Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 3794 1235328 1184506 2026-07-17T00:27:35Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235328 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=goudeachje |Ofbyld= [[File:Anser erythropus.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje= [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai= [[guozzen]] (''Anser'') |Wittenskiplike namme= Anser erythropus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:AnserErythropusIUCNver2018 2.png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] <br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]] |Kolom2= {{Color box|#AA7FFF}} mooglik trochtrekker<br>{{Color box|#FF00FF}} [[dwaalgast]] }}</small> }} It '''Goudeachje''' (''Anser erythropus '') is in 53-66 sm grutte [[fûgel]] út de famylje fan de [[Einfûgels]]. It is de seldsumste guozzesoart fan [[Jeropa]]. It goudeachje liket in bult op de [[Blesgoes]], foaral troch de wite bles underskiede se har fan de oare guozzen. It goudeachje is wol in stik lytser as de blesgoes en hy hat in giele râne om syn each, dêr't er syn Fryske namme oan tanket. [[File:Dwerggans-4961623.webm|thumb|left|Anser erythropus]] [[File:Anser erythropus MHNT.ZOO.2010.11.14.6.jpg|thumb|left|''Anser erythropus'']] == Oare nammen == It goudeachje wurdt yn it Frysk ek wol oantsjut mei ''Kolgoes'' of ''Lytse Kolgoes''. == Fersprieding == It goudeachje komt it meast foar yn it noarden fan [[Aazje]] mar der binne ek minsken dwaande de fûgel wer yn Skandinaavje te yntrodusearjen. De fûgels fan dat projekt fleane mei de oare guozzen út dat gebiet nei Nederlân om hjir te oerwinterjen. == Fuortplanting == It goudeachje bliuwt meast by deselde partner. Se begjinne yn maaie te brieden op sa'n 4-6 aaien. Nei in lytse fjouwer wike komme de jongen út, wêrnei se noch 5 wiken by de âlden bliuwe. == Sjoch ek == * [[List fan fûgels]] {{Commonscat|Anser erythropus}} [[Kategory:Goes (skaai)]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goes (fûgel)]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] mto44pv15rixsu0aempgp5x3zbcdznn 0 4028 1235256 1235153 2026-07-16T12:33:06Z RomkeHoekstra 10582 + tekst. 1235256 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = ekstergoes |Ofbyld = [[File:Magpie goose.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[spjaltpoatgoesfûgels]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Anseranatidae'') |Skaai = [[spjaltpoatguozzen]] (''Anseranas'') |Wittenskiplike namme= Anseranas semipalmata |Beskriuwer, jier= [[John Latham|Latham]], 1798 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[File:A_semipalmata_range_map.png|250px]] }} De '''ekstergoes''' (''Anseranas semipalmata'') is in frjemde [[Soarte (taksonomy)|soarte]] yn it [[skift]] fan 'e [[goeseftigen]]. De soart wykt sa bot ôf fan 'e rest fan de [[fûgels]] dat er yn in eigen [[Famylje (taksonomy)|famylje]] set is, de [[spjaltpoatgoesfûgels]]. De twa oare famyljes yn it skift binne de [[razerfûgels]] (''Anhimidae'') en de [[einfûgels]] (''Anatidae''). Hoewol't de ekstergoes in protte op in goes liket, is er nei alle gedachten mear besibbe oan 'e razerfûgels. De ekstergoes is goed te werkennen oan syn swart en wite fearrekleed en syn giel-oranje poaten. De ekstergâns is wierskynlik in iere ôftakking fan it skift dêr't guozzen en einen ta hearre. Dat die út ferlykjend [[morfology]]sk ûndersyk yn 'e jierren 1980 bliken. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Anseranas semipalmata 352517994.jpg|thumb|left|De ekstergoed hat in opfallende knoppel op 'e kop.]] De ekstergoes is net te ferwikseljen mei oare soarten troch syn swart-wite fearrekleed en giele poaten. De fûgel is 77 oant 90 sm lang, 3 kg swier en hat in spanwiidte fan 1,5 meter. De teannen binne mar foar in part opnommen yn 'e swimfluezen (''semipalmata''). Fierder ferskille se fan gewoane guozzen en einen om't se stadichoan ferfearje, sadat se net in tiid ha dat se net fleane kinne. It mantsje is likernôch 30% swierder as it wyfke en hat in opfallend gruttere knobbel op 'e krún. == Fersprieding en habitat == Eksterguozzen komme yn Noard-[[Austraalje (wrâlddiel)|Austraalje]] en yn it suden fan [[Nij-Guineä]] foar yn wiete greiden, oerstreamingsflakten fan rivieren en sompen. Foar de Jeropeeske kolonisaasje fan Austraalje wie dizze fûgel folle algemiener. It is in [[stânfûgel]] dy't it hiele jier troch yn itselde gebiet ferbliuwt, bûten de briedtiid yn groepen. Yn tiden fan drûchte meitsje se trektochten nei geskiktere gebieten. De ekstergoes libbet fan plantaardich materiaal dat sawol út it wetter as op it lân socht wurdt. == Hâlden en dragen == It nêst fan 'e ekstergoes wurdt op 'e grûn boud. Yn it nêst wurde sa'n 5 oant 14 aaien lein. De soarte briedt yn koloanjes. De fûgel is bysûnder yn it skift om't de ekstergoes syn piken in skoft fuorret, wylst by alle oare soarten goeseftigen de jonge piken sels harren iten byinoar skarrelje moatte. == Status == De grutte fan 'e populaasje waard yn 2023 op 667.000 folwoeksen fûgels rûsd. Oannommen wurdt dat de populaasje stabyl is en op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] hat dizze soarte de status net bedrige (''Least Concern''). <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="125px" style="margin: 0; padding: 0;"> Anseranas semipalmata MHNT.ZOO.2010.11.13.8.jpg|Aaien. Duckling... (2580481351).jpg|Pyk. Magpie Goose taking off.jpg|Fleanende ekstergoes. Magpie Goose foot RWD.jpg|Poaten. </gallery> </div> {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/magpie-goose-anseranas-semipalmata Birdlife, oproppen 16 july 2026.] * [https://ebird.org/species/maggoo1/L942217 Ebird, oproppen 16 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/maggoo1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 16 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Anseranas semipalmata|Ekstergoes}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Spjaltpoatgoesfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] pfxbnnmhxciani1xao01y86ryuukz3g 0 5893 1235336 1217600 2026-07-17T00:31:31Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235336 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme= Goudtúfke |Ofbyld= [[File:Goldcrest 1.jpg|250px]] |lûd=[[File:Goldcrest (Regulus regulus) (W1CDR0001500 BD19).ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[goudtúfkes]] (''Regulidae'') |Skaai= [[echte goudtúfkes]] (''Regulus'') |Wittenskiplike namme= Regulus regulus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:RegulusRegulusIUCN.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} It '''goudtúfke''' of '''goudtoefke''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Regulus regulus'') is de lytste [[fûgel]] dy't yn [[Jeropa]] foarkomt. De namme ''goudtoefke'' wurdt ek wol brûkt. == Taksonomy == De goudtúfkes waarden fanâlds altiten by de [[sjongers]] yndield, mar tsjintwurdich wurde se faak yn in aparte famylje (''Regulidae'') set.<br /> De goudtúfkes op de [[Kanaryske Eilannen]] wurde somtiden as aparte soarte sjoen, it [[Teneryfgoudtúfke]] (''Regulus teneriffae''). [[File:Regulus regulus -Marwell Wildlife, Hampshire, England-8.jpg|left|250px|thumb|It goudtúfke fan boppe sjoen.]] == Foarkommen == It goudtúfke is likernôch 9 sm grut en is de lytste fûgel fan Europa, it fûgeltsje hat in gewicht tusken de fjouwer en sân gram. It meast opfallende merkteken is de streek op syn krún. Dy is by de mantsjes oranje en hat by de wyfkes wat mear in giele kleur en hat oan beide siden in swarte streek der bydel. It [[fjoertúfke]] hat lykwols in gelikense krúnstreek sadat se dermei betize wurde kinne, mar it fjoertúfke hat in dúdliker tekening op de sydkant fan de kop rûnom de eagen. De fearren oan de boppekant binne gielbrún, de wjukken binne donkerder mei in wite wjukstreek. Fierder binne goudtúfkes opfallend drokke fûgels dy't hast net stilsitte. == Fersprieding == De goudtúfkes binne it meast yn de bosken te finen, foaral nullebosken. Winterdeis komme se ek wol by de minsken yn de tún en op de foertafel. Se komme foar yn Noard- en Midden-Jeropa en parten fan [[Aazje]]. De fûgels yn it noarden fan it ferspriedingsgebiet binne trekfûgels dy't meast yn it suden fan [[Jeropa]] oerwinterje. == Iten == Goudtúfkes ite [[ynsekten]]. == Fuortplanting == De goudtúfkes meitsje in bolfoarmich nêst fan moas dat se oan it útein fan in tûke ophingje, meast heech yn in nullebeam. Meastentiids briede se twa kear, it wyfke leit 7-10 aaien dy't se yn sa'n twa wiken útbret. De jongen fleane nei 16-18 dagen út. <center><gallery> Regulus regulus regulus MHNT.ZOO.2010.11.207.jpg|'' Regulus regulus regulus '' Regulus regulus azoricus MHNT.ZOO.2010.11.207.jpg|'' Regulus regulus azoricus '' Regulus regulus inermis MHNT.ZOO.2010.11.207.jpg|'' Regulus regulus inermis '' Regulus regulus teneriffae MHNT.ZOO.2010.11.jpg|'' Regulus regulus teneriffae '' </gallery></center> {{CommonsBalke|Regulus regulus|Goudtoefkes}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echt goudtúfke]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] f29htgtoxejf7shtguglg1xnbrntig6 0 6135 1235280 1177052 2026-07-17T00:01:46Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235280 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=gielegou |Ofbyld= [[File:Sommargylling, hane, ringmärkt vid Capri fågelstation.jpg|250px]]<br><small>mantsje</small><br>[[File:Loriot d'Europe (51290641595).jpg|250px]]<br><small>wyfke</small> |lûd=[[File:Oriolus oriolus voice.ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[gielegoufûgels]] (''Oriolidae'') |Skaai= [[gielegouwen]] (''Oriolus'') |Wittenskiplike namme= Oriolus oriolus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:OriolusOriolusIUCNver2019-3.png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] <br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] |Kolom2= {{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]]<br>{{Color box|#FF8080}} wierskynlik [[útstjerren (biology)|útstoarn]] }}</small> }} De '''gielegou''' of '''giellegou''' (''Oriolus oriolus'') is in fûgel yn it skift fan de [[moskeftigen]], it is de ienichste soart út de meast tropyske famylje fan fûgels dy't yn [[Jeropa]] foarkomt. == Foarkommen == De gielegou is mei sa'n 18 oant 24 sm likernôch sa grut as in [[Klyster]] mar hat wol in hiel opfallende kleur. It mantsje fan de Gielegou is fel giel mei swarte wjukken, in swarte sturt en in swarte eachstreek. De jonge wyfkes binne meast wat grieneftich en binne lang sa opfallend net. De âldere wyfkes lykje lykwols hieltyd mear op de mantsjes, sadat se op 't lêst hast net mear te ûnderskieden binne. == Fersprieding == De gielegou is fan ein april oant ein augustus yn syn briedgebiet. Dat bestiet út grutte parten fan Jeropa en it westen fan [[Aazje]]. De fûgels oerwinterje yn de bosken yn sintraal-[[Afrika]].<br /> De Gielegou is in echte fûgel fan de bosken. Hy komt hast net op de grûn en is ek net maklik te sjen om't er him meast heech yn de beammen tusken de blêden ophâldt. == Iten == De gielegou yt sawol dieren, benammen rûpen en [[flinters]] as ek plantaardich iten lykas beien en kersen. [[File:Oriolus oriolus MHNT 232 Foret de la Mamora Maroc RdN.jpg‎|thumb|left|200px|Aaien fan 'e gielegou.]] == Fuortplanting == De gielegou makket in nêst yn de foarke fan in tûke heech yn in beam. It wyfke briedt meast allinnich yn twa wiken de 3-6 aaien út, wylst se fuorre wurdt troch it mantsje. == Keppeling om utens == * {{commonsLyts|Oriolus oriolus|Gielegou}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gielegoufûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] q0x66ejnprp5gwxbo45s0xjbjxe6i5d 0 6955 1235350 1149608 2026-07-17T10:21:28Z RomkeHoekstra 10582 tf 1235350 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = 2023 Spannum, hoeke Tsjerkebuorren-Lytse Buorren mei sicht op de Sint-Remigiustsjerke.