Pandion haliaetus.ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') |Famylje= [[fiskearnfûgels]] (''Pandionidae'') |Skaai= [[fiskearnen]] (''Pandion'') |Wittenskiplike namme= Pandion haliaetus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Pandion global range.svg|center|250px]] }} De '''fiskearn''' (Pandion haliaetus) is in fûgel út it skift fan de [[rôffûgels]]. Om't hy op in tal skaaimerken dúdlik fan de rest fan de [[haukeftigen]] ferskilt is der yn in aparte famylje set. == Foarkommen == De fiskearn is sa'n 56-60 sm grut. It mantsje wagen sa'n 1,4 kg, it wyfke is wat swierder mei om en by 2 kg. De fiskearn is oan de boppekant donkerbrún en oan de ûnderkant meast wyt fan kleur. Oan de wjukken sitte ek noch wol donkerbrune stikken en streken. De kop is wyt mei in donkerbrune maskerstreek op 'e hichte fan de eagen. De wjukspanwiidte is sa'n 1,60 m. Foar it fangen fan fisk hat de fiskearn lange krûme klauwen, ek kin hy syn bûtenste tean nei efteren bûge sadat er fisken better pakke kin. [[File:Fischadler Nest.jpg|thumb|250px|left|Jonge fiskearnen op it nêst]] == Fersprieding == De fiskearn komt hast oer de hiele wrâld foar. Hy briedt allinnich net yn [[Súd-Amearika]] en yn parten fan [[Afrika]] hoewol't er dêr winterdeis wol hinnelûkt. Yn [[Europa]] komt der it meast foar yn it noarden en easten. Yn Nederlân is de fiskearn as briedfûgel ferdwün, mar yn de [[Biisbosk]] binne yn 2019 twa briedpearen waarnommen. As trekfûgel binne der yn maitiid en hjerst sa'n 100-200 fiskearnen yn Nederlân te sjen, ek yn Fryslân. Dizze fûgels briede meast in Skandinaavje. <br /> De Europeeske fiskearnen oerwinterje yn Afrika. De fûgels út [[Noard-Amearika]] oerwinterje yn Súd-Amearika wylst de fûgels yn Aazje en Austraalje it hiele jier op itselde plak bliuwe. [[File:Pandion haliaetus MHNT.ZOO.2010.11.93.9.jpg|thumb|left|Fiskearne-aai.]] == Iten == De fiskearn is hielenal spesjalisearre yn it fangen fan [[fisk]]. By it fangen fan syn proai stoart de earn him mei de poaten nei foarren yn it wetter wêrby't er syn klauwen yn de fisk slacht. Hy kin hjirby fisken fange dy't oant in meter under wetter swimme. At der in fisk yn syn klauwen hat lit der net maklik wer los. It komt sels foar dat fiskearnen fersûpe at se in fisk pakke wolle dy't te swier is om út it wetter te tillen. == Fuortplanting == De fiskearnen binne net sa sinnich by it bouwen fan in nêst. Meastentiids meitsje se in horst fan takken yn beammen of op in rotsrichel. Mar yn it easten fan Noard-Amearika en yn noardeast-Afrika briede se sels yn koloanjes mei nêsten op de grûn. Wol sykje se altyd in plak wêrwei se harren fiskwetter sjen kinne. De fûgels brûke meast itselde nêst har hiele libben lang en hâlde ek deselde partner. <br /> It wyfke leit meast yn april 3-4 [[aai (bist)|aaien]]. De aaien binne ûngefear sa grut as hinne-aaien. Meast nei 5 wike komme de aaien út, wêrnei de jonge fûgels sa'n acht wike nedich hawwe oant se fleane kinne. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://www.sovon.nl/nl/soort/3010 Sovon - oer de fiskearn op sovon.nl] }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Fiskearn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] 27bv181axeamwswjvf2tn9cu79gywtk Giel boumantsje 0 5150 1235227 1177048 2026-07-15T20:40:11Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235227 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=giel boumantsje |Ofbyld= [[File:Wiesenschafstelze.JPG|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[piperfûgels]] (''Motacillidae'') |Skaai= [[boumantsjes]] (''Motacilla'') |Wittenskiplike namme= Motacilla flava |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:MotacillaFlavaIUCNver2019 1.png|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} It '''giel boumantsje''' (''Motacilla flava'') is in 16 sm grutte [[fûgel]] út de famylje fan de [[piperfûgels]]. == Oare Fryske nammen == It giel boumantsje wurdt ek wol ''gielboarstje'' of ''giele wipsturt'' neamd. == Foarkommen == It giel boumantsje is der yn ferskillende foarmen. Der binne ferskeidene ûndersoarten (sjoch hjirûnder: Taksonomy) dy't foaral by harren kop ferskille. Se hawwe wol allegear in giele boarst en búk en in grienbrune rêch. == Fersprieding == De giele boumantsjes komme foar yn it iepen fjild, yn sompen of op it boulân mar it meast yn de greiden, yn de buert fan wetter. <br /> De fûgels briede yn Europa en Aazje, mar oerwinterje meast yn Afrika en it suden fan Aazje. Fan de sustersoarte [[Eastlik giel boumantsje]] is der ek in populaasje yn Alaska yn Noard-Amearika, dy fûgels oerwinterje meast súdliker by de Pasifyske kust. Yn Nederlân nimt it oantal briedpearen stadich ôf: yn 2013-2015 wiene der noch 40.000-60.000 briedpearen, mei de heechste konsentraasje yn East-Grinslân en Drinte. In Fryslân briedt it giele boumantsje foaral by de Waadkust lâns. De fûgel stiet op de Nederlânske [[Reade list fan fûgels]] as 'gefoelich'. == Iten == De giele boumantsjes ite meast [[ynsekten]] dy't troch it fee yn de greiden opjage wurde. Se rinne mei de bisten mei at se iten sykje wêrby se hurd rinne en ûnderwilens ek stil steane wêrby se mei harren sturt op en del wippe. Ek at se oerwinterje yn [[Afrika]] sykje se it selskip fan boeren mei harren fee. == Fuortplanting == It giele boumantsje makket in nêst op de grûn ferside tusken it gers. Yn it nêst leit it wyfke 4-6 wyteftige aaien mei griisbrune plakken. It wyfke briedt de [[aai (bist)|aaien]] yn 11-12 dagen út, wêrnei de jonge fûgels noch 11-13 dagen yn it nêst troch beide âlden fuorre wurde. Dêrnei ferlitte de jongen it nêst wylst se dan noch net fleane kinne. De boumantsjes bringe yn in jier ien of twa nêsten mei jongen grut. ==Taksonomy== Dizze soarte ''Motacilla flava'' ken 10 ûndersoarten; d6erfan wurde ferskate soms as soarten beskôge. * ''Motacilla flava flavissima'' - 'Ingelsk giel boumantsje', Grut-Brittanje, West-Jeropeeske kusten * ''Motacilla flava lutea'' - 'Kaspysk giel boumantsje', Ruslân, Kazachstan * ''Motacilla flava flava'' - 'giel boumantsje', Midden-Jeropa * ''Motacilla flava beema'', Midden-Aazje * ''Motacilla flava iberiae'' - 'Ibearysk (giel) boumantsje', Iberysk skiereilân, SW-Frankryk, NW-Afrika * ''Motacilla flava cinereocapilla'' - 'Italiaansk (giel) boumantsje', Itaalje * ''Motacilla flava pygmaea'', Egypte * ''Motacilla flava leucocephala'' - 'Wytkopboumantsje', Mongoalje, Midden-Sibearje * ''Motacilla flava feldegg'' - 'Balkanboumantsje', Balkan, Turkije, Midden-Easten * ''Motacilla flava thunbergi'' - 'Noardsk boumantsje', Skandinaavje, Norad-Ruslân. ==Keppelings om utens== *[http://www.sovon.nl/nl/soort/10171 Sovon - Gele kwikstaart] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Boumantsje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] oi7cjwzv0w0x21xt94veeiqeuqolnfp Fjildlyster 0 5206 1235185 1177039 2026-07-15T19:44:17Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235185 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=fjildlyster |Ofbyld= [[File:Björktrast (Turdus pilaris)-4.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[lysterfûgels]] (''Turdidae'') |Skaai= [[lysters]] (''Turdus'') |Wittenskiplike namme= Turdus pilaris |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Turdus pilaris map cropped.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#7137c8}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#ff6600}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#5f8dd3}} [[wintergast]]</small> }} De '''fjildlyster''' (''Turdus pilaris'') is in fûgelsoarte út de famylje fan de [[lysterfûgels]]. == Oare nammen == De fljildlyster wurdt yn it Frysk ek wol oantsjutten mei: ''fjildbok'', ''fjildmantsje'' of s''kaarlyster''. == Foarkommen == De fjildlyster is ien fan de gruttere lysterfûgels en is likernôch 25 sm grut, hast like grut as de [[Klyster]]. It mantsje en wyfke binne gelyk, nekke en kop binne griis. De rêch is brún en de búk en it boarst binne ljochter mei brune plakken, fierder hat er op in part fan syn boarst en kiel oranje fearren. == Fersprieding == It briedgebiet fan de fjildlyster lei yn de 19e iuw foaral yn de bosken fan Noard-[[Jeropa]] en Sibearië. Sûnt dy tiid hat er syn briedgebiet nei it súdwesten útwreide en no heart ek de midden fan Jeropa lykas [[Dútslân]] en [[Poalen]] derby. It is in echte trekfûgel. Winterdeis is er ek yn it suden en westen fan Europa te finen, ek yn Nederlân. Yn de winter foarmje se faak grutte kloften, geregeld mei [[Readwjuk|readwjukken]]. == Iten == De fjildlyster yt bynammen [[ynsekten]] en [[wjirm]]s. Winterdeis ite se meastentiids beien. Lykas de klyster hipket de fjildlyster oer de grûn op 'e siik nei iten. Sa no en dan hâldt er dêr mei op en pikt er yn 'e grûn. [[File:Turdus pilaris MHNT.ZOO.2010.11.186.29.jpg|thumb|left|200px|Aaien fan 'e fjildlyster]] == Fuortplanting == De fjildlyster makket syn nêst yn in beam. Foar de beskerming tsjin [[Krie|krieën]] en [[Ekster|eksters]] briede se yn lytse koloanjes. As der in rôfdier yn 'e buert fan de nêsten komt wurdt er troch de fjildlysters mei stront bekûgele.<br /> Yn maaie leit it wyfke 5-6 [[aai (bist)|aaien]]. Nei in dei of 12 brieden komme de aaien út en it duorret noch sa'n skoft foar't de jongen útfleane. == Oars noch == Eartiids waarden de fjildlysters yn grutte tallen fongen en iten. == Sjoch ek == * [[List fan fûgels]] {{Commonscat|Turdus pilaris|Fjildlyster}} {{DEFAULTSORT:Fjildlister}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lyster]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] pjrl8nsuf9h1va5jytr33akhsrv17t7 Bûnte seedûker 0 5259 1235137 1235118 2026-07-15T19:09:01Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1235137 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = bûnte seedûker |Ofbyld = [[File:Gavia arctica EM1B1934 (48009481846).jpg|250px]]<br><small>simmerkleed</small><br>[[File:Gavia arcticaLake Zeller 02.JPG|250px]]<br><small>winterkleed</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[seedûkereftigen]] (''Gaviiformes'') |Famylje = [[seedûkerfûgels]] (''Gaviidae'') |Skaai = [[seedûkers]] (''Gavia'') |Wittenskiplike namme= Gavia arctica |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[File:GaviaArcticaIUCNver2019-2.png|center|250px]]<small>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} De '''bûnte seedûker''' (''Gavia arctica'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[seedûkers]] (''Gavia'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seedûkers]]. == Foarkommen == De bûnte seedûker wurdt tusken 63 oant 75 sm lang, hat in wjukspanwiidte fan 100 oant 122 sm en kin tusken de 1,3 en 3,4 kg weagje. Yn it simmerkleed hawwe folwoeksen fûgels foar it meastepart in swarte boppekant, mei útsûndering fan in gebiet op 'e rêch dat wite streken hat. De kop en it efterste diel fan 'e hals binne fluweeleftich ljochtgriis, en de siden binne wyt- en swartstreekt. It grutste part fan 'e hals is ek swart mei in pearse gloed. De kleur fan it halsplak kin brûkt wurde om de twa [[ûndersoarte]]n te ûnderskieden; by de ûndersoarte ''G. a. viridigularis'' hat it swarte halsplak in griene gloed. [[Ofbyld:NZ8 5856 (54794079279).jpg|thumb|left|Fleanende bûnte seedûker.]] De ûnderkant is foar it meastepart wyt, ynklusyf it legere diel fan 'e hals. De flanken binne ek wyt, in skaaimerk dat brûkt wurde kin om de fûgel fan 'e [[Pasifyske seedûker]] (''Gavia pacifica'') te ûnderskieden. Wannear't er net briedt, ûntbrekt it plak op 'e hals en is dy wyt. Dan ûntbrekke ek de measte swarte streken op 'e hals, op dy fan 'e ûnderste siden nei, en de boppekant is dan effen mei útsûndering fan in pear wite plakken op 'e ûnderside fan 'e wjuk. De jongen hawwe in ferlykbere tekening as de net-briedende folwoeksen fûgels, mar mei mear brúngriis. De bûnte seedûker is wat grutter as in [[wylde ein]], mar mei in gâns langere hals. Hy hat in dolkfoarmige snaffel dy't meastentiids horizontaal holden wurdt as de fûgel swimt. De oergong fan 'e kop nei de hals is hast net te ûnderskieden. == Fersprieding en systematyk == De bûnte seedûker is in [[trekfûgel]] dy't op it wetter fan it noardlik healrûn foarkomt. Hy briedt benammen by marren yn noardlik Jeropa en [[Aazje]] en oerwinteret oan smoute, iisfrije kusten oan 'e noardeastlike [[Atlantyske Oseaan]] en de eastlike en westlike [[Stille Oseaan]]. De bûnte seedûker briedt yn [[Skotlân]], [[Skandinaavje]], de [[Baltyske lannen]], [[Wyt-Ruslân]], [[Ruslân]], [[Kazachstan]], [[Mongoalje]] en it uterste westen fan [[Alaska]]. Winterdeis lûkt er nei de kustgebieten. De bûnte seedûker wurdt yn twa [[ûndersoarte]]n ferdield: * De westlike bûnte seedûker (''Gavia arctica arctica'') (Linnaeus, 1758) – komt foar yn noardlik Jeropa, en fierder nei it easten ta oant it noardlike part fan Sintraal-Aazje, en fan dêrwei oant de rivier de [[Lena (rivier)|Lena]] en [[Transbaikal]]. Winterdeis lûkt er nei de kustgebieten yn noardwestlik Jeropa, de [[Middellânske See]], de [[Swarte See]] en de [[Kaspyske See]]. * De eastlike bûnte seedûker (''Gavia arctica viridigularis'') (Dwight, 1918) – komt foar yn eastlik Ruslân, fan 'e rivier de Lena en Transbaikal en fierder nei it easten ta it [[Tsjûkotka-skiereilân]] en [[Kamtsjatka]] en it uterste noarden fan [[Sachalin]]. Hy oerwinteret oan 'e noardwestlike kust fan 'e [[Stille Oseaan]]. Earder waard de bûnte seedûker as deselde soarte beskôge as de Pasifyske seedûker (Gavia pacifica), wat nei alle gedachten de meast besibbe soarte is. Ut in [[DNA]]-stúdzje die bliken dat de bûnte seedûker de sustersoarte is fan in [[klade]] dy't bestiet út de Pasifyske seedûker, de [[iisdûker]] (''Gavia immer'') en de [[gielsnaffeldûker]] (''Gavia adamsii''). De bûnte seedûker briedt yn it noarden fan Jeraazje en út en troch yn it westen fan [[Alaska]]. Winterdeis komt der ek oan 'e [[Noardsee]]kust en de kust fan 'e [[Atlantyske Oseaan]] foar. Yn it noarden fan [[Grut-Brittanje]] en oan 'e [[Noarwegen|Noarske]] kust bliuwe se it hiele jier. == Briedgedrach == [[Ofbyld:Gavia arctica MHNT.ZOO.2010.11.36.5.jpg|thumb|left|Aaien fan 'e bûnte seedûker.]] De tiid foar it briedseizoen fariëarret; yn it súdlike diel fan it ferspriedingsgebiet begjint it brieden yn april, wylst de fûgels yn it noardlike diel wachtsje moatte oant de froast út de grûn is. It pearjen fynt op it lân plak en de bûnte seedûker bout in ovaal nêst dat likernôch 23 sm lang is, of tichteby in mar of op fegetaasje dy't boppe it wetter útstekt. Hy leit meastentiids in nêst fan twa, komselden ien of trije, brún-griene aaien mei donkere plakken. It brieden duorret tusken de 27 en 29 dagen en de jongen wurde fuorre mei lytse fisken en [[wringeleazen]]. De piken kinne fuort nei it útkommen al goed swimme en sûnder muoite dûke. Se fjochtsje in soad as se net genôch te iten krije, en faak oerlibbet mar ien jong. Om it iten te fangen jaget de bûnte seedûker allinnich of yn pearen, mar hiel komselden yn groepen. Hy dûkt net djipper as 5 meter en de measte dûken binne súksesfol. De measte mislearre lechsels wurde feroarsake troch rôfdieren en oerstreamings. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, mar der wurdt tocht dat de fûgel yn tal ôfnimt; lykwols net krêftich genôch om as bedrige beskôge te wurden. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte dêrom as 'net bedrige' (''Least Concern''). De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op tusken de 275.000 en 1,5 miljoen yndividuen, wêrfan't 53.800 oant 87.800 pearkes briede soene yn Jeropa. De bûnte seedûker is beskerme neffens it Ferdrach foar it behâld fan trekfûgels yn Afrika en Jeraazje (AEWA). {{DEFAULTSORT:Bunte seeduker}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Seedûker]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardsee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Middellânske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Swarte See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaspyske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdsineeske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsineeske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Japanske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de See fan Ochotsk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Beringsee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Iissee]] nymnrzprdzzevir9j87ha8icxe76ndw Fjoertúfke 0 5908 1235198 1217594 2026-07-15T19:52:51Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235198 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=fjoertúfke |Ofbyld= [[File:Common firecrest Franconville 03.jpg|250px]] |lûd=[[File:Regulus ignicapilla - Common Firecrest XC432208.mp3|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[goudtoefkes]] (''Regulidae'') |Skaai= [[echte goudtoefkes]] (''Regulus'') |Wittenskiplike namme= Regulus ignicapillus |Beskriuwer, jier= [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1820 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:RegulusIgnicapillaIUCN.svg|center|250px]] <small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} It '''fjoertúfke''' of '''fjoertoefke''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Regulus ignicapillus'') is in lytse [[fûgel]] dy't yn [[Jeropa]] foarkomt. == Taksonomy == It skaai fan de [[goudtúfkes]] waard fanâlds altyd by de [[sjongers]] yndield, mar tsjintwurdich wurde se faak yn in aparte famylje (''Regulidae'') set.<br /> De fjoertúfkes op [[Madeara]], earder in ûndersoarte fan it fjoertúfke, wurde tsjintwurdich as aparte soarte sjoen, it [[Madearafjoertúfke]] (''Regulus madeirensis''). == Foarkommen == It fjoertúfke is sa'n 9-10 sm grut en krekt wat grutter as it [[goudtúfke]]. It uterlik komt oerien mei it goudtúfke, mar foaral it gesicht ferskilt. It fjoertúfke hat in opfallende swarte streek troch it each mei derboppe en derûnder in wite streek, wylst it goudtúfke dêr gjin dúdlike tekening hat. Ek hat it fjoertúfke op it skouder brûnskleurige fearren dy't by it goudtúfke ûntbrekke. <br /> It [[Madearafjoertúfke]] hat in langere snaffel, de oranje krûn is wat minder fel en de wite streek boppe de eachstreek is langer. [[Ofbyld:Regulus ignicapilla MHNT.ZOO.2010.11.207.jpg|thumb|left|180px|Aaien fan it fjoertúfke.]] == Fersprieding == It fjoertúfke komt yn grutte parten fan Midden- en Súd-[[Jeropa]] foar, harren libbensgebiet leit wat súdliker as dat fan it goudtúfke. Fierder komme se ek foar op Madeara en yn Noard-Afrika. Se binne meast te finen yn mingde bosken of nuddelbosken, se binne miskien wat minder bûn oan de nuddelbosken as it goudtúfke. Lykas by it goudtúfke binne de noardlikste fûgels trekfûgels. == Fuortplanting == It fjoertúfke makket in bolfoarmich nêst fan moas mei in lytse yngong oan de boppekant. It wyfke leit twa kear aaien dy't se yn twa wike útbriedt. De jongen binne nei sa'n 19-20 dagen grut genôch om út te fleanen. {{CommonsBalke|Regulus ignicapillus}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echt goudtúfke]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] qt39uwm1c4aq4m5dhl9h39srlurrsko Eastein (fûgel) 0 7145 1235145 1203341 2026-07-15T19:15:14Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235145 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=eastein |Ofbyld= [[File:Gadwall-Anas-strepera.jpg|250px]]<br><small>mantsje</small><br>[[File:Gadwall-female.jpg|250px]]<br><small>wyfke</small> |lûd=[[File:Mareca strepera - Gadwall XC436359.mp3|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje= [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai= [[smjunten]] (''Mareca'') |Wittenskiplike namme= Mareca strepera |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Mareca strepera map.svg|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#FF7F2A}} [[simmerfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#FFDD55}} [[trochtrekker]] }}</small> }} [[File:30.3.09 Canard chipeau (Anas strepera, Gadwall).webm|thumb|Eastein oan't de fearrepoetsen]] De '''eastein''' of '''ropein''' (''Mareca strepera'') is in fûgel út it skaai fan de [[smjunten]]. De fûgels út dit skaai hawwe in skoft yndield west by de gewoane [[Einen]]. De eastein is dêrom ek wol te finen ûnder de namme ''Anas strepera''. It skaai ''Mareca'' is lykwols op 'e nij ynfierd. == Oare nammen == De eastein wurdt yn it Frysk ek wol oantsjut mei: ''easterske ein'', ''griet'', ''gryffûgel'', ''grypfûgel'' as ''ropein''. == Foarkommen == De eastein is mei in grutte fan 43-51 sm krekt in slachje lytser as de [[Wylde Ein]]. De fûgels wage tusken de 500-1300 gram en hawwe in wjukspanwiidte fan 95 sm. Oars as de measte einen is it mantsje net opfallend. Dúdlike kenmerken binne syn swarte snaffel en syn swarte sturt en kont. Fierder binne de fûgels, foaral yn de flecht wer te kennen oan harren opfallende swart-wite wjukspegel. == Fersprieding == De eastein komt yn East- en Midden-Jeropa foar, en ek yn Aazje en Noard-Amearika. Hy komt meast foar by grutte ûndjippe marren yn it steppe- en prairy-gebiet. Eartiids kaam der yn Jeropa meast yn it easten foar, mar de lêste tiid wurdt it gebiet útwreide nei it westen en it noarden. It is in echte trekfûgel dy by winterdei nei it suden lûkt. == Iten == De eastein yt eins allinich plantaardich. Hy yt meast wetterplanten dy hy op de kop swimmend ûnder wetter plukt. By útsondering yt er ek wolris in pear wetterynsekten of lytse fiskjes. [[File:Mareca strepera MHNT.ZOO.2010.11.18.4.jpg|thumb|left|Aaien fan 'e eastein.]] == Fuortplanting == De eastein briedt fan maaie oant july. Hy makket in nêst op de grûn, meast oan de wetterkant in de tichte begroeiïng. It wyfke leit 8-12 giele aaien, dy troch harsels yn 24-26 dagen útbret wurde. De jongen ferlitte it nêst fuortendalik en kinne nei 7 wiken fleane. [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Smjunt (skaai)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] eb5ww3gjcbnwufhpvpkfx4reyyl1ofc Eider (fûgel) 0 12832 1235152 1232690 2026-07-15T19:20:58Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235152 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=eider |Ofbyld= [[File:Common eider male at Jones Beach (04702).jpg|250px]]<br><small>mantsje</small><br>[[File:Common eider female at Jones Beach (04713).jpg|250px]]<br><small>wyfke</small> |lûd=[[File:Common Eider (Somateria mollissima) (W1CDR0001491 BD11).ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje= [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai= [[eiders]] (''Somateria'') |Wittenskiplike namme= Somateria mollissima |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Somateria_mollissima_dis.png|center|250px]]<small>{{Color box|#0C9F41}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#6DFFFF}} [[wintergast]]</small> }} De '''eider''' (''Somateria mollissima'') is in fûgel út de famylje fan de [[einfûgels]]. == Foarkommen == De eider is in grutte see-ein fan sa'n 50 oant 71 sm lingte. De ein is goed te werkennen oan syn foarm en de grutte kilige snaffel. De jerke is ek hiel goed te werkennen oan syn swart mei wite fearren en griene nekke. It wyfke is in brune fûgel mar kin troch har foarm en grutte toch wol maklik fan de oare einesoarten ûnderskieden wurde. == Fersprieding == De eider komt foar oan de noardlike kusten fan [[Jeropa]], [[Noard-Amearika]] en it easten fan [[Sibearje]]. De fûgels briede yn it arktyske gebiet en guon ek wol súdliker, by't winter geane se faak wat mear nei it suden en foarmje grutte kloften oan de kusten.<br /> Der binne wol aardich wat Eidereinen mei sa'n 1,5 oant 2 miljoen fûgels yn Noard-Amearika en Jeropa, it tal fûgels yn it easten fan Sibearje is net bekend. == Undersoarten == De jerken fan de Jeropeeske, en East- en Westamerikaanske ûndersoarten kinne werkend wurde oan lytse kleurferskillen yn de fearren en oan de kleur fan de snaffel. * S. m. mollissima (Jeropeeske eider) * S. m. faeroeensis (Fêroyske eider) * S. m. v-nigra (Noardpasyfyske eider) * S. m. borealis (Noardatlantyske eider) * S. m. sedentaria (Hudsonbaai-eider) * S. m. dresseri (Labradoreider) [[File:Somateria mollissima MHNT.ZOO.2010.11.26.1.jpg|thumb|left|Aaien fan de eider.]] [[Ofbyld:Somateria mollissima chicks.jpg|thumb|200px|left|Eiders mei piken.]] == Iten == De eiders dûke it leafst nei moksels, dêrby ite se ek wolris kreeften. == Fuortplanting == eiders briede mei-inoar yn in grutte koloanje. Op [[Yslân]] binne bygelyks koloanjes fan sa'n 1.000 pear einen te finen. De briedtiid hinget ôf fan it briedgebiet en it waar mar leit tusken begjin april en ein maaie.<br /> It nêst wurdt troch it wyfke boud oan de seekust, soms brûke se ek wol seefûgelnêsten. It wyfke leit fjouwer oant seis grienige aaien yn it nêst wat mei de dûnsfearren út har boarst beklaaid is. Nei't it wyfke de aaien 25-26 dagen bebret hat komme de aaien út. De jongen wurde troch it wyfke oant let yn de simmer fuorre, wol foar sa'n 65-75 dagen. == Dûns == It nêst fan de eider is beklaaid mei it ferneamde [[eiderdûns]] wat fan it boarst fan it wyfke plôke wurdt. Dizze sêfte en waarme beklaaiïng is lange tiid sammele foar it opfoljen fan kessens en tekkens, mar dit is yn de lêste jierren foar it grutste part ferfong troch dûns fan nuete guozzen en syntetyske ferfangers. Hoewol echte Eiderdûns kessens en tekkens no seldsum binne, wurdt it eiderdûns noch hieltiten wol sammele. De einen hawwe hjir ek gjin lêst fan want dit kin dien wurde neidat de einepiken it nêst ferlitten hawwe. [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Eider]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] 5yqdfyq5okezccdht4pynfuhelwl2t2 Galapagospinguïn 0 19753 1235222 1212390 2026-07-15T20:37:08Z Ieneach fan 'e Esk 13292 ynfoboks tafoege 1235222 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=Galapagospinguïn |Ofbyld= [[File:Galapagos penguin (Spheniscus mendiculus) -Isabela2.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[kjifdieren]] (''Rodentia'') |Famylje= [[pinguïns]] (''Sphenisciformes'') |Skaai= [[brilpinguïns]] (''Spheniscus'') |Wittenskiplike namme= Spheniscus mendiuculus |Beskriuwer, jier= [[Carl Jakob Sundevall|Sundevall]], 1871 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Galapagos_Penguin.png|center|250px]] }} De '''Galapagospinguin''' (''Spheniscus mendiculus'') is soarte yn it skaai fan de [[brilpinguïns]] dy't foarkomt op 'e [[Galapagoseilannen]]. It is de ienichste pinguïnsoarte dy't by de [[evener]] libbet, en dêrmei op it noardlik healrûn foarkomme kin. Dat de Galapagospinguïn yn dy omkriten libje kin komt omdat de kâlde golfstream fan [[Humboldtstream]] de temperatuer leech hâldt. Nei alle gedachten is dy golfstream ek de rûte dy't de pinguïns nei de Galapagoseilannen brocht hat. De measte Galapagospinguïns libje op [[Fernandina]] en oan de westkust fan [[Isabella]], mar der libje ek lytse groepkes op de oare eilannen. == Sjoch ek == {{Commonscat|Spheniscus mendiculus|Galapagospinguïn}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Brilpinguïn]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Galapagoseilannen]] 7taji45kv34evzg98ut2wwrb1gtn8ce 1235224 1235222 2026-07-15T20:38:31Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Sjoch ek */ kt 1235224 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=Galapagospinguïn |Ofbyld= [[File:Galapagos penguin (Spheniscus mendiculus) -Isabela2.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[kjifdieren]] (''Rodentia'') |Famylje= [[pinguïns]] (''Sphenisciformes'') |Skaai= [[brilpinguïns]] (''Spheniscus'') |Wittenskiplike namme= Spheniscus mendiuculus |Beskriuwer, jier= [[Carl Jakob Sundevall|Sundevall]], 1871 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Galapagos_Penguin.png|center|250px]] }} De '''Galapagospinguin''' (''Spheniscus mendiculus'') is soarte yn it skaai fan de [[brilpinguïns]] dy't foarkomt op 'e [[Galapagoseilannen]]. It is de ienichste pinguïnsoarte dy't by de [[evener]] libbet, en dêrmei op it noardlik healrûn foarkomme kin. Dat de Galapagospinguïn yn dy omkriten libje kin komt omdat de kâlde golfstream fan [[Humboldtstream]] de temperatuer leech hâldt. Nei alle gedachten is dy golfstream ek de rûte dy't de pinguïns nei de Galapagoseilannen brocht hat. De measte Galapagospinguïns libje op [[Fernandina]] en oan de westkust fan [[Isabella]], mar der libje ek lytse groepkes op de oare eilannen. == Sjoch ek == {{Commonscat|Spheniscus mendiculus|Galapagospinguïn}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Brilpinguïn]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Galapagoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] 8niuii9da8gv2jsnyaszol43f3u4xt3 1235254 1235224 2026-07-16T09:11:48Z RomkeHoekstra 10582 Tekst útwreide. 1235254 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Galapagospinguïn |Ofbyld = [[Ofbyld:Galapagos Penguin (32833346357).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[kjifdieren]] (''Rodentia'') |Famylje = [[pinguïns]] (''Sphenisciformes'') |Skaai = [[brilpinguïns]] (''Spheniscus'') |Wittenskiplike namme= Spheniscus mendiuculus |Beskriuwer, jier= [[Carl Jakob Sundevall|Sundevall]], 1871 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Galapagos_Penguin.png|center|250px]] }} De '''Galapagospinguïn''' (''Spheniscus mendiculus'') is [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[brilpinguïns]] dy't foarkomt op 'e [[Galapagoseilannen]]. It is de ienichste pinguïnsoarte dy't by de [[evener]] libbet en foar in lyts part ek op it noardlik healrûn foarkomt. Dat de Galapagospinguïn yn dy omkriten libje kin komt omdat de kâlde [[Humboldtstream]] de temperatuer leech hâldt. Nei alle gedachten is dy golfstream ek de rûte dy't de pinguïns nei de Galapagoseilannen brocht hat. De measte Galapagospinguïns libje op [[Fernandina]] en oan 'e westkust fan [[Isabella]], mar der libje ek lytse groepkes op oare eilannen. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Spheniscus mendiculus DT -W I Isabela- 0801 (9) (20931128955).jpg|thumb|left|Jonge fûgels op it eilân Isabela.]] De fûgel is 53 sm lang; it is in relatyf lytse, swartwite pinguïn. De fûgel is lytser as de [[Humboldtpinguïn]] (''S. humboldti'') en hat ek in slankere snaffel. De kop is hast hielendal swart, mei allinnich in smelle wite bân dy't fan 'e foarholle, efter it ear lâns, nei de kiel rint. De boppekant is swartgriis en de ûnderkant is benammen wyt, mei twa parallel rinnende swarte bannen oer it boarst, dy't nei ûnderen ta rinne oant by de poaten. Unfolwoeksen fûgels misse dy dûbele bân en hawwe in hielendal donkere kop. == Fersprieding == De Galápagospinguïn is [[Endemisme|endemysk]] op 'e Galápagoseilannen. Ut ûndersyk yn 2006 hat bliken dien dat sawat 95% fan 'e briedpopulaasje op 'e eilannen Isabela en Fernandina libbe, yn it westlike part fan 'e arsjipel. Likernôch 5% kaam foar op 'e lytsere eilannen Bartolomé, Santiago, Floreana en noch in pear lytse eilantsjes yn it midden en suden fan it gebiet. De oantallen fluktuearje, wat gearhinget mei de oanwêzigens fan fisk en de effekten fan [[El Niño]]. It ferspriedingsgebiet fan dizze pinguïns leit mar foar in lyts part benoarden de [[evener]], dy't troch de Galápagos-arsjipel rint. It is dêrtroch de ienige soarte pinguïn dy't (foar in part) foarkomt op it noardlik healrûn. De Galapagospinguïn is sterk ferbûn mei relatyf koel oseaanwetter dat ryk is oan fiedingsstoffen. De fûgels foerazjearje yn it seegebiet westlik fan 'e arsjipel oant 23,5 km fan 'e briedkoloanjes; ûnfolwoeksen fûgels lûke oant 64 km fan har briedkoloanje wei. Fûgels dy't yn in bepaalde koloanje briede, bliuwe yn 80% fan 'e gefallen trou oan dat plak. == Status == De Galápagospinguïn hat in hiel lyts ferspriedingsgebiet en dêrtroch bestiet der in kâns op útstjerren. De grutte fan 'e populaasje waard yn 2007 rûsd op krap 1000 fûgels. De populaasje-oantallen fluktuearje sterk troch it effekt fan El Niño. Troch klimaatferoaringen kinne dy fluktuaasjes noch sterker wurde. Tusken 1982 en 1983 naam de populaasje mei 77% ôf en tusken 1997 en 98 mei 65%. Oare bedrigingen binne yllegale fiskerij dy't slachtoffers meitsje. Ek troch minsken yntrodusearre rôfdieren foarmje in bedriging foar de soarte, fral foar de aaien en de piken. Dêrom hakte in team ûnder lieding fan [[P. Dee Boersma]] fan 'e [[Universteit fan Washington]] op plakken dêr't rôfdieren net binne 120 gatten yn 'e lava as feilige briedplakken. It team koe letter fêststelle dat de measte gatten troch de pinguïns brûkt wurde om te breiden. Dêrmei groeit de hope foar in bettere takomst foar de Galapagospinguïn.<ref>[https://www.nationalgeographic.nl/er-gloort-een-sprankje-hoop-voor-de-galapagospinguin-een-van-de-meest-zeldzame-pinguinsoorten-ter-wereld National Geographic, 17 oktober 2022.]</ref> De Galapagospinguïn stiet op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] as bedrige (''Endangered'') klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/galapagos-penguin-spheniscus-mendiculus BirdLife, oproppen op 16 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/galpen1/cur/introduction Birds of the World, oproppen op 16 july 2026.] * [https://ebird.org/species/galpen1 Ebird, oproppen op 16 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Spheniscus mendiculus|Galapagospinguïn}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Brilpinguïn]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Galapagoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] rbcadatvltr27ht8upm23140ze9qd6h Oost-Souburg 0 23783 1235134 960398 2026-07-15T17:27:13Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks en tekst. 1235134 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Oost-Souburg | ôfbylding = Oost-souburg2.jpg | flagge = | wapen = Oost Souburg wapen.svg | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Ofbyld:Vlissingen vlag.svg|20px]] [[Flissingen (gemeente)|Flissingen]] | ynwennertal = 10.373 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/oost-souburg/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 2,87 km²,<br>wêrfan wetter: 0,06 km² | oerflak wetter = | befolkingstichtens = | hichte = 0 m | koördinaten = | postkoade = 4388 | netnûmer = 0118 | webside = | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 28 | lat_sec = 23 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 36 | lon_sec = 45 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Map - NL - Vlissingen - Wijk 05 Oost-Souburg.svg | ôfbyldingstekst99 = Oost-Souburg yn 'e gemeente Flissingen. }} '''Oost-Souburg''' is in doarp yn 'e [[Seelân|Siuwske]] gemeente [[Flissingen (gemeente)|Flissingen]], dat fan [[West-Souburg]] skieden wurdt troch it [[Kanaal troch Walcheren]]. Noardlik fan 'e beboude kom leit op it doarpsgebiet fan Oost-Souburg de buorskip [[Groot-Abeele]]. == Skiednis == [[Ofbyld:Luchtfoto's - Oost-Souburg - 20175794 - RCE.jpg|thumb|left|Loftfoto fan 'e eartiidske ringwâlboarch.]] Souburg ûntstie om in karolingyske fersterking hinne, de Sudburgh of 'Súdboarch'. Dy ringwâlboarch waard yn 'e lette njoggende ieu oanlein as flechtplak foar bewenners út de omjouwing tsjin ynfallen fan 'e [[Wytsingen]]. Letter, yn 'e tsiende ieu, rekke de Sudburgh yn ûnbrûk en ferlieten de bewenners de delsetting. Yn de 20e iuw is de eardere Sudburgh by opgravings yn kaart brocht en ûndersocht. De boarch is foar in part rekonstruearre en wurdt as ryksmonumint klassifisearre. Yn 'e iere alfte iuw waard yn it lettere [[West-Souburg]] in [[parochytsjerke]] oprjochte. Earst yn 'e trettjinde ieu waard Oost-Souburg op 'e nij bewenne en yn 1250 krige it plak ek in eigen parochytsjerke. Fan 1814 oant 1835 wie it in selsstannige gemeente, mar yn 1835 waarden Oost-Souburg en West-Souburg gearfoege ta de gemeente Oost- en West-Souburg. Yn 1966 waard it grutste part fan 'e gemeente by Flissingen weryndield. Noardlike dielen gyngen nei [[Middelburch (gemeente)|Middelburch]] en [[Valkenisse]]. Yn dy tiid binne der nije wiken boud om oan it groeiend ferlet oan wenten yn Flissingen te foldwaan. Yn 'e jierren 1980 krige it doarp hast hielendal syn hjoeddeike omfang (2026). Sûnt binne de útwreidings folle lytsskaliger. In beheining foar de útwreiding fan it doarp foarmet de gemeentegrins mei de gemeente Middelburch oan 'e noardkant. De oarspronklik West-Souburgske [[mûne]] [[De Pere (Oost-Souburg)|De Pere]] (út 1725) kaam troch it graven fan it kanaal op Oost-Souburgsk doarpsgebiet te lizzen. It doarpske karakter fan Oost-Souburg is bewarre bleaun, al is it plak mei mear as 10.000 ynwenners ien fan 'e gruttere Siuwske plakken. == Ofbylden == <gallery> SoeburgKunstwerk (cropped).jpg|Keunstwurk Kerk Open Haven (Oost-Souburg)2.JPG|Protestantske tsjerke Vlissingen-molen De Pere-ro3216 (cropped).jpg|Nôtmûne De Pere </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Oost-Souburg}} }} {{GemeenteFlissingen}} {{Koördinaten|51_27_49_N_3_36_3_E_type:city_zoom:15_region:NL|51° 27' NB, 3° 36' EL}} [[Kategory:Plak yn Flissingen]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]] bs0h025jccsvm876dkg62af0tjjyhig Flaaksfink 0 29373 1235203 1177044 2026-07-15T20:18:17Z Ieneach fan 'e Esk 13292 ynfoboks tafoege 1235203 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=flaaksfink |Ofbyld= [[File:Chloris_chloris_(profile).jpg|250px]] <br><small>mantsje</small><br>[[File:European Greenfinch female (flipped & cropped).jpg|250px]]<br><small>wyfke</small> |lûd=[[File:Carduelis_chloris.ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskfûgels]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[finkfûgels]] (''Fringillidae'') |Skaai= [[grienfinken]] (''Chloris'') |Wittenskiplike namme= Chloris chloris |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Carduelis chloris distribution map.png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#FFFF00}} [[simmerfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#1E90FF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#FF7F50}} [[eksoat]] }}</small> }} De '''flaaksfink''' (''Chloris chloris''), ek '''grienfink''' of '''grienling''' neamd, is in fûgel út de famylje fan de [[finkfûgels]] (Fringillidae). De fûgel yt meast sied. == Finzenskip == De flaaksfink is yn in wurdearre kweekfûgel, dy't sûnder problemen meardere nêsten fuortbringt. It oantal aaikes de lêch is 3 - maksimaal 6, de briedtiid bedraacht 13 dagen en nei noch ris 2 wiken fleane de jongen út. <gallery> Ofbyld:Carduelis_chloris_1_(Marek_Szczepanek).jpg Ofbyld:Carduelis_chloris_2_(Marek_Szczepanek).jpg Ofbyld:Carduelis_chloris_4_(Marek_Szczepanek).jpg Ofbyld:Carduelis chloris 3 (Marek Szczepanek).jpg Ofbyld:Chloris chloris chloris MHNT 223 Gouvieux.jpg|aaien </gallery> == Keppelings om utens == * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=vogels&record=Carduelis+chloris SoortenBank.nl] beskriuwing, ôfbylden en lûd * [http://www.sovon.nl/soorten.asp?euring=16490&lang=nl SOVON] - Fersprieding en aantalsontwikkeling fan de Flaaksfink yn Nederlân [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Grienfink]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Eksoat yn Argentynje]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn de Azoaren]] [[Kategory:Eksoat yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Eksoat yn Madeara]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Eksoat yn Oerûguay]] okcxp67g0fbqxbnsfcy24je5osz6en2 1235253 1235203 2026-07-16T07:24:37Z RomkeHoekstra 10582 Tekst oanfolle. Ik ha it stikje oer de "populêre kweekfûgel" ferwidere, it is yn Nederlân ferbean om lânseigen soarten yn finzenskip te hâlden. Sa populêr kin de fûgel om te hâlden dus net wêze. 1235253 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=flaaksfink |Ofbyld= [[File:Chloris_chloris_(profile).jpg|250px]] <br><small>mantsje</small><br>[[File:European Greenfinch female (flipped & cropped).jpg|250px]]<br><small>wyfke</small> |lûd=[[File:Carduelis_chloris.ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskfûgels]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[finkfûgels]] (''Fringillidae'') |Skaai= [[grienfinken]] (''Chloris'') |Wittenskiplike namme= Chloris chloris |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Carduelis chloris distribution map.png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#FFFF00}} [[simmerfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#1E90FF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#FF7F50}} [[eksoat]] }}</small> }} De '''flaaksfink''' (''Chloris chloris''), ek '''grienfink''' of '''grienling''' neamd, is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[finkfûgels]] (''Fringillidae''). == Beskriuwing == In flaaksfink wurdt likernôch 15 oant 16,5 sintimeter lang, hat in spanwiidte fan 25 oant 28 sm en weaget likernôch 30 gram. It mantsje is oliifgrien fan kleur, benammen op 'e stút. De rêch hat in brunige tint en de ûnderkant is mear gielich. De rânen fan 'e wjukken en de measte sturtfearren binne oan 'e basis heldergiel. De tsjokke snaffel is hast wyt en de poaten binne fleiskleurich. It wyfke is minder yntins fan kleur; hja is mear griisgrien en it giel yn har fearren is folle bleker. == Fersprieding en leefgebiet == De fûgel is faak te finen yn parklânskippen mei tichte boskjes of beamgroepen, benammen yn parken, tunen, hagen en ek lâns boskrânen. De flaaksfink komt benammen foar yn Jeropa en telt tsien [[ûndersoarte]]n: * ''C. c. harrisoni'': [[Grut-Brittanje]] (útsein noardlik [[Skotlân]]) en [[Ierlân]]. * ''C. c. chloris'': fan noardlik Skotlân, noardlik en sintraal [[Frankryk]] en [[Noarwegen]] oant westlik [[Sibearje]]. * ''C. c. muehlei'': fan [[Servje]] en [[Montenegro]] oant [[Moldaavje]]], [[Bulgarije]] en [[Grikelân]]. * ''C. c. aurantiiventris'': fan súdlik [[Spanje]] oer súdlik Jeropa oant westlik [[Grikelân]]. * ''C. c. madaraszi'': [[Korsika]] en [[Sardynje]]. * ''C. c. vanmarli'': noardwestlik Spanje, [[Portegal]] en noardwestlik [[Marokko]]. * ''C. c. voousi'': sintraal Marokko en noardlik [[Algerije]]. * ''C. c. chlorotica'': fan it súdlike part fan Sintraal-[[Turkije]] oant noardeastlik [[Egypte]]. * ''C. c. bilkevitchi'': fan súdlik [[Oekraïne]], de [[Kaukasus]] en noardeastlik Turkije oant noardlik [[Iran]] en súdwestlik [[Turkmenistan]]. * ''C. c. turkestanica'': fan súdlik [[Kazachstan]] oant [[Kirgyzje]] en sintraal [[Tadzjikistan]]. === Nederlân === De fûgel is talryk yn Nederlân en hat foaral sûnt de jierren 1980 profitearre fan 'e oanlis fan nije stedswiken mei in soad grien. Der briede tsientûzenen pearkes yn Nederlân en de fûgel komt yn it hiele lân foar. Sûnt 2010 binne de oantallen lykwols foars ôfnommen, nei alle gedachten troch [[trichomonose]], in besmetlike ynfeksjesykte. Ek de populaasjes yn oare lannen om ús hinne ha dêr in soad fan te lijen. Winterdeis wurdt de Nederlânske populaasje oanfolle mei flaaksfinken út [[Skandinaavje]] en binne de oantallen folle grutter. == Hâlden en dragen == It iten bestiet benammen út jonge plantsjes, sied, hjouwer, beien, blêdknoppen en en bytiden ek ynsekten. Winterdeis, as it iten krap wurdt, komme flaaksfinken ek yn it selskip fan oare fûgelsoarten lykas finken, miezen, merels en protters op foerplakken mei sied en sinneblompitten by hûzen ôf. Faak binne se ek by hagen mei ripe kantsjes (roazebottels) te sjen. De piken ite benammen ynsekten lykas blêdlús en oar lyts guod. It nêst sit yn hagen en strûken of yn grienbliuwende planten. It is makke fan tûkjes, twigen of woarteltsjes en ôfwurke mei hier en fearkes. It lechsel bestiet út fjouwer oant seis wite oant ljochtblauwe aaien mei readbrune plakjes. It brieden duorret tolve oant fjirtjin dagen. De jongen wurde troch beide âlden fersoarge. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="125px" style="margin: 0; padding: 0;"> Greenfinch Nest 17-07-10 (4809786391).jpg|Nêst. Juvenile Greenfinches (51279074010).jpg|Jonge flaaksfûgels. Carduelis chloris 5.jpg|Foerazjearjende fûgel. </gallery> </div> == Status == De wrâldpopulaasje en it ferspriedingsgebiet is grut. Der wurdt oannommen dat de populaasje stabyl is. Dêrfandinne wurdt de soarte troch de [[IUCN]] as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade List]] klassifisearre. == Keppelings om utens == * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=vogels&record=Carduelis+chloris SoortenBank.nl] beskriuwing, ôfbylden en lûd * [http://www.sovon.nl/soorten.asp?euring=16490&lang=nl SOVON] - Fersprieding en aantalsontwikkeling fan de Flaaksfink yn Nederlân {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/european-greenfinch-chloris-chloris BirdLife, oproppen 16 july 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/eurgre1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 165 july 2026] * [https://ebird.org/species/eurgre1/PL-WP oproppen 16 july 2026] * [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/groenling Fûgelbeskerming, oproppen 16 juny 2026.] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/16490 SOVON, oproppen 16 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Chloris Chloris}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Grienfink]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Eksoat yn Argentynje]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn de Azoaren]] [[Kategory:Eksoat yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Eksoat yn Madeara]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Eksoat yn Oerûguay]] 1re16lw3flc76r6aclspveonbn8339z Ritthem 0 33479 1235201 1124624 2026-07-15T19:55:59Z RomkeHoekstra 10582 1235201 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Ritthem | ôfbylding = AFtRammekens (9) Terreplein.jpg | ôfbyldingstekst = Fort Rammekens | flagge = Rithem vlag.svg | wapen = Ritthem wapen.svg | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[File:Vlissingen vlag.svg|20px]] [[Flissingen (gemeente)|Flissingen]] | ynwennertal = 570 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/ritthem/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 18,27 km²,<br>wêrfan wetter 0,30 km² | befolkingstichtens = | hichte = 0 m | koördinaten = | postkoade = 4389 | netnûmer = 0118 | webside = | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 27 | lat_sec = 23 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 38 | lon_sec = 56 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Map - NL - Vlissingen - Wijk 06 Ritthem en omgeving.svg | ôfbyldingstekst99 = Ritthem yn 'e gemeente Flissingen. }} '''Ritthem''' ([[Siuwsk]]: Rittem) is in doarpke yn 'e gemeente [[Seelân|Siuwske]] [[Flissingen (gemeente)|Flissingen]], mei 570 ynwenners (2026). Eartiids wie Ritthem in [[Hearlikheid (bestjoersfoarm)|hearlikheid]] en gemeente. It doarp leit tichteby de[[ Westerskelde]] en by it havengebiet Flissingen-East en is, lykas de measte [[Walcheren|Walcherske]] doarpen, in tsjerkedoarp. De tsjerke is fan oarsprong 14e-iuwsk mei in [[Skip (tsjerke)|skip]] út de sechstjinde iuw. Yn 'e omkriten leit op it doarpsgebiet it eardere [[Fort Rammekens]] en in byhearrend natoergebiet. Flakby Ritthem leit de grutste riolearringswettersuvering fan Seelân. == Skiednis == De namme Ritthem is ôflaat fan ''Riethem''. In soad wetterkes yn it gebiet wiene mei reid begroeid en de iere bewenners brûkten it wurd ''hem'' (him) om it wenplak oan te tsjutten. De namme betsjut dus "plak dêr't reid groeid".<ref>[https://www.zeeuwsarchief.nl/onderzoek-het-zelf/onderzoek-zeeland/vlissingen/ritthem/ Siuwsk Argyf, oproppen 15 july 2026.]</ref> Ritthem waard foar it earst neamd yn 1235, doe't it plak in selsstannige parochy waard. Oant dy tiid waard it fanút [[West-Souburg]] bestjoerd. Yn dy tiid leine noardlik fan Ritthem de buorskip en de hearlikheid Nieuwerve en de buorren Welzinge. Dy waarden yn 'e begjinjierren fan 'e Opstân troch it oarlochsgeweld ferwoaste. It fort Rammekens waard yn 1547 op it plak fan in midsiuwsk kastiel boud yn opdracht fan Marije fan Hongarije, de lânfâdesse fan 'e Nederlannen. De ferneatiging fan 'e Ritthemske tsjerke late derta dat it plak oant 1612 op 'e tsjerke fan [[Oost-Souburg]] oanwiisd wie. Yn dat jier waard yn Ritthem in herfoarme gemeente stichte. De hearlikheid Ritthem waard yn 1764 kocht troch de Flissingske famylje Lambrechtsen, dy't dêr oant 1849 bestjoerlike rjochten oer útoefene. Oant 1 july 1966 wie Ritthem in selsstannige gemeente. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Oost-Souburg}} }} {{GemeenteFlissingen}} [[Kategory:Plak yn Flissingen]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]] m956fqo3rpma5d8b0e6f32o2z0oyefq 1235202 1235201 2026-07-15T20:01:15Z Drewes 2754 red. 1235202 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Ritthem | ôfbylding = AFtRammekens (9) Terreplein.jpg | ôfbyldingstekst = Fort Rammekens | flagge = Rithem vlag.svg | wapen = Ritthem wapen.svg | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[File:Vlissingen vlag.svg|20px]] [[Flissingen (gemeente)|Flissingen]] | ynwennertal = 570 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/ritthem/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 18,27 km²,<br>wêrfan wetter 0,30 km² | befolkingstichtens = | hichte = 0 m | koördinaten = | postkoade = 4389 | netnûmer = 0118 | webside = | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 27 | lat_sec = 23 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 38 | lon_sec = 56 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Map - NL - Vlissingen - Wijk 06 Ritthem en omgeving.svg | ôfbyldingstekst99 = Ritthem yn 'e gemeente Flissingen. }} '''Ritthem''' ([[Siuwsk]]: Rittem) is in doarpke yn 'e [[Seelân|Siuwske]] gemeente [[Flissingen (gemeente)|Flissingen]], mei 570 ynwenners (2026). Eartiids wie Ritthem in [[Hearlikheid (bestjoersfoarm)|hearlikheid]] en gemeente. It doarp leit tichteby de[[ Westerskelde]] en by it havengebiet Flissingen-East en is, lykas de measte [[Walcheren|Walcherske]] doarpen, in tsjerkedoarp. De tsjerke is fan oarsprong 14e-iuwsk mei in [[Skip (tsjerke)|skip]] út de sechstjinde iuw. Yn 'e omkriten leit op it doarpsgebiet it eardere [[Fort Rammekens]] en in byhearrend natoergebiet. Flakby Ritthem leit de grutste riolearringswettersuvering fan Seelân. == Skiednis == De namme Ritthem is ôflaat fan ''Riethem''. In soad wetterkes yn it gebiet wiene mei reid begroeid en de iere bewenners brûkten it wurd ''hem'' (him) om it wenplak oan te tsjutten. De namme betsjut dus "plak dêr't reid groeid".<ref>[https://www.zeeuwsarchief.nl/onderzoek-het-zelf/onderzoek-zeeland/vlissingen/ritthem/ Siuwsk Argyf, oproppen 15 july 2026.]</ref> Ritthem waard foar it earst neamd yn 1235, doe't it plak in selsstannige parochy waard. Oant dy tiid waard it fanút [[West-Souburg]] bestjoerd. Yn dy tiid leine noardlik fan Ritthem de buorskip en de hearlikheid Nieuwerve en de buorren Welzinge. Dy waarden yn 'e begjinjierren fan 'e Opstân troch it oarlochsgeweld ferwoaste. It fort Rammekens waard yn 1547 op it plak fan in midsiuwsk kastiel boud yn opdracht fan [[Marije fan Hongarije]], de lânfâdesse fan 'e Nederlannen. De ferneatiging fan 'e Ritthemske tsjerke late derta dat it plak oant 1612 op 'e tsjerke fan [[Oost-Souburg]] oanwiisd wie. Yn dat jier waard yn Ritthem in herfoarme gemeente stichte. De hearlikheid Ritthem waard yn 1764 kocht troch de Flissingske famylje Lambrechtsen, dy't dêr oant 1849 bestjoerlike rjochten oer útoefene. Oant 1 july 1966 wie Ritthem in selsstannige gemeente. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Oost-Souburg}} }} {{GemeenteFlissingen}} [[Kategory:Plak yn Flissingen]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]] 7l5redccpzh3pnhupmbqwwqusqsuhnh West-Souburg 0 33480 1235132 1124688 2026-07-15T16:48:24Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks en tekst. 1235132 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = West-Souburg | ôfbylding = Sint Martinus (West-Souburg).JPG | ôfbyldingstekst = Adventtsjerke. | flagge = | wapen = West Souburg wapen.svg | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Ofbyld:Vlissingen vlag.svg|20px]] [[Flissingen (gemeente)|Flissingen]] | ynwennertal = | oerflak = | oerflak wetter = | befolkingstichtens = | hichte = 0 m | koördinaten = | postkoade = 4386, 4387 | netnûmer = 0118 | webside = | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 28 | lat_sec = 40 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 35 | lon_sec = 25 | lon_dir = E }} '''West-Souburg''' ([[Siuwsk]]: ''Wêst-Soeburg'') is in doarp yn 'e gemeente [[Flissingen (gemeente)|Flissingen]] dat tsjintwurdich folslein ynboud is troch de stêd [[Flissingen (stêd)|Flissingen]]. == Skiednis == Hoewol't West-Souburg tsjintwurdich lyts is, hie it yn 'e [[midsiuwen]] in sintrale rol op [[Walcheren]]; de [[parochytsjerke]] wie ien fan 'e fiif memmetsjerken op Walcheren. De parochy fan West-Souburg besloech yn 'e 11e iuw hast hiel súdlik Walcheren. De parochy fan West-Souburg wie in dochtertsjerke fan 'e [[Westmunstertsjerke]] yn [[Middelburch (stêd)|Middelburch]]. Yn West-Souburg stie it ferneamde slot Sint-Aldegonde, dêr't ûnder oaren keizer [[West-Souburg (Siuwsk: Wêst-Soeburg) is in doarp yn 'e gemeente Flissingen dat tsjintwurdich folslein ynboud is troch de stêd Flissingen. Yn West-Souburg stie it ferneamde slot Sint-Aldegonde, dêr't ûnder oaren keizer [[Karel V]] ferbleau. Nei syn troansôfstân yn 1556 soe hy oant syn reis nei [[Spanje]] dêr bliuwe. It slot datearre út healwei de 15e iuw en bekende eigners fan dat kastiel wiene Adriaan fan Borselen en Anna fan Boergonje. Yn 1783 is it kastiel ferkocht en ôfbrutsen, mar de slotgrêft bleau noch wol bestean. De lêste spoaren fan it slot binne by de oanlis fan 'e wyk Westerzicht yn it begjin fan 'e jierren 1970 ferdwûn. De ferfallen histoaryske doarpstsjerke moast yn 1832 ôfbrutsen wurde. Tsjerklik fusearre West-Souburg doe mei [[Oost-Souburg]]. In boer wist de twa stiennen liuwebylden fan it stek fan 'e tsjerke te rêden en dy steane hjoed-de-dei oan wjerskanten fan 'e haadtagong fan 'e pleats Triton tusken [[Koudekerke]] en West-Souburg. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Het kasteel Aldegonde Landschappen met bijbelse scènes (serietitel), RP-P-1889-A-14144.jpg|Kastiel Sint-Aldegonde (1598). Kerk van West-Souburg, RP-T-1890-A-2403.jpg|Sint-Martinustsjerke (1746) </gallery> </div> Sûnt 1814 wie West-Souburg in selsstannige gemeente. Yn 1835 fusearre West-Souburg fanwegen it tebekrinnend oantal ynwenners mei Oost-Souburg en yn 1966 waard dy kombinearre gemeente by Flissingen foege. Troch de oanlis fan it kanaal en letter de útwreiding fan 'e stêd Flissingen, ferlear it doarp syn romtlike en bestjoerlike selsstannigens. Administratyf is West-Souburg hjoed-de-dei opdield yn 'e wiken West-Souburg en Vrijburg. It doarp hat gjin eigen postkoade mear en falt ûnder de wenplaknamme Flissingen. == Identiteit == Jierrenlang hawwe ynwenners krewearre foar it behâld fan 'e eigen identiteit fan it doarp. Sûnt 2012 steane der wer plaknammebuorden by de tagongswegen dy't ferwize nei de rike histoarje fan West-Souburg. Hoewol't it doarp op papier hast opgien is yn 'e stêd Flissingen, is it histoaryske karakter om it Marnixplein hinne noch altyd sichtber. {{CommonsBalke|West-Souburg}} [[Kategory:Plak yn Flissingen]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]] oijr8qr26mw5fhkcs0mu4vfle5xs51o 1235133 1235132 2026-07-15T16:48:57Z RomkeHoekstra 10582 + nav. 1235133 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = West-Souburg | ôfbylding = Sint Martinus (West-Souburg).JPG | ôfbyldingstekst = Adventtsjerke. | flagge = | wapen = West Souburg wapen.svg | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Ofbyld:Vlissingen vlag.svg|20px]] [[Flissingen (gemeente)|Flissingen]] | ynwennertal = | oerflak = | oerflak wetter = | befolkingstichtens = | hichte = 0 m | koördinaten = | postkoade = 4386, 4387 | netnûmer = 0118 | webside = | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 28 | lat_sec = 40 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 35 | lon_sec = 25 | lon_dir = E }} '''West-Souburg''' ([[Siuwsk]]: ''Wêst-Soeburg'') is in doarp yn 'e gemeente [[Flissingen (gemeente)|Flissingen]] dat tsjintwurdich folslein ynboud is troch de stêd [[Flissingen (stêd)|Flissingen]]. == Skiednis == Hoewol't West-Souburg tsjintwurdich lyts is, hie it yn 'e [[midsiuwen]] in sintrale rol op [[Walcheren]]; de [[parochytsjerke]] wie ien fan 'e fiif memmetsjerken op Walcheren. De parochy fan West-Souburg besloech yn 'e 11e iuw hast hiel súdlik Walcheren. De parochy fan West-Souburg wie in dochtertsjerke fan 'e [[Westmunstertsjerke]] yn [[Middelburch (stêd)|Middelburch]]. Yn West-Souburg stie it ferneamde slot Sint-Aldegonde, dêr't ûnder oaren keizer [[West-Souburg (Siuwsk: Wêst-Soeburg) is in doarp yn 'e gemeente Flissingen dat tsjintwurdich folslein ynboud is troch de stêd Flissingen. Yn West-Souburg stie it ferneamde slot Sint-Aldegonde, dêr't ûnder oaren keizer [[Karel V]] ferbleau. Nei syn troansôfstân yn 1556 soe hy oant syn reis nei [[Spanje]] dêr bliuwe. It slot datearre út healwei de 15e iuw en bekende eigners fan dat kastiel wiene Adriaan fan Borselen en Anna fan Boergonje. Yn 1783 is it kastiel ferkocht en ôfbrutsen, mar de slotgrêft bleau noch wol bestean. De lêste spoaren fan it slot binne by de oanlis fan 'e wyk Westerzicht yn it begjin fan 'e jierren 1970 ferdwûn. De ferfallen histoaryske doarpstsjerke moast yn 1832 ôfbrutsen wurde. Tsjerklik fusearre West-Souburg doe mei [[Oost-Souburg]]. In boer wist de twa stiennen liuwebylden fan it stek fan 'e tsjerke te rêden en dy steane hjoed-de-dei oan wjerskanten fan 'e haadtagong fan 'e pleats Triton tusken [[Koudekerke]] en West-Souburg. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Het kasteel Aldegonde Landschappen met bijbelse scènes (serietitel), RP-P-1889-A-14144.jpg|Kastiel Sint-Aldegonde (1598). Kerk van West-Souburg, RP-T-1890-A-2403.jpg|Sint-Martinustsjerke (1746) </gallery> </div> Sûnt 1814 wie West-Souburg in selsstannige gemeente. Yn 1835 fusearre West-Souburg fanwegen it tebekrinnend oantal ynwenners mei Oost-Souburg en yn 1966 waard dy kombinearre gemeente by Flissingen foege. Troch de oanlis fan it kanaal en letter de útwreiding fan 'e stêd Flissingen, ferlear it doarp syn romtlike en bestjoerlike selsstannigens. Administratyf is West-Souburg hjoed-de-dei opdield yn 'e wiken West-Souburg en Vrijburg. It doarp hat gjin eigen postkoade mear en falt ûnder de wenplaknamme Flissingen. == Identiteit == Jierrenlang hawwe ynwenners krewearre foar it behâld fan 'e eigen identiteit fan it doarp. Sûnt 2012 steane der wer plaknammebuorden by de tagongswegen dy't ferwize nei de rike histoarje fan West-Souburg. Hoewol't it doarp op papier hast opgien is yn 'e stêd Flissingen, is it histoaryske karakter om it Marnixplein hinne noch altyd sichtber. {{CommonsBalke|West-Souburg}} {{GemeenteFlissingen}} [[Kategory:Plak yn Flissingen]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]] 7g38i54egdtauxxaw9f7r6glfhoa8r2 1235135 1235133 2026-07-15T18:18:47Z Drewes 2754 red. 1235135 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = West-Souburg | ôfbylding = Sint Martinus (West-Souburg).JPG | ôfbyldingstekst = Adventtsjerke. | flagge = | wapen = West Souburg wapen.svg | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Ofbyld:Vlissingen vlag.svg|20px]] [[Flissingen (gemeente)|Flissingen]] | ynwennertal = | oerflak = | oerflak wetter = | befolkingstichtens = | hichte = 0 m | koördinaten = | postkoade = 4386, 4387 | netnûmer = 0118 | webside = | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 28 | lat_sec = 40 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 35 | lon_sec = 25 | lon_dir = E }} '''West-Souburg''' ([[Siuwsk]]: ''Wêst-Soeburg'') is in doarp yn 'e gemeente [[Flissingen (gemeente)|Flissingen]] dat tsjintwurdich folslein ynboud is troch de stêd [[Flissingen (stêd)|Flissingen]]. == Skiednis == Hoewol't West-Souburg tsjintwurdich lyts is, hie it yn 'e [[midsiuwen]] in sintrale rol op [[Walcheren]]; de [[parochytsjerke]] wie ien fan 'e fiif memmetsjerken op Walcheren. De parochy fan West-Souburg besloech yn 'e 11e iuw hast hiel súdlik Walcheren. De parochy fan West-Souburg wie in dochtertsjerke fan 'e [[Westmunstertsjerke]] yn [[Middelburch (stêd)|Middelburch]]. Yn West-Souburg stie it ferneamde slot Sint-Aldegonde, dêr't ûnder oaren keizer [[Karel V]] ferbleau. Nei syn troansôfstân yn 1556 soe hy oant syn reis nei [[Spanje]] dêr bliuwe. It slot datearre út healwei de 15e iuw en bekende eigners fan dat kastiel wiene Adriaan fan Borselen en Anna fan Boergonje. Yn 1783 is it kastiel ferkocht en ôfbrutsen, mar de slotgrêft bleau noch wol bestean. De lêste spoaren fan it slot binne by de oanlis fan 'e wyk Westerzicht yn it begjin fan 'e jierren 1970 ferdwûn. De ferfallen histoaryske doarpstsjerke moast yn 1832 ôfbrutsen wurde. Tsjerklik fusearre West-Souburg doe mei [[Oost-Souburg]]. In boer wist de twa stiennen liuwebylden fan it stek fan 'e tsjerke te rêden en dy steane hjoed-de-dei oan wjerskanten fan 'e haadtagong fan 'e pleats Triton tusken [[Koudekerke]] en West-Souburg. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Het kasteel Aldegonde Landschappen met bijbelse scènes (serietitel), RP-P-1889-A-14144.jpg|Kastiel Sint-Aldegonde (1598). Kerk van West-Souburg, RP-T-1890-A-2403.jpg|Sint-Martinustsjerke (1746) </gallery> </div> Sûnt 1814 wie West-Souburg in selsstannige gemeente. Yn 1835 fusearre West-Souburg fanwegen it tebekrinnend oantal ynwenners mei Oost-Souburg en yn 1966 waard dy kombinearre gemeente by Flissingen foege. Troch de oanlis fan it kanaal en letter de útwreiding fan 'e stêd Flissingen, ferlear it doarp syn romtlike en bestjoerlike selsstannigens. Administratyf is West-Souburg hjoed-de-dei opdield yn 'e wiken West-Souburg en Vrijburg. It doarp hat gjin eigen postkoade mear en falt ûnder de wenplaknamme Flissingen. == Identiteit == Jierrenlang hawwe ynwenners krewearre foar it behâld fan 'e eigen identiteit fan it doarp. Sûnt 2012 steane der wer plaknammebuorden by de tagongswegen dy't ferwize nei de rike histoarje fan West-Souburg. Hoewol't it doarp op papier hast opgien is yn 'e stêd Flissingen, is it histoaryske karakter om it Marnixplein hinne noch altyd sichtber. {{CommonsBalke|West-Souburg}} {{GemeenteFlissingen}} [[Kategory:Plak yn Flissingen]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]] rq441fyxn4c5268vzrhgnhgbv95qgvy Flissingen (stêd) 0 33483 1235216 1020652 2026-07-15T20:30:51Z RomkeHoekstra 10582 red, ynfoboks oanpast, + nav. 1235216 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Flissingen | ôfbylding = Vlissingen, straatzicht Nieuwendijk foto8 2015-09-29 14.50.jpg | flagge = Vlissingen vlag.svg | wapen = Vlissingen wapen.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Flissingen (gemeente)|Flissingen]] | ynwennertal = 34.395 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/vlissingen/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 14,31 km², wêrfan wetter: 0,72 km² | oerflak wetter = | befolkingstichtens = | hichte = 0 m | koördinaten = | postkoade = 4381 t/m 4387 | netnûmer = 0118 | webside = [https://www.vlissingen.nl/home.html/ www.vlissingen.nl] | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 27 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 35 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Vlissingen-centrum-OpenTopo.jpg | ôfbyldingstekst99 = }} '''Flissingen''' ([[Nederlânsk]] en offisjeel: ''Vlissingen'', [[Siuwsk]]: ''Vlissienge'') is in stêd yn 'e gemeente [[Flissingen (gemeente)|Flissingen]] yn 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]]. Flissingen leit oan 'e noardkant fan 'e [[Westerskelde]] op [[Walcheren]]. De stêd Flissingen telt likernôch 34.000 ynwenners, en krige yn [[1315]] [[stedsrjochten]]. Dat jier wurdt as it begjin fan it gemeentlik bestjoer beskôge. == Skiednis == Flissingen waard tsjin 'e ein 'e 12e iuw foar it earst neamd en krige yn 1315 stedsrjochten. Eastlik fan 'e stêd waard yn 1547 it [[fort Rammekens]] boud foar strategyske doelen. De stêd makke opgong troch de hearringhannel en de sâltwinning, mar ek troch de Kaapfeart en de transatlantyske [[Slavernij|slavehannel]] fan reders. Kening [[Filips II fan Spanje]], hear fan 'e [[De Nederlannen|Nederlannen]], gyng yn 1559 yn Flissingen oan board nei [[Spanje]], om nea wer in foet op Nederlânske grûn te setten. As ien fan 'e earste Nederlânske stêden kaam Flissingen yn 1572 yn opstân tsjin de [[Spanje|Spaanske]] hearsker. [[Ofbyld:Zeeland Flagship Returning to Fort Rammekens, attributed to Adam Willaerts.jpg|thumb|left|Fregatten op 'e weromreis nei it fort Rammekens.]] Yn 1573 slagge in [[Wettergeuzen|geuzenfloat]] yn 'e Slach by Flissingen der yn om in kanonnebombardemint op 'e stêd troch de Spaanske [[Armada]] op te kearen. Flissingen waard yn 1585 mei [[Brielle]] en fort Rammekens troch [[Willem fan Oranje]] oan keninginne [[Elizabeth I fan Ingelân|Elizabeth I]] ferpâne as skeafergoeding foar it jild dat lient wie en de militêre help foar de kriich. Oant 1616 holden de Ingelske troepen de stêden beset. Doe wie de skea fergoede en waarden de plakken oerdroegen oan 'e [[Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen|Republyk]]. By it ûndertekenjen fan it [[Ferdrach fan De Haach (1795)|Ferdrach fan De Haach]] yn 1795 waard besletten dat Frankryk in garnizoen militêren yn Flissingen mocht legerje. De havens mochten ynearsten troch sawol Frankryk as Nederlân brûkt wurde. Op 11 novimber 1807 tekene kening [[Loadewyk Napoleon]] (de broer fan 'e keizer) in ferdrach (by Fontainebleau) wêrby't er Flissingen oerdroech oan Frankryk. De stêd waard op dat stuit in Frânsk militêr distrikt. De havens mochten ynearsten troch sawol Frankryk as Nederlân brûkt wurde. Op 16 maart 1810 waard in nij ferdrach (ek wer by Fontainebleau) sletten, wêrby't de rest fan Seelân (en de rest fan it Keninkryk Hollân) troch Frankryk anneksearre waard. Yn 1809 lannen by de Napoleontyske oarloggen Britske troepen op Walcheren en waard Flissingen besingele. Ynearsten wiene de besjittings net sa swier, mar twa dagen letter waarden 1100 kanonnen ynset. In soad gebouwen rekken skeind, it bekendste gebou dêrûnder wie it stedhûs op 'e Grote Markt. De besjittings fan 'e stêd troch de Ingelsen hie fan gefolgen dat Flissingen útwreide waard ta fêstingstêd. Flissingen krige oan 'e kant fan it lân in grêft en om de stêd hinne waard in rige forten oanlein. Ek oan 'e kant fan 'e see waard de stêd fersterke, dêr't oant hjoeddedei resten fan te sjen binne. Doe't de Frânsen yn 1814 de stêd ferlieten wie Flissingen yn in deade stêd feroare. [[Ofbyld:1e Binnenhaven Vlissingen, de Visserijkade met Vissersschepen en Delta Marine Crewing ID509665.jpg|thumb|260px|left|Binnenhaven.]] Yn 'e jierren 1930 woe de boargemaster fan Flissingen de ekonomy fan 'e stêd befoarderje troch toerisme, in haven en yndustry. Foar dat doel wie yn 'e jierren 1920 al in fleanfjild oanlein yn it noarden fan Flissingen. De havens waarden útwreide en Flissingen waard as baaiplak op 'e kaart set. Ek waarden in strân en in pier oanlein. De pier waard yn 'e [[Twadde Wrâldkriich]] yn opdracht fan 'e besetter wer ôfbrutsen om sa in Alliearde lanning tefoarren te kommen. Yn oktober 1944 kaam Flissingen yn it ramt fan 'e ynundaasje fan Walcheren ûnder wetter te stean. Foar dat Alliearde plan waarden ferskate diken bombardearre en rûn it grutste part fan Walcheren ûnder wetter. De Dútske fersterkings waarden swakker en de Alliearde krêften krigen in bettere tagong ta de [[Skelde]] en de haven fan [[Antwerpen]]. Skipfeart en skipsbou hawwe altiten fan grutte betsjutting west foar Flissingen. Yn 'e rin fan 'e tiid wie de skipswerf "De Schelde" hieltiten grutter wurden. De bou fan nije en grutte fabrykshallen makke it ôfbrekken fan in grut diel fan 'e histoaryske binnenstêd needsaaklik. Doe't "De Schelde" nei 120 jier ferhûze nei it nije havengebiet Flissingen-East, liet it bedriuw in grut gat yn 'e stêd efter. It gebiet is opkocht troch de gemeente om dêr in nijbouwyk del te setten, mar de kredytkrisis soarge der foar dat it projekt in tige dreech ferrin krige, sadat it de gemeente op 'e râne fan de finansjele ôfgrûn brocht. == Namme == Der bestiet in ferhaal dat [[Willibrord|Sint-Willibrord]] yn 'e 7e iuw yn Flissingen oankaam mei in flesse. Hy dielde de ynhâld fan 'e flesse mei de bidlers en besocht har te bekearen. Mar lykas mei de bibelske Wûndere Spiziging woe de flesse net leechreitsje. Doe't de biskop fernaam dat de bidlers net harkje woene nei syn boadskip joech er de flesse wei en neamde er it plak "Flessinghe". In oare boarne wol ha dat de namme fan in âld fearhûs stamt mei in flesse oan 'e gevel. De muonts Jakob fan Dreischor, dy't it plak yn 967 besocht, joech doe it fearhûs "it fear oan de flesse". Om't in soad plakken yn dy tiid it efterheaksel -inge krigen, ferbastere de namme letter nei Vles-inge. == It besjen wurdich == [[Ofbyld:Gevangentoren (Vlissingen) - panoramio.jpg|thumb|Finzenistoer.]] Flissingen is ryk oan monuminten en ien fan 'e 17 beskerme steds- en doarpgesichten yn Seelân. Yn 'e simmermoannen binne der in soad toeristen. It âlde sintrum telt sa'n 300 monuminten. ==== Monuminten (kar-út) ==== * De Grutte- of Sint-Jakobustsjerke út 1308-1328 * It beursgebou op it Beursplein (1635) * [[Jugendstil]]-loadshûzen oan 'e Spuistraat * It Fort Rammekens * Keizersbolwurk (1548, útwreide yn 'e Frânske tiid) mei it stânbyld fan [[Michiel de Ruyter]] * Finzenistoer oan 'e bûlevard (16e iuw; eartiids ûnderdiel fan 'e Westerpoarte) * It Arsenaal * Napoleontyske festingwurken oan 'e Commandoweg * [[Oranjemole (Flissingen)|Oranjemûne]] oan 'e Oranjedijk Troch de lizzing oan 'e Skelde en it drokke skipferkear is Flissingen in fleurige en libbene stêd. ==== Musea ==== * [https://www.muzeeum.nl/ Siuwsk Maritym muZEEum] * [https://iguana.nl/ Reptielenzoo Iguana] (opfangpark foar [[reptilen]] en [[amfibyen]]) * It Arsenaal (attraksjepark) <gallery mode="packed" heights="130px" caption="Ofbylden"> Vlissingen Beursgebouw R01.jpg|Beursgebou Vlissingen05.JPG|Berne yn Flissingen: [[Michiel de Ruyter]] Vliss StJacob.jpg|Grutte- of Sint-Jakobtsjerke Vlissingen Oranjemolen R01.jpg|Oranjemûne Vlissingen, monumentale winkelpanden foto5 2010-09-18 10.03.JPG|Winkelstrjitte Modern Vlissingen Boulevard looking over the Northsea - panoramio.jpg|Strân en bûlevard </gallery> {{GemeenteFlissingen}} {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [https://nl.wikipedia.org/wiki/Vlissingen ''References'', op dizze side] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Vlissingen|Flissingen}} }} [[Kategory:Plak yn Flissingen]] 996vg5lrn692dsp8xguflta6o49iaw6 1235221 1235216 2026-07-15T20:36:29Z RomkeHoekstra 10582 [[]] 1235221 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Flissingen | ôfbylding = Vlissingen, straatzicht Nieuwendijk foto8 2015-09-29 14.50.jpg | flagge = Vlissingen vlag.svg | wapen = Vlissingen wapen.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Flissingen (gemeente)|Flissingen]] | ynwennertal = 34.395 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/vlissingen/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 14,31 km², wêrfan wetter: 0,72 km² | oerflak wetter = | befolkingstichtens = | hichte = 0 m | koördinaten = | postkoade = 4381 t/m 4387 | netnûmer = 0118 | webside = [https://www.vlissingen.nl/home.html/ www.vlissingen.nl] | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 27 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 35 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Vlissingen-centrum-OpenTopo.jpg | ôfbyldingstekst99 = }} '''Flissingen''' ([[Nederlânsk]] en offisjeel: ''Vlissingen'', [[Siuwsk]]: ''Vlissienge'') is in stêd yn 'e gemeente [[Flissingen (gemeente)|Flissingen]] yn 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]]. Flissingen leit oan 'e noardkant fan 'e [[Westerskelde]] op [[Walcheren]]. De stêd Flissingen telt likernôch 34.000 ynwenners, en krige yn [[1315]] [[stedsrjochten]]. Dat jier wurdt as it begjin fan it gemeentlik bestjoer beskôge. == Skiednis == Flissingen waard tsjin 'e ein 'e 12e iuw foar it earst neamd en krige yn 1315 stedsrjochten. Eastlik fan 'e stêd waard yn 1547 it [[fort Rammekens]] boud foar strategyske doelen. De stêd makke opgong troch de hearringhannel en de sâltwinning, mar ek troch de Kaapfeart en de transatlantyske [[Slavernij|slavehannel]] fan reders. Kening [[Filips II fan Spanje]], hear fan 'e [[De Nederlannen|Nederlannen]], gyng yn 1559 yn Flissingen oan board nei [[Spanje]], om nea wer in foet op Nederlânske grûn te setten. As ien fan 'e earste Nederlânske stêden kaam Flissingen yn 1572 yn opstân tsjin de [[Spanje|Spaanske]] hearsker. [[Ofbyld:Zeeland Flagship Returning to Fort Rammekens, attributed to Adam Willaerts.jpg|thumb|left|Fregatten op 'e weromreis nei it fort Rammekens.]] Yn 1573 slagge in [[Wettergeuzen|geuzenfloat]] yn 'e Slach by Flissingen der yn om in kanonnebombardemint op 'e stêd troch de Spaanske [[Armada]] op te kearen. Flissingen waard yn 1585 mei [[Brielle]] en fort Rammekens troch [[Willem fan Oranje]] oan keninginne [[Elizabeth I fan Ingelân|Elizabeth I]] ferpâne as skeafergoeding foar it jild dat lient wie en de militêre help foar de kriich. Oant 1616 holden de Ingelske troepen de stêden beset. Doe wie de skea fergoede en waarden de plakken oerdroegen oan 'e [[Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen|Republyk]]. By it ûndertekenjen fan it [[Ferdrach fan De Haach (1795)|Ferdrach fan De Haach]] yn 1795 waard besletten dat Frankryk in garnizoen militêren yn Flissingen mocht legerje. De havens mochten ynearsten troch sawol Frankryk as Nederlân brûkt wurde. Op 11 novimber 1807 tekene kening [[Loadewyk Napoleon]] (de broer fan 'e keizer) in ferdrach (by Fontainebleau) wêrby't er Flissingen oerdroech oan Frankryk. De stêd waard op dat stuit in Frânsk militêr distrikt. De havens mochten ynearsten troch sawol Frankryk as Nederlân brûkt wurde. Op 16 maart 1810 waard in nij ferdrach (ek wer by Fontainebleau) sletten, wêrby't de rest fan Seelân (en de rest fan it Keninkryk Hollân) troch Frankryk anneksearre waard. Yn 1809 lannen by de Napoleontyske oarloggen Britske troepen op Walcheren en waard Flissingen besingele. Ynearsten wiene de besjittings net sa swier, mar twa dagen letter waarden 1100 kanonnen ynset. In soad gebouwen rekken skeind, it bekendste gebou dêrûnder wie it stedhûs op 'e Grote Markt. De besjittings fan 'e stêd troch de Ingelsen hie fan gefolgen dat Flissingen útwreide waard ta fêstingstêd. Flissingen krige oan 'e kant fan it lân in grêft en om de stêd hinne waard in rige forten oanlein. Ek oan 'e kant fan 'e see waard de stêd fersterke, dêr't oant hjoeddedei resten fan te sjen binne. Doe't de Frânsen yn 1814 de stêd ferlieten wie Flissingen yn in deade stêd feroare. [[Ofbyld:1e Binnenhaven Vlissingen, de Visserijkade met Vissersschepen en Delta Marine Crewing ID509665.jpg|thumb|260px|left|Binnenhaven.]] Yn 'e jierren 1930 woe de boargemaster fan Flissingen de ekonomy fan 'e stêd befoarderje troch toerisme, in haven en yndustry. Foar dat doel wie yn 'e jierren 1920 al in fleanfjild oanlein yn it noarden fan Flissingen. De havens waarden útwreide en Flissingen waard as baaiplak op 'e kaart set. Ek waarden in strân en in pier oanlein. De pier waard yn 'e [[Twadde Wrâldkriich]] yn opdracht fan 'e besetter wer ôfbrutsen om sa in Alliearde lanning tefoarren te kommen. Yn oktober 1944 kaam Flissingen yn it ramt fan 'e ynundaasje fan Walcheren ûnder wetter te stean. Foar dat Alliearde plan waarden ferskate diken bombardearre en rûn it grutste part fan Walcheren ûnder wetter. De Dútske fersterkings waarden swakker en de Alliearde krêften krigen in bettere tagong ta de [[Skelde]] en de haven fan [[Antwerpen]]. Skipfeart en skipsbou hawwe altiten fan grutte betsjutting west foar Flissingen. Yn 'e rin fan 'e tiid wie de skipswerf "De Schelde" hieltiten grutter wurden. De bou fan nije en grutte fabrykshallen makke it ôfbrekken fan in grut diel fan 'e histoaryske binnenstêd needsaaklik. Doe't "De Schelde" nei 120 jier ferhûze nei it nije havengebiet Flissingen-East, liet it bedriuw in grut gat yn 'e stêd efter. It gebiet is opkocht troch de gemeente om dêr in nijbouwyk del te setten, mar de kredytkrisis soarge der foar dat it projekt in tige dreech ferrin krige, sadat it de gemeente op 'e râne fan de finansjele ôfgrûn brocht. == Namme == Der bestiet in ferhaal dat [[Willibrord|Sint-Willibrord]] yn 'e 7e iuw yn Flissingen oankaam mei in flesse. Hy dielde de ynhâld fan 'e flesse mei de bidlers en besocht har te bekearen. Mar lykas mei de bibelske Wûndere Spiziging woe de flesse net leechreitsje. Doe't de biskop fernaam dat de bidlers net harkje woene nei syn boadskip joech er de flesse wei en neamde er it plak "Flessinghe". In oare boarne wol ha dat de namme fan in âld fearhûs stamt mei in flesse oan 'e gevel. De muonts Jakob fan Dreischor, dy't it plak yn 967 besocht, joech doe it fearhûs "it fear oan de flesse". Om't in soad plakken yn dy tiid it efterheaksel -inge krigen, ferbastere de namme letter nei Vles-inge. == It besjen wurdich == [[Ofbyld:Gevangentoren (Vlissingen) - panoramio.jpg|thumb|Finzenistoer.]] Flissingen is ryk oan monuminten en ien fan 'e 17 beskerme steds- en doarpgesichten yn Seelân. Yn 'e simmermoannen binne der in soad toeristen. It âlde sintrum telt sa'n 300 monuminten. ==== Monuminten (kar-út) ==== * De [[Grutte Tsjerke (Flissingen)|Grutte- of Sint-Jakobustsjerke]] út 1308-1328 * It beursgebou op it Beursplein (1635) * [[Jugendstil]]-loadshûzen oan 'e Spuistraat * It Fort Rammekens * Keizersbolwurk (1548, útwreide yn 'e Frânske tiid) mei it stânbyld fan [[Michiel de Ruyter]] * Finzenistoer oan 'e bûlevard (16e iuw; eartiids ûnderdiel fan 'e Westerpoarte) * It Arsenaal * Napoleontyske festingwurken oan 'e Commandoweg * [[Oranjemole (Flissingen)|Oranjemûne]] oan 'e Oranjedijk Troch de lizzing oan 'e Skelde en it drokke skipferkear is Flissingen in fleurige en libbene stêd. ==== Musea ==== * [https://www.muzeeum.nl/ Siuwsk Maritym muZEEum] * [https://iguana.nl/ Reptielenzoo Iguana] (opfangpark foar [[reptilen]] en [[amfibyen]]) * It Arsenaal (attraksjepark) <gallery mode="packed" heights="130px" caption="Ofbylden"> Vlissingen Beursgebouw R01.jpg|Beursgebou Vlissingen05.JPG|Berne yn Flissingen: [[Michiel de Ruyter]] Vliss StJacob.jpg|Grutte- of Sint-Jakobtsjerke Vlissingen Oranjemolen R01.jpg|Oranjemûne Vlissingen, monumentale winkelpanden foto5 2010-09-18 10.03.JPG|Winkelstrjitte Modern Vlissingen Boulevard looking over the Northsea - panoramio.jpg|Strân en bûlevard </gallery> {{GemeenteFlissingen}} {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [https://nl.wikipedia.org/wiki/Vlissingen ''References'', op dizze side] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Vlissingen|Flissingen}} }} [[Kategory:Plak yn Flissingen]] 5syi0uzqm1giil6rrc419v15jey25ut Tseard Visser 0 38247 1235125 1183519 2026-07-15T14:54:45Z Drewes 2754 red. 1235125 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Zonder_titel_Tseard_en_Sip_Visser_park_gemeentehuis_Beetsterzwaag.jpg|260px|thumb|''Sûnder titel'', skulptuer fan Tseard en Sip Visser yn de tún by it gemeentehûs fan [[Opsterlân]] yn [[Beetstersweach]]'']] '''Tseard Visser''' ([[Drachten]], [[29 maart]] [[1929]] - [[Wynjewâld]],<ref>[http://www.pluskrant.nl/rubrieken/cultuur/781-gerhilds-97ste-kunstrubriek-wording-van-tseard-visser Artikel yn de ''Pluskrant'' wêryn't Wynjewâld as it stjerplak fan Visser neamd wurdt (de measte oare boarnen hâlde it by it algemienere 'Opsterlân')]</ref> [[21 septimber]] [[1979]]) wie in Fryske byldzjend keunstner. == Libben en wurk == Visser besluet, nei earst as [[fysioterapeut]] en [[CIOS]]-learaar wurke te hawwen, te kiezen foar it berop fan byldzjend keunstner. Hy wie troud mei de skilderesse [[Mare van der Woude]]. Yn de sechtiger jierren fan de [[20e iuw]] stichte er de keunstnermienskip ''Haudmare'' yn [[Wynjewâld|Duerswâld]]. Ta dizze groep hearden neist Visser en syn frou ek [[Boele Bregman]] en [[David van Kampen]]. It slagge net om in duorsume mienskip te stichtsjen. Visser en Van de Woude setten harren wurk fuort yn in ta atelier en eksposysjeromte omboude skoalle fan Duerswâld. Tegearre mei syn soan Sip makke hy in skulptuer, dy't yn de tún fan it gemeentehûs fan Opsterlân yn Beetstersweach, it [[Lycklamahûs]], delsetten waard. Visser makke as byldzjend keunstner ek boartersobjekten foar bern, dy 't yn ferskate wiken fan de [[Grins (stêd)|stêd Grins]] setten waarden. Syn wurk waard yn 1965 bekroane mei de ''Prix Collioure''. Visser ferstoar yn septimber 1979 op 50-jierrige leeftiid. == Wurken yn de iepenbiere romte (kar-út)== [[Beetstersweach]] *''Sûnder titel'', tún gemeentehûs [[Drachten]] *''Unferwoastberheid'' 1965, De Rien/De Brekken *''Wurding'' 1974, Pier Panderstrjitte *''Sûnder titel'' 1964, Bou-ikker [[De Gerdyk]] *''Sûnder titel'' 1964, Mientewei [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] *''Minsk en Dier'' Heliconwei *''Sûnder titel'' 1966, [[Dr. Zamenhofpark]] *''Sûnder titel'' 1966, Greunswei <gallery widths="180" heights="180"> File:Wandsculptuur (Beetsterzwaag).jpg|Skulptuer, Beetstersweach, 1968 File:De Flambou, Gorredijk.jpg|De Flambou, 1970 Tseard Visser Zamenhofpark Leeuwarden.JPG|''Sûder titel'', Dr. Zamenhofpark </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{commonscat|Tseard Visser}} }} {{DEFAULTSORT:Visser, Tseard}} [[Kategory:Frysk byldzjend keunstner]] [[Kategory:Persoan berne yn Drachten]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Wynjewâld]] [[Kategory:Persoan berne yn 1929]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1979]] tpyvv04az2dfvl0ojaid2nasn1d20pn Feereager 0 39550 1235172 1217879 2026-07-15T19:36:27Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235172 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = feereager |Ofbyld = [[File:Héron garde boeufs à Oued Mejerda.jpg|250px]]<br><small>In feereager yn 'e [[brieden (fûgels)|briedperioade]], mei rodzige [[fear (fûgels)|fearren]] op kop, boarst en rêch. De rest fan it jier binne de fûgels hielendal wyt. |lûd = [[File:Bubulcus ibis - Western Cattle Egret XC463749.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[reagers]] (''Ardea'') |Wittenskiplike namme= Ardea ibis |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[File:Bubulcus ibis map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#FFFF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#0000FF}} [[wintergast]]</small> }} De '''feereager''' (''Ardea ibis'', foarh. ''Bubulcus ibis'') is in lytse wite reagersoarte. == Fersprieding == Oarspronklik komt de soart út Afrika. De ôfrûne 50 jier hat de soarte him lykwols ferspraat oer oare kontininten, Aazje, Amerika, Austraalje en Súd-Europa (it suden fan [[Spanje]] en [[Portugal]]). Earder waard de fûgel hieltiten faker waarnommen yn Nederlân, mar de fûgel briede net regelmjittich. Sûnt 2021 briedt de feereager alle jierren yn Nederlân. Der is in groeiende populaasje, mei in taname yn 2024 oant 29-31 pearkes.<ref>[https://www.sovon.nl/actueel/nieuwsberichten/koereiger-verovert-nederland Sovon, oproppen 4 febrewaris 2026.]</ref> === Suriname === De feereager komt algemien foar yn 'e kuststreek fan [[Suriname]], hjit yn it [[Sranan]] '''sabaku''' en hat fanwegen syn populariteit model stien foar it logo fan de [[Surinaamske Loftfeart Maatskippij]]. == Skaaimerken == De feereager is sa'n 50 cm en bewennet swietwettersompen, kultuerlân en [[greide]]. == Fiedsel == De fûgel hat syn namme te tankjen oan it feit dat er faak yn lytse kloften by weidzjend fee tahâldt. It fee jaget faak [[ynsekten]], [[kikkert]]s, [[mûs (bist)|mûzen]] en oare bistkes dy't de reager graach mei, út harren skûlplak. == Fuortplanting == [[Ofbyld:Héron garde-bœufs MHNT.jpg|thumb|150px|left|Aai fan de feereager]] Feereagers nestelje faak yn it selsip fan oare reagersoarten. Yn it briedseizoen kriget de feereager skaaimerken dy't er oars net hat; oan 'e toef, op 'e rêch en op it boarst binne dan in tal lange isabelkleurige sierfearren te sjen binne. Ek de poaten en de snaffel krije dan in wat djipper readige kleur. == Sjoch ek == * [[lytse wite reager]] * [[sompereager]] == Keppelings om utens == * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=vogels&record=Bubulcus+ibis SoortenBank.nl] beschrijving, afbeeldingen en geluid * [http://www.waarneming.nl/soort.php?id=360&tab=kaart Waarnimmingen yn Nederlân] * [http://waarnemingen.be/soort/maps/360 Waarnimmingen út Belgje] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat|Bubulcus ibis}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Reager]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Krysteilân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Eksoat yn Hawaï]] [[Kategory:Eksoat yn it Britsk Territoarium yn de Yndyske Oseaan]] [[Kategory:Eksoat yn Rodrigues]] [[Kategory:Eksoat yn de Seysjellen]] gfmv2brqkmjfrj6lj23vx7ed6vq2ojf San Bernardino (Kalifornje) 0 64618 1235246 1146269 2026-07-16T01:10:31Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Persoanen berne yn San Bernardino */ + 1235246 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = San Bernardino | ôfbylding = Sb_2004_dt_snowskyline_003a.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | wapen = [[File:Flag of San Bernardino, California.png|border|125px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[File:San Bernardino city seal.png|60px]] | ynwennertal = 209.924 <small>(2010)</small> | oerflak = 154,5 km² <small>(ynkl. wetter)</small><br> 153,3 km² <small>(allinnich lân)</small> | befolkingstichtens = 1.400 / km² | stêdekloft = 4.224.851 <small>(2010)</small> | hichte = 321 m | lân = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] | bestjoerlike ienheid 1 = Steat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of California.svg|border|20px]] [[Kalifornje]] | bestjoerlike ienheid 2 = County | namme bestjoerlike ienheid 2= [[File:Flag of San Bernardino County, California.svg|border|20px]] [[San Bernardino County (Kalifornje)|San Bernardino County]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | stifting = [[1810]] | tiidsône = [[UTC]]-8 | simmertiid = UTC-7 | koördinaten = 34°06′00″N 117°18′00″W | webside = [http://sbcity.org/ sbcity.org] | mapname = | mapwidth = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lat_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | lon_dir = | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = San Bernardino County California Incorporated and Unincorporated areas San Bernardino Highlighted.svg | ôfbyldingstekst99 = De lizzing fan San Bernardino yn [[San Bernardino County (Kalifornje)|San Bernardino County]] en yn 'e steat [[Kalifornje]]. | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''San Bernardino''' is in [[stêd]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Kalifornje]], yn it [[woastinige]] binnenlân fan 'e [[regio]] [[Súdlik Kalifornje]]. It is it [[haadplak]] fan it omlizzende [[San Bernardino County (Kalifornje)|San Bernardino County]], en hie neffens gegevens fan 'e [[folkstelling]] fan [[2010]] likernôch 210.000 ynwenners. Dêrmei is it de grutste stêd fan San Bernardino County en de santjinde stêd fan Kalifornje, wylst it op 'e ranglist fan grutste stêden fan 'e Feriene Steaten in 99ste plak ynnimt. Mei [[Riverside (Kalifornje)|Riverside]] en lytsere [[foarstêd]]en foarmet it in [[stêdekloft]] dy't yn [[2010]] krapoan 4.225.000 ynwenners hie, en dy't ek wol bekendstiet ûnder de namme ''the [[Inland Empire]]'' ("it Binnenlânske Ryk"). San Bernardino-Riverside heart wer ta de [[stêdekloft|agglomeraasje]] fan [[Grut-Los Angeles]], dy't in [[befolking]] fan 18 miljoen minsken telt. San Bernardino is de [[earmoede|earmste]] grutte stêd yn Kalifornje, en de op ien nei earmste (nei [[Detroit]]) yn 'e Feriene Steaten. Yn july [[2012]] stapte it [[gemeenteried|stedsbestjoer]] nei de [[rjochtbank|rjochter]] om it [[bankrot]] oan te freegjen. ==Skiednis== San Bernardino waard yn [[1810]] stifte, doe't [[Kalifornje]] noch ta de [[Spanje|Spaanske]] [[koloanje]] [[Nij-Spanje]] (it tsjintwurdige [[Meksiko]]) hearde, en it waard ferneamd nei de [[roomsk-katolisisme|roomske]] [[hillige]] [[Bernardinus fan Siena]]. It bleau lykwols in tige lytse delsetting oant [[Meksiko]], dat yn [[1821]] ûnôfhinklik wurden wie fan Spanje, Kalifornje oan 'e ein fan 'e [[Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch]], yn [[1848]], oan 'e Feriene Steaten ôfstean moast. De earste [[Angelsaksyske Amerikanen|Amerikaanske]] kolonisten dy't har der fêstigen wiene leden fan 'e [[Tsjerke fan Jezus Kristus fan de Hilligen fan de Lêste Dagen]] (oftewol [[mormoanen]]), dy't besochten in korridôr fan delsettings fan harren kearngebiet yn [[Utah]] nei de kust fan 'e [[Stille Oseaan]] te stiftsjen. Yn [[1857]] waarden se lykwols troch harren [[profeet]] [[Brigham Young]] weromroppen nei Utah fanwegen de saneamde [[Lytse Boargeroarloch]] tusken de mormoanen en de Amerikaanske oerheid. [[File:San_Bernardino_County_Court_House.JPG|left|thumb|250px|It gerjochtsgebou fan [[San Bernardino County (Kalifornje)|San Bernardino County]].]] San Bernardino krige datselde jiers, yn [[1857]], offisjeel de status fan [[stêd]], en ûntjoech him al rillegau ta in wichtich hannelsplak yn súdlik Kalifornje. Oer de kâlde boarnen dy't yn 'e neite fan it stedsje, deunby in pylkfoarmige rotsformaasje bestiene, giene alderhanne wylde ferhalen. De [[Yndianen]] leauden dat se in jefte fan 'e goaden wiene, en in David Noble Smith bewearde dat er yn in fizioen fan in [[ingel]] of hillige de opdracht krigen hie om 'e lju opmerksum te meitsjen op 'e genêzende krêften fan it wetter. Sadwaande kaam de earste [[toerisme|toeristyske yndustry]] yn San Bernardino op gong, mei hotels foar de baaigasten en in bottelderij dy't it wetter ferkocht ûnder it noch altyd besteande merk [[Arrowhead Water]]. De oarspronklike bewenners fan 'e krite wiene de [[Serrano (folk)|Serrano]]-Yndianen, in namme dy't har jûn wie troch de Spanjerts, en dy't "heechlânbewenners" betsjut. Sels neamden se har ''Yuhaviatam'', it "folk fan 'e pynbeammen". Doe't oan 'e ein fan 'e [[Amerikaanske Boargeroarloch]] de [[kolonisaasje]] fan 'e krite serieus begûn, rûnen dy Yndianen de kolonisten mar foar de fuotten, dat yn [[1866]] fierde de steatsmilysje fan Kalifornje yn it gebiet om San Bernardino hinne in 32 dagen duorjende útrûgingskampanje, wêrby't alle Serrano dy't men te pakken krije koe, manlju, froulju en bern, koelbloedich fermoarde waarden. Foar de restpopulaasje waard yn [[1891]] troch de Amerikaanske federale oerheid in [[Yndianereservaat|reservaat]] ynrjochte. De oanlis fan it spoar fan 'e [[California Southern Railroad]] by San Bernardino lâns, yn [[1883]], foarme in sterke ympuls foar de pleatslike [[ekonomy]]. Yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] waard de [[Loftmachtbasis Norton]] by de stêd oanlein. Yn [[1994]] sleat dy, en doe waard it fleanfjild omfoarme ta it [[San Bernardino International Airport]]. Yn [[1940]] begûnen de bruorren [[Richard en Maurice McDonald]], twa pleatslike ûndernimmers, in restaurant yn San Bernardino; dat wie it earste filiaal fan wat no de multinational [[McDonald's]] is. [[File:San Manuel Stadium (San Bernardino, California).jpg|left|thumb|250px|It [[San Manuel Stadium]], in [[honkbal]][[stadion]].]] San Bernardino hat gauris slim te lijen fan 'e [[boskbrân|boskbrannen]] dy't yn súdlik Kalifornje simmerdeis skearing en ynslach binne. Yn [[1980]] giene der 284 huzen ferlern by de Panoramabrân, en yn oktober [[2003]] waarden der mear as 1.000 wenten yn 'e jiske lein troch de Aldbrân. San Bernardino wûn oan it begjin fan 'e jierren tachtich de priis foar ''All-America City'', mar neitiid rekke it mei de stêd alhiel yn it neigean, en yn [[2012]] moast it stedsbestjoer San Bernardino sels fajyt ferklearje litte. Pas koartby begjint de stêd nei trije slimme [[resesje]]s efterinoar wer wat by de wâl op te klauwen. Op [[2 desimber]] [[2015]] kamen 14 minsken om en rekken 18 lju ferwûne doe't twa swierbewapene dieders it fjoer iepenen op 'e oanwêzigen by in bedriuwsfeest yn it Inland Regional Center, in soarchssintrum yn San Bernardino. [[File:San_Bernardino_City_Hall,_2009.JPG|right|thumb|180px|It stedhûs fan San Bernardino, boud yn [[2009]].]] ==San Bernardino hjoed de dei== De [[ekonomy]] fan San Bernardino wurdt hjoed de dei behearske troch de [[tsjinstesektor]] (oerheidstsjinsten en [[ûnderwiis]] ynbegrepen) en de [[detailhannel]]. De grutste wurkjouwer is de oerheid, mei krapoan 20.000 banen (sifers fan [[2004]]). Fierders wiene doe 16.000 minsken wurksum yn 'e detailhannel en 13.200 yn it ûnderwiis. De grutste wurkjouwer yn dy lêste sektor is de [[Kalifornyske Steatsuniversiteit, San Bernardino]] (CSUSB), dat ek fierwei de grutste en wichtichste [[universiteit]] fan 'e stêd is. Op it mêd fan besjensweardichheden moat fral it [[Robert V. Fullerton Museum of Art]] neamd wurde (sitewearre op 'e kampus fan 'e CSUSB), dat behalven in kolleksje [[keunst]] ek oer âlde [[Egypte|Egyptyske]] en [[Sina|Sineeske]] foarwerpen beskikt. [[File:San Bernardino Main Post Office 2 (cropped) (cropped).jpg|right|thumb|250px|It [[postkantoar|haadpostkantoar]] fan San Bernardino.]] [[File:SanBernardinoStationStreetside (cropped).jpg|right|thumb|250px|It Santa Fe Depot, in [[treinremize]].]] ==Demografy== Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan [[2010]] wie doe fan 'e befolking fan San Bernardino 7,9% âlder as 65 jier en 32% jonger as 18 jier. Fierders bestie 25,9% fan 'e húshâldings út [[ienpersoanshúshâlding|ien persoan]]. Wat de [[etnyske groep|etnyske]] opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 59% [[Latino's]]; 20% [[jeropide ras|blanken]]; 15% [[negroïde ras|swarten]]; 4% [[Aazje|Aziaten]]; 1,3% [[Yndianen]]; 0,7% oaren of fan mingd etnysk komôf. ===Persoanen berne yn San Bernardino=== *[[Gene Hackman]] (1930), [[akteur]] *[[W. Richard West jr.]] (1943), [[abbekaat]] en [[museum]]direkteur *[[Poison Ivy (muzikante)|Poison Ivy]] (1953), [[gitarist]]e en [[muzykprodusint]]e *[[Anna Escobedo Cabral]] (1959), [[politikus]] en 42e tesaurier fan 'e Feriene Steaten *[[Derek Parra]] (1970), [[reedrider]] en [[skeelerjen|skeelerder]] *[[Shailene Woodley]] (1991), aktrise en [[filmprodusinte]] ===Persoanen stoarn yn San Bernardino=== *[[James Earp]] (1841-1926), [[ûndernimmer]] en broer fan [[Wyatt Earp]] ==Klimaat== San Bernardino hat in wat koelere ferzje fan it [[Mediterraan klimaat|Mediterrane]] [[klimaat]] dat oan 'e Súdkalifornyske kust hearsket, mei hjitte drûge [[simmer]]s en koele oant frisse [[winter]]s. Yn [[augustus]], de waarmste moanne, is de trochsneed [[temperatuer]] oerdeis 36,3&nbsp;°C, en yn [[desimber]], de kâldste moanne, is dat 19,5&nbsp;°C. Likegoed is [[nachtfroast]] winterdeis hiel normaal. De heechste temperatuer dy't ea yn San Bernardino metten is, wie 47,2&nbsp;°C yn [[1972]]. De stêd kriget jiers trochinoar 406,8 mm [[delslach (waar)|delslach]]. Winterdeis kin der fan en ta nachts in licht laachje [[snie]] falle. ==Keppelings om utens== *{{en}}[http://sbcity.org/ Offisjele webside fan San Bernardino] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/San_Bernardino,_California ''References'' en ''Further reading'', op dizze side]. ---- {{commonscat|San Bernardino, California}} }} [[Kategory:Plak yn Kalifornje]] [[Kategory:Plak stifte yn 1810]] cf0f7ymy07g37fe26fnobw797p5xo6p Guido Buchwald 0 114517 1235131 1125790 2026-07-15T16:16:11Z R. Bardghji 58892 1235131 wikitext text/x-wiki {{stobbe|Dútsk fuotballer}} [[file:6309Guido Buchwald.JPG|220px|right]] '''{{PAGENAME}}''' ([[14 jannewaris]] [[1961]]) is in eardere [[Dútslân|Dútsk]] [[fuotbal]]ler. Earder spile {{PAGENAME}} foar [[Stuttgarter Kickers]], [[VfB Stuttgart|Stuttgart]], [[Urawa Reds]] en [[Karlsruher SC|Karlsruhe]]. {{PAGENAME}} spile ek yn it [[Dútsk fuotbalalvetal]]. Hy die mei oan it [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1994|Wrâldkampioenskip 1994]] en it [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1998|Wrâldkampioenskip 1998]]. ==Statistiken== {| class="wikitable" style="text-align:center" !colspan=3|[[Dútsk fuotbalalvetal]] |- !Perioade!!Wedstriden!!Doelpunten |- |1984||3||0 |- |1985||0||0 |- |1986||7||0 |- |1987||7||0 |- |1988||6||0 |- |1989||6||0 |- |1990||12||0 |- |1991||6||1 |- |1992||13||1 |- |1993||10||2 |- |1994||6||0 |- !Totaal||76||4 |} ==Keppeling om utens== *[http://www.national-football-teams.com/player/14141/Guido_Buchwald.html National Football Teams] {{DEFAULTSORT:Buchwald, Guido}} [[Kategory:Dútsk fuotballer]] [[Kategory:Persoan berne yn 1961]] 3a9c8vyglrxhyyqmswy5vik9k4gkwy6 École nationale de l’aviation civile 0 159556 1235124 1215404 2026-07-15T14:30:59Z PhotosENAC 58889 update 1235124 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks universiteit | namme = École nationale de l’aviation civile | ôfbylding = Entrée de l'ENAC Toulouse format paysage - juillet 20267.jpg | ôfbyldingsbreedte = 280px | ôfbyldingtekst = | ôfkoarting = | ynternasjonale namme = École nationale de l’aviation civile | latynske namme = | motto = ''La référence aéronautique'' | plak = [[Toulouse]] | lân = | oprjochting = 1949 | slutingsdatum = | type = | rektor = | presidint = | studinten = 3.000 (''2021'') | meiwurkers = | netwurken = Conférence des grandes écoles, Conférence des directeurs des écoles françaises d'ingénieurs, France AEROTECH | webside = [https://www.enac.fr/ www.enac.fr] }} De '''École nationale de l’aviation civile''' (''ENAC'') is in [[universiteit]] yn [[Toulouse]], [[Frankryk]]. De universiteit waard yn 1949 stifte.<ref>[https://www.pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/IA31130524 École supérieure, école nationale d'aviation civile (ENAC)]</ref> De ENAC einiget faak hiel heech yn ynternasjonale listen fan goede universiteiten.<ref>[https://www.letudiant.fr/educpros/actualite/lenac-fusionne-avec-le-sefa-pour-devenir-la-plus-grande-ecole-daviation-europeenne.html L’ENAC fusionne avec le SEFA pour devenir « la plus grande école d’aviation européenne »]</ref> == Keppeling om utens == {{CommonsLyts|École nationale de l’aviation civile}} * [https://www.enac.fr Offisjele hiemside fan de École nationale de l’aviation civile] * [https://fondation.enac.fr Fondation ENAC] * [https://www.alumni.enac.fr/ Webside fan de ENAC Alumni] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat|École nationale de l’aviation civile}} }} {{DEFAULTSORT:Ecole nationale de l’aviation civile}} [[Kategory:Toulouse]] [[Kategory:Universiteit yn Frankryk|Ecole nationale de l’aviation civile]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1949]] g5mqjq7hzfjvgvgqr7pbptvovepdk7q Flamingo 0 165926 1235208 1220487 2026-07-15T20:23:01Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235208 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=flamingo |Ofbyld= [[File:Greater flamingo, Camargue.jpg|250px]] |lûd=[[File:Phoenicopterus roseus (Rosaflamingo - Greater Flamingo) — Weltvogelpark Walsrode 2013.ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[flamingo-eftigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Phoenicopteriformes'') |Famylje= [[flamingofûgels]] (''Phoenicopteridae'') |Skaai= [[flamingo's]] (''Phoenicopterus'') |Wittenskiplike namme= Phoenicopterus roseus |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1811 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''flamingo''' (''Phoenicopterus roseus''), ek wol '''gewoane flamingo''' of '''Jeropeeske flamingo''' neamd, is de grutste fan de seis flamingosoarten fan de wrâld en de iennichste dy't yn [[Jeropa]] yn it wyld foarkomt. == Foarkommen == De flamingo sit yn haadsaak wyt yn de fearren, mei wat rôze. De fûgel hat in ekstreem lange nekke, in stompe, hoekige snaffel mei in swart utein, ekstreem lange poaten en koarte teanen mei swimfluesen. De lingte is sa’n 150 sm en it gewicht 3-4 kg. == Fersprieding == De flamingo komt wiidferspraat foar yn [[Afrika]] en yn it Súdwesten en Suden fan Sintraal-[[Jeraazje]]. De fûgels komme yn ferskate swiet- en sâltwetterbiotopen foar, foaral yn undjippe, sâlte marren, [[estuaria]] en [[lagune]]s. Yn [[Jeropa]] komt de flamingo foar yn de [[Camargue (gebied)|Camargue]] yn Súd-[[Frankryk]], dat de measte Jeropeeske fûgels herberget. Dêrneist komt de flamingo yn [[Portegal]], [[Spanje]], [[Itaalje]], de Westlike [[Balkan]] en [[Grikelân]] foar. Yn Nederlân komme jierliks inkelde tsientallen flamingo’s as trekfûgel of wintergast foar; yn Fryslân soms oan de Waadseekust. <ref> https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/flamingo], Fûgelbeskerming</ref> == Keppelings om utens == * [https://www.sovon.nl/flamingo Sovon] Oantallen en fersprieding fan de Flamingo yn Nederlân {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Grutte flamingo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] pj9vcc79jcioiengtdphxj5h7uhqram Eksterspjocht 0 172069 1235155 1177036 2026-07-15T19:25:08Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235155 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme= eksterspjocht |Ofbyld= [[File:Middle-spotted woodpecker (Dendrocopos medius), Parc du Rouge-Cloître, Brussels (49179578882).jpg|250px]] |lûd=[[File:Dendrocopos medius sound.ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[spjochteftigen]] (''Piciformes'') |Famylje= [[spjochten]] (''Picidae'') |Skaai= [[middelgrutte eksterspjochten]]<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Dendrocoptes'') |Wittenskiplike namme= Dendrocoptes medius |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Middle Spotted Woodpecker (Leiopicus medius) new distribution map.png|center|250px]] }} De '''eksterspjocht''' of '''middelste eksterspjocht''' (''Dendrocoptes medius'', oant 2015 ''Dendrocopos medius'') is in [[fûgel]] út 'e famylje fan 'e [[spjochten]] (''Picidae''). It is in [[stânfûgel]] yn it grut part fan [[Europa]] en it súdwesten fan [[Aazje]]. De eksterspjocht hat in soad fan 'e [[grutte eksterspjocht]] (''Dendrocopos major''), mar is wat lytser en knobsker. Oars as de measte spjochtfûgels sjogge it mantje en it wyfke der hast itselde út. De eksterspjocht roffelet komselden en foerazjeard foar it measte yn de krunen fan beammen mei in wrede bast, dêr't er nei beamsop en ynsekten siket. It leefgebiet fan 'e eksterspjocht bestiet foar de haadsaak út âlde leafbeammen, benammen ikebosken. Oant 1996 wie de fûgel yn Nederlân gjin briedfûgel en in seldsume ferskining. Nei 2000 is it tal briedpearen hurd tanommen en beset de fûgel yn 'e meast provinsjes nêsten. == Beskriuwing == In folwoeksen eksterspjocht is 19,5 oant 22 sm lang en wat lytser as de grutte eksterspjocht, dy't 20 oant 24 sm is. Dat ferskil liket grutter troch de koartere snaffel, de rûnere kop en it knobbige oansjen fan 'e eksterspjocht. De spanwiidte is likernôch 34 sm en it gewicht sit tusken de 50 en 85 gram. [[Ofbyld:DendrocoposMediusSanctijohannis.jpg|thumb|left|''19e-iuwske yllustraasje fan in mantsje en in wyfke fan 'e eksterspjocht.'']] De fearren fan 'e eksterspjocht binne oan 'e boppekant glânzgjend swart. De swarte fleugels hawwe wite ovale flekken oan 'e basis en wite, brede bânen. It skouder en de ûnderkant is wyt. It wyt en faak giel fan 'e boarst en de wite flanken wurdt mei swarte, fertikale streken ôfwiksele. Fan de búk oant de anaalstreek ferrint de kleur fan 'e fearren fan rôze nei read. De sturt is swart, mei útsûndering fan de bûtenste sturtpinnen, dy't in swart-wite bandearing hat. De eksterspjocht hat in relatyf koarte, ljochtgrize snaffel dy't minder sterk is as by in soad oare spjochten. De iris is read oant roestbrún en stekt yn 'e regel dúdlik ôf fan it gesicht, dat mei útsûndering fan in fale donkere snorstreek foar it measte wyt is, lykas ek de foarholle, de kiel en de nekke. Troch de pear swarte fearkes yn it gesicht liket de sjocht somtiden wat snústerich. It wyt fan it gesicht en it skouder wurdt troch in horizontale swarte flek skieden, dy't oars as by de grutte eksterspjocht net trochrin oant yn 'e nekke. Beide geslachten hawwe in reade kap op de kop. By opwining of fersteuring wurde dy reade kopfearren opset. Op 'e achterholle hat it mantsje meastentiids in dúdlike grins tusken it read fan 'e kop en it swart yn 'e nekke. It wyfke hat wat minder felread op 'e kop as it mantsje. De oergong tusken it read en it swart op 'e achterholle is somtiden dizich en hat soms ek gielige of brunige tinten. Bûten dat ferskil, dat der net aliten is en yn it fjild dreech is te sjen, bestiet er gjin [[seksuële dimorfy]]. Dêrmei is de eksterspjocht oars as de measte oare spjochtesoarten. De jonge fûgels binne skierder en minder kontrastryk fan kleur. De reade kape is minder gleon, it gesicht is grizer, de iris is griis of brún en de fleugels hawwe in brune tint. == Iten == [[Ofbyld:Middle Spotted Woodpecker, Białowieża Forest, Poland (4664077773).jpg|thumb|left|''Foerazjearden spjocht yn Poalen.'']] It iten fan 'e eksterspjocht bestiet fral út ynsekten, larven en spinnen. Dat binnen dan fral bledluzen en ferskillende soarten mychammels dy't yn beammen libje. Dêrnjonken yt de eksterspjocht krobben, skildluzen, rûpoen, langpoaten, neefkes, miggen en krobben. Houtwjirm en oare larven yn it hout wurde hast net iten. De eksterspjocht yt folle minder plantaardich as de grutte eksterspjocht. Yn 'e maitiid mei er graach beamsop, benammen fan 'e linebeammen. Hy hakt foar dat doel sels de gatten yn 'e bast of siket nei gatten dy't troch oare spjochten makke binne. Yn juny en july binne kersen en oare fruchten in wichtige oanfolling op syn iten. Dy wurde ek oan 'e jonge spjochten fuorre. Yn 'e hjerst en de winter yt er bytiden nuten, ikels en sied fan konifearen, Dat sied wit er te besetten troch de kegelfrucht tusken tûken fêst te setten en it sied der dêrnei út te pikken. Winterdeis ferlit er syn territoarium en bringt er ek oan tunen mei fuortafels in besite. [[Ofbyld:Holosiiv NPP Dendrocopos Medius.jpg|thumb|250px|''Eksterspjocht by de fuorbak'']] De eksterspjocht foerazjeart yn 'e hegere beamlagen en hat in foarkar foar beammen mei in wrede, ûnregelmjittige bast, lykas ikebeammen. Ek fangt er wol ynsekten wylst er fleant. De eksterspjocht hakt net in soad yn 't hout en siket syn iten selden op 'e grûn. == Fuortplanting == Ein jannewaris of begjin febrewaris set it mantsje fan 'e eksterspjocht útein mei syn typyske territoariumrop om in wyfke te lokken. Yn maart docht er dat hieltiten faker en as in wyfke ynteresse hat, makket er mear leven, set er de kopfearren op en lit er in opfallende baltsflecht sjen. Dêrnei lit er it wyfke de nêstholte sjen, troch njonken de yngong op de bast te hammerjen. As it wyfke alles nei 't sin is, biedt hja har oan en folget de kopulaasje. De peartiid hinget ôf fan 'e geografyske lokaasje. Yn Sintraal-Europa en de [[Benelúks]] wurdt der foar it earst yn febrewaris jûtst mei in pyk yn maart. Yn 'e briedtiid binne de mantsjes en de wyfkes meastentiids monogaam. Tusken mantsjes bestiet der in soad kompetysje en agressyf hâlden en dragen. De striid bliuwt ek trochgean as der pearkes foarme binne. Nei de briedtiid wurdt de bân tusken it mantsje en it wyfke losser, mar in soad eksterspjochten fernije de bân letter op 'e nij as it wer oan it brieden ta is. == Nêst == It nêst wurdt yn in beam of dikke tûke fan in leafbeam úthakt, leafst yn sêfte houtsoarten. De eksterspjocht kiest popelierebeammen, wylgen of elzebeammen, mar ek dea hout. Noch foardat der in pearke foarme is, hat it mantsje al dwaande west mei de bou fan in nêst. Dêrnei helpt it wyfke om it nêst fierder út te hakken, al bliuwt dat fral manljuswurk. Yn 'e regel is it nêst yn twa oant fjouwer wiken klear. Yn guon gefallen briedt de eksterspjocht yn in twaddehâns nêst. [[Ofbyld:Middelste bonte specht hakkend-4961794.webm|thumb|left|''Nêstúthakkende eksterspjocht.'']] De eksterspjocht hat as eigenaardige gewoante om de tagong fan it nêst ûnder in ôfdakje te meitsjen. Dat kin in oanhechting fan in grutte tûke wêze of in [[echte tonderswam]]. It fleangat is rûn en hat in trochsnit fan 34 mm, wylst it nêst 12 sm breed is en in djipte tusken de 20 en 35 sm hat. De nêsten lizze op in hichte fan fiif oant 10 meter mei útsjitters nei 20 m boppe de grûn. Yn 'e regel lizze de nêsten fan eksterspjochten heger as dy fan de grutte eksterspjochten. [[Ofbyld:Dendrocopos medius MWNH 1225.JPG|thumb|250px|''Aaien.'']] Der wurde fiif oant seis glânzgjende, suver wite aaien lein. Beide âlders briede; it mantsje nachts en it wyfke oerdeis. Nei 11 oant 14 dagen komme de aaien út. De âlders fuorje de jongen beide, ynearsten fral mei bledluzen. Ek it nêst wurdt troch beide skjinholden. Nei 20 oant 26 dagen fleane de jongen út. It briedsukses by de eksterspjocht is net in soad ûndersocht. By in fjildûndersyk yn it noarden fan [[Switserlân]] ûnder 35 pearkes die bliken dat der gemiddeld 2,3 jongen it nêst útfleagen. By in stúdzje yn it súdwesten fan Ruslân lei it tal útfleanende fûgels mei 5,2 folle heger. Mooglik spilet it kâlde klimaat dêr in rol yn. As in lechsel ferlern giet, folget der in twadde lechsel, mar oars bliuwt it yn 'e regel by ien lechsel. Nei it útfleanen wurde de jonge fûgels yn twa groepen ferdield. Elke groep wurdt dan noch acht oant alve dagen troch ien fan 'e âlders fuorre. Oan it ein fan it earste jier wurde de fûgels geslachtsryp. == Fersprieding == De eksterspjocht libbet yn in grut part fan Europa en it súdwesten fan Aazje. De fûgel komt net foar op de [[Grut-Brittanje|Britske Eilannen]] en [[Skandinaavje]] en likemin yn [[Portegal]], grutte dielen fan [[Spanje]] en [[Itaalje]]. [[Ofbyld:Dendrocopos medius01.jpg|thumb|left|''Fuorjen fan in jonge fûgel.'']] Oant 1996 wie de eksterspjocht in seldsume ferskining yn Nederlân. Der wiene net in soad briedgefallen bekend en dy datearren fral út de jierren 1960 yn [[Twente]]. De fûgel kaam lykwols net fier fan Nederlân foar yn [[Nedersaksen]], [[Noardryn-Westfalen]] en it súdeasten fan [[Belgje]]. Yn 1996 waard der wer foar it earst wer bret yn Nederlân en dêrnei namen de oantallen yn ús lân foars ta. Ynearsten briede de fûgel lokaal yn it easten mar de soarte ûntduts ek de rest fan it lân en hjoed-de-dei is de fûgel ek yn Fryslân in briedfûgel. Ek yn Belgje en yn [[Dútslân]] is der sprake fan útwreiding fan it ferspriedingsgebiet. De fûgel liket te profitearjen fan 'e âlder wurdende bosken en it net mear opromjen fan deade of stjerrende beammen yn 'e bosk. It tal pearkes yn Nederlân fan 'e eksterspjocht waard troch SOVON yn 2020-2022 op 1900-2400 rûsd. Njonken Nederlân en Belgje wurdt der ek yn Wyt-Ruslân en Switserlân in opfallende taname fan it tal fûgels waarnommen. De totale popelaasje waard yn 2015 op 600.000 oant 1.400.000 folwoeksen fûgels rûsd. It grutste part dêrfan libbet yn Europa, oant sa'n 1.360.000 fûgels. De popelaasje en it ferspriedingsgebiet wurdt grutter en de fûgels is dêrom as net bedrige op 'e [[Reade list]] fan [[IUCN]] opnommen. {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Mittelspecht]] (ferzje fan 28 desimber 2023) {{reflist}} ---- {{Commonscat|Dendrocoptes medius|Eksterspjocht}} }} {{DEFAULTSORT:Eksterspjocht}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Middelgrutte eksterspjocht]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] keh3xh09z95gtkkt60lo5jue77rko2k Gielblûne spjocht 0 172167 1235229 1172545 2026-07-15T20:41:17Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235229 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme= gielblûne spjocht |Ofbyld= [[Ofbyld:Celeus flavus, Cream-colored Woodpecker (cropped).jpg|250px]] <br><small>mantsje</small><br> [[File:Celeus flavus Cream-colored Woodpecker (female); Santana, Amapá, Brazil.jpg|250px]] <br><small>wyfke</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[spjochteftigen]] (''Piciformes'') |Famylje= [[spjochten]] (''Picidae'') |Skaai= [[Súdamerikaanske toefspjochten]] (Celeus) |Wittenskiplike namme= Celeus flavus |Beskriuwer, jier= [[Philipp Ludwig Statius Müller|Müller]], 1776 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[Ofbyld:Fersprieding fan de gielblûne spjocht (Celeus flavus).png|center|250px]] }} De '''gielblûne spjocht''' (''Celeus flavus'') is in fûgel yn 'e famylje fan 'e [[spjochten]] (''Picidae'') yn it skift [[spjochteftigen]]. De fûgel is yn syn ferspriedingsgebiet yn it [[Amazônegebiet]] in [[stânfûgel]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Celeus flavus Carpintero amarillo Cream-coloured Woodpecker (male) (8485119697).jpg|thumb|left|''Mantsje'']] De gielblûne spjocht is in soarte mei in opfallend skiergiel oant krêmekleurich fearrekleed, in giele snaffel, in koarte kop, brune wjukken en in swarte sturt. It mantsje hat in reade snorstreek. De iris is read oant readbrún. It lûd fan 'e spjocht bestiet út rige lûde, sakjende rige fluittoanen. == Iten == It iten fan 'e spjocht bestiet fral út mychammels en termiten, mar ek út fruit en sied. Hy siket it iten meastentiids mei ien of mear soartegenoaten fral yn 'e ûnderste oan middelste lagen fan it bosk, mar somtiden ek op 'e grûn of yn 'e krún fan 'e beammen. == Fersprieding en systematyk == De gielblûne spjocht is yn fjouwer ûndersoarten ferdield: * ''Celeus flavus flavus'' – fan eastlik [[Kolombia]] oant [[Fenezuela]], de trije [[Guyana (regio)|Guyana's]], westlik [[Brazylje]] en it noarden fan [[Bolivia]]. * ''Celeus flavus peruvianus'' – tropyske easten fan [[Perû]]. * ''Celeus flavus subflavus'' – easten fan Brazylje ([[Alagoas]], [[Bahia]] en [[Espírito Santo]]). * ''Celeus flavus tectricialis'' – noardeasten fan Brazylje ([[Maranhão]]). == Biotoop == Gielblûne spjochten libje yn lege gebieten, gebieten dy't periodyk oerstreamd wurde en sompich wiet bosklânskip, mar wurde somtiden mar minder ek yn oare bosktypes lykas galerijbosk, mangrovebosk en mear iepen bosk of plantaazjes sjoen . == Status / bedriging == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar oannommen wurdt dat it oantal ôfnimt, lykwols net sa dat de soarte as bedrige beskôge wurdt. Alhoewol't de grutte fan 'e popelaasje net bekend is, hat de [[IUCN]] de fûgel as net bedrige op 'e [[Reade list]] yndield. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22681344 Birdlife] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Celeus flavus|gielblûne spjocht}} }} {{DEFAULTSORT:gielblûne spjocht}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Súdamerikaanske toefspjocht]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] jk4semg3otsih39mhk5b6wavwopmx87 Fealtoefspjocht 0 172217 1235171 1172543 2026-07-15T19:35:44Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235171 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme= fealtoefspjocht |Ofbyld= [[Ofbyld:Flickr - Rainbirder - Chestnut Woodpecker (Celeus elegans).jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[spjochteftigen]] (''Piciformes'') |Famylje= [[spjochten]] (''Picidae'') |Skaai= [[Súdamerikaanske toefspjochten]] (''Celeus'') |Wittenskiplike namme= Celeus elegans |Beskriuwer, jier= [[Philipp Ludwig Statius Müller|Müller]], 1776 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[Ofbyld:Celeus elegans map.svg|center|250px]] }} De '''fealtoefspjocht''' (''Celeus elegans'') is in [[fûgel]] út it [[skift]] fan 'e [[spjochteftigen]] (''Piciformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[spjochten]] (''Picidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[Súdamerikaanske toefspjochten]] (''Celeus''). It is in lytseftich bist mei in [[fear (fûgels)|fearrekleed]] dat fierhinne bestiet út [[brún]]tinten, mar mei in opfallende [[giel]]ige (feale) [[toef (fearren)|toef]] op 'e [[kop]]. De fealtoefspjocht is lânseigen yn it [[Amazônegebiet]] fan [[Súd-Amearika]], benammen yn noardwestlik [[Brazylje]]. Hy fret sawol [[ynsekt]]en as [[plant]]aardich guod en [[nêst (fûgels)|nêstelet]], lykas hast alle spjochten, yn [[hoale]]n dy't er yn [[beamstam]]men makket. Der binne, ynsafier bekend, seis [[ûndersoarte]]n. De [[IUCN]] klassifisearret de fealtoefspjocht as net bedrige. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Celeus elegans Chestnut Woodpecker.jpg|thumb|left|Fealtoefspjocht (mantsje).]] Fealtoefspjochten binne middelgrutte spjochten fan likernôch 26 oant 32 sm lang mei in gewicht fan 93-172 gr. De soarte is wat lytser en lichter fan bou as de [[griene spjocht]]. De [[seksuele dimorfy]] by fealtoefspjochten is wat kleur oanbelanget net grut. Mantsjes hawwe in brede, helderreade streek op it wang en by wyfkes ûntbrekt dy streek. Yn 'e nominaatfoarm fan ''Celeus elegans'' ha beide geslachten in krêmkleurige foarholle, krún en toefe en foar de rest is it kopke donker kastanjebrún. De boppekant hat foar it measte in ljochtere kastanjebrúne kleur mei somtiden skiere swarte streken op 'e rêch en ljochte flekjes op 'e wjukken. De slachpinnen en de sturt binne brúnswart. It ûnderbealchje is donker kastanjebrún mei by de búk en anus somtiden wat ljochtere kleuren. De flanken binne giel oant krêmkleurich. De snaffel is ivoarkleurich oant giel of griengiel. De poatsjes binne oliifgrien oant donkergriis. De iris fan de fûgel is readbrún oant read, de eachring blau. == Iten == De spjochten sykje harren iten yn 'e ûnderste en middelste beamlagen, dat bestiet út mychammels en termiten, oanfolle mei larven, fruchten en beien. == Nêst == De fealtoefspjocht briedt yn beamstronken en dea hout. It lechsel bestiet út trije aaien. Der is net in soad bekend oer it útkommen fan 'e aaien en it grutbringen fan 'e jongen. == Fersprieding en leefgebiet == De fûgel komt yn noardlik Súd-Amerika en it [[Amazônegebiet]] foar en it leefgebiet bestiet út in breed skala fan tichte en mear iepen bosktypes. Ek komt de fûgel foar yn plantaazjes en [[galerijbosk]]en. De fûgel is yn it hiele ferspriedingsgebiet in [[stânfûgel]]. De fealtoefspjocht hat seis ûndersoarten:<ref>{{en}}[https://www.worldbirdnames.org/new/ Gill F, D Donsker & P Rasmussen (Eds). 2023. IOC World Bird List (v13.2).]</ref> * ''C. e. hellmayri'', <small>[[Hans von Berlepsch|Berlepsch]], 1908</small>, eastlik [[Fenezuëla]], [[Guyana]] en [[Suriname]]. * ''C. e. deltanus'', <small>[[William H. Phelps Sr.|Phelps, W.H.]] & [[William H. Phelps Jr.|Phelps, W.H. Jr.]], 1950</small>, noardeastlik Fenezuëla. * ''C. e. leotaudi'', <small>[[Carl Eduard Hellmayr|Hellmayr]], 1906</small>, [[Trinidad en Tobago|Trinidad]]. * ''C. e. elegans'', <small>([[Philipp Ludwig Statius Müller|Müller, P.L.S.]] 1776)</small>, [[Frânsk-Guyana]] en noardeastlik [[Brazylje]] (noardlik fan 'e [[Amazône (rivier)|Amazône]]rivier). * ''C. e. citreopygius'', <small>[[Philip Sclater|Sclater, P.L.]] & [[Osbert Salvin|Salvin]], 1867</small>, eastlik [[Ekwador]] en eastlik [[Perû]]. * ''C. e. jumanus'', <small>([[Johann Baptist von Spix|Spix]], 1824)</small>, fan eastlik [[Kolombia]] en súdlik Fenezuëla oant noardlik [[Bolivia]]. == Status == Fealtoefspjochten komt net oeral yn it ferspriedingsgebiet algemien foar en it is net bekend hoe grut de popelaasje is. Om 't de fûgel in grut gebiet bewennet en in stabile populaasje liket te hawwen, stiet de soarte lykwols as net bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside [[:en:Chestnut woodpecker]] (ferzje fan 5 jannewaris 2024) * [https://ebird.org/species/chewoo2 eBird] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22681327 Birdlife] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Celeus elegans|fealtoefspjocht}} }} {{DEFAULTSORT:Fealtoefspjocht}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Súdamerikaanske toefspjocht]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] s9rr3rwb18yxfw0xeuifmpc4ea6q5gg Formosapappegaaido 0 174411 1235218 1171770 2026-07-15T20:31:33Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235218 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = Formosapappegaaido |Ofbyld = [[Ofbyld:2014-04-02 Treron formosae formosae (Whistling Green Pigeon) male.jpg|250px]]<br>mantsje. |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[pappegaaidowen]] (''Treron'') |Wittenskiplike namme = Treron formosae |Beskriuwer, jier= [[Robert Swinhoe|Swinhoe]], 1863 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Formosapappegaaido''' (''Treron formosae'') is in [[Fûgels|fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[pappegaaidowen]] (''Treron'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dofûgels]] (''Columbidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:SphenocercusFormosaeKeulemans (cropped).jpg|thumb|SphenocercusFormosaeKeulemans (cropped)|thumb|left|Tekening fan [[John Gerrard Keulemans]] (1842–1912).]] Wyfkes binne hielendal grien yn ferskillende toanen en mantsjes ha dêrnjonken noch in pearsgrize flek op 'e wjukken en in oranje krún. De wjukken binne brúnswart mei smelle, gielgriene rannen op 'e gruttere dekfearren en wjukpinnen. De besibbe [[Rjûkjûpappegaaido]] (''T. permagnus'') is lytser, hat in effen griene boppekant, in doffe readbrune skouderflek en in langere sturt. De Formosapappegaaido liket ek in soad op de [[kilesturtpappegaaido]] (''T. sphenurus''), mar hat donkerder fearren. == Gedrach == De skouwe fûgel libbet yn subtropysk, grienbliuwende bosken en kultuvearre lân mei beammen; op 'e eilannen benammen yn 'e heuvels en it leechlân, mar op Taiwan oant 2.000 m. == Fersprieding en systematyk == De Formosapappegaaido komt op [[Taiwan]] foar en de meast noardlike eilannen fan 'e [[Filipinen]]. De soarte bestiet út twa ûndersoarten: * ''T. f. formosae'': endemysk op Taiwan. * ''T. f. filipinus'': endemysk op 'e Filipynske [[Batanes|Batan-]] en [[Babuyaneilannen]]. Earder waard de Rjûkjûpappegaaido ta deselde soarte rekkene en guon dogge dat noch jimmeroan. == Status == De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbeskerming]] kategorisearret de soarte as gefoelich. De populaasje is lyts en wurdt rûsd op 1250 oant 2000 folwoeksen fûgels, mar de grutste populaasje liket stabyl. De fûgel is seldsum yn Taiwan en tige seldsum op 'e Filipynske eilannen. De grutste bedrigingen foar de soarte foarmje it biotoopferlies en de jacht. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=020464B68D96E4C3 Avibase] * [http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/taiwan-green-pigeon-treron-formosae Birdlife, oproppen 18 april 2024] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Treron formosae|Formosapappegaaido}} }} {{DEFAULTSORT:Formosapappegaaido}} [[Kategory:Pappegaaido]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] t2q37bnrgqajzeoo39oiqe33gckp15r Floarespappegaaido 0 174432 1235212 1210448 2026-07-15T20:27:40Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235212 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = Floarespappegaaido |Ofbyld = [[Ofbyld:Naturalis Biodiversity Center - ZMA.AVES.56882 - Treron floris Wallace, 1864 - Columbidae - skin specimen.jpeg|250px]] |lûd = Konservearre eksimplaar fan 'e soarte út [[Naturalis Biodiversity Center|Naturalis]]. |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[pappegaaidowen]] (''Treron'') |Wittenskiplike namme = Treron floris |Beskriuwer, jier= [[Alfred Russel Wallace|Wallace]], 1864 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Floarespappegaaido''' (''Treron floris'') is in [[Fûgels|fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[pappegaaidowen]] (''Treron'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dofûgels]] (''Columbidae''). == Beskriuwing == De middelgrutte Floarespappegaaido is 29 sm lang. De do is foar it measte sêftgrien en hat in ljochtgrize foarholle en krún. De búk en it boarst binne gieleftich. De doffer hat in pearse oant brûnskleurige glâns op 'e mantel. De ûnderkant is gieleftich mei mei wite sturtdekfearren mei griene streken. De wjukken binne donker en de fearren ha dêr ljochte rânen. De iris en de poaten binne read. == Fersprieding == De Floarespappegaaido komt foar op [[Lombok]], [[Floares]] en oare oanbuorjende [[Lytse Sûnda-eilannen]]. De soarte is monotypysk, dat betsjut dat de soarte net is ferdield yn ûndersoarten. De biotoop fan 'e fûgel is tropysk leafbosk of bosksavanna's mei boskrannen yn leechlân en heuvellân. De fûgels libje heech yn 'e beammen en ite fruit, fral figen. == Status == De populaasje fan 'e soarte is net grut en wurdt rûsd op likernôch 2.500 oant 10.000 fûgels. It oantal nimt ôf troch it ferlies fan biotoop as gefolch fan it kappen en it yn 'e brân stekken fan bosken om de grûn te brûken foar lânbou. Fierder wurdt der jacht op 'e fûgels makke. Dêrom wurdt de fûgel op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as kwetsber klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/flores-green-pigeon-treron-floris Birdlife, oproppen 20 april 2024] * [https://www.iucnredlist.org/species/22691170/177699445 IUCN Reade list, oproppen 20 april 2024] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=F9BAD31C497E06C0 AVI, oproppen 20 april 2024] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Treron floris|Floarespappegaaido}} }} {{DEFAULTSORT:Floarespappegaaido}} [[Kategory:Pappegaaido]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] sdhluyfegw4pcj9q4t3de0wyemka4vg Filipynske pappegaaido 0 174479 1235176 1171768 2026-07-15T19:39:39Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235176 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = Filipynske pappegaaido |Ofbyld = [[File:PhilippineGreenPigeon1.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[pappegaaidowen]] (''Treron'') |Wittenskiplike namme = Treron axillaris |Beskriuwer, jier= [[Karel Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1855 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Filipynske pappegaaido''' (''Treron axillaris'') is in [[Fûgels|fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[pappegaaidowen]] (''Treron'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dofûgels]] (''Columbidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Treron axillaris 21425110.jpg|thumb|left|''Treron axillaris''.]] De Filipynske pappegaaido is in 28 sm lange do mei in grize foarholle en krún en in ljochtblauwe iris, helder giele rânen oan 'e dekfearren en slachpinnen, blaugrize poaten en in reade snaffelbasis. De doffer hat in kastanjebrune rêch, dy't by it wyfke grien is. De fûgel is ien fan 'e seis soarten fan 'e Pompadour-groep, dy't foarhinne as ien soarte beskôge waarden. De [[griiskrúnpappegaaido]] (''Treron phayrei'') ûnderskiedt him fan 'e Filipynske pappegaaido om't dy gjin reade basis by de snaffel hat, in oranje flek op it boarst en reade poaten hat. De [[Yndiaaske pappegaaido]] (''Treron affinis'') hat likemin read by de basis fan 'e snaffel en de [[groubekpappegaaido]] (''Treron curvirostra'') hat reade poaten, in grutte neakene griene eachring en readbrune ûndersturtdekfearren. == Fersprieding == De Filipynske pappegaaido is endemysk op 'e [[Filipinen]] en hat fjouwer ûndersoarten. * ''Treron axillaris amadoni'': noardlik [[Luzon]]. * ''Treron axillaris axillaris'': súdlik Luzon, [[Polillo]], [[Alabat]], [[Catanduanes]], [[Mindoro]], [[Lubang]] . * ''Treron axillaris canescens'': eastlike Filipinen [[Visayas]], [[Mindanao]], [[Basilan]]. * ''Treron axillaris everetti'': de [[Sulu-eilannen]] (Bongao , Jolo , Sibutu en Tawitawi). == Status == De soarte hat in tige grut ferspriedingsgebiet. Alhoewol't de populaasje liket ôf te nimmen, giet dat noch net sa hurd. Dêrom wurdt de do troch [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as 'net bedrige' klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/philippine-green-pigeon-treron-axillaris Birdlife, oproppen 18 april 2024] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=455CE57099F5E991 Avibase] * [https://www.iucnredlist.org/search?query=Treron%20oxyurus%20&searchType=species IUCN] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Treron axillaris|Filipynske pappegaaido}} }} {{DEFAULTSORT:Filipynske pappegaaido}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Pappegaaido]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] rlgwnj0ws6zjgs5saqxmilta77kwg1c Geal 0 175252 1235226 1177047 2026-07-15T20:39:50Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235226 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = geal |Ofbyld = [[File:Nachtigall Gesang Strauch.JPG|250px]] |lûd = [[File:XC138451 - Nachtegaal - Luscinia megarhynchos.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[miggesnappers]] (''Muscicapidae'') |Skaai = [[gealtsjes]] (''Luscinia'') |Wittenskiplike namme= Luscinia megarhynchos |Beskriuwer, jier= [[Christian Ludwig Brehm|Brehm]], 1831 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[File:LusciniaMegarhynchosIUCN.svg|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] }}</small> }} De '''geal''' (''Luscinia megarhynchos''), ek faak it '''gealtsje''' neamd, is in [[sjongfûgel]] út de ûnderfamylje ''Saxicolinae'', eartiids yndield by de famylje ''Turdidae'' (klysters) mar no yndield by de famylje [[miggesnappers]]. De fûgel is bekend foar syn sjongkwaliteiten en de namme is ôflaat fan it Germaanske ''galan'', dat sjonge betsjut. Gealtsjes sjonge net allinne oerdei, mar ek nachts. Der is sels in [[Register (oargel)|oargelregister]] nei it fûgeltsje ferneamd. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Bilbil-Luscinia megarhynchos.jpg|thumb|left|Sjongend gealtsje.]] De geal is in 17 sm lange fûgel mei in spanwiidte fan 26 sm en in brún fearrekleed. De krún, wjukken, romp en de sturt hawwe in wat readeftige gloed, wylst de kiel en de sydkanten fan it kopke earder de grize kant útskaaie. It boarst en de búk binne ljochtbêzje. De rôze oant ljochtgiele poatsjes binne lang. It swarte eachje hat in ljocht eachring en de snaffel is donker en by de basis giel. Wyfkes hawwe in doffere kleur as mantsjes. Jonge fûgels binne spikkele. == Gedrach == [[File:Luscinia megarhynchos, subspecies. Distribution map.png|thumb|left|Trekrûtes fan 'e geal.]] De geal is in [[trekfûgel]]; se briede yn Europa en yn dielen fan Aazje.De fûgel is faker te hearren as te sjen en libbet ûnopfallend yn 'e strewellen. It iten bestiet út ynsekten, wjirmkes, rûpen, spinnen en oare wringeleaze dierkes. As de jonge fûgels útflein binne, fleane se tusken july en septimber nei tropysk Afrika om dêr te oerwinterjen. Healwei april binne se werom om yn Europa te brieden. It wyfke boud it nêst fan deade bledsjes, woartels, mosk, gers en fearkes op 'e grûn of yn 'e tichte fegetaasje op in hichte fan maksimaal in heale meter boppe de grûn. It lechsel bestiet út 4 oant 5 brune aaikes. == Fersprieding == Gealtsjes briede yn Europa en yn dielen fan Aazje en oerwinterje yn tropysk Afrika. Yn Skandinaavje en East-Europa is de fûgel in seldsume gast. Fan oarsprong is de geal in boskfûgel, mar de geal komt hjoed-de-dei ek yn houtwâlen, parken en grutte tunen foar. Dochs libbet de fûgel ek noch yn bosk mei leechhout en in tichtbegroeide boaiem. De fûgel komt yn Nederlân algemien foar yn 'e [[Dún|dunen]], op 'e [[Waadeilannen]], de [[Iselmar]]polders en it [[Lauwersmar]]gebiet. Oare gebieten mei in relatyf soad gealtsjes binne it [[Nasjonaal Park De Biisbosk]], de [[De Weerribben|Weerribben]] en guon gebieten oan 'e grutte rivieren. Yn it easten fan it lân is de stân fan 'e fûgel lykwols sûnt 1975 tebekrûn, in ferlies dat troch de taname yn oare lândielen teminsten foar in diel goedmakke waard. Op 'e Nederlânske Reade list wurdt de geal kwetsber neamd. == Undersoarten == De soarte bestiet út trije ûndersoarten: * ''L. m. megarhynchos'': fan westlik en sintraal Europa oant sintraal [[Turkije]] en súdlik [[Jordaanje]]. * ''L. m. africana'': eastlik Turkije, de [[Kaukasus]] en noardlik en súdwestlik [[Iran]]. * ''L. m. golzii'': fan eastlik Iran oant [[Kazachstan]], súdwestlik [[Mongoalje]] en noardwestlik [[Sina]]. == Status == De geal hat in tige grut ferspriedingsgebiet. Oannommen wurdt dat de populaasje stabyl is en it tal fûgels wurdt tusken de 43.000.000 en de 81.000.000 folwoeksen fûgels rûsd. Likernôch de helte fan 'e wrâldpopulaasje komt yn Europa foar. Tusken 1980 en 2013 rûn de stân fan 'e fûgel yn Europa stadichoan tebek troch de agraryske ûntwikkelingen en mei't de bosken te netsjes holden waarden, mar tusken 2000 en 2012 herstelde de stân him.<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/common-nightingale-luscinia-megarhynchos/text Birdlife, oproppen 9 juny 2024.]</ref> De fûgel wurdt op 'e [[Reade list]] fan [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://www.onzenatuur.be/soortenbank/nachtegaal ''Onze natuur''] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/11040 SOVON, oproppen 9 juny 2024.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=7C7F0DEE5B364038 Avibase, oproppen 8 juny 2024] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/common-nightingale-luscinia-megarhynchos/details Birdlife, oproppen 9 juny 2024] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Luscinia megarhynchos}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gealtsje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] guburpv1zqhae49rsbdbne8uc0fgpe6 Filipynske ein 0 175700 1235175 1225075 2026-07-15T19:38:19Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235175 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Filipynske ein |Ofbyld = [[Ofbyld:Anas luzonica, Candaba Marsh, Luzon 1.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[einen]] (''Anas'') |Wittenskiplike namme= Anas luzonica |Beskriuwer, jier= ([[Louis Fraser|Fraser]], 1839) |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Filipynske ein''' (''Anas luzonica'') is in grutte [[einfûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[einen]] ''Anas''. It is in endemyske soarte op 'e [[Filipinen]] en de fûgel wurdt dêr ''papan'' neamd. De soarte hat gjin ûndersoarten en heart mei de [[Hawaï-ein]], de [[Laysanein]], de [[wynbrau-ein]] en de útstoarne [[Marianenein]] ta it Pasifyske skaai fan 'e einen. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Philippine Duck and Ducklings.jpg|thumb|left|Ein mei piken.]] Filipynske einen binne 48 oant 58 sm grutte opfallende einen mei in swarte krún, nekke- en eachstreek en in kanielkleurige kop en nekke. De rest fan it bealchje is griiseftich brún mei in glânzgjende griene spegel op 'e wjuk. De poatsjes binne griiseftich brún en de snaffel is blau-eftich griis. It wyfke is wat lytser as it jerkje, mar fierder wakker allyk. == Fersprieding == De Filipynske ein komt op alle grutte Filipynske eilannen foar en acht lytsere eilannen, mar sûnt de jierren 1980 wurde de measte waarnimmings op [[Luzon]] en [[Mindanao]] dien. De fûgel libbet yn syn ferspriedingsgebiet yn alle soarten wiet lân, mar hy jout de foarkar oan ûndjippe swietwetter sompen. == Iten == De ein yt garnalen, fiskjes, ynsekten en fegetaasje. == Status == De ein is op de [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre. Yn 1993 waard de populaasje noch op 10.000 oant 100.000 fûgels rûsd, mar hjoed-de-dei binne dat der 3.300 oant 6.700 folwoeksen einen. Sûnt de jierren 1970 hat de soarte in soad te lijen fan [[habitatferlies]] troch ûntwettering fan wiete gebieten, akwakultuer en it ferneatigjen fan mangroves. Dêrnjonken wie der sûnt 1960 oant fier yn 'e jierren 1980 swiere jacht op 'e ein. Dy faktoaren ha der ta laat dat de populaasje dramatysk lytser waard. De soarte komt yn ferskillende beskerme gebieten op 'e Filipinnen foar, mar lykas yn 'e rest fan it lân wurdt de jacht ek dêr net goed hanthavene. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/philippine-duck-anas-luzonica/text Birdlife, oproppen 8 july 2024.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=9AA3E5C2D1B17651 Avibase, oproppen 8 july 2024.] * [https://ebird.org/species/phiduc1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 8 july 2024] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Anas luzonica}} }} {{DEFAULTSORT:Filipynske ein}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Ein (skaai)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] 8rnuh8t73pwsw618secfbem6wdzswje Katwyk oan See 0 178535 1235144 1187340 2026-07-15T19:14:48Z Inertia6084 21394 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Joost Banckertstraat 2-14, Katwijk met links flat Nassaudreef en rechts flat Vijverhof.jpg]] → [[File:Jacob van Heemskerklaan, genomen uit de Jan van Galenstraat, Katwijk met links flat Nassaudreef en rechts flat Vijverhof.jpg]] Criterion 1 / correction 1235144 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Katwyk oan See <br><small>''Katwijk aan Zee''</small> | ôfbylding = Katwijk_luchtfoto_2010.JPG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Loftfoto fan Katwyk oan See | wapen =[[Ofbyld:Village_flag_of_Katwijk_(ZH)_1970.svg|100px|border]] | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{NL-ZHf}} | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Katwijk_vlag.svg|20px|border]] [[Katwyk (Súd-Hollân)|Katwyk]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | gemeente-yndieling = | ynwennertal = 17.755 <small>(2022)</small><ref>[https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2024/11/kerncijfers-wijken-en-buurten-2023 CBS:Statline]</ref> | oerflak = 1,80 km² | befolkingstichtens = | stêdekloft = | hichte = | stifting = | ferkearsieren = | postkoade = 2221, 2224-2225 | netnûmer = 071 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|52_12_11_N_4_23_43_E_region:NL_scale:30000|52° 12' NB 4° 24' EL}} | webside = | ôfbylding2 = KW_-_34_Rosemarie_-_Katwijk.jpg | ôfbyldingstekst2 = Fiskersboat fan 'e float fan Katwyk, wylst Katwyk nea in haven hân hie. | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Súd-Hollân | mapwidth = | lat_deg = 52 | lat_min = 12 | lat_sec = 11 | lat_dir = N | lon_deg = 4 | lon_min = 23 | lon_sec = 43 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Katwijk-plaats-OpenTopo.jpg | ôfbyldingstekst99 = Kaart fan Katwyk oan See en omkriten | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Katwyk oan See''' ([[Nederlânsk]]: ''Katwijk aan Zee'') is ien fan de wenkearnen fan 'e gemeente [[Katwyk (Súd-Hollân)|Katwyk]] yn 'e [[Nederlân]]ske provinsje [[Súd-Hollân]]. It plak hat likernôch 17.755 ynwenners (2022). == Skiednis == === Romeinske tiid === Doe't de Romeinen ûnder [[Julius Caesar]] Galje feroveren, waard de rivier de [[Ryn]] de noardlike grins fan it [[Romeinske Ryk]]. De Romeinske skiedskriuwer [[Tasitus (skriuwer)|Tasitus]] beskreau it gebiet en op ferskate plakken yn it hjoeddeistige Súd-Hollân binne Romeinske oerbliuwsels weromfûn. De Romeinen bouden op it plak in ''[[castellum]]'', dêr't de oerbliuwsels fan nei ferrin fan tiid yn 'e [[Noardsee]] ferdwûn wiene. Lange tiid stiene dy oerbliuwsels bekend ûnder de namme ''[[Brittenburg]]''. De Romeinske keizer [[Kaligula]] soe dêr syn ynvaazje fan [[Britannia]] taret hawwe, dy't bekend waard as "de slach mei de skelpen". Under de hearskippij fan keizer [[Klaudius]] (41-54 n.Kr.) waard de delsetting [[Lugdunum Batavorum]] op it plak fan Katwyk boud. Dy namme waard letter yn ferbining brocht mei de stêd [[Leien]], mar dat wie net korrekt. === Midsiuwen === Nei it ferfarren fan de Romeinen rekke de delsetting ferlitten en rekke it gebiet foar it grutste part ûntfolke, mei útsûndering fan lytse isolearre groepen [[Friezen]] dy't harren nei wenjen setten bylâns de algeduerigen feroarjende kustline. Yn 'e [[9e iuw]] waard it gebiet troch [[Angelsaksen|Angelsaksyske]] en [[Ieren (folk)|Ierske]] [[sindeling]]en [[Kerstening fan de Friezen|kerstene]]. Yn [[1231]] waard ''Catwijck'' foar it earst neamd. It plakje bestie út net mear as in kearn fan in stikmannich hutten. Nei 1300 begûn it plakje te waaksen en waard al gau ferneamd om syn fiskerij, mar ek om 'e binnenfeart. Oan 'e ein fan 'e [[14e iuw]] waard der fan in fiskôfslach yn Katwyk oan See sprutsen. Yn [[1388]] waard de fiskmerke ferhuze fan Katwyk oan de Ryn nei Katwyk oan See. De twa plakken foelen doe ûnder itselde bestjoer, de hearlikheid ''Beide Catwijcken en 't Sant''. De twa plakken binne iuwenlang bestjoerlik ferbûn mei-inoar. It seedoarp bliuw waaksen en yn [[1461]] waard it in selsstannich [[karspel]]. Justjes dêrnei waard de [[Andréastsjerke (Katwyk oan See)|Andréastsjerke]], pleatslik bekend as de Alde Tsjerke, boud. Lange tiid wie der in minne ferbining tusken de twa Katwiken. Fanwegen it waaksen fan 'e befolking waard fierder it lân yn boud. [[Ofbyld:Emil Neumann - Blick auf Katwijk.jpg|thumb|left|Utsjoch op Katwyk troch Emil Neumann (1884)]] Letter soarge it tsjerksk libben, it fuotbal en famyljebedriuwen foar in grut netwurk oan sosjale kontakten yn eigen fermidden, dêr't men graach yn dy sletten mienskip troch wenjen bleau. Dat waard skaaimerkend foar it eigen karakter en de sterke ferbining yn it âlde doarp. Dêrtroch ûntstie in beheinde genepoel dêr't ynwenners harren oarehelte út keazen. De Katwykske sykte (HCWHWA-D) is in frij bekend fenomeen yn de doarpskearn: de sykte wurdt feroarsake troch in gen fan de miene foarâlder dy't tsien oant tolve generaasjes earder libben. === Iermoderne tiid === Yn [[1520]] kaam, ta fernuvering fan elkenien, út it stosân justjes súdlik fan de mûning fan de [[Alde Ryn]], de Romeinske ruïne Brittenburg op. It waard it ûnderwerp fan in tal printen en skilderings. It hie in fjouwerkante foarm mei siden fan 75 meter en de ruïnen wiene likernôch 3 meter heech. Lang om let ferdwûn er wer ûnder it stowende sân. Der waard neitiids om 'e nocht socht om se werom te finen. Yn [[1572]] waard yn Katwyk oan de Ryn yn rjochte line in kanaal rjochting de see groeven. Troch te min ûnderhâld yn 'e [[Tachtichjierrige Kriich]] fersâne it kanaal. Pas yn [[1879]] waard de farwei fannijs útgroeven. Lange tiid wie it wurk yn 'e fiskerij earmoedich, ûnder oaren troch de hege belestingen. Dy waarden troch de hear fan Katwyk heft dy't dêrtroch it rjocht beoefene. Nei't de hearlike rjochten yn 'e [[19e iuw]] ferfoelen, ferbettere it libben yn 'e fiskerij. === Moderne tiid === Sûnt de [[20e iuw]] is Katwyk oan See in ferneamd badplak. Ein [[1960-er jierren]] hie Katwyk de grutste fiskersfloat fan Nederlân mei 180 skippen. Letter doe't de nijmoadrigere skippen grutter waarden, giene de katwykske skippen nei de havens fan [[IJmuiden]] en [[Skeveningen]] en waard de float lytser. Yn 'e [[Twadde Wrâldkriich]] waard in part fan 'e bebouwing yn Katwyk oan See troch de Dútsers ôfbrutsen. In 200 meter brede stripe huzen by de kust del moast plak meitsje foar de [[Atlantikwall]]. Nei de kriich krige de bûlevaar syn hjoeddeistich oansjen. Oan 'e ein fan 'e [[1980-er jierren]] raanden Katwyk oan See mei Katwyk oan de Ryn en de noardlike nijbouwiken noardlik fan 'e Alde Ryn, hjoed-de-dei [[Katwyk-Noard]], ta ien grutte gemeente Katwyk. Yn [[2006]] waarden de gemeenten [[Rynsburch]] en [[Falkenburch (Súd-Hollân)|Falkenburch]] by Katwyk foege. == Buerten == [[Ofbyld:Jacob van Heemskerklaan, genomen uit de Jan van Galenstraat, Katwijk met links flat Nassaudreef en rechts flat Vijverhof.jpg|thumb|Buert ''Witte Hek'']] [[Ofbyld:Katwijk Rooie Buurt KZ 68 m Frankenstraat.JPG|thumb|''Frankenstraat'' yn Rooie Buurt, in gemeentlik monumint]] * Sintrum * Nij Súd * Overduin * Rooie Buurt * Pricehaven * Witte Hek == Kultuer == [[Ofbyld:Katwijk overzicht vanuit de vuurbaak.jpg|thumb|Loftfoto fan Katwyk oan See mei yn it midden de Andréastsjerke]] === Dialekt === Yn Katwyk oan See wurdt in [[argaysk]]e fariant fan it [[Súdhollânsk]], it [[Katwyksk]] (''Kattuks''), dat lykas it [[Skeveningsk]], [[Noardwyksk]] en it [[Zandvoortsk]] ûnder it [[Strânhollânsk]] beflapt wurdt. It is ien fan mar in pear oarspronklike dialekten dy't yn [[Súd-Hollân]] oerbleaun binne, dêr't in sterkere [[Fryske talen|Fryske]] [[Substraattaal|substraat]] yn oerbleaun is. In part fan de ynwenners praat it dialekt noch alle dagen, wylst net mear yn 'e suvesrte foarm. De ynfloed fan it [[Standertnederlânsk]] wurdt lykwols hieltyd grutter. Yn 2020 kaam it Katwyksk wurdboek út. Hjoed-de-dei komme der noch wurden foar yn it Katwyksk dy't op it Frysk lykej, lykas ''regge'' (rêch) en ''skip'' (skip). It dialekt hard in grut ferskaat oan wurden út 'e fiskerijwrâld. === Tsjerksk libben === Katwyk oan See wurdt beskôge as in otterdoks of [[befynlik grifformearden|befynlik]], kristlik doarp. Yn 2000 wiene der krapoan 24.000 leden dy't by ien fan de tsjerkferbannen yn Katwyk oan See oansletten binne. De measten dêrfan binne [[herfoarme]], dêr't de herfoarme gemeente mei-inoar 20.471 leden fan hie. Dy leden komme njonken it doarp ek út 'e omkriten. Dêr is ek in [[Hersteld Herfoarme Tsjerke]] mei likernôch 1800 leden, ferparte oer 3 wykgemeenten. Fierders binne der in [[Kristlike Grifformearde Tsjerke yn Nederlân|Kristlik-grifformearde tsjerke]], in [[Grifformearde Gemeenten yn Nederlân|grifformearde gemeente]] en in [[Grifformearde Tsjerken frijmakke|Grifformearde tsjerke frijmakke]]. Dy hawwe mei-inoar minder leden as de herfoarme gemeenten. Ek is der yn Katwyk oan See in Universele [[Soefisme|Soefytimpel]] dy't yn 'e súddunen stiet. === Klaaiïnge === De Katwykske klaaiïnge is njonkelytsen alhiel út it strjitbyld ferdwûn. Skaaimerkend foar de froulju wiene de wite, kante kapke dat mei in earizer fêstmakke waard. Dat earizer waard ynearsten as funksjoneel sjoen, letter as in teken fan rykdom. As jas tsjinne de skoudermantel (Katwyksk: ''skoemantel'') dy't los oer de skoudeers hinne droegen waard en gjin sluting hie. Der waard in soad swart droegen, Katwykske froulju ferlearen earder har man of soan op see en wiene gauris yn 'e rouwe. Letter waard swart de moade by tradysjegebrûken. === Sport === In soad ynwenners fan it doarp binne, njonken belutsenens yn it tsjerksk libben, ek belutsen yn sportferienings. Yn Katwyk oan See is de grutste amateurfuotbalferiening fan Nederlân: [[Quick Boys]]. == It besjen wurdich == [[Ofbyld:Katwijk vuurtoren.jpg|thumb|It fjoerbeaken fan Katwyk oan See]] * [[Andréastsjerke (Katwyk oan See)|Andréastsjerke]] * [[Nije Tsjerke (Katwyk oan See)|Nije Tsjerke]] fan 1885 * Fjoerbeaken, boud yn 1605 * Soefytimpel == Berne yn Katwyk oan See == * [[Dirk Kuijt]] (1980), proffuotballer * [[Mick Spek]] (1997), artyst en muzykprodusint * [[Charley Toorop]] (1891-1955), skilder en litograaf {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} * Foar oare boarnen, sjoch op [[:nl:Katwijk aan Zee]] }} {{GemeenteKatwyk}} [[Kategory:Plak yn Katwyk]] noinmcgik09my126klslwi3m4uzd90s Fioletara 0 179217 1235178 1180511 2026-07-15T19:40:44Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235178 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Fioletara |Ofbyld = [[Ofbyld:Extinctbirds1907 P13 Anodorhynchus purpurascens0307.png|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[blauwe ara's]] (''Anodorhynchus'') |Wittenskiplike namme= Anodorhynchus purpurascensi |Beskriuwer, jier = [[Lionel Walter Rothschild|Rothschild]], 1905 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]] |lânkaart = }} De '''fioletara''' (''Anodorhynchus purpurascens'') is in [[Hypotetyske soarte|hypotetyske]] fûgel út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[blauwe ara's]] (''Anodorhynchus''). De fûgel soe op [[Gûadelûp]] libbe ha. Don de Navarette ferhelle yn in yn 1838 publisearre reisberjocht oer it bestean fan 'e fioletara op Gûadelûp: ''le gros Perroquet de la Guadaloupe'', de grutte pappegaai fan Gûadelûp. Hy skriuwt fierder dat de bewenners fan it eilân de fûgel meast ''onécouli'' neamden. Oare boarnen oer it werklike bestean fan 'e fûgel ûntbrekke en neffens James Greenway gie it om in sleauwe beskriuwing fan 'e [[Gûadelûp-amazône]] of om in ymportearre [[idigo ara]] út [[Súd-Amearika]]. Allinne op basis fan 'e fermelding fan Don de Navarette hat de Britske [[soölooch]] [[Lional Walter Rothschild|Walter Rothschild]] de mysterieuze pappegaai in wittenskiplike namme jûn en beskreaun. Yn syn boek "Extinct Birds" fan 1907 publisearre er in blauwe ara, dy't op 'e [[indigo ara]] liket. Mocht de fioletara ea bestien ha, dan is dy soarte oan it begjin fan 'e 19e iuw útroege. == Beskriuwing == As de fioletara bestien hat, wie it in middelgrutte ara. De kleur fan 'e fearren fan 'e fûgel wie hielendal pearsblau of djip fiolet. Fioletara's hiene in swartgrize snaffel mei by de ûndersnaffel in giel stikje hûd. De fûgel hie grize poaten. {{boarnen|boarnefernijing= Sjoch foar boarnen en referinsjes: [[:de:Rotschillernder Blauara]] * [https://www.bluemacaws.org/en-gb/article/entry-with-image-on-anodorhynchus-purpurpascens Side ''Blue Macaws''] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Amazona violaceus (illustrations)|Fioletara}} }} {{DEFAULTSORT:Fioletara}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Blauwe ara]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Hypotetysk bist]] [[Kategory:Bist útstoarn yn de 19e iuw]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] fngka1197rb8fwsrlstc8qte21rvpbm Fleanende boatein 0 180908 1235209 1186551 2026-07-15T20:23:33Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235209 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Flying steamer duck punta arenas 1.19.25 DSC 1562-topaz-rawdenoise.jpg|250px]]<br><small>jerk.</small><br> [[Ofbyld:Flying steamer duck punta arenas 1.19.25 DSC 1566-topaz-rawdenoise.jpg|250px]]<br><small>sijke.</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[boateinen]] (''Tachyeres'') |Wittenskiplike namme= Tachyeres patachonicus |Beskriuwer, jier= [[Phillip Parker King|King]], 1828 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:T. patachonicus distribution map.jpg|250px]] }} De '''fleanende boatein''' (''Tachyeres patachonicus'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[einfûgels]] (''Anatidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Tachyeres patachonicus 327550983.jpg|thumb|left|Pearke.]] De fleanende boatein is de lytste fan 'e fjouwer soarten fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]]. Se diele mei de oare soarten it fearrekleed, lykas de brune kop- en nekkefearren mei in wite streek efter it each oant yn 'e nekke en de brúngrize fearren fan 'e bealch. De ûnderkant is gruttendiels wyt en de poaten binne oranje. Sijkes ha lytsere snaffels as jerken. De snaffel fan in sijke is griengiel en dy fan in jerk oranje. Oars as de namme docht tinken is de soarte net in soad fleanend te sjen. == Fersprieding == De fleanende boatein komt yn it meast súdlike diel fan [[Súd-Amearika]] foar: fan it suden fan [[Sily]] oant Maule en fan it suden fan [[Argentynje]] oant Neuquén-Buenos Aires. Fierder libbet der in populaasje op 'e [[Falklâneilannen]]. Harren biotoop bestiet út wettergebieten oan 'e kust, mar minder op ynlânske marren. De fleanende boatein hat neffens de oare soarten boateinen in grut ferspriedingsgebiet en dat komt nei alle gedachten fanwegen it fleanfermogen. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet. Oannommen wurdt dat de oantallen ôfnimme. De tebekgong is lykwols net sa grut dat de soarte as bedrige beskôge wurdt. En alhoewol't de populaasje tebekrint, kategorisearret de [[IUCN]] de fûgel dêrom as net bedrige. De wrâldpopulaasje soe neffens in rûzing fan 2009 tusken 11.000 oant 26.000 (7.300-18.000 folwoeksen fûgels) bestean. == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/flying-steamerduck-tachyeres-patachonicus BirdLife] * [https://www.iucnredlist.org/species/22680052/132524796 IUCN] * [https://ebird.org/species/flystd1/AR-R Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&avibaseid=B3F9BB06BD46D86F Avibase] {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/flying-steamerduck-tachyeres-patachonicus BirdLife, oproppen 11 febrewaris 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Tachyeres patachonicus|Fleanende boatein}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Boatein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] 3twy5wqxjqzrdpy0ezfrfid3yuhd74h Falklânboatein 0 180910 1235164 1186556 2026-07-15T19:32:29Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235164 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Falklands steamer duck pair at Whale Bone Cove, Falklan Islands.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[boateinen]] (''Tachyeres'') |Wittenskiplike namme= Tachyeres brachypterus |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Location map of the Falklands – Alternative version 4.svg|250px]] }} De '''Falklânboatein''' (''Tachyeres brachypterus'') is in [[Endemisme|edemyske]] [[fûgel]]soarte op 'e [[Falklâneilannen]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[einfûgels]] (''Anatidae''). == Beskriuwing == De soarte is in grutte, sterke ein mei lytse wjukken dy't net fleane kin. It fearrekleed is foar it grutste part brún oant griis. Om it each sit in wite eachring dy't as in streek efter nei de nekke fierder rint. It mantsje hat in feloranje snaffel en it wyfke en de jongen in oliifgriene snaffel. De Falklânboatein is it meast besibbe oan 'e [[fleanende boatein]], dy't ek op en om de Falklaneilannen libbet. Oannommen wurdt dat se ek noch wol út en troch mei inoar kruse. Ut in ûndersyk fan 2012 die bliken dat de twa soarten genetysk net fan inoar ferskille. Se ha lykwols wol oanstriid om yn ferskillende geografyske gebieten te brieden. It soe kinne dat de genetyske oerienkomsten te ferklearjen binne troch hybridisaasje. Guon wittenskippers ha útsteld dat de twa soarten as ien soarte behannele wurde moat, mar om dat ta in útdragene saak te bringen is der mear bewiis nedich. == Fersprieding == [[Ofbyld:Falklands Steamer duck (51051125303).jpg|thumb|left|De Falklânboatein is thús op rotseftige kust.]] De fûgel komt allinne op 'e Falklâneilannen foar en wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge sizze wol dat der gjin ûndersoarten fan binne. Falklânboateinen binne oan 'e kust te finen. De soarte jout de foarkar oan lytse rotseftige gebieten en oan baaien yn 'e lijte. De soarte libben ek op markes by de kust, mar oars as de reuzeboatein komt er net yn it binnenlân. == Status == Neffens ûndersyk ha ynvasive soarten op 'e populaasjes kustfûgels op 'e Falklâneilannnen in negatyf effekt. Wittenskippers stelden fêst dat eilannen mei in soad rotten minder kustfûgels ha. Ek de Falklânboatein falt dêrûnder. In oare soarch binne mooglik oaljeloazingen op see. De soarte hat lykwols in stabile ûntwikkeling. Dêrfandinne kategorisearret de [[IUCN]] de fûgel as net bedrige. == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/falkland-steamerduck-tachyeres-brachypterus BirdLife] * [https://www.iucnredlist.org/species/22680047/132524587 IUCN] * [https://ebird.org/species/falstd1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=13CF7E44073AF401 Avibase] {{Boarnen|boarnefernijing= Sjoch foar boarnen en/of referinsjes: [[:en:Falkland steamer duck]] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/falkland-steamerduck-tachyeres-brachypterus BirdLife, oproppen 11 febrewaris 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Tachyeres brachypterus|Falklânboatein}} }} {{DEFAULTSORT:Falklanboatein}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Boatein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] inyfqhtqxp27fghyj4zvzg92g1iv7k5 Eibertsbekiisfûgel 0 182399 1235151 1212764 2026-07-15T19:20:29Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235151 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Stork billed Kingfisher.JPG|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Pelargopsis capensis - Stork-billed Kingfisher XC360661.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[eibertiisfûgels]] (''Pelargopsis'') |Wittenskiplike namme= Pelargopsis capensis |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''eibertsbekiisfûgel''' (''Pelargopsis capensis'', foarhinne: ''Halcyon capensis'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). De soarte waard yn 1766 foar it earst beskreaun troch [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:মেঘহও মাছরাঙা (Pelargopsis capensis).jpg|thumb|left|Eibertsbekiisfûgel yn Bangladesj.]] De eibertsbekiisfûgel is mei in lingte fan 35 sm in grutte iisfûgelsoarte. Folwoeksen fûgels hat in griene rêch, blauwe wjukken, in blauwe sturt en in oliifbrune kop. De grutte snaffel en poaten binne helderread. Der binne gjin ferskillen yn it fearrekleed fan mantsjes en wyfkes. == Fersprieding == De soarte libbet yn 'e tropyske gebieten fan it Yndyske subkontinint en [[Súdeast-Aazje]], fan [[Yndia]] en [[Sry Lanka]] oant [[Yndoneezje]]. De soarte libbet yn beboske gebieten yn 'e omkriten fan marren, rivieren en kusten. === Undersoarten === Der binne 13 ûndersoarten, dy't yn detail ferskille yn 'e kleur fan 'e fearren. De ''P.c. gigantea'' fan 'e Sulu-arsjipel op 'e Filipinen hat lykwols in wite kop, nekke en ûnderkant. * ''Pelargopsis capensis capensis'': fan [[Nepal]] oer Yndia oant Sry-Lanka. * ''Pelargopsis capensis osmastoni'': [[Andamanen]]. * ''Pelargopsis capensis intermedia'': [[Nikobaren]]. * ''Pelargopsis capensis burmanica'': fan [[Birma]] oant [[Yndosina]] noardlik [[Malakka (skiereilân)|Malakka]]. * ''Pelargopsis capensis malaccensis'': sintraal en súdlik Malakka, [[Riau]] en [[Lingga]]. * ''Pelargopsis capensis cyanopteryx'': [[Sumatra]], [[Banka]] en [[Billiton (eiland)|Billiton]]. * ''Pelargopsis capensis simalurensis'': [[Simeulue]]. * ''Pelargopsis capensis sodalis'': [[Banyak-eilannen]], [[Nias]], [[Batû-eilannen]] en [[Mentawai-eilannen]]. * ''Pelargopsis capensis innominata'': [[Borneo]]. * ''Pelargopsis capensis javana'': [[Java]]. * ''Pelargopsis capensis floresiana'': fan [[Baly]] oant [[Floares]]. * ''Pelargopsis capensis gouldi'': noardlike [[Filipinen]]. * ''Pelargopsis capensis gigantea'': sintrale en súdlike Filipinen. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Stork billed kingfisher-kannur-kattampally - 19.jpg|thumb|left|Eibertsbekiisfûgel mei proai.]] De soarte is territoriaal en jaget op fisk, kikkerts, krabben, kjifdieren en jonge fûgels. Syn nêst wurdt yn 'e igge fan'e rivier groeven of yn in rotsjende beam of in termitenêst boud. Trochstrings leit it wyfke tusken twa en fiif aaien. Se binne foar it grutste part [[sedentêr]], mar ferlitte by drûchte it gebiet op syk nei wetter. == Status == De eibertsbekiisfûgel hat in grut ferspriedingsgebiet en dêrfandinne is de kâns op útstjerren lyts. De grutte fan 'e populaasje is net bekend, mar oannommen wurdt dat de soarte yn oantal efterút giet. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel op 'e [[Reade list]] as net bedrige (2016). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/stork-billed-kingfisher-pelargopsis-capensis Birdlife International] * [https://www.birdsoftheworld.com/bow/species/stbkin1/cur/introduction?lang=es&media=photos Birds of the World] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=2B0E883A7691DF70 Avibase] ---- {{Commonscat|Pelargopsis capensis|Eibertsbekiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Eibertsbekiisfugel}} [[Kategory:Eibertiisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] nxlxabmd7dv1yns2gm3cqgy1ht1jhyn Flaggesturtiisfûgel 0 182503 1235206 1193927 2026-07-15T20:22:14Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235206 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Common Paradise-Kingfisher 0A2A1308.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[flaggesturtiisfûgels]] (''Tanysiptera'') |Wittenskiplike namme= Tanysiptera galatea |Beskriuwer, jier= [[George Robert Gray|Gray]], 1859 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''flaggesturtiisfûgel''' of '''gewoane flaggesturtiisfûgel''' (''Tanysiptera galatea'') is ien fan 'e njoggen [[fûgel]]soarten fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[flaggesturtiisfûgels]] (''Tanysiptera'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Tanysiptera galatea doris.jpg|thumb|left|180px|Gewoane flaggesturtiisfûgel.]] De flaggesturtiisfûgel wurdt ynklusyf sturt 33 oant 43 sm lang. De fûgel hat in ljochtblauwe kroan, in donkerblauwe eachstreek, in reade snaffel en in wyt kin. De boppedielen binne donkerblau mei ljochtblau op 'e skouders. De fûgel hat in lange wite sturt en twa lange ljochtblauwe sturtpinnen, dy't einigje yn wite spatels. De rêch en stút binne ek wyt, lykas ek it boarst en de búk. De poaten binne read. De soarte liket in soad op 'e [[Arûflaggesturtiisfûgel]], mar dy is lytser, hat in donkerder kroan, in blauwe yn stee fan wite sturt en in minder foarse snaffel. == Fersprieding == Gewoane flaggessturtiisfûgels komme op [[Nij-Guineä]] en in grut oantal eilannen westlik dêrfan oant de [[line fan Weber]] foar. It is in fûgel fan 'e [[reinwâld]]en, dy't it nêst bouwe yn termitenêsten yn beammen. De soarte telt 15 ûndersoarten, dy't fan inoar ferskille yn it fearrekleed en de foarm fan 'e sturt. * ''T. g. emiliae'': Noardlike Molukken [[Rau (eilân)|Rau]]. * ''T. g. doris'': Noardlike Molukken [[Morotai]]. * ''T. g. browningi'': Noardlike Molukken [[Halmahera]]. * ''T. g. brunhildae'': Noardlike Molukken [[Doi (eilân)|Doi]]. * ''T. g. margarethae'': Noardlike Molukken [[Batjan]]. * ''T. g. sabrina'': Noardlike Molukken [[Kayoa]]. * ''T. g. obiensis'': Sintrale Molukken (Oby en Bisa). * ''T. g. acis'': Súdlike Molukken [[Boerû]]. * ''T. g. boanensis'': Súdlike Molukken [[Boano]]. * ''T. g. nais'': Súdlike Molukken (Ambon, Manipa, Seram, Manawoka, Gorong). * ''T. g. galatea'': noardwestlik [[Nij-Guineä]] en westlik [[Papoea Nij-Guineä]]. * ''T. g. meyeri'': noardlik Nij-Guineä. * ''T. g. minor'': Súd-Nij-Guineä. * ''T. g. vulcani'': [[Manam]] (by noardeastlik Nij-Guineä). * ''T. g. rosseliana'': [[Rossell]] ([[Louisiadenarsjipel]]). == Status == De flaggesturtiisfûgel has in tige grut ferspriedingsgebiet en de fûgel is yn syn biotoop algemien. Dêrfandinne is de kâns op útstjerren lyts. Alhoewol't de grutte fan 'e populaasje net kwantifisearre is, wurdt troch de houtkap en it feroarjende lângebrûk oannommen dat de oantallen tebek rinne. Dat giet lykwols noch net hiel hurd en dêrfandinne stiet de soarte as net bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/common-paradise-kingfisher-tanysiptera-galatea Birdlife] * [https://ebird.org/species/copkin1/ID-IJ-PB Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=76D3DC4863DC8D1A Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Tanysiptera galatea|flaggesturtiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:flaggesturtiisfugel}} [[Kategory:Flaggesturtiisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] 97imnzlqaav4kie8qfcm4t525w8909v Filipynske dwerchiisfûgel 0 182623 1235174 1194314 2026-07-15T19:37:20Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235174 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:PHILIPPINE SOUTHERN DWARF KINGFISHER 01.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[dwerchiisfûgels]] (''Ceyx'') |Wittenskiplike namme= Ceyx cyanopectus |Beskriuwer, jier= [[Johann Jakob Kaup|Kaup]], 1848 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Filipynske dwerchiisfûgel''' (''Ceyx melanurus'') is in lyts [[fûgel]]tsje yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dwerchiisfûgels]] (''Ceyx'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). De soarte is [[endemisme|endemysk]] op 'e [[Filipinen]] en waard troch [[Johann Jakob Kaup]] yn 1848 wittenskiplik as ''Alcedo melanura'' publisearre. == Beskriuwing == [[Ofbyld:North PH Dwarf Kingfisher.jpg|thumb|left|Filipynske dwerchiisfûgel.]] De Filipynske dwerchiisfûgel is mei in lingte fan 12 sm de lytste boskdwerchiisfûgel op 'e Filipinen. De soarte is foar in grut part oranje en hat in felreade snaffel, felreade poatsjes, in wite kiel, in wite búk en in wyt plak efter it wang en swarte streken oan 'e sydkanten fan 'e rêch. Op 'e kop en it boarst hat de fûgel rôzepearse fearkes. == Fersprieding == Fan 'e soarte binne der trije ferskillende [[ûndersoarte]]n: * ''Ceyx melanurus melanurus'' ([[Alabat (eilân)|Alabat]], [[Catanduanes]], [[Luzon]] en [[Polillo]]; * ''Ceyx melanurus samarensis'' ([[Leyte (eilân)|Leyte]] en [[Samar (eilân)|Samar]]); * ''Ceyx melanurus mindanensis'' ([[Basilan]] en [[Mindanao]]); wurdt ek as selsstannige soarte beskôge. De ûndersoarten wurde ûnderskieden yn formaat en it hawwen fan in blau plak yn 'e nekke. De nominaatfoarm ''C. m. melanurus'' is de lytste ûndersoarte. De ''C. m. melanurus'' en de ''C. m. samarensis'' ha alle twa in blau plak boppe it wite plak yn 'e nekke, dat by de ''C. m. mindanensis'' ûntbrekt. == Hâlden en dragen == De Filipynske dwerchiisfûgel libbet solitêr of yn pearkes yn bosk en reinwâld oant in hichte fan likernôch 750 m. Se binne dêr te finen oant in hichte fan fiif meter boppe de grûn. De soarte briedt yn april en maaie. Oer it nêstgedrach is fierder gjin ynformaasje bekend. == Status == De [[IUCN]] behannelet de fûgel oars en ferdield de soarte yn twa aparte soarten: * De Noard-Filipynske dwerchiisfûgel (''melanurus'' en ''samarensis'') waard oant 2023 as kwetsber op 'e [[Reade list]] klassifisearre en yn 2024 oanpast as net bedrige. * De Súd-Filipynske dwerchiisfûgel (''mindanensis'') waard oant 2023 ek as kwetsber klassifisearre op 'e Reade list en is yn 2024 ek as net bedrige oanpast. Sawol de oantallen fan 'e Noard-Filipynske - as de Súd-Filipynske dwerchiisfûgel rinne licht tebek. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/north-philippine-dwarf-kingfisher-ceyx-melanurus Birdlife] * [https://ebird.org/species/phikin1?siteLanguage=nl#:~:text=Identification&text=A%20tiny%20kingfisher%20of%20lowland,to%20the%20head%20and%20chest. Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=F0EEF2F829FD7B62 Avibase] ---- {{Commonscat|Ceyx melanurus|Filipynske dwerchiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Filipynske dwerchiisfugel}} [[Kategory:Dwerchiisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] geespe8x0rkqo9upd97hado0yptm61i William Jardine (natuerwittenskipper) 0 182687 1235200 1194439 2026-07-15T19:55:05Z Drewes 2754 [[]] 1235200 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Sir-william-jardine-older.jpg|thumb|Jardine om 1870 hinne, in yllustraasje by syn deaberjocht yn de ''Illustrated London News'']] '''William Jardine, 7de Baronet of Applegarth''' ([[Edinburgh]], [[23 febrewaris]] [[1800]] - [[Sandown]], [[Wight]], [[21 novimber]] [[1874]]) wie in Skotsk [[natuerûndersiker]], [[soölooch]] (foaral [[ornitolooch]]) en [[redakteur]] fan dierkundige publikaasjes. == Libben en wurk == Jardine waard op 23 febrewaris 1800 berne op 28 North Hanover Street <ref>Edinburgh and Leith Post Office Directory 1800-1801</ref> yn Edinburgh as soan fan Sir Alexander Jardine, 6e baronet fan Applegarth en syn frou Jane Maule. Hy krige syn oplieding yn [[York]] en Edinburgh en studearre dêrnei medisinen oan de [[Universiteit fan Edinburgh]]. Doe't er noch mar 25 jier âld wie, waard er ferkeazen ta ''fellow'' fan de ''Royal Society of Edinburgh'', foardroegen troch Sir David Brewster. <ref> Biographical Index of Former Fellows of the Royal Society of Edinburgh 1783–2002. The Royal Society of Edinburgh. July 2006. ISBN 0-902-198-84-X.</ref> Hy wie mei-oprjochter fan de ''Berwickshire Naturalist' Club'' en droech by oan de oprjochting fan de ''Ray Society''. <ref>Osbert Salvin (Editor), ''Ibis, Quarterly Journal of Ornithology'', Vol.V, 1875, [https://archive.org/stream/ibis53brit#page/522/mode/2up s. 522]</ref> Hoewol't ornitology syn grutste passy wie, bestudearre er ek [[ichtyology]], [[plantkunde]] en [[geology]]. Syn boek oer fossile hoalen en spoaren, de ''Ichnology of Annandale'', befette fossilen fan syn foarâlderlik lângoed. Hy wie de earste dy't de term ichnology munte, en dat wie it earste boek dat oer it ûnderwerp skreaun waard. Syn privee natuerhistoarysk museum en bibleteek soene it moaiste fan Grut-Brittannië west hawwe. <ref> Jackson and Davis, 2001.</ref> Jardine wie de redakteur fan ''The Naturalist's Library'', in searje boeken dy't by alle rangen en stannen fan it [[fiktoriaansk tiidrek]] populêr wie. Yn dizze út 40 dielen besteande rige wurde ûnder oare behannele: [[fûgels]] (14 dielen), [[sûchdieren]] (13 dielen), [[ynsekten]] (7 dielen) en [[fisken]] (6 dielen). Eltse diergroep waard troch in bekende spesjalist fersoarge. Fierder wie er de redakteur fan ûnder oare in edysje fan Gilbert White syn ''The Natural History of Selborne, Illustrations of Ornithology'' (1825 – 43) en in goedkeape edysje fan Alexander Wilson's ''Birds of America''. Hy wie ek de auteur fan ''The Ichnology of Annandale or illustrations of footmarks ympressed on the New Red Sandstone of Corncockle Muir'' (1853). Jardine wie (meastal tegearre mei [[Prideaux John Selby]]) de skriuwer fan acht [[Skaai (taksonomy)|skaaien]] en 49 [[Soarte|soarten]] fûgels dy't anno 2023 op de ''[[IOC World Bird List]]'' as sadanich erkend wurde. <ref>{{en}} {{aut|Gill, F, D Donsker, and P Rasmussen}} (Eds). 2023. IOC World Bird List (v 13.1). Doi 10.14344/IOC.ML.13.1. [https://www.worldbirdnames.org/ IOC World Bird Names (version 13.1)]</ref> == Keppeling om utens == {{Commonscat|Sir William Jardine, 7th Baronet}} {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Jardine, William}} [[Kategory:Skotsk soölooch]] [[Kategory:Skotsk ornitolooch]] [[Kategory:Skotske adel]] [[Kategory:Persoan berne yn 1800]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1874]] 67z9uvlw9bqjmruy33rhnx3zr4v718d Fjoerrêchtangare 0 182814 1235195 1194834 2026-07-15T19:51:12Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235195 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Flame-rumped Tanager - Colombia S4E8786 (22621894474).jpg|250px]]<br>mantsje<br>[[Ofbyld:Flame-rumped tanager (Ramphocelus flammigerus) female Las Tanagaras.jpg|250px]]<br>wyfke |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'') |Skaai = [[holsnaffeltangaren]] (''Ramphocelus'') |Wittenskiplike namme= Ramphocelus flammigerus |Beskriuwer, jier= [[William Jardine (natoerwittenskipper)|Jardine]] & [[Prideaux John Selby|Selby]], 1833 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''fjoerrêchtangare''' (''Ramphocelus flammigerus'') is in [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''). It is ien fan 'e njoggen soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[holsnaffeltangaren]] ''(Ramphocelus)''. == Beskriuwing == De fûgel wurdt likernôch 19 sm lang. Der is in opfallend [[Seksuele dimorfy|seksuëel dimorfisme]]. De mantsjes fan 'e nominaatfoarm ha in fluwielswart fearrekleed mei in fjoerread gebiet op 'e rêch. Wyfkes ha brune boppedielen mei donkere plakken en binne fan ûnder giel mei hjir en dêr oranje. By de mantsjes fan 'e ûndersoarte ''Ramphocelus flammigerus icteronotus'' is it fjoerreade gebiet op 'e rêch felgiel. By de wyfkes dêrfan binne de giele dielen ûnder ljochter. == Fersprieding == De fûgel wurdt ornaris yn twa ûndersoarten ferdield: * ''Ramphocelus flammigerus flammigerus'' * ''Ramphocelus flammigerus icteronotus'' De ûndersoarte mei de grutste fersprieding, de ''R. icteronotus'', libbet yn 'e Tumbes-Chocó-Magdalena yn [[Panama]], [[Kolombia]], [[Ekwador]] en [[Perû]] en wurdt ek wol as de [[sitroenrêchtangare]] (''R. icteronotus'') as in aparte soarte behannele. It is lykwols bekend dat dy soarte hybridisearret mei de nominaatfoarm út de Caucadellling yn Kolombia. Se wurde regelmjittich waarnommen en binne algemien op iepen plakken mei strûken, by boskrânen, tunen en plantaazjes oant in hichte fan 2000 m boppe seenivo. {| class="wikitable" ! align="center" style="background-color: #DAA520" colspan ="5" |'''Ferskillen ûndersoarten''' |- ! Undersoarte !! Mantsje !! Wyfke !! Fersprieding |- | ''flammigerus'' ||[[Ofbyld:Ramphocelus flammigerus Toche enjalmado Flame-rumped Tanager (male) (8314563465).jpg|120px]] || [[Ofbyld:Ramphocelus flammigerus (Toche asomacandela) - Hembra - Flickr - Alejandro Bayer.jpg|120px]] || [[Kolombia]] |- | ''icteronotus'' || [[Ofbyld:Ramphocelus icteronotus (Toche asomalimón) - Macho (14152278152).jpg|120px]] || [[Ofbyld:Lemon-rumped tanager (Ramphocelus flammigerus) female Las Tanagaras.jpg|120px]] || [[Panama]], Kolombia, [[Ekwador]] en [[Perû]] |} == Status == De fjoerrêchtangare profitearret fan 'e houtkap en it ferdwinen fan bosk en oannommen wurdt dat de oantallen dêrom groeie. Dêrfandinne stiet de soarte op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/flame-rumped-tanager-ramphocelus-flammigerus Birdlife International] * [https://ebird.org/species/flrtan1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=B04DBAA257759CF5 Avibase] ---- {{Commonscat|Ramphocelus flammigerus|Fjoerrêchtangare}} }} {{DEFAULTSORT:Fjoerrechtangare}} [[Kategory:Holsnaffeltangare]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] frikvy11n1g1szupgzlxr1atlbajivy Fjoerkrúntangare 0 182987 1235193 1195304 2026-07-15T19:50:10Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235193 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Flame-faced Tanager (Tangara parzudakii lunigera).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'') |Skaai = [[echte tangaren]] (''Tangara'') |Wittenskiplike namme= Tanagra Parzudakii |Beskriuwer, jier= ([[Frédéric de Lafresnaye|Lafresnaye]]), 1843 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Tangara parzudakii map.svg|250px]] }} De '''fjoerkrúntangare''' (''Tanagra Parzudakii'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte tangaren]] (''Tangara'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''). == Beskriuwing == De fûgel is in lytse tangare mei in helder oranjeread gesicht dat op 'e krún en nekke yn giel oergiet. Karakteristyk is it swarte masker, de swarte rêch, de opaalgriene ûnderkant, it swarte plak op 'e skouder en it gielbrune ûnderbúkje. Eastlike fûgels binne reader yn it gesicht, dy fan it westen binne mear oranje. == Fersprieding == It skaai wurdt ferdield yn trije ûndersoarten: [[Ofbyld:Flame-faced Tanager (4851596008).jpg|thumb|left|''Tanager parzudakii lunigera''.]] * de ''parzudakii''-groep ** ''Tanager parzudakii parzudakii'' - komt yn 'e [[Andes]] fan [[Kolombia]] oant súdwestlik [[Fenezuëla]] foar, eastlik [[Ekwador]] en eastlik [[Perû]]. ** ''Tanager parzudakii urubambae'' - komt yn súdeastlik [[Perû]] (Cordillera Urubamba yn Cusco) foar. * ''Tanager parzudakii lunigera'' - komt op 'e Andeshellingen oan 'e [[Stille Oseaan]] fan Kolombia en westlik Ekwador foar. Sûnt 2016 hawwe [[Birdlife International]] en de [[IUCN]] de ''lunigera'' as in aparte soarte erkend. De fjoerkrúntangare wurdt yn 'e bercheftige gebieten op hichten tusken 1200 en 2500 meter oantroffen. Se libje yn it beamtegriem fan bosken, oan boskrânen of iepen plakken. == Hâlden en dragen == De fûgel libbet yn pearkes of yn lytse kloften mei oare soarten. Se komme ek by foertafels om iten op te skarreljen. == Status == De [[IUCN]] beöardielet de status fan 'e ûndersoarten resp. soarten apart. Beide wurde net as bedrige beskôge, mar oannommen wurdt dat sawol de ''parzudakii'' as de ''lunigera'' troch habitatferlies yn oantallen ôfnimme . == Namme == De wittenskiplike soartenamme fan 'e fûgel is ta eare fan 'e Frânsman Charles Parzudaki (1806-1889), in hanneler yn natuerhistoaryske eksimplaren. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/flame-faced-tanager-tangara-parzudakii ''tangara parzudakii'' op Birdlife International] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-faced-tanager-tangara-lunigera ''tangara lunigera'' op Birdlife International] * [https://ebird.org/species/flftan1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=E07FBD8E5E26BA75 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Tanagra Parzudakii|fjoerkrúntangare}} }} {{DEFAULTSORT:fjoerkruntangare}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte tangare]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] 38axvflflfgtxmt9fwud57bqwa6oi29 Fjoerkardinaal 0 183060 1235190 1195551 2026-07-15T19:48:07Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235190 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Western tanager at Seedskadee National Wildlife Refuge (52096498792).jpg|250px]]<br>Mantsje.<br>[[Ofbyld:Western Tanger 1670m.jpg|250px]]<br>Wyfke. |lûd = [[Ofbyld:Piranga ludoviciana - Western Tanager XC254618.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kardinaalfûgels]] ('' Cardinalidae'') |Skaai = [[piranga's]] (''Piranga'') |Wittenskiplike namme= Piranga ludoviciana |Beskriuwer, jier= ([[Alexander Wilson (ornitolooch)|Wilson]], 1811) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Piranga ludoviciana map.svg|250px]]<small>{{Color box|#5f8dd3}} [[wintergast]] <br>{{Color box|#ff6600}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#ffd42a}} [[trekfûgel]]</small> }} De '''fjoerkardinaal''' (''Piranga ludoviciana'') is in benammen [[Noard-Amearika|Noardamerikaanske]] fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kardinaalfûgels]] (''Cardinalidae''). De soarte briedt yn West-[[Kanada]] en it westen fan 'e [[Feriene Steaten]]. Winterdeis migrearje se nei [[Midden-Amearika]]. De soarte wurdt [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat der gjin ûnderferdieling yn [[ûndersoarte]]n is. == Taskonomy == It [[Skaai (taksonomy)|skaai]] waard earder yn 'e famylje fan 'e [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'') set, mar út [[DNA]]-stúdzjes hat bliken dien dat it eins kardinalen binne, nau besibbe oan 'e [[typesoarte]] fan 'e famylje: de [[reade kardinaal]]. == Beskriuwing == Fjoerkardinalen binne lytse oant middelgrutte fûgels en wurde 17 oant 18 sm lang en ha in spanwiidte fan 29 sm. Mantsjes ha in karakteristike oranjereade kop. It reade pigmint yn it fearrekleed is rhodoxanthine, in seldsum pigmint by fûgels dat net sels oanmakke wurdt en nei alle gedachten mei it iten fan ynsekten ynnommen wurdt. De nekke, it boarst en de ûnderkant is giel. De wjukken binne meast swart, mei dúdlike giele oant wite wjukbannen en giele skouders. De rêch is mei útsûndering fan 'e giele stút ek swart. De sturtfearren binne swart oant swartgriis. Winterdeis kriget it mantsje in mear gielige kop By wyfkes is it fearrekleed oliifgrien oant griiseftich. De dekfearren fan 'e wjukken en de sturtfearren ha in doffere swartgrize kleur. De rêch is lykas de kleur fan it kopke: oliifgrien oant griiseftich. Se kinne mei de wyfkes fan 'e [[skarlakenkardinaal]] betize wurde. == Fersprieding == It ferspriedingsgebiet leit fan it noardwesten fan [[Kanada]] oer de noardwestlike [[Feriene Steaten]]. Winterdeis trekke se yn kloften fan maksimaal 30 fûgels nei waarmere gebieten. It ferspriedingsgebiet leit dan fan it suden fan [[Kalifornje]] oer [[Meksiko]] oant [[Kosta Rika]] en selden oant [[Panama]]. == Hâlden en dragen == Se komme faak yn 'e nulle- en leafbosken meast yn 'e hegere beamlagen foar. It iten bestiet út ynsekten en larven. Se briede tusken maaie en july en in lechsel bestiet út trije oant fiif blaugriene aaien. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet. Oannommen wurdt dat de wrâldpopulaasje groeit. Op basis dêrfan klassifisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) de soarte as net bedrige (LC, 2016). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/western-tanager-piranga-ludoviciana Birdlife International] * [https://ebird.org/species/westan/L607633 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=0ADA5F17E6C7CA54 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Piranga ludoviciana|Fjoerkardinaal}} }} {{DEFAULTSORT:Fjoerkardinaal}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Piranga]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] rz2c177dekogmgmvsmk7dwdtwdnoq8d Fioletkroanamazône 0 183974 1235181 1198437 2026-07-15T19:42:06Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235181 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Lilac-crowned Amazon parrots in a U.S. zoo.