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = ''Remigiustsjerke'' | wapen = [[Ofbyld:Spannum vlag.svg|90px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Ofbyld:Spannum wapen.svg|60px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Spannum}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> | oerflak = 3,33 km², wêrfan: <br> - lân: 3,30 km² <br> - wetter: 0,02 km² | befolkingstichtens = 74 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Waadhoeke vlag.svg|20px]] [[Waadhoeke]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_8_33_N_5_36_23_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 8' N 5° 36' E}} | webside = [https://www.spannum.frl/ Side fan Spannum]< | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Waadhoeke | lat_deg = 53 | lat_min = 8 | lat_sec = 33 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 36 | lon_sec = 23 | lon_dir = E }} '''Spannum''' is in doarp benoarden [[Wommels]] yn e gemeente [[De Waadhoeke]]. By Spannum heart ek de buorskip [[Bonkwert]]. It doarp hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Spannum}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> ynwenners. == Skiednis == Nei [[1332]] hie it grutte [[kleaster Lidlum]] oan '' e Swachlumerleane by [[Easterbierrum]] in ''Monik Huys'', in [[úthôf (kleaster)|úthôf]]. Yn 1487 wie der sprake fan in [[stins]] by Bonkwert. By de Huuckensera State wie ek in [[Wier|stinswier]].<ref>[http://www.stinseninfriesland.nl/HoekensstinsSpannum.htm Stinzen yn Fryslân, oproppen 18 augustus 2023]</ref> [[Ofbyld:2023 Spannum, Sint-Remigiustsjerke fanút it noardeasten.jpg|thumb|left|''Sint-Remigiustsjerke fanút it noardeasten.'']] De oarspronklik oan [[Remigius fan Reims|Sint-Remigius]] wijde tsjerke waard oan 'e ein fan 'e 15e iuw boud. De tsjerke waard yn 1586 troch de Spanjerts ferneatige, mar werboud. It letgoatyske gebou eaget jonger om't de súdlike muorre en it [[Koer (tsjerke)|koer]] letter ommitsele binne. Allinne oan 'e noardmuorre is it âlde bakstienmateriaal út de goatyske tiid noch te sjen. Oan dy kant steane ek twa mânske trijehoekige steunbearen en yn 1910 is dêr in paviljoentsje foar de sintrale ferwaarming oanboud. De foarse trijelidde letgoatyske toer is fersierd mei djippe nissen fan wikseljende foarmen en wurdt bekroand mei in [[sealtek]]. De toer falt ûnder de moaiste Fryske sealtektuorren. Yn 'e tiid fan 'e [[Tachtichjierrige Oarloch]] waard yn 'e winter fan 1586 Fryslân oerfallen troch it [[Spanje|Spaanske]] leger. It beferzen wetter hie de Fryske ferdigening kwetsber makke en 3000 Spaanske soldaten teagen mei 700 ruters ûnder lieding fan [[Jehan Baptist fan Taxis]] plonderjend troch de provinsje. Yn Spannum brocht it leger ek in soad lijen en it doarp waard mei de Remigiustsjerke yn 'e brân stutsen. Nei Spannum teach it leger fierder nei it noarden, dêr't it op 17 jannewaris by [[Boksum]] opwachte waard troch in yn alle hasten foarme Frysk leger. By de [[Slach by Boksum]] waarden de Friezen ynmakke troch de Spanjerts.<ref>[https://www.dorpscanon.nl/dorpscanon/dorpscanon-van-spannum Doarpskanon Spannum, oproppen 19 augustus 2023]</ref> Oant fier yn 'e 19e iuw wie de [[Lange Daam]] de iennige ûntsluting fan it doarp. De feart rint hast rjocht fan noard nei súd mei healwei oan 'e feart it doarp. Oan 'e súdkant rint er út yn 'e [[Boalserter Feart]] en oan 'e noardkant komt er oer in lyts stikje [[Aldmear (Spannum)|Aldmear]] út yn 'e [[Frjentsjerter Feart]]. Spannum hie dus in ferbining mei de drokste farwetters fan Noardwest-Fryslân. Mei de oanlis fan 'e dyk nei [[Wommels]] feroare it en krige it doarp ek in ûntsluting oer lân. Oan 'e nije dyk kaam nijbou fan grutte en lytse karakteristike doarpswenningen wêroan't it doarp syn lange karakter te tankjen hat. [[Ofbyld:2023 Spannum, Tsjerkebuorren 29.jpg|thumb|left|Wente fan it eardere famme-ynternaat.]] Tusken 1878 en 1905 stie yn it doarp in kristlik ynternaat foar fammen út de boppelaach. Dat wie in inisjatyf fan 'e doetiidske herfoarme dûmny Johannes Krull, dy't syn eigen dochters ek nei sa'n soarte skoalle stjoerd hie. Hy wist de tsjerkerie oer te heljen om de stifting mooglik te meitsjen. De famkes hiene gjin omgong mei Spannumers en de betûfte famkes mochten troch de wike allinne Frânsk prate, Nederlânsk wie allinne op snein tastien. De belangstelling rûn op 't lêst efterút en de skoalle waard nei it sluten ôfbrutsen, mar de wente oan 'e Tsjerkebuorren 31 bleau stean en die letter tsjinst as boargemasterswente.<ref>[https://www.dorpscanon.nl/dorpscanon/dorpscanon-van-spannum Doarpskanon Spannum, oproppen 19 augustus 2023]</ref> Oant de [[gemeentlike weryndieling]] yn [[1984]], makke Spannum diel út fan 'e gemeente [[Hinnaarderadiel]]. Dêrnei kaam it yn 'e nij foarme gemeente [[Littenseradiel]] te lizzen. Op 1 jannewaris 2018 waard de gemeente Littenseradiel opdield en kaam Spannum yn gemeente De Waadhoeke te lizzen. == Mienskip == De ynwenners fan Spannum en Iens wurkje in soad tegearre en oant 2017 hiene de doarpen ek in mienskiplike feriening foar Doarpsbelang. Mei't de gemeentlike weryndieling de twa doarpen elk yn in oare gemeente yndielde, stelden de doarpen elk in eigen doarsbelang yn. It doarpshûs hjit 'Us Gebou' en in kommisje organisearret ienris yn 'e twa jier mei Iens in [https://www.facebook.com/dorpsfeestspannumiens/ doarpsfeest]. De tradisjonele skelnamme foar Spannumers is eartepûlen of smoarpotten. [[Ofbyld:2023 Spannum, kop-hals-romppleats Tsjerkebuorren 16.jpg|thumb|260px|''Monumintale pleats Tsjerkebuorren 16.'']] === Tsjerke === De [https://kerkspannumiens.nl/ tsjerklike gemeente fan Spannum] foarmet noch altiten in ienheid mei [[Iens]]. === Skoalle === De iepenbiere skoalle waard yn 1879 in kristlike skoalle. Letter krige de kristlike skoalle de namme 'De Tarissing'. Yn 2022 ferlear Spannum de skoalle fanwegen it sakjende learlingetal.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/1079891/spannum-verliest-zijn-basisschool-te-weinig-leerlingen Omrop Fryslân, 23 july 2021]</ref> De pjutteopfang 'De Pikestjelp' wie al yn 2019 sletten. [[Ofbyld:2023 Spannum, pastorij Swachlumerleane 2.jpg|thumb|260px|Pastory.]] === Ferienings === {| |valign=top| * [https://www.spannum.frl/begrafenisvereniging-de-laatste-eer Begraffenisferiening De Laatste Eer] * [https://www.spannum.frl/biljartvereniging-it-griene-lekken Biljertferiening It Griene Lekken] * [http://www.vogelwachtfraneker.nl/ Fûgelwacht Frjentsjer] * [https://www.spannum.frl/jeu-de-boule-vereniging-la-cible Jeu de Boules la Cible] * [https://kfsettroch.nl/ Keatsferiening Set Troch] * [https://www.spannum.frl/koersbalclub Koersbalklub] |valign=top| * [https://www.greidebrass.nl/ Kristlike Muzykferiening Greidebrass] * [https://www.oranjespannum.nl/ Kristlike Muzykferiening Oranje] * [https://kvspannum.nl/ Kuorbalferiening Spannum] * [https://www.spannum.frl/stifting-mei-inoar-spannum Stifting Meiïnoar Ien] * [https://www.spannum.frl/tonielferiening-de-nijljochters Toanielferiening De Nijljochters] |} ''(<small>Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de [https://www.spannum.frl/ hiemside].)</small>'' [[Ofbyld:2023 Spannum, Tsjerkebuorren 1.jpg|thumb|260px|''Tsjerkebuorren 1.'']] === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" style="width:450px" |- ! style="text-align:left;"| Jier || 1840 || 1954 || 1959 || 1964 || 1969 || 1974 || 2004 || 2013 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 177 || 390 || 352 || 341 || 275 || 275 || 240 || 281 |- ! style="text-align:left;"| Jier || 2015 || 2020 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 270 || 270 |} ''<small>(Boarnen: 1840: Plaatsengids, 2013, 2015 en 2020: [https://allecijfers.nl/woonplaats/spannum/ Alle Cijfers].)</small>'' === Berne === * [[Durk Piers Noordmans|Durk Noordmans]] (1828-1907), leketeolooch * [[Syp Wynia]] (1953), sjoernalist en kollumnist == Strjitten == [[Bonkwert]]erreed, Felsumerleane, Laekwerterwei, Lytse Buorren, Pôle, [[Swachlum]]erleane, Sybrand Roordastrjitte, Tsjerkebuorren, [[Waling Dykstra]]strjitte, Wyniastrjitte. == Ferskaat == [[Ofbyld:Spannum, it hûs op it plak dêr't de eardere bakkerij fan Waling Dykstra stie.jpg|thumb|260px|It hûs op it plak dêr't de eardere bakkerij fan Waling Dykstra stie.]] * Tusken 1840 en 1856 wenne de skriuwer [[Waling Dykstra]] yn Spannum. Hy wurke ynearsten op 'e bakkerij fan syn heit en mem, mar nei it ferstjerren fan syn mem ferkocht er de saak om him mear op it skriuwen ta te lizzen. Yn syn tiid yn Spannum skreau Dykstra it bekende liet 'Simmermoarn'. Op inisjatyf fan 'e Kristlike Muzykferiniening Oranje en de Stifting Mei-inoar waard yn 2023 yn Spannum it iepenloftspul Wat bisto leaflik!? organisearre.<ref>[https://lc.nl/cultuur/Waling-Dijkstra-komt-in-Spannum-tot-leven-28473490.html Ljouwerter Krante, 9 juny 2023]</ref> == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]] {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Spannum}} {{Koördinaten|53_8_33_N_5_36_23_E_type:city_zoom:15_region:NL|53° 9' NB, 5° 36' EL}} }} [[Kategory:Spannum| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn De Waadhoeke]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Littenseradiel]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Hinnaarderadiel]] l6qgzq89poys79b9s2lrnes0zt0oqlg 0 13072 1235324 1226042 2026-07-17T00:25:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235324 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=goesearn |Ofbyld= [[File:White-tailed Eagle 34.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') |Famylje= [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai= [[see-earnen]] (''Haliaeetus'') |Wittenskiplike namme= Haliaeetus albicilla |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:HaliaeetusAlbicillaIUCN.svg|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] |Kolom2= {{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]]<br>{{Color box|#FFFF00}} reyntrod. (stânfûgel)<br>{{Color box|#a76f3b}} reyntrod. (trochtrekker)}}</small> }} De '''goesearn''', '''see-earn''' of '''guozze-earn''' (''Haliaeetus albicilla'') is in grutte rôffûgel út de famylje fan de [[haukfûgels]]. == Foarkommen == De goesearn is ien fan de grutste rôffûgels yn Jeropa. De goesearn falt ek op troch syn giele snaffel dy't yn ferhâlding mei oare rôffûgels hiel grut is. De fearren fan de goesearn binne foar it grutste part brún. Op de kop, rêch en boarst binne de fearren wat ljochter. De folwoeksen goesearn hat in koarte wite sturt.<br /> In jonge goesearn is folle donkerder. De fearren binne donkerder, de sturt is ek noch brún ynstee fan wyt en ek de snaffel is noch donker.<br /> In goesearn is tusken de 74 en 92 sm. grut en de wjukspanwiidte leit tusken de 193 en 244 sm. De wyfkes binne mei in gewicht tusken de 3,7 en 6,9 kilogram wat swierder as de mantsjes dy't tusken de 3,1 oant 5,4 kilogram wage. [[Ofbyld:haliaeetus albicilla juv.jpg|thumb|left|Jong fan sa'n 50 dagen âld.]] [[File:Haliaeetus albicilla MHNT.ZOO.2010.11.96.1.jpg|thumb|150px|left|Goesearne-aai.]] == Fersprieding == De goesearn komt foar yn gebieten mei in protte wetter, fan [[Grienlân]], oer hiel Jeraazje oant de Kust fan de Stille Oseaan.<br /> Yn West-Jeropa wie de soarte troch it jachtsjen fan de minsken en troch fergiftigjen mei it lânbougif [[DDT]] hast hielendal ferdwûn. Mar sûnt it midden fan de tachtiger jierren wreidet de fûgel syn gebiet yn grutte parten fan Jeropa wer út.<br /> Yn Nederlân is de see-earn ek geregeld te sjen. Foaral yn de Oostvaardersplassen yn [[Flevolân]]. Dêr bret al sûnt 2006 in pearke see-earnen. == Foarkommen yn Fryslân == It earste besykjen fan de fûgel om yn Fryslân te brieden datearret fan 2009. Dat wie yn it Lauwersmargebiet. Yn 2010 hie it pear súkses en fleach in jonge earn út. De goesearn bret tsjintwurdich (2017) ek yn de Alde Feanen by Earnewâld en yn de Súdwesthoeke by Koudum.