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Amazona finschi - Lilac-crowned Amazon XC607616.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[Amazônepappegaaien]] (''Amazona'') |Wittenskiplike namme= Amazona finschi |Beskriuwer, jier = [[Philip Sclater|Sclater]], 1864 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Amazona finschi map.svg|250px]] }} De '''fioletkroanamazône''' (''Amazona finschi'') is in [[Amazônepappegaaien|amazônepappegaai]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). It is in bedrige, [[Endemisme|edemyske]] fûgelsoarte fan [[Meksiko]]. De wittenskiplike namme fan 'e fûgel is nei syn ûntdekker ferneamd, de Dútske natuerûndersiker Friedrich Hermann Otto Finsch. == Skaaimerken == De likernôch 33 sm grutte fûgel is meast ljochtgrien. De foarholle hat in read plak en is fiolet op 'e krún oant yn 'e nekke. De smelle eachring om de oranje iris is griis en de wangen en it eardek binne griengiel. De earmpinnen fan 'e wjukken binne fioletblau en op 'e wjuk sit in reade spegel fan 'e fiif bûtenste earmpinnen. De sturt is grien mei in gielgriene punt. De snaffel is gieleftich hoarnkleurich en de poaten binne griis. == Fersprieding == Fioletkroanamazônes binne endemysk yn it westen fan Meksiko. Oarpronklik lei it ferspriedingsgebiet fan it suden fan 'e steat [[Sonora]] en it súdwesten fan [[Chihuahua]] oant yn [[Oaxaca]]. Mear as 37% fan it eardere ferspriedingsgebiet is net mear geskikt. It habitat bestiet út subtropysk drûch leafbosk oan 'e [[Grutte Oseaan|Pasifyske]] kust oant op 2000 m boppe seenivo, mar meast yn 'e boskdellings tusken 600 en 1000 m. == Hâlden en dragen == Bûten de briedtiid foarmje de fûgels grutte kloften fan somtiden hûnderten fûgels. Se ite fruchten, sied, beien, nuten en bloeisel. Foar boeren kinne se op plantaazjes of ikkers in soad skea jaan. == Status == De soarte hat in beheind ferspriedingsgebiet en dêrfandinne bestiet de kâns op útstjerren. De grutte fan 'e populaasje waard yn 2003 op 4.700 oant 6.700 fûgels rûsd. Bedrigingen foarmje it fangen fan 'e fûgel foar de hannel, it ferlies en de degradaasje fan habitat troch daamprojekten en oare ynfrastrukturele wurken en ek it waar, lykas orkanen en swiere stjalprein. De orkaan Patricia yn 2015 feroarsake bygelyks de ferneatiging fan 60% fan 'e nêsten. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel op 'e [[Reade list]] dêrfandinne as bedrige (EN, 2020). {{boarnen|boarnefernijing= * Papegaaien en Parkieten, Handboek en naslagwerk deel II, Adri van Kooten, ISBN 978-90-5821-636-6 * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/lilac-crowned-amazon-amazona-finschi Birdlife, oproppen 26 juny 2025.] * [https://ebird.org/species/licpar/L230931 Ebird, oproppen 26 juny 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=66C32CC9A92F6633 Avibase, oproppen 26 juny 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Amazona finschi|Fioletkroanamazône}} }} [[Kategory:Amazônepappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] 4w7qloygol05ftl78g370cj24qekrrv Fazantdo 0 184085 1235166 1198859 2026-07-15T19:33:53Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235166 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Pheasant Pigeon Showoff - 24216142140.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = '''fazantdowen''' (''Otidiphaps'')<br><small>[[John Gould|Gould]], 1870</small> |Wittenskiplike namme = Otidiphaps nobilis |Beskriuwer, jier= [[John Gould|Gould]], 1870 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''fazantdo''' (''Otidiphaps nobilis'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dowen]] (''Columbidae''). == Beskriuwing == De 42 oant 50 sm lange do weaget likernôch 500 gram. It is in dowesoarte mei in frij lange, ofplatte sturt en lange poaten, sadat de fûgel op in [[Fazanteftigen|fazanteftige]] liket en dêrfandinne ek syn namme fazantdo. De kop, de búk en de sturt binne hast swart mei in griene of blauwe glâns. De mantel en rêch binne readeftich pears, dat op 'e wjukken stadichoan yn kastanjebrún oergiet. De snaffel is read en de poaten binne giel oan rôze. == Fersprieding == Fazantdowen komme op [[Nij-Guineä]] en omlizzende eilannen foar, dêr't se yn natuerlik tropysk reinwâld oant in hichte fan 1900 m libje. Gewoanwei wurde der fjouwer [[ûndersoarte]]n erkend, dy't benammen ferskille yn 'e oanwêzigens of ôfwêzigens fan in lytse túf en yn 'e kleur fan 'e nekke: * ''Otidiphaps nobilis aruensis'': de [[Arû-eilannen]] * ''Otidiphaps nobilis cervicalis'': eastlik en súdeastlik Nij-Guineä. * ''Otidiphaps nobilis insularis'': endemysk op Fergusson ([[D'Entrecasteaux-eilannen]]). * ''Otidiphaps nobilis nobilis'': westlik Nij-Guineä, [[Batanta]] en [[Waigeo]]. Sûnt 2014 erkenne [[BirdLife International]] en de [[IUCN]] de fjouwer ûndersoarten as aparte soarten: * ''[[Otidiphaps aruensis]]'': Wytnekfazantdo (IUCN-status: gefoelich) * ''[[Otidiphaps cervicalis]]'': Griisnekfazantdo (IUCN-status: net bedrige) * ''[[Otidiphaps insularis]]'': Swartnekfazantdo (IUCN-status: kritysk bedrige) * ''Otidiphaps nobilis'': Griennekfazantdo (IUCN-status: net bedrige) == Status == Der wurdt tocht dat de soarte stadichoan ôfnimt fanwegen ûntbosking troch houtkap en omzetting yn lânbougrûn. De griennekfazantdo (de nominaatsoarte) en de griisnekfazantdo wurde net as bedrige beskôge, mar de swartnekfazantdo wurdt as kritysk bedrige en de wytnekfazantdo as kwetsber klassifisearre. De swartnekfazantdo wie lang allinnich bekend fan 'e twa type-eksimplaren dy't yn 1882 sammele waarden en in tredde eksimplaar dat yn 1896 sammele waard. De dêrop folgjende 126 jier waard tocht dat de swartnekfazant útstoarn wie. Yn septimber 2022 waard de fûgel lykwols wer mei in kamera op it eilân Fergusson fêstlein. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://ebird.org/species/phepig1#:~:text=A%20large%20ground%20pigeon%20of,while%20constantly%20wagging%20its%20tail. Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=5C686F54B67CFAE1 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Otidiphaps nobilis|Fazantdo}} }} {{DEFAULTSORT:Fazantdo}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Fazantdo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] 5vuhtjm5w6r8rxav0u0r52j9sm38cmo Ekwadoraansk grûndoke 0 185000 1235156 1201350 2026-07-15T19:25:38Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235156 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = Ekwadoraansk grûndoke |Ofbyld = [[Ofbyld:Ecuadorian Ground-Dove S4E7911.jpg|250px]] |lûd = [[File:Columbina buckleyi - Ecuadorian Ground Dove XC250705.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[lytse grûndowen]] (''Columbina'') |Wittenskiplike namme = Columbina buckleyi |Beskriuwer, jier= [[Philip Lutley Sclater|Sclater]] & [[Osbert Salvin|Salvin]], 1877 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Columbina buckleyi map.svg|250px]] }} It '''Ekwadoraansk grûndoke''' (''Columbina buckleyi'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dowen]] (''Columbidae''). == Skaaimerken == De soarte wurdt 18 sm lang en waacht likernôch 57 gram. De foarholle en it gesicht fan it mantsje binne griisrôze, dat nei it boarst en de ûnderkant djip mauve-rôze wurdt. Syn kroan en nekke binne blau-griis en de boppekant brún-griis. De sletten wjuk toant swarte streken. De sintrale sturtfearren binne griis en de rest swart; de bûtenste hawwe wite punten. It wyfke is bruner as it mantsje mei in mindere rôze waas. Se komme yn in ferskaat oan lânskippen foar, ynklusyf drûch iepen healleaf- en leafbosk en tichter bosk, tunen, lânbougebieten en fochtige jonge sekundêre bosken op in hichte fan seenivo oant 2.000 m. == Fersprieding == Ekwadoraanske grûndokes komme yn Ekwador en noardwestlik Perû foar. Fan 'e soarte binne twa aparte populaasjes dy't yn twa ûndersoarten ferdield wurde: * ''Columbina buckleyi buckleyi'': fan noardwestlik [[Ekwador]] oant noardwestlik [[Perû]]. * ''Columbina buckleyi dorsti'': [[Marañón (provinsje)|Marañón Valley]] (noardwestlik Perû). == Status == De [[IUCN]] beöardielet de soarte as net bedrige (LC, 2018). De soarte is frij algemien, mar troch de mooglike degradaasje fan de habitat fan 'e soarte wurdt der oannommen dat de populaasje tebekrint. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ecuadorian-ground-dove-columbina-buckleyi BirdLife International] * [https://ebird.org/species/ecgdov1/L4607173 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=19BFB346739AF9B2 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Columbina buckleyi|Ekwadoraansk grûndoke}} }} {{DEFAULTSORT:Ekwadoraansk grundoke}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lytse grûndo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] kabigz0hdacyhwv3l4iin7i2t6tuykm Filipynske bijefretter 0 186097 1235173 1212983 2026-07-15T19:36:54Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235173 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Filipynske bijefretter |Ofbyld = [[Ofbyld:15 RUFOUS-CROWNED BEE-EATER.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[bijefretterfûgels]] (''Meropidae'') |Skaai = [[bijefretters]] (''Merops'') |Wittenskiplike namme= Merops americanus |Beskriuwer, jier= [[Philipp Ludwig Statius Müller|Statius Müller]], 1776 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Filipynske bijefretter''' (''Merops americanus'') is in [[fûgel]]soarte fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[bijefretters]] (''Merops'') yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[bijefretterfûgels]] (''Meropidae''). ==Taksonomy== [[Ofbyld:Rufous-crowned Bee-eater, Subic Bay, Luzon 1.jpg|thumb|left|Fûgel op [[Luzon]].]] Nettsjinsteande it feit dat de [[wittenskiplike namme]] fan dit bist ''Merops americanus'' is, komt er net foar yn 'e [[Nije Wrâld]]. De beskriuwer, de [[Dútslân|Dútske]] [[soölooch]] [[Philipp Ludwig Statius Müller]], hat hjirfoar gjin ferklearring neilitten. Foar 't neist giet it om in fersin. == Skaaimerken == De soarte is in middelgrutte bijefretter fan 28 sm lang en liket tige op de [[Maleiske bijefretter]] (''Merops viridis''). De fûgel is boppe kastanjebrún (by de Maleiske bijefretter donkerbrún). Hy hat in swart masker mei dêrûnder in ljochtblauwe streek en in ljochtgrien kin en boarst. De búk is ljocht grien oant ljochtblau. De wjukken binne donkergrien en de sturt is turkwaze blau mei twa langere sintrale sturtfearren. == Fersprieding == De soarte is [[Endemisme|endemysk]] op 'e [[Filipinen]]. De fûgel wurdt behannele as [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge betsjut dat de fûgel net yn [[ûndersoarte]]n ferdield wurdt. == Hâlden en dragen == De Filipynske bijefretter wurdt yn iepen lânskip en gebieten dy't grinzgje oan boskgebieten oantroffen, ek yn strûken en gersfjilden. Dêr wurdt er sjoen op tûken fan deade beammen en tillefoantrieden. De soarte briedt fan febrewaris oant maaie yn útgroeven tunnels. In lechsel bestiet út trije oant fiif wite aaien. == Status == De populaasjegrutte is net kwantifisearre, mar de soarte wurdt omskreaun as algemien en de populaasje is stabyl. De fûgel stiet as net bedrige (''Least Concern'', 2024) op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rufous-crowned-bee-eater-merops-americanus BirdLife, oproppen 12 septimber 2025.] * [https://ebird.org/species/rucbee1 Ebird, oproppen 12 septimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&avibaseid=883932EE2AC6BCE8 Avibase, oproppen 12 septimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Merops americanus|Filipynske bijefretter}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bijefretter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] a6mtjwo7ln80gy21958ywfqucoap4ri Wrâldkampioenskip fuotbal 2026 0 186242 1235233 1235068 2026-07-15T21:03:55Z FreyaSport 40716 /* Knock-outfase */ útslach 1235233 wikitext text/x-wiki {{aktueelsport}} {{Ynfoboks ynternasjonale fuotbalkompetysje | namme = FIFA wrâldkampioenskip fuotbal 2026<br />2026 FIFA World Cup | gastlân = {{USAf}}<br>{{CANf}}<br>{{MEXf}} | kampioen = | ôfbylding = 2026 FIFA World Cup emblem (with wordmark).svg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | iepeningswedstryd = [[11 juny]] [[2026]] | finale = [[19 july]] [[2026]] | tiims = 48 | stadions = 16 | foarige = [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2022|2022]] | folgjende = [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2030|2030]] | wedstriden = | doelpunten = | besikers = | topskoarder(s) = | beste spiler = | beste doelman = }} It '''Wrâldkampioenskip fuotbal 2026''' sil de 23e edysje wêze fan 'e FIFA Wrâldbeker, organisearre troch [[FIFA]], en sil spile wurde yn 'e Feriene Steaten, Kanada en Meksiko. It toernoai sil plakfine yn 11 stêden yn 'e Feriene Steaten, twa yn Kanada, en trije yn Meksiko. It sil spile wurde fan 11 juny oant 19 july. 48 teams sille meidwaan. De gaststêd waard keazen op 13 juny 2018 yn Moskou, Ruslân, en fersloech Marokko yn 'e bod om de FIFA Wrâldbeker 2026 te organisearjen. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/44464913 World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament]</ref> <ref>[https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/37518625/us-mexico-canada-officially-launch-bid-co-host-2026-world-cup U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup]</ref> {{clear}} == Stadions == ===Kanada=== {{Posysjekaart+ |Kanada |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places= {{Posysjekaart~ |Kanada |lat=49.276389 |lon=-123.111944 |label=BC Place|position=top}} {{Posysjekaart~ |Kanada |lat=43.632778 |lon=-79.418611 |label=BMO|position=top}} }} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! Lokaasje ! Stadion ! width=100| ! Kapasiteit |- | [[Vancouver]]<br>([[Britsk-Kolumbia]]) | [[BC Place Stadium]] | [[Ofbyld:BCplace stadium.jpg|100px]] |54.500 |- | [[Toronto]]<br>([[Ontario]]) | [[BMO Field]] | [[Ofbyld:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|100px]] |30.000 |} {{clear}} ===Feriene Steaten=== {{Posysjekaart+ |Feriene Steaten |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places= {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=40.813528 |lon=-74.074361 |label=MetLife|position=right}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=33.953 |lon=-118.339 |label=SoFi|position=left}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=32.747778 |lon=-97.092778 |label=AT&T|position=bottom}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=39.048889 |lon=-94.483889 |label=Arrowhead|position=top}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=29.684722 |lon=-95.410833 |label=NRG|position=bottom}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=37.403 |lon=-121.97 |label=Levi's|position=top}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=47.616667 |lon=-122.316667|label=Lumen|position=left}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=33.755556 |lon=-84.4|label=Mercedes|position=right}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=42.090833 |lon=-71.264444|label=Gilette|position=right}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=25.957919 |lon=-80.238842|label=Hard Rock|position=left}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=39.900833 |lon=-75.1675|label=Lincoln|position=left}} }} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! Lokaasje ! Stadion ! width=100| ! Kapasiteit |- | [[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]<br>([[Nij-Jersey]]) | [[MetLife Stadium]] | [[Ofbyld:New Meadowlands Stadium Mezz Corner.jpg|100px]] |82.500 |- | [[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]<br>([[Kalifornje]]) | [[SoFi Stadium]] | [[Ofbyld:SoFi Stadium 2021.jpg|100px]] |70.240 |- | [[Arlington (Teksas)|Arlington]]<br>([[Teksas]]) | [[AT&T Stadium]] | [[Ofbyld:Cowboys stadium.JPG|100px]] |80.000 |- | [[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]<br>([[Missoery]]) | [[Arrowhead Stadium]] | [[Ofbyld:Arrowhead Stadium 2010.JPG|100px]] |76.416 |- | [[Houston]]<br>([[Teksas]]) | [[NRG Stadium]] | [[Ofbyld:Reliantstadium.jpg|100px]] |72.220 |- | [[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]<br>([[Kalifornje]]) | [[Levi's Stadium]] | [[Ofbyld:Levi's Stadium in February 2016 prior to Super Bowl 50 (24398261729).jpg|100px]] |68.500 |- | [[Seattle]]<br>([[Washington (steat)|Washington]]) | [[Lumen Field]] | [[Ofbyld:QwestFieldPano.jpg|100px]] |69.000 |- | [[Atlanta]]<br>([[Georgia]]) | [[Mercedes-Benz Stadium]] | [[Ofbyld:Mercedes Benz Stadium time lapse capture 2017-08-13.jpg|100px]] |71.000 |- | [[Foxborough]]<br>([[Massachusetts]]) | [[Gillette Stadium]] | [[Ofbyld:Gillette Stadium (Top View).jpg|100px]] |65.878 |- | [[Miami]]<br>([[Floarida]]) | [[Hard Rock Stadium]] | [[Ofbyld:Dolphinstadiumint.JPG|100px]] |64.767 |- | [[Philadelphia]]<br>([[Pennsylvania]]) | [[Lincoln Financial Field]] | [[Ofbyld:Philly (45).JPG|100px]] |69.796 |} ===Meksiko=== {{Posysjekaart+ |Meksiko |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places= {{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=19.302778 |lon=-99.150556 |label=Azteca|position=top}} {{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=20.681667 |lon=-103.462778 |label=Akron|position=top}} {{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=25.669167 |lon=-100.244444 |label=BBVA|position=bottom}} }} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! Lokaasje ! Stadion ! width=100| ! Kapasiteit |- | [[Meksiko-Stêd]] | [[Estadio Azteca]] | [[Ofbyld:Azteca entrance.jpg|100px]] | 87.523 |- | [[Zapopan]]<br>([[Jalisco]]) | [[Estadio Akron]] | [[Ofbyld:Estadio Omnilife Chivas.jpg|100px]] | 49.850 |- | [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe ]]<br>([[Nuevo León]]) | [[Estadio BBVA]] | [[Ofbyld:Estadio BBVA Bancomer (1).jpg|100px]] | 53.500 |} == Groepen == ''De teams mei tsjokke letters giene fierder nei de knock-outfaze fan 'e lêste 32.'' {{Kolommen4 |Kolom1= ; Groep A * {{MEXf}} * {{RSAf}} * {{KORf}} * {{CZEf}} ; Groep B * {{CANf}} * {{BIHf}} * {{QATf}} * {{SUIf}} ; Groep C * {{BRAf}} * {{MARf}} * {{HAIf}} * {{SCOf}} |Kolom2= ; Groep D * {{USAf}} * {{PARf}} * {{AUSf}} * {{TURf}} ; Groep E * {{GERf}} * [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] * {{CIVf}} * {{ECUf}} ; Groep F * {{NEDf}} * {{JPNf}} * {{SWEf}} * {{TUNf}} |Kolom3= ; Groep G * {{BELf}} * {{EGYf}} * {{IRIf}} * {{NZLf}} ; Groep H * {{ESPf}} * {{CPVf}} * {{URUf}} * {{KSAf}} ; Groep I * {{FRAf}} * {{SENf}} * {{IRQf}} * {{NORf}} |Kolom4= ; Groep J * {{ARGf}} * {{ALGf}} * {{AUTf}} * {{JORf}} ; Groep K * {{PORf}} * {{CODf}} * {{UZBf}} * {{COLf}} ; Groep L * {{ENGf}} * {{CROf}} * {{GHAf}} * {{PANf}} }} == Groepsfaze == === Groep A === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Meksiko-Stêd]]''</small> | <small>''11 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{MEXf}}''' | {{RSAf}} | '''2 - 0''' |- | <small>''[[Zapopan]]''</small> | <small>''11 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{KORf}}''' | {{CZEf}} | '''2 - 1''' |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''18 juny''</small> | {{CZEf}} | {{RSAf}} | '''1 - 1 ''' |- | <small>''[[Zapopan]]''</small> | <small>''18 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{MEXf}}''' | {{KORf}} | '''1 - 0 ''' |- | <small>''[[Meksiko-Stêd]]''</small> | <small>''24 juny''</small> | {{CZEf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{MEXf}}''' | '''0 - 3''' |- | <small>''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe ]]''</small> | <small>''24 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{RSAf}}''' | {{KORf}} | '''1 - 0''' |} === Groep B === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''12 juny''</small> | {{CANf}} | {{BIHf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''12 juny''</small> | {{QATf}} | {{SUIf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> | <small>''18 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{SUIf}}''' | {{BIHf}} | '''4 - 1 ''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''18 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{CANf}}''' | {{QATf}} | ''' 6 - 0 ''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''24 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{SUIf}} | {{CANf}} | '''2 - 1''' |- | <small>''[[Seattle]]''</small> | <small>''24 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{BIHf}} | {{QATf}} | '''3 - 1''' |} === Groep C === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''13 juny''</small> | {{BRAf}} | {{MARf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''13 juny''</small> | {{HAIf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{SCOf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''19 juny''</small> | {{SCOf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{MARf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[Philadelphia]]''</small> | <small>''19 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{BRAf}}''' | {{HAIf}} | '''3 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]''</small> | <small>''24 juny''</small> | {{SCOf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{BRAf}}''' | '''0 - 3''' |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''24 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{MARf}}''' | {{HAIf}} | '''4 - 2''' |} === Groep D === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> | <small>''12 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{USAf}}''' | {{PARf}} | '''4 - 1''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''12 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{AUSf}}''' | {{TURf}} | '''2 - 0''' |- | <small>''[[Seattle]]''</small> | <small>''19 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{USAf}}''' | {{AUSf}} | '''2 - 0''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''19 juny''</small> | {{TURf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{PARf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> | <small>''25 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{TURf}} | {{USAf}} | '''3 - 2''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''25 juny''</small> | {{PARf}} | {{AUSf}} | '''0 - 0''' |} === Groep E === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Houston]]''</small> |<small>''14 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{GERf}}''' | [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] | '''7 - 1''' |- |<small>''[[Philadelphia]]''</small> |<small>''14 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{CIVf}}''' | {{ECUf}} | '''1 - 0''' |- |<small>''[[Toronto]]''</small> |<small>''20 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{GERf}}''' | {{CIVf}} | '''2 - 1''' |- |<small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> | <small>''20 juny''</small> | {{ECUf}} | [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] | '''0 - 0''' |- |<small>''[[Philadelphia]]''</small> | <small>''25 juny''</small> | [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] |bgcolor="ccccff"| '''{{CIVf}}''' | '''0 - 2''' |- |<small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''25 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ECUf}}''' | {{GERf}} | '''2 - 1''' |} === Groep F === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> |<small>''14 juny''</small> | {{NEDf}} | {{JPNf}} | '''2 - 2''' |- |<small>''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]''</small> |<small>''14 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{SWEf}}''' | {{TUNf}} | '''5 - 1''' |- |<small>''[[Houston]]''</small> |<small>''20 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{NEDf}}''' | {{SWEf}} | '''5 - 1''' |- |<small>''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]''</small> |<small>''20 juny''</small> | {{TUNf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{JPNf}}''' | '''0 - 4''' |- |<small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> |<small>''25 juny''</small> |{{JPNf}} |{{SWEf}} | '''1 - 1''' |- |<small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> |<small>''25 juny''</small> | {{TUNf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{NEDf}}''' | '''1 - 3''' |} === Groep G === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Seattle]]''</small> |<small>''15 juny''</small> | {{BELf}} | {{EGYf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> |<small>''15 juny''</small> | {{IRIf}} | {{NZLf}} | '''2 - 2''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> |<small>''21 juny''</small> | {{BELf}} | {{IRIf}} | '''0 - 0''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''21 juny''</small> | {{NZLf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{EGYf}}''' | '''1 - 3''' |- | <small>''[[Seattle]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{EGYf}} | {{IRIf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{NZLf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{BELf}}''' | '''1 - 5''' |} === Groep H === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''15 juny''</small> | {{ESPf}} | {{CPVf}} | '''0 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]''</small> | <small>''15 juny''</small> | {{KSAf}} | {{URUf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''21 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ESPf}}''' | {{KSAf}} | '''4 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]''</small> | <small>''21 juny''</small> | {{URUf}} | {{CPVf}} |'''2 - 2''' |- | <small>''[[Houston]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{CPVf}} | {{KSAf}} |'''0 - 0''' |- | <small>''[[Zapopan]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{URUf}} |bgcolor="ccccff"| {{ESPf}} |'''0 - 1''' |} === Groep I === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''16 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{FRAf}}''' | {{SENf}} |'''4 - 1''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''16 juny''</small> | {{IRQf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{NORf}}''' |'''1 - 4''' |- | <small>''[[Philadelphia]]''</small> | <small>''22 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{FRAf}}''' | {{IRQf}} | '''3 - 0''' |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''22 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{NORf}}''' | {{SENf}} | '''3 - 2''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{NORf}} |bgcolor="ccccff"| {{FRAf}} | '''1 - 4''' |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''26 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{SENf}} | {{IRQf}} | '''5 - 0''' |} === Groep J === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> | <small>''16 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ARGf}}''' | {{ALGf}} |'''3 - 0''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''16 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{AUTf}}''' | {{JORf}} |'''3 - 1''' |- |<small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> | <small>''22 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ARGf}}''' | {{AUTf}} |'''2 - 0''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''22 juny''</small> | {{JORf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{ALGf}}''' |'''1 - 2''' |- | <small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{ALGf}} | {{AUTf}} |'''0 - 0''' |- | <small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{JORf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{ARGf}}''' |'''1 - 3''' |} === Groep K === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Houston]]''</small> | <small>''17 juny''</small> | {{PORf}} | {{CODf}} |'''1 - 1''' |- | <small>''[[Meksiko-Stêd]]''</small> | <small>''17 juny''</small> | {{UZBf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{COLf}}''' |'''1 - 3''' |- | <small>''[[Houston]]''</small> | <small>''23 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{PORf}}''' | {{UZBf}} | '''5 - 0''' |- | <small>''[[Zapopan]]<small>'' | <small>''23 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{COLf}}''' | {{CODf}} | '''1 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]<small>'' | <small>''27 juny''</small> | {{COLf}} | {{PORf}} | '''0 - 0''' |- | <small>''[[Atlanta]]<small>'' | <small>''27 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{CODf}} | {{UZBf}} | '''3 - 1''' |} === Groep L === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> | <small>''17 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ENGf}}''' | {{CROf}} | '''4 - 2''' |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''17 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{GHAf}}''' | {{PANf}} | '''1 - 0 ''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''23 juny''</small> | {{ENGf}} | {{GHAf}} | '''0 - 0''' |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''23 juny''</small> | {{PANf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{CROf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{PANf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{ENGf}}''' | '''0 - 2''' |- | <small>''[[Philadelpia]]''</small> | <small>''27 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{CROf}}''' | {{GHAf}} | '''2 - 1''' |} === Klassearring nûmers trije=== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=150|Team !width=20|Wed !width=20|W !width=20|G !width=20|V !width=20|Foar !width=20|Tsjin !width=20|DoelS !width=20|Pnt. |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{CODf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 3 || +1 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{SWEf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{GHAf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{ECUf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{CIVf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 6 || −1 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{ALGf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 7 || −2 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{PARf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 4 || −2 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{SENf}} || 3 || 1 || 0 || 2 || 8 || 6 || +2 || '''3''' |- |align="left"| {{IRIf}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 3 || 3 || 0 || '''3''' |- |align="left"| {{KORf}} || 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 3 || −1 || '''3''' |- |align="left"| {{SCOf}} || 3 || 1 || 0 || 2 || 1 || 4 || −3 || '''3''' |- |align="left"| {{URUf}} || 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 4 || −1 || '''2''' |} == Knock-outfase == <small>''* tusken heakjes de útslach nei strafskoppen''</small> {{Wedstrydskema lêste 32 mei 3 | RD1 = Lêste 32 | RD2 = Achtste finales | RD3 = Kwartfinales | RD4 = Heale finales | RD5 = Finale | RD6 = Tredde plak | RD1-team01 = {{GERf}} | RD1-score01= 1 (3) | RD1-team02 = '''{{PARf}}''' | RD1-score02= 1 '''(4)''' | RD1-team03 = '''{{FRAf}}''' | RD1-score03= '''3''' | RD1-team04 = {{SWEf}} | RD1-score04= 0 | RD1-team05 = {{RSAf}} | RD1-score05= 0 | RD1-team06 = '''{{CANf}}''' | RD1-score06= '''1''' | RD1-team07 = {{NEDf}} | RD1-score07= 1 (2) | RD1-team08 = '''{{MARf}}''' | RD1-score08= 1 '''(3)''' | RD1-team09 = '''{{PORf}}''' | RD1-score09= '''2''' | RD1-team10 = {{CROf}} | RD1-score10= 1 | RD1-team11 = '''{{ESPf}}''' | RD1-score11= '''3''' | RD1-team12 = {{AUTf}} | RD1-score12= 0 | RD1-team13 = '''{{USAf}}''' | RD1-score13= '''2''' | RD1-team14 = {{BIHf}} | RD1-score14= 0 | RD1-team15 = '''{{BELf}}''' | RD1-score15= '''3''' | RD1-team16 = {{SENf}} | RD1-score16= 2 | RD1-team17 = '''{{BRAf}}''' | RD1-score17= '''2''' | RD1-team18 = {{JPNf}} | RD1-score18= 1 | RD1-team19 = {{CIVf}} | RD1-score19= 1 | RD1-team20 = '''{{NORf}}''' | RD1-score20= '''2''' | RD1-team21 = '''{{MEXf}}''' | RD1-score21= '''2''' | RD1-team22 = {{ECUf}} | RD1-score22= 0 | RD1-team23 = '''{{ENGf}}''' | RD1-score23= '''2''' | RD1-team24 = {{CODf}} | RD1-score24= 1 | RD1-team25 = '''{{ARGf}}''' | RD1-score25= 3 | RD1-team26 = {{CPVf}} | RD1-score26= 2 | RD1-team27 = {{AUSf}} | RD1-score27= 1 (2) | RD1-team28 = '''{{EGYf}}''' | RD1-score28= 1 '''(4)''' | RD1-team29 = '''{{SUIf}}''' | RD1-score29= '''2''' | RD1-team30 = {{ALGf}} | RD1-score30= 0 | RD1-team31 = '''{{COLf}}''' | RD1-score31= '''1''' | RD1-team32 = {{GHAf}} | RD1-score32= 0 <!-- Achtste finales --> | RD2-team01 = {{PARf}} | RD2-score01= 0 | RD2-team02 = '''{{FRAf}}''' | RD2-score02= '''1''' | RD2-team03 = {{CANf}} | RD2-score03= 0 | RD2-team04 = '''{{MARf}}''' | RD2-score04= '''3''' | RD2-team05 = {{PORf}} | RD2-score05= 0 | RD2-team06 = '''{{ESPf}}''' | RD2-score06= '''1''' | RD2-team07 = {{USAf}} | RD2-score07= 1 | RD2-team08 = '''{{BELf}}''' | RD2-score08= '''4''' | RD2-team09 = {{BRAf}} | RD2-score09= 1 | RD2-team10 = '''{{NORf}}''' | RD2-score10= '''2''' | RD2-team11 = {{MEXf}} | RD2-score11= 2 | RD2-team12 = '''{{ENGf}}''' | RD2-score12= '''3''' | RD2-team13 = '''{{ARGf}}''' | RD2-score13= '''3''' | RD2-team14 = {{EGYf}} | RD2-score14= 2 | RD2-team15 = '''{{SUIf}}''' | RD2-score15= 0 '''(4)''' | RD2-team16 = {{COLf}} | RD2-score16= 0 (3) <!-- kwartfinales --> | RD3-team01 = '''{{FRAf}}''' | RD3-score01= '''2''' | RD3-team02 = {{MARf}} | RD3-score02= 0 | RD3-team03 = '''{{ESPf}}''' | RD3-score03= '''2''' | RD3-team04 = {{BELf}} | RD3-score04= 1 | RD3-team05 = {{NORf}} | RD3-score05= 1 | RD3-team06 = '''{{ENGf}}''' | RD3-score06= '''2''' | RD3-team07 = '''{{ARGf}}''' | RD3-score07= '''3''' | RD3-team08 = {{SUIf}} | RD3-score08= 1 <!-- Heale finales --> | RD4-team01 = {{FRAf}} | RD4-score01= 0 | RD4-team02 = '''{{ESPf}}''' | RD4-score02= '''2''' | RD4-team03 = {{ENGf}} | RD4-score03= 1 | RD4-team04 = '''{{ARGf}}''' | RD4-score04= '''2''' <!-- Finale --> | RD5-team01 = {{ESPf}} | RD5-score01= | RD5-team02 = {{ARGf}} | RD5-score02= <!-- Tredde plak --> | RD6-team01 = {{FRAf}} | RD6-score01 = | RD6-team02 = {{ENGf}} | RD6-score02 = }} == Keppeling om utens == * [http://fifa.com/worldcup/index.html Offisjele webside fan de FIFA] {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} {{Commonscat|FIFA World Cup 2026}} }} {{Navigaasje Wrâldkampioenskip fuotbal}} [[Kategory:Wrâldkampioenskip fuotbal|2026]] [[Kategory:Barren yn 2026]] a68zuqgqa1jeqc0t5kc9lznvg9jqtlw Fioletgaai 0 186311 1235180 1205690 2026-07-15T19:41:35Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235180 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = fioletgaai |Ofbyld = [[Ofbyld:Cyanocorax violaceus.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[maskergaaien]] (''Cyanocorax'') |Wittenskiplike namme= Cyanocorax violaceus |Beskriuwer, jier= [[Bernard Amé du Bus de Gisignies|Du Bus de Gisignies]], 1847 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Cyanocorax violaceus map.svg|250px]]<small>{{Color box|#adafd8}} [[stânfûgel]] }} De '''fioletgaai''' (''Cyanocorax violaceus'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[blaukrieën]] (''Cyanocorax'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kriefûgels]] (''Corvidae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Cyanocorax violaceus 361090122.jpg|thumb|left|Fûgel yn noardeastlike Kolombia.]] De fioletgaai is in grutte, 33 oant 38 sm lange gaai. Syn fearrekleed is blau mei in swarte kop en swart kin. Hy ûnderskiedt him fan 'e ferlykbere [[poarpergaai]] troch it ljochtere fearrekleed en de kontrastearjende bleke nekke. == Fersprieding == De soarte komt foar yn [[Fenezuëla]] en it westlike [[Amazône]]bekken. De soarte telt twa ûndersoarten: * ''Cyanocorax violaceus pallidus'': komt foar yn noardlik Fenezuëla (Anzoátegui). * ''Cyanocorax violaceus violaceus'': komt foar fan eastlik [[Kolombia]] oant Fenezuëla, de Guyana's, [[Brazylje]], [[Perû]] en noardlik [[Bolivia]]. It habitat fan 'e soarte bestiet út subtropyske en tropyske fochtige leechlânbosken oant degradearre bosken. De fûgel komt fral foar yn leechlân, mar kin lokaal ek oant 1.400 m hichte foarkomme. == Iten == De fioletgaai is [[omnivoar]] en yt benammen fruit, ynsekten en aaien fan fûgels en reptilen lykas hagedissen. == Status == De grutte fan 'e wrâldpopulaasje is net kwantifisearre, mar de soarte wurdt omskreaun as frij algemien. Mei't it geskikte habitat yn syn ferspriedingsgebiet troch ûntbosking ôfnommen is, wurdt der tocht dat ek de oantallen fan 'e soarte tebekrinne. Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat de soarte de status net bedrige (''Least Concern'', 2024). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/violaceous-jay-cyanocorax-violaceus BirdLife, oproppen 22 septimber 2025.] * [https://ebird.org/species/viojay1 Ebird, oproppen 22 septimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=6D69986ED7C789D7 Avibase, oproppen 221 septimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Cyanocorax violaceus|Fioletgaai}} }} {{DEFAULTSORT:Fioletgaai}} [[Kategory:Maskergaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] 70o132mn2rdoyzsckpmvuog3unq3wjr Feale woastynfink 0 187005 1235170 1208027 2026-07-15T19:35:22Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235170 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = feale woastynfink |Ofbyld = [[Ofbyld:Rhodospiza obsoleta 268195788.jpg|250px]]<br><small>Mantsje</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'') |Skaai = '''feale woastynfinken''' (''Rhodospiza'')<br><small>[[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1888</small> |Wittenskiplike namme= Rhodospiza obsoleta |Beskriuwer, jier= [[Martin Lichtenstein|Lichtenstein]], 1823 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''feale woastynfink''' (''Rhodospiza obsoleta'') is in [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[finkfûgels]] (''Fringillidae''). It is de iennige soarte yn it [[monotypysk (takson)|monotypysk]] [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Rhodospiza''. De taksonomy fan 'e fûgel is betiizgjend en hy waard earder yn ''[[Fringilla]]'', ''[[Bucanetes]]'', ''[[Carduelis]]'' en ''[[Rhodopechys]]'' set. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Desert Finch - Uzbekistan S4E7626-2 (23039952955).jpg|thumb|left|Feale woastynfink yn Oezbekistan.]] De feale woastynfink is in sânkleurige fink mei in lichemslingte fan 13-14 sintimeter en in spanwiidte fan 26 sm. De fûgel is meast waarm sânbrún mei helder rôze en sulvergriis op 'e wjukken en in ljochtere búk. De skaaien binne wakker allyk, mar it mantsje hat in diffús swarteftich masker fan 'e foarkant fan it each oant de basis fan 'e snaffel, dy't it wyfke net hat. De snaffel is swart. == Fersprieding == Woastynfinken wurde lokaal yn bercheftige regio's fan súdeastlik [[Turkije]] oant noardlik [[Sina]] en noardlik [[Pakistan]] oantroffen. De soarte is lokaal in [[trekfûgel]] en hy wurdt ek yn [[Libanon]], [[Irak]] (dêr't er mooglik yn it noarden briedt) en winterdeis ûnregelmjittich yn noardeastlik [[Egypte]] sjoen. De soarte wurdt út en troch as [[dwaalgast]] yn [[Armeenje]], [[Azerbeidzjan]], [[Koeweit]] en [[Katar]] waarnommen of op [[Syprus]]. Oars as de namme tinken docht leit syn ferspriedingsgebiet net yn woastinen, mar yn drûge, iepen gebieten mei hjir en dêr beammen oant 1500 m hichte. De soarte komt ek op lânbougrûn foar. == Hâlden en dragen == De fûgel yt sied en ek wol ynsekten. Yn 'e maitiid boud de fûgel syn nêst, faak yn fruchtbeammen, en it wyfke leit 4 oant 6 feale griene aaikes mei spikkels. It wyfke briedt se ek út. De fûgel foerazjearret yn grutte kloften fan syn eigen soarte of mei oare finkesoarten. == Status== De feale woastynfink hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabyle ûntwikkeling. Dêrfandinne kategorisearret de [[IUCN]] de soarte as net bedrige (Least Concern 2025) op 'e [[Reade list]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/desert-finch-rhodospiza-obsoleta BirdLife.] * [https://ebird.org/species/desfin2/TR Ebird.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=FA26991188EAE8EC Avibase.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Rhodospiza obsoleta}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Feale woastynfink]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] 3rk6gggtfk230wn6ayf8izk3u3a989o Eastsibearyske miuw 0 187451 1235150 1209562 2026-07-15T19:20:09Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235150 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Eastsibearyske miuw |Ofbyld = [[Ofbyld:GULL, VEGA (9-5-08) Gambell, Ak -03 (2844589388).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[miuwen]] (''Larus'') |Wittenskiplike namme= Larus vegae |Beskriuwer, jier= [[Johan Axel Palmén|Palmén]], 1887 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Eastsibearyske miuw''' (''Larus vegae''), ek wol de '''Vegamiuw''', is in grutte miuw út Noardeast-[[Aazje]]. De klassifikaasje fan 'e soarte is noch jimmeroan in kwestje fan strideraasje en ûnwis. De fûgel wurdt as aparte soarte behannele, mar ek as [[ûndersoarte]] fan 'e [[Amerikaanske sulvermiuw]] (''Larus smithsonianus'') en de [[Sulvermiuw|Europeeske sulvermiuw]] (''Larus argentatus''). Earder waard de [[Mongoalske miuw]] (''Larus mongolicus'') as ûndersoarte fan 'e Eastsibearyske miuw beskôge. De fûgel waard yn 1887 beskreaun mei eksimplaren dy't yn 'e jierren 1878–1880 sammele waarden op it [[Sweden|Sweedske]] skip SS Vega. == Beskriuwing == De soarte liket in soad op 'e sulvermiuw, mar is op 'e boppekant minder ljochtgriis. Winterdeis is de kop wyt mei in soad brune streken en fral ek op 'e rêch en siden fan 'e nekke, sadat in kraach ûntstiet. Se kinne wurde maklik mei de [[Kamtsjatkamiuw]] betize, mar de Eastsibearyske miuw is ljochter oan 'e boppekant. De poaten binne meastentiids rôze, wylst de snaffel giel is mei in read plak. De eachkleur fariëarret, mar is meast donker mei in reade orbitale ring. Fûgels yn it noardwestlike diel fan it ferspriedingsgebiet binne bleker oan 'e boppekant en wurde somtiden as ''birulai'' ûnderskieden as in aparte ûndersoarte. [[Ofbyld:20240109-Vega-gull-cycle-two-Otay.jpg|thumb|left|Fûgels yn it twadde winterkleed.]] It duorret fjouwer jier foardat ûnfolwoeksen fûgels it wite en grize fearrekleed fan folwoeksen fûgels krije. Foar dy tiid binne se brún en wytbûnt. It earste en twadde winterkleed fan 'e Eastsibearyske miuw is donkerder as dat fan 'e Mongoalske miuw, benammen op 'e kroan. De snaffel is hast hielendal donkergriis of swart. == Fersprieding == De soarte briedt yn noardeastlik [[Sibearje]] en migrearret nei it suden om te oerwinterjen yn [[Japan]], Koreä, eastlik [[Sina]] en [[Taiwan]]. Se wurde ek regelmjittich op [[St. Lawrence (eilân)|St. Lawrence Island]] en [[Nome (Alaska)|Nome]], [[Alaska]] sjoen en kinne dêr briede. Der binne ek meldingen út oare dielen fan westlik Alaska en in pear fotodokumintearre meldingen út Washington en Kalifornje. Yn har winterferspriedingsgebiet wurde se faak waarnommen yn havens, op rotsige kusten en by riviermûningen. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://ebird.org/species/veggul1 eBird] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/veggul1/cur/introduction Birds of the World] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Larus vegae}} }} {{DEFAULTSORT:Eastsibearyske miuw}} [[Kategory:Miuw]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] cplp7byp57of9jfbjwtcl5rvfolheqt Forsterstirns 0 187609 1235219 1210308 2026-07-15T20:31:55Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235219 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Forsterstirns |Ofbyld = [[Ofbyld:Forster's Tern, Horicon NWR, Wisconsin.jpg|250px]]<br><small>Forsterstirns yn 'e brieddracht.</small> |lûd = [[Ofbyld:Sterna forsteri - Forster's Tern XC135967.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Underfamylje = [[stirnzen]] (''Sterninae'') |Skaai = [[wytstirnzen]] (''Sterna'') |Wittenskiplike namme= Sterna forsteri |Beskriuwer, jier = [[Thomas Nuttall|Nuttall]], 1834 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Sterna forsteri map.svg|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#FFDD55}} [[trekfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]]<br>{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]] }}</small> }} De '''forsterstirns''' of '''Forsters stins''' (''Sterna forsteri'') is in [[Noard-Amearika|Noardamerikaanske]] [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae'') yn it [[skift]] fan 'e [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes''). == Ferskining == [[Ofbyld:Forster's Tern non-breeding plumage.jpg|thumb|left|Winterkleed.]] De Forsterstirns is in lytse stirns fan 33-36 sm mei in spanwiidte fan 64-70 sm. De soarte weaget trochstrings 160 gram. Hy liket in soad op 'e gewoane wytstirns, mar is wat grutter en steviger, hat in gruttere kop, in sterkere snaffel, langere poaten en langere sturtfearren. Hy hat in swarte mûtse, oranjereade poaten, ljochtgrize boppedielen (útsein by jonge fûgels) en is ûnder wyt. Folwoeksen fûgels yn it briedkleed binne oer it generaal tige ljocht. De snaffel is oranjeread mei in swarte punt. De folwoeksen fûgels yn it winterkleed ha in folslein swarte snaffel en in ûnderskiedend swart eachmasker, mei in wite foarholle en kroan. De haadslachpinnen binne ljochter griis as yn it briedkleed. [[Ofbyld:Forster's Tern late summer juvenile.jpg|thumb|left|Jonge fûgel.]] Jonge jongen hawwe kanielbrune en ljochtgrize markearrings op 'e rêch en wjukken en tsjin augustus hawwe de measten in wytich griis fearrekleed, lykas it winterkleed fan 'e folwoeksen fûgels. Se kinne lykwols ûnderskieden wurde troch de koartere sturt en it feit dat de tertials donkere sintra hawwe. == Fersprieding == Forsterstirnzen binne meast [[trekfûgel]]s, dy't benammen yn it binnenlân fan [[Kanada]] en de [[Feriene Steaten]] briede. Se wurde ek it hiele jier troch yn 'e [[Golf fan Meksiko]] yn it suden fan 'e Feriene Steaten en noardlik [[Meksiko]] oantroffen. Der binne fierder noch oare lokaasjes oan 'e kust fan 'e [[Stille Oseaan]] fan 'e Feriene Steaten en Meksiko en de súdlike [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske]] kust fan 'e Feriene Steaten dêr't de soarte it hiele jier troch libbet. Winterdeis migrearje de fûgels nei de Atalantyske en Pasifyske kusten fan 'e Feriene Steaten en ek nei de [[Kariben]], [[Midden-Amearika]] en it noarden fan [[Súd-Amearika]]. Alle jierren wurde der winterdeis ek [[dwaalgast]]en yn West-Europa waarnommen, fral [[Ierlân]] en it [[Feriene Keninkryk]] op plaken dy't folle noardliker lizze as alle oare stirnzen. == Ekology == [[Ofbyld:Tern In Flight (209130893).jpeg|thumb|Forsterstirns yn [[Lyndhurst (New Jersey)|Lyndhurst]], [[New Jersey]].]] De Forsterstirns wurdt oantroffen yn rêstich wetter yn wiete gebieten, baaien en kusten, mar selden op see. Hy briedt yn koloanjes, meastentiids yn sompen. Underdiel fan 'e hôfmakkerij is it oanbieden fan fiskjes troch it mantsje oan it wyfke. Se binne monogaam. It nêst is in driuwend platfoarmeftich nêst fan fegetaasje. Somtiden wurde ek nêsten boud op 'e nêsten fan [[Muskusrôt|muskusrotten]]. Ek briedt de fûgel yn ûndjippe kûltsjes op dridzige kusten, minder faak op sân- of rotsige kusten. In lechsel bestiet trochstrings út trije aaien, mar der binne lechsels fan fiif aaien raportearre. It wyfke en it mantsje briede tegearre de aaien yn 23-24 dagen út. Lykas oare wytstirnzen ferdigenet de fûgel syn nêst en jongen tige fûl. Somtiden hat er nêsten mei [[Girelkoptrûpiaal|gielkoptrûpialen]] (''Xanthocephalus xanthocephalus'') en tegearre falle se rôfdieren oan. == Status == De soarte hat in tige grut ferspriedingsgebiet en oannommen wurdt dat oantallen fan 'e populaasje tanimme. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) kategorisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern'', 2018). De wrâldpopulaasje wurdt op 120.000 yndividuen rûsd. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/forsters-tern-sterna-forsteri BirdLife] * [https://ebird.org/species/forter?siteLanguage=nl Ebird.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=D13B91229B2F157E Avibase.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sterna forsteri}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wytstirns]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen ]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] muqufq3n3otmik4c0jq4ltpgvozlo8a Eastlike sjonghauk 0 187784 1235149 1210788 2026-07-15T19:19:37Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235149 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = eastlike sjonghauk |Ofbyld = [[Ofbyld:Eastern_chanting_goshawk_(Melierax_poliopterus).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[sjonghauken]] (''Melierax'') |Wittenskiplike namme= Melierax poliopterus |Beskriuwer, jier= [[Carl Peter Thunberg|Thunberg]], 1799 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''eastlike sjonghauk''' (''Melierax poliopterus'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[sjonghauken]] (''Melierax'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). == Ferskining == De soarte is 49 oant 55 sm lang, hat in spanwiidte fan 96 oant 110 sm en in sturtlingte fan 20 oant 25 sm. Mantsjes binne trochstrings 85 prosint fan 'e grutte fan wyfkes. Folwoeksenen hawwe in grize kop, nekke, boarst en boppekant en wite streekjes op 'e boppesturtdekfearren. De búk hat in smelle grize en wite bandearing en de ûndersturtdekfearren binne wyt. De snaffel is giel mei in swart ein, de eagen binne donkerread en de poaten binne oranjeread. Juvenilen binne op 'e boppekant brún mei bleke eagen, in witige streek oer de eagen en in meast wite romp. It boarst is brún mei donkere streken en in brún en wite bandearing oan 'e ûnderkant. De poaten binne bleekgiel. == Fersprieding == De fûgel komt foar fan súdeastlik [[Etioopje]] en [[Somaalje]] oant eastlik [[Oeganda]] en noardlik [[Tanzania]] en wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat er net yn [[ûndersoarte]]n ferdield is. == Status == De eastlike sjonghauk hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling en wurdt net as bedrige beskôge. Op basis fan dizze kritearia kategorisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) de soarte as net bedrige (Least Concern, 2024). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eastern-chanting-goshawk-melierax-poliopterus BirdLife, oproppen 22 novimber 2025.] * [https://ebird.org/species/eacgos1/L915651 eBird, oproppen 22 novimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=FA3A1F20C3A632BB Avibase, oproppen 22 novimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Melierax poliopterus|eastlike sjonghauk}} }} {{DEFAULTSORT:eastlike sjonghauk}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Sjonghauk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] akw8scemb3juppndoa5e4rv6z4mooit Filipynske poarperhin 0 188009 1235177 1211372 2026-07-15T19:40:14Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235177 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Filipynske poarperhin |Ofbyld = [[Ofbyld:Philippine Swamphen Porphyrio pulverulentus, Luzon (15903511383) (cropped).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[kraanfûgeleftigen]] (''Gruiformes'') |Famylje = [[ralfûgels]] (''Rallidae'') |Underfamylje = [[poarperhinfûgels]] (''Porphyrioninae'') |Skaai = [[poarperhinnen]] (''Porphyrio'') |Wittenskiplike namme= Porphyrio pulverulentus |Beskriuwer, jier= [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1826 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Filipynske poarperhin''' (''Porphyrio pulverulentus'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ralfûgels]] (''Rallidae''). == Taksonomy == Eartiids waard de Filipynske poarperhin mei fiif oare soarten as [[ûndersoarte]] fan 'e poarperhingroep beskôge, dêr't ek de gewoane [[poarperhin]], de [[Australyske poarperhin]], de [[griiskoppoarperhin]], de [[smaragdpoarperhin]] en de [[swartrêchpoarperhin]] ta hearden. Nei oanlieding fan yn 1997 en 2015 publisearre molekulêre [[Fylogeny|fylogenetyske]] stúdzjes waard de poarperhin opdield yn seis soarten. Guon autoriteiten behannelje se lykwols noch jimmeroan as ûndersoarten. == Ferskining == De soarte ûnderskiedt him fan oare soarten troch blekere fearren. De rêch en efterkant fan 'e wjukken binne brún. == Fersprieding == De Filipynske poarperhin libbet op 'e [[Filipinen]] en op 'e [[Talaudeilannen]], [[Yndoneezje]]. Yn 'e Filipinen wurdt er fûn op [[Luzon]], [[Mindanao]] en oare gruttere eilannen. De fûgel is [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge betsjut dat der gjin ûnderferdielling yn ûndersoarten is. It habitat bestiet út in ferskaat oan wiete gebieten, swiet of brak wetter, fivers, marren, kanalen en rivieren mei in soad begroeiïng. == Ekology en gedrach == It iten bestiet út plantaardich materiaal lykas woartels, spruten, blommen en blêden en fierder ynsekten, slakken en lytse bisten. Hy wurdt meast yn ûndjip wetter en op driuwende wetterplanten sjoen. Mear as ien wyfke kin aaien lizze yn itselde nêst. Ek meardere fûgels helpe by it brieden en fuorjen en mantsjes helpe sawol by it brieden as by it fuorjen. == Status == De [[IUCN]] moat dizze fûgel noch beöardielje om't de organisaasje de Filipynske poarperhin net as in aparte soarte akseptearret. Nei alle gedachten nimme de oantallen fan 'e soarte ôf. De soarte is net algemien en it habitat fan 'e soarte rint gefaar troch wenningbou en omsetting yn lânbougrûn. Ek wurde yn dielen fan it ferspriedingsgebiet sûnt 2010 oare soarten poarperhinnen (de Australyske poarperhin en de swartrêchpoarperhin) waarnommen, dy't de Filipynske poarperhin út syn ferspriedingsgebiet wrotte. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/purswa5/cur/introduction Birds of the World, oproppen 30 novimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=62092383348D8313 Avibase, oproppen 30 novimber 2025.] * [https://ebird.org/species/purswa5?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 30 novimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Porphyrio pulverulentus|Filipynske poarperhin}} }} {{DEFAULTSORT:Filipynske poarperhin}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Poarperhin]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] mpywwdrhc8dcdx6zs32587ts3jfncau Emoe 0 188078 1235159 1211574 2026-07-15T19:27:48Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235159 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = emoe |Ofbyld = [[Ofbyld:Emu 1 - Tidbinbilla.jpg|250px]] |lûd = [[Dromaius novaehollandiae Lue0043 03.wav|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[kasuariseftigen]] (''Casuariiformes'') |Famylje = [[emoefûgels]] (''Dromaiidae'') |Skaai = [[emoes]] (''Dromaius'') |Wittenskiplike namme= Dromaius novaehollandiae |Beskriuwer, jier= [[John Latham (ornitolooch)|Latham]], 1790 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Fersprieding fan de emoe (Dromaius novaehollandiae).png|250px]] }} De '''emoe''' (''Dromaius novaehollandiae'') is in [[Austraalje|Australyske]] [[fûgel]] yn [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[emoes]] (''Dromaius'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[emoefûgels]] (''Dromaiidae''). Nei de [[strúsfûgel]] is it de grutste fûgelsoarte fan 'e wrâld. De fûgel kin net fleane en rint faak rêstich, mar kin oant 48 km/oer drave. == Ferskining == [[Ofbyld:Dromaius novaehollandiae - Maroparque 01.jpg|thumb|left|Kop fan 'e Emoe.]] De emoe wurdt oardel oant twa meter heech en weaget oant 50 oant 60 kg. Wyfkes binne ornaris wat grutter, swierder en donkerder as mantsjes. De kop is foar in part keal mei swart hier op 'e kroan. De eagen binne kastanjebrún oant donkerbrún. De keale hûd op 'e hals is blau, mar it grutste part fan 'e hals hat brúngrize fearren, lykas ek de rest fan 'e bealch. De wjukken binne sterk redusearre en hast net te ûnderskieden ûnder de raffelige farren. De fûgel hat krêftige poaten sûnder fearren mei trije teannen en sterke klauwen. == Fersprieding == Emoes komme hast yn hiel Austraalje foar, mar se binne meastentiids net yn it tropyske noarden te finen. Oan 'e tichter bewenne eastlike kust binne de oantallen yn it ferline tebek rûn. Yn it grutte ferspriedingsgebiet wurde trije soarten ûnderskieden: * ''Dromaius novaehollandiae novaehollandiae'', de nominaatfoarm, komt foar yn súdeastlik Austraalje en ferskilt fan 'e oare ûndersoarten troch in wite nekkekraach, dy't yn it briedseizoen te sjen is. * ''Dromaius novaehollandiae woodward'' komt yn it noarden foar, is wat minder swier boud en hat ljochtere fearren. * ''Dromaius novaehollandiae rothschildi'' hat de donkerste fearren fan alle ûndersoarten en wurdt fûn yn súdwestlik Austraalje. Op [[Tasmaanje]] waard de dêr libjende ûndersoarte yn 'e 19e iuw útroege. Op [[Kangeroo Island]] libbe ek in aparte ûndersoarte en dêr is no de gewoane emoe ynfierd, lykas ek op [[Maria Island]] tichteby de Tasmaanske kust. Ek in lytse soarte op [[King Island]] waard yn 'e 19e iuw útroege. Emoes libje yn eucalyptusbosken, iepen plantaazjes, heidelân en minder faak op drûge flakten of sels yn woastinen, dêr't se allinich komme nei swiere reinfal en de dêrtroch ûntstiene oerfloed oan fruchten en beien. Emoes ûntbrekke yn it tropyske reinwâld, dêr't de [[helmkasuaris]] thús heart. == Briedgedrach == [[Ofbyld:Emu Gelege.jpg|thumb|left|Nêst.]] Emoes peare yn 'e Australyske simmermoannen desimber en jannewaris en bliuwe likernôch fiif moanne tegearre nei't mantsjes earder al in [[territoarium]] fan likernôch 30 km² ôfset hat. De [[balts]] begjint as it wyfke yn it territoarium komt. Dêrby steane de fûgels njonken inoar en draaie mei de nekken tagelyk hinne en wer. Tusken april en juny leit it wyfkes mei in ynterval fan hieltiten twa oant trije dagen fiif oant 15 ynearsten donkergriene en letter hast swarte aaien yn in nêst fan lytse tûken, blêden, gers en bast, faak ûnder strûken of beammen. Dêrnei nimt it mantsje it brieden oer. Somtiden bliuwt it wyfke tichteby it nêst en ferdigenet it territoarium, mar meastentiids giet it wyfke nei it territoarium fan in oar mantsje, pearet dêr op 'e nij om dêr yn in oar nêst ek aaien te lizzen. Fan sawat de helte fan 'e jongen dy't troch in mantsje útbriedt is er net de heit. Yn jierren mei in soad iten kin in wyfke oant trije lechsels hawwe. [[Ofbyld:Emu (Dromaius novaehollandiae).jpg|thumb|260px|Jonge fûgel.]] Yn 'e [[ynkubaasjetiid]] fan acht wiken yt of drinkt it mantsje net. Hy komt allinnich fan 't nêst om de aaien te draaien, sawat tsienris deis. Hy oerlibbet troch it fet dat er opslein hat en drinkt allinnich wiet fan 'e dauwe dy't er fanút it nêst benei komme kin. Nei't de jongen útkomme, wurdt it mantsje tige agressyf en kin er minsken of wyfkes oanfalle dy't yn it territoarium bliuwe. De nauwe bân tusken heit en neiteam duorret fiif oant sân moannen en yn seldsume gefallen oant 18 moannen. [[Ofbyld:Dad keeping a watchful eye (43104797504).jpg|thumb|left|Fûgel mei piken.]] Jonge fûgels kinne nei sawat fiif oeren nei it útkommen rinne en nei sân dagen ferlitte se tegearre mei it mantsje it nêst. De piken ha in streke fearrekleed en hâlde dat trije moannen. [[Dingo]]'s en rôffûgels binne harren fijannen as se te fier fan it mantsje ôfdwale. Se wurde ek bedrige troch in oantal ynvasive bisten, lykas foksen, hûnen en wylde bargen dy't net lânseigen binne yn Austraalje. Nei 12 oant 14 moannen nei it útkommen binne de jonge fûgels folwoeksen en se wurde geslachtsryp yn it twadde of tredde jier. Yn it wyld wurde de fûgels 10 oant 20 jier. Emoes binne nomadysk en folgje de rein as se iten lykas sied, blommen, fruit en ynsekten sykje. Fûgels dy't yn finzenskip hâlden wurde, kinne lykwols mear as twa kear sa lang libje. == Populaasje en status == Alhoewol't de fûgel yn it ferline troch de [[ustralyske Aborizjinals|Aborizjinals]] en de Europeanen bejage waard, hat er ek profitearre fan it tanimmen fan lânbougrûn yn 'e lêste twa iuwen: de ferbettere wetterfoarsjenning foar skiep ha laat ta in wichtige útwreiding fan syn briedgebiet. Der wurdt sels tocht dat de hjoeddeiske populaasje grutter is as foar de komst fan 'e Europeanen. De populaasjegegevens fariearje lykwols en binne ôfhinklik fan 'e delslach. Der wurdt rûsd dat de populaasje tusken de 625.000 en 725.000 fûgels grut is, wêrfan't likernôch 100.000 oant 200.000 yn West-Austraalje libje. Foar isolearre, lytse populaasjes yn regio's kinne habitatferoarings en ferkearsûngemakken in bedriging foarmje foar it oerlibjen fan 'e populaasje. De oerheid fan [[Nij-Súd-Wales]] hat dêrom de isolearre populaasjes fan 'e North Coast Bioregion en Port Stephens as kwetsber klassifisearre. De fûgel is wurdt troch de [[IUCN]] as net bedrige (''Least Concern'', 2018) op 'e [[Reade list]] klassifisearre. == Emoe-oarloch == [[Ofbyld:Deceased emu during Emu War.jpg|thumb|left|Slachtoffer fan 'e emoe-oarloch.]] Yn 1932 fûn in militêre operaasje plak yn Austraalje tsjin de emoes yn 'e Australykse dielsteat West-Austraalje. De fûgels soargen foar oerlêst en brochten skea oan 'e rispinge. Militêren krigen fan 'e oerheid doe tastimming om mei Lewis M.20-masinegewearen emoes ôf te sjitten. It delsjitten fan 'e fûgels wie in dreger kerwei as tocht en om't it oantal deade fûgels bot ôffoel waard in twadde kampanje op tou set mar ek dy mislearre. Leden fan it Australyske Hûs fan Offurdigen stelden spytgnyskjend fêst dat de emoe's de oarloch wûnen en in medaille fertsjinnen. Noch itselde jier waard in ein oan 'e operaasje breide om't it fergrimen fan 'e kûgels by it sjitten swierder woech as it oantal fûgels dat deade waard. Dêrnei waard besletten om stekken del te setten foar it beskermjen fan 'e rispinge. It konflikt gie de skiednis yn as de emoe-oarloch.<ref>[https://www.britannica.com/topic/Emu-War Britannica, oproppen 1 desimber 2025.] {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/common-emu-dromaius-novaehollandiae BirdLife, oproppen op 1 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/emu1 Ebird, oproppen op 1 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=FD2456D503016C33 op Avibase, oproppen 1 desimber 2025.] Sjoch foar oare boarnen op [[:de:Großer Emu]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Dromaius novaehollandiae|Emoe}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Emoe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] 9hexlb37j4zw7hbkg36ef6dl1bg1fvw Fjoerkielgeal 0 188137 1235191 1211801 2026-07-15T19:48:36Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235191 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = fjoerkielgeal |Ofbyld = [[Ofbyld:Calliope pectardens 132843395.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[miggesnappers]] (''Muscicapidae'') |Skaai = [[robynkielgealtsjes]] (''Calliope'') |Wittenskiplike namme= Calliope pectardens |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1776 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart= }} De '''fjoerkielgeal''' of de '''Pater Davidsgeal''' (''Calliope pectardens'', synonym: ''Luscinia pectardens'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[robynkielgealtsjes]] (''Calliope'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[miggesnappers]] (''Muscicapidae''). == Ferskining == De fûgel is in 15 sm lange fûgel mei in grut ferskil tusken it fearrekleed fan mantsjes en wyfkes. It mantsje hat in feloranje kiel en boarst. De krún en de boppedielen binne blaugriis. De kop is swart oant om it each en de swarte kleur rint troch by de oranje kiel en boarst lâns. De búk en ûndersturtdekfearren binne wyt. It wyfke is brún mei in oranje-beige ûnderkant en in witige búk. De poaten binne griis en de snaffel is swart. == Fersprieding == De fjoerkielgeal wurdt yn bercheftige regio's oantroffen fan súdeastlik [[Tibet]] oant West- en Sintraal-[[Sina]] en oerwinteret yn noardeastlik [[Birma]]. Earder waarden de fjoerkielgeal en de [[swartkielgeal]] (''C. obscura'') as ferskillende kleursoarten fan 'e selde soarte beskôge. Undersyk nei it sjongen, uterlik en de genetika wiisde út dat it aparte soarten binne. De fûgel wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat er net ferdield is yn ûndersoarten. == Hâlden en dragen == Fjoerkielgealtsjes briede yn tichte strûken yn dellingen en oan wetterrinnen fan berchbosken op in hichte fan 2700-3700 meter. De soarte oerwinteret yn [[Bangladesj]], [[Yndia]], [[Tibet]] en it noarden fan [[Birma]]. == Status == Der is net in soad oer de fûgel bekend. De soarte liket tige seldsum te wêzen, mei de iennige resinte briedende registraasjes út it [[Nasjonaal Natuerreservaat Wolong]] yn 'e Sineeske provinsje [[Sichuan]]. Der wurdt lykwols ek toch dat de soarte slim ûnderrapportearre wurdt, om't syn briedplakken min te berikken binne en selden besocht wurde troch ornitologen. Nei alle gedachten nimt de soarte ôf troch ferneatiging fan syn habitat yn sawol it briedgebiet as it oerwinteringsgebiet. Om't fierdere ynformaasje ûntbrekt kategorisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) de soarte as hast bedrige; de wrâldpopulaasje wurdt ynearsten op 10.000-20.000 fûgels rûsd. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/firethroat-calliope-pectardens BirdLife, oproppen op 3 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=AD2D6B1465205C94 Avibase, oproppen op 3 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/fireth1/L3156557 Ebird, oproppen op 3 desimber 2025.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/fireth1/cur/introduction World of Birds, oproppen op 3 desimber 2025] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Calliope pectardens|Fjoerkielgeal}} }} {{DEFAULTSORT:Fjoerkielgeal}} [[Kategory:Robynkielgealtsje]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] jhp3yh8z82un8a7cfu5nmhwi6k9koc1 1235192 1235191 2026-07-15T19:48:59Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ red 1235192 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = fjoerkielgeal |Ofbyld = [[Ofbyld:Calliope pectardens 132843395.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[miggesnappers]] (''Muscicapidae'') |Skaai = [[robynkielgealtsjes]] (''Calliope'') |Wittenskiplike namme= Calliope pectardens |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1776 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart= }} De '''fjoerkielgeal''' of de '''Pater Davidsgeal''' (''Calliope pectardens'', synonym: ''Luscinia pectardens'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[robynkielgealtsjes]] (''Calliope'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[miggesnappers]] (''Muscicapidae''). == Ferskining == De fûgel is in 15 sm lange fûgel mei in grut ferskil tusken it fearrekleed fan mantsjes en wyfkes. It mantsje hat in feloranje kiel en boarst. De krún en de boppedielen binne blaugriis. De kop is swart oant om it each en de swarte kleur rint troch by de oranje kiel en boarst lâns. De búk en ûndersturtdekfearren binne wyt. It wyfke is brún mei in oranje-beige ûnderkant en in witige búk. De poaten binne griis en de snaffel is swart. == Fersprieding == De fjoerkielgeal wurdt yn bercheftige regio's oantroffen fan súdeastlik [[Tibet]] oant West- en Sintraal-[[Sina]] en oerwinteret yn noardeastlik [[Birma]]. Earder waarden de fjoerkielgeal en de [[swartkielgeal]] (''C. obscura'') as ferskillende kleursoarten fan 'e selde soarte beskôge. Undersyk nei it sjongen, uterlik en de genetika wiisde út dat it aparte soarten binne. De fûgel wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat er net ferdield is yn ûndersoarten. == Hâlden en dragen == Fjoerkielgealtsjes briede yn tichte strûken yn dellingen en oan wetterrinnen fan berchbosken op in hichte fan 2700-3700 meter. De soarte oerwinteret yn [[Bangladesj]], [[Yndia]], [[Tibet]] en it noarden fan [[Birma]]. == Status == Der is net in soad oer de fûgel bekend. De soarte liket tige seldsum te wêzen, mei de iennige resinte briedende registraasjes út it [[Nasjonaal Natuerreservaat Wolong]] yn 'e Sineeske provinsje [[Sichuan]]. Der wurdt lykwols ek toch dat de soarte slim ûnderrapportearre wurdt, om't syn briedplakken min te berikken binne en selden besocht wurde troch ornitologen. Nei alle gedachten nimt de soarte ôf troch ferneatiging fan syn habitat yn sawol it briedgebiet as it oerwinteringsgebiet. Om't fierdere ynformaasje ûntbrekt kategorisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) de soarte as gefoelich; de wrâldpopulaasje wurdt ynearsten op 10.000-20.000 fûgels rûsd. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/firethroat-calliope-pectardens BirdLife, oproppen op 3 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=AD2D6B1465205C94 Avibase, oproppen op 3 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/fireth1/L3156557 Ebird, oproppen op 3 desimber 2025.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/fireth1/cur/introduction World of Birds, oproppen op 3 desimber 2025] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Calliope pectardens|Fjoerkielgeal}} }} {{DEFAULTSORT:Fjoerkielgeal}} [[Kategory:Robynkielgealtsje]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] k376ylj3ph5zonckt226fqin5hsgt4c Ezelspinguïn 0 188185 1235162 1234980 2026-07-15T19:29:48Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235162 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = ezelspinguïn |Ofbyld = [[Ofbyld:Gentoo penguin half moon island 1.17.25 DSC 9446-topaz-rawdenoise.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pinguïneftigen]] (''Sphenisciformes'') |Famylje = [[pinguïns]] (''Spheniscidae'') |Skaai = [[boarstelsturtpinguïns]] (''Pygoscelis'') |Wittenskiplike namme= Pygoscelis papua |Beskriuwer, jier= [[Johann Reinhold Forster|Forster]], 1781 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Gentoo Penguin.png|250px]] }} De '''ezelspinguïn''' (''Pygoscelis papua'') is ien fan 'e trije soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[boarstelsturtpinguïns]] (''Pygoscelis'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pinguïns]] (''Spheniscidae''). De spesifike namme ''papua'' is in fersin. Yn 'e wittenskiplike beskriuwing troch Johann Reinhold Forster, in natuerûndersiker dy't mei kaptein [[James Cook]] de wrâld omsile, mei fersin oan dat de soarte op Papoeä ([[Nij-Guineä]]) foarkaam, wylst de tichtstby libbjende fûgels sa'n 6.000 km súdliker nei it suden foarkomme (nammentlik op [[Macquarie (eilân)|Macquarie Island]]). == Ferskining == [[Ofbyld:Pygoscelis papua -Jougla Point, Wiencke Island, Palmer Archipelago -adults and chicks-8.jpg|thumb|left|Famylje op [[Wiencke Island]].]] De ezelspinguïn wurdt likernôch 70 oant 90 sintimeter lang. Mantsjes weage likernôch 8 kg flak foar it ferfearjen en sakje krekt foar it pearseizoen nei sawat 5.5 kg. Wyfkes weage op har hichtepunt sawat 7.5 kg en sakje nei minder as 5 kg as se har jongen yn it nêst beweitsje. De fûgel hat in opfallende wite streek oer de boppekant fan 'e kop en in oranje snaffel. Hy hat de rop fan in ezel en is de rapst swimmende pinguïn, dy't oant 36 km yn 't oere helje kin. De ezelspinguïn is nei de [[keizerspinguïn]] en de [[keningspinguïn]] de op twa nei grutste pinguïn. == Fersprieding en systematyk == Foar 2021 waarden mar twa ûndersoarten fan 'e ezelspingüin erkend: de ''P. p. papua'' (de subantarktyske ezelspinguïn) en de lytsere ''P. p. ellsworthi'' (Antarktyske ezelspinguïn). In stúdzje út 2020 stelde lykwols út om de ezelspinguïn yn fjouwer [[morfology]]sk ferlykbere, mar aparte soarten op te dielen. It [[International Ornithological Congress]] naam de resultaten fan 'e stúdzje yn 2021 oer, mar degradearre de nij erkende of nij beskreaune soarten ta ûndersoarten fan ''P. papua''. {| class="wikitable " |- ! Ofbyld !! Undersoarte !! Fersprieding |- |[[Ofbyld:2020-11 Kerguelen Islands - Gentoo penguin 12.jpg|120px]]|| ''P. p. taeniata'' ('''eastlike ezelspinguïn''') ([[Titian Peale|Peale]], 1849) || [[Crozeteilannen]], [[Prins Edwardeilannen]], [[Marioneilân]], [[Kerguelen]] en [[Macquarie-eilân]] |- |[[Ofbyld:Gentoo Penguin on Saunders Island (5551665205).jpg|120px]]||''P. p. papua'' ('''noardlike ezelspinguïn''') ([[Johann Reinhold Forster|Forster]], 1781) ||[[Falklâneilannen]], [[Isla de los Estados]] en de punt fan [[Súd-Amearika]]. |- |[[Ofbyld:Eselspinguin (Pygoscelis papua) (3).jpg|120px]]|| ''P. p. ellsworthi'' ('''súdlike ezelspinguïn''') ([[Robert Cushman Murphy|Murphy]], 1947) || [[Antarktika]], [[Súdlike Orkneyeilannen]], [[Súdlike Shetlandeilannen]] en de [[Súdlike Sandwicheilannen]]. |- |[[Ofbyld:Gentoo Penguin at Cooper Bay, South Georgia.jpg|120px]]|| ''P. p. poncetii'' ('''Súd-Georgje-ezelspinguïn''') (Tyler, Bonfitto, Clucas, Reddy & Younger, 2020) || [[Súd-Georgje]]. |- |} == Hâlden en dragen == De briedkoloanjes fan ezelspinguïn lizze op iisfrije flaktes. In koloanje kinne fuort oan 'e kust mar ek in pear km it lân yn lizze. In nêst, in steapel stiennen, bestiet út twa aaien, dy't troch beide âlden yn 34 oant 36 dagen útbret wurde. De jongen fûgels bliuwe sawat 30 dagen op it nêst foardat se har by oare jongen yn 'e koloanje oanslute en in kres foarmje. Nei 80 oant 100 dagen geane de jonge fûgels de see op. De fûgel yt fisk, kreeft, kril en inketfisk. [[Ofbyld:Brown Skua snatches Gentoo Penguin Chick (5751218963).jpg|thumb|260px|In skraits falt in jonge ezelspinguïn oan.]] Op 'e see jeie [[seeloaihoarsen]], [[seeliuw]]en en [[orka]]'s op 'e pinguïn. Op it lân ha se as folwoeksen en sûne fûgel gjin fijannen, mar [[reuzestoarmfûgels]] en [[Skraitsfûgels|grutte skraitsen]] en oare seefûgels deadzje in soad jonge fûgels en stelle aaien. Ek falle se sike folwoeksen ezelpinguïns oan. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en it oantal briedpearen yn bekende koloanjes kin jier op jier grutte ferskillen toane. De oantallen yn it suden fan syn ferspriedingsgebiet, lykas op Antarktika, nimme ta, mar yn 'e súdwestlike Yndyske Oseaan nimme de oantallen ôf. Oer it algemien wurdt oannommen dat de wrâldbefolking stabyl is. Oant 2016 waard de fûgel troch de [[IUCN]] as hast bedrige op 'e [[Reade list]] klassifisearre. Hjoed-de-dei (2025) wurdt de soarte as net bedrige klassifisearre. In rûzing fan 2016 giet út fan in populaasje fan 774.000 folwoeksen fûgels. Minsklike bedrigingen foarmje fersmoarging, oaljeloazings, fiskerij en rekreaasje-aktiviteiten. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/gentoo-penguin-pygoscelis-papua BirdLife, oproppen op 7 desimber 2025.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/genpen1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 7 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=F2B3BF2A1B6D05F6 Avibase, oproppen op 7 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/genpen1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen op 7 desimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Pygoscelis papua|boarstelsturtpinguïn}} }} {{DEFAULTSORT:Ezelspinguin}} [[Kategory:Boarstelsturtpinguïn]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antarktika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Frânske Súdlike en Antarktyske Lannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Heard en de McDonaldeilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gough]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Prins Edwardeilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Macquarie]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdlike Oseaan]] 04hn5cuvqk0zfpjrdskn740kzqkey9a 1235163 1235162 2026-07-15T19:31:17Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1235163 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = ezelspinguïn |Ofbyld = [[Ofbyld:Gentoo penguin half moon island 1.17.25 DSC 9446-topaz-rawdenoise.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pinguïneftigen]] (''Sphenisciformes'') |Famylje = [[pinguïns]] (''Spheniscidae'') |Skaai = [[boarstelsturtpinguïns]] (''Pygoscelis'') |Wittenskiplike namme= Pygoscelis papua |Beskriuwer, jier= [[Johann Reinhold Forster|Forster]], 1781 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Gentoo Penguin.png|250px]] }} De '''ezelspinguïn''' (''Pygoscelis papua'') is ien fan 'e trije soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[boarstelsturtpinguïns]] (''Pygoscelis'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pinguïns]] (''Spheniscidae''). De spesifike namme ''papua'' is in fersin. Yn 'e wittenskiplike beskriuwing troch Johann Reinhold Forster, in natuerûndersiker dy't mei kaptein [[James Cook]] de wrâld omsile, mei fersin oan dat de soarte op Papoeä ([[Nij-Guineä]]) foarkaam, wylst de tichtstby libbjende fûgels sa'n 6.000 km súdliker nei it suden foarkomme (nammentlik op [[Macquarie (eilân)|Macquarie Island]]). == Ferskining == [[Ofbyld:Pygoscelis papua -Jougla Point, Wiencke Island, Palmer Archipelago -adults and chicks-8.jpg|thumb|left|Famylje op [[Wiencke Island]].]] De ezelspinguïn wurdt likernôch 70 oant 90 sintimeter lang. Mantsjes weage likernôch 8 kg flak foar it ferfearjen en sakje krekt foar it pearseizoen nei sawat 5.5 kg. Wyfkes weage op har hichtepunt sawat 7.5 kg en sakje nei minder as 5 kg as se har jongen yn it nêst beweitsje. De fûgel hat in opfallende wite streek oer de boppekant fan 'e kop en in oranje snaffel. Hy hat de rop fan in ezel en is de rapst swimmende pinguïn, dy't oant 36 km yn 't oere helje kin. De ezelspinguïn is nei de [[keizerspinguïn]] en de [[keningspinguïn]] de op twa nei grutste pinguïn. == Fersprieding en systematyk == Foar 2021 waarden mar twa ûndersoarten fan 'e ezelspingüin erkend: de ''P. p. papua'' (de subantarktyske ezelspinguïn) en de lytsere ''P. p. ellsworthi'' (Antarktyske ezelspinguïn). In stúdzje út 2020 stelde lykwols út om de ezelspinguïn yn fjouwer [[morfology]]sk ferlykbere, mar aparte soarten op te dielen. It [[International Ornithological Congress]] naam de resultaten fan 'e stúdzje yn 2021 oer, mar degradearre de nij erkende of nij beskreaune soarten ta ûndersoarten fan ''P. papua''. {| class="wikitable " |- ! Ofbyld !! Undersoarte !! Fersprieding |- |[[Ofbyld:2020-11 Kerguelen Islands - Gentoo penguin 12.jpg|120px]]|| ''P. p. taeniata'' ('''eastlike ezelspinguïn''') ([[Titian Peale|Peale]], 1849) || [[Crozeteilannen]], [[Prins Edwardeilannen]], [[Marioneilân]], [[Kerguelen]] en [[Macquarie-eilân]] |- |[[Ofbyld:Gentoo Penguin on Saunders Island (5551665205).jpg|120px]]||''P. p. papua'' ('''noardlike ezelspinguïn''') ([[Johann Reinhold Forster|Forster]], 1781) ||[[Falklâneilannen]], [[Isla de los Estados]] en de punt fan [[Súd-Amearika]]. |- |[[Ofbyld:Eselspinguin (Pygoscelis papua) (3).jpg|120px]]|| ''P. p. ellsworthi'' ('''súdlike ezelspinguïn''') ([[Robert Cushman Murphy|Murphy]], 1947) || [[Antarktika]], [[Súdlike Orkneyeilannen]], [[Súdlike Shetlandeilannen]] en de [[Súdlike Sandwicheilannen]]. |- |[[Ofbyld:Gentoo Penguin at Cooper Bay, South Georgia.jpg|120px]]|| ''P. p. poncetii'' ('''Súd-Georgje-ezelspinguïn''') (Tyler, Bonfitto, Clucas, Reddy & Younger, 2020) || [[Súd-Georgje]]. |- |} == Hâlden en dragen == De briedkoloanjes fan ezelspinguïn lizze op iisfrije flaktes. In koloanje kinne fuort oan 'e kust mar ek in pear km it lân yn lizze. In nêst, in steapel stiennen, bestiet út twa aaien, dy't troch beide âlden yn 34 oant 36 dagen útbret wurde. De jongen fûgels bliuwe sawat 30 dagen op it nêst foardat se har by oare jongen yn 'e koloanje oanslute en in kres foarmje. Nei 80 oant 100 dagen geane de jonge fûgels de see op. De fûgel yt fisk, kreeft, kril en inketfisk. [[Ofbyld:Brown Skua snatches Gentoo Penguin Chick (5751218963).jpg|thumb|260px|In skraits falt in jonge ezelspinguïn oan.]] Op 'e see jeie [[seeloaihoarsen]], [[seeliuw]]en en [[orka]]'s op 'e pinguïn. Op it lân ha se as folwoeksen en sûne fûgel gjin fijannen, mar [[reuzestoarmfûgels]] en [[Skraitsfûgels|grutte skraitsen]] en oare seefûgels deadzje in soad jonge fûgels en stelle aaien. Ek falle se sike folwoeksen ezelpinguïns oan. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en it oantal briedpearen yn bekende koloanjes kin jier op jier grutte ferskillen toane. De oantallen yn it suden fan syn ferspriedingsgebiet, lykas op Antarktika, nimme ta, mar yn 'e súdwestlike Yndyske Oseaan nimme de oantallen ôf. Oer it algemien wurdt oannommen dat de wrâldbefolking stabyl is. Oant 2016 waard de fûgel troch de [[IUCN]] as hast bedrige op 'e [[Reade list]] klassifisearre. Hjoed-de-dei (2025) wurdt de soarte as net bedrige klassifisearre. In rûzing fan 2016 giet út fan in populaasje fan 774.000 folwoeksen fûgels. Minsklike bedrigingen foarmje fersmoarging, oaljeloazings, fiskerij en rekreaasje-aktiviteiten. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/gentoo-penguin-pygoscelis-papua BirdLife, oproppen op 7 desimber 2025.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/genpen1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 7 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=F2B3BF2A1B6D05F6 Avibase, oproppen op 7 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/genpen1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen op 7 desimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Pygoscelis papua|boarstelsturtpinguïn}} }} {{DEFAULTSORT:Ezelspinguin}} [[Kategory:Boarstelsturtpinguïn]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Nijseelânske Subantarktyske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antarktika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Frânske Súdlike en Antarktyske Lannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Heard en de McDonaldeilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gough]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Prins Edwardeilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Macquarie]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdlike Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] g0590h5bemkg7ixhlq64qg6zkkuhr0p Fjordlântúfpinguïn 0 188349 1235199 1212574 2026-07-15T19:53:55Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235199 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Fjordlântúfpinguïn |Ofbyld = [[Ofbyld:Fjordlântúfpinguïn, Stewart Island, Nij-Seelân.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pinguïneftigen]] (''Sphenisciformes'') |Famylje = [[pinguïns]] (''Spheniscidae'') |Skaai = [[túfpinguïns]] (''Eudyptes'') |Wittenskiplike namme= Eudyptes pachyrhynchus |Beskriuwer, jier= [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1845 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Fiordland Penguin distribution map.png|250px]] }} De '''Fjordlântúfpinguïn''' of '''Fjordlântoefpinguïn''' (''Eudyptes pachyrhynchus'', [[Maoary (folk)|Maoary]]: ''tawaki'') is in [[Nij-Seelân|Nijseelânske]] [[pinguïn]]soarte. De pinguïn briedt oan 'e kusten fan [[Fjordlân]] en omlizzende eilannen en ek op [[Stewart Island]]. == Ferskining == De Fjordlântúfpinguïn is 55 oant 71 sm lang en weaget 2,1 oant 5,1 kg. It is in middelgrutte pinguïn en syn boppekant is swart mei in blauwe glâns oer de rêch. De kop is swart mei trije oant seis wite wangstreken; it is de iennige soarte fan it skaai mei dat skaaimerk. De goudgiele wynbraustreek is frij breed en oan 'e ein rinne de fearren nei ûnder oant op 'e nekke. De snaffel is grut en dof oranje oant readeftich (ferlykbere soarten fan it skaai ha in rôzere snaffel). De poaten binne rôze. == Fersprieding == Lykas oare pinguïnsoarten bringt de fûgel bûten it briedseizoen de tiid op iepen see troch. De soarte wurdt om Nij-Seelân oantroffen en it seegebiet oant de kusten fan [[Tasmaanje]] en Súdeast-[[Austraalje]]. De fûgel briedt op rotsige hellingen yn 'e tichte, fochtige leafbosken fan Fjordlân en Stewart Island. == Hâlden en dragen == In yn 2018 publisearre wiisde út dat de fûgels wol 2500 km fan harren briedgebiet yn it westen fan Nij-Seelân migrearje. Untdutsen waard dat de pinguïn goed twa moannen migrearret om te foerazjearjen en dan tusken de 3.500 en 6.800 km ôfleit. Dêrmei is harren migraasje ien fan 'e langste migraasjes foar de [[ferfearring]] is dy't registrearre waard. De fûgels lizze deis tusken de 20 en 80 km ôf. De pinguïns begjinne te migrearjen op it stuit dat de produktiviteit fan 'e oseaan op it hichtepunt is en it liket der dus op dat it ôflizzen fan tûzenen kilometers gjin echt nut tsjinnet. Oannommen wurdt dat it útsûnderlike hâlden en dragen te meitsjen hat mei in oerbliuwsel fan in fiere foarâlder, dy't him nei it suden yn it subantarktyske gebiet ûntwikkele foardat se it fêstelân fan Nij-Seelân befolken. Dat ferklearret ek wêrom't it briedgebiet fan 'e soarte konsintrearre is oan 'e súdlike westkust fan Nij-Seelân. Nei de migraasje komme se werom om te ferfearjen.<ref>[https://www.eurekalert.org/news-releases/602657 Eurek Akert, 29 augustus 2018]</ref> == Status == De Fjordlântúfpinguïn hat in beheind briedgebiet en dêrom is der in reël risiko op útstjerren. De grutte fan 'e populaasje rutte waard yn 2019 rûsd op 12.500 oant 50.000 folwoeksen fûgels rûsd. De soarte hat te lijen fan yntrodusearre rôfdieren lykas hûnen, katten, [[Harmeling|harmkes]] en [[rotten]]. Oare bedrigingen binne fersteuring troch toeristen, fiskerij en grutskalige fiskkweek yn it gebiet. Dêrfandinne wurdt de soarte as "gefoelich" (''Near Threatened'', 2020) op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/fiordland-penguin-eudyptes-pachyrhynchus BirdLife, oproppen op 11 desimber 2025.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/fiopen1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=A143FB33F08F1A0B Avibase, oproppen op 11 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/fiopen1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen op 11 desimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Eudyptes pachyrhynchus|Fjordlântúfpinguïn}} }} {{DEFAULTSORT:Fjordlantufpinguin}} [[Kategory:Túfpinguïn]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdlike Oseaan]] ilq0v7j3oryazmqykk6hf2ykmgxrp7r Eastlike rotspinguïn 0 188363 1235148 1212682 2026-07-15T19:18:00Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235148 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = eastlike rotspinguïn |Ofbyld = [[Ofbyld:Eastern Rockhopper Penguin, Musgrave Inlet, Auckland Island, Auckland Islands, Southland, New Zealand imported from iNaturalist photo 500379206.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pinguïneftigen]] (''Sphenisciformes'') |Famylje = [[pinguïns]] (''Spheniscidae'') |Skaai = [[túfpinguïns]] (''Eudyptes'') |Wittenskiplike namme= Eudyptes filholi |Beskriuwer, jier= [[Frederick Wollaston Hutton|Hutton]], 1879 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:EudyptesChrysocomeIUCN.svg|250px]]<br><small><center>Ferspriedingsgebiet fan 'e westlike rotspinguïn (súdeastlik fan Sud-Amearika) en eastlike rotspinguïn (eilannen súdlik yn 'e Yndyske en Grutte Oseaan)</center></small> }} De '''eastlike rotspinguïn''' (''Eudyptes filholi'') is in fûgel yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[túfpinguïns]] (''Eudyptes'') út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] [[pinguïns]] (''Spheniscidae''). == Ferskining == De eastlike rotspinguïn is mei 51 oant 62 sm lingte in relatyf lytse soarte túfpinguïn. Fan boppe is er swart oant blauswart en ûnder is er wyt. De giele túf rint fan 'e foarholle as in wynbraustreek boppe it each nei efter it each en foarmet dêr in ljochtgiele hingjende plûm. De swarte fearren op 'e kroan foarmje in koarte túf en jouwe de fûgel syn karakteristike kop. De snaffel is oranje en hat in rôze flues oan 'e basis. == Fersprieding == De eastlike rotspinguïn briedt op eilannen yn 'e súdlike [[Yndyske Oseaan]] en de [[Stille Oseaan]]: de [[Prins Edward-eilannen]] súdlik fan [[Súd-Afrika]], de [[Crozeteilannen]] súdlik fan [[Madagaskar]], de [[Kerguelen]], op [[Heard en de McDonaldeilannen|Heard Island]] yn it súdwesten en súd-sintrale diel fan 'e súdlike Yndyske Oseaan, [[Macquarie (eilân)|Macquarie]] súdeastlik fan [[Austraalje]], de [[Antypoade-eilannen]] súdeastlik fan [[Stewarteilân]] en de [[Aucklandeilannen]] en [[Campbelleilân|Campbelleilannen]] súdlik fan it Nij-Seelânske [[Sudereilân]]. De soarte waard foarhinne as in [[ûndersoarte]] fan 'e ''[[Eudyptes chrysocome]]'' behannele. Yn 2025 folge nei ûndersyk op basis fan [[morfology]]sk en genetyske ferskillen de erkenning fan 'e fûgel as in aparte soarte. == Hâlden en dragen == De eastlike rotspinguïn briedt lykas syn neiste sibben yn grutte koloanjes. Se begjinne yn oktober of novimber te brieden. De fûgel foerazjearret op ferskillende seedieren, lykas krill, fisk en inketfisk. Winterdeis trekke guon nei it noarden. Unfolwoeksen fûgels en ferfearjende fûgels binne oan 'e kusten fan Súd-Afrika, Nij-Seelân en Austraalje waarnommen, mar de soarte bliuwt altiten foar de kust. == Status == De [[IUCN]] beöardielet de bedrigingsstatus fan 'e westlike en eastlike rotspinguïns mienskiplik. Harren populaasjes binne de lêste iuw slim ôfnommen, fral de lêste desinnia. Meardere populaasjes binne hast of hielendal ynstoart. Sa binne der bygelyks tusken 1942 en 1986 1,5 miljoen pearkes fan 'e [[Campbelleilân|Campbelleilannen]] ferdwûn. Dêrfandinne stiet de soarte op 'e [[Reade list]] fan 'e IUCN as kwetsber (''Vulnerable'', 2020) klassifisearre. De wrâldpopulaasje fan 'e westlike en eastlike túfpinguïn wurdt hjoed-de-dei op 2,5 miljoen folwoeksen fûgel rûsd, wêrfan't de eastlike rotspinguïn likernôch 420.000 pearkes telt. It grutste part fan 'e eastlike rotspinguïn briedt yn harren ferspriedingsgebiet yn it diel fan 'e Yndyske Oseaan. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/southern-rockhopper-penguin-eudyptes-chrysocome BirdLife, oproppen op 11 desimber 2025.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/rocpen3/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=D5A715E47958466E Avibase, oproppen op 11 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/rocpen3?siteLanguage=nl Ebird, oproppen op 11 desimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Eudyptes filholi|Eastlike rotspinguïn}} }} {{DEFAULTSORT:Eastlike rotspinguin}} [[Kategory:Túfpinguïn]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Prins Edwardeilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Frânske Súdlike en Antarktyske Lannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Heard en de McDonaldeilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Macquarie]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Nijseelânske Subantarktyske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdlike Oseaan]] n202840ljasoiqy807z003l4v6t5prp Easterske ljurk 0 188467 1235147 1212927 2026-07-15T19:16:11Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235147 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Easterske ljurk |Ofbyld = [[File:Oriental skylark.jpg|250px]] |lûd = [[File:Alauda gulgula - Oriental Skylark XC336956.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[ljurkfûgels]] (''Alaudidae'') |Skaai = [[ljurken]] (''Alauda'') |Wittenskiplike namme= Alauda gulgula |Beskriuwer, jier= [[James Franklin (naturalist)|Franklin]], 1831 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Alauda gulgula distribution map.png|center|250px]] }} De '''easterske ljurk''' (''Alauda gulgula'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[ljurken]] (''Alaudidae'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[ljurkfûgels]] (''Alaudidae''). De fûgel libbet yn iepen gebieten fan [[Yndia]], [[Súdeast-Aazje]] en [[Sina]], dêr't er sied en ynsekten yt. == Beskriuwing == Easterske ljurken wurde sawat 16 sm lang. Se hawwe boppe in gielbrún fearrekleed mei in strekepatroan. De bûtenste sturtfearren binne wyt. De fûgel hat in koarte túf. Beide skaaien binne ferlyker. De easterske ljurk ferskilt fan 'e Euraziatyske [[ljurk]]. Hy is lytser en hat in langere en spitsere snaffel. De bûtenste sturtfearren binne bleker en hy mist yn 'e flecht de wite efterrâne. == Fersprieding == De soarte libbet meastentiids yn iepen gebieten mei koarte fegetaasje, lykas greiden, sompen, rânen fan marren, ensfh. De soarte mijt boskgebieten, alhoewol't er ek yn grutte iepen boskplakken sjoen wurdt. Hy oerwinteret yn 'e súdlike dielen fan syn ferspriedingsgebiet. Der wurde trettjin [[ûndersoarte]]n erkend: * ''A. g. lhamarum'' (de lytse Kasjmierljurk): libbet yn it [[Pamirberchtme]] en de westlike [[Himalaya]]. * ''A. g. inopinata'': Wurdt op it [[Tibetaanske Plato]] en noardwestlik [[Sina]] oantroffen. * ''A. g. vernayi'': Wurdt yn 'e eastlike Himalaya en súdwestlik Sina sjoen. * ''A. g. inconspicua'': Oarspronklik beskreaun as in aparte soarte. Libbet fan súdlik [[Kazachstan]] oant eastlik [[Iran]], [[Pakistan]] en noardwestlik [[Yndia]]. * ''A. g. gulgula'': Wurdt fan Noard- en Sintraal-Yndia oant [[Sry Lanka]] en eastlik oant noardlik [[Yndosina]] oantroffen. * ''A. g. dharmakumarsinhjii'': Wurdt oantroffen yn West- en Sintraal-Yndia. * ''A. g. australis'': Oarspronklik beskreaun as in aparte soarte. Wurdt yn súdwestlik Yndia oantroffen. * ''A. g. weigoldi'': Wurdt yn Sintraal- en East-Sina oantroffen. * ''A. g. coelivox'': Oarspronklik beskreaun as in aparte soarte. Wurdt yn súdlik en súdeastlik Sina, noardlik [[Fjetnam]]. * ''A. g. sala'': Oarspronklik beskreaun as in aparte soarte. Wurdt op it eilân [[Hainan]] (foar Súdeast-Sina) oantroffen. * ''A. g. herberti'': Wurdt fan Sintraal- en East-[[Tailân]] oant Súd-Fjetnam oantroffen. * ''A. g. wattersi'': Oarspronklik beskreaun as in aparte soarte. Wurdt oantroffen yn Taiwan. * ''A. g. wolfei'': Wurdt op [[Luzon]] (noardlike [[Filipinen]]) oantroffen. == Hâlden en dragen == Se ite sied en ynsekten. De soarte fleant faak omheech yn 'e loft, wjukkelt en sjongt foardat er wer delkomt. Manlike easterske ljurkjes kinne ek yn 'e loft sweve en sjonge om in wyfke te ynteresearjen. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje is grut. Oannommen wurdt dat de soarte yn oantal ôfnimt fanwegen ferlies fan habitat, mar net sa bot dat de fûgel as bedrige beskôge wurdt. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) kategorisearret de populaasje dêrom as net bedrige (''Least Concern'', 2025). Der bestiet gjin rûzing fan 'e wrâldpopulaasje, mar de soarte is algemien yn Pakistan, lokaal algemien yn Yndia, en frij algemien yn Nepal. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=E988F1D549A6773D Avibase, oproppen 13 desimber 2025.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/oriental-skylark-alauda-gulgula BirdLife, oproppen 13 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/orisky1/IN-JH-RA Ebird, oproppen 13 desimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Alauda gulgula|Easterske ljurk}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Ljurk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] h0llv24rwm1d7tt6brieta6wki2g586 Etiopyske ljip 0 188966 1235161 1214698 2026-07-15T19:29:07Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235161 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Etiopyske ljip |Ofbyld = [[Ofbyld:Spot-breasted Lapwing, Bale Mountains, Ethiopia 3.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') |Skaai = [[ljippen]] (''Vanellus'') |Wittenskiplike namme= Vanellus melanocephalus |Beskriuwer, jier= [[Wilhelm Peter Eduard Simon Rüppel|Rüppell]], 1845 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Etiopyske ljip''' of '''stippelboarstljip''' (''Vanellus melanocephalus'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[fûgel]][[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[ljippen]] (''Vanellus'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae''). It is in [[endemisme|endemyske]] soarte fan it heechlân yn [[Etioopje]]. == Ferskining == [[Ofbyld:Spot-breasted Lapwing, Bale Mountains, Ethiopia 2.jpg|thumb|left|De Etiopyske ljip.]] De Etiopyske ljip is in grutte en meast griisbrune ljip fan likernôch 34 sm lang mei in swarte kroan mei ûnder de swarte kroan in wite bân efter it each en swart op 'e kin en kiel. Opfallend is it boarst, dat swartgriis stippele is. Folwoeksen fûgels hawwe in lyts giel plakje hûd foar it each. Yn 'e flecht is in wite bân sichtber oer de boppeste wjukdekveren lykas ek by de [[spoarljip]]. De rêch en skouders binne griisbrún oant oliifgriis. De fûgel hat giele poaten. == Fersprieding == De ljip komt foar yn it Etiopysk heechlân, fral yn 'e wiete greiden, sompen, oerstreamingsflaktes en oan iggen fan rivieren fan 'e sintrale en westlike, op hichten fan 1500 oant 3000 m. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, wat sizze wol dat der gjin ferdieling yn [[ûndersoarte]]n is. == Status == De populaasjetrend fan 'e soarte is ûnbekend en it ferspriedingsgebiet is relatyf lyts. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) beskôget de fûgel lykwols net as bedrige en set de Etopyske ljip dêrom yn 'e kategory fan net bedrige. Der binne lykwols soargen foar de takomst. De Etiopyske ljip is bot ôfhinklik fan iepen heechlângreiden en gebieten oan wetter en tydlike sompen. In soad fan 'e gebieten wurde oantaast troch de útwreiding fan lânbou, degradaasje en ôfwettering fan wiete gebieten.<ref>[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2351989424003433?utm_source=chatgpt.com Science Direct: ''Predicting climate change impact on the habitat of Ethiopia’s spot-breasted lapwing using ensemble model''.]</reF> It grutste part fan syn ferspriedingsgebiet leit bûten beskerme gebieten. De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op tusken de 1.000 en 10.000 fûgels. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/spot-breasted-lapwing-vanellus-melanocephalus BirdLife, oproppen 30 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/spblap1 Ebird, oproppen 30 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=C76146F3D322DF43 Avibase, oproppen 30 desimber 2025.] {{reflist| }} ---- {{commonscat|Vanellus melanocephalus|Etiopyske ljip}} }} [[Kategory:Ljip]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] eodlxq658zsqxagu19ln4ljk00e1p8t Fluitwilster 0 189091 1235215 1215128 2026-07-15T20:29:15Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235215 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = fluitwilster |Ofbyld = [[File:Charadrius-melodus-004 edit.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') |Skaai = [[bûnte wilsters]] (''Charadrius'') |Wittenskiplike namme= Charadrius melodus |Beskriuwer, jier = [[George Ord|Ord]], [[1824]] |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Charadrius melodus map.svg|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#ffe680}} [[trochtrekker]] |Kolom2= {{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]] }}</small> }} De '''fluitwilster''' (''Charadrius melodus'') is in [[Noard-Amearika|Noardamerikaanske]] [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[bûnte wilsters]] (''Charadrius'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae''). == Ferskining == [[Ofbyld:Piping Plover - Flickr - GregTheBusker.jpg|thumb|left|Winterkleed.]] It likernôch 18 sm lange fûgeltsje is trochstrings krekt wat grutter as in [[dûkelmantsje]]. De fûgels ha skiere boppedielen en oranje poaten en yn 'e flecht opfallend wite stút. Yn it briedkleed hat de fûgel in smelle donkere boarstbân, winterdeis is de boarstbân ferdwûn en is de snaffel hielendal donker. Hy ferskilt fan it dûkelmantsje troch de tsjokkere snaffel, blekere rêch en de poaten binne helderder as by de [[Amerikaanske bûnte wilster]]. == Fersprieding == Fluitwilsters wurde ferdield yn twa [[ûndersoarte]]n: * ''C. m. circumcinctus'': it súdlike part fan Sintraal-[[Kanada]] en de noardlike-sintrale [[Feriene Steaten]]. * ''C. m. melodus'': eastlik [[Kanada]] en de noardeastlike Feriene Steaten. De ''circumcinctus'' hat yn it briedkleed faak in sletten boarstbân, wylst dy fan 'e ''melodus'' meast ûnderbrutsen is. Dêrnjonken is de ''melodus'' boppe faak wat bleker. [[Ofbyld:Charadrius-melodus-002.jpg|thumb|left|In likernôch twa wiken âld pykje.]] Yn it briedseizoen is de fûgel oan 'e [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske]] kust fan [[Nijfûnlân]] oant [[Noard-Karolina]] te finen en fierder briedt er oan 'e [[Grutte Marren]] en yn it [[Midwesten]] fan Kanada en Feriene Steaten. De soarte nêstet en libbet op sân- en stienstrannen mei in bytsje fegetaasje. Hy oerwinteret yn 'e [[Golf fan Meksiko]] (''circumcinctus'') en de súdlike Atlantyske kust (''melodus'') fan 'e Feriene Steaten. == Hâlden en dragen == De fluitwilster foerazjearret oan 'e kustline fan strannen en oan 'e wetterkant. Syn dieet bestiet út ynsekten, ferskate wjirms en skulpdieren. It nêst is ienfâldich, faak tusken gerspôlen. De aaikes wurde om bar troch it mantsje en it wyfke útbret. De [[ynkubaasjetiid]] duorret likernôch 27 dagen en de piken kinne yn 'e regel 30 dagen nei it útkommen fleane. Tusken dy tiid steane piken bleat oan in soad gefaren. De âlden beweitsje harren piken sekuer en besykje alle mooglike bedrigingen lykas krieën, katten of waskbearen by de jongen wei te lokken troch te dwaan as se ferwûne binne. == Status == [[BirdLife International]] rûsde de populaasje fan 'e soarte yn 2020 op 7.600 oant 8.400 folwoeksen fûgels en oannommen wurdt dat de oantallen tanimme. De oerwinteringsgebieten wurde lykwols beynfloede troch útdrûging fan 'e strannen, fersteuring en de oanlis fan ynfrastruktuer. Dêrfandinne wurdt de soarte op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] as gefoelich (''Near Threatened'', 2020) klassifisearre. De populaasje fan 'e Grutte Marren is in tige lytse populaasje. Eartiids brieden dêr hast 800 pearkes fluitwilsters, mar tsjin 'e ein fan 'e jierren 1980 waarden noch mar 13 pearkes teld. Yn 2025 waard bekend dat it tal briedpearen troch beskermingsmaatregelen groeid wienen oant 88 briedpearkes.<ref>[https://a-z-animals.com/articles/why-great-lakes-piping-plovers-keep-hitting-new-highs/?utm_source=chatgpt.com AZ Animals: ''Why Great Lakes Piping Plovers Keep Hitting New Highs'', 31 desimber 2025.]</ref> {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/piping-plover-charadrius-melodus BirdLife, oproppen 6 jannewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/pipplo Ebird, oproppen 6 jannewaris 2026.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=671B69FE824DC9FF Avibase, oproppen 6 jannewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Charadrius melodus|Fluitwilster}} }} {{DEFAULTSORT:Fluitwilster}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bûnte wilster]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] 9pccw9u9i6pbz4jp8cv52khzi6tzpdp Falklânwilster 0 189109 1235165 1215177 2026-07-15T19:33:00Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235165 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Falklânwilster |Ofbyld = [[File:Charadrius falklandicus, Bluff Cove, Falkland Islands 1.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') |Skaai = [[dûkelmantsjes]] (''Anarhynchus'') |Wittenskiplike namme= Anarhynchus falklandicus |Beskriuwer, jier = [[John Latham (ornitolooch)|Latham]], 1790 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[File:Charadrius falklandicus map.svg|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#8d5fd3}} [[stânfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]] }}</small> }} De '''Falklânwilster''' (''Anarhynchus falklandicus'') is in fûgeltsje út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dûkelmantsjes]] (''Anarhynchus'') yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae''). De fûgel wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat der gjin ferdieling yn [[ûndersoarte]]n is. == Ferskining == Falklânwilsters binne knobske fûgels fan 17 oant 19 sm lang. Yn it briedkleed hat er in readbrune krún en in dûbele swarte boarstbân, alhoewol't dy op 'e Falklâneilannen faak ûnderbrutsen is. Bûten it briedseizoen is er minder opfallend en ljochter, mar hat er noch jimmeroan twa dúdlike boarstbannen. De krún fan folwoeksen wyfkes is doffer as dy fan it mantsje. Wat swart is by it mantsje is brúneftich by it wyfke en de boppeste boarstbân hat oeral wite plakjes. {| class="wikitable" border="1" |- | [[Ofbyld:Charadrius falklandicus, Río Chico, Santa Cruz, Argentina 3.jpg|200x200px]] | [[Ofbyld:Charadrius falklandicus, Tierra del Fuego, Magallanes y la Antártica Chilena, Chile 1.jpg|200x200px]] | [[Ofbyld:Charadrius falklandicus nonbreeding (cropped).jpg|200x200px]] |- | <center>Jonge fûgel</center> | <center>Briedkleed</center> | <center>Winterkleed</center> |} == Fersprieding == Falklânwilsters briede yn it suden fan Súd-Amearika yn [[Argentynje]], [[Sily]] en de [[Falklâneilannen]]. It biotoop bestiet út grintkusten, sânstrannen, wiete savannes en greiden mei koart gers, meast by wetter. Bûten de briedtiid wurdt er ek op sânbanken sjoen. It is meast in kustfûgel, mar hy briedt oant hichten fan 1200 m yn it suden fan Argentynje. == Hâlden en dragen == De measte fûgels út Sily en Argentynje en alle fûgels fan [[Fjoerlân]] migrearje nei it noarden nei it suden fan [[Oerûguay]] en it súdeasten fan [[Brazylje]]. De populaasje fan 'e Falklâneilannen is dêrfoaroer [[stânfûgel]]. Bûten it briedseizoen is de fûgel sosjaler en wurdt dan yn losse groepen fan likernôch 200 fûgels sjoen. Falklânwilsters foerazjearje oan 'e râne fan 'e brâning, tusken oanspielde kelpmatten, tusken koart gers en oan rânen fan dobben. Se ite meast lytse wringeleazen, wjirmkes, ynsekten en spinnen. De briedtiid leit yn 'e regel tusken septimber oant jannewaris, mar kin langer duorje. It nêst is in kûltsje yn 'e grûn, bytiden mei wat begroeiïng beklaaid. In lechsel bestiet út twa oant fjouwer aaikes en beide âlden briede. == Taksonomy == Tradisjoneel waard de Falklânwilster yn it grutte skaai ''[[Charadrius]]'' set. Ut genetyske stúdzjes die bliken dat de soarten fan dat skaai net nau oan inoar besibbe binne. Yn 2023 ha Clements et al. de resultaten dêrfan yn harren systematyk ferwurke en in grutte groep soarten út ''Charadrius'' ferwidere en by it skaai ''Anarhynchus''' foege. Yn dy groep stiet de [[Punawilster]] it tichtste by de Falklânwilster. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] klassifisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern'', 2024) op 'e [[Reade list]]. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/two-banded-plover-charadrius-falklandicus BirdLife, oproppen 7 jannewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/twbplo1/FK Ebird, oproppen 7 jannewaris 2026.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=A931ED999199C229 Avibase, oproppen 7 jannewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Anarhynchus falklandicus|Falklânwilster}} }} {{DEFAULTSORT:Falklanwilster}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûkelmantsje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] 7go7ufii1z5rf9sxkftuzngp00hxlzf Forbes' wilster 0 189412 1235217 1216284 2026-07-15T20:30:57Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235217 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Forbes' wilster |Ofbyld = [[Ofbyld:Forbes's plover (Thinornis forbesi) with wood sandpiper (Tringa glareola) 02.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') |Skaai = [[strânwilsters]] (''Thinornis'') |Wittenskiplike namme= Thinornis forbesi |Beskriuwer, jier = [[George Ernest Shelley|Shelley]], 1883 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} '''Forbes' wilster''' of de '''forbeswilster''' (''Thinornis forbesi''; synonym: ''Charadrius forbesi'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[strânwilsters]] (''Thinornis'') út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae''). De fûgel libbet yn it westen fan [[Afrika]] en is it meast besibbe oan 'e [[trijebânwilster]], dy't de Forbes' wilster ferfangt yn eastlik en súdlik [[Afrika]] en [[Madagaskar]]. == Ferskining == In folwoeksen fûgel yn briedkleed hat brune boppedielen en is wyt fan ûnder, útsein de twa swarte boarstbannen mei dêrtusken in wite bân. De kop hat in opfallende tekening mei in swarte kroan, in brune foarholle, in griis gesicht en in wite wynbraustreek, dy't fan boppe de eagen oant yn 'e nekke trochrint. De eachring is read en by de basis is de snaffel ek read mei in swarte punt. Mantsjes en wyfkes binne yn it fearrekleed itselde. Net-briedende fûgels krijge donkerbrune boarstbannen en de wynbraustreek is dan ljochtbrún fan kleur. Juvenilen ha in soad fan 'e net-briedende folwoeksen fûgels, mar binne doffer. De Forbes' wilster is wat grutter en donkerder as de trijebânwilster. De trijebânwilster hat boppedat in wite foarholle en in wite streek oer de wjukken. == Fersprieding == De soarte komt in soad foar yn West-Afrika, fan [[Guinee]] oant súdwestlik [[Súd-Sûdan]] en súdlik troch de [[Demokratyske Republyk Kongo]] en westlik [[Uganda]] lokaal oant Sintraal-[[Angoala]] en noardlik [[Sambia]]. Nei it westen ta is de fûgel oant [[Senegal]] en [[Gambia]] seldsum. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat der gjin ferdieling yn [[ûndersoarte]]n is. It habitat bestiet benammen út iggen fan ynlânske rivieren, dobben en marren. Nei it brieden yn 'e wiete tiid lûkt de fûgel yn 'e drûge tiid nei iepen gerslân, lykas fleanfjilden en golfbanen. Ek wurdt er by puollen of plakken dêr't wetter opslein wurdt sjoen. == Hâlden en dragen == It nêst bestiet út in ûndjip kûltsje mei lytse kiezelstientsjes yn op rotseftich, heger gebiet. Forbes' wilsters wurde meast allinnich sjoen, mar kinne lytse kloften foarmje. Se ite kevers, imerkes en oare ynsekten en harren larven, mar ek lytse weakdieren, skaaldieren en wjirms. == Status == It is net bekend hoe't de soarte him ûntwikkelet, mar it ferspriedingsgebiet is relatyf grut. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) beskôget de fûgel as net bedrige (''Least Concern''). De wrâldpopulaasje wurdt op 6.700 oant 33.300 folwoeksen fûgels rûsd. == Namme == De wittenskiplike soartenamme fan 'e fûgel is in earbetoan oan [[William Alexander Forbes]] (1855–1883), in Britske [[Soölogy|soölooch]] en samler fan eksimplaren út tropysk Afrika. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/forbess-plover-charadrius-forbesi BirdLife, oproppen 19 jannewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/forplo1/LR-NI Ebird, oproppen 19 jannewaris 2026.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=4EBB9A284B6C1015 Avibase, oproppen 19 jannewaris 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Charadrius forbesi|Forbes' wilster}} }} {{DEFAULTSORT:Forbes wilster}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Strânwilster]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] 7fonpeeu7ajfm1c9r81kverwb9hervh Flaggesturtrôlder 0 189455 1235205 1216559 2026-07-15T20:21:10Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235205 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Flaggesturtrôlder |Ofbyld = [[Ofbyld:Coracias spatulata 1zz.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[rôlderfûgels]] (Coraciidae) |Skaai = [[rôlders]] (''Coracias'') |Wittenskiplike namme= Coracias spatulata |Beskriuwer, jier = [[Roland Trimen|Trimen]], 1880 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Coracias spatulatus dist.jpg|250px]] }} De '''flaggesturtrôlder''' (''Coracias spatulata'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[rôlderfûgels]] (''Coraciidae''). == Ferskining == De 28 oant 30 sm lange fûgel weaget 88 oant 111 gram. Mei de twa lange bûtenste sturtpinnen is de fûgel noch 8 sm langer. De sturtpinnen einigje spatelfoarmich, dêrfandinne de namme fan 'e fûgel. It is de lytste Afrikaanske rôlder mei in wite foarholle en wite eachstreek. Oer de krún en nei nekke ta is de fûgel feal moasgrien, dat op 'e rêch yn readbrún oergiet. Fan ûnder is de fûgel ljochtblau en de wjukken en stuit binnedonkerblau. == Fersprieding == De flaggesturtrôlder is in [[stânfûgel]] yn tropysk Súdwest-[[Angoala]]oant Noardeast-[[Tanzania]] en Súd-[[Mozambyk]]. Yn it suden fan Tanzania, [[Sambia]] en noarden fan Mozambyk wurdt de foarm ''weigalli'' fûn, dy't nei alle gedachten in kleur[[Polymorfy (biology)|morf]] is of faaks in subfolwoeksen fearrekleed (as de fûgel noch net de folslein folwoeksen kleuren hat). De ''weigalli'' is ek wol as in aparte soarte beskreaun en wurdt troch guon as in [[ûndersoarte]] behannele. It habitat bestiet meast út [[miombo]]bosk. == Hâlden en dragen == Flaggesturtrôlders it ferskillende soarten ynsekten, lykas fleanende mychammels, termiten, gaanders en skorpioenen. Se sitte faak op in útsjochtpunt en dûke del as se in proai sjogge. De fûgel pakt syn proaien meast fan 'e grûn mar somtiden ek wol út de loft. It nêst sit yn in beamholte. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar der wurdt tocht dat de soarte yn oantal ôfnimt, mar noch net sa slim dat de fûgel as bedrige beskôge wurde moat. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) neamt de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2024). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/racquet-tailed-roller-coracias-spatulatus BirdLife, oproppen 20 jannewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/ratrol2?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 20 jannewaris 2026.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=BB4563427023FB61 Avibase, oproppen 21 jannewaris 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Coracias spatulata|flaggesturtrôlder}} }} {{DEFAULTSORT:flaggessturtrolder}} [[Kategory:Rôlder]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] phhzd2xngqn2ec3rzgsft0prz5xanxe Feale rotsmosk 0 189627 1235169 1217277 2026-07-15T19:35:03Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235169 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Feale rotsmosk |Ofbyld = [[Ofbyld:Carpospiza brachydactyla.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[moskfûgels]] (''Passeridae'') |Skaai = [[feale rotsmosken]] (''Carpospiza'') |Wittenskiplike namme= Carpospiza brachydactyla |Beskriuwer, jier= [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''feale rotsmosk''' (''Carpospiza brachydactyla'') is in [[sjongfûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[feale rotsmosken]] (''Carpospiza'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[moskfûgels]]. == Ferskining == De feale rotsmosk is in relatyf slanke mosk mei in lytse kop en in lingte fan 14,5 oant 15,5 sintimeter. It fearrekleed is ljochtbêzje-griis, mei in swakke en ljochtere wynbraustreek en twa ljochtere, net hiel dúdlike wjukbannen. De sterke mar koarte snaffel is yn it briedseizoen donkergriis yn winterdeis ljochter bêzjegriis. De sturt hat wite plakken op 'e punt, dy't te sjen binne yn 'e flecht. == Fersprieding == De feale rotsmosk is in [[trekfûgel]], dy't fan Súdeast-[[Turkije]] en de súdlike [[Kaukasus]] nei it easten oan [[Iran]] en fierder nei it suden troch it [[Midden-Easten]] en lokaal op it [[Arabysk Skiereilân]], útsein yn it súdwesten. De fûgel oerwinteret yn it súdwesten fan it Arabyske Skiereilân en yn Noardeast-[[Afrika]]. Eksimplaren wurde út en troch ek waarnommen op [[Syprus]], [[Egypte]], [[Jemen]] en [[Dagestan]] in [[Ruslân]]. == Systematyk == De soarte waard foarhinne yn it skaai ''[[Petronia]]'' set, mar út [[DNA]]-ûndersyk die bliken dat de soarte fierder fan dy soarten ôf stiet. Der is op basis fan it nêst, de aaien en de útkommen piken, de sang en it feit dat de jonge fûgel mar foar in part [[Ferfearjen|ferfearret]] ek útsteld dat de fûgel besibbe is oan 'e famylje ''[[Fringillidae]]''. De plasse fan 'e feale rotsmosk liket lykwols op dy fan 'e ''[[Passeridae]]''. De soarte wurdt as [[Monotypysk (takson)|monotypysk]] beskôge, itjinge betsjut dat se net yn [[ûndersoarte]]n ferdield wurdt. == Ekology == De fûgel komt op keale hellingen met fersprate strûken yn drûge berchgebieten foar. It nêst wurdt leech yn in beam of strûk boud en is in suterich heal boltsje fan tûkjes, stangels en gers. It wyfke leit trije oant seis aaikes, dy't nei 13 oant 14 dagen brieden útkomme. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling, dy't nei alle gedachten gjin grutte bedrigingen kent. Dêrfandinne klassifisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] (IUCN) as net bedrige (''Least Concern'', 2018). De lytse Europeeske populaasje wurdt op 6.000 oant 18.300 pearkes rûsd en oannommen wurdt dat de oantallen tanimme. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pale-sparrow-carpospiza-brachydactyla BirdLife, oproppen 28 jannewaris 2024.] * [https://ebird.org/species/palroc1/IR Ebird, oproppen 28 jannewaris 2024.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=B1A5B22C2BFBE48E Avibase, oproppen 28 jannewaris 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Carpospiza brachydactyla|Feale rotsmosk}} }} {{DEFAULTSORT:Feale rotsmosk}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Feale rotsmosk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] 1e5d03l4exch53ejzao3y3gadnnmai4 Galapagosreager 0 189745 1235225 1217630 2026-07-15T20:39:20Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235225 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Galapagosreager |Ofbyld = [[Ofbyld:Lava heron Galapagos.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[reiddompreagers]] (''Butorides '') |Wittenskiplike namme= Butorides sundevalli |Beskriuwer, jier= [[Anton Reichenow|Reichenow]], 1877 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Butorides sundevalli map.svg|center|250px]] }} De '''Galapagosreager''' (''Butorides sundevalli'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[reiddompreagers]] (''Butorides '') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[reagerfûgels]] (''Ardeidae''). == Ferskining == De fûgel hat meast in folslein laaigriis fearrekleed mei in koarte túf. it fearrekleed is lykwols fariabel en der binne ek fûgels mei in brún streke ûnderkant en in swarte kroan. Op 'e rêch ha de fearren in sulvereftige glâns. De snaffel en de poaten binne griis, mar yn it briedseizoen ferkleuret de snaffel nei swart en de poaten nei oranje. Jonge fûgels binne foar it grutste part donkerbrún mei ljochte streken op it boarst en de nekke. Dy brune kleur fariearret fan ljochtbrún oant djip readbrún. == Fersprieding == De Galapagosreager is [[Endemisme|endemysk]] op 'e [[Galapagoseilannen]] en libbet dêr op 'e kustgebieten fan alle eilannen en yn 'e [[magrove]]bosken. == Hâlden en dragen == It iten fan 'e Galapagosreiger bestiet meast út fisk en krabben. It nêst wurdt fan tûken yn magrovebosk of sels ûnder lavarotsen boud. Se briede it hiele jier troch mei in pyk tusken septimber en maart en kinne oant wol trijeris yn 't jier briede. In lechsel bestiet meastentiids út ien oant trije aaien, mar der binne ek meldingen fan gruttere oantallen. Beide âlders diele de soarch foar it utbrieden en it fuorjen fan 'e piken. == Status == De [[IUCN]] behannelet de fûgel as de [[ûndersoarte]] ''B. striata sundevalli'' fan 'e [[mangrovereager]] en dêrom is der gjin aparte bedrigingsstatus foar de Galapagosreager. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=7F14FB50AB9DC01D Avibase, oproppen 2 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/strher3/L471676 Ebird, oproppen 2 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/strher3/cur/introduction Birds of the World, oproppen 2 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Butorides sundevalli|Galapagoseager}} }} {{DEFAULTSORT:Galapagosreager}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Reiddompreager]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Galapagoseilannen]] a9s7zf9fykh7e1gwipk2rguy68cp0cc Easterske feereager 0 189773 1235146 1217907 2026-07-15T19:15:47Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235146 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Easterske feereager |Ofbyld = [[File:A Cattle Egret Balancing on a Goat (50126917227).