<ref>[https://www.lc.nl/friesland/Spectaculaire-natuur-broedende-zeearenden-in-gebieden-Fryske-Gea-22175509.html Ljouwerter Krante, 29 april 2017]</ref>. == Iten == De goesearn yt it meast fisk, wetterfûgels en ies. De fisken wurde it meast sels fongen troch de earnen, mar se ite ek wol deade as heal fergiene fisken. Fan de wetterfûgels binne de [[wider (fûgel)|eiders]] en de [[seachbekken]] populêr as proai. == Fuortplanting == Goesearnen bouwe grutte nêsten, faak yn âlde beammen. De nêstkûle wurdt mei gers en mos oanklaaid. In nije nêst hat in trochsnee fan 1,2 oant 1,5 meter in is sa'n heale meter heech. Alde nêsten kinne wol in trochsnee fan 2 meter hawwe en wol 3 oant 5 meter heech wurde. Oan de kusten dêr't net in protte beammen binne, briede de earnen ek wol op de rotswanden as op de grûn.<br /> It wyfke begjint yn Jeropa meast tusken mids febrewaris en mids maart te brieden. Sy leit dan ien oant trije wite aaien dy't yn likernôch 38 dagen útbret wurde. It duorret sa'n 80 oant 90 dagen foar de jongen fleane kinne. == Keppelings om utens == * [http://www.staatsbosbeheer.nl/actueel/zeearend/ See-earn yn Oostvaardersplassen] * [http://waarneming.nl/soort.php?id=353&soort=Zeearend&werkgroep=O/ resinte waarnimmings fan de Goesearn yn Nederlân] {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{CommonsLyts|Haliaeetus_albicilla|Goesearn}} }} {{Nijsgjirrige side}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:See-earn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] tirufonb0wtr27hqetblpdzzhqn7f8d 0 18507 1235264 1009003 2026-07-16T15:13:46Z Drewes 2754 Hy ---> er 1235264 wikitext text/x-wiki '''Geert Gratama''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], *[[1969]]) is in grafysk ûntwerper en yllustrator. Hy wennet tsjintwurdich yn [[Naarden]]. Krektas syn heit [[Rients Gratama]] hâldt er fan it fertellen en skriuwen fan ferhalen. Der moat dan wol wat humor yn sitte of eat ûnferwachts yn te finen wêze. Nei de middelbere skoalle folge hy de [[Keunstakadeemje]] yn [[Amsterdam]]. It wrakseljen om keunst te meitsjen strookte net rjocht mei wat er woe. De taal wie foar him wichtiger as de keunst. Dochs waard syn wurk op eksposysjes wol ferkocht. Hy wurke yn dy tiid ek by [[Omrop Fryslân]] en makke tekeningen foar de Fryske skoalletelefyzje. It skilderjen mei oaljeferve ruile Geert yn foar it meitsjen fan yllustraasjes dat him folle better lei. Hy hat sûnt dy tiid tekeningen makke foar reklame en advertinsjes. Ek teaterdekors en affiches ferskynden fan syn hân. Wurk fan him ferskynde yn de bernebylage fan Vrij Nederland. Yn Fryslân ferskynden syn tekenings yn [[Frysk en Frij (tydskrift)|Frysk en Frij]], [[De Strikel]] en op de F-side yn de [[Ljouwerter Krante]]. Yn [[1994]] makke hy de yllustraasjes yn it berneboek 'Buorfrou Flap' fan [[Baukje Wytsma]]. == Keppeling om utens == * [http://www.geertgratama.nl/ Webstee Geert Gratama] {{DEFAULTSORT:Gratema, Geert}} [[Kategory:Frysk grafikus]] [[Kategory:Frysk yllustrator]] [[Kategory:Nederlânsk grafikus]] [[Kategory:Nederlânsk yllustrator]] [[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan berne yn 1969]] lfwpmjekzwi7z6cgy6wzqe7jqfqsdh7 0 24882 1235260 976712 2026-07-16T14:25:52Z Hurkonides 5270 1235260 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:King PhilipII of Spain.jpg|thumb|''Filips de Twadde'']] '''Filips II''' ([[Valladolid (Spanje)|Valladolid]], [[21 maaie]] [[1527]] - [[Madrid (stêd)|Madrid]], [[13 septimber]] [[1598]]) wie kening fan [[Spanje]], [[Keninkryk Napels|Napels]], [[Keninkryk Sisylje|Sisylje]] en (as '''Filips I''') [[Portegal]] en Hear fan de [[Nederlannen]], en hearsker fan it grutste koloniale ryk yn de [[16e iuw]]. Hy spile in haadrol yn de koloniale ekspânsje en eksploitaasje fan it [[Spaanske Ryk]] en letter ek it [[Portegeeske koloanjes|Portegeeske ryk]], yn de striid tsjin de islamityske [[Osmanen|Ottomanen]] en yn de Jeropese godstsjinsttwisten; ta dy twisten wurdt ek de [[Nederlânske Opstân]] rekkene, alhoewol't dêr ek oare motiven in rol yn spilen. Tegearre mei syn twadde frou [[Maria I fan Ingelân|Maria]] wie er, oant har dea, foar fjouwer jier ek kening fan Ingelân, yn de hope in katolike troanopfolger ferwekke te kinnen dy't hearskje soe oer De Nederlannen en oer Ingelân. Pas by syn fjirde en lêste frou koe er de winske manlike troanopfolger foar Spanje ferwekke. Under syn bewâld berikte Spanje it hichtepunt fan syn macht, mar Filips brocht syn lân ek yn in spiraal nei ûnderen troch ekonomyske útputting en kultureel ferfal. Nei syn dea rekke Spanje syn status kwyt as grutmacht. {{Clear}} {{Commonscat|Philip II of Spain}} [[Kategory:Kening fan Spanje]] [[Kategory:Kening fan Portegal]] [[Kategory:Kening fan Napels]] [[Kategory:Kening fan Sisylje]] [[Kategory:Kening fan Sardynje]] [[Kategory:Kening fan Ingelân]] [[Kategory:Kening fan Ierlân]] [[Kategory:Kening fan Wales]] [[Kategory:Prins fan Astuerje]] [[Kategory:Hartoch fan Milaan]] [[Kategory:Hartoch fan Boergonje]] [[Kategory:Hartoch fan Brabân]] [[Kategory:Hartoch fan Limburch]] [[Kategory:Hartoch fan Lúksemboarch]] [[Kategory:Hartoch fan Gelre]] [[Kategory:Greve fan Barcelona]] [[Kategory:Greve fan Hollân]] [[Kategory:Greve fan Seelân]] [[Kategory:Greve fan Henegouwen]] [[Kategory:Greve fan Flaanderen]] [[Kategory:Greve fan Arteezje]] [[Kategory:Greve fan Namen]] [[Kategory:Greve fan Sutfen]] [[Kategory:Greve fan Boergonje]] [[Kategory:Hear fan Mechelen]] [[Kategory:Hear fan Fryslân]] [[Kategory:Hear fan Utert]] [[Kategory:Hear fan Oerisel]] [[Kategory:Hear fan Grinslân]] [[Kategory:Hear fan it Westerwâldsterlân]] [[Kategory:Spaansk persoan yn de Tachtichjierrige Oarloch]] [[Kategory:Spaansk persoan fan Aragoneesk komôf]] [[Kategory:Spaansk persoan fan Eastenryksk komôf]] [[Kategory:Spaansk persoan fan Dútsk komôf]] [[Kategory:Spaansk persoan fan Flaamsk komôf]] [[Kategory:Spaansk persoan fan Frânsk komôf]] [[Kategory:Spaansk persoan fan Ingelsk komôf]] [[Kategory:Spaansk persoan fan Italjaansk komôf]] [[Kategory:Spaansk persoan fan Katalaansk komôf]] [[Kategory:Spaansk persoan fan Litousk komôf]] [[Kategory:Spaansk persoan fan Oksitaansk komôf]] [[Kategory:Spaansk persoan fan Poalsk komôf]] [[Kategory:Spaansk persoan fan Portegeesk komôf]] [[Kategory:Spaansk persoan fan Russysk komôf]] [[Kategory:Spaansk persoan fan Sisyljaansk komôf]] [[Kategory:Spaansk persoan fan Waalsk komôf]] [[Kategory:Hûs Habsburch]] [[Kategory:Kontrareformaasje]] [[Kategory:Persoan berne yn 1527]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1598]] c8qk6ffv7uokg60pofd80argiygidr5 0 28357 1235259 892426 2026-07-16T13:29:44Z RomkeHoekstra 10582 Der is in Buttinge yn Seelân, Buttingea is yn it Nederlânsk Buttinga. 1235259 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 28895 1235270 1007015 2026-07-16T19:47:57Z Oursana 12250 -+Portret van Jan van Riebeeck (1619-77). Bevelhebber van Kaap de Goede Hoop en van Malacca en secretaris van de Hoge Regering van Batavia, SK-A-805.jpg 1235270 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Portret van Jan van Riebeeck (1619-77). Bevelhebber van Kaap de Goede Hoop en van Malacca en secretaris van de Hoge Regering van Batavia, SK-A-805.jpg|thumb|right|''Portret fan Van Riebeeck.'']] '''Johan Anthoniszoon (Jan) van Riebeeck''' ([[Kulemboarch]], [[21 april]] [[1619]] – [[Batavia]], [[18 jannewaris]] [[1677]]<ref>[http://www.archive.org/stream/oldcapecolonychr00trotuoft#page/37/mode/1up Old cape Colony : a chronicle of her men and houses from 1652 to 1806 (sjoen op 7 novimber 2009)], Trotter, Alys Fane Keatinga (1903) (sjoen op 7 novimber 2009)</ref>) wie in [[Nederlân]]sk koloniaal, wurksum foar de [[Feriene Eastyndyske Kompanjy]]. Hy is de stifter fan de earste [[Jeropa|Jeropeeske]] koloanje yn [[Súd-Afrika]]. Syn delsetting by [[Kaap de Goeie Hope]] soe letter útgroeie ta de [[Kaapkoloanje]] en úteinlik oant de hjoeddeiske Republyk Súd-Afrika. == Libbensrin == Van Riebeeck waard as soan fan de sjirurch Anthony en syn frou Elizabeth van Gaesbeeck berne yn Kulemboarch. Yn [[1922]] ferfarre it gesin nei [[Skiedam]], dêr’t Van Riebeeck opgroeide. <ref>[http://historiek.net/index.php/jan-van-riebeeck-1619-1677.html Jan van Riebeeck (1619-1677)], Historiek (sjoen op 7 novimber 2009)</ref> Hy troude hjir op [[28 maart]] [[1649]] mei de doe 19 jier âlde [[Maria de la Quellerie]], sy kaam út in laach fan [[Hugenoaten|Hugenoatske]] [[predikant]]en. Maria stoar yn [[Malakka]], no part fan [[Maleizje]] op [[2 novimber]] [[1664]], doe’t se 35 wie. It stel krige acht bern, wêrfan de measten net foarby de poppetiid kamen. Harren soan [[Abraham van Riebeeck]], dy’t berne is yn de Kaap, waard letter gûverneuer-generaal fan [[Nederlânsk-Ynje]]. [[Ofbyld:Charles Bell - Jan van Riebeeck se aankoms aan die Kaap.jpg|thumb|left|250px|''Romantisearre byld fan de lanning fan Van Riebeeck oan de Kaap yn april 1652.'']] Doe’t hy by de Feriene Eastyndyske Kompanjy kaam yn [[1639]] arbeide hy op ferskate posten. Hy ferbleaun yn Batavia en hat ek op [[Desjima]] yn [[Japan]] sitten. Syn wichtichste post wie dy as haad fan de hannelspost [[Hanoi|Tonkin]] yn [[Fjetnam]], mar dêr waard hy wei helle doe’t bliken dy’t dat hy him oan priveehannel skuldich makke hie. Hy gie werom nei Nederlân en easke by it sintrale bestjoer fan de FEK, de [[Hearen XVII]], dat hy rehabilitearre wurde soe. Dat died it bestjoer net, wêrop Van Riebeeck der sels mei útskeide, hy naam ûntslach yn [[1648]]. <ref>[http://historiek.net/index.php/jan-van-riebeeck-1619-1677.html Jan van Riebeeck (1619-1677)], Historiek (sjoen op 7 novimber 2009)</ref> Yn [[1651]] kaam hy werom yn tsjinst fan de FEK en waard Van Riebeeck mei trije skippen, de ''Dromedaris'', de ''Goede Hoop'' en de ''Reijger'', der op útstjoerd om in ferfarskingsstasjon yn te rjochtsjen by [[Kaap de Goeie Hope]]. Hy kaam dêr oan op [[6 april]] [[1652]] en stifte der [[Fort Duijnhoop]], de earste Nederlânske delsetting op de Kaap. Fort Duijnhoop wie oplutsen út drek, [[klaai]] en hout, it hie fjouwer hoeken mei [[bastion]]s. It wie in stasjon foar skippen dy’t tusken Nederlân en Nederlâns-Ynje farden. De ''Walvisch'' en de ''Oliphant'' kamen letter ek oan. Van Riebeeck wie de Kommandeur fan de Kaap fan [[1652]] oant [[1662]]. Tegearre mei syn kolonisten moast Van Riebeeck soargje foar de oanlis fan tunen om fruit en griente te ferbouwen foar de bemanning fan de FEK-skippen dy’t by de koloanje oankamen. Yn it [[Kirstenbosch Nasjonaal Botanical Garden]] yn Kaapstêd siet noch in amandelbeam dy’t op syn oarder plante waard. De kolonisten besochten om fleis te krijen troch ruilhannel mei de lokale [[Khoikhoi]]-stammen, dy’t troch de Nederlanners ''Hottentotten'' neamd wurden. Mar de Hottentotten beskôgen harren [[fee]] as kapitaal en net as iten. De Hollanners hienen foar harren neat dat like folle wurdich wie. It gefolch wie dat hja needsake wienen eigen kij en boeren foar de feeteelt te ymportearjen. Van Riebeeck bleau lieder fan de koloanje oant 1662. Yn [[maaie]] fan dat jier waard hy opfolge troch Zacharias Wagenaer en tôch hy nei Ynje, dêr’t hy lid waard fan de Rie fan Justysje en oant [[1665]] gûverneur fan Malakka. Fan 1665 oant 1677 wie hy de sekretaris fan de gûverneur-generaal. <ref>[http://historiek.net/index.php/jan-van-riebeeck-1619-1677.html Jan van Riebeeck (1619-1677)], Historiek (sjoen op 7 novimber 2009)</ref> Hy stoar yn 1677 yn Batavia op it eilân [[Java]] doe’t der 58 jier âld wie. == Neitins == [[Ofbyld:Jan Van Riebeeck Statue Cape Town.jpg|thumb|right|200px|''It Jan van Riebeeck monumint yn Kaapstêd.'']] Jan van Riebeeck spilet in wichtige rol yn de kultuer en histoarje fan Súd-Afrika. Benammen foar de [[Afrikaner]] befolking, dy’t him sjogge as de grûnlizzer fan harren naasje. Dit kaam ûnder oare werom in it tal byltenissen fan Van Riebeeck dy’t op postsegels en munten kamen yn de jierren ’40 fan de [[20e iuw]] oant [[1993]]. Yn in soad stêden en doarpen yn Súd-Afrika binne noch altyd strjitten nei him ferneamd. Yn it sintrum fan Kaapstêd stiet it Jan van Riebeeck monumint. It wapen fan Kaapstêd is basearre op it wapen fan de famylje Van Riebeeck. == Oars == * Van Riebeeck is de ûntdekker fan de earste komeet dy’t yn Súd-Afriak ûntdutsen waard. It is de komeet dy’t no de namme C/1652 Y1 hat, it waard ûntdutsen op 17 desimber 1652. Nei alle gedachten hat hy it net sels as earste sjoen, mar syn rapport de ienichste dy’t der noch is.<ref>[http://www.spiritus-temporis.com/jan-van-riebeeck/ Jan van Riebeeck], Spiritus Temporis (sjoen op 7 novimber 2009)</ref> * Yn Kulemboarch stiet it ''Jan van Riebeeckhuis'', it hûs dêr't Van Riebeeck nei alle gedachten berne is. Hielendal wis is dat net, wol is it wis dat syn pake dêr wenne hat. Yn de tún fan it hûs is in krûdetún. == Literatuer == * {{Aut|Ledden, Willem-Pieter van}} (2005) - ''Jan van Riebeeck tussen wal en schap'', Een onderzoek naar de beeldvorming over Jan van Riebeeck in Nederland en Zuid-Afrika omstreeks 1900, 1950 en 2000. Utjouwerij Verloren == Keppelings om utens == * [http://digirep.tudelft.nl/cgi-bin/hive/hive.cgi?HIVE_REF=hii%3A1538&HIVE_RET=ORG&HIVE_REQ=2001 Jan van Riebeeck en syn Kaapkoloanje] * [http://historiek.net/index.php/jan-van-riebeeck-1619-1677.html Jan van Riebeeck (1619-1677)] * [http://www.mieliestronk.com/vanrieb.html Us Jan, de ûnwillige koloanist (Afrikaansk)] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> }} {{DEFAULTSORT:Riebeeck, Jan van}} [[Kategory:Nederlânsk amtner]] [[Kategory:Súdafrikaansk amtner]] [[Kategory:Kommandeur fan de Nederlânske Kaapkoloanje]] [[Kategory:Feriene Eastyndyske Kompanjy]] [[Kategory:Súdafrikaansk persoan fan Nederlânsk komôf]] [[Kategory:Súdgeldersk persoan]] [[Kategory:Persoan berne yn 1619]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1677]] mt19qxyj5byeeogow38fcqe7bg9kcx7 0 33484 1235342 1124430 2026-07-17T06:38:28Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks en tekst. 1235342 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Filippine | ôfbylding = Overzicht van de westgevel - Philippine - 20422192 - RCE (cropped).jpg | ôfbyldingstekst = Marije-Himelfearttsjerke | flagge = Philippine vlag.svg | wapen = Philipine wapen.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Terneuzen (gemeente)|Terneuzen]] | ynwennertal = 2.044 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/philippine/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 21,04 km², wêrfan wetter: 1,19 km² | oerflak wetter = | befolkingstichtens = | hichte = 0 m | koördinaten = | postkoade = 4543 | netnûmer = 0115 | webside = | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 17 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 47 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Map NL - Terneuzen - Philippine.png | ôfbyldingstekst99 = Filippine yn 'e gemeente Terneuzen. }} '''Filippine ''' (Nederlânsk en offisjeel Philippine) is in stedsje yn 'e gemeente [[Terneuzen (gemeente)|Terneuzen]]. It leit yn [[Siuwsk-Flaanderen]] yn 'e Nederlânkse provinsje [[Seelân]]. == Skiednis == It plak waard yn 1505 stifte troch de lânhear Hieronymus Lauweryn en dy ferneamde it nei [[Filips de Skiene|Filips I]]. Der waard in fort boud mei in trijehoekich merkplein. Yn 1599 waard der in haven oanlein en it plak libbe fan 'e fiskerij. Filippine waard yn 1633 troch de [[Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen]] ynnommen. [[Ofbyld:NIMH - 2011 - 0413 - Aerial photograph of Philippine, The Netherlands - 1920 - 1940.jpg|thumb|left|Loftfoto fan Filippine fan foar de Twadde Wrâldkriich.]] Yn 1924 krige Filippine de nije Marije-Himelfearttsjerke as ferfanging fan 'e âldere tsjerke, dy't no in supermerk is. It is in monumintale koepeltsjerke mei in fjouwerkante toer oan 'e sydkant. De tsjerke waard yn 1944 yn 'e [[Twadde Wrâldkriich]] ferneatige en yn 1954 wer opboud, mar wurdt sûnt 2024 net mear brûkt. Filippine is bekend wurden om syn mokselrestaurants. Op it doarpsplein stiet in fontein yn 'e foarm fan in moksel. It doarp waard nei 1939 it sintrum fan 'e mokselfiskerij troch de komst fan fiskers út it [[Belgje|Belgyske]] doarp [[Boekhoute]] om't de rivier dêr langer net te befarren wie. De eardere wâlen en fêstinggrêften binne yn 'e rin fan de tiid hast hielendal ferdwûn. Troch útwreiding fan it doarp, it oanlizzen fan diken en de moderne bou binne de ferdigeningswurken foar it grutste part ôfgroeven of tichtsmiten. Doe't in ynwenner yn 2023 syn tún ôfgroef om in fiver oan te lizzen, waard by dat wurk in metersheeech, 18e iuwsk stik muorre fan 'e fêsting ûntdutsen.<ref>[https://www.uu.nl/nieuws/historische-vestingmuur-in-achtertuin-ontdekt-door-gegeorefereerde-kaart-van-universiteit-utrecht Universiteit Utrecht, 17 oktober 2023.]</ref> == Bestjoerlike yndieling == Oant 1970 wie Filippine in selsstannige gemeente. Yn dat jier waard it plak gearfoege mei [[Sas van Gent]]. Yn 2003 waard it in diel fan 'e gemeente Terneuzen. == Ofbylden == <gallery> Grenspaal - Philippine - 20181954 - RCE.jpg|Grinspeal Overzicht voorgevel met klokkentorentje - Philippine - 20352955 - RCE.jpg|Herfoarme tsjerke </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Philippine, Netherlands|Filippine}} }} {{GemeenteTerneuzen}} [[Kategory:Plak yn Terneuzen]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]] qmulbphee6hhhx1gsg9szwag1ytgtvj 0 33485 1235341 1232583 2026-07-17T05:41:53Z RomkeHoekstra 10582 + nav. 1235341 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Aksel | ôfbylding = Terneuzen-Axel, NH kerk GM-0715WN004 IMG 6724 2023-06-07 14.13.jpg | ôfbyldingstekst = PKN-tsjerke | flagge = Axel vlag.svg | wapen = Axel wapen 1970.svg | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Terneuzen]] | stedsyndieling = | gemeenteyndieling = | ynwennertal = 7.971 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/axel/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 37,30 km²<br>wêrfan wetter: 0,82 km² | befolkingstichtens = 217 ynw./km² | hichte = 1 m | stifting = ± 10e iuw (stedsrjochten 1218) | ferkearsieren = N62 / N258 | postkoade = 4570–4571 | netnûmer = 0115 | koördinaten = 51°16' NB, 3°54' EL | webside = https://www.terneuzen.nl | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 16 | lat_sec = 00 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 54 | lon_sec = 00 | lon_dir = E | ôfbylding2 = Map NL - Terneuzen - Axel.png | ôfbyldingstekst2 = Kaart fan Aksel | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = }} '''Aksel''' (offisjeel: ''Axel'') is in stêd yn [[Siuwsk-Flaanderen]] yn 'e [[Seelân|Siuwske]] gemeente [[Terneuzen (gemeente)|Terneuzen]]. Oant de gemeentlike weryndieling fan [[2003]] wie Aksel in selsstannige gemeente. De stêd hat 7971 ynwenners (2026). == Skiednis == === Midsiuwen === Aksel wurdt foar it earst yn 991 as 'Axla' neamd. De namme soe "kastiel oan it wetter" betsjutte kinne. In oare serieuze teory is dat de namme ferwiist nei 'eksterboskje' (''agnulauha''). Yn 1183 krige it doarp [[stedsrjochten]] fan Filips fan 'e Elzas. Earder lei Aksel yn it rjochtsgebiet fan 'e stêd [[Gint]]. It plak ûntwikkele him ta in bloeiende merkstêd, mar waard dêrtroch ferskate kearen troch de Gintenaren plondere. === Tachtichjierrige Oarloch === [[Ofbyld:Siege of Axel 1586.jpg|thumb|left|Prins Maurits oermasteret Aksel (1586).]] Yn 'e 16e iuw kaam it katolisisme ûnder druk te stean troch de ynfloed fan 'e [[Reformaasje]]. De [[Byldestoarm]] fan 1566 fûn fûleindich plak. 160 ynwenners fan Aksel en de omlizzende doarpen wiene oanhingers fan it protestantisme en tsien fan harren waarden as [[ketter]]s terjochtsteld. Yn 1570 kaam Aksel troch de [[Alderheljenfloed]] op in eilân te lizzen. Troch de strategyske lizzing wie Aksel in belangryk doel en yn 1586 oermastere [[Maurits fan Oranje|Prins Maurits]] de stêd op 'e Spanjerds; it wie ien fan syn earste wapenfeiten. Der waarden wiidweidige festingwurken oanlein, dy't yn 1816 offisjeel opheft waarden. Aksel hie as 'Lân fan Aksel' in bysûndere bestjoerlike status ûnder de Staten fan Seelân. === Nije tiid === Yn 'e 18e en 19e iuw waard besocht de stêd better te ferbinen mei de see, mar dy projekten slaggen mar foar in part. Yn 1871 krige Aksel in spoarstasjon, dat oant 1951 tsjinne. De stêd hie yn 1806 hast 2.000 ynwenners. === Twadde Wrâldoarloch === Aksel waard tusken 16 en 19 septimber 1944 befrijd troch de Earste Poalske Pânserdivyzje. De striid wie hurd fanwegen de Dútske ferdigening en it ûnder wetter setten fan lân. Ferskate strjitnammen en it Szydlowskiplein betinke hjoed-de-dei de Poalske befrijers. == Gemeente == Oant de gemeentlike weryndieling fan 2003 wie Aksel in selsstannige gemeente. Yn 1970 waard de gemeente Aksel útwreide mei de gemeenten Koewacht, Overslag en Zuiddorpe en dielen fan Sint Jansteen, Vogelwaarde en Westdorpe. Dat jiers waard ek it wapen fan Aksel wizige. De liuw krige in kroan en gouden neils, in reade tonge en in halsbân mei in krús. De eardere gemeente hie in oerflak fan 72,36 km², dêr't 71,38 km² fan lân wie. De flagge fan 'e eardere gemeente Aksel hat yn in baan om de ierde west. Lodewijk van den Berg, berne yn Sluiskil, naam de flagge mei de romte yn op syn missy mei de romtefear Challenger. == Dracht == <div style="display: block; float: left; margin: 0 15px 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 5px; background-color: #f8f9fa;"> <gallery mode="packed" heights="200px" style="margin: 0; padding: 0;"> Nederlandsopenluchtmuseum AA 205808.jpg|Man ± 1905. Nederlandsopenluchtmuseum AA 160401.jpg|Frou ± 1905. </gallery> </div> Aksel is bekend om syn eigen dracht. Troch de foar it grutste part protestantske ynslach fan Aksel en dat Aksel mear op it noarden fan Seelân rjochte wie, is de Akselske dracht mear besibbe oan [[Walcheren]] en [[Súd-Bevelân]] as oan de rest fan Siuwsk-Flaanderen. De Akselske dracht is in rike dracht en it Museum Het Warenhuis hat in grutte kolleksje yn syn besit. It lân fan Aksel bleau yn hannen fan 'e [[geuzen]], wylst it omfiemjende lân fan it hjoeddeiske Siuwsk-Flaanderen yn 'e [[Tachtichjierrige Kriich]] Spaansk en katolyk bleau. Nei 1850 feroare de dracht en om 1870 hinne ûnstiene de hege 'wjukken' boppe de skouders fan 'e frouljusdracht. Troch de isolearre lizzing fan it protestantske Aksel bleau de befolking lang trou oan 'e dracht. De boerenfamyljes wiene dejingen dy't de dracht it langste en yn 'e meast útwrydske foarm yn stân holden. Doe't jonge boeren yn 'e [[Earste Wrâldkriich]] mobilisearre waarden, holden hja op mei it dragen fan 'e tradisjonele klean. De froulju bleaune langer trou oan 'e dracht en de lêste froulju dy't de typyske klean droegen stoaren yn 'e jierren 1980. == It besjen wurdich == [[Ofbyld:Axel Stadsmolen.jpg|thumb|Stedsmûne.]] Fan de fjouwer tsjerken binne de [[Protestantske Tsjerke yn Nederlân|PKN]]-tsjerken en de Nederlânsk Grifformearde tsjerke noch yn gebrûk. Der binne trije begraafplakken, wêrûnder ien by de eardere katolike Gregoariustsjerke. De mûne op 'e festingwal waard yn 1911 ûnttakele en baarnde yn 'e jierren 1950 út. Sûnt 2000 is de mûne restaurearre en draait er wer foar it meallen fan nôt. Yn it boskrike Smitsschorre stiet in goed 60 meter hege wettertoer, dy't te beklimmen is. Yn 'e omjouwing fan Aksel lizze ferskate 19e-iuwske buorkerijen dy't as Ryksmonumint erkend binne. == Musea yn Aksel == * It Museum Het Warenhuis is in streekmuseum dat it boere-ynterieur út 1880, in unike samling Akselse dracht en de skiednis fan 'e stêd toant. It museum draait folslein op frijwilligers en sit sûnt 2015 yn in âld warenhûs oan 'e Merk. * It Oarlochsmuseum Gdynia hat as tema de Twadde Wrâldkriich mei spesjaal omtinken foar de striid fan 'e Earste Poalske Pânserdivyzje om Aksel. * It Witte's Museum besit in lytse kolleksje fan âlde fototastellen en radio-apparatuer, sammele troch de bruorren Jan en Maarten Witte. * De ûnderferdjipping fan 'e Wettertoer tsjinnet as romte foar wikseljende útstallings oer benammen natoer en keunst. Om de toer hinne leit in hiemtún. {{boarnen|boarnefernijing= * Dit artikel is in oersetting fan it Nederlânsktalige artikel, sjoch foar boarnen 90 [[:nl:Axel]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Axel}} }} {{GemeenteTerneuzen}} [[Kategory:Plak yn Terneuzen]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]] m6uxfwsju6844oy4ouufnj2ayous5b6 1235349 1235341 2026-07-17T10:13:38Z