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[reagers]] (''Ardea'') |Wittenskiplike namme= Ardea coromandus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] ---- |lânkaart =[[File:Bubulcus coromandus map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#FFFF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#0000FF}} [[wintergast]]</small> }} De '''Easterske feereager''' (''Ardea coromandus''; synonimen: ''Bubulcus ibis coromandus'', ''Bubulcus coromandus'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[reagers]] (''Ardea'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') == Ferskining == [[Ofbyld:Cattle egret 3 (21641626848).jpg|thumb|Cattle egret 3 (21641626848)|thumb|left|Winterkleed.]] De easterske feereager is in 46 oant 56 sm lange reager mei in relatyf koarte snaffel, nekke en poaten. Winterdeis is de fûgel hielendal wyt mei griisgriene of swarteftige poaten en in giele snaffel. Yn it briedseizoen hat er in wyt gesicht, mar fierder brúnoranje kop, nekke, rêch en boppeboarst. De poaten binne dan oranje en de snaffel hat in rôzereade basis. De mear westlik foarkommende gewoane [[feereager]] is wat lytser mei in koartere nekke, snaffel en poaten. It brúnoranje is folle minder yntinsyf en beheinder oanwêzich. De poaten binne yn 'e briedtiid by de gewoane feereager foar in lyts skoft felread of oranjerôze. By de easterske feereager binne de poaten dan fan giel oant readeftich. == Fersprieding == De easterske feereager komt foar yn Súd- en East-[[Aazje]] fan [[Yndia]] oant [[Austraalje]] en [[Nij-Seelân]]. Ut en troch is de fûgel ek waarnommen yn 'e [[Feriene Arabyske Emiraten]] en [[Oman]]. == Ekology == De fûgel libbet op gerslân, by sompen, rysfjilden en iepen plakken oant sels op rûchskernen. Lykas de namme seit beselskippet de fûgel faak fee of grutte wylde bisten, lykas buffels, dêr't ynsekten te finen binne. Faak sit er op 'e rêch fan bisten om parasiten te pikken. Oars as oare reagers yt er fral ynsekten. De fûgel is sosjaal en wurdt faak yn groepen oantroffen, sawol by it foerazjearjen as by it sliepen nachts. Ek briedt de fûgel yn koloanjes. == Status == De easterske feereager wurdt troch de [[IOC World Bird List]] as in aparte soarte beskôge. De [[IUCN]] erkent de fûgel lykwols net as in soarte en beskôget de fûgel as in ûndersoarte fan 'e gewoane feereager. Dêrom is de bedrigingsstatus fan 'e fûgel net beöardiele. De fûgel wurdt lykwols as frije algemien omskreaun. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ardea coromandus|''Ardea coromandus''}} }} [[Kategory:Reager]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] 53ieyb29pwvvjpw7l6tviectb8juoq2 Fischers dwerchpappegaai 0 189845 1235182 1218331 2026-07-15T19:42:42Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235182 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Agapornis fischeri 474926254.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittacoidea'') |Skaai = [[dwerchpappegaaien]] (''Agapornis'') |Wittenskiplike namme= Agapornis fischeri |Beskriuwer, jier = [[Anton Reichenow|Reichenow]], 1887 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = }} '''Fischers dwerchpappegaai''' of de '''fischerdwerchpappegaai''' (''Agapornis fischeri'') is in fûgelsoarte út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dwerchpappegaaien]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittacoidea''). == Ferskining == De 13 oant 15 sintimeter lange soarte hat lykas in pear oare soarten dwerchpappegaaien in wite eachring. De wyldfoarm is oant de wjukken grien en hat in ljochtgiele hals. De kop is ljochtbrún oant oranjeread mei in oranje masker en in reade snaffel. == Fersprieding == De fûgel wurdt allinnich yn noardlik [[Tanzania]] oantroffen, súdlik en eastlik fan 'e [[Fiktoariamar]]. Wylde populaasjes komme ek oan 'e kust fan [[Kenia]] en Tanzania foar, dêr't er bytiden ek mei de [[swartkopdwerchpappegaai]] hybridisearret. Se libje yn lytse groepjes yn drûge gebieten en wurde fral in soad sjoen yn it [[Nasjonaal Park Serengeti]], it [[Nasjonaal Park Arushade]] en it [[Ukerewe-eiân]]. == Hâlden en dragen == De pop leit trije oant seis wite aaikes, dy't yn likernôch 21 oant 23 dagen útbret wurde. Se nêstelje yn beamholtes en ite meast sied fan planten en beammen. Yn harren natuerlike leefomjouwing briede se fan jannewaris oant april en fan juny oant july. == Status == De [[IUCN]] kategorisearret de soarte as hast bedrige. De fûgel hat in relatyf lyts ferspriedingsgebiet en is in soad yn it wyld fongen foar de hannel. De oantallen namen dêrtroch rap ôf. == Avikultuer == De soarte is tige populêr yn 'e [[avikultuer]] en der binne in grut tal kleurmutaasjes bekend. Om se te kweken moatte fûgels teminsten ien jier wêze. Se ha in rom ferbliuw nedich en yn 'e briedtiid is it better om de pearkes apart te hâlden. By in goede fersoarging kinne se yn finzenskip 12 jier wurde. == Namme == De wittenskiplike soartenamme fan 'e fûgel betocht [[Gustav Adolf Fischer]] (1848-1886), in Dútske dokter, ûntdekkingsreizger en samler fan eksimplaren yn tropysk Afrika fan 1876 oant 1886. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/fischers-lovebird-agapornis-fischeri BirdLife, oproppen 4 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/fislov1/ES Ebird, oproppen 1 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/fislov1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 1 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Agapornis fischeri|Fischers dwerchpappegaai}} }} {{DEFAULTSORT:Fischerdwerchpappegaai}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dwerchpappegaai]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] t65ft7u8kzpeiwwwi4pebfj8rq0hocr 1235183 1235182 2026-07-15T19:42:56Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ 1235183 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Agapornis fischeri 474926254.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittacoidea'') |Skaai = [[dwerchpappegaaien]] (''Agapornis'') |Wittenskiplike namme= Agapornis fischeri |Beskriuwer, jier = [[Anton Reichenow|Reichenow]], 1887 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = }} '''Fischers dwerchpappegaai''' of de '''fischerdwerchpappegaai''' (''Agapornis fischeri'') is in fûgelsoarte út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dwerchpappegaaien]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittacoidea''). == Ferskining == De 13 oant 15 sintimeter lange soarte hat lykas in pear oare soarten dwerchpappegaaien in wite eachring. De wyldfoarm is oant de wjukken grien en hat in ljochtgiele hals. De kop is ljochtbrún oant oranjeread mei in oranje masker en in reade snaffel. == Fersprieding == De fûgel wurdt allinnich yn noardlik [[Tanzania]] oantroffen, súdlik en eastlik fan 'e [[Fiktoariamar]]. Wylde populaasjes komme ek oan 'e kust fan [[Kenia]] en Tanzania foar, dêr't er bytiden ek mei de [[swartkopdwerchpappegaai]] hybridisearret. Se libje yn lytse groepjes yn drûge gebieten en wurde fral in soad sjoen yn it [[Nasjonaal Park Serengeti]], it [[Nasjonaal Park Arushade]] en it [[Ukerewe-eiân]]. == Hâlden en dragen == De pop leit trije oant seis wite aaikes, dy't yn likernôch 21 oant 23 dagen útbret wurde. Se nêstelje yn beamholtes en ite meast sied fan planten en beammen. Yn harren natuerlike leefomjouwing briede se fan jannewaris oant april en fan juny oant july. == Status == De [[IUCN]] kategorisearret de soarte as gefoelich. De fûgel hat in relatyf lyts ferspriedingsgebiet en is in soad yn it wyld fongen foar de hannel. De oantallen namen dêrtroch rap ôf. == Avikultuer == De soarte is tige populêr yn 'e [[avikultuer]] en der binne in grut tal kleurmutaasjes bekend. Om se te kweken moatte fûgels teminsten ien jier wêze. Se ha in rom ferbliuw nedich en yn 'e briedtiid is it better om de pearkes apart te hâlden. By in goede fersoarging kinne se yn finzenskip 12 jier wurde. == Namme == De wittenskiplike soartenamme fan 'e fûgel betocht [[Gustav Adolf Fischer]] (1848-1886), in Dútske dokter, ûntdekkingsreizger en samler fan eksimplaren yn tropysk Afrika fan 1876 oant 1886. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/fischers-lovebird-agapornis-fischeri BirdLife, oproppen 4 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/fislov1/ES Ebird, oproppen 1 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/fislov1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 1 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Agapornis fischeri|Fischers dwerchpappegaai}} }} {{DEFAULTSORT:Fischerdwerchpappegaai}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dwerchpappegaai]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] 43eqbxtf4b2nal6kioon9s86qz5pgrn Fluitreager 0 189886 1235214 1218396 2026-07-15T20:28:35Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235214 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld= [[File:Syrigma sibilatrix - Guilherme Cameis Freda - 454916288.jpeg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[fluitreagers]] (''Syrigma'') |Wittenskiplike namme= Syrigma sibilatrix |Beskriuwer, jier= [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1824 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[File:Syrigma sibilatrix map.svg|center|250px]] }} De '''fluitreager''' (''Syrigma sibilatrix'') is in fûgel út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[reagerfûgels]] (''Ardeidae''). It is de iennige soarte yn it skaai ''Syrigma''. == Ferskining == De fluitreager is in opfallende, middelgrutte fûgel fan sa'n 53 oant 64 sm lang. Syn ferskining is kleuriger as dy fan de measte oare reigersoarten. De fûgel hat in opfallende rôze snaffel mei in swarte punt. Tusken de snaffel en om 'e eagen hinne is de hûd fearreleas en helderblau, dy't de fûgel in masker-eftich uterlik jout. Op 'e kop hat er in donkere (swarte of laaiblauwe) kroan mei ferskate lange sierfearren yn 'e nekke. [[Ofbyld:Whistling Heron (Syrigma sibilatrix) (29104620105).jpg|left|thumb|Nominaatfoarm.]] De nekke en it boarst hawwe in waarm gielbrún oant goudkleurich tint. De rêch en de wjkken binne oer it algemien ljochtgriis. Ofhinklik fan 'e ûndersoarte ha de wjukfearren in kaniel- of huningkleurige glâns. De búk en de sturt binne wyt, itjinge fral goed te sjen is as de fûgel fleant. Foar in reager binne de poaten relatyf koart en se ha in grieneftich-swarte oant donkergrize kleur. Der is hast gjin ferskil tusken mantsjes en wyfkes; beide skaaien sjogge der itselde út. Jonge fûgels binne faak wat doffer fan kleur as de folwoeksenen. == Fersprieding en systematyk == It ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel bestiet út twa populaasjes dy't troch it Amasônebekken fan inoar skieden wurde. De noardlike populaasje libbert yn 'e Llanos-gerslannen en it Orinoco-bekken fan Kolombia en Fenezuëla. De súdlike poulaasje hat in folle grutter gebiet dat fan eastlik Bolivia en súdlik Brazylje oant Paraguay, Uruguay, en it noardeasten fan Argentynje rint. Der binne ek waarnimmings yn Sily en it noarden fan Perû. It ferspriedingsgebiet fan 'e soarte wurdt troch ûntbosking útwreide. It habitat bestiet út iepen gerslannen lykas fochtige savannes en greiden. Faak wurdt er sjoen op ûnderstrûpt lân en hy past him maklik oan kultuerlânskip oan. Beammen binne nedich foar de bou fan nêsten. === Undersoarten === Der wurde twa ûndersoarten erkend: * ''Syrigma sibilatrix sibilatrix'' (nominaatfoarm): de súdlike populaasje - wat grutter, donkerder (swartere) kroan en mear rôze-eftige wjukfearren. * ''Syrigma sibilatrix fostersmithi'': de noardlike polulaasje - wat lytser en ljochter fan kleur; de kroan is mear laaiblau, de wjukfearren binne mear huningkleurich en de snaffel is trochstrings wat langer. == Briedgedrach == Oars as de measte reagers briedt de fluitreager net yn koloanjes mar allinnich. It nêst wurdt boud yn beammen, faak op in hichte fan 3 oant 11 meter. Se brûke faak folwoeksen beammen lykas de Araucaria of de Eucalyptus. It nêst is ienfâldich, makke fan tûken en strie sûnder in sêfte beklaaiïng oan 'e binnenkant. It wyfke leit meastentiids 3 oant 4 ljochtblauwe aaien mei lytse plakjes. De briedtiid duorret likernôch 28 dagen en de jongen bliuwe nei it útkommen noch sa'n 42 dagen op it nêst foardat se útfleane. It briedseizoen ferskilt geografysk; yn it noarden (Kolombia/Fenezuëla) briede se fan april oant septimber, wylst se yn it suden (Brazylje/Argentynje) meastentiids tusken septimber en jannewaris briede. == Status == De IUCN klassifisearret de soarte as net bedrige op 'e Reade list. De populaasjetrend wurdt as stabyl beskôge. De fûgel hat in tige grut ferspriedingsgebiet en past him goed oan feroaringen yn it lânskip oan. It ûntboskjen yn Súd-Amearika wurket sels yn it foardiel fan 'e fûgel. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/whistling-heron-syrigma-sibilatrix BirdLife, oproppen 10 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/whiher1 Ebird, oproppen 10 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/whiher1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 10 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Syrigma sibilatrix|Fluitreager}} }} {{DEFAULTSORT:Fluitreager}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Fluitreager]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] i5toveoi01l5dlad97plxopqa2ifjlj Fjoertopaaskolibry 0 190414 1235197 1220691 2026-07-15T19:52:28Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235197 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Fjoertopaaskolibry |Ofbyld = [[Ofbyld:Topaza pyra Fiery Topaz (male); ParNa Serra do Divisor, Acre, Brazil.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[toersweleftigen]] (''Apodiformes'') |Famylje = [[kolibrys]] (''Trochilidae'') |Skaai = [[topaaskolibrys]] (''Topaza'') |Wittenskiplike namme= Topaza pyra |Beskriuwer, jier= [[John Gould|Gould]], 1840 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Topaza pyra map.svg|250px]] }} De '''fjoertopaaskolibry''' (''Topaza pyra'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kolibrys]] (''Trochilidae''). It is ien fan 'e grutste en meast kleurrike kolibrysoarten fan 'e wrâld. Tegearre mei de [[topaaskolibry]] (''Topaza pella'') foarmet it it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[topaaskolibrys]] (''Topaza''). De fûgel tanket syn namme oan it glânzgjend, ealstieneftich fearrekleed en komt foar yn it noardwesten fan it [[Amazône]]bekken. == Ferskining == De fjoertopaaskolibry is in opfallend grutte kolibry. De mantsjes kinne, ynklusyf de lange sturtfearren, in lingte fan wol 19 oant 23 sintimeter berikke. Se hawwe in skitterjend fearrekleed dat fariëarret fan oranjegiel op 'e rêch en it boarst, mei in glânzgjende griene kiel. De kop is ek swart. Karakteristyk binne de twa lange, donkere sturtfearren dy't bûge binne en inoar krúse. Wyfkes binne lytser (sa'n 13 oant 14 sm) en hawwe in minder opfallend, meastentiids grienich fearrekleed mei in koperkleurige glâns op 'e kiel. Hoewol't se minder fjoerich binne as de mantsjes, hawwe ek sy de typyske irisearjende glâns fan it skaai. == Fersprieding en systematyk == De fjoertopaaskolibry komt foar yn it noardwesten fan [[Súd-Amearika]]. It ferspriedingsgebiet omfettet dielen fan it súdeasten fan [[Kolombia]], it easten fan [[Ekwador]], it noardeasten fan [[Perû]], súdlik [[Fenezuëla]] en it noardwesten fan [[Brazylje]]. De IOC World Bird List beskôget de soarte op as [[Monotypysk takson|monotypysk]], mar Clements / eBird ûnderskiede twa ûndersoarten: * ''T. p. pyra'': De nominaatfoarm (noardeastlik Perû, eastlik Ekwador, súdlik Fenezuëla en noardwestlik Brazylje). * ''T. p. amaruni'': In foarm dy't benammen yn it easten fan Ekwador en noardlik Perû foarkomt. De soarte is nau besibbe oan de gewoane topaaskolibry (''Topaza pella''), dy't mear nei it easten ta libbet. == Ekology == De fjoertopaaskolibry libbet benammen heech yn 'e beammen fan tropyske reinwâlden, faak yn 'e buert fan saneamde rivieren en beken. Se binne tige territoriaal en ferdigenje harren fiedselboarnen fûleindich tsjin oare kolibrys. Hja ite nektar fan ferskate beammen yn 'e hegere lagen fan it wâld. Dêrnjonken fange se lytse ynsekten yn 'e loft om oan 'e aaiwiten te kommen. De mantsjes pronkje faak op iepen plakken mei harren fearrekleed om wyfkes te lokjen. == Status en bedrigingen == Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] wurdt de fjoertopaaskolibry as net bedrige (''Least Concern'') klassifisearre. Hoewol't it totale oantal fûgels liket ôf te nimmen troch it ûntboskjen en habitatferlies yn it [[Amazône]]gebiet, is it ferspriedingsgebiet grut genôch om de soarte net as bedrige te beskôgjen. == Namme == De soartenamme ''pyra'' is ôflaat fan it [[Gryksk]]e wurd ''pyr'' (πῦρ), itjinge 'fjoer'betsjut. Dat is in streekrjochte ferwizing nei de reade en oranje tinten fan it mantsje. {{Boarnen|boarnefernijing= [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/fiery-topaz-topaza-pyra BirdLife, oproppen 11 maart 2026.] [https://ebird.org/species/fietop1?siteLanguage=nl, oproppen 11 maart 2026.] [https://birdsoftheworld.org/bow/species/fietop1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 maart 2026.] {{reflist}} {{Commonscat|Topaza pyra|''Topaza pyra''}} }} [[Kategory:Topaaskolibry]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] euj0dd7xbv98wyqc952og1m5b1jabbh Fulkaankolibry 0 190500 1235220 1220883 2026-07-15T20:32:34Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235220 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namm = Fulkaankolibry |Ofbyld = [[Ofbyld:Volcano Hummingbird (Selasphorus flammula) landing.jpg|250px]]<br><small>Mantsje</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[toersweleftigen]] (''Apodiformes'') |Famylje = [[kolibrys]] (''Trochilidae'') |Skaai = [[ljochtdragers]] (''Selasphorus'') |Wittenskiplike namme= Selasphorus flammula |Beskriuwer, jier= [[Osbert Salvin|Salvin]], 1865 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Selasphorus flammula map.svg|250px]] }} De '''fulkaankolibry''' (''Selasphorus flammula'') is in tige lyts [[fûgel]]tsje út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kolibrys]] (''Trochilidae''). De fûgel tanket syn namme oan syn leefgebiet: de iepen, heechlizzende berchhellingen fan 'e fulkanen yn [[Midden-Amearika]]. == Etymology == ''Selasphorus'' komt fan it [[Gryksk]] en betsjut ljochtdragend (''selas'' = glâns en ''phoros'' = dragend). ''Flammula'' is it [[Latyn]]ske ferlytsingswurd fan ''flamma'' (flam), itjinge dus "flamke" betsjut. De Fryske namme fulkaankolibry ferwiist nei it spesifike habitat fan 'e fûgel op 'e toppen fan fulkanysk berchtme. == Ferskining == [[Ofbyld:Volcano hummingbird (Selasphorus flammula) female in flight 1.jpg|thumb|left|Fleanend wyfke.]] De fulkaankolibry wurdt likernôch 7,5 oant 8 sintimeter lang en weaget tusken de 2,5 en 3 gram. Opfallend is dat de kleur fan 'e kiel fan it mantsje ôfhinklik is fan it berchtme dêr't er libbet. Op it Irazú-Turrialba massyf is de kiel pearsread, yn 'e Talamanca-bergen griispears en op 'e Poásfulkaan ljochtread. De rêch is brûnsgrien. It wyfke hat in wite kiel mei lytse donkere plakjes en is fierder skier fan kleur. == Fersprieding en systematyk == De fûgel is [[Endemisme|endemysk]] foar de heechlannen fan [[Kosta Rika]] en it westen fan [[Panama]]. Se libje op grutte hichten, meastentiids boppe de 2.500 meter, yn iepen gebieten lykas de páramo (heechlângreiden) en strewellen op 'e fulkaanhellingen. Der wurde neffens de kleuren op 'e kiel trije ûndersoarten erkend: *''S. f. flammula'': de fulkanen [[Irazú]] en [[Turrialba]]. *''S. f. tormentosus'': berchrêch fan [[Cordillera de Talamanca|Talamanca]]. *''S. f. simoni'': de fulkanen [[Poás]], [[Barva (fulkaan)|Barva]] en [[Irazú]]. == Ekology == Lykas oare kolibrysoarten yt de it fûgeltsje nektar fan lytse blommen en fange ek lytse ynsekten. Se binne faak te finen by de blommen fan 'e saly (''Salvia'') en beltsjeblommen (''Fuchsia'')). It mantsje ferdigenet syn territoarium fûl tsjin oare kolibrys. It nêst is in lyts bekerke fan plantemateriaal, moas en spinreach, faak leech by de grûn boud om de hurde wyn op de berchtoppen te mijen. == Status en bedrigingen == Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat de fulkaankolibry de status net bedrige (''Least Concern''). Hoewol't de populaasje op it stuit as stabyl beskôge wurdt, is de soarte kwetsber om't it leefgebiet lyts en isolearre is op ferskillende bergen. Dêrby is in foardiel dat in grut part fan harren leefgebiet yn nasjonale parken leit. {{Boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/volcano-hummingbird-selasphorus-flammula BirdLife, oproppen 14 maart 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/volhum1/cur/introduction?lang=es Birds of the World, oproppen 14 maart 2026.] *[https://ebird.org/species/volhum1, eBird, oproppen 14 maart 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Selasphorus flammula|''Selasphorus flammula''}} }} [[Kategory:Ljochtdrager]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] masx72rhrbqu8j51nhwat8jelatmykr Eliotkolibry 0 190520 1235158 1220903 2026-07-15T19:26:56Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235158 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namm = Eliotkolibry |Ofbyld = [[Ofbyld:Wine-throated Hummingbird (Atthis ellioti).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[toersweleftigen]] (''Apodiformes'') |Famylje = [kolibrys]] (''Trochilidae'') |Skaai = [[ljochtdragers]] (''Selasphorus'') |Wittenskiplike namme= Selasphorus ellioti |Beskriuwer, jier= [[Robert Ridgway|Ridgway]], 1878 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Atthis ellioti map.svg|250px]] }} De '''Eliotkolibry''' (''Selasphorus ellioti'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kolibrys]] (''Trochilidae''). It is ien fan 'e lytste fûgelsoarten fan 'e wrâld. == Namme == De wittenskiplike soartenamme ferwiist nei de Amerikaanske ornitolooch Daniel Giraud Elliot. De namme fan it skaai, ''Selasphorus'', betsjut "ljochtdrager" (Gryksk: ''selas'' = glâns, ''phoros'' = drager), wat ferwiist nei de irisearjende fearren. == Ferskining == De Eliotkolibry is in tige lytse kolibry, dy't mar sa'n 6,5 oant 7 sintimeter lang wurdt. It mantsje hat in opfallende, glânzgjende maginta-rôze kiel wêrfan't de fearkes oan 'e kanten wat útstekke. De boppekant fan it lichem is brûnsgrien en de flanken hawwe in kanielkleurige glâns. It wyfke is minder opfallend; hja hat in wytige kiel mei donkere spikkels en mist de felle kleuren fan it mantsje. De sturt is koart mei rustbrune rânen en wite punten oan 'e bûtenste fearren. == Fersprieding en systematyk == De Eliotkolibry komt yn 'e heechlannen fan Midden-Amearika foar. Syn ferspriedingsgebiet leit fan it suden fan [[Meksiko]] (Chiapas) oer westlik [[Gûatemala]] en noardlik [[El Salvador]] oant yn [[Hondoeras]]. Der wurde twa [[ûndersoarte]]n erkend: * ''S. e. ellioti'': Súd-Meksiko en Gûatemala. * ''S. e. selasphoroides'': Honduras en El Salvador. == Ekology == De fûgel libbet yn fochtige oant healfochtige berchbosken, benammen yn gebieten mei dinne- en ikebeammen, op hichten tusken de 1.500 en 2.500-3.500 meter. Se fuorje harren mei nektar fan ferskate blommen en lytse ynsekten. Fanwegen harren lytse formaat kinne se somtiden sûnder erch nektar helje yn it territoarium fan gruttere en agressivere kolibrysoarten. By de balts set it mantsje de fearkes fan 'e maginta-rôze kiel op om yndruk by it wyfke te meitsjen. It wyfke is ferantwurdlik foar de folsleine soarch fan it nêst. Hja bout in lyts, komfoarmich nêst fan planten, moas en spinreach, faak goed ferstoppe op in tûke tusken de 1 en 4 meter boppe de grûn. Ornaris wurde der twa wite aaikes lein. De piken wurde troch de mem fuorre mei in mingsel fan nektar en lytse ynsekten foar de aaiwiten. == Status en bedrigingen == Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat de Eliotkolibry de status net bedrige (''Least Concern''). De soarte wurdt lokaal yn Meksiko as bedrige beskôge troch it ferlies fan habitat troch boskkap en lânbou en oannommen wurdt dat de oantallen tebekrinne. {{Boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/wine-throated-hummingbird-selasphorus-ellioti BirdLife, oproppen 15 maart 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/withum1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 15 maart 2026.] *[https://ebird.org/species/withum1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 15 maart 2026.] *[https://birdsinguatemala.com/wine-throated-hummingbird/?utm_source=chatgpt.com Birds in Guatemala, oproppen 15 maart 2026.] {{reflist}} {{Commonscat|Selasphorus ellioti|''Selasphorus ellioti''}} }} [[Kategory:Ljochtdrager]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] g0tvtr5sb2s5x83vaqsgp937eooapim Flaggesturtkolibry 0 190539 1235207 1220961 2026-07-15T20:22:40Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235207 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namm = Flaggesturtkolibry |Ofbyld = [[Ofbyld:Bandeirinha (Discosura longicaudus) ESEC de Caetés, PE.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[toersweleftigen]] (''Apodiformes'') |Famylje = [[kolibrys]] (''Trochilidae'') |Skaai = [[triedkolibrys]] (''Discosura'') |Wittenskiplike namme= Discosura longicaudus |Beskriuwer, jier= ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]]), 1788 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Discosura longicaudus map.svg|250px]] }} De '''flaggesturtkolibry''' (''Discosura longicaudus'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kolibrys]] (''Trochilidae''). De soarte falt foaral op troch de twa spektakulêre sturtfearren fan it mantsje, dy't einigje yn "flachjes". == Namme == De wittenskiplike soartenamme ''longicaudus'' komt út it [[Latyn]] en betsjut "langsturt" (''longus'' = lang, ''cauda'' = sturt). De namme fan it skaai, ''Discosura'', ferwiist ek nei de foarm fan de sturtfearren (Gryksk: ''diskos'' = skiif, ''oura'' = sturt), al ha de measte soarten fan it skaai in puntige sturt. == Ferskining == De flaggesturtkolibry is in lytse kolibry mei in lichemslingte fan likernôch 10 sintimeter (ynklusyf de lange sturtfearren fan it mantsje). It mantsje hat in glânzgjend grien fearrekleed mei in koperkleurige glâns op 'e krún en de kiel. Syn meast opfallende skaaimerk is de djip foarke sturt, wêrfan de bûtenste fearren tige lang binne en spatelfoarmich einigje. It wyfke is wat lytsers as it mantsje en mist de lange sturtfearren. Hja hat in griene boppekant en in witige kiel mei donkere spikkels. De sturt fan it wyfke is koart en hat wite punten oan 'e einen. Beide skaaien ha in ljochte bân oer de stút. == Fersprieding en systematyk == De flaggesturtkolibry komt foar yn 'e tropyske leechlannen fan it noardeasten fan [[Súd-Amearika]]. Syn ferspriedingsgebiet omfiemet [[Suriname]], [[Guyana]] en [[Frânsk-Guyana]] en it noarden fan [[Brazylje]] (benammen it [[Amazône]]bekken). Dielen fan súdlik [[Fenezuëla]] en it uterste easten fan [[Kolombia]]. Der wurde binnen dizze soarte gjin [[ûndersoarte]]n erkend (monotypysk). == Ekology == De fûgel libbet benammen yn 'e boppeste lagen fan it reinwâld en oan 'e rânen fan fochtige bosken. Se wurde ek wol sjoen yn iepen boskgebieten en yn tunen. De flaggesturtkolibry yt nektar fan bloeiende beammen en strûken en fangt dêrnjonken lytse ynsekten yn 'e loft foar de nedige aaiwiten. Troch harren lytse formaat en de manier fan fleanen lykje se somtiden mear op in grutte bij of in mot as op in fûgel. Krekt as oare kolibrys binne se tige beweeglik en kinne se yn 'e loft stilhingje wylst se nektar drinke. == Status en bedrigingen == Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat de flaggesturtkolibry de status net bedrige (''Least Concern''). Hoewol't it ferspriedingsgebiet grut is, wurdt de populaasje lokaal bedrige troch it ferlies fan habitat troch it ûntboskjen. De fûgel komt net algemien foar en se wurde selden sjoen. Der wurdt tocht dat de oantallen ôfnimme. {{Boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/racket-tipped-thorntail-discosura-longicaudus BirdLife, oproppen 16 maart 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/ratcoq2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 16 maart 2026.] *[https://ebird.org/species/ratcoq2?siteLanguage=nl eBird, oproppen 16 maart 2026.] {{reflist}} {{Commonscat|Discosura longicaudus|''Discosura longicaudus''}} }} [[Kategory:Triedkolibry]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] 5yn6zzznwt654s9xokwe6xlo91lq8un Gielbekamazône 0 190587 1235228 1221293 2026-07-15T20:40:47Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235228 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Gielbekamazône |Ofbyld = [[Ofbyld:Amazona collaria -St. Andrew -Jamaica-8a-3c.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[Amazônepappegaaien]] (''Amazona'') |Wittenskiplike namme= Amazona collaria |Beskriuwer, jier = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Amazona collaria map.svg|250px]] }} De '''gielbekamazône''' (''Amazona collaria'') is in [[Pappegaai-eftigen|pappegaai-eftige]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). De wittenskiplike namme fan 'e [[Soarte (taksonomy)|soarte]] waard foar it earst yn 1758 troch [[Carolus Linnaeus]] publisearre. == Skaaimerken == De gielbekamazône wurdt likernôch 28 sm lang. De fûgel is foar it grutste part grien mei swarte rântsjes oan 'e fearren. Lykas de namme al seit, hat dizze soarte in opfallende ljochtgiele snaffel. De foarholle en de ring om 'e eagen binne wyt, wylst de wangen in blaugriene kleur hawwe. De kiel en de kanten fan 'e hals hawwe faak in rôze of readeftige gloed. De slachpinnen fan 'e wjukken binne blau. De sturt is koart, grien en hat oan 'e basis wat read op 'e fearren. == Fersprieding == De soarte is [[Endemisme|endemysk]] op it eilân [[Jamaika]]. De fûgels libje dêr benammen yn 'e kalkstienwâlden, lykas yn ''Cockpit Country'', mar se wurde ek yn 'e ''Blue Mountains'' en yn 'e legere kustgebieten sjoen. Se hawwe in foarkar foar fochtich bosk yn 'e hichten, mar komme ek foar iten yn tunen en op plantaazjes. == Iten == De gielbekamazône yt in ferskaat oan fruchten, sieden, nuten en beien. Se meie fral graach fruchten fan 'e figebeam en ek fan ferskate soarten wylde gûaves. == Status == De gielbekamazône stiet as kwetsber (VU) op 'e Reade list op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. De populaasje wurdt bedrige troch it ferlies fan habitat troch de winning fan bauksyt, lânbou en wenningbou. Dêrnjonken wurde der nêsten leechrôve foar de yllegale hannel yn húsdieren. De fûgel is no wetlik beskerme op Jamaika, mar de populaasje bliuwt fragmintearre en kwetsber foar orkanen. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-billed-amazon-amazona-collaria BirdLife International, oproppen 18 maart 2026.] *[https://parrots.org/encyclopedia/yellow-billed-amazon/ World Parrot Trust, oproppen 18 maart 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/yebpar1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 18 maart 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Amazona collaria|gielsnaffelamazône}} }} {{DEFAULTSORT:Gielbekamazone}} [[Kategory:Amazônepappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] t3k33hrwt27l18oo7l5a7hu50gwnmdr Fjoerfinkje 0 190711 1235189 1221818 2026-07-15T19:47:28Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235189 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Fjoerfinkje |Ofbyld = [[Ofbyld:Red-billed firefinch (Lagonosticta senegala senegala) male.jpg|250px]]<br><small>mantsje<br>[[Ofbyld:Red-billed firefinch, Lagonosticta senegala, at Mapungubwe National Park, Limpopo, South Africa -- female (18424403885).jpg|250px]]<br>wyfke |lûd = [[Ofbyld:Lagonosticta senegala - Red-billed Firefinch XC376081.mp3|220px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[prachtfinken]] (''Estrildidae'') |Skaai = [[amaranten]] (''Lagonosticta'') |Wittenskiplike namme= Lagonosticta senegala |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1766 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} It '''fjoerfinkje''' (''Lagonosticta senegala'') is in lyts [[Afrika|Afrikaansk]] [[fûgel]]tsje yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[prachtfinken]] (''Estrildidae''). == Ferskining == It fjoerfinkje wurdt likernôch 10 sm lang. It mantsje is opfallend read fan kleur, mei brúnere wjukken en in ljochtere, rôzereade snaffel. Op 'e flanken hat er hiele lytse wite stipkes en syn sturt is read by de basis en brún oan 'e ein. It wyfke is benammen brúnich fan kleur, mar sy hat wol in reade stút en in reade streek fan 'e snaffel oer it each. Beide geslachten hawwe in giele eachring. == Fersprieding en systematyk == It fjoerfinkje komt foar yn grutte dielen fan Subsaharaansk Afrika. De soarte fielt him thús op drûge savannes, iepen lânskippen mei strûken en ek faak tichteby minsklike delsettings en tunen. Der wurde seis [[ûndersoarte]]n ûnderskieden: * ''L. s. senegala'' (Linnaeus, 1766) – nominaatfoarm – [[Mauretaanje]], [[Senegal]] en [[Gambia]] oant west- en sintraal [[Nigearia]]. * ''L. s. rhodopsis'' ( Heuglin , 1863) – eastlik Nigearia, noardlik en sintraal [[Kameroen]] en súdlik [[Tsjaad]] oant [[Sûdan]], westlik [[Eritreä]] en westlik [[Etioopje]]. * ''L. s. brunneiceps'' (Sharpe , 1890) – sintraal Etioopje en súdeastlik Sûdan. * ''L. s. somaliensis'' (Salvadori , 1894) – súdeastlik Etioopje en súdlik [[Somaalje]]. * ''L. s. ruberrima'' (Reichenow , 1903) – [[Demokratyske Republyk Kongo]], [[Uganda]] en westlik [[Kenia]] oant noardeastlik [[Angoala]], noardeastlik [[Sambia]] en noardlik [[Malawy]]. * ''L. s. rendalli'' (Hartert , 1898) – súdlik Angoala oant [[Mozambyk]], súdlik oant [[Súd-Afrika]]. == Hâlden en dragen == Fjoerfinkjes binne tige sosjale fûgels dy't faak yn lytse groepen of pearkes sjoen wurde. Se sykje harren iten benammen op 'e grûn en ite foaral lyts gerssied en ynsekten (lykas termiten). It nêst is in rûn bousel fan gers en fearkes, faak ferstoppe yn in strûk of somtiden sels yn 'e dakken fan huzen. It wyfke leit meastentiids trije oant seis wite aaikes. == Status == De soarte hat in ekstreem grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. Dêrom klassifisearret de [[IUCN]] de fûgel as net bedrige (''Least Concern''). == Avikultuer == Yn 'e avikultuer is it fjoerfinkje in populêre fûgel om't se freonlik binne foar oare fûgels en har maklik oanpasse yn in mienskiplik fûgelhok. Se hawwe wol ferlet fan waarmte en beskerming tsjin wyn. {{Boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-billed-firefinch-lagonosticta-senegala BirdLife International, oproppen 23 maart 2026.] *[https://ebird.org/species/rebfir2 Ebird, oproppen 23 maart 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rebfir2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 23 maart 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Lagonosticta senegala|Fjoerfinkje}} }} {{DEFAULTSORT:Fjoerfinkje}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Amarant (fûgelskaai)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] h7ijy8qxsaknw40gxkhrtsf9ne4go0c Fioletbúkastrild 0 190757 1235179 1222207 2026-07-15T19:41:13Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235179 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Fioletbúkastrild |Ofbyld = [[Ofbyld:Purple Grenadier - Kenya IMG 4572 (22961226066).jpg|250px]]<br><small>mantsje<br>[[Ofbyld:Purple Grenadier female RWD2.jpg|250px]]<br>Wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[prachtfinken]] (''Estrildidae'') |Skaai = [[granaatastrilden]] (''Granatina'') |Wittenskiplike namme= Granatina ianthinogaster |Beskriuwer, jier= [[Anton Reichenow|Reichenow]], 1879 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''fioletbúkastrild''' (''Granatina ianthinogaster'') is in opfallende en kleurrike [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[prachtfinken]] (''Estrildidae''). De fûgel is lânseigen yn it easten fan [[Afrika]] en waard yn 1879 foar it earst wittenskiplik beskreaun troch de [[Dútslân|Dútske]] [[ornitolooch]] [[Anton Reichenow]]. == Ferskining == De fioletbúkastrild is likernôch 13 oant 14 sm lang. Lykas by de nau besibbe granaatastrild is der in dúdlik ferskil tusken de skaaien. It mantsje hat in kastanjebrune kop en nekke. It meast opfallende skaaimerk is de fioletblauwe kleur op it boarst, de búk en om 'e eagen hinne (as in masker). De snaffel is helder read. It wyfke is foar it grutste part brún-bêzje. Se hat wat blauwe markearrings om 'e eagen hinne, mar folle minder as it mantsje. Op it boarst en de búk hat se faak wytige stippen of streken. De jongfûgels lykje op it wyfke, mar misse noch de fioletblauwe markearrings. == Fersprieding en leefgebiet == De fioletbúkastrild komt foar yn it easten fan Afrika, yn lannen as [[Etioopje]], [[Kenya]], [[Somaalje]], [[Súd-Sûdan]], [[Tanzania]] en [[Uganda]]. It leefgebiet bestiet út drûge [[savanne]]s mei in soad strûken en leech hout, faak mei in soad [[acacia]]-beammen. Se wurde faak sjoen yn lytse groepen of pearkes, faak yn 'e buert fan wetterboarnen. == Hâlden en dragen == De fûgels ite foaral lyts gerssied fan 'e grûn. Ek ynsekten lykas termiten en miggen wurde iten, benammen as der jongen binne. Lykas de granaatastrild tsjinnet dizze soarte faak as gasthear foar in briedparasyt, de ''[[Vidua fischeri]]'', dy't har aaien yn it nêst fan 'e astrild leit. De jongen fan 'e wida wurde troch de astrild-âlden grutbrocht. == Status == De fioletbúkastrild hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De soarte stiet dêrom op 'e [[Reade list]] fan 'e IUCN as net bedrige (''Least Concern'') klassifisearre. == Avikultuer == Yn 'e avikultuer is de fioletbúkastrild in populêre, mar útdaagjende fûgel. Se binne frij djoer en hawwe in protte waarmte en romte nedich. Mantsjes kinne tige territoriaal wêze tsjin oare fioletbúkastrilden; dêrom wurdt it oanrikkemandearre om se as pearke te hâlden yn in goed beplante fûgelhok. {{Boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/purple-grenadier-granatina-ianthinogaster BirdLife International, oproppen 25 maart 2026.] *[https://ebird.org/species/purgre2/L8371084 eBird, oproppen 25 maart 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/purgre2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 maart 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Granatina ianthinogaster|Fioletbúkastrild}} }} {{DEFAULTSORT:Fioletbukastrild}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Granaatastrild]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] hyjv254k3xsdif61y99hbusii74pmqk Etiopyske kanarje 0 190878 1235160 1223832 2026-07-15T19:28:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235160 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Etiopyske kanarje |Ofbyld = [[Ofbyld:Abyssinian siskin (Serinus nigriceps) male.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'') |Skaai = [[kanarjes]] (''Serinus'') |Wittenskiplike namme= Serinus nigriceps |Beskriuwer, jier= ([[Eduard Rüppell|Rüppell]], 1840) |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Etiopyske kanarje''' (''Serinus nigriceps'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[finkfûgels]] (''Fringillidae''). It is in opfallende ferskining dy't allinnich foarkomt yn 'e [[Etioopje|Etiopyske]] heechlannen. == Ferskining == De Etiopyske kanarje is likernôch 12 oant 13 sm lang. It mantsje is maklik te werkennen oan syn folslein swarte kop, kiel en boarst, wat skerp ôfstekt tsjin de gielgriene rêch en de giele búk. De wjukken en de sturt binne swart mei giele rânen. It wyfke sjocht der hiel oars út: hja hat gjin swarte kop, mar is oer it algemien griisbrún en swier streke op 'e kop en rêch. Hja hat wol wat giel op 'e wjukken en de stút, mar minder opfallend as it mantsje. == Fersprieding == De Etiopyske kanarje is [[Endemisme|endemysk]] foar it Etiopysk Heechlân. De fûgel libbet dêr op grutte hichten, meastentiids tusken de 1.700 en 4.000 meter boppe de seespegel. Hja komme foar op alpegreiden, heidefjilden en op lânbougrûn yn 'e bergen. De soarte bliuwt it hiele jier troch yn itselde gebiet, al kinne se winterdeis wol wat nei legere gebieten ôfsakje. == Hâlden en dragen == Dizze fûgels binne tige sosjaal en wurde faak sjoen yn groepen fan tsien oant wol hûndert eksimplaren. Hja sykje harren iten benammen op 'e grûn en ite it sied fan gers en ferskate berchplanten. It nêst is komfoarmich fan gers en woartels, faak boud yn in tichte strûk of in lytse beam. It wyfke leit meastentiids 2 oant 3 bleekblauwe aaikes. == Status == De Etiopyske kanarje wurdt troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as net bedrige (''Least Concern'') klassifisearre. Hoewol't it ferspriedingsgebiet beheind is ta ien lân, is de fûgel yn syn leefgebiet noch algemien foarkommend. Neffens BirdLife International is de populaasjetrend stabyl. {{Boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ethiopian-siskin-serinus-nigriceps BirdLife International, oproppen 30 maart 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/abysis1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 30 maart 2026.] *[https://ebird.org/species/abysis1/L8247659 eBird, oproppen 30 maart 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Serinus nigriceps|Etiopyske kanarje}} }} {{DEFAULTSORT:Etiopiske kanarje}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kanarje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] sr43ds1cbaclx1287vhbozaonk8exmt Feale gier 0 191269 1235167 1228569 2026-07-15T19:34:16Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235167 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = feale gier |Ofbyld = [[Ofbyld:Buitre leonado 1.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[gieren]] (''Gyps'') |Wittenskiplike namme= Gyps fulvus |Beskriuwer, jier= [[Franz Josef Habizl|Habizl]], 1783 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Gyps fulvus distribution map.png|250px]] }} De '''feale gier''' (''Gyps fulvus'') is in grutte rôffûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). It is ien fan 'e grutste sweeffûgels fan Jeropa en stiet bekend om syn bûtengewoane sweeffermogen. De soarte spilet in wichtige rol yn 'e natoer troch karkassen fan deade bisten op te romjen. == Skaaimerken == De feale gier is in grutte fûgel mei in spanwiidte fan 230 oant 280 sintimeter. De lichemslingte leit tusken de 95 en 110 sintimeter, en it gewicht fariëarret meast tusken de 6 en 10 kilogram. It lichem en de wjukken binne sânkleurich oant ljochtbrún (feal), mei dúdlik donkerdere slachpinnen. Lykas oare gieren út it skaai hat er in lytse kop mei koarte, wite dûnsfearkes en in opfallende wite kraach oan 'e basis fan 'e nekke. De snaffel is krêftich en heakfoarmich, geskikt om fleis fan karkassen ôf te skuorren. == Fersprieding en habitat == [[Ofbyld:Gänsegeier (Gyp fulvus) Kolonie in der Region Solsona, Katalonien. Spanien.jpg|thumb|left|Fûgels yn Kateloanje.]] De feale gier komt foar yn berchgebieten fan Súd-Jeropa (benammen [[Spanje]], [[Frankryk]] en de [[Balkan]]), [[Noard-Afrika]] en parten fan it [[Midden-Easten]] en [[Sintraal-Aazje]]. It is gjin echte [[trekfûgel]], mar benammen jonge fûgels kinne oer grutte ôfstannen doarmje. De lêste tiid wurde se simmerdeis ek faker boppe Nederlân sjoen. Yn 'e simmer fan 2025 wiene der twa eksimplaren yn Fryslân te sjen, dêr't in soad minsken op ôf kamen.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17545959/fugelleafhawwers-togje-nei-kubaard-foar-bysundere-besiker-een-waar-spektakel Omrop Fryslân, Fûgelleafhawwers tôgje nei Kûbaard foar bysûndere besiker: "Een waar spektakel", 13 juny 2025.]</ref> Fan 'e feale gier wurde twa [[ûndersoarte]]n erkend. Se ferskille net hiel folle faninoar, mar de ferskillen sitte benammen yn 'e grutte en de kleur fan 'e fearren, ôfhinklik fan it ferspriedingsgebiet: * ''Gyps fulvus fulvus'': de nominaatfoarm (de oarspronklike soarte sa't dy it earst beskreaun is). Komt foar yn it grutste part fan it leefgebiet: Noard-Afrika en Súd-Jeropa (lykas Spanje, Frankryk en de Balkan) oant yn it Midden-Easten, Turkije en de Kaukasus. * ''Gyps fulvus fulvescens'', ûndersoarte yn 1869 beskreaun troch Hume. Komt foar yn it eastlike diel fan it ferspriedingsgebiet, fan Afganistan en Pakistan oant yn it noarden fan Yndia (de Himalaya). Dizze fûgels binne faak wat ljochter fan kleur (it wurd fulvescens betsjut ek "wat gielich" of "fealich") en se binne oer it algemien wat grutter en robúster as de Jeropeeske fariant. == Ekology == [[Ofbyld:Gryphon vulture (Gyps fulvus) in flight 2.jpg|thumb|left|Feale gier yn 'e flecht.]] De feale gier is in spesjalisearre iesiter. Hy siket fan grutte hichtes nei karkassen fan bygelyks skiep, geiten, harten en kij. Troch termyk (opstiigjende waarme loft) kin er oerenlang sweve mei in minimaal enerzjyferbrûk. De soarte is tige sosjaal en libbet faak yn groepen. As ien gier in karkas fynt, komme oaren út de omkriten der ek gau op ôf. By it fretten ûntstiet faak sterke konkurrinsje, wêrby't de fûgels sissende en pûstende lûden meitsje om harren plak te ferdigenjen. Feale gieren briede meastentiids yn koloanjes op steile rotswanden of kliffen. It nêst is ienfâldich fan tûken en gers, faak yn in hoale of op in rotsrâne. It wyfke leit ien aai yn it jier, meast tusken jannewaris en maart. Beide âlden briede it aai yn likernôch 50 dagen út en fersoargje it jong dêrnei sa’n trije oant fjouwer moannen, oant it útfleant. == Status == Mei de feale gier giet it yn Jeropa wer wat better as yn it ferline. Troch beskermingsmaatregels en werynfieringsprogramma’s yn gebieten dêr’t de soarte ferdwûn wie (lykas de [[Alpen]] en it [[Sintraal Massyf]] yn Frankryk), is de populaasje stabyl oant groeiend. De soarte stiet dêrom as net bedrige (Least Concern) op de [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/griffon-vulture-gyps-fulvus BirdLife, oproppen 23 april 2026.] * [https://ebird.org/species/eurgri1 Ebird, oproppen 23 april 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/eurgri1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 23 april 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Gyps fulvus|feale gier}} }} [[Kategory:Gier]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] fpwqkxe256nkdtpuuz57gwx9w53lcw7 My Darling Clementine (film út 1946) 0 191430 1235252 1229053 2026-07-16T01:15:13Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Historisiteit */ gramm. 1235252 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks film | ôfbylding = My_Darling_Clementine_(1946_poster).jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | ferwizing = | namme = ''My Darling Clementine'' | regisseur = [[John Ford]] | produsint = [[Samuel G. Engel]] | útfierend produsint = | senario = [[Samuel G. Engel]]<br>[[Winston Miller]] | basearre op = ''[[Wyatt Earp: Frontier Marshal]]'' <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;fan [[Stuart N. Lake]] | kamerarezjy = [[Joseph MacDonald]] | muzyk = [[Cyril J. Mockridge]] | filmstudio = [[20th Century Fox]] | distribúsje = [[20th Century Fox]] | haadrollen = [[Henry Fonda]]<br> [[Victor Mature]] | voice-over = | byrollen = [[Linda Darnell]]<br> [[Cathy Downs]]<br> [[Walter Brennan]]<br> [[Tim Holt]]<br> [[Ward Bond]] | lân/lannen = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] | premiêre = [[3&nbsp;desimber]] [[1946]] | direkt op fideo = | foarm = [[swart-wyt]]-[[langspylfilm]] | sjenre = [[westernfilm|western]] | taal = [[Ingelsk]] | spyltiid = 97 minuten | budget = $2.000.000 | opbringst = $2.750.000 <small>(Feriene Steaten)</small> | prizen = | filmsearje = | foarich diel = | folgjend diel = }} '''''My Darling Clementine''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[swart-wyt]]film en [[westernfilm|western]] út [[1946]] ûnder [[rezjy]] fan [[John Ford]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Henry Fonda]] en [[Victor Mature]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut "Myn Leafste Clementine", en is ôflaat fan it bekende Amerikaanske [[folksmuzyk|folksferske]] ''[[Oh My Darling, Clementine]]''. Dat wurdt oer de [[begjintitels]] en de [[ôftiteling]] hinne [[songen]], mar hat fierder lykwols neat út te stean mei de [[plot]] fan 'e film. It ferhaal folget de [[19e iuw|let-njoggentjinde-iuwsk]]e [[marshal (plysjeman)|marshal]] [[Wyatt Earp]], syn [[bruorren]] [[Virgil Earp|Virgil]] en [[Morgan Earp|Morgan]] en de [[gokker]] [[Doc Holliday]] fan 'e oankomst fan 'e bruorren Earp yn [[Tombstone (Arizona)]] oant de [[legindarysk]]e [[Sjitpartij by de O.K.-kraal]]. De film is basearre op 'e [[biografy]] ''[[Wyatt Earp: Frontier Marshal]]'' fan [[Stuart N. Lake]] en spilet yn [[1882]], mar wykt sterk ôf fan wat der (eins yn [[1879]]–[[1881]]) yn Tombsone wier barde. Troch in protte [[filmkritisy]] wurdt ''My Darling Clementine'' beskôge as ien fan 'e bêste westerns dy't ea makke is. De film is dêrom opnommen yn it Amerikaanske [[Nasjonaal Film Register]]. ==Plot== Yn [[1882]] driuwe [[Wyatt Earp]] en syn [[bruorren]] [[Virgil Earp|Virgil]], [[Morgan Earp|Morgan]] en [[James Earp|James]] in grutte [[keppel]] [[kij]] fan [[Teksas]] nei [[Kalifornje]], wannear't se yn it [[Territoarium Arizona]] de [[rancher]] [[Newman Haynes Clanton|Clanton]] en syn [[soannen]] tsjinkomme. Clanton biedt oan om 'e keppel fan 'e Earps oer te keapjen en harren sa de rest fan 'e reis te besparjen. Mar Wyatt Earp wol dêr neat fan witte, mei't de kij op harren bestimming folle mear [[opbringst (jild)|opbringe]] sille. Clanton fertelt harren dat se har yn 'e neite fan [[Tombstone (Arizona)]] befine. It liket de bruorren skoan ta om ris eefkes lins te nimmen, dat se driuwe har keppel nei de râne fan it stedsje ta, dêr't de trije âldere bruorren de kij efterlitte op 'e noed fan 'e jonge James. Tombstone blykt in wetteleas plak te wêzen, dêr't de pleatslike [[marshal (plysjeman)|marshal]] leaver [[ûntslach]] nimt as dat er de yn it wylde wei om him hinne [[sjitten]]de [[dronkenskip|dronkeman]] [[Indian Charlie]] ûntwapenet en opslút. Earp, dy't earder regaad makke hat yn it al like wetteleaze [[Dodge City (Kansas)|Dodge City]] yn [[Kansas]], wit Indian Charlie sûnder folle swierrichheden te oermasterjen, te ûntwapenjen en de stêd út te bonsjoeren. De [[boargemaster]] biedt him dêrop it marshalsamt oan, mar dat slacht Earp ôf, mei't er oare ferplichtings hat. As hy en syn bruorren neitiid weromkeare yn harren kamp, blykt harren hiele keppel kij [[feedieverij|stellen]] te wêzen, wylst se de jonge James deasketten oantreffe. Earp giet sadwaande wer de stêd yn, dêr't er de boargemaster fertelt dat er fan gedachten feroare is en dat er dochs graach marshal wurde wol. Hy beneamt syn bruorren Virgil en Morgan ta syn assistinten mei de dúdlike bedoeling om út te sykjen wa't James fermoarde hat en [[wraak]] te nimmen op 'e ferantwurdliken. {{Plotbedjer film}} Yn syn nije [[funksje (posysje)|funksje]] komt Earp yn 'e kunde mei de [[opljeppendheid|opljeppende]] [[gokker]] [[Doc Holliday]], dy't de [[ûnderwrâld (kriminaliteit)|ûnderwrâld]] fan Tombstone behearsket, en syn [[Latino's yn Noard-Amearika|Latino]]-[[minneresse]], de [[skientme|tsjeppe]] Chihuahua, dy't harsels ûnderhâldt as [[sjongster]] yn ien fan 'e pleatslike [[saloon]]s. Ek hat er ferskate kearen gedoente mei Clanton en syn soannen, dy't njonken har [[feehâlderij]] ek belutsen binne by saken dy't it deiljocht net ferdrage kinne. Op basis fan har earste moeting fermoedet Earp dat Clanton-en-dy ferantwurdlik binne foar de [[tsjeafte]] fan syn keppel kij en foar de [[moard]] op syn broer, mar hy kin it net bewize. Om dyselde tiid hinne arrivearret yn Tombstone mei de [[postkoets]] út it Easten in tsjeppe jongedame fan [[rykdom|begoedige]] [[komôf]], Clementine Carter, mei wa't Doc Holliday earder [[ferkearing]] hie doe't er noch yn [[Boston]] wenne en [[dokter]] wie. Hja nimt in keamer yn itselde [[hotel]] dêr't ek Earp en Holliday ferbliuwe. Holliday, dy't oan in fiergeand stadium fan [[tuberkuloaze]] lijt en nei it Westen kommen wie om Clementine te ûntrinnen, is alhiel net [[blydskip|bliid]] mei har komst. Hy hjit har yn net mis te fersteane bewurdings om werom te gean nei Boston. Clementine wegeret en wurdt yn beskerming nommen troch Earp, dy't fuortendaliks al in eachje op har hat. In [[lulk]]e Holliday jout himsels ôf nei [[Tucson]], sadat Earp de romte kriget om op knoffelige wize útein te setten en [[hofmakkerij|meitsje Clementine it hof]]. Underwilens is Chihuahua ûngelokkich mei de ûntstiene sitewaasje. Holliday hat har allinnich efterlitten en dêr jout se Clementine de skuld fan. Wannear't de beide froulju heechoprinnend [[rûzje|spul]] krije en Earp harren útinoar helje moat, sjocht er dat Chihuahua de [[krús (symboal)|krusifiks]] draacht dy't fan syn broer James wie en dy't de nachts fan syn moard stellen is. Earp ûnderstiet har dêroer en sy hâldt út dat se it ding fan Holliday krigen hat. Hoewol't Earp twifelet oan 'e wurden fan Chihuahua spoart er Holliday op, dy't net yn 'e stimming is om troch de marshal befrege te wurden. De konfrontaasje rint út op in [[duël]], wêrby't Earp Holliday syn [[revolver]] út 'e hân sjit. De beide mannen keare tegearre werom nei Tombstone, dêr't Earp foar Chihuahua oer oankundiget dat er fan doel is en [[arrestaasje|arrestearje]] op basis fan har [[tsjûge (strafrjocht)|tsjûgenis]] Doc Holliday foar de moard op syn broer James. Dat wie Chihuahua har bedoeling net, en as de beide mannen tegearre op har ynprate, komt it hege wurd derút: op 'e jûn doe't Holliday har mei syn dronken kop oan 'e kant reage, hat se [[seksuele omgong|omgong]] hân mei [[Billy Clanton]], de jongste fan 'e Clanton-telgen, en fan him hat se de krusifiks krigen. Fuort nei har bekentenis wurdt Chihuahua troch Billy Clanton delsketten út in mûklaach wei. Hy naait út op syn hynder, en Earp stjoert syn broer Virgil efter him oan. Nei in lange efterfolging, wêrby't de beide mannen geregeldwei skotten wikselje, wurdt Billy op it hiem fan syn heite [[ranch]] deadlik rekke troch in [[kûgel]] fan Virgil Earp. Wannear't dyselde dêr fuort letter arrivearret, wurdt him it [[stoflik omskot]] fan Billy toand. Hy beskôget de kwestje as ôfdien en sil wer fuort, mar wurdt dan troch Billy syn heit koelbloedich fermoarde troch him yn 'e rêch te sjitten. Underwilens wurdt yn Tombstone in [[tsjinnichheid|tsjinnige]] Holliday oerhelle om Chihuahua oan har [[skotwûne]] te [[operaasje (genêskunde)|operearjen]]. Troch gebrek oan middels bart dat sûnder [[ferdôving]]. Nei [[oere]]n fan [[pine]] en fergees krewearjen komt hja dochs noch te [[ferstjerren]], ta machteleaze [[razernij]] fan Doc Holliday. Clanton arrivearret mei syn trije oare soannen yn Tombstone, dêr't se it lyk fan Virgil Earp op 'e strjitte smite en oankundigje dat se de komst fan 'e marshal by de O.K.-kraal ôfwachtsje sille. Wyatt en syn broer Morgan bewapenje har foar in konfrontaasje mei de Clantons, en Doc Holliday jout him by harren. By [[moarnsdage]] komme de trije mannen yn 'e [[sjitpartij by de O.K.-kraal]] Clanton en syn trije soannen oer it mad, dy't se allegearre deasjitte. Ek Holliday komt om yn it gefjocht. Earp en syn broer Morgan tsjinje neitiid harren ûntslach yn as marshal en helpmarshal. Mei in [[hynder-en-wein]] sille se harren broer Virgil nei hûs bringe. Clementine Carter is ûnderwilens troch de boargemaster oansteld as de nije [[skoaljuffer]] yn Tombstone. Earp [[ûnthjit]] har dat er nei de [[begraffenis]] weromkomme sil. ==Rolferdieling== [[File:Henry Fonda in Warlock.jpg|right|thumb|160px|[[Henry Fonda]].]] [[File:Victor Mature - publicity.JPG|right|thumb|160px|[[Victor Mature]].]] [[File:Linda Darnell - publicity.JPG|right|thumb|130px|[[Linda Darnell]].]] [[File:Cathy Downs in The Phantom from 10,000 Leagues (cropped).jpg|right|thumb|180px|[[Cathy Downs]].]] ;haadrollen {| height="100px" width="350px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje'''&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | [[Wyatt Earp]] | [[Henry Fonda]] |- | [[Doc Holliday]] | [[Victor Mature]] |- |} <br> ;byrollen {| height="100px" width="350px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje''' | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | Chihuahua | [[Linda Darnell]] |- | Clementine Carter | [[Cathy Downs]] |- | [[Newman Haynes Clanton]] | [[Walter Brennan]] |- | [[Virgil Earp]] | [[Tim Holt]] |- | [[Morgan Earp]] | [[Ward Bond]] |- | [[James Earp]] | [[Don Garner (akteur)|Don Garner]] |- | [[Ike Clanton]] | [[Grant Withers]] |- | [[Billy Clanton]] | [[John Ireland (akteur)|John Ireland]] |- | Granville Thorndyke | [[Alan Mowbray]] |- | [[boargemaster]] fan [[Tombstone (Arizona)|Tombstone]] | [[Roy Roberts]] |- | Kate Nelson | [[Jane Darwell]] |- | Mac de [[barkeeper]] | [[J. Farrell MacDonald]] |- | John Simpson | [[Russell Simpson (akteur)|Russell Simpson]] |- | [[Indian Charlie]] | [[Charles Stevens (akteur)|Charles Stevens]] |- | âld-soldaat | [[Francis Ford (akteur)|Francis Ford]] |- |} ==Produksje en distribúsje== ===Produksje=== ''My Darling Clementine'' waard [[regissearre]] troch [[John Ford]] nei in [[senario]] fan [[Samuel G. Engel]] en [[Winston Miller]] op basis fan 'e [[biografy]] ''[[Wyatt Earp: Frontier Marshal]]'', dy't yn [[1931]] ferskynde fan 'e hân fan [[Stuart N. Lake]]. De film stipe fierders frijwat op twa eardere ferfilmings fan deselde biografy, ''[[Frontier Marshal (film út 1934)|Frontier Marshal]]'' út [[1934]] en ''[[Frontier Marshal (film út 1939)|Frontier Marshal]]'' út [[1939]]. ''My Darling Clementine'' kin dêrom ek as in [[remake]] fan dy films beskôge wurde. Lake brocht yn [[1946]] in werfertelling fan ''Wyatt Earp: Frontier Marshal'' út, mei as [[titel (opskrift)|titel]] ''My Darling Clementine''. Dy publikaasje, dy't persiis itselde ferhaal befette as de eardere útjefte, wie it boek dêr't John Ford de [[filmrjochten]] op oankocht. En sa kaam de film ''My Darling Clementine'' oan syn namme. Beide boeken fan Lake blieken letter trouwens fierhinne út [[fiksje]] ynstee fan [[skiednis]] te bestean, wat ek it ûnhistoaryske karakter fan 'e film ferklearret (sjoch: [[#Historisiteit|§&nbsp;Historisiteit]]). Dat wie net sasear oan Lake te witen, as wol oan [[Josephine Earp]], de [[oarehelte|frou]] fan Wyatt, dy't o sa bodde om it libben fan har man op te himmeljen en har eigen eftergrûn yn 'e [[prostitúsje]] en as [[mêtresse]] fan teminsten ien oare man te ferbergjen. Ek har echte [[namme]] wist se út 'e biografyen te hâlden. Ford woe eins ''My Darling Clementine'' hielendal net meitsje, mar hy moast neffens syn [[kontrakt]] mei de [[filmstudio]] [[20th Century Fox]] noch ien film ôfleverje. As [[filmprodusint|produsint]] wie [[Samuel G. Engel]] by it projekt belutsen. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]2&nbsp;miljoen, wat gâns in bedrach wie foar [[1946]]. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Joseph MacDonald]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Cyril J. Mockridge]]. Dy lêste krige foar syn wurk lykwols gjin fermelding yn 'e [[begjintitels]] (in [[ôftiteling]] sa't films dy hjoed de dei hawwe, bestie doe noch net). ===Opnamen=== De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''My Darling Clementine'' fûnen foar in grut part plak yn 'e skildereftige omkriten fan [[Monument Valley]] op 'e [[grins (line)|grins]] fan [[Arizona]] en [[Utah]], dêr't Ford in protte fan syn [[westernfilm|westerns]] opnaam. Dy kontrei leit lykwols op in ôfstân fan 800&nbsp;[[km]] fan 'e eigentlike lokaasje fan [[Tombstone (Arizona)|Tombstone]]. Nei't Ford ''My Darling Clementine'' ôflevere hie, besleat [[Darryl F. Zanuck]], de studiobaas by [[20th Century Fox]], dat de film te lang wie. Hy liet troch [[Lloyd Bacon]] 30&nbsp;[[minuten]] oan byldmateriaal fuortsnije, en teffens liet er him ferskate nije [[shot (sinematografy)|shots]] filmje om swakke plakken yn Ford syn ferzje te ferhelpen. Ford syn oarspronklike ferzje fan ''My Darling Clementine'' is ferlern gien, mar yn it [[argyf|filmargyf]] fan 'e [[Universiteit fan Kalifornje, Los Angeles]] (UCLA) waard yn [[1995]] wol in oare "pre-releaseferzje" fan ''My Darling Clementine'' weromfûn, mei in beheinde mjitte oan byldmateriaal dat de úteinlike ferzje net helle hat en teffens in oare [[filmmontaazje|montaazje]] en [[soundtrack]]. Ien fan 'e grutste ferskillen is de einsêne: yn 'e úteinlike film [[tút|tutet]] Earp Clementine ta [[farwol]], mar yn 'e UCLA-ferzje (en dus nei alle gedachten ek yn Ford syn oarspronklike ferzje) [[fûstkjen|fûstket]] er inkeld mei har. ===Distribúsje=== De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''My Darling Clementine'' waard fersoarge troch [[20th Century Fox]]. De film gie op [[3&nbsp;desimber]] [[1946]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]] yn [[premiêre]]. ==Historisiteit== De [[plot]] fan ''My Darling Clementine'' liket inkeld yn hiele grutte halen op 'e wiere foarfallen dêr't de film op basearre is. Om te begjinnen hiene dy foarfallen net plak yn [[1882]], sa't de film úthâldt, mar yn [[desimber]] [[1879]] (oankomst fan 'e bruorren Earp yn [[Tombstone (Arizona)|Tombstone]]) en de [[hjerst]] fan [[1881]] (de [[Sjitpartij by de O.K.-kraal]]). Boppedat hie [[Wyatt Earp]] ([[1848]]–[[1929]]) by syn libben fan alles by de ein&nbsp;– hy wie [[marshal (plysjeman)|marshal]], [[sheriff]], [[revolverman]], [[fuorman]], [[jacht (aktiviteit)|jager]] op [[Amerikaanske bizon|bizons]], [[útsmiter (berop)|útsmiter]], eigner fan ferskate [[saloon]]s, [[gokker]], [[bordeel]]hâlder, [[goudsiker]] en [[skiedsrjochter]] by [[bokswedstriden]]&nbsp;– mar [[feehâlder]] of [[cowboy]] wied er nea, dat it plotpunt dat er mei syn bruorren yn Tombstone arrivearret wylst er in [[keppel]] [[kij]] nei [[Kalifornje]] driuwt, is folslein út 'e tomme sûgd. Fan syn bruorren [[Virgil Earp|Virgil]] ([[1843]]–[[1905]]) en [[Morgan Earp|Morgan]] ([[1851]]–[[1882]]) wie Virgil de âldste, hoewol't de film Morgan as de âldste presintearret. Yn 'e film wurdt Virgil troch [[Newman Haynes Clanton]] deasketten, mar eins wie it Morgan dy't op [[18&nbsp;maart]] [[1882]] fermoarde waard, hoewol't dat nei de Sjitpartij by de O.K.-kraal barde, troch in [[slûpskutter]] yn it [[nacht]]lik [[tsjuster]] wylst er yn in [[saloon]] mei Wyatt oan it [[biljertsjen]] wie. Virgil Earp waard ek troch in slûpskutter delsketten, op 'e jûn fan [[28&nbsp;desimber]] [[1881]], wylst er de strjitte oerstiek fan in saloon nei syn [[hotel]]. Hy rekke foar it libben [[ynfalide|skeind]] en ferlear in [[earm (anatomy)|earm]], mar oerlibbe de [[moardoanslach]] en wurke neitiid noch as [[revolverman]] en [[privee-detektive]]. Hy stoar úteinlik yn [[1904]] oan in [[longûntstekking]]. [[James Earp]] ([[1841]]–[[1926]]), dy't yn 'e film koart portrettearre wurdt as in fjirde broer dy't as [[opslûpen jonge]] troch de Clantons fermoarde wurdt sadat se it [[fee]] fan 'e bruorren Earp [[dieverij|stelle]] kinne, wie eins de âldste fan 'e fjouwer folle bruorren fan Wyatt Earp; de fjirde wie de net yn 'e film foarkommende [[Warren Earp]] ([[1855]]–[[1900]]). Fierders hie Wyatt Earp ek noch in âldere [[healbroer]], [[Newton Earp]] ([[1837]]–[[1928]]). James Earp waard net yn Tombstone fermoarde, sa't de film hawwe wol, mar stoar yn 'e [[âlderdom]] fan 84 jier op [[25&nbsp;jannewaris]] [[1926]] te [[San Bernardino (Kalifornje)]]. [[Doc Holliday]] ([[1851]]–[[1887]]) befynt him yn 'e film al yn Tombstone as de bruorren Earp dêr arrivearje, en Wyatt en hy komme dêr pas mei-inoar yn 'e kunde. Yn it echt koene de mannen inoar al sûnt [[1877]], doe't se inoar metten yn [[Fort Griffin]], yn [[Teksas]]. Se rekken [[freonskip|befreone]], en Holliday kaam yn [[desimber]] [[1879]] oer nei Tombstone op útnûging of oantrún fan Wyatt Earp. Guon [[histoarisy]] wolle hawwe dat Holliday troch Earp as in betroubere freon sjoen waard, dy't er nei Tombstone ta helle by wize fan fersterking yn syn konflikt mei in pleatslike [[binde]] dy't [[The Cowboys (Cochise County)|The Cowboys]] neamd waard. Doc Holliday, dy't eins John Henry Holliday hiet, hie syn [[bynamme]] "Doc" te tankjen oan it feit dat er fan [[berop]] oarspronklik [[toskedokter]] wie, en net in gewoane [[dokter]], sa't er yn 'e film is. Ek wied er ôfkomstich út [[Georgia]] en net út [[Boston]]. Oars as yn 'e film oerlibbe Holliday yn it echt de Sjitpartij by de O.K.-kraal. Hy naam nei de moard op Morgan Earp diel oan 'e [[Earp Vendetta Ride]] en beswiek op [[8&nbsp;novimber]] [[1887]] yn [[Glenwood Springs (Kolorado)|Glenwood Springs]] yn [[Colorado]] oan syn sykte ([[tuberkuloaze]]). De tsjinstanners fan 'e bruorren Earp binne yn 'e film werombrocht ta in oersichtlik groepke besteande út 'e [[rancher]] anneks [[feedieverij|feedief]] [[Newman Haynes Clanton]] en syn fjouwer [[soan]]nen, fan wa't inkeld [[Ike Clanton|Ike]] en [[Billy Clanton|Billy]] in namme krije. Yn it echt namen de bruorren Earp en Doc Holliday it op tsjin The Cowboys, in bredere binde dy't ûnderstipe waard troch in diffuse kloft meistanners. Newman Haynes Clanton stoar foar de Sjitpartij by de O.K.-kraal en mette nei alle gedachten nea ien fan 'e Earps. De [[sjitpartij]] fûn eins plak op [[26&nbsp;oktober]] [[1881]] (ynstee fan earne yn [[1882]]), [[middei (deidiel)|middeis]] omtrint 15.00 [[oere]] (ynstee fan by [[moarnsdage]]). By it fjoergefjocht wiene oan 'e kant fan The Cowboys belutsen: Ike en Billy Clanton, [[Frank McLaury]] en syn broer [[Tom McLaury]] en [[Billy Claiborne]]. Billy Clanton en de bruorren McLaury waarden by it treffen deasketten, mar Ike Clanton en Billy Claiborne wisten te ûntkommen. De beide wichtichste [[frou]]like rollen yn ''My Darling Clementine'' binne allebeide ûnhistoarysk. It [[personaazje]] fan Chihuahua soe foar in diel basearre wêze kinne op [[Big Nose Kate]] (Mária Izabella Horony, [[1849]]–[[1940]]), in fan oarsprong [[Hongarije|Hongaarske]] [[prostituee]] dy't jierrenlang de fêste partner fan Doc Holliday wie. Mar dyselde ferstoar op [[2&nbsp;novimber]] [[1940]] yn 'e hege âlderdom fan krapoan 91 jier. Clementine Carter liket (foar in diel) in ophimmele ferzje te wêzen fan [[Josephine Earp]] ([[1861]]–[[1944]]), in [[joadinne]] út in [[húshâlding]] dy't [[ymmigrearre]] wie út it [[Keninkryk Prusen]] wei. Hja rûn mei 14&nbsp;jier fan hûs fuort en wurke neitiid as prostituee om harsels te ûnderhâlden. Doe't Wyatt Earp yn [[1880]] yn Tombstone bedarre, wie Josephine dêr de [[mêtresse]] fan sheriff [[Johnny Behan]]. Josephine [[trouwen oer de putheak|troude neitiid oer de putheak]] mei Wyatt Earp en bleau oan syn dea ta by him. Sy wie ferantwurdlik foar de behimmele ferzje fan it libben fan har man dy't troch [[Stuart N. Lake]] fêstlein waard yn 'e [[biografy]] ''Wyatt Earp: Frontier Marshal'', dêr't de film ''My Darling Clementine'' wer op basearre waard. ==Untfangst== Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''My Darling Clementine'' oer it algemien tige positive [[resinsje]]s. Sa wie [[Bosley Crowther]] yn ''[[The New York Times]]'' fol lof oer de film en [[regisseur]] [[John Ford]]: "Eltse [[sêne]], elts [[shot (sinematografy)|shot]] is it produkt fan in skerp en gefoelich each&nbsp;– in each dat in djip begryp hat fan 'e [[skientme]] fan rûge lju yn in rûge wrâld." Yn it [[tydskrift]] ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' hie Herm Schoenfeld dêr wol wat op oan te merken: "It hannelsmerk fan John Ford syn [[rezjy]] is dúdlik stimpele op dizze film mei syn [[skaad|beskade]] [[ljocht]]en, sêft kontrastearjende stimmings en stadige tempo, mar der is in merkbere tendins yn 'e rjochting fan stilearring om 'e wille fan stilearring. Op ferskate plakken komt de film folslein ta stilstân sadat Ford it iene of oare keunstsinnige effekt prebearje kin wer te jaan." Tsjintwurdich wurdt ''My Darling Clementine'' troch de measte filmkritisy beskôge as ien fan 'e bêste westernfilms dy't ea makke binne, en ek as ien fan 'e bêste films fan regisseur John Ford. Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''My Darling Clementine'' in net te ferbetterjen goedkarringspersintaazje fan 100%, basearre op 32 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, karakterisearret de film as "de definitive dramatisearring fan 'e [[leginde]] fan [[Wyatt Earp]]". ([[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, hat anno [[2026]] gjin beoardieling fan ''My Darling Clementine''.) Yn [[1991]] waard de film omreden fan [[kultureel]], [[histoarysk]] en/of [[estetysk]] belang troch de [[Library of Congress]] útornearre foar preservearring foar de ivichheid yn it Amerikaanske [[Nasjonaal Film Register]]. ''My Darling Clementine'' hearde ta de trêde kloft fan 25&nbsp;films dy't yn dat register opnommen waard. ==Resultaat== ''My Darling Clementine'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]2.750.000 op. Hoewol't ûnbekend is wat de film wrâldwiid ynkassearje koe om't de [[opbringst (jild)|opbringst]]en bûten [[Noard-Amearika]] net mear nei te gean binne, makke ''My Darling Clementine'' allinnich yn Noard-Amearika al $750.000 [[winst (ûndernimming)|winst]], wat foar dy tiid betsjutte dat de film it poerbêst die. ==Keppelings om utens== * {{en}} [https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/24883 ''My Darling Clementine'' yn 'e katalogus fan it Amerikaansk Filmynstitút (NFI)] * {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0038762/ Ynformaasje oer ''My Darling Clementine'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/My_Darling_Clementine ''References'', op dizze side]. }} {{DISPLAYTITLE:''My Darling Clementine'' (film út 1946)}} [[Kategory:Amerikaanske westernfilm]] [[Kategory:Amerikaanske swart-wytfilm]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan 20th Century Studios]] [[Kategory:Film fan John Ford]] [[Kategory:Film út 1946]] [[Kategory:Film oer in plysjeman]] [[Kategory:Film oer feedieverij]] [[Kategory:Film oer moard]] [[Kategory:Film oer bruorren]] [[Kategory:Film oer tuberkuloaze]] [[Kategory:Film oer wraak]] [[Kategory:Werjefte fan Wyatt Earp yn keunst en kultuer]] [[Kategory:Werjefte fan Doc Holliday yn keunst en kultuer]] [[Kategory:Film basearre op in non-fiksjewurk]] [[Kategory:Film basearre op wiere foarfallen]] [[Kategory:Remake fan in oare film]] 8o6igynm656xhp3ati0h906hkloe3a6 Eargier 0 191514 1235142 1229138 2026-07-15T19:14:08Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235142 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Eargier |Ofbyld = [[Ofbyld:Torgos tracheliotos 288878816 (cropped).jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[falkeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[eargieren]] (''Torgos'') |Wittenskiplike namme= Torgos tracheliotos |Beskriuwer, jier= ([[Johann Reinhold Forster|Forster]], 1791) |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:TorgosTracheliotosIUCN.svg|250px]]</span><small>{{Kolommen2 |Kolom1={{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#007FFF}} net-briedfûgel<br> {{Color box|#FF0000}} útstoarn |Kolom2= {{Color box|#FF8080}} mooglik útstoarn<br>{{Color box|#AAFFAA}} mooglik oanwêzich }}</small> }} De '''eargier''' (''Torgos tracheliotos'') is in grutte [[rôffûgel]] út 'e famylje fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). It is de iennichste soarte yn it skaai fan 'e [[eargieren]] (''Torgos''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Lappet-faced Vulture (Torgos tracheliotos) (33317710636).jpg|thumb|left|Kop fan 'e eargier.]] De eargier is ien fan 'e grutste en swierste gieren fan 'e [[Alde Wrâld]]. De fûgel hat in lingte fan 95 oant 115 cm en in tige grutte wjukspanne dy't tusken de 250 en 290 cm leit. It fearrekleed is foar it grutste part donkerbrún oant swart, mei ljochtere, wite fearren op 'e "broek" (de poaten) en dûnseftige wite fearren op it boarst en de skouders. De kop is keal en hat in rôze oant readeftige kleur. Karakteristyk binne de grutte rimpels oan 'e nekke en de sydkanten fan 'e kop. De snaffel is ekstreem krêftich, heech en hat in blaugrize kleur mei in giele punt. Mei dizze snaffel kin de eargier troch de dikke hûd fan grutte kadavers, lykas dy fan oaljefanten of noashoarns, hinne komme. == Fersprieding == De eargier komt foar yn grutte dielen fan [[Afrika]] (benammen yn 'e savannes súdlik fan 'e Sahara) en op it [[Arabysk Skiereilân]]. De fûgel hat in foarkar foar drûge gebieten lykas savannes, toarnbosken en woastynrânen. Yn dielen fan it eardere ferspriedingsgebiet is de soarte útstoarn. == Ekology en gedrach == [[Ofbyld:Lappet-faced vulture 4.jpg|thumb|left|Eargier yn 'e flecht.]] De eargier is in dominante fûgel by it iten. Fanwegen syn grutte en krêftige snaffel binne oare gieresoarten faak ôfhinklik fan 'e eargier om it kadaver iepen te skuorren. Hoewol't se foaral iesiters binne, is it bekend dat eargieren ek wolris sels lytse bisten of piken fan oare fûgels deadzje. Se binne minder sosjaal as de ''Gyps''-gieren en wurde faak allinnich, yn pearkes of yn lytse groepen sjoen. == Fuortplanting == Eargieren bouwe tige grutte nêsten fan tûken yn 'e top fan (faak toarnige) beammen, lykas de [[akkasia]]. It nêst wurdt faak jierren efterinoar brûkt en kin wol twa meter breed wurde. It wyfke leit ien (soms twa) aai, dat yn likernôch 54 oant 56 dagen útbret wurdt. It jong bliuwt sa'n fjouwer oant fiif moannen op it nêst. == Status == Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat de eargier de status bedrige. De oantallen rinne yn it hiele ferspriedingsgebiet werom. De wichtichste oarsaken binne fergiftiging (troch lânbougif of giftich lokies dat foar rôfdieren ornearre is), fersteuring fan it nêstplak en in tekoart oan grutte kadavers troch de delgong fan grut wyld. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/lappet-faced-vulture-torgos-tracheliotos ''BirdLife', oproppen op 1 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/lafvul1?siteLanguage=nl ''eBird'', oproppen op 1 maaie 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/lafvul1/cur/introduction ''Birds of the World'', oproppen op 1 maaie 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Torgos tracheliotos}} }} [[Kategory:Eargier]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] rjn2oz7ubhu217fepaen70ca2k5xamv Floarestúfearn 0 192055 1235213 1230799 2026-07-15T20:28:07Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235213 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Floarestúfearn |Ofbyld = [[Ofbyld:Lppe-01.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[túfearnen]] (''Nisaetus'') |Wittenskiplike namme= Nisaetus floris |Beskriuwer, jier= ([[Ernst Hartert|Hartert]]), 1898 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Floarestúfearn''' of '''Floarestoefearn''' (''Nisaetus floris'') is in bedrige, [[Endemisme|endemyske]] [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') binnen it [[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). De fûgel komt foar op 'e [[Lytse Sûnda-eilannen]] yn [[Yndoneezje]]. Guon taksonomen beskôgje de fûgel as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[Yndyske túfearn]] (''Nisaetus cirrhatus''). == Uterlik en lûd == Mei in lichemslingte fan 60 oant 80 sentimeter is de Floarestúfearn troch de bank nommen grutter as syn nauwe sibbe, de Yndyske túfearn. Ek de wjuklingte wykt ôf: 43 oant 46,2 sm tsjinoer 36,5 oant 42,6 sm by de Yndyske túfearn. Grutte dielen fan it fearrekleed binne boppedat wyt en de sturt hat seis dwersbannen (ynstee fan fjouwer as fiif). Fan in fûgel op it eilân Alor waard in skril en lûd fluitsjen heard. == Fersprieding en systematyk == De soarte komt foar yn tropysk, fochtich leechlânbosk oant op in hichte fan 1.700 meter boppe de seespegel. Oer it iten fan de fûgel is hast neat bekend, mar der wurdt fan útgien dat er fanút in sitplak jaget, krekt as syn sibben. Op Sumbawa is waarnommen dat de fûgel slangen fange. Ek oer it briedgedrach is net in soad bekend, mar briedgedrach is rapportearre yn 'e moannen maart–maaie en op Floares yn augustus. Dizze earn komt allinnich op 'e Lytse Sûnda-eilannen foar, spesifyk op [[Sûmbawa]], [[Komodo]], [[Floares]] en [[Pulau Palue]]. Earder waard de Mindanaotúfearn as in ûndersoarte beskôge. Guon wittenskippers behannelje de Floarestúfearn hjoed-de-dei noch altyd as in ûndersoarte fan 'e Yndyske túfearn (''Nisaetus cirrhatus''). === Taksonomy === De earnen út it skaai ''Nisaetus'' waarden earder ta it skaai ''Spizaetus'' rekkene, mar [[DNA]]-ûndersyk hat útwiisd dat dizze twa groepen genetysk net nau oaninoar besibbe binne. == Status == De Floarestúfearn hat in tige lytse wrâldpopulaasje, dy't yn 2023 rûsd waard op mar 320 oant 1.500 folwoeksen fûgels. Der wurdt fan útgien dat de oantallen stadichoan tebekrinne troch ûntbosking en ferfolging troch de minske. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte dêrom as bedrige (''Endangered'') op 'e [[Reade list]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/flores-hawk-eagle-nisaetus-floris BirdLife, oproppen 25 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/flohae1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 25 maaie 202.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/flohae1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 maaie 202.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Nisaetus floris|Floarestúfearn}} }} {{DEFAULTSORT:Floarestufearn}} [[Kategory:Túfearn]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] ratg4fvhajd6agsojs244semml4ipzx Fjochtearn 0 192125 1235188 1230868 2026-07-15T19:47:06Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235188 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Fjochtearn |Ofbyld = [[Ofbyld:Martial Eagle Looking for Guineafowl.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[fjochtearnen]] (''Polemaetus'') |Wittenskiplike namme= Polemaetus bellicosus |Beskriuwer, jier= ([[François-Marie Daudin|Daudin]]), 1800 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Polemaetus bellicosus distribution map.png|250px]] }} De '''fjochtearn''' (''Polemaetus bellicosus'') is in [[fûgel]] dy't heart ta de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan de [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). It is de iennige soarte út it [[Monotypysk takson|monotypyske]] [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Polemaetus'' en komt allinnich foar yn [[Afrika]] besuden de [[Sahara]]. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Serengeti National Park 2021-08 - Polemaetus bellicosus - martial eagle.jpg|thumb|left|Fûgel yn it [[Nasjonaal Park Serengeti]].]] De fjochtearn is 78 oant 96 sentimeter lang, weaget tusken de 3,0 en 6,2 kilo en hat in spanwiidte fan 188 oant 240 sentimeter. It is in frij grutte earn. As er sit hat er brede skouders en hy sjocht der dan yndrukwekkend út. De boppedielen binne donkerbrún, lykas ek de kop en it boarst. Oan 'e efterkant fan 'e kop hat er in koarte túf. De snaffel is swart en de eagen binne giel. De búk is wyt mei grutte donkere spikkels en de ûnderwjukken binne donkerbrún. == Libbenswize == De fjochtearn kin proaien deadzje dy't grutter binne as de fûgel sels. Hy kin bygelyks in jonge antilope of in jonger wetterswyn gripe. De measte proaien binne lykwols rêchstringdieren tusken de 1 en de 5 kilo, lykas hazzen, mangoesten en waranen. De earn jaget ek op piken en oar lytsfee. By moai waar silet er in hiel skoft heech yn 'e loft op 'e strún nei proaien, om dêrnei yn in steile dûkflecht fanút de loft ta te slaan. Ek jaget er fanút de top fan in hege beam; fan dêrút makket er in lange, flakke dûkflecht flak oer de grûn, wêby't er ek gebrûk meitsje kin fan strûken as dekking om syn proai te oerfallen. == Briedgedrach == Fjochtearnen binne [[Monogamy|monogame]] fûgels en foarmje pearen foar it libben. It wyfke makket it nêst boppe yn in beam en leit dêryn ien aai dêr't se 47 oant 51 dagen op briedt. It aai komt betiid yn it drûge seizoen út, sadat de jonge fûgel yn it wiete seizoen, as der genôch iten is, fearren krijt. Nei 96 oant 99 dagen ferlit it jong it nêst, mar se bliuwe 8 oant 12 moannen ôfhinklik fan 'e âlden. == Fersprieding en libbensgebiet == Dizze soarte komt foar yn Afrika besuden de Sahara. It habitat bestiet út iepen lânskippen fan healwoastinen en steppes oant leechberchtmen en bosksavannes. == Status == De fjochtearn hat in grut ferspriedingsgebiet. De grutte fan 'e wrâldpopulaasje waard yn 2001 rûchwei rûsd op inkele tsientûzenen. De earn rint lykwols yn oantallen tebek troch ferfolging. De fûgel wurdt sketten, fongen en fergiftige; fierder falle der slachtoffers troch elektreksiteitstriedden en rint de wyldstân yn it libbensgebiet tebek. Yn West-Afrika ûntbrekke bygelyks grutte populaasjes fan sûchdieren en nimt de befolking sterk yn oantal ta. Dêrfandinne stiet dizze earn as bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/martial-eagle-polemaetus-bellicosus BirdLife, oproppen 28 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/mareag1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 28 maaie 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/mareag1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 28 maaie 2026.] * [https://www.eaglewatch.nl/roofvogels/Accipitres/Accipitidae/Accipitrinae/Vechtarend/Index.html Eagle Watch, oproppen 28 maaie 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Polemaetus bellicosus|Fjochtearn}} }} {{DEFAULTSORT:Fjochtearn}} [[Kategory:Fjochtearn]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] mx9pkpib99h491f66928eya51wjstli Flearmûzeglee 0 192316 1235210 1231431 2026-07-15T20:24:00Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235210 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Flearmûzeglee |Ofbyld = [[Ofbyld:Maceiramphus alcinus-2.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[flearmûzegleeën]] (''Macheiramphus'') |Wittenskiplike namme= Macheiramphus alcinus |Beskriuwer, jier= ([[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Distribution Macheiramphus alcinus subspecies.PNG|250px]]<center><small><br>Read = ''M. a. andersonii''<br>Pears = ''M. a. alcinus''<br>Swart = ''M. a. papuanus''</small></center> }} De '''flearmûzeglee''' (''Macheiramphus alcinus'') is in [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). In diel fan it ferspriedingsgebiet leit yn it sintrale en westlike diel fan [[Afrika]] besuden de [[Sahara]] en lytse gebieten op [[Madagaskar]] en yn grutte dielen fan [[Yndoneezje]], it súdeasten fan [[Nij-Guineä]] en it [[Malakka|skiereilân Malakka]]. De soarte libbet yn grienbliuwend tropysk bosk. De bisten libje benammen fan [[flearmûzen]] en lytse [[fûgels]]. As ien fan 'e pear rôffûgelsoarten jeie se nei it ûndergean fan 'e sinne of by it skimerjen. Hja briede yn grutte dielen fan it ferspriedingsgebiet net yn fêste seizoenen; it briedseizoen hinget foar it grutste part ôf fan it oanbod fan genôch proaien. It [[Monotypysk takson|monotypyske]] [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Macheiramphus'' hie lang in ûndúdlike posysje yn 'e famylje fan 'e haukfûgels. Ut [[DNA]]-ûndersyk die bliken dat de flearmûzeglee it naust besibbe is oan 'e [[wurchearn]] (''Morphnus guianensis''), de [[Harpij (rôffûgel)|harpij]] (''Harpia harpya'') en de [[Papoea-earn]] (''Harpyopsis novaeguineae''). == Skaaimerken == De flearmûzeglee is in middelgrutte rôffûgel mei in falkeftige foarm, in smelle, lytse snaffel, grutte eagen, in koarte sturt en in lytse kop. De nominaat ''M. alcinus alcinus'' fertoant [[seksuele dimorfy]]; wyfkes binne trochstrings 6% grutter as mantsjes. It gewicht fan folwoeksen fûgels leit tusken de 600 en 650 gram en de lichemslingte tusken 41 en 51 sm. De wjuklingte is 37,1 oant 41,2 sm en de spanwiidte is 95 oant 120 sm, wylst de sturt 16,6 oant 18,4 sm lang is. Juvenilen hawwe hast deselde skaaimerken as folwoeksen fûgels; harren fearrekleed hat lykwols mear wyt oan 'e ûnderkant. Ek hawwe se in boarstbân fan brune spikkels. De iris fan jonge fûgels is brún foardat se de úteinlike giele kleur krije. == Taksonomy == === Wittenskiplike namme === De wittenskiplike namme fan 'e flearmûzeglee soarge in pear desennia foar betizing. Yn 1850 waard er troch [[Karel Lusiaan Bonaparte|Bonaparte]] as ''Macheiramphus alcinus'' foar it earst beskreaun. In jier letter beskreau [[Gerardus Frederik Westerman|Westerman]] deselde soarte as ''Machaeramphus alcinus''. Om't Westerman syn beskriuwing yn earste ynstânsje weromdatearre wie nei 1848, wie ''Machaeramphus'' oant de midden fan 'e 20e iuw de jildige skaainamme fan 'e soarte. Deignan wiisde yn 1960 op dy flater. Dêrop waard ''Macheiramphus'' de namme foar it skaai. === Ûndersoarten === Der wurde trije [[ûndersoarte]]n erkend: * ''M. alcinus alcinus'' - Bonaparte, 1850: de nominaatfoarm dy't foarkomt op it [[Malakka|Maleiske skiereilân]], [[Sumatra]], [[Selebes]] en [[Borneo]]. * ''M. alcinus papuans'' - (Mayr), 1940: dy't foarkomt yn it [[Owen Stanley-berchtme]] op [[Nij-Guineä]]. Dizze ûndersoarte is wat lytser as de nominaatfoarm en hat in wite nekkebân en in witere ûnderkant. * ''M. alcinus anderssoni'' - (Gurney), 1866: de Subsaharaanske ûndersoarte dy't mei in ferskil fan 13% in gruttere seksuele dimorfy fertoant as de oare twa ûndersoarten. Dizze soarte is lytser as ''M. a. alcinus'' en ''M. a. papuans''. Sturt- en wjukfearren binne donker streke, de wite kleur oan 'e ûnderkant ferskilt bot. == Leefgebiet en status == De flearmûzeglee is in pleatslik algemien foarkommende fûgel yn 'e buert fan kalkstiennen grotten of bosk mei in soad holle beammen dêr't in soad flearmûzen libje. De rôffûgel hat in tige grut ferspriedingsgebiet en dêrtroch allinnich al is de kâns op útstjerren tige lyts. Der is gjin rûzing fan 'e grutte fan 'e populaasje, mar de oannommen wurdt dat de oantallen ôfnimme. Dat oantal bliuwt stabyl. Dêrfandinne stiet de flearmûzeglee as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Macheiramphus alcinus|Flearmûzeglee}} }} {{DEFAULTSORT:Flearmuzeglee}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Flearmûzeglee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] af1h70dhgs90aqd1bmv4zu3ep491owz 1235211 1235210 2026-07-15T20:26:57Z Ieneach fan 'e Esk 13292 leginda by kaart 1235211 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Flearmûzeglee |Ofbyld = [[Ofbyld:Maceiramphus alcinus-2.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[flearmûzegleeën]] (''Macheiramphus'') |Wittenskiplike namme= Macheiramphus alcinus |Beskriuwer, jier= ([[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Distribution Macheiramphus alcinus subspecies.PNG|250px]]<small>{{Color box|#FF0000}} ''M. a. andersonii'' <br>{{Color box|#800080}} ''M. a. alcinus''<br>{{Color box|#000000}} ''M. a. papuanus''</small> }} De '''flearmûzeglee''' (''Macheiramphus alcinus'') is in [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). In diel fan it ferspriedingsgebiet leit yn it sintrale en westlike diel fan [[Afrika]] besuden de [[Sahara]] en lytse gebieten op [[Madagaskar]] en yn grutte dielen fan [[Yndoneezje]], it súdeasten fan [[Nij-Guineä]] en it [[Malakka|skiereilân Malakka]]. De soarte libbet yn grienbliuwend tropysk bosk. De bisten libje benammen fan [[flearmûzen]] en lytse [[fûgels]]. As ien fan 'e pear rôffûgelsoarten jeie se nei it ûndergean fan 'e sinne of by it skimerjen. Hja briede yn grutte dielen fan it ferspriedingsgebiet net yn fêste seizoenen; it briedseizoen hinget foar it grutste part ôf fan it oanbod fan genôch proaien. It [[Monotypysk takson|monotypyske]] [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Macheiramphus'' hie lang in ûndúdlike posysje yn 'e famylje fan 'e haukfûgels. Ut [[DNA]]-ûndersyk die bliken dat de flearmûzeglee it naust besibbe is oan 'e [[wurchearn]] (''Morphnus guianensis''), de [[Harpij (rôffûgel)|harpij]] (''Harpia harpya'') en de [[Papoea-earn]] (''Harpyopsis novaeguineae''). == Skaaimerken == De flearmûzeglee is in middelgrutte rôffûgel mei in falkeftige foarm, in smelle, lytse snaffel, grutte eagen, in koarte sturt en in lytse kop. De nominaat ''M. alcinus alcinus'' fertoant [[seksuele dimorfy]]; wyfkes binne trochstrings 6% grutter as mantsjes. It gewicht fan folwoeksen fûgels leit tusken de 600 en 650 gram en de lichemslingte tusken 41 en 51 sm. De wjuklingte is 37,1 oant 41,2 sm en de spanwiidte is 95 oant 120 sm, wylst de sturt 16,6 oant 18,4 sm lang is. Juvenilen hawwe hast deselde skaaimerken as folwoeksen fûgels; harren fearrekleed hat lykwols mear wyt oan 'e ûnderkant. Ek hawwe se in boarstbân fan brune spikkels. De iris fan jonge fûgels is brún foardat se de úteinlike giele kleur krije. == Taksonomy == === Wittenskiplike namme === De wittenskiplike namme fan 'e flearmûzeglee soarge in pear desennia foar betizing. Yn 1850 waard er troch [[Karel Lusiaan Bonaparte|Bonaparte]] as ''Macheiramphus alcinus'' foar it earst beskreaun. In jier letter beskreau [[Gerardus Frederik Westerman|Westerman]] deselde soarte as ''Machaeramphus alcinus''. Om't Westerman syn beskriuwing yn earste ynstânsje weromdatearre wie nei 1848, wie ''Machaeramphus'' oant de midden fan 'e 20e iuw de jildige skaainamme fan 'e soarte. Deignan wiisde yn 1960 op dy flater. Dêrop waard ''Macheiramphus'' de namme foar it skaai. === Ûndersoarten === Der wurde trije [[ûndersoarte]]n erkend: * ''M. alcinus alcinus'' - Bonaparte, 1850: de nominaatfoarm dy't foarkomt op it [[Malakka|Maleiske skiereilân]], [[Sumatra]], [[Selebes]] en [[Borneo]]. * ''M. alcinus papuans'' - (Mayr), 1940: dy't foarkomt yn it [[Owen Stanley-berchtme]] op [[Nij-Guineä]]. Dizze ûndersoarte is wat lytser as de nominaatfoarm en hat in wite nekkebân en in witere ûnderkant. * ''M. alcinus anderssoni'' - (Gurney), 1866: de Subsaharaanske ûndersoarte dy't mei in ferskil fan 13% in gruttere seksuele dimorfy fertoant as de oare twa ûndersoarten. Dizze soarte is lytser as ''M. a. alcinus'' en ''M. a. papuans''. Sturt- en wjukfearren binne donker streke, de wite kleur oan 'e ûnderkant ferskilt bot. == Leefgebiet en status == De flearmûzeglee is in pleatslik algemien foarkommende fûgel yn 'e buert fan kalkstiennen grotten of bosk mei in soad holle beammen dêr't in soad flearmûzen libje. De rôffûgel hat in tige grut ferspriedingsgebiet en dêrtroch allinnich al is de kâns op útstjerren tige lyts. Der is gjin rûzing fan 'e grutte fan 'e populaasje, mar de oannommen wurdt dat de oantallen ôfnimme. Dat oantal bliuwt stabyl. Dêrfandinne stiet de flearmûzeglee as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Macheiramphus alcinus|Flearmûzeglee}} }} {{DEFAULTSORT:Flearmuzeglee}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Flearmûzeglee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] qtlqjcj542w7cvusmo7shpcf8odmdpx Omgong fan Frankryk 2026 0 192843 1235232 1235061 2026-07-15T20:55:42Z FreyaSport 40716 11e etappe 1235232 wikitext text/x-wiki {{aktueelsport}} {{Ynfoboks edysje hurdfytswedstriid | namme = {{Flagge FR}} Omgong fan Frankryk 2026 | edysje = 113 | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ûnderskrift = | rûtekaart = Route of the 2026 Tour de France.png | tiidrek = [[4 july|4]] - [[26 july]] 2026 | datum = | startplak = {{Flagge ES}} [[Barcelona]] | finishplak = [[Parys]] | totale ôfstân = 3.333 km | hichtemeters = 54.450 m | gem. faasje = | dielnimmers = 184 | type wedstriid = | etappe = 11 | klass1 = Giele trui | lieder1 = {{Flagge SI}} [[Tadej Pogačar]] | klass2 = Griene trui | lieder2 = {{Flagge DK}} [[Mads Pedersen]] | klass3 = Boltsjestrui | lieder3 = {{Flagge SI}} [[Tadej Pogačar]] | klass4 = Wite trui | lieder4 = {{Flagge ES}} [[Juan Ayuso]] | klass5 = Ploegen | lieder5 = {{GER}} Lidl–Trek | klass6 = Striidberens | lieder6 = | klass7 = | lieder7 = | klass8 = | lieder8 = | aktueel = | foarige = [[Omgong fan Frankryk 2025|2025]] | folgjende = [[Omgong fan Frankryk 2027|2027]] }} De 113e edysje fan de '''[[Omgong fan Frankryk]]''' wurdt holden fan [[4 july|4]] oant en mei [[26 july]] [[2026]]. ==Dielnimmende ploegen== {{Kolommen3 |Kolom1= * {{BEL}} Alpecin–Deceuninck * {{FRA}} Decathlon CMA CGM Team * {{FRA}} Groupama-FDJ * {{GER}} Lidl-Trek * {{ESP}} Movistar * {{GER}} Red Bull-Bora-Hansgrohe * {{AUS}} Jayco AlUla * {{NED}} Visma–Lease a Bike * {{NOR}} Uno-X * {{ESP}} Caja Rural-Seguros RGA * {{SUI}} Pinarello-Q36.5 * {{SUI}} Tudor |Kolom2= * {{BRN}} Bahrain Victorious * {{USA}} EF Education-EasyPost * {{GBR}} Netcompany Ineos * {{BEL}} Lotto-Intermarché * {{SUI}} NSN * {{BEL}} Soudal Quick-Step * {{NED}} Picnic-PostNL * {{UAE}} UAE Team Emirates XRG * {{KAZ}} XDS Astana Team * {{FRA}} Cofidis * {{FRA}} TotalEnergies }} == Startplak == De start wie yn [[Barcelona]], in stêd yn [[Kataloanje]], [[Spanje]], de grutste stêd fan Kataloanje, de twadgrutste stêd fan it Spanje. It is nei [[San Sebastián]] yn [[Omgong fan Frankryk 1992|1992]] en [[Bilbao]] yn [[Omgong fan Frankryk 2023|2023]] de tredde kear dat de Omgong yn Spanje fan start giet. {{clear}} == Etappe-oersjoch<ref>[https://www.letour.fr/fr/parcours-general Parcours 2026] op Letour.fr</ref> == Yn de sechsde etappe kaam giele trui drager [[Torstein Traeen]] hurd te fallen by de ôfdaling fan de Tourmalet. Nei medyske fersoarging gie er dochs wer fierder – en finishte úteinlik sa’n 30 minuten efter [[Tadej Pogačar]], wêrmei’t er syn giele trui ferlear. Uno-X melde letter dat Traeen in "harsenskodding en meardere breuken yn syn ribbekast" oprûn hie en de oare deis net oan de start ferskine soe. De 9e etappe op 12 july waard fanwegen de waarmte ynkoarten mei 30 kilometer yn stee fan 185 km fytsten se no 155 km {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Datum ! Etappe ! Start –<br>Finish ! Ofstân<br>(yn km) ! Type ! Winner ! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder |- | 1 | align="center"| 4 july | {{Flagge ES}} [[Barcelona]] | 19.7 km | {{Piktogram etappe|ploege-tiidrit}} | {{NED}} Visma–Lease a Bike |rowspan="2" bgcolor="#FFFF80" | {{DEN}} [[Jonas Vingegaard]] |- | 2 | align="center"| 5 july | {{Flagge ES}} [[Tarragona]] -<br> {{flagge ES}} [[Barcelona]] | 178 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | {{MEX}} [[Isaac del Toro]] |- | 3 | align="center"| 6 july | {{Flagge ES}} [[Granollers]] -<br> {{Flagge FR}} [[Les Angles (Pyrénées-Orientales)|Les Angles]] | 196 km | {{piktogram etappe|berch}} |{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |bgcolor="#FFFF80"|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 4 | align="center"| 7 july | [[Carcassonne]] -<br> [[Foix]] | 182 km | {{piktogram etappe|heuvel}} |{{DEN}} [[Mads Pedersen]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFF80"|{{NOR}} [[Torstein Træen]] |- | 5 | align="center"| 8 july | [[Lannemezan]] -<br> [[Pau, Pyrénées-Atlantiques|Pau]] | 158 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{NED}} [[Olav Kooij]] |- | 6 | align="center"| 9 july | [[Pau (Pyrénées-Atlantiques)|Pau]] -<br> [[Gavarnie-Gèdre]] | 186 km | {{piktogram etappe|berch}} |{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] | rowspan="4" bgcolor="#FFFF80"|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 7 | align="center"| 10 july | [[Hagetmau]] -<br> [[Bordeaux]] | 175 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{BEL}} [[Tim Merlier]] |- | 8 | align="center"| 11 july | [[Périgueux]] -<br> [[Bergerac (stêd)|Bergerac]] | 182 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{BEL}} [[Tim Merlier]] |- | 9 | align="center"| 12 july | [[Malemort]] -<br> [[Ussel (Corrèze)|Ussel]] | 155 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | {{NED}} [[Mathieu van der Poel]] |- | align="center" bgcolor="#C0C0C0"|13 july | bgcolor="#C0C0C0" align="center" colspan="7" | '''Rêstdei yn [[Cantal]]''' |- | 10 | align="center"| 14 july | [[Aurillac]] -<br> [[Le Lioran]] | 167 km | {{piktogram etappe|berch}} | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFF80"| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 11 | align="center"| 15 july | [[Vichy]] -<br> [[Nevers]] | 161 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{NOR}} [[Søren Wærenskjold]] |- | 12 | align="center"| 16 july | [[Circuit de Nevers Magny-Cours]] -<br> [[Chalon-sur-Saône]] | 181 km | {{piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 13 | align="center"| 17 july | [[Dole (Jura)|Dole]] -<br> [[Belfort]] | 205 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 14 | align="center"| 18 july | [[Mulhouse]] -<br> [[Le Markstein]] [[Fellering]] | 155 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 15 | align="center"| 19 july | [[Champagnole]] -<br> [[Col de Solaison]] | 184 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | align="center" bgcolor="#C0C0C0"| 20 july | bgcolor="#C0C0C0" align="center" colspan="7" | '''Rêstdei yn [[Haute-Savoie]]''' |- | 16 | align="center"| 21 july | [[Évian-les-Bains]] -<br> [[Thonon-les-Bains]] | 26 km | {{piktogram etappe|tiidrit}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 17 | align="center"| 22 july | [[Chambéry]] -<br> [[Voiron]] | 175 km | {{piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 18 | align="center"| 23 july | [[Voiron]] -<br> [[Orcières-Merlette]] | 185 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 19|19]] | align="center"| 24 july | [[Gap (Hautes-Alpes)|Gap]] -<br> [[Alpe d'Huez]] | 128 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 20 | align="center"| 25 july | [[Le Bourg-d'Oisans]] -<br> [[Alpe d'Huez]] | 171 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 21 | align="center"| 26 july | [[Thoiry (Yvelines)|Thoiry]] <br> [[Parys]] ([[Avenue des Champs-Élysées|Champs Élysées]]) | 130 km | {{piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- ! Datum ! Etappe ! Start – Finish ! Ofstân<br>(yn km) ! Type ! Winner ! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder |} == Klassemintslieders nei eltse etappe == {| class="wikitable" width="95%" style="text-align: center; font-size:85%;" ! width="7%" |Etappe !Winner | bgcolor="#FFFF00" |'''Giele trui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_yellow.svg|20x20px|Giele trui]] | bgcolor="#54FF54" |'''Griene trui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_green.svg|20x20px|Griene trui]] | bgcolor="#FFABBB" |'''Bolletsjestrui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_polkadot.svg|20x20px|Bolletsjestrui]] | bgcolor="#FFFFFF" |'''Jongerein'''<br>[[Ofbyld:Jersey_white.svg|20x20px|Witte trui]] | bgcolor="#90D0EA" |'''Ploegen'''<br>[[Ofbyld:Jersey_yellow_number.svg|20x20px|Ploegeklassemint]] | bgcolor="#BEAF88" |'''Striidberens'''<br>[[Ofbyld:Jersey beige number.svg|20x20px|Bêzje rêchnûmer]] |- ! 1ste | {{NED}}<br>Visma–Lease a Bike | rowspan="2" bgcolor="#FFFF80" |{{DEN}}<br>[[Jonas Vingegaard]] | bgcolor="#90EE90" |{{COL}}<br>[[Egan Bernal]] | bgcolor="#FFABBB" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#FFFFFF" |{{ESP}}<br>[[Juan Ayuso]] | bgcolor="#D5E5EC" |{{GBR}}<br>Netcompany INEOS | ''Net útrikt'' |- !2e | {{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | bgcolor="#90EE90" |{{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | bgcolor="#FFABBB" |{{NED}}<br>[[Alex Molenaar]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFFFF" |{{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | rowspan="2" bgcolor="#D5E5EC" |{{UAE}}<br>UAE Team Emirates XRG | {{GER}}<br>[[Felix Engelhardt]] |- !3e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#FFFF80" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#90EE90" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="3" bgcolor="#FFABBB" |{{FRA}}<br>[[Alex Baudin]] | {{FRA}}<br>[[Alex Baudin]] |- !4e | {{DEN}}<br>[[Mads Pedersen]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFF80" |{{NOR}}<br>[[Torstein Træen]] | rowspan="8" bgcolor="#90EE90" |{{DEN}}<br>[[Mads Pedersen]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFFFF" |{{CZE}}<br>[[Mathias Vacek]] | rowspan="8" bgcolor="#D5E5EC" |{{GER}}<br>Lidl–Trek | {{ESP}}<br>[[Pablo Castrillo]] |- !5e | {{NED}}<br>[[Olav Kooij]] | {{FRA}}<br>[[Baptiste Veistroffer]] |- !6e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="6" bgcolor="#FFFF80" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="6" bgcolor="#FFABBB" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="4" bgcolor="#FFFFFF" |{{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] |- !7e | {{BEL}}<br>[[Tim Merlier]] | {{FRA}}<br>[[Baptiste Veistroffer]] |- !8ste | {{BEL}}<br>[[Tim Merlier]] | {{BEL}}<br>[[Liam Slock]] |- !9e | {{NED}}<br>[[Mathieu van der Poel]] | {{NED}}<br>[[Mathieu van der Poel]] |- !10e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFFFF" |{{ESP}}<br>[[Juan Ayuso]] | {{ECU}}<br>[[Richard Carapaz]] |- !11e | {{NOR}}<br>[[Søren Wærenskjold]] | {{DEN}}<br>[[Anthon Charmig]] |- !12e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !13e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !14e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !15e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !16e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | ''Net útrikt'' |- !17e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !18e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !19e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !20ste | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !21ste | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- ! colspan="2" |Einklassemint | bgcolor="#FFFF00" |''' ''' | bgcolor="#54FF54" |''' ''' | bgcolor="#FFABBB" |''' ''' | bgcolor="#FFFFFF" |''' ''' | bgcolor="#90D0EA" |''' ''' | bgcolor="#BEAF88" |''' ''' |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} }} {{Navigaasje Omgong fan Frankryk}} [[Kategory:Omgong fan Frankryk|2026]] [[Kategory:Barren yn 2026]] e7ea0j8wzrtnaud44p0b5vc7c0t8oej Bairdgril 0 192959 1235136 1235115 2026-07-15T19:08:20Z Ieneach fan 'e Esk 13292 syn., red, kt 1235136 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = bairdgril |Ofbyld = [[Ofbyld:Baird's sandpiper (Calidris bairdii) 01.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Calidris bairdii - Baird's Sandpiper XC613406.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[grillen]] (''Calidris'') |Wittenskiplike namme = Calidris bairdii |Beskriuwer, jier= [[Elliott Coues|Coues]], 1861 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Calidris bairdii map.svg|250px]]{{Kolommen2 |Kolom1= <small>{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#ffdd55}} [[trekfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]</small> }} }} De '''bairdgril''' of '''Bairds gril''' (''Calidris bairdii'') is in fûgel yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[grillen]] (''Calidris'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). De fûgel is ferneamd nei de 19e-iuwske Amerikaanske [[biolooch]] [[Spencer Fullerton Baird]]. == Skaaimerken == Folwoeksen fûgels binne 14 oant 17 sm lang en ha swarte poarten en in smelle, tinne, donkere snaffel. De boppedielen binne donkerbrún mei ûnregelmjittige swarte plakken, wylst de ûnderkant meast wyt is. De sturt is donker en de stút is swart mei wite rânen. Op 'e kop en it boarst binne donkere streken te sjen op in ljochtbrune oant gielbrune eftergrûn. Der is in wyt kielplak en faak in wyt plak boppe de donkere team. Dat wite plak rint meastentiids oer yn in skiere, ljochte wynbraustreek. Yn it winterkleed binne de boppedielen ljochter griisbrún. Jonge fûgels ha in opfallende ljochtbêzje grûnkleur op 'e kop en it boarst, wylst de boppedielen griisbrún binne mei kontrastearjende wite fearpunten. Yn it fjild is de soarte lestich te ûnderskieden fan oare lytse ''Calidris''-soarten. Ien fan 'e ûnderskiedende skaaimerken is de lange wjukprojeksje (de ôfstân wermei't de wjukken foarby de sturtpunt stekke as de fûgel op 'e grûn stiet). Fan 'e lytsere ''Calidris''-grillen hat er dat skaaimerk mienskipllik mei de [[Bonapartegril]] (''C. fuscicollis''); de lêste ûnderskiedt him fan 'e bairdgril troch in dúdlikere wite wynbraustreek, in grizer fearrekleed en in folslein wite stút. == Fersprieding == De bairdgril briedt op 'e noardlike [[tûndra]] fan it uterste easten fan [[Sibearje]] oant West-[[Grienlân]]. It is in [[trekfûgel]] dy't yn [[Súd-Amearika]] oerwinteret. Yn Europa is de soarte in seldsume [[dwaalgast]]. == Ekology == De bairdgril wurdt faak op drûge plakken mei lege fegetaasje sjoen en op strannen en seewierbanken. It nêst is in kûltsje dat fuort op 'e grûn útskrabbe is. De aaien, meastentiids fjouwer yn tal, binne ljocht griisbrún mei donkere, readbrune en ûnregelmjittige plakjes. Beide âlden briede tegearre de aaien út yn 19–22 dagen. Se sykje nei iten op dridzige strannen, dêr't se iten oppikke dat se mei it each lokalisearje. Se libje benammen fan ynsekten en lytse kreefteftigen. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Calidris bairdii1.jpg|Nêst. :Baird's sandpiper chick (Calidris bairdii) in Sachs Harbour 04.jpg|Pyk </gallery> </div> == Status en bedrigings == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Op basis fan dy kritearia kategorisearret de [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern''). De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op tusken de 1,2 en 1,5 miljoen folwoeksen fûgels (2024). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bairds-sandpiper-calidris-bairdii BirdLife, oproppen 15 july 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/baisan/cur/introduction Birds of the World, oproppen 15 july 2026 ] *[https://ebird.org/species/baisan/NL eBird, oproppen 15 july 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Calidris bairdii}} }} {{DEFAULTSORT:Bairdgril}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gril]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] 2gljd4e5md8qohzd1ia7b2l45g3vy5b Ljochte tjirk 0 192961 1235138 1235123 2026-07-15T19:09:46Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status en bedriging */ kt 1235138 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Ljochte tjirk |Ofbyld = [[Ofbyld:Buff-breasted sandpiper (Calidris subruficollis) 01.jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[grillen]] (''Calidris'') |Wittenskiplike namme = Calidris subruficollis |Beskriuwer, jier= [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1819 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Calidris subruficollis map.svg|250px]]{{Kolommen2 |Kolom1= <small>{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#ffdd55}} [[trekfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]</small> }} }} De '''ljochte tjirk''' (''Calidris subruficollis'', synonym: ''Tryngites subruficollis'') is in slanke waadfûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). De fûgel waard yn 1819 troch [[Louis Jean Pierre Vieillot]] jildich beskreaun as ''Tringa subruficollis''. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Buff-breasted sandpiper fight (51102233475).jpg|thumb|left|Fjochtsjende ljochte tjirken.]] De ljochte tjirk is in lytse waadfûgel dy't 18–20 sintimeter lang wurdt. Hy hat in sânkleurich fearrekleed, in donkere snaffel en in ljochte eachring. De boppekant hat donkere plakken troch donkere fearren en ljochte fearrânen. De soarte is sawat like grut as in [[bûnte gril]], mar hat oare proporsjes en docht mear tinken oan in jonge [[hoants]], mar is lytser en hat in koartere en rjochtere snaffel. Yn 'e flecht docht er tinken oan in wilster mei in donkere boppewjukken sûnder wjukstreken, wite ûnderwjukken mei in donkere efterrâne en in donkere "komma", dy't foarme wurdt troch de fearpunten fan 'e ûnderste hândekfearren. De ferskillen tusken folwoeksen en jonge yndividuen binne subtyl; mar de jonge fûgels hawwe dekfearren mei in brede wite râne mei in donkere streek deryn en in ljochte basiskleur, wylst folwoeksen fûgels donkere dekfearren hawwe mei smellere ljochte rânen. == Fersprieding, systematyk en habitat == De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]] en briedt op in pear isolearre plakken op de tûndra's fan it [[Wrangel-eilân]] yn noardeastlik [[Ruslân]], yn noardlik [[Alaska]] en yn noardlik [[Kanada]]. It is in lange-ôfstânstrekfûgel dy't oerwinteret yn [[Súd-Amearika]] (benammen [[Brazylje]], [[Paraguay]], [[Oerûguay]] en [[Argentynje]]). De fûgel hâldt fan drûch, koart gerslân. Earder waard de soarte allinnich yn it skaai ''Tryngites'' pleatst. Genetysk ûndersyk hat lykwols útwiisd dat de soarte diel útmakket fan 'e groep ''Calidris'' en, nettsjinsteande it ôfwikende uterlik, it tichtst besibbe is oan de [[streekte gril]], de [[grize gril]] en de [[Alaskagril]]. == Foarkommen yn 'e regio == De ljochte tjirk is in seldsume mar regelmjittige [[dwaalgast]] yn West-Jeropa, benammen op 'e [[Britske Eilannen]]. Yn Nederlân binne tusken 1955 en 2014 79 befêstige waarnimmings dien, mei in tanimmende frekwinsje tusken 2000 en 2014. Sûnt 2015 wurdt it tal waarnimmings net mear sintraal byhâlden. == Ekology == Om wyfkes te lokjen, slacht it mantsje ûnder de balts de wjuk op en lit er de ljochte ûnderkant sjen. As der mear as ien wyfke oanwêzich is, kin it mantsje beide wjukken opheffe, himsels skodzje en ferskate koarte lokroppen jaan. Mantsjes kinne mei mear as ien wyfke pearje. It wyfke bout it nêst op 'e grûn en leit trije oant fjouwer aaien dy't trije wiken bebret wurde. De jongen ferlitte it nêst al nei likernôch 12 oeren om sels iten te sykjen. De ljochte tjirk yt ferskate lytse dieren lykas ynsekten, ynsektelarven en wjirms, mar ek sied. De fûgel stiet bekend as hiel nuet en is faak net skou foar minsken. == Status en bedriging == Oannommen wurdt dat de ljochte tjirk te lijen hân hat troch habitatferlies by de rêst- en oerwinteringsplakken, mar ek feroaringen yn it briedmiljeu troch klimaatferoaring kinne dêr de oarsaak fan wêze. De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op tusken de 84.000 en 364.000 folwoeksen yndividuen. Sûnt 2024 klassifisearret de [[IUCN]] de soarte as bedrige, yn 'e kategory kwetsber (''vulnerable'' - VU). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/buff-breasted-sandpiper-calidris-subruficollis BirdLife, oproppen 15 july 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/bubsan/cur/introductionn Birds of the World, oproppen 15 july 2026] * [https://ebird.org/species/bubsan/ZA-WC eBird, oproppen 15 july 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Calidris subruficollis}} }} {{DEFAULTSORT:Ljochte tjirk}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gril]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] 7fpuk9wwg3u0nbohjp1swu5e97f6w8a 1235139 1235138 2026-07-15T19:10:21Z Ieneach fan 'e Esk 13292 syn. 1235139 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = ljochte tjirk |Ofbyld = [[Ofbyld:Buff-breasted sandpiper (Calidris subruficollis) 01.jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[grillen]] (''Calidris'') |Wittenskiplike namme = Calidris subruficollis |Beskriuwer, jier= [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1819 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Calidris subruficollis map.svg|250px]]{{Kolommen2 |Kolom1= <small>{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#ffdd55}} [[trekfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]</small> }} }} De '''ljochte tjirk''' of '''ljochte tsjirk''' (''Calidris subruficollis'', synonym: ''Tryngites subruficollis'') is in slanke waadfûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). De fûgel waard yn 1819 troch [[Louis Jean Pierre Vieillot]] jildich beskreaun as ''Tringa subruficollis''. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Buff-breasted sandpiper fight (51102233475).jpg|thumb|left|Fjochtsjende ljochte tjirken.]] De ljochte tjirk is in lytse waadfûgel dy't 18–20 sintimeter lang wurdt. Hy hat in sânkleurich fearrekleed, in donkere snaffel en in ljochte eachring. De boppekant hat donkere plakken troch donkere fearren en ljochte fearrânen. De soarte is sawat like grut as in [[bûnte gril]], mar hat oare proporsjes en docht mear tinken oan in jonge [[hoants]], mar is lytser en hat in koartere en rjochtere snaffel. Yn 'e flecht docht er tinken oan in wilster mei in donkere boppewjukken sûnder wjukstreken, wite ûnderwjukken mei in donkere efterrâne en in donkere "komma", dy't foarme wurdt troch de fearpunten fan 'e ûnderste hândekfearren. De ferskillen tusken folwoeksen en jonge yndividuen binne subtyl; mar de jonge fûgels hawwe dekfearren mei in brede wite râne mei in donkere streek deryn en in ljochte basiskleur, wylst folwoeksen fûgels donkere dekfearren hawwe mei smellere ljochte rânen. == Fersprieding, systematyk en habitat == De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]] en briedt op in pear isolearre plakken op de tûndra's fan it [[Wrangel-eilân]] yn noardeastlik [[Ruslân]], yn noardlik [[Alaska]] en yn noardlik [[Kanada]]. It is in lange-ôfstânstrekfûgel dy't oerwinteret yn [[Súd-Amearika]] (benammen [[Brazylje]], [[Paraguay]], [[Oerûguay]] en [[Argentynje]]). De fûgel hâldt fan drûch, koart gerslân. Earder waard de soarte allinnich yn it skaai ''Tryngites'' pleatst. Genetysk ûndersyk hat lykwols útwiisd dat de soarte diel útmakket fan 'e groep ''Calidris'' en, nettsjinsteande it ôfwikende uterlik, it tichtst besibbe is oan de [[streekte gril]], de [[grize gril]] en de [[Alaskagril]]. == Foarkommen yn 'e regio == De ljochte tjirk is in seldsume mar regelmjittige [[dwaalgast]] yn West-Jeropa, benammen op 'e [[Britske Eilannen]]. Yn Nederlân binne tusken 1955 en 2014 79 befêstige waarnimmings dien, mei in tanimmende frekwinsje tusken 2000 en 2014. Sûnt 2015 wurdt it tal waarnimmings net mear sintraal byhâlden. == Ekology == Om wyfkes te lokjen, slacht it mantsje ûnder de balts de wjuk op en lit er de ljochte ûnderkant sjen. As der mear as ien wyfke oanwêzich is, kin it mantsje beide wjukken opheffe, himsels skodzje en ferskate koarte lokroppen jaan. Mantsjes kinne mei mear as ien wyfke pearje. It wyfke bout it nêst op 'e grûn en leit trije oant fjouwer aaien dy't trije wiken bebret wurde. De jongen ferlitte it nêst al nei likernôch 12 oeren om sels iten te sykjen. De ljochte tjirk yt ferskate lytse dieren lykas ynsekten, ynsektelarven en wjirms, mar ek sied. De fûgel stiet bekend as hiel nuet en is faak net skou foar minsken. == Status en bedriging == Oannommen wurdt dat de ljochte tjirk te lijen hân hat troch habitatferlies by de rêst- en oerwinteringsplakken, mar ek feroaringen yn it briedmiljeu troch klimaatferoaring kinne dêr de oarsaak fan wêze. De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op tusken de 84.000 en 364.000 folwoeksen yndividuen. Sûnt 2024 klassifisearret de [[IUCN]] de soarte as bedrige, yn 'e kategory kwetsber (''vulnerable'' - VU). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/buff-breasted-sandpiper-calidris-subruficollis BirdLife, oproppen 15 july 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/bubsan/cur/introductionn Birds of the World, oproppen 15 july 2026] * [https://ebird.org/species/bubsan/ZA-WC eBird, oproppen 15 july 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Calidris subruficollis}} }} {{DEFAULTSORT:Ljochte tjirk}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gril]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] as28owjfzp84wa6357f976rge8hkdlq Bonapartegril 0 192965 1235126 2026-07-15T15:23:19Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Bonapartegril |Ofbyld = [[Ofbyld:White-rumped sandpiper (Calidris fuscicollis) in breeding plumage 01.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[grillen]] (''Calidris'') |Witten..." 1235126 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Bonapartegril |Ofbyld = [[Ofbyld:White-rumped sandpiper (Calidris fuscicollis) in breeding plumage 01.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[grillen]] (''Calidris'') |Wittenskiplike namme = Calidris fuscicollis |Beskriuwer, jier= [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1819 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Calidris fuscicollis map.svg|250px]]{{Kolommen2 |Kolom1= <small>{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#ffdd55}} [[trekfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]</small> }} }} De '''Bonapartegril''' (''Calidris fuscicollis'') is in lytse [[trekfûgel]] dy't briedt op 'e noardlike [[tûndra]]'s fan [[Kanada]] en [[Alaska]]. It kin lestich wêze om dizze fûgel te ûnderskieden fan oare lytse waadfûgels yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]]; dy't ek wol [[grillen]] neamd wurde. == Beskriuwing == De '''Bonapartegril''' is in relatyf lytse fûgel dy't mar 15–18 sm mjit, mei in wjukspanwiidte fan 36–38 sm. Dizze fûgel wurdt regelmjittich betiizge mei oare gril-soarten, dy't yn itselde ferspriedingsgebiet libje of op 'e selde trekrûte foarkomme. De boppekant fan it lichem is in komplekse kombinaasje fan griis, brún en swart, mei ljochte fearrânen. De soarte hat in wite eachstreek en in middellange, tinne en donkere snaffel. Ek de poaten binne tige donker. De fûgel hat in wite stút. Opvallend binne de wjukpunten dy't yn 'e rêst foarby de punt fan 'e sturt stekke. [[Ofbyld:White-rumped sandpiper magdalena island boat trip 1.19.25 DSC 2817-topaz-rawdenoise.jpg|thumb|left|Winterkleed.]] Winterdeis is it fearrekleed minder opfallend. De boppekant is dan griis mei swart. It boarst is ek donkergriis, wylst de rest fan 'e ûnderkant wyt is. De krún en de eachstreek binne donkerder, mei in opfallende wite wynbraustreek. Jonge fûgels hawwe op 'e rêch en wjukdekfearren in swarte basis, mei brune rânen rjochting de skouderfearren en witere rânen rjochting de wjukken. Typysk is it fyn streekte boarst en de kenmerkende wite "V" op 'e rêch. De kop is ljocht mei in brune krún. == Fersprieding == De Bonapartegril briedt yn arktysk [[Noard-Amearika]], fan noardlik [[Alaska]] en mooglik noardlik [[Yukon]] eastlik oant it meast noardwestlike diel fan Kanada. Hy oerwinteret yn [[Súd-Amearika]], benammen besuden de [[evener]] en eastlik fan 'e [[Andes]], fan súdlik [[Brazylje]] oant [[Fjoerlân]] en [[Kaap Hoarn]], en eastlik oant de [[Falklâneilannen]]. De fûgel hat ien fan 'e langste trekrûtes ûnder Noard-Amearikaanske fûgels. De hjersttrek giet yn likernôch in moanne tiid oer de [[Atlantyske Oseaan]] fan noardeastlik Noard-Amearika nei noardlik Súd-Amearika, dêrnei nei it súdeasten oer it [[Amazônegebiet]]. Nei it noarden ta fljocht er ynstee dêrfan oer de [[Kariben]] en troch it binnenlân fan Noard-Amearika nei de briedplakken yn 'e Arktyske gebieten. De soarte is in dwaalgast op 'e [[Galápagoseilannen]], [[Spitsbergen]] en [[Frâns Joazeflân]] en in seldsume gast yn [[West-Jeropa]]. Op 'e [[Azoaren]], dy't geografysk tichter by de trekrûte út Noard-Amearika lizze, wurdt de Bonapartegril yn 'e hjerst wol regelmjittich sjoen, en ek yn [[Grut-Brittanje]] wurdt er faker as op it fêstelân fan Jeropa waarnommen. Op it súdlik healrûn is er waarnommen yn [[Austraalje]], [[Nij-Seelân]], [[Súd-Georgje]] en mooglik op 'e [[Súdlike Orkneyeilannen]]. == Taksonomy en systematyk == De Bonapartegril waard yn 1819 as soarte beskreaun troch de Frânske ornitolooch [[Louis Jean Pierre Vieillot]], as ''Tringa fuscicollis''. Hy wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, wat betsjut dat er net yn [[ûndersoarte]]n ferdield wurdt. Syn neiste sibbe is net de [[Bairdgril]], dêr't er oars it meast op liket. Ynstee dêrfan stiet er it tichtst by it [[dwerchgriltsje]] (''Calidris minutilla''). [[Krusing (biology)|Hybridisaasje]] komt foar tusken de Bonapartegril en de [[bûnte gril]], en der wurdt ek tocht dat er hybridisearre hat mei de [[ljochte tjirk]] (''C. subruficollis''). == Libbenswize == [[Ofbyld:Bécasseau à croupion blanc - oeufs.JPG|thumb|left|Aaien.]] Yn 'e briedtiid libbet de Bonapartegril tichetby sompige wiete gebieten op 'e [[tûndra]], dêr't er libbet fan lytse wringeleazen lykas wjirmeftigen, kreefteftigen en ynsektelarven, mar ek sied. It wyfke leit fjouwer oliifgriene aaien yn in komfoarmich kûltsje dat beklaaid is mei blêd, moas en koarstmoas. Oars as by oare ''Calidris''-soarten wurde de aaien allinnich troch it wyfke útbret, yn 22 dagen. De útkommen piken ferlitte it nêst al nei ien dei. It wyfke hâldt se waarm, mar se moatte sels harren iten fine. Earst nei 16–17 dagen kinne se fleane. In grut part fan 'e trek bestiet út in pear lange nonstop-stikken, alle kearen oant 60 oeren en 4.000 kilometer lang. Op 'e trek yn Súd-Amearika ferbliuwt er op seekusten, rivierbanken, iepen fjilden en wiete gebieten oant 450 meter hichte. Yn it oerwinteringsgebiet oan 'e kust fan [[Buenos Aires]] is er hiel algemien op tijflakten, yn wiete gebieten en oerstreamde fjilden, mar ûngewoan op sânstrannen en seldsum op gerslân. Op [[Fjoerlân]] is er in regelmjittige besiker fan Isla Grande dêr't er waadflakten en lagunes yn it binnenlân besiket. Fan oare waadfûgels wurdt er meast sjoen mei de [[streekte gril]], sawol op briedlokaasjes as yn it oerwinteringsgebiet. == Status en bedriging == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje dy't rûsd wurdt op 3.270.000 oant mear as njoggen miljoen folwoeksen yndividuen. Der wurdt lykwols tocht dat er relatyf sterk yn oantal ôfnimt, sa bot dat er sûnt 2024 as bedrige beskôge wurdt. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte yn 'e kategory kwetsber (''Vulnerable''). De oarsaak fan 'e ôfname is min bekend, mar de meast wierskynlike bedrigings binne drûchlizzing fan habitat, predaasje troch de [[Foks|reade foks]], degradaasje fan syn habitat troch sterk tanimmende populaasjes fan [[sniegoes]] en [[lytse sniegoes]], fersmoarging troch sawol yndustry as lânbou, en klimaatferoaring. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/white-rumped-sandpiper-calidris-fuscicollis BirdLife, oproppen 5 july 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/whrsan/cur/introduction Birds of the World, oproppen 5 july 2026 ] *[https://ebird.org/species/whrsan eBird, oproppen 5 july 2026] ---- {{Commonscat|Calidris fuscicollis}} }} {{DEFAULTSORT:Grize gril}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gril]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paragûay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Helena]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] d9zdq60cyqdxg85ufr5gi07gkbsrsbv 1235141 1235126 2026-07-15T19:11:27Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status en bedriging */ kt 1235141 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Bonapartegril |Ofbyld = [[Ofbyld:White-rumped sandpiper (Calidris fuscicollis) in breeding plumage 01.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[grillen]] (''Calidris'') |Wittenskiplike namme = Calidris fuscicollis |Beskriuwer, jier= [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1819 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Calidris fuscicollis map.svg|250px]]{{Kolommen2 |Kolom1= <small>{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#ffdd55}} [[trekfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]</small> }} }} De '''Bonapartegril''' (''Calidris fuscicollis'') is in lytse [[trekfûgel]] dy't briedt op 'e noardlike [[tûndra]]'s fan [[Kanada]] en [[Alaska]]. It kin lestich wêze om dizze fûgel te ûnderskieden fan oare lytse waadfûgels yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]]; dy't ek wol [[grillen]] neamd wurde. == Beskriuwing == De '''Bonapartegril''' is in relatyf lytse fûgel dy't mar 15–18 sm mjit, mei in wjukspanwiidte fan 36–38 sm. Dizze fûgel wurdt regelmjittich betiizge mei oare gril-soarten, dy't yn itselde ferspriedingsgebiet libje of op 'e selde trekrûte foarkomme. De boppekant fan it lichem is in komplekse kombinaasje fan griis, brún en swart, mei ljochte fearrânen. De soarte hat in wite eachstreek en in middellange, tinne en donkere snaffel. Ek de poaten binne tige donker. De fûgel hat in wite stút. Opvallend binne de wjukpunten dy't yn 'e rêst foarby de punt fan 'e sturt stekke. [[Ofbyld:White-rumped sandpiper magdalena island boat trip 1.19.25 DSC 2817-topaz-rawdenoise.jpg|thumb|left|Winterkleed.]] Winterdeis is it fearrekleed minder opfallend. De boppekant is dan griis mei swart. It boarst is ek donkergriis, wylst de rest fan 'e ûnderkant wyt is. De krún en de eachstreek binne donkerder, mei in opfallende wite wynbraustreek. Jonge fûgels hawwe op 'e rêch en wjukdekfearren in swarte basis, mei brune rânen rjochting de skouderfearren en witere rânen rjochting de wjukken. Typysk is it fyn streekte boarst en de kenmerkende wite "V" op 'e rêch. De kop is ljocht mei in brune krún. == Fersprieding == De Bonapartegril briedt yn arktysk [[Noard-Amearika]], fan noardlik [[Alaska]] en mooglik noardlik [[Yukon]] eastlik oant it meast noardwestlike diel fan Kanada. Hy oerwinteret yn [[Súd-Amearika]], benammen besuden de [[evener]] en eastlik fan 'e [[Andes]], fan súdlik [[Brazylje]] oant [[Fjoerlân]] en [[Kaap Hoarn]], en eastlik oant de [[Falklâneilannen]]. De fûgel hat ien fan 'e langste trekrûtes ûnder Noard-Amearikaanske fûgels. De hjersttrek giet yn likernôch in moanne tiid oer de [[Atlantyske Oseaan]] fan noardeastlik Noard-Amearika nei noardlik Súd-Amearika, dêrnei nei it súdeasten oer it [[Amazônegebiet]]. Nei it noarden ta fljocht er ynstee dêrfan oer de [[Kariben]] en troch it binnenlân fan Noard-Amearika nei de briedplakken yn 'e Arktyske gebieten. De soarte is in dwaalgast op 'e [[Galápagoseilannen]], [[Spitsbergen]] en [[Frâns Joazeflân]] en in seldsume gast yn [[West-Jeropa]]. Op 'e [[Azoaren]], dy't geografysk tichter by de trekrûte út Noard-Amearika lizze, wurdt de Bonapartegril yn 'e hjerst wol regelmjittich sjoen, en ek yn [[Grut-Brittanje]] wurdt er faker as op it fêstelân fan Jeropa waarnommen. Op it súdlik healrûn is er waarnommen yn [[Austraalje]], [[Nij-Seelân]], [[Súd-Georgje]] en mooglik op 'e [[Súdlike Orkneyeilannen]]. == Taksonomy en systematyk == De Bonapartegril waard yn 1819 as soarte beskreaun troch de Frânske ornitolooch [[Louis Jean Pierre Vieillot]], as ''Tringa fuscicollis''. Hy wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, wat betsjut dat er net yn [[ûndersoarte]]n ferdield wurdt. Syn neiste sibbe is net de [[Bairdgril]], dêr't er oars it meast op liket. Ynstee dêrfan stiet er it tichtst by it [[dwerchgriltsje]] (''Calidris minutilla''). [[Krusing (biology)|Hybridisaasje]] komt foar tusken de Bonapartegril en de [[bûnte gril]], en der wurdt ek tocht dat er hybridisearre hat mei de [[ljochte tjirk]] (''C. subruficollis''). == Libbenswize == [[Ofbyld:Bécasseau à croupion blanc - oeufs.JPG|thumb|left|Aaien.]] Yn 'e briedtiid libbet de Bonapartegril tichetby sompige wiete gebieten op 'e [[tûndra]], dêr't er libbet fan lytse wringeleazen lykas wjirmeftigen, kreefteftigen en ynsektelarven, mar ek sied. It wyfke leit fjouwer oliifgriene aaien yn in komfoarmich kûltsje dat beklaaid is mei blêd, moas en koarstmoas. Oars as by oare ''Calidris''-soarten wurde de aaien allinnich troch it wyfke útbret, yn 22 dagen. De útkommen piken ferlitte it nêst al nei ien dei. It wyfke hâldt se waarm, mar se moatte sels harren iten fine. Earst nei 16–17 dagen kinne se fleane. In grut part fan 'e trek bestiet út in pear lange nonstop-stikken, alle kearen oant 60 oeren en 4.000 kilometer lang. Op 'e trek yn Súd-Amearika ferbliuwt er op seekusten, rivierbanken, iepen fjilden en wiete gebieten oant 450 meter hichte. Yn it oerwinteringsgebiet oan 'e kust fan [[Buenos Aires]] is er hiel algemien op tijflakten, yn wiete gebieten en oerstreamde fjilden, mar ûngewoan op sânstrannen en seldsum op gerslân. Op [[Fjoerlân]] is er in regelmjittige besiker fan Isla Grande dêr't er waadflakten en lagunes yn it binnenlân besiket. Fan oare waadfûgels wurdt er meast sjoen mei de [[streekte gril]], sawol op briedlokaasjes as yn it oerwinteringsgebiet. == Status en bedriging == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje dy't rûsd wurdt op 3.270.000 oant mear as njoggen miljoen folwoeksen yndividuen. Der wurdt lykwols tocht dat er relatyf sterk yn oantal ôfnimt, sa bot dat er sûnt 2024 as bedrige beskôge wurdt. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte yn 'e kategory kwetsber (''Vulnerable''). De oarsaak fan 'e ôfname is min bekend, mar de meast wierskynlike bedrigings binne drûchlizzing fan habitat, predaasje troch de [[Foks|reade foks]], degradaasje fan syn habitat troch sterk tanimmende populaasjes fan [[sniegoes]] en [[lytse sniegoes]], fersmoarging troch sawol yndustry as lânbou, en klimaatferoaring. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/white-rumped-sandpiper-calidris-fuscicollis BirdLife, oproppen 5 july 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/whrsan/cur/introduction Birds of the World, oproppen 5 july 2026 ] *[https://ebird.org/species/whrsan eBird, oproppen 5 july 2026] ---- {{Commonscat|Calidris fuscicollis}} }} {{DEFAULTSORT:Grize gril}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gril]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Helena]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] 8jo4vahv3215qe0gzda6slfngb6s840 Calidris fuscicollis 0 192966 1235127 2026-07-15T15:23:43Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Bonapartegril]] 1235127 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bonapartegril]] 9q39euoizkbawd7w59dbwszx0bh04p4 Mare van der Woude 0 192967 1235128 2026-07-15T15:52:16Z Drewes 2754 wurk 1235128 wikitext text/x-wiki {{wurk}} {{Ynfoboks keunstner | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Cornelia Anna Margaretha van der Woude | nasjonaliteit = {{NEDnasj}} | berne = [[20 april]] [[1936]] | berteplak = [[Neede]] ([[Achterhoeke]], [[Gelderlân]]) | stoarn = [[18 juny]] [[2022]] <ref> [https://mensenlinq.nl/overlijdensberichten/mare-van-der-woude-666769 Deaberjocht Mensenlinq] </ref> | stjerplak = [[Oerterp]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | wurksum as = keunstskilder | perioade = | streaming = avant-garde, ferskate stilen | medium = | bekendste wurk(en) = | jierren aktyf = | prizen = | webside = }} '''Mare van der Woude''', berne as '''Cornelia Anna Margaretha van der Woude''' (Neede, [[1936]] - [[Oerterp]], [[2022]]) wie in Nederlânske [[keunstskilderesse]]. Se wie ien fan de driuwende krêften efter it Fryske keunstnerskollektyf [[Haudmare]] (fan 1969 oant 1973) oan de Merkebuorren yn [[Duerswâld]], no [[Wynjewâld]]. Yn 1962 ferfearen Mare en har man [[Tjeerd Visser]] (1929–1979) nei in âld skoalgebou, dêr't se in plak skoepen foar keunst, poëzij en mienskiplik wenjen, in soarte kommune. [[Boele Bregman]] en [[David van Kampen]] dienen ek mei. It gearwurkingsferbân late ta it abslute hichtepunt fan de Fryske avant-garde: de eksposysje ''Nachtboot'', yn 1968. <ref> [https://museumtijdschrift.nl/tentoonstellingen/nachtboot-1-mare/#:~:text=Mare%20van%20der%20Woude%20was,moderne%20kunst%20in%20Noord%2DNederland. ''Nachtboot 1: MARE''], museumtijdschrift.nl </ref> {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://www.frieschdagblad.nl/cultuur/museum-dr8888-eert-friese-avant-gardist-mare-van-der-woude-ze-is-enorm-ondergewaardeerd/158339082.html ''Museum Dr8888 eert Friese avant-gardist Mare van der Woude: ’Ze is enorm ondergewaardeerd’'']. [[Frysk Deiblêd]], 15 july 2026. {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Woude, Mare van der}} [[Kategory:Nederlânsk keunstskilder]] [[Kategory:Achterhoeksk persoan]] [[Kategory:Frysk persoan fan Nederlânsk komôf]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Oerterp]] [[Kategory:Persoan berne yn 1936]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2022]] 4a0eg63qo93dw063s06jberi2fotxeh 1235130 1235128 2026-07-15T16:07:15Z Drewes 2754 sa earst mar 1235130 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks keunstner | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Cornelia Anna Margaretha van der Woude | nasjonaliteit = {{NEDnasj}} | berne = [[20 april]] [[1936]] | berteplak = [[Neede]] ([[Achterhoeke]], [[Gelderlân]]) | stoarn = [[18 juny]] [[2022]] <ref> [https://mensenlinq.nl/overlijdensberichten/mare-van-der-woude-666769 Deaberjocht Mensenlinq] </ref> | stjerplak = [[Oerterp]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | wurksum as = keunstskilder | perioade = | streaming = avant-garde, ferskate stilen | medium = | bekendste wurk(en) = | jierren aktyf = | prizen = | webside = }} '''Mare van der Woude''', berne as '''Cornelia Anna Margaretha van der Woude''' (Neede, [[1936]] - [[Oerterp]], [[2022]]) wie in Nederlânske [[keunstskilderesse]]. Se wie ien fan de driuwende krêften efter it Fryske keunstnerskollektyf [[Haudmare]] (fan 1969 oant 1973) oan de Merkebuorren yn [[Duerswâld]], no [[Wynjewâld]]. Yn 1962 ferfearen Mare en har man [[Tseard Visser]] (1929–1979) nei in âld skoalgebou, dêr't se in plak skoepen foar keunst, poëzij en mienskiplik wenjen, in soarte kommune. [[Boele Bregman]] en [[David van Kampen]] dienen ek mei. It gearwurkingsferbân late ta it abslute hichtepunt fan de Fryske avant-garde: de eksposysje ''Nachtboot'', yn 1968. <ref> [https://museumtijdschrift.nl/tentoonstellingen/nachtboot-1-mare/#:~:text=Mare%20van%20der%20Woude%20was,moderne%20kunst%20in%20Noord%2DNederland. ''Nachtboot 1: MARE''], museumtijdschrift.nl </ref> {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://www.frieschdagblad.nl/cultuur/museum-dr8888-eert-friese-avant-gardist-mare-van-der-woude-ze-is-enorm-ondergewaardeerd/158339082.html ''Museum Dr8888 eert Friese avant-gardist Mare van der Woude: ’Ze is enorm ondergewaardeerd’'']. [[Frysk Deiblêd]], 15 july 2026. {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Woude, Mare van der}} [[Kategory:Nederlânsk keunstskilder]] [[Kategory:Achterhoeksk persoan]] [[Kategory:Frysk persoan fan Nederlânsk komôf]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Oerterp]] [[Kategory:Persoan berne yn 1936]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2022]] r92ogs5vgkv594xkjg3t57g2yby48i4 Berjocht:GemeenteFlissingen 10 192968 1235129 2026-07-15T15:56:45Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{| id="toc" style="font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;" width="100%" ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|30px|border]] ! align="center" style="background:#ccccff" width="100%" | Plakken yn 'e gemeente [[Flissingen]] ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Vlissingen vlag.svg|30px|border]] |- | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="3" | '''Stêd''': Flissingen (..." 1235129 wikitext text/x-wiki {| id="toc" style="font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;" width="100%" ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|30px|border]] ! align="center" style="background:#ccccff" width="100%" | Plakken yn 'e gemeente [[Flissingen]] ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Vlissingen vlag.svg|30px|border]] |- | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="3" | '''Stêd''': [[Flissingen (stêd)|Flissingen]] |- | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="3" | '''Doarpen''': [[Oost-Souburg]] • [[Ritthem]] • [[West-Souburg]] |- style="text-align:right;" | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="3" | '''Buorskip''': [[Groot-Abeele]] |- |colspan="3"|{{Bewurklinks|Berjocht:GemeenteFlissingen}} |} <noinclude>[[Kategory:Berjocht: Navigaasje Gemeente Seelân|Flissingen]]</noinclude> 4byxj0gex3r3f0jbi57z1y8z2dgw17b Bairds gril 0 192969 1235140 2026-07-15T19:10:42Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Bairdgril]] 1235140 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bairdgril]] fkl4j77eqlbvcy37hdy0b02dt42czq7 Oerlis:Ekstergoes 1 192970 1235154 2026-07-15T19:24:35Z Ieneach fan 'e Esk 13292 noch ien 1235154 wikitext text/x-wiki {{Ping|RomkeHoekstra}} Dit is ek wer behoarlik summier, fyn ik. Jo moatte mar eefkes sjen oft jo de boel noch wat wiidweidiger beskriuwe wolle. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 15 jul 2026, 21.24 (CEST) oe96w6akwt69wdj1gcuzkguhvintbch Oerlis:Fjildmosk 1 192971 1235187 2026-07-15T19:46:31Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Side makke mei "{{Ping|RomkeHoekstra}} Ek wer in frij koart ferhaaltsje. Ik twifele deroer oft ik dit by jo oankaartsje soe, mar ik lit jo sels mar beslisse oft hjir noch wat oan gebeure moat. ~~~~" 1235187 wikitext text/x-wiki {{Ping|RomkeHoekstra}} Ek wer in frij koart ferhaaltsje. Ik twifele deroer oft ik dit by jo oankaartsje soe, mar ik lit jo sels mar beslisse oft hjir noch wat oan gebeure moat. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 15 jul 2026, 21.46 (CEST) gjwttfvemdtrdcfscy9try2vbk2bdlt Birdlife International 0 192972 1235194 2026-07-15T19:50:31Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[BirdLife International]] 1235194 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[BirdLife International]] ld1wnblbyffyfea82tr24ng6tyvztdy William Jardine (natoerwittenskipper) 0 192973 1235196 2026-07-15T19:51:56Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[William Jardine (natuerwittenskipper)]] 1235196 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[William Jardine (natuerwittenskipper)]] ozoqbqqw4z42wvuy03wbzdofkz3vm8d Oerlis:Flaaksfink 1 192974 1235204 2026-07-15T20:20:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 wer ien 1235204 wikitext text/x-wiki {{Ping|RomkeHoekstra}} Dit is in stobbe. Ik haw de ynfoboks alfêst tafoege. Ik haw it skaai 'grienfinken' neamd, nei it Nederlânske ''groenlingen'', mar miskien kin it ek wol 'flaaksfinken' hjitte, dat is oan jo. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 15 jul 2026, 22.20 (CEST) mb9ef28ascnn8sg1e4k52zx0c5i58ao Oerlis:Galapagospinguïn 1 192975 1235223 2026-07-15T20:38:06Z Ieneach fan 'e Esk 13292 wer ien 1235223 wikitext text/x-wiki {{Ping|RomkeHoekstra}} No, it is hjoed al 'en duvel stobben. Hjir is wer ien. Ik haw de ynfoboks al tafoege. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 15 jul 2026, 22.37 (CEST) knk7397geguod88zns93mxpnleyyzhi Frontier Marshal 0 192976 1235230 2026-07-15T20:51:32Z Ieneach fan 'e Esk 13292 betsj 1235230 wikitext text/x-wiki {{foarbetsjuttings}} *[[Frontier Marshal (film út 1934)|''Frontier Marshal'' (film út 1934)]], in Amerikaanske western út 1934 mei George O'Brien yn 'e haadrol *[[Frontier Marshal (film út 1939)|''Frontier Marshal'' (film út 1939)]], in Amerikaanske western út 1934 mei Randolph Scott yn 'e haadrol *''[[Wyatt Earp: Frontier Marshal]]'', in non-fiksjewurk fan Stuart N. Lake út 1931, dêr't beide films op basearre waarden {{neibetsjuttings}} pz8pyn6o35x9ml9di6d2uvqg31x0p9u Ofbyld:Frontier Marshal 1934 film poster.jpg 6 192977 1235231 2026-07-15T20:54:58Z Ieneach fan 'e Esk 13292 De filmposter fan 'e film ''Frontier Marshal'' út 1934. 1235231 wikitext text/x-wiki == Gearfetting == De filmposter fan 'e film ''Frontier Marshal'' út 1934. == Lisinsje == {{Auteursrjocht Frijkaam}} mm7afbdx73f9ct9zerpzopv7ru41van Frontier Marshal (film út 1934) 0 192978 1235234 2026-07-15T21:25:06Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nije side 1235234 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks film | ôfbylding = Frontier_Marshal_1934_film_poster.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | ferwizing = | namme = ''Frontier Marshal'' | regisseur = [[Lewis Seiler]] | produsint = [[Sol M. Wurtzel]] | útfierend produsint = | senario = [[Stuart Anthony]]<br>[[William M. Conselman]] | basearre op = ''[[Wyatt Earp: Frontier Marshal]]'' <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;fan [[Stuart N. Lake]] | kamerarezjy = [[Robert H. Planck]] | muzyk = [[Arthur Lange]] | filmstudio = [[Fox Film]] | distribúsje = [[Fox Film]] | haadrollen = [[George O'Brien (akteur)|George O'Brien]]<br> [[Irene Bentley (1904-1965)|Irene Bentley]] | voice-over = | byrollen = [[George E. Stone]]<br> [[Alan Edwards (akteur)|Alan Edwards]] | lân/lannen = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] | premiêre = [[19&nbsp;jannewaris]] [[1934]] | direkt op fideo = | foarm = [[swart-wyt]]-[[langspylfilm]] | sjenre = [[westernfilm|western]] | taal = [[Ingelsk]] | spyltiid = 66 minuten | budget = | opbringst = | prizen = | filmsearje = | foarich diel = | folgjend diel = }} '''''Frontier Marshal''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[swart-wyt]]-[[westernfilm|western]] út [[1934]] ûnder [[rezjy]] fan [[Lewis Seiler]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[George O'Brien (akteur)|George O'Brien]] en [[Irene Bentley (1904-1965)|Irene Bentley]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut "[[Marshal (plysje)|Marshal]] oan 'e [[Amerikaanske frontier|Amerikaanske ''frontier'']]". It wie de earste fan trije [[film]]s basearre op it [[boek]] ''[[Wyatt Earp: Frontier Marshal]]'' fan [[Stuart N. Lake]], dat in [[biografy]] fan 'e bekende [[revolverman]] [[Wyatt Earp]] hiet te wêzen. Tsjinwurking troch Earp syn [[widdo]] soarge der lykwols foar dat Earp syn namme yn 'e film ''Frontier Marshal'' net foarkomt. It [[plot|ferhaal]] giet oer in omdoarmjende [[plysjeman]] dy't in wetteleas stedsje binnen riidt en yn konflikt rekket mei de baas dy't dêr de lekkens útdielt. ==Plot== <small>Boarne: [https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/6565 de plotbeskriuwing (tabblêd ''Synopsis'')] yn 'e filmkatalogus fan it [[Amerikaansk Filmynstitút]] (AFI).</small> Begjin [[juny]] [[1890]] wurdt foar de trêde kear yn in [[wike]] in [[postkoets]] ûnderweis nei [[Tombstone (Arizona)]] [[oerfal]]len troch [[masker]]e [[banditen]]. Dêrop konfrontearret [[bankier]] George Reid syn sakepartner, [[boargemaster]] Ben Melton, mei syn fermoeden dat Melton mei de banditen ûnder ien tekken skûlet. Dy [[jûn]]s wurdt Reid troch Melton [[fermoarde]]. Koarte tiid letter arrivearje de [[Joaden|Joadske]] [[winkelman]] David Ruskin, de omdoarmjende âld-[[plysjeman]] Michael Wyatt, en Mary Reid, de dochter fan 'e bankier, yn Tombstone mei in postkoets dy't ûnderweis oerfallen is. Wyatt is op trochreis, dat hy is fan doel om inkeld yn Tombstone te oernachtsjen. Mar wannear't de [[dronken]] [[revolverman]] Ben Murchison in pleatslike [[saloon]] oan grôt [[sjitten|sjit]], grypt Wyatt yn en sjit Murchison de [[revolver]] út 'e hân. Boargemaster Melton biedt him dêrnei it amt fan [[marshal (plysjeman)|marshal]] fan Tombstone oan, en Wyatt giet dêr op yn om't er ûnderweis [[fereale]] rekke is op Mary. Wat er net wit, is dat Melton ek in eachje op har hat. {{Plotbedjer film}} De earste test foar Wyatt as marshal komt wannear't Doc Warren, de koelbloedichste moardner fan it hiele [[Amerikaanske Súdwesten]], yn in saloon [[rûzje]] mei him siket. Fan Warren wurdt sein dat er neat om it [[libben]] jout om't er wit dat er mei koarten oan in [[hert]]sykte [[ferstjerre]] sil. Wyatt lit him lykwols net op 'e kop sitte en wint dêrmei it [[respekt]] fan Warren, dy't in [[sterke drank|slokje]] foar harren beiden keapet. Wyatt merkt al rillegau dat der wat net rjocht doocht mei it [[hâlden en dragen]] fan Melton. Om [[ynformaasje]] oer de boargemaster te krijen, giet er te rie by Queenie LaVerne, in [[skientme|tsjep]] frommeske dat yn har libbensûnderhâld foarsjocht as [[sjongster]] yn in pleatslike saloon. Sy stekt har [[begearte]] foar Wyatt net ûnder stuollen of banken, en as se ienris allinnich binne, besiket se Wyatt om 'e nocht te [[ferlieding|ferlieden]]. As ûnderdiel dêrfan fertelt se him dat se fermoedet dat Melton belutsen is by de rige oerfallen dy't Tombstone teheisteret. Wylst alle ynwenners fan Tombstone gearkloftsje foar in [[evenemint]] om [[jild]] yn te sammeljen foar de bou fan in [[skoalle]], brekt Murchison út syn [[sel (finzenis)|sel]] en deadet de [[sipier]]. Wyatt fynt neitiid yn 'e hân fan 'e deade sipier de [[horloazjekeatling]] fan Melton. Dat suggerearret dat Melton dejinge wie dy't de sipier fermoarde en Murchison frijlitten hat. As Wyatt Doc Warren helpt wannear't in man besiket en sjit him dea, jout Warren him by wize fan [[tankberens|tank]] in [[brief]] wêryn't bewiis stiet dat Melton de [[heit]] fan Mary Reid fermoarde hat. Om te sjen wat Melton dwaan soe, hie Wyatt earder al tsjin him sein dat er in oanwizing fûn hie dy't him úteinlik nei de moardner fan 'e sipier liede soe. Wannear't er op basis fan 'e nije ynformaasje út it brief nei Melton ta giet om him te [[arrestearjen]], komt er him dêrby oer it mad wylst er syn eigen [[bank (finansjele ynstelling)|bank]] berôvet yn tarieding op syn flecht út Tombstone. Wyatt wurdt delslein troch ien fan 'e leden fan 'e [[binde]] fan Melton, wat Melton by steat stelt om it brief en it horloazjekeatling fan him te stellen en ferdwine te litten. Neitiid skoot Melton Wyatt de [[bankberôving]] op 'e lea. [[Rjochter]] Walters lit Wyatt arrestearje en fêstsette, mar Warren helpt de marshal om út syn eigen sel te ûntsnappen. Wyatt freget Ruskin, mei wa't er ûnderweis yn 'e postkoets [[freonskip|befreone]] rekke is, om Melton foar him yn 'e rekken te hâlden. Ruskin docht dat en harket in [[petear]] ôf wêryn't Murchison fan Melton op hege toan syn oandiel opeasket yn 'e [[opbringst (jild)|opbringst]] fan 'e postkoetsoerfallen en ferskate gefallen fan [[feedieverij]]. Ek fangt Ruskin op dat Mary Reid, dy't nei it beoarderjen fan har heite [[neilittenskip]] yn in postkoets út Tombstone ôfset is, [[ûntfierd]] wurde sil nei de [[ranch]] fan Melton. Om foar te kommen dat Melton Mary yn 'e macht kriget, oerfalle Wyatt en Warren de postkoets wêryn't Mary reizget. Sy ferkeart yn 'e oertsjûging dat Wyatt in bandyt is en wol neat mei him te krijen hawwe. De beide mannen moatte har tsjin har wil ûntfiere om har mei te krijen nei Queenie LaVerne, op wa't Mary [[jaloerskens|jaloersk]] is. Murchison en ferskate oare trewanten fan Melton, dy't stjoerd binne om Mary út har postkoets te heljen en nei de ranch fan Melton te bringen, komme harren oer it mad en der ûntstiet in [[sjitpartij]]. Wyatt en Warren deadzje alle mannen fan Melton útsein Murchison, dy't troch Wyatt op 'e nij finzen nommen wurdt. Wyatt makket Murchison wiis dat Melton him ynformaasje trochspile hat oer it plak en de tiid dat Murchison-en-dy Mary har postkoets oerfalle soene. Melton soe Murchison op dy manear út 'e wei romje wollen hawwe, sadat er him syn rjochtlike oandiel yn 'e opbringst fan 'e oerfallen net hoegde te jaan. Murchison yt dat allegearre foar sûkerswiet op en [[ûnthjit]] dat er tsjin Melton [[tsjûge (strafrjocht)|tsjûgje]] sil as it Wyatt slagget om 'e man foar de rjochter te bringen. Underwilens foarmet him yn Tombstone in [[lulk]]e kliber folk dy't Wyatt [[lynchen|lynche]] wol foar it [[banditisme]] en de [[bedragerij]] dêr't er fan beskuldige wurdt. Wyatt en Warren litte Mary efter op 'e noed fan Queenie en witte Murchison fia de efterdoar fan it marshalskantoar wer yn 'e sel te krijen. Dêrnei giet Wyatt ta de foardoar út mei in [[gewear]] yn 'e hân om 'e mannichte te wjerstean en it rjocht op te easkjen om syn [[ûnskuld]] te bewizen. Melton berikt it berjocht dat Mary by Queenie LaVerne is, dat hy set dêrhinne om har op te heljen. As er dêr arrivearret, wurdt er lykwols opwachte troch Wyatt en rjochter Walters, dy't him fertelt dat Murchison in folsleine [[bekentenis]] ôflein hat. Dêrop lûkt Melton syn revolver om Wyatt dea te sjitten, mar Queenie stapt yn it paad fan it skot en fangt de [[kûgel]] foar him op. Melton besiket troch it [[finster]] te ûntkommen, mar wurdt delsketten troch Wyatt en falt te pletter. In [[dea|fataal]] [[ferwûne]] Queenie freget Wyatt om in [[tút]], in fersyk dêr't er oan foldocht, wêrnei't se [[glimkjen]]d ferstjert. Neitiid [[oankrûpen|omearmje]] en tútsje Wyatt en Mary inoar tsjin 'e eftergrûn fan 'e [[ûndergeande sinne]]. ==Rolferdieling== [[File:George O'Brien, silent film actor (SAYRE 7091).jpg|right|thumb|160px|[[George O'Brien (akteur)|George O'Brien]].]] [[File:George E. Stone Bullets or Ballots (1936) 2.jpg|right|thumb|140px|[[George E. Stone]].]] ;haadrollen {| height="100px" width="350px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje''' | style="background:gold"| '''akteur/aktrise'''&nbsp; |- | [[marshal (plysje)|marshal]] Michael Wyatt<br><small>(basearre op [[Wyatt Earp]])</small> | [[George O'Brien (akteur)|George O'Brien]] |- | Mary Reid | [[Irene Bentley (1904-1965)|Irene Bentley]] |- |} <br> ;byrollen {| height="100px" width="350px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje''' | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | David Ruskin | [[George E. Stone]] |- | Doc Warren<br><small>(basearre op [[Doc Holliday]])</small> | [[Alan Edwards (akteur)|Alan Edwards]] |- | Queenie LaVerne | [[Ruth Gillette]] |- | Ben Melton | [[Berton Churchill]] |- | George Reid | [[Frank Conroy (akteur)|Frank Conroy]] |- | Ben Murchison | [[Ward Bond]] |- | [[rjochter]] Walters | [[Edward LeSaint]] |- | Pickett | [[Russell Simpson (akteur)|Russell Simpson]] |- |} ==Produksje en distribúsje== ===Boarne=== ''Frontier Marshal'' waard basearre op ''[[Wyatt Earp: Frontier Marshal]]'', in [[boek]] fan [[sjoernalist]] en amateur-[[histoarikus]] [[Stuart N. Lake]]. Dat boek hiet in [[biografy]] fan 'e ferneamde [[revolverman]] út it [[Wylde Westen]] [[Wyatt Earp]] te wêzen, dy't skreaun wêze soe neffens de ferhalen dy't Earp sels oan Lake ferteld hie by in stikmannich [[fraachpetear]]en. Letter die bliken (en joech Lake ta) dat er it ferhaal fierhinne sels optocht hie. ''Wyatt Earp: Frontier Marshal'' wie yn 'e [[1930-er jierren|1930-er]] en [[1940-er jierren]] tige [[populêr]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en winliken wie it dizze 'biografy' dy't Wyatt Earp en syn wichtichste wapenfeit, de [[Sjitpartij by de O.K.-Kraal]] ynbêde yn it Amerikaanske [[kollektyf bewustwêzen]]. Op it boek waarden trije films basearre, wêrfan't ''Frontier Marshal'' de earste wie. Neitiid folgen yn [[1939]] in film mei [[Frontier Marshal (film út 1939)|deselde titel]] en yn [[1946]] ''[[My Darling Clementine (film út 1946)|My Darling Clementine]]''. Dy lêste ferfilming, fan 'e hân fan [[regisseur]] [[John Ford]], is fierwei it bekendst wurden. Earp syn [[widdo]], [[Josephine Earp]], dy't der alles oan gelegen wie om har eigen [[ferline]] en dat fan har [[oarehelte|man]] silger te behimmeljen, besocht de publikaasje fan it boek fan Lake om 'e nocht tsjin te kearen. Lykwols waard Earp dêryn portrettearre sa't men oannimme mei dat Josephine it sels graach seach: as in ûnferskrokken hanthavener fan [[wet]] en [[iepenbiere oarder]]. Dingen dy't se beslist bûten it boek hâlde woe, lykas har eigen eftergrûn as [[prostituee]] en it feit dat Earp sawol [[bordeel]]hâlder west hie as útbater fan [[saloon]]s dêr't [[gokken|gokt]] waard, kamen der net yn foar. Nettsjinsteande dat spande Josephine Earp, doe't se gewaar waard dat der in ferfilming fan ''Wyatt Earp: Frontier Marshal'' op til wie, in [[rjochtsaak]] oan tsjin 'e belutsen [[filmstudio]], de [[Fox Film Corporation]], om 'e produksje fan 'e film tsjin te kearen. Se easke, as de ferfilming dochs trochgie, in [[skeafergoeding]] fan $50.000 (in lyts kaptaal yn dy tiid). Neffens har wie de film nammentlik in "ûnautorisearre portrettearring" fan har man silger. Der waard in [[skikking]] troffen, wêrby't de namme fan Wyatt Earp folslein út it [[senario]] skrast waard (om ferfongen te wurden troch "Michael Wyatt"). Ek de [[titel (opskrift)|titel]] fan 'e film waard feroare: ynstee fan ''Wyatt Earp: Frontier Marshal'' waard it koartwei ''Frontier Marshal''. ===Produksje=== ''Frontier Marshal'' waard [[regissearre]] troch [[Lewis Seiler]] nei in [[senario]] fan [[Stuart Anthony]] en [[William M. Conselman]]. As [[filmprodusint|produsint]] wie [[Sol M. Wurtzel]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio]] [[Fox Film]]. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Robert H. Planck]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Arthur Lange]]. ''Frontier Marshal'' waard fierhinne [[opnamen (film)|opnommen]] yn 'e [[filmstudiokompleks|studio]] yn [[Hollywood]]. ===Distribúsje=== De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Frontier Marshal'' waard fersoarge troch [[Fox Film]]. De film gie op [[19&nbsp;jannewaris]] [[1934]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]] yn [[premiêre]]. ==Trivia== [[Ward Bond]] is de iennichste [[akteur]] dy't yn alle trije films spilet dy't basearre waarden op it boek ''[[Wyatt Earp: Frontier Marshal]]'' (''Frontier Marshal'' út [[1934]], ''[[Frontier Marshal (film út 1939)|Frontier Marshal]]'' út [[1939]] en ''[[My Darling Clementine (film út 1946)|My Darling Clementine]]'' út [[1946]]). Yn eltse film fertolket er in oare [[rol]]. ==Keppelings om utens== * {{en}} [https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/6565 Ynformaasje oer ''Frontier Marshal'' yn 'e filmkatalogus fan it Amerikaanske Filmynstitút (AFI)] * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0025144/ Ynformaasje oer ''Frontier Marshal'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Frontier_Marshal_(1934_film) ''References'', op dizze side]. }} {{DISPLAYTITLE:''Frontier Marshal'' (film út 1934)}} [[Kategory:Amerikaanske westernfilm]] [[Kategory:Amerikaanske swart-wytfilm]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan Fox Film]] [[Kategory:Film fan Lewis Seiler]] [[Kategory:Film út 1934]] [[Kategory:Film oer in plysjeman]] [[Kategory:Film oer dieverij]] [[Kategory:Film oer moard]] [[Kategory:Film oer feedieverij]] [[Kategory:Film oer in hertoandwaning]] [[Kategory:Werjefte fan Wyatt Earp yn keunst en kultuer]] [[Kategory:Werjefte fan Doc Holliday yn keunst en kultuer]] [[Kategory:Film basearre op in non-fiksjewurk]] gh7lzo2z3recq2je7a11u2u0m70h480 1235244 1235234 2026-07-15T21:35:25Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Keppelings om utens */ kt 1235244 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks film | ôfbylding = Frontier_Marshal_1934_film_poster.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | ferwizing = | namme = ''Frontier Marshal'' | regisseur = [[Lewis Seiler]] | produsint = [[Sol M. Wurtzel]] | útfierend produsint = | senario = [[Stuart Anthony]]<br>[[William M. Conselman]] | basearre op = ''[[Wyatt Earp: Frontier Marshal]]'' <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;fan [[Stuart N. Lake]] | kamerarezjy = [[Robert H. Planck]] | muzyk = [[Arthur Lange]] | filmstudio = [[Fox Film]] | distribúsje = [[Fox Film]] | haadrollen = [[George O'Brien (akteur)|George O'Brien]]<br> [[Irene Bentley (1904-1965)|Irene Bentley]] | voice-over = | byrollen = [[George E. Stone]]<br> [[Alan Edwards (akteur)|Alan Edwards]] | lân/lannen = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] | premiêre = [[19&nbsp;jannewaris]] [[1934]] | direkt op fideo = | foarm = [[swart-wyt]]-[[langspylfilm]] | sjenre = [[westernfilm|western]] | taal = [[Ingelsk]] | spyltiid = 66 minuten | budget = | opbringst = | prizen = | filmsearje = | foarich diel = | folgjend diel = }} '''''Frontier Marshal''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[swart-wyt]]-[[westernfilm|western]] út [[1934]] ûnder [[rezjy]] fan [[Lewis Seiler]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[George O'Brien (akteur)|George O'Brien]] en [[Irene Bentley (1904-1965)|Irene Bentley]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut "[[Marshal (plysje)|Marshal]] oan 'e [[Amerikaanske frontier|Amerikaanske ''frontier'']]". It wie de earste fan trije [[film]]s basearre op it [[boek]] ''[[Wyatt Earp: Frontier Marshal]]'' fan [[Stuart N. Lake]], dat in [[biografy]] fan 'e bekende [[revolverman]] [[Wyatt Earp]] hiet te wêzen. Tsjinwurking troch Earp syn [[widdo]] soarge der lykwols foar dat Earp syn namme yn 'e film ''Frontier Marshal'' net foarkomt. It [[plot|ferhaal]] giet oer in omdoarmjende [[plysjeman]] dy't in wetteleas stedsje binnen riidt en yn konflikt rekket mei de baas dy't dêr de lekkens útdielt. ==Plot== <small>Boarne: [https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/6565 de plotbeskriuwing (tabblêd ''Synopsis'')] yn 'e filmkatalogus fan it [[Amerikaansk Filmynstitút]] (AFI).</small> Begjin [[juny]] [[1890]] wurdt foar de trêde kear yn in [[wike]] in [[postkoets]] ûnderweis nei [[Tombstone (Arizona)]] [[oerfal]]len troch [[masker]]e [[banditen]]. Dêrop konfrontearret [[bankier]] George Reid syn sakepartner, [[boargemaster]] Ben Melton, mei syn fermoeden dat Melton mei de banditen ûnder ien tekken skûlet. Dy [[jûn]]s wurdt Reid troch Melton [[fermoarde]]. Koarte tiid letter arrivearje de [[Joaden|Joadske]] [[winkelman]] David Ruskin, de omdoarmjende âld-[[plysjeman]] Michael Wyatt, en Mary Reid, de dochter fan 'e bankier, yn Tombstone mei in postkoets dy't ûnderweis oerfallen is. Wyatt is op trochreis, dat hy is fan doel om inkeld yn Tombstone te oernachtsjen. Mar wannear't de [[dronken]] [[revolverman]] Ben Murchison in pleatslike [[saloon]] oan grôt [[sjitten|sjit]], grypt Wyatt yn en sjit Murchison de [[revolver]] út 'e hân. Boargemaster Melton biedt him dêrnei it amt fan [[marshal (plysjeman)|marshal]] fan Tombstone oan, en Wyatt giet dêr op yn om't er ûnderweis [[fereale]] rekke is op Mary. Wat er net wit, is dat Melton ek in eachje op har hat. {{Plotbedjer film}} De earste test foar Wyatt as marshal komt wannear't Doc Warren, de koelbloedichste moardner fan it hiele [[Amerikaanske Súdwesten]], yn in saloon [[rûzje]] mei him siket. Fan Warren wurdt sein dat er neat om it [[libben]] jout om't er wit dat er mei koarten oan in [[hert]]sykte [[ferstjerre]] sil. Wyatt lit him lykwols net op 'e kop sitte en wint dêrmei it [[respekt]] fan Warren, dy't in [[sterke drank|slokje]] foar harren beiden keapet. Wyatt merkt al rillegau dat der wat net rjocht doocht mei it [[hâlden en dragen]] fan Melton. Om [[ynformaasje]] oer de boargemaster te krijen, giet er te rie by Queenie LaVerne, in [[skientme|tsjep]] frommeske dat yn har libbensûnderhâld foarsjocht as [[sjongster]] yn in pleatslike saloon. Sy stekt har [[begearte]] foar Wyatt net ûnder stuollen of banken, en as se ienris allinnich binne, besiket se Wyatt om 'e nocht te [[ferlieding|ferlieden]]. As ûnderdiel dêrfan fertelt se him dat se fermoedet dat Melton belutsen is by de rige oerfallen dy't Tombstone teheisteret. Wylst alle ynwenners fan Tombstone gearkloftsje foar in [[evenemint]] om [[jild]] yn te sammeljen foar de bou fan in [[skoalle]], brekt Murchison út syn [[sel (finzenis)|sel]] en deadet de [[sipier]]. Wyatt fynt neitiid yn 'e hân fan 'e deade sipier de [[horloazjekeatling]] fan Melton. Dat suggerearret dat Melton dejinge wie dy't de sipier fermoarde en Murchison frijlitten hat. As Wyatt Doc Warren helpt wannear't in man besiket en sjit him dea, jout Warren him by wize fan [[tankberens|tank]] in [[brief]] wêryn't bewiis stiet dat Melton de [[heit]] fan Mary Reid fermoarde hat. Om te sjen wat Melton dwaan soe, hie Wyatt earder al tsjin him sein dat er in oanwizing fûn hie dy't him úteinlik nei de moardner fan 'e sipier liede soe. Wannear't er op basis fan 'e nije ynformaasje út it brief nei Melton ta giet om him te [[arrestearjen]], komt er him dêrby oer it mad wylst er syn eigen [[bank (finansjele ynstelling)|bank]] berôvet yn tarieding op syn flecht út Tombstone. Wyatt wurdt delslein troch ien fan 'e leden fan 'e [[binde]] fan Melton, wat Melton by steat stelt om it brief en it horloazjekeatling fan him te stellen en ferdwine te litten. Neitiid skoot Melton Wyatt de [[bankberôving]] op 'e lea. [[Rjochter]] Walters lit Wyatt arrestearje en fêstsette, mar Warren helpt de marshal om út syn eigen sel te ûntsnappen. Wyatt freget Ruskin, mei wa't er ûnderweis yn 'e postkoets [[freonskip|befreone]] rekke is, om Melton foar him yn 'e rekken te hâlden. Ruskin docht dat en harket in [[petear]] ôf wêryn't Murchison fan Melton op hege toan syn oandiel opeasket yn 'e [[opbringst (jild)|opbringst]] fan 'e postkoetsoerfallen en ferskate gefallen fan [[feedieverij]]. Ek fangt Ruskin op dat Mary Reid, dy't nei it beoarderjen fan har heite [[neilittenskip]] yn in postkoets út Tombstone ôfset is, [[ûntfierd]] wurde sil nei de [[ranch]] fan Melton. Om foar te kommen dat Melton Mary yn 'e macht kriget, oerfalle Wyatt en Warren de postkoets wêryn't Mary reizget. Sy ferkeart yn 'e oertsjûging dat Wyatt in bandyt is en wol neat mei him te krijen hawwe. De beide mannen moatte har tsjin har wil ûntfiere om har mei te krijen nei Queenie LaVerne, op wa't Mary [[jaloerskens|jaloersk]] is. Murchison en ferskate oare trewanten fan Melton, dy't stjoerd binne om Mary út har postkoets te heljen en nei de ranch fan Melton te bringen, komme harren oer it mad en der ûntstiet in [[sjitpartij]]. Wyatt en Warren deadzje alle mannen fan Melton útsein Murchison, dy't troch Wyatt op 'e nij finzen nommen wurdt. Wyatt makket Murchison wiis dat Melton him ynformaasje trochspile hat oer it plak en de tiid dat Murchison-en-dy Mary har postkoets oerfalle soene. Melton soe Murchison op dy manear út 'e wei romje wollen hawwe, sadat er him syn rjochtlike oandiel yn 'e opbringst fan 'e oerfallen net hoegde te jaan. Murchison yt dat allegearre foar sûkerswiet op en [[ûnthjit]] dat er tsjin Melton [[tsjûge (strafrjocht)|tsjûgje]] sil as it Wyatt slagget om 'e man foar de rjochter te bringen. Underwilens foarmet him yn Tombstone in [[lulk]]e kliber folk dy't Wyatt [[lynchen|lynche]] wol foar it [[banditisme]] en de [[bedragerij]] dêr't er fan beskuldige wurdt. Wyatt en Warren litte Mary efter op 'e noed fan Queenie en witte Murchison fia de efterdoar fan it marshalskantoar wer yn 'e sel te krijen. Dêrnei giet Wyatt ta de foardoar út mei in [[gewear]] yn 'e hân om 'e mannichte te wjerstean en it rjocht op te easkjen om syn [[ûnskuld]] te bewizen. Melton berikt it berjocht dat Mary by Queenie LaVerne is, dat hy set dêrhinne om har op te heljen. As er dêr arrivearret, wurdt er lykwols opwachte troch Wyatt en rjochter Walters, dy't him fertelt dat Murchison in folsleine [[bekentenis]] ôflein hat. Dêrop lûkt Melton syn revolver om Wyatt dea te sjitten, mar Queenie stapt yn it paad fan it skot en fangt de [[kûgel]] foar him op. Melton besiket troch it [[finster]] te ûntkommen, mar wurdt delsketten troch Wyatt en falt te pletter. In [[dea|fataal]] [[ferwûne]] Queenie freget Wyatt om in [[tút]], in fersyk dêr't er oan foldocht, wêrnei't se [[glimkjen]]d ferstjert. Neitiid [[oankrûpen|omearmje]] en tútsje Wyatt en Mary inoar tsjin 'e eftergrûn fan 'e [[ûndergeande sinne]]. ==Rolferdieling== [[File:George O'Brien, silent film actor (SAYRE 7091).jpg|right|thumb|160px|[[George O'Brien (akteur)|George O'Brien]].]] [[File:George E. Stone Bullets or Ballots (1936) 2.jpg|right|thumb|140px|[[George E. Stone]].]] ;haadrollen {| height="100px" width="350px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje''' | style="background:gold"| '''akteur/aktrise'''&nbsp; |- | [[marshal (plysje)|marshal]] Michael Wyatt<br><small>(basearre op [[Wyatt Earp]])</small> | [[George O'Brien (akteur)|George O'Brien]] |- | Mary Reid | [[Irene Bentley (1904-1965)|Irene Bentley]] |- |} <br> ;byrollen {| height="100px" width="350px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje''' | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | David Ruskin | [[George E. Stone]] |- | Doc Warren<br><small>(basearre op [[Doc Holliday]])</small> | [[Alan Edwards (akteur)|Alan Edwards]] |- | Queenie LaVerne | [[Ruth Gillette]] |- | Ben Melton | [[Berton Churchill]] |- | George Reid | [[Frank Conroy (akteur)|Frank Conroy]] |- | Ben Murchison | [[Ward Bond]] |- | [[rjochter]] Walters | [[Edward LeSaint]] |- | Pickett | [[Russell Simpson (akteur)|Russell Simpson]] |- |} ==Produksje en distribúsje== ===Boarne=== ''Frontier Marshal'' waard basearre op ''[[Wyatt Earp: Frontier Marshal]]'', in [[boek]] fan [[sjoernalist]] en amateur-[[histoarikus]] [[Stuart N. Lake]]. Dat boek hiet in [[biografy]] fan 'e ferneamde [[revolverman]] út it [[Wylde Westen]] [[Wyatt Earp]] te wêzen, dy't skreaun wêze soe neffens de ferhalen dy't Earp sels oan Lake ferteld hie by in stikmannich [[fraachpetear]]en. Letter die bliken (en joech Lake ta) dat er it ferhaal fierhinne sels optocht hie. ''Wyatt Earp: Frontier Marshal'' wie yn 'e [[1930-er jierren|1930-er]] en [[1940-er jierren]] tige [[populêr]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en winliken wie it dizze 'biografy' dy't Wyatt Earp en syn wichtichste wapenfeit, de [[Sjitpartij by de O.K.-Kraal]] ynbêde yn it Amerikaanske [[kollektyf bewustwêzen]]. Op it boek waarden trije films basearre, wêrfan't ''Frontier Marshal'' de earste wie. Neitiid folgen yn [[1939]] in film mei [[Frontier Marshal (film út 1939)|deselde titel]] en yn [[1946]] ''[[My Darling Clementine (film út 1946)|My Darling Clementine]]''. Dy lêste ferfilming, fan 'e hân fan [[regisseur]] [[John Ford]], is fierwei it bekendst wurden. Earp syn [[widdo]], [[Josephine Earp]], dy't der alles oan gelegen wie om har eigen [[ferline]] en dat fan har [[oarehelte|man]] silger te behimmeljen, besocht de publikaasje fan it boek fan Lake om 'e nocht tsjin te kearen. Lykwols waard Earp dêryn portrettearre sa't men oannimme mei dat Josephine it sels graach seach: as in ûnferskrokken hanthavener fan [[wet]] en [[iepenbiere oarder]]. Dingen dy't se beslist bûten it boek hâlde woe, lykas har eigen eftergrûn as [[prostituee]] en it feit dat Earp sawol [[bordeel]]hâlder west hie as útbater fan [[saloon]]s dêr't [[gokken|gokt]] waard, kamen der net yn foar. Nettsjinsteande dat spande Josephine Earp, doe't se gewaar waard dat der in ferfilming fan ''Wyatt Earp: Frontier Marshal'' op til wie, in [[rjochtsaak]] oan tsjin 'e belutsen [[filmstudio]], de [[Fox Film Corporation]], om 'e produksje fan 'e film tsjin te kearen. Se easke, as de ferfilming dochs trochgie, in [[skeafergoeding]] fan $50.000 (in lyts kaptaal yn dy tiid). Neffens har wie de film nammentlik in "ûnautorisearre portrettearring" fan har man silger. Der waard in [[skikking]] troffen, wêrby't de namme fan Wyatt Earp folslein út it [[senario]] skrast waard (om ferfongen te wurden troch "Michael Wyatt"). Ek de [[titel (opskrift)|titel]] fan 'e film waard feroare: ynstee fan ''Wyatt Earp: Frontier Marshal'' waard it koartwei ''Frontier Marshal''. ===Produksje=== ''Frontier Marshal'' waard [[regissearre]] troch [[Lewis Seiler]] nei in [[senario]] fan [[Stuart Anthony]] en [[William M. Conselman]]. As [[filmprodusint|produsint]] wie [[Sol M. Wurtzel]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio]] [[Fox Film]]. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Robert H. Planck]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Arthur Lange]]. ''Frontier Marshal'' waard fierhinne [[opnamen (film)|opnommen]] yn 'e [[filmstudiokompleks|studio]] yn [[Hollywood]]. ===Distribúsje=== De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Frontier Marshal'' waard fersoarge troch [[Fox Film]]. De film gie op [[19&nbsp;jannewaris]] [[1934]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]] yn [[premiêre]]. ==Trivia== [[Ward Bond]] is de iennichste [[akteur]] dy't yn alle trije films spilet dy't basearre waarden op it boek ''[[Wyatt Earp: Frontier Marshal]]'' (''Frontier Marshal'' út [[1934]], ''[[Frontier Marshal (film út 1939)|Frontier Marshal]]'' út [[1939]] en ''[[My Darling Clementine (film út 1946)|My Darling Clementine]]'' út [[1946]]). Yn eltse film fertolket er in oare [[rol]]. ==Keppelings om utens== * {{en}} [https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/6565 Ynformaasje oer ''Frontier Marshal'' yn 'e filmkatalogus fan it Amerikaanske Filmynstitút (AFI)] * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0025144/ Ynformaasje oer ''Frontier Marshal'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Frontier_Marshal_(1934_film) ''References'', op dizze side]. }} {{DISPLAYTITLE:''Frontier Marshal'' (film út 1934)}} [[Kategory:Amerikaanske westernfilm]] [[Kategory:Amerikaanske swart-wytfilm]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan Fox Film]] [[Kategory:Film fan Lewis Seiler]] [[Kategory:Film út 1934]] [[Kategory:Film oer in plysjeman]] [[Kategory:Film oer dieverij]] [[Kategory:Film oer moard]] [[Kategory:Film oer feedieverij]] [[Kategory:Film oer hertsykte]] [[Kategory:Werjefte fan Wyatt Earp yn keunst en kultuer]] [[Kategory:Werjefte fan Doc Holliday yn keunst en kultuer]] [[Kategory:Film basearre op in non-fiksjewurk]] 0dpwu5y14jfi95ck5zdbo6kbhym6o6t Kategory:Film fan Lewis Seiler 14 192979 1235236 2026-07-15T21:26:56Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1235236 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Film nei regisseur|Seiler, Lewis]] shh9og39u2ptiizvfr2ckirvmbmu8q0 Kategory:Film út 1934 14 192980 1235237 2026-07-15T21:28:00Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1235237 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Film nei jier|1934]] [[Kategory:1934]] 9163n1yi1j57f811cqkgwx5uftl8z90 Kategory:Film fan Fox Film 14 192981 1235238 2026-07-15T21:30:17Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1235238 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Film nei studio|Fox Film]] [[Kategory:Fox Film]] [[Kategory:Film fan 20th Century Studios|Fox Film]] lfipxzzowomww78g0tcld5azzsa55hp Kategory:Fox Film 14 192982 1235239 2026-07-15T21:32:02Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1235239 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Amerikaanske filmstudio]] [[Kategory:Amerikaanske filmdistributeur]] [[Kategory:Bedriuw oprjochte yn 1915]] [[Kategory:Bedriuw opheft yn 1935]] [[Kategory:20th Century Studios]] akpu9j48qmy4yd26a50la5vuwvkhup0 Kategory:Fox Film Corporation 14 192983 1235240 2026-07-15T21:32:51Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Kategory:Fox Film]] 1235240 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Kategory:Fox Film]] 8tkdvf0jch9bszqytzfb2bk2oq8qxxd Kategory:Film fan de Fox Film Corporation 14 192984 1235241 2026-07-15T21:33:27Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Kategory:Film fan Fox Film]] 1235241 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Kategory:Film fan Fox Film]] 11to10i6ree53he0m5q3twny27u1avm Kategory:Film fan Fox Film Corporation 14 192985 1235242 2026-07-15T21:33:41Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Kategory:Film fan Fox Film]] 1235242 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Kategory:Film fan Fox Film]] 11to10i6ree53he0m5q3twny27u1avm Kategory:Film oer in hertoandwaning 14 192986 1235243 2026-07-15T21:35:01Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Kategory:Film oer hertsykte]] 1235243 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Kategory:Film oer hertsykte]] 89u0usbjvl3z10rfvgs4kj7vhjplrpw James Earp 0 192987 1235245 2026-07-16T01:08:57Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nije side 1235245 wikitext text/x-wiki {{Persoan algemien | ôfbylding = James_Earp.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 220px | echte namme = James Cooksey Earp | oare namme(n) = | nasjonaliteit = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] | berne = [[28 juny]] [[1841]] | berteplak = [[Hartford (Kentucky)|Hartford]] ([[Kentucky]]) | stoarn = [[25 jannewaris]] [[1926]] | stjerplak = [[San Bernardino (Kalifornje)|San Bernardino]] ([[Kalifornje]]) | etnisiteit = [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Ingelsen|Ingelsk]]<br> [[File:Flag of Northern Ireland (1953–1972).svg|border|20px]] [[Ulstersen|Ulstersk]] | regionale identiteit = | berop/amt = [[saloon]]eigner, [[plysjeman]],<br>[[postkoets]]ier, [[fuorman]] | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = ● broer fan [[Wyatt Earp]] | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''James Earp''' (folút: '''James Cooksey Earp'''; [[Hartford (Kentucky)|Hartford]] ([[Kentucky]]), [[28 juny]] [[1841]] – [[San Bernardino (Kalifornje)|San Bernardino]] ([[Kalifornje]]), [[25 jannewaris]] [[1926]]) wie in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] [[ûndernimmer]] yn it [[Wylde Westen]], dy't ek wurke as [[postkoets]]ier, [[fuorman]] en [[plysjeman]]. Hy krige in beskate bekendheid om't er de âldere [[broer]] wie fan 'e ferneamde [[plysjeman]] en [[revolverman]] [[Wyatt Earp]]. ==Libben en karriêre== ===Komôf=== James Earp waard yn [[1841]] [[berne]] yn [[Hartford (Kentucky)|Hartford]], yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Kentucky]], as de [[soan]] fan 'e [[boer]] en [[kûper]] [[Nicholas Porter Earp]] ([[1813]]–[[1907]]) en dy syn twadde [[oarehelte|frou]] Virginia Ann Cooksey ([[1821]]–[[1893]]). Hy wie fan mingd [[Ingelsen|Ingelsk]] en [[Ulstersen|Ulstersk]] ([[protestanten|protestantsk]] [[Noard-Ierlân|Noardiersk]]) [[etnysk]] [[komôf]]. James Earp hie sân folle [[bruorren en susters]]: [[Virgil Earp|Virgil]] ([[1843]]–[[1905]]), Martha ([[1845]]–[[1856]]), [[Wyatt Earp|Wyatt]] ([[1848]]–[[1929]]), [[Morgan Earp|Morgan]] ([[1851]]–[[1882]]), [[Warren Earp|Warren]] ([[1855]]–[[1900]]), Virginia ([[1858]]–[[1861]]) en Adelia ([[1861]]–[[1941]]). Hy hie út it earste [[houlik]] fan syn [[heit]] ek in âldere [[healbroer]], [[Newton Earp|Newton]] ([[1837]]–[[1928]]). ===Militêre tsjinst=== Doe't de [[Amerikaanske Boargeroarloch]] yn [[1861]] útbriek, wie Earp njoggentjin jier. Hy naam op [[25&nbsp;maaie]] fan dat jier as [[frijwilliger]] tsjinst yn it Noardlike [[Leger fan 'e Uny]] om te fjochtsjen tsjin 'e [[opstân|opstannige]] [[Amerikaanske Suden|Súdlike]] [[Konfederearre Steaten fan Amearika|Konfederaasje]]. Earp syn broer Virgil en syn healbroer Newton fochten yn 'e Boargeroarloch ek foar it Noarden. De ienheid dêr't James Earp by tsjinne, wie F&nbsp;[[Kompanjy (militêre ienheid)|Kompanjy]] fan it [[17e Ynfanteryrezjimint fan Illinois]]. Dat [[rezjimint]] waard organisearre en bewapene yn [[Alton (Illinois)]], wêrnei't it opteach nei [[Missoery (steat)|Missoery]]. Missoery wie formeel gjin lid fan 'e Konfederaasje, mar inkeld om't Noardlike troepen mei [[geweld]] foarkamen dat it Steatskongres fan Missoery in foarstel oer oansluting by de Konfederaasje yn stimming bringe koe. Op [[31&nbsp;oktober]] [[1861]] focht it 17e Ynfanteryrezjimint fan Illinois yn 'e [[Slach by Fredericktown]] tsjin ienheden fan 'e [[Steatsgarde fan Missoery]]. Hoewol't dat treffen yn it widere ramt fan 'e Boargeroarloch net mear as in [[skermutseling]] wie, foelen der dy deis mear as sechstich [[dea]]den. James Earp waard troch in [[kûgel]] yn syn [[skouder]] rekke en ferlear dêrtroch tydlik it gebrûk fan syn [[lofterearm]]. Nettsjinsteande dat bleau er noch hast oardel jier lang yn [[militêre tsjinst]], oant er op [[22&nbsp;maart]] [[1863]] [[earfol ûntslach]] krige omreden fan syn [[ferwûning]]s. Syn bruorren Virgil en Newton tsjinnen troch oant de ein fan 'e Boargeroarloch yn [[1865]]. ===Libben yn it Wylde Westen=== Nei ôfrin fan 'e Boargeroarloch [[ferfear]] James Earp gauris nei in nij wenplak, in foarm fan [[hâlden en dragen]] dy't alle Earps eigen wie. Hy wenne yn [[Colton (Kalifornje)]], [[Helena (Montana)]], [[Pineswell (Missoery)]] en [[Newton (Kansas)]] foar't er yn [[april]] [[1873]] mei de eardere [[prostituee]] Nellie "Bessie" Ketchum [[troud]]e. Inkele jierren lang wurke er dêrnei yn in [[saloon]] yn [[Wichita (Kansas)]]. Yn [[1876]] kaam er yn it [[fee]]stedsje [[Dodge City (Kansas)]] as helpmarshal te wurkjen ûnder [[marshal (plysjeman)|marshal]] [[Charlie Bassett]], dy't [[Ed Masterson]] opfolge wie nei't dyselde [[fermoarde]] wie. Letter wenne en wurke James Earp yn saloons en as [[postkoets]]ier en [[fuorman]] op ferskate plakken yn Missoery, [[Arkansas]] en [[Teksas]]. Ein [[novimber]] [[1879]] waard James syn broer [[Virgil Earp]] oansteld as plakferfangend [[U.S.&nbsp;marshal]] foar it eastlike diel fan [[Pima County (Arizona)]]. Dêrfoar moast er him nei wenjen sette yn [[Tombstone (Arizona)|Tombstone]], in saneamde ''boom town'', dy't op dat stuit te krijen hie mei in befolkingseksploazje fanwegen de ûntdekking dat dêr grutte hoemannichten [[sulver]] yn 'e grûn sieten. Virgil nûge syn [[famylje]] út om dêr ek te kommen, mei't er der mooglikheden foar de Earps seach om foarút te kommen yn 'e wrâld. Sadwaande setten James Earp en de frou ek ôf dêrhinne. Se arrivearren yn [[desimber]] [[1879]] yn Tombstone, yn 'e mande mei Virgil en dy syn [[oarehelte|frou]] Allie Sullivan, [[Wyatt Earp]] en dy syn frou [[Mattie Blaylock]], en Wyatt syn goede [[freonskip|freon]], de [[gokker]] [[Doc Holliday]] en dy syn libbenspartner [[Big Nose Kate]]. Yn it neijier fan [[1880]] kamen ek James syn bruorren [[Warren Earp|Warren]] en [[Morgan Earp|Morgan]] oer mei dy lêste syn frou Lou Houston. Yn Tombstone waarden Wyatt en Morgan Earp troch Virgil behelle yn syn plysjewurk; sa kamen se yn konflikt mei de [[Cowboys (Cochise County)|Cowboys]], in [[binde]] [[banditen]] dy't de omkriten fan it stedsje teheistere. James Earp wurke ûnderwilens yn goksalons en wie [[bedriuwslieder]] yn in pleatslike saloon, mar hie neat mei it plysjewurk út te stean. Hy wie dan ek net oanwêzich by de beruchte [[Sjitpartij by de O.K.-Kraal]], in wapene treffen op [[26&nbsp;oktober]] [[1881]] wêrby't syn bruorren Virgil, Wyatt en Morgan en Doc Holliday it opnamen tsjin fiif leden fan 'e Cowboys en wêrby't se trije fan dyselden deaskeaten. Neitiid fielden de Earps harren sa bedrige, dat se har húshâldings gearbrochten yn it Cosmopolitan Hotel, sadat se stipe oaninoar hawwe soene. Dat soks net in oerdreaune reäksje wie, die bliken op [[28&nbsp;desimber]] [[1881]], doe't Virgil Earp út in mûklaach wei delsketten waard. Hy oerlibbe de [[moardoanslach]], mar moast foar de rest fan syn libben it gebrûk fan in [[earm (anatomy)|earm]] misse. Treddel [[moanne (tiid)|moanne]] letter, op [[18&nbsp;maart]] [[1882]], waard Morgan Earp fermoarde yn in pleatslike [[biljert]]salon. It [[stoflik omskot]] fan Morgan waard troch syn famylje en freonen op 'e [[trein]] brocht yn [[Benson (Arizona)]] om it te [[ferfier]]en nei [[Colton (Kalifornje)]], dêr't syn âlden Nicholas en Virginia Earp op dat stuit wennen. James Earp begelate de [[deakiste]] fan syn broer nei [[Kalifornje]] ta, mei't Morgan syn frou Lou, dy't in swakke [[sûnens]] hie, earder al út foarsoarch dêrhinne stjoerd wie. James wie sadwaande net mear yn [[Arizona]] doe't syn broer Wyatt dêr de saneamde [[Earp Vendetta Ride]] begûn om [[wraak]] te nimmen op 'e Cowboys. Nei't Morgan yn Colton [[begroeven]] wie, kearde James net mear werom nei Tombstone. Hy ferbleau in skoft yn [[Shoshone County (Idaho)|Shoshone County]] yn [[Idaho]], oant er him tsjin [[1890]] foarfêst nei wenjen sette yn [[Súdlik Kalifornje]]. Op [[25&nbsp;jannewaris]] [[1926]] kaam er dêr yn [[San Bernardino (Kalifornje)|San Bernardino]] oan natuerlike oarsaken te [[ferstjerren]] yn 'e [[âlderdom]] fan 84 jier. Hy waard begroeven op it Mountain View Cemetery yn San Bernardino. ==Keppelings om utens== * {{en}} [https://www.findagrave.com/memorial/2581 Koarte biografy fan James Earp op ''FindAGrave.com''] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/James_Earp ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|James Earp}} }} {{DEFAULTSORT:Earp, James}} [[Kategory:Wyatt Earp]] [[Kategory:Amerikaansk soldaat]] [[Kategory:Noardlik Amerikaansk militêr yn de Amerikaanske Boargeroarloch]] [[Kategory:Amerikaansk ûndernimmer]] [[Kategory:Amerikaansk fuorman]] [[Kategory:Amerikaansk plysjeman]] [[Kategory:Persoan yn it Wylde Westen]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Ingelsk komôf]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Ulstersk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1841]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1926]] qr2st5ksbsnvq73nfsruhnql1dhkpyo