RomkeHoekstra 10582 /* Tachtichjierrige Oarloch */ tf 1235349 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Aksel | ôfbylding = Terneuzen-Axel, NH kerk GM-0715WN004 IMG 6724 2023-06-07 14.13.jpg | ôfbyldingstekst = PKN-tsjerke | flagge = Axel vlag.svg | wapen = Axel wapen 1970.svg | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Terneuzen]] | stedsyndieling = | gemeenteyndieling = | ynwennertal = 7.971 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/axel/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 37,30 km²<br>wêrfan wetter: 0,82 km² | befolkingstichtens = 217 ynw./km² | hichte = 1 m | stifting = ± 10e iuw (stedsrjochten 1218) | ferkearsieren = N62 / N258 | postkoade = 4570–4571 | netnûmer = 0115 | koördinaten = 51°16' NB, 3°54' EL | webside = https://www.terneuzen.nl | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 16 | lat_sec = 00 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 54 | lon_sec = 00 | lon_dir = E | ôfbylding2 = Map NL - Terneuzen - Axel.png | ôfbyldingstekst2 = Kaart fan Aksel | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = }} '''Aksel''' (offisjeel: ''Axel'') is in stêd yn [[Siuwsk-Flaanderen]] yn 'e [[Seelân|Siuwske]] gemeente [[Terneuzen (gemeente)|Terneuzen]]. Oant de gemeentlike weryndieling fan [[2003]] wie Aksel in selsstannige gemeente. De stêd hat 7971 ynwenners (2026). == Skiednis == === Midsiuwen === Aksel wurdt foar it earst yn 991 as 'Axla' neamd. De namme soe "kastiel oan it wetter" betsjutte kinne. In oare serieuze teory is dat de namme ferwiist nei 'eksterboskje' (''agnulauha''). Yn 1183 krige it doarp [[stedsrjochten]] fan Filips fan 'e Elzas. Earder lei Aksel yn it rjochtsgebiet fan 'e stêd [[Gint]]. It plak ûntwikkele him ta in bloeiende merkstêd, mar waard dêrtroch ferskate kearen troch de Gintenaren plondere. === Tachtichjierrige Oarloch === [[Ofbyld:Siege of Axel 1586.jpg|thumb|left|Prins Maurits oermasteret Aksel (1586).]] Yn 'e 16e iuw kaam it katolisisme ûnder druk te stean troch de ynfloed fan 'e [[Reformaasje]]. De [[Byldestoarm]] fan 1566 fûn fûleindich plak. 160 ynwenners fan Aksel en de omlizzende doarpen wiene oanhingers fan it protestantisme en tsien fan harren waarden as [[ketter]]s terjochtsteld. Yn 1570 kaam Aksel troch de [[Alderheljenfloed]] op in eilân te lizzen. Troch de strategyske lizzing wie Aksel in belangryk doel en yn 1586 oermastere [[Maurits fan Oranje|Prins Maurits]] de stêd op 'e Spanjerts; it wie ien fan syn earste wapenfeiten. Der waarden wiidweidige festingwurken oanlein, dy't yn 1816 offisjeel opheft waarden. Aksel hie as 'Lân fan Aksel' in bysûndere bestjoerlike status ûnder de Staten fan Seelân. === Nije tiid === Yn 'e 18e en 19e iuw waard besocht de stêd better te ferbinen mei de see, mar dy projekten slaggen mar foar in part. Yn 1871 krige Aksel in spoarstasjon, dat oant 1951 tsjinne. De stêd hie yn 1806 hast 2.000 ynwenners. === Twadde Wrâldoarloch === Aksel waard tusken 16 en 19 septimber 1944 befrijd troch de Earste Poalske Pânserdivyzje. De striid wie hurd fanwegen de Dútske ferdigening en it ûnder wetter setten fan lân. Ferskate strjitnammen en it Szydlowskiplein betinke hjoed-de-dei de Poalske befrijers. == Gemeente == Oant de gemeentlike weryndieling fan 2003 wie Aksel in selsstannige gemeente. Yn 1970 waard de gemeente Aksel útwreide mei de gemeenten Koewacht, Overslag en Zuiddorpe en dielen fan Sint Jansteen, Vogelwaarde en Westdorpe. Dat jiers waard ek it wapen fan Aksel wizige. De liuw krige in kroan en gouden neils, in reade tonge en in halsbân mei in krús. De eardere gemeente hie in oerflak fan 72,36 km², dêr't 71,38 km² fan lân wie. De flagge fan 'e eardere gemeente Aksel hat yn in baan om de ierde west. Lodewijk van den Berg, berne yn Sluiskil, naam de flagge mei de romte yn op syn missy mei de romtefear Challenger. == Dracht == <div style="display: block; float: left; margin: 0 15px 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 5px; background-color: #f8f9fa;"> <gallery mode="packed" heights="200px" style="margin: 0; padding: 0;"> Nederlandsopenluchtmuseum AA 205808.jpg|Man ± 1905. Nederlandsopenluchtmuseum AA 160401.jpg|Frou ± 1905. </gallery> </div> Aksel is bekend om syn eigen dracht. Troch de foar it grutste part protestantske ynslach fan Aksel en dat Aksel mear op it noarden fan Seelân rjochte wie, is de Akselske dracht mear besibbe oan [[Walcheren]] en [[Súd-Bevelân]] as oan de rest fan Siuwsk-Flaanderen. De Akselske dracht is in rike dracht en it Museum Het Warenhuis hat in grutte kolleksje yn syn besit. It lân fan Aksel bleau yn hannen fan 'e [[geuzen]], wylst it omfiemjende lân fan it hjoeddeiske Siuwsk-Flaanderen yn 'e [[Tachtichjierrige Kriich]] Spaansk en katolyk bleau. Nei 1850 feroare de dracht en om 1870 hinne ûnstiene de hege 'wjukken' boppe de skouders fan 'e frouljusdracht. Troch de isolearre lizzing fan it protestantske Aksel bleau de befolking lang trou oan 'e dracht. De boerenfamyljes wiene dejingen dy't de dracht it langste en yn 'e meast útwrydske foarm yn stân holden. Doe't jonge boeren yn 'e [[Earste Wrâldkriich]] mobilisearre waarden, holden hja op mei it dragen fan 'e tradisjonele klean. De froulju bleaune langer trou oan 'e dracht en de lêste froulju dy't de typyske klean droegen stoaren yn 'e jierren 1980. == It besjen wurdich == [[Ofbyld:Axel Stadsmolen.jpg|thumb|Stedsmûne.]] Fan de fjouwer tsjerken binne de [[Protestantske Tsjerke yn Nederlân|PKN]]-tsjerken en de Nederlânsk Grifformearde tsjerke noch yn gebrûk. Der binne trije begraafplakken, wêrûnder ien by de eardere katolike Gregoariustsjerke. De mûne op 'e festingwal waard yn 1911 ûnttakele en baarnde yn 'e jierren 1950 út. Sûnt 2000 is de mûne restaurearre en draait er wer foar it meallen fan nôt. Yn it boskrike Smitsschorre stiet in goed 60 meter hege wettertoer, dy't te beklimmen is. Yn 'e omjouwing fan Aksel lizze ferskate 19e-iuwske buorkerijen dy't as Ryksmonumint erkend binne. == Musea yn Aksel == * It Museum Het Warenhuis is in streekmuseum dat it boere-ynterieur út 1880, in unike samling Akselse dracht en de skiednis fan 'e stêd toant. It museum draait folslein op frijwilligers en sit sûnt 2015 yn in âld warenhûs oan 'e Merk. * It Oarlochsmuseum Gdynia hat as tema de Twadde Wrâldkriich mei spesjaal omtinken foar de striid fan 'e Earste Poalske Pânserdivyzje om Aksel. * It Witte's Museum besit in lytse kolleksje fan âlde fototastellen en radio-apparatuer, sammele troch de bruorren Jan en Maarten Witte. * De ûnderferdjipping fan 'e Wettertoer tsjinnet as romte foar wikseljende útstallings oer benammen natoer en keunst. Om de toer hinne leit in hiemtún. {{boarnen|boarnefernijing= * Dit artikel is in oersetting fan it Nederlânsktalige artikel, sjoch foar boarnen 90 [[:nl:Axel]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Axel}} }} {{GemeenteTerneuzen}} [[Kategory:Plak yn Terneuzen]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]] mmvmskqzuzf5omzmsn2u5a2lq4zg8s3 0 33503 1235271 1124365 2026-07-16T20:40:14Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks en tekst. 1235271 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Biervliet | ôfbylding = Biervliet, straatzicht met kerk Onze Lieve Vrouwe Onbevlekt Ontvangen foto9 2013-05-13 14.53.jpg | flagge = Flag of Biervliet.svg | wapen = Biervliet wapen.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Terneuzen (gemeente)|Terneuzen]] | ynwennertal = 1.635 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/biervliet-terneuzen/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 21,34 km²,<br>wêrfan wetter: 0,36 km² | oerflak wetter = | befolkingstichtens = | hichte = 1 m | koördinaten = | postkoade = 4521 | netnûmer = 0115 | webside = [https://www.biervliet.nl/welkom/ www.biervliet.nl] | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 19 | lat_sec = 23 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 45 | lon_sec = 51 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Map NL - Terneuzen - Biervliet.png | ôfbyldingstekst99 = Biervliet yn 'e gemeente Terneuzen. }} '''Biervliet''' is in stedsje yn 'e gemeente [[Terneuzen (gemeente)|Terneuzen]] yn 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]]. Biervliet krige al foar 1183 [[stedsrjochten]] en hie yn 2026 1.635 ynwenners. == Skiednis== De âldste fermelding fan Biervliet is út 984 (''Fluvium Berverna''). De namme ''Bierfletum'' (1075) ferwiist nei in "bierkleurige" (dridzige) wetterrin, of mooglik nei de [[bever]]. Biervliet hearde by de Fjouwer Ambachten. Sûnt 1102 wie it ûnderdiel fan [[Ryks-Flaanderen]], wylst de buorgemeente [[IJzendijke]] Frânsk wie. De stêd krige mei oare havenstêden (lykas [[Damme]] en [[Dúntsjerk]]) foar 1183 [[stedsrjochten]] fan greve [[Filips fan de Elzas]]. Yn 'e 13e ieu wie Biervliet in bloeiende hannelsstêd mei fiskerij, sâltwinning troch feanôfgraving en lekkenyndustry. Biervliet wie ekonomysk sterk op [[Gint]] oriïntearre; dêrom makke de stêd gjin diel út fan 'e [[Hânze]]mienskip dy't troch [[Brugg]]e laat waard. Sâltwinning troch feanferbrâning ferswakke de diken en feroarsake oerstreamings (1375, 1404), sadat de stêd op in eilân kaam te lizzen. Dêrmei einige de hannel mei Flaanderen. [[Ofbyld:Protestantische Kirche Biervliet 01.jpg|thumb|left|De yn 1660 boude protestantske tsjerke fan Biervliet.]] Yn 1516 ferlear Biervliet de selsstannigens. Nei de besetting troch de [[wettergeuzen]] (1573) kaam it yn 1588 ûnder [[Steatsen|Steatsk]] bewâld. Tusken 1590 en 1604 waard in stjerfoarmich fort oanlein. Yn 1643 krige de stêd in eigen magistraat en yn 1660 waard yn it fort in herfoarme tsjerke boud. Troch yndikingen (1688, 1702) waard it eilân wer mei it fêstelân ferbûn en oant 1907 waarden nije polders oanmakke. De boeren moasten oant 1794 tsienden (belesting yn natura) ôfstean oan 'e ferneamde dichter [[Jacob Cats]] en syn neiteam, dy't it rjocht hiene op in part fan 'e rispinge. Oant de meganisaasje bleau Biervliet in agrarysk doarp. Yn it ramt fan 'e [[Slach om de Skelde]] waard fûleindich fochten om Biervliet en fan 8 oant en mei 11 oktober 1944 waard it doarp swier troffen troch kriichsgeweld en bombardeminten. De befrijing yn 1944 troch Kanadeeske troepen koste 64 boargers it libben. By de gemeentlike weryndieling fan 1970 gyngen Biervliet en dielen fan 'e omlizzende polders op yn 'e gemeente Terneuzen (de rest gyng nei de gemeente Sluis). === Polders === De Paulinapolder ûntstie yn 1845 troch yndiking fan kwelders troch de famylje Thomaes en de Steat. Op in ferhege plak stie 'It Paviljoen'. De Paulinahaven wie in tijhaven foar lânbouprodukten, dy't om 1970 ferdwûn troch de deltadyk. De Beukelspolder út 1804 hjitte earst de 'Nij Biervlietske polder' en is ferneamd nei Willem Beukelszoon, de útfiner fan it hjerringkaken. De Elisabethpolder út 1866) waard ferneamd nei Elisabeth van Remoortel, de frou fan 'e bediker Jacobus Thomaes. == It besjen wurdich == [[Ofbyld:Exterieur VOORGEVEL EN LINKER ZIJGEVEL, OVERZICHT - Biervliet - 20270331 - RCE.jpg|thumb|left|Doarpshûs 't Trefpunt.]] * Nôtmûne De Harmonie: dizze [[stellingmûne]] waard yn 1842 troch Jacob Lijbaart boud as [[oaljemûne]]. Letter is de mûne ferboud ta [[bultmûne]] foar it meallen fan nôt. * It Oude Raedthuys (1806) is it eardere stedhûs, it waard letter in kafee en it docht no tsjinst as it doarpshûs 't Trefpunt. * De herfoarme tsjerke waard yn 1660 boud yn 'e omwâling fan it eardere fort. Yn 'e tsjerke wiene oarspronklik trije kostbere brânskildere ramen oanwêzich, makke troch de Middelburchske glesker Cornelis van Barlaer, wêrfan't de ôfbyldings hjoed-de-dei noch te sjen binne yn it Trefpunt. * Njonken de protestantske tsjerke hat Biervliet ek in katolike tradysje, mar dy tsjerke is sûnt 2015 net mear as tsjerke yn gebrûk en ferboud ta hotel. * Yn it Trefpunt stiet stiet in grutte makette (skaal 1:300) fan Biervliet, makke troch frijwilligers yn 2000. Yn 'e byhearrende seal steane ferljochte fitrines mei ôfbyldings fan 17e-iuwske brânskildere ramen fan Cornelis van Barlaer. * Sûnt 1978 betinkt it Befrijingsmonumint Paulinapolder fan 'e keunstner Ernest Joachim de Kanadeeske befrijders. == Galery == <gallery> 2025 Onze-Lieve-Vrouw-Onbevlekt-Ontvangenkerk (Biervliet) (1).jpg|Us Leave Frou Unbeflekte Untfangenis-tsjerke Hervormde pastorie, overzicht voor- en rechter zijgevel - Biervliet - 20034809 - RCE.jpg|Herf. pastorij. Exterieur TIJDENS RESTAURATIE - Biervliet - 20290263 - RCE.jpg|Mûne ''De Harmonie'' </gallery> == Bekende ynwenners == * [[Willem Beukelssoan]] - útfiner fan it hjerringkaken {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Biervliet}} }} {{GemeenteTerneuzen}} [[Kategory:Plak yn Terneuzen]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]] 4dumyuukppy58xxigivv7g4ynnfg4t3 0 33504 1235343 1124632 2026-07-17T07:32:42Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks en tekst. 1235343 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Sas fan Gint | ôfbylding = Overzicht voorgevel met ophaalbrug, gezien vanaf de overkant van het water - Sas van Gent - 20345042 - RCE.jpg | flagge = Drapeau de Sas-de-Gand.png | wapen = Sas van Gent wapen 1971.svg | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Terneuzen (gemeente)|Terneuzen]] | ynwennertal = 3.650 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/sas-van-gent/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 18,45 km², wêrfan wetter 1,36 km² | befolkingstichtens = | hichte = 0 m | koördinaten = | postkoade = 4571 | netnûmer = 0115 | webside = [https://sasvangent.nl/ sasvangent.nl] | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 14 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 48 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Map NL - Terneuzen - Sas van Gent.png | ôfbyldingstekst99 = Sas van Gent yn 'e gemeente Terneuzen. }} '''Sas fan Gint''' is in doarp yn 'e [[Seelân|Siuwske]] gemeente [[Terneuzen (gemeente)|Terneuzen]]. It plak leit oan 'e grins mei [[Belgje]]. It [[Kanaal fan Gint nei Terneuzen]] rint troch Sas fan Gint. De namme fan it doarp betsjut "slûs fan Gint", om't it krekt benoarden de Belgyske stêd [[Gint]] leit. == Bestjoerlike yndieling == Oant 2003 wie Sas fan Gint in selsstannige gemeente. De eardere gemeente hie in oerflak fan 63,65 km² (wêrfan 3,02 km² wetter) en bestie ek út de plakken [[Filippine]], [[Westdorpe]] en [[Zandstraat]]. Al dizze plakken meitsje no diel út fan de gemeente Terneuzen. == Skiednis == Sas fan Gint is oarspronklik in grinsfêsting dy't stifte waard yn 1547, doe't de stêd [[Gint]] fan keizer [[Karel V]] tastimming krige om in kanaal nei de [[Westerskelde]] te graven. Tusken 1551 en 1563 waard in slûs oanlein benoarden [[Zelzate]], dy't dêrnei fersterke waard. Yn 1583 waard it plak troch Spaanske troepen ynnommen. Yn 1644 waard it plak troch [[Freark Hindrik fan Oranje]] oermastere en waard it ûnderdiel fan 'e [[Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen]]. Sas fan Gint waard yn 1672 troch de Frânsen oanfallen, mar hja slaggen der net yn it plak yn te nimmen. De Frânsen kamen werom yn 1747 en feroveren de stêd doe wol. Tusken 1825 en 1827 waard it Kanaal fan Gint nei Terneuzen groeven, en tusken 1882 en 1885 waard in sydkanaal nei Sas van Gent oanlein. De katolike Marije-Himelfearttsjerke is in [[Skip (tsjerke)|trijeskippige]] [[Basilyk (boufoarm)|basilyk]]eftige tsjerke, boud tusken 1891 en 1892 nei in ûntwerp fan [[Joseph Cuypers]]. De tsjerke ferfong in foargonger út 1739. Sas fan Gint hie yn 1840 854 ynwenners. Yn 1869 waard in spoarstasjon iepene oan it spoar fan Terneuzen nei Gint. De line waard yn 1939 sletten en it gebou waard yn 1967 sloopt. It plak begûn oan 'e ein fan 'e 19e iuw te yndustrialisearjen. Om't de rest fan Seelân net genôch swiet wetter hie foar de sûkerproduksje, krige Sas fan Gint twa sûkerbitefabriken. De earste wie de NV Zeeuwsche Beetwortelsuikerfabriek, oprjochte yn 1872. De oare wie in koöperaasje: de Eerste Nederlandsche Coöperatieve Beetwortelsuikerfabriek (ENCBS). In museum wijd oan it yndustrieel erfgoed is fêstige yn 'e pakhuzen fan 'e eardere ENCBS, dy't yn 1989 ticht gyng. De oare sûkerfabryk waard yn 1986 sluten. Fan 'e oarspronklike fêsting binne mar in pear resten oerbleaun. Nei de oermastering fan Sas fan Gint troch de Frânsen setten dy útein mei de sloop, itjinge oant 1809 trochgyng. Nei de opheffing fan 'e fêsting yn 1816 waarden de grûn ferpachte en letter waard der in soad boud. Yn 'e jierren 1930 waarden wurkleazen ynset om de restearjende wâlen hielendal ôf te graven en te sljochtsjen. == Ofbylden == <gallery> Terneuzen-Sas van Gent, de Maria Hemelvaartkerk RM509986 IMG 6700 2023-06-07 12.45.jpg|Marije-Himelfearttsjerke (1892) Sas van Gent - Bolwerk Generaliteit 1.jpg|It Generaliteitsbolwurk mei de mûneromp. Overzicht ingang gewelf van restant getijdenwatermolen onder een bastion - Sas van Gent - 20352954 - RCE.jpg|Resten fan 'e tijmûne dy't yn 1696 yn de doetiidske fêstingwâl'boud waard Sas van Gent - Oud klooster 1.jpg|Fransiskanessenkleaster </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sas van Gent|Sas fan Gint}} }} [[Kategory:Plak yn Terneuzen]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 2003]] e3m6jr075esflf845m7rlgonciykc4z 1235344 1235343 2026-07-17T07:33:32Z RomkeHoekstra 10582 + nav. 1235344 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Sas fan Gint | ôfbylding = Overzicht voorgevel met ophaalbrug, gezien vanaf de overkant van het water - Sas van Gent - 20345042 - RCE.jpg | flagge = Drapeau de Sas-de-Gand.png | wapen = Sas van Gent wapen 1971.svg | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Terneuzen (gemeente)|Terneuzen]] | ynwennertal = 3.650 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/sas-van-gent/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 18,45 km², wêrfan wetter 1,36 km² | befolkingstichtens = | hichte = 0 m | koördinaten = | postkoade = 4571 | netnûmer = 0115 | webside = [https://sasvangent.nl/ sasvangent.nl] | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 14 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 48 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Map NL - Terneuzen - Sas van Gent.png | ôfbyldingstekst99 = Sas van Gent yn 'e gemeente Terneuzen. }} '''Sas fan Gint''' is in doarp yn 'e [[Seelân|Siuwske]] gemeente [[Terneuzen (gemeente)|Terneuzen]]. It plak leit oan 'e grins mei [[Belgje]]. It [[Kanaal fan Gint nei Terneuzen]] rint troch Sas fan Gint. De namme fan it doarp betsjut "slûs fan Gint", om't it krekt benoarden de Belgyske stêd [[Gint]] leit. == Bestjoerlike yndieling == Oant 2003 wie Sas fan Gint in selsstannige gemeente. De eardere gemeente hie in oerflak fan 63,65 km² (wêrfan 3,02 km² wetter) en bestie ek út de plakken [[Filippine]], [[Westdorpe]] en [[Zandstraat]]. Al dizze plakken meitsje no diel út fan de gemeente Terneuzen. == Skiednis == Sas fan Gint is oarspronklik in grinsfêsting dy't stifte waard yn 1547, doe't de stêd [[Gint]] fan keizer [[Karel V]] tastimming krige om in kanaal nei de [[Westerskelde]] te graven. Tusken 1551 en 1563 waard in slûs oanlein benoarden [[Zelzate]], dy't dêrnei fersterke waard. Yn 1583 waard it plak troch Spaanske troepen ynnommen. Yn 1644 waard it plak troch [[Freark Hindrik fan Oranje]] oermastere en waard it ûnderdiel fan 'e [[Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen]]. Sas fan Gint waard yn 1672 troch de Frânsen oanfallen, mar hja slaggen der net yn it plak yn te nimmen. De Frânsen kamen werom yn 1747 en feroveren de stêd doe wol. Tusken 1825 en 1827 waard it Kanaal fan Gint nei Terneuzen groeven, en tusken 1882 en 1885 waard in sydkanaal nei Sas van Gent oanlein. De katolike Marije-Himelfearttsjerke is in [[Skip (tsjerke)|trijeskippige]] [[Basilyk (boufoarm)|basilyk]]eftige tsjerke, boud tusken 1891 en 1892 nei in ûntwerp fan [[Joseph Cuypers]]. De tsjerke ferfong in foargonger út 1739. Sas fan Gint hie yn 1840 854 ynwenners. Yn 1869 waard in spoarstasjon iepene oan it spoar fan Terneuzen nei Gint. De line waard yn 1939 sletten en it gebou waard yn 1967 sloopt. It plak begûn oan 'e ein fan 'e 19e iuw te yndustrialisearjen. Om't de rest fan Seelân net genôch swiet wetter hie foar de sûkerproduksje, krige Sas fan Gint twa sûkerbitefabriken. De earste wie de NV Zeeuwsche Beetwortelsuikerfabriek, oprjochte yn 1872. De oare wie in koöperaasje: de Eerste Nederlandsche Coöperatieve Beetwortelsuikerfabriek (ENCBS). In museum wijd oan it yndustrieel erfgoed is fêstige yn 'e pakhuzen fan 'e eardere ENCBS, dy't yn 1989 ticht gyng. De oare sûkerfabryk waard yn 1986 sluten. Fan 'e oarspronklike fêsting binne mar in pear resten oerbleaun. Nei de oermastering fan Sas fan Gint troch de Frânsen setten dy útein mei de sloop, itjinge oant 1809 trochgyng. Nei de opheffing fan 'e fêsting yn 1816 waarden de grûn ferpachte en letter waard der in soad boud. Yn 'e jierren 1930 waarden wurkleazen ynset om de restearjende wâlen hielendal ôf te graven en te sljochtsjen. == Ofbylden == <gallery> Terneuzen-Sas van Gent, de Maria Hemelvaartkerk RM509986 IMG 6700 2023-06-07 12.45.jpg|Marije-Himelfearttsjerke (1892) Sas van Gent - Bolwerk Generaliteit 1.jpg|It Generaliteitsbolwurk mei de mûneromp. Overzicht ingang gewelf van restant getijdenwatermolen onder een bastion - Sas van Gent - 20352954 - RCE.jpg|Resten fan 'e tijmûne dy't yn 1696 yn de doetiidske fêstingwâl'boud waard Sas van Gent - Oud klooster 1.jpg|Fransiskanessenkleaster </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sas van Gent|Sas fan Gint}} }} {{GemeenteTerneuzen}} [[Kategory:Plak yn Terneuzen]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 2003]] re0dxpzxceh71j9r8kdp8r9eistwheo 0 33544 1235346 1234150 2026-07-17T10:11:39Z RomkeHoekstra 10582 tf 1235346 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Hulst | ôfbylding = Raadhuis Hulst.jpg | ôfbyldingstekst = Riedshûs fan Hulst | flagge = Hulst vlag.svg | wapen = Coat of arms of Hulst.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Hulst (gemeente)|Hulst]] | ynwennertal = 10.870 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/hulst/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 33,75 km², wêrfan wetter: 0,91 km² | befolkingstichtens = 330,4 ynw./km² | hichte = 2 m | koördinaten = | postkoade = 4561 | netnûmer = 0114 | webside = [https://www.gemeentehulst.nl www.gemeentehulst.nl] | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 17 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 4 | lon_min = 3 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Hulst-centrum-OpenTopo.jpg | ôfbyldingstekst99 = Hulst-Sintrum. }} '''Hulst''' is in [[fêstingstêd]] yn de [[Nederlân]]ske provinsje [[Seelân]] en it haadplak fan 'e gemeente [[Hulst (gemeente)|Hulst]]. De stêd hat 10.870 ynwenners (2026) en is dêrmei it fyfte plak fan Seelân. == Skiednis == Hulst ûntstie yn 'e 11e iuw en krige yn 1180 stedsrjochten fan Filips fan de Elzas. Troch de haven en de [[sâltwinning út moar]] waard it in wichtige hannelsstêd. It âldste stedssegel út 1226 toant [[Willibrord|Sint-Willibrord]]; letter waard dit in klimmende liuw. [[Ofbyld:De verovering van de stad Hulst op de Spanjaarden, 5 november 1645 Rijksmuseum SK-A-251.jpeg|thumb|left|De oermastering fan Hulst op 'e Spanjerts op 5 novimber 1645 (Ryksmuseum).]] Yn 1452 waard de stêd hast folslein ferneatige troch de Gintske Opstân, folge troch nije plonderingen yn 1485 en 1491. Doe't it gebiet om Hulst yn 1585 ûnder wetter set waard, ûntstie it Hellegat en dêrmei de nije haven. Hulst wie in strategyske festing dy't tusken de Spaanske en [[Steatsen|Steatske]] partijen wiksele; mar yn 1645 kaam de stêd definityf yn Steatske hannen. Mei it ferbod op hannel op 'e Westerskelde ferlear Hulst syn betsjutting as hannelsstêd. Yn 'e 18e iuw waard de stêd ferskate kearen troch Frânske troepen beset. Yn 1795 waard de haven opheft: it Hellegat wie fersâne en wat der noch oer wie waard ynpoldere. Yn 1816 waard ek de fêsting opheft. Nei de Belgyske Unôfhinklikens (1830) wie Hulst foar in lyts skoft yn Belgyske hannen, mar it bleau by Nederlân. Yn 1845 kocht de stêd de festingwerken, dy't dêrtroch goed bewarre bleaun binne. Nei 1860 wreide de bebouwing him stadichoan bûten de fêsting út, mar earst sûnt 1920 wiene der foar it earst útwreidingsplannen bûten de fêstinggurdle. Op 20 septimber 1944 waard Hulst befrijd troch Poalske troepen, wêrby't de Sint-Willibrordusbasilyk skea oprûn en de spits ferlear. Dy waard letter troch in betonnen spits ferfongen. Sûnt 1970 en 2003 is de gemeente troch weryndielings sterk groeid. == Festingwurken fan Hulst == De bolwurken stamme út de Tachtichjierrige Kriich en wurde omfieme troch in grêft. De fêsting is in geef foarbyld fan it saneamde Aldnederlânske fêstingstelsel. De wâlen binne net oeral like heech; sa binne se yn it suden acht meter heech en yn it noarden tsien meter. Yn it suden leit in dûbele grêft. De fêsting hie fiif poarten, fjouwer ravelinen (wêrfan't noch mar ien oer is), njoggen bolwurken en in stêdsmûne. Hjoed-de-dei binne der noch trije stêdspoarten: * De Dûbele Poarte (''Dobbele Poort''): út 1620, ferdûbele yn 'e jierren 1930 fan 'e 20e iuw. * Gintske Poarte (''Gentse Poort''): boud yn 1720, draacht it wapen fan 'e Generaliteit. * Baginepoarte of (''Graauwse Poort''): stifte yn 1704 troch Benjamin de Beaufort. De Keldermanspoarte, ek wol ''Bollewerck Poorte'' en ''Dobbele Poort'' neamd (net te betiizgjen mei de oare Dûbele Poarte), wie sawol in lân- as in wetterpoarte. Yn 'e Tachtichjierrige Kriich waard dizze ferneatige en yn 1952 troch P.J. Brand wer opgroeven. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Poarten fan Hulst.</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Overzicht Dubbele Poort - Hulst - 20378132 - RCE.jpg|Dûbele Poarte. Overzicht Gentse Poort - Hulst - 20378131 - RCE.jpg|Gintske Poarte. Overzicht Bagijnepoort of Grauwe Poort - Hulst - 20378134 - RCE.jpg|Bagine Poarte. Overzicht Bollewerckpoort of Keldermanspoort - Hulst - 20378130 - RCE.jpg|Keldermanspoarte. </gallery> </div> == Oare monuminten == De stêd Hulst sels is in beskerme stedsgesicht en dêrmei ien fan 'e sântjin beskerme steds- en doarpsgesichten yn Seelân. De stêd telt 68 [[ryksmonumint]]en. [[Ofbyld:St. Willibrord Hulst 02.jpg|thumb|thumb|260px|Sint-Willibrordusbasilyk.]] * De Sint-Willibrordusbasilyk waard yn 'e 15e iuw boud, mar yn 1535 foltôge. By de ynname fan Hulst troch de Steatsen yn 1645 waard de tsjerke [[Protestantisme|protestantsk]]. Sûnt de [[Frânske tiid]] waard de tsjerke dield mei de [[Roomsk-katolike Tsjerke|roomsk-katoliken]]. Sûnt 1930 is it wer in roomsk-katolike tsjerke en krige it de status fan [[Basilica minor|basilyk]]. De betonnen spits waard yn 'e jierren 1950 set, nei't de âlde spits yn 'e Twadde Wrâldkriich ferneatige waard. * De Protestantske tsjerke (Houtmarkt 11) waard yn 1930 yn gebrûk nommen. Se ferfong de Willibrordusbasilyk, dy't weromgie nei de katoliken en dielen fan it ynterieur fan 'e doetiidske basilyk, lykas de 17e-iuwske [[kânsel]], de [[hearebank]], de kroanluchters en de koarstekken, ferfearen mei. It oargel stamt út 1971 en waard boud troch de firma Fama & Raadgever. It is in bakstiennen gebou yn [[Ekspresjonisme|ekspresjonistyske]] styl, mei in slanke [[sealtek]]toer, ûntwurpen troch A.P. Wisse. [[Ofbyld:Overzicht voorgevel en rechter zijgevel met trapgevel - Hulst - 20353273 - RCE.jpg|thumb|thumb|260px|Refugium Ten Duinen]] * It Refugium Ten Duinen (Steenstraat 28) wie it refugyhûs fan 'e Abdij Us-Leaffrouwe Ten Duinen ([[Koksijde]], [[Belgje]]). It waard yn 'e twadde helte fan 'e 16e iuw boud en ferfong in earder refugyhûs oan 'e Potterstraat. It is in heech, ûnderkelderde hûs. Yn 1645 ferlear it syn religieuze funksje en waard it meastentiids ''Princehof'' neamd. Om 1800 hinne wie der in jeneverstokerij yn ûnderbrocht en fan 1979 oant 2022 waard it gebou brûkt troch de foarrinner fan Museum Hulst. De pleistere gevel waard yn 1860 oanbrocht. * It Refugyhûs fan Cambron (Steenstraat 14) wie it refugyhûs fan 'e [[Abdij fan Cambron]]. De abdij kocht it gebou yn 1562; dêrfoar hiene se in gebou oan 'e Overdamstraat. Om 1790 hinne krige it gebou de monumintale list om de doar yn [[Loadewyk XVI-styl]]. * It Refugyhûs Baudeloo (Baudeloo 20) wie it refugyhûs fan 'e [[Abdij fan Boudelo]]. It is in L-foarmich gebou mei trepgevels en in achtkantich treptuorke. It waard boud yn it tredde fearn fan 'e 15e iuw. * It eardere Sint-Elisabethgasthûs (Gentsestraat 18-24) waard yn 'e 16e iuw boud en nei 1645 ta fjouwer wenhûzen ferboud. Letter binne der feroaringen oanbrocht. * It Stedhûs fan Hulst is boud yn [[Gotyk|goatyske]] styl. Yn it stedhûs binne in soad skilderijen, âlde kaarten en gravueres útstald, wêrûnder in wurk fan Jacob Jordaens. * It eardere Gûvernemintshûs (Markt 24) is in breed gebou dat foarhinne ''De Rijkenborch'' hiet en oarspronklik boud wie foar it [[kapittel]] fan de Us-Leaffrouwe-tsjerke yn [[Kortrijk]]. Nei 1645 waard it ferboud en residearre de gûverneur, Hendrik van Nassau-Siegen, hjir. Begjin 19e iuw kaam de famylje Seyditz dêr wenjen en waard it hûs yn 1840 feroare. Yn 1973 waard it in bankgebou en yn 1990 folge in restauraasje. De ûnderkeldering en de trepgevels dogge noch tinken oan 'e midsiuwske oarsprong. * It Lânshûs (Steenstraat 36) wie oarspronklik it ''Landthuys'' fan it Hulster Ambacht, boud yn 1576, mar ferneatige yn 1596. Yn 1655 waard in nij lânshûs boud. Om 1730 hinne waard it ferboud yn Loadewyk XIV-styl. Yn 'e Frânske tiid waarden de wapens fan it ambacht en de Generaliteit boppe de yngong fuortkapt. It gebou wie dêrnei as kantongerjocht yn gebrûk en hie ek in kasjot. Yn 1977-1978 waard it hûs restaurearre. Sûnt 2022 is Museum Hulst deryn fêstige. * Hulst besit in oantal ynteressante wenhûzen. In soad dêrfan binne letter ferboud, mar benammen it hûs oan 'e Steenstraat 3 (1640) toant noch in trepgevel fan natuerstien en in gevelstien mei in mûne. * De Stedspompe is in hurdstiennen pompe út de 18e iuw. [[Ofbyld:De Stadsmolen, Hulst 03.jpg|thumb|260px|Stedsmûne.]] * De Stedsmûne is in rûne stiennen [[stellingmûne]] út 1792. * It Reynaertmonumint by de Gintske Poarte waard yn 1938 makke troch Anton Damen. It is in brûnzen [[foks]] yn [[pylger]]klean dy't de treppen opgiet nei it hôf fan kening Nobel, dy't ôfbylde wurdt op in kalkstiennen plaat. * "Als de vos de passie preekt (boer let op uw eenden)" is in humoristyske byldegroep op 'e Markt, wêryn't de foks Reynaerde seis einen tasprekt. De einen binne makke fan swerfstiennen mei in brûnzen kop en poaten. It keunstwurk waard makke troch Chris Ferket. * De "Pagadders" binne lytse bylden fan Spaanske soldaten dy't ferspraat yn it sintrum opsteld steane. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Hulst}} }} {{GemeenteHulst}} [[Kategory:Plak yn Hulst]] gfabl57zulpza2sjg1jih3qwdbl31ci 0 85322 1235352 906995 2026-07-17T11:21:22Z Drewes 2754 † 2026 1235352 wikitext text/x-wiki {{Politikus | namme = Guy Scott | ôfbylding = Guy Scott.png | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 200px | echte namme = Guy Lindsay Scott | nasjonaliteit = [[File:Flag of Zambia.svg|20px]] [[Sambia]]ansk | bertedatum = [[1 juny]] [[1944]] | berteplak = [[Livingstone (Sambia)|Livingstone]] ([[Sambia|Noard-Rodeezje]]) | stjerdatum = [[15 july]] [[2026]] | stjerplak = [[Lusaka]] | dynasty = | etnisiteit = [[File:Flag of Scotland.svg|20px]] [[Skotten|Skotsk]] <br>[[File:Flag of England.svg|20px]] [[Ingelsen|Ingelsk]] | prizen = | funksje1 = presidint fan [[Sambia]] (ynterim) | regear1 = | amtsperioade1 = [[2014]] – [[2015]] | foargonger1 = [[Michael Sata]] | opfolger1 = [[Edgar Lungu]] | funksje2 = fise-presidint fan [[Sambia]] | regear2 = | amtsperioade2 = [[2011]] – [[2014]] | foargonger2 = [[George Kunda]] | opfolger2 = [[Inonge Wina]] | funksje3 = lid fan de Nasjonale Assimblee fan Sambia | regear3 = | amtsperioade3 = [[2006]] – [[2015]] | foargonger3 = | opfolger3 = | funksje4 = Sambiaansk minister fan Lânbou | regear4 = | amtsperioade4 = [[1991]] – [[1996]] | foargonger4 = | opfolger4 = | funksje5 = lid fan de Nasjonale Assimblee fan Sambia | regear5 = | amtsperioade5 = [[1991]] – [[1996]] | foargonger5 = | opfolger5 = }} '''Guy Scott''' (folút: '''Guy Lindsay Scott'''; [[Livingstone (Sambia)|Livingstone]], [[1 juny]] [[1944]] - [[Lusaka]], [[15 july]] [[2026]])) wie in [[jeropide ras|blank]] [[Sambia]]ansk [[politikus]] en ûndernimmer fan mingd [[Skotten|Skotsk]]-[[Ingelsen|Ingelsk]] [[etnyske groep|etnysk]] komôf. Hy tsjinne fan [[2011]] oant [[2014]] as fise-presidint, en nei it ferstjerren fan presidint [[Michael Sata]] fan [[2014]] oant [[2015]] as ynterim-presidint fan Sambia. Dêrmei wied er de earste blanke [[Afrika]]anske presidint sûnt [[Frederik Willem de Klerk]], it lêste [[Súd-Afrika|Súdafrikaanske]] steatshaad út it tiidrek fan 'e [[apartheid]]. ==Libben en karriêre== ===Komôf, jonkheid en oplieding=== Scott waard yn [[1944]] berne yn [[Livingstone (Sambia)|Livingstone]], yn 'e doetiidske [[Grut-Brittanje|Britske]] [[koloanje]] [[Sambia|Noard-Rodeezje]], dêr't letter de republyk [[Sambia]] út ûntstean soe. Syn heit, Alec Scott, wie yn [[1927]] út [[Skotlân]] wei nei Noard-Rodeezje [[emigraasje|emigrearre]], wylst syn mem Grace har yn [[1940]] út [[Ingelân]] wei yn 'e koloanje nei wenjen sette. Syn heit wie yn 'e [[kolonialisme|koloniale tiid]] [[polityk]] aktyf as bûnsgenoat fan 'e lânseigen befolking. Teffens rjochte er in [[krante]] op dy't tsjin it koloniale rezjym agearre. Yn 'e fyftiger jierren wie Alec Scott foar it [[kiesdistrikt]] [[Lusaka]] lid fan it Federale Parlemint fan Rodeezje en [[Malawy|Nyasalân]]. Guy Scott trochrûn de [[middelbere skoalle]] yn [[Peterhouse]] yn it doetiidske [[Simbabwe|Súd-Rodeezje]] (no [[Simbabwe]]), studearre doe yn Ingelân oan 'e [[Universiteit fan Cambridge]], dêr't er in bachelorstitel yn [[ekonomy]] behelle, en dêrnei oan 'e [[Universiteit fan Susseks]], dêr't er promovearre yn [[kognitive wittenskippen]]. ===Iere karriêre=== Nei syn weromkear út Ingelân, yn [[1965]], fûn Scott wurk as planner op it Sambiaanske Ministearje fan Finânsjes. Dêrnjonken wied er yn dy snuorje ek wurksum as pleatsferfangend [[redakteur|haadredakteur]] fan it [[tydskrift]] ''The Business and Economy of East and Central Africa''. Yn [[1970]] rjochte Scott ''Walkover Estates'' op, in [[lânbou]]bedriuw dat him talei op it ferbouwen fan heechweardige gewaaksen lykas [[yrrigaasje|yrrigearre]] [[weet]], [[ierdbei]]en en in ferskaat oan [[griente]]n bûten it seizoen. Yn 'e tachtiger jierren gie er werom nei Ingelân, om 'e oan 'e [[Universiteit fan Oxford]] [[robotika]] te studearjen. Yn [[1986]] foltôge er syn stúdzje op it mêd fan [[keunstmjittige yntelliginsje]] oan 'e Universiteit fan Susseks mei in twadde [[doktoraat]]. ===Yn 'e polityk=== Yn [[1990]] gie Scott de Sambiaanske [[polityk]] yn, as lid fan 'e ''[[Movement for Multi-Party Democracy]]'' (MMD). Op 'e earste konvinsje fan dy [[partij (polityk)|partij]] waard er keazen ta foarsitter fan lânboukommisje. Yn [[1991]] waard er foar de MMD yn 'e Nasjonale Assimblee fan Sambia keazen, dêr't er it kiesdistrikt [[Mpika]] fertsjintwurdige. Doe't de MMD neitiid in regear foarme, waard Scott beneamd ta minister fan Lânbou, Itensfoarsjenning en Fiskerij. Yn dy hoedanichheid fierde er in stikmannich herfoarmings troch en wied er fierhinne ferantwurdlik foar it regearingsbelied ûnder de saneamde "Drûchte fan 'e Iuw", yn [[jannewaris]] en [[febrewaris]] [[1992]]. Om't der gjin [[maïs]]foarrieden oanlein wiene en de buorlannen krektlyk ûnder de drûchte te lijen hiene, moast Scott derfoar soargje dat der maïs oanfierd waard út oare parten fan 'e wrâld, en dat it oer wrakke [[spoarwegen]] en gatterige [[wei|autodiken]] nei it troch lân omsletten Sambia ferfierd waard. Neitiid hied er ek it tafersjoch oer it ferpartsjen fan 'e súksesfolle rispinge fan [[1992]]-[[1993]]. Scott stapte yn [[1996]] út 'e MMD en it parlemint, om mei [[Ben Kapita]], de foarman fan 'e ''Zambian National Farmers' Union'' (ZNFU) de nije Limapartij op te rjochtsjen. Neitiid wied er belutsen by de fúzje mei de ZADECO-partij fan [[Dean Mungomba]] en ferskate oare partijen, dêr't de ZAP út ûntstie. Yn [[2001]] joech er him lykwols by it ''[[Patriotic Front (Sambia)|Patriotic Front]]'' (PF), wêrnei't er by de ferkiezings fan [[2006]] yn it Sambiaanske parlemint weromkearde as fertsjintwurdiger fan it kiesdistrikt [[Lusaka|Lusaka Central]]. [[File:President Obama Chats With Mozambique's President Guebuza and Zambia's Vice President Scott.jpg|left|thumb|300px|Scott (rj.) yn [[2014]], mei de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] presidint [[Barack Obama]] (l.) en presidint [[Armando Guebuza]] fan [[Mozambyk]] (m.).]] By de presidintsferkiezings fan [[23 septimber]] [[2011]] waard [[Rupiah Banda]], de kandidaat fan 'e MMD, mei oermacht ferslein troch de kandidaat fan it PF, [[Michael Sata]]. Doe't dy lêste op [[29 septimber]] ynsward waard as presidint, waard de blanke Scott tagelyk ynsward as fise-presidint. Scott sei letter yn in fraachpetear mei de Britske [[krante]] ''[[The Guardian]]'': ''"Ik miende al langere tiid dat Sambia him ûntjout fan in post-koloniale ta in kosmopolityske maatskippij. De minsken tinke langer oars: se sitte net mear te wrokjen oer wat der mis wie mei it kolonialisme."'' Scott syn [[hûdskleur]] late ta in pynlike sitewaasje doe't er yn [[2012]] foarsteld waard oan 'e eardere [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] presidint [[George W. Bush]], dy't earst net leauwe woe dat hy wurklik de fise-presidint fan in [[Afrika]]ansk lân wie. Nei't presidint Michael Sata op [[28 oktober]] [[2014]] stoarn wie, waard Scott waarnimmend presidint oant der nije ferkiezings holden wurde koene, wat neffens de Sambiaanske [[grûnwet]] binne 90 dagen neitiid barre moast. Scott wie doe de earste blanke Afrikaanske presidint sûnt [[Frederik Willem de Klerk]], it lêste [[Súd-Afrika|Súdafrikaanske]] steatshaad út it tiidrek fan 'e [[apartheid]]. Mei't de grûnwet fan Sambia foar presidinten fan it lân as betingst stelt dat harren beide âlden ''"Sambianen nei berte en komôf"'' wêze moatte, koe Scott him dus net kandidaat stelle. (Hjirby moat trouwens oantekene wurde dat dy eask net bedoeld wie om blanken út te sluten, mar oan 'e grûnwet tafoege waard troch [[Frederick Chiluba]], de earste [[demokrasy|demokratysk]] keazen presidint fan Sambia, om in weromkear fan [[diktator]] [[Kenneth Kaunda]], waans heit berne wie yn wat letter [[Malawy]] wurden is, ûnmooglik te meitsjen.) Yn in soartgelikense saak (Lewanika et al. fersus Chiluba) hie it Sambiaanske Heechgerjochtshôf trouwens yn [[1998]] de easker yn it gelyk steld, dat as er echt wollen hie, soe it foar Scott wierskynlik wol mooglik west hawwe om ûnder de grûnwetlike útsluting út te kommen, mar hy besleat lykwols om it dêr net op oankomme te litten. Under syn waarnimmend presidintskip kaam Scott yn oanfarring mei [[Edgar Lungu]], de siktaris-generaal fan it PF, dy't er op [[3 novimber]] [[2014]] út syn amt sette. In dei letter wied er lykwols troch grutskalige demonstraasjes yn 'e Sambiaanske haadstêd [[Lusaka]] twongen om syn aksje ûngedien te meitsjen. De rûzje binnen de regearjende partij rûn sa heech op dat guon ministers Scott op [[17 desimber]] oprôpen om ôf te treden as presidint, in oprop dy't er njonken him del lei. Lungu, dy't foar it PF him kandidaat steld hie foar it presidintskip, wûn begjin [[2015]] de ferkiezings, en op [[25 jannewaris]] droech Scott de macht oan him oer. ==Keppelings om utens== * {{en}}[http://www.pf.org.zm/index.php/leadership/dr-guy-scott-vice-president Profyl fan Guy Scott op 'e webside fan ''Patriotic Front''] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Guy_Scott ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Guy Scott}} }} {{DEFAULTSORT:Scott, Guy}} [[Kategory:Sambiaansk amtner]] [[Kategory:Sambiaansk ûndernimmer]] [[Kategory:Sambiaansk politikus]] [[Kategory:Sambiaansk parlemintslid]] [[Kategory:Sambiaansk minister]] [[Kategory:Fise-presidint fan Sambia]] [[Kategory:Presidint fan Sambia]] [[Kategory:Sambiaansk persoan fan Skotsk komôf]] [[Kategory:Sambiaansk persoan fan Ingelsk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1944]] {{Kategory:Persoan stoarn yn 2026]] dqz20iplpe3b3j2n729z5e0vtzugzpg 0 117733 1235345 880009 2026-07-17T10:09:54Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks en tekst. 1235345 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Terneuzen | ôfbylding = Zentraler-Platz-Terneuzen-2012.jpg | flagge = Terneuzen vlag.svg | wapen = Coat of arms of Terneuzen.svg | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Terneuzen (gemeente)|Terneuzen]] | ynwennertal = 26.736 <small>(2026)</small> <ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/terneuzen/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 21,55 km²,<br>wêrfan wetter: 1,36 km² | oerflak wetter = | befolkingstichtens = | hichte = 2 m | koördinaten = | postkoade = 4530-4539 | netnûmer = 0115 | webside = [https://www.terneuzen.nl www.terneuzen.nl] | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 20 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 49 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Terneuzen-stad-2014Q1.jpg | ôfbyldingstekst99 = }} '''Terneuzen''' is in [[Nederlân]]ske stêd yn 'e provinsje [[Seelân]]. It is ek it haadplak fan 'e [[Terneuzen (gemeente)|gemeente mei deselde namme]]. == Skiednis == Terneuzen ûntstie nei alle gedachten ûntstien oan 'e 'Soute Vaert' (ek wol 'Oude Vaart' neamd), dy't de ferbining foarme tusken de 'Blyde' en de Honte (in âlde namme foar de Westerskelde). De stêd is fan oarsprong nau ferbûn mei de skipfeart. De namme komt yn 1325 foar it earst foar as ''Ter Nose'' en ferwiist nei in 'nes' (in lântonge). Yn 1460 waard de haven fan Terneuzen foar it earst fermeld. De Oude Vaart rekke nei in rige fan stoarmfloeden troch it ûntstean fan 'e see-earm Braakman (1376) bûten gebrûk. De Braakman is troch de iuwen hinne stadichoan tichtslike en yndamme. [[Ofbyld:Land van Axel, 1747.jpg|thumb|left|Lân fan Aksel.]] Terneuzen leit yn it [[Protestantisme|protestantske]] [[Lân fan Aksel]], dat foarhinne in eilân wie. Yn 'e âlde haven, op it plak fan 'e hjoeddeiske Markt, waard guod oerslein foar ferfier mei it lûkskip nei [[Gint]]. Yn 1575 bouden de Spanjerts it 'Spaansk Kastiel' (fort Aldano), dat yn 1583 troch de [[Steatsen]] ferovere waard. Prins [[Willem fan Oranje]] joech Terneuzen op 23 april 1584 [[stedsrjochten]]. Doe't [[Hulst]] yn 1596 troch de Spaansksinnigen oermastere waard krige dy fêsting noch mear betsjutting en folge in fierdere fergrutting om de Westerskelde blokkearje te kinnen, mar nei de [[Frede fan Múnster]] (1648) rekken de fersterkingen oerstallich. Op 23 oktober 1794 foelen Frânske troepen Terneuzen binnen en waard Siuwsk-Flaanderen by it Frânske Ryk foege. De besetting einige op 2 febrewaris 1814. Op inisjatyf fan kening [[Willem I fan de Nederlannen|Willem I]] waard tusken 1825 en 1827 it Kanaal fan Gint nei Terneuzen oanlein. De ferwachte ekonomyske bloei kaam net fuortendaliks, û.o. troch de Belgyske Opstân yn 1830, mar ferbettere om 1870 hinne troch de oanlis fan it spoar nei Mechelen en Gint. Terneuzen waard doe in wichtige oerslach- en opslachhaven. De fêsting waard tusken 1833 en 1845 fernijd en yn 1874 opnommen yn 'e Fêstingwet. [[Ofbyld:NIMH - 2011 - 1109 - Aerial photograph of Terneuzen, The Netherlands - 1920 - 1940.jpg|thumb|left|Foaroarlochske Loftfoto fan Terneuzen dêr't op te sjen is dat Terneuzen in fêstingstêd wie.]] Yn 1908 waard de fêstingstatus beheind ta in kustbatterij. By it ferbreedzjen fan it kanaal (1901–1909) kaam der in nije slûs. De Oude Haven waard yn 1912 tichtsmiten foar de oanlis fan 'e Markt en it Schoolplein en yn 1915 waarden de fêstingwurken ôfgroeven en yn 1920 waard de kustbatterij opheft. Yn dy tiid waarden der ek ferskate nije kanaalhavens groeven. Yn maaie 1940 waard Terneuzen swier bombardearre troch de Dútsers, wêrby't in soad fan it sintrum ferneatige waard. Oan 'e ein fan 'e oarloch, yn 1944, wie it gebiet fan grut strategysk belang fanwegen de [[Slach om de Skelde]]. Om it de Dútsers dreech te meitsjen, waard de Braakman troch de Alliearden ûnder wetter set. Nei de oarloch waard de Braakman yn 1952 definityf ôfsletten troch de oanlis fan 'e Braakmandam. Yn 'e jierren 1960 soargen in nije grutte seeslûs en de komst fan grutte bedriuwen lykas Dow Chemical (1962) en Philips (1961) derfoar dat Terneuzen it ekonomyske hert fan Siuwsk-Flaanderen waard. De stêd groeide hurd, mei nije wenwiken oan beide kanten fan 'e Otheensche Kreek. De iepening fan 'e Westerskeldetunnel yn 2003 soarge foar in direkte ferbining mei de rest fan Seelân. De kanaaloanlis en yndustriële ûntwikkeling soargen foar in sterke befolkingsgroei. == Befolkingsûntwikkeling == {| class="wikitable" style="width: auto; text-align: center;" |+ Befolkingsûntwikkeling fan Terneuzen (1700–2024) ! Jier | '''1700''' || '''1750''' || '''1779''' || '''1811''' || '''1821''' || '''1829''' || '''1940''' || '''1950''' || '''2010''' || '''2019''' || '''2024''' |- ! Ynwennertal | 200 || 300 || 380 || 571 || 607 || 884 || 11.602 || 13.181 || 24.819 || 25.485 || 26.050 |- ! Groei | — || +50% || +26,7% || +50,3% || +6,3% || +45,6% || +1212,4% || +13,6% || +88,3% || +2,7% || +2,2% |} == It besjen wurdich == * Op 'e Skeldebûlevard kin it skipferkear folge wurde dat hjir flak bylâns de kust giet. * It Arsenaal (Arsenaalskazerne Terneuzen) is in militêr gebou út 1848 dat ûnderdiel wie fan 'e fêsting Terneuzen dy't fersterke en fernijd waard fanwegen de Belgyske Opstân fan 1830. Hjoed-de-dei binne der horekabedriuwen ûnderbrocht en sûnt 1997 tsjinje de wetterkelders as wynkelder. * It monumint De Fleanende Hollanner fan Piet Griep yn in eardere kanaalarm by de Herengracht ferwiist nei it skip de Fleanende Hollanner. Neffens de oerlevering soe kaptein Willem van der Decken út Terneuzen ôfkomstich west hawwe. * De Willibrordustoer is it restant fan in grutte [[Neogotyk|neogoatyske]] katolike tsjerke út it begjin fan 'e 20e iuw. De tsjerke waard yn 1968 ôfbrutsen, mar de eardere pastoary en de kleasterkapel binne noch yntakt. * Op 'e âlde 16e-iuwske fêstingwurken binne in samling strjitsjes en hûskes dy't bekend steane as Oud-Terneuzen. * De Moffenschans, 16e-iuwske boerewente, dêr't yn novimber 1583 in skâns opwurpen waard troch foaral Dútske hierlingen ûnder oanfiering fan Filips fan Hohenlohe-Neuenstein, om wjerstân biede te kinnen by in oanfal troch Spaanske troepen. * It âlde riedhûs oan 'e Noordstraat is in karakteristyk gebou mei toer. Oarspronklik wie it in wenhûs, dat nei de ferliening fan stedsrjochten ferboud waard mei ûnder mear materiaal út de ruïne fan it kastiel fan 'e ambachtshear fan Zaamslag. Yn 1647 folge in yngreven ferbouwing, wêrby't de kelder ynrjochte waard as "crymeneel ghevangenhuys". Yn 'e Frânske besetting waard yn 1807 de toer ferlege om plak te meitsjen foar in [[Optyske telegraaf)|semafoar]] foar marinekommunikaasje. Yn 1859 krige de toer it hjoeddeiske oansjen. * It hjoeddeiske riedhûs is in tige opfallend modern gebou út 1972 yn 'e styl fan it brutalisme. Sûnt 12 juny 2026 is it gebou in ryksmonumint. * It besikerssintrum en it slûzekompleks 'Portaal fan Vlaanderen'. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Terneuzen}} }} {{GemeenteTerneuzen}} [[Kategory:Plak yn Terneuzen]] qc9wyhiwborjpevlo6fgvip3cj6i15s 0 136195 1235258 1175751 2026-07-16T13:28:19Z RomkeHoekstra 10582 ynfoboks ferfonge, [[]], ôfbylden by de betreffende tekst set, nav., red. 1235258 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Feare | ôfbylding = Vista de Veere.jpg | ôfbyldingstekst = Haven fan Feare. | flagge = | wapen = Coat of arms of Veere.svg | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Feare (gemeente)|Feare]] | ynwennertal = 1.643 <small>(2026, stêd)</small> <ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/veere/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = | oerflak wetter = | befolkingstichtens = | hichte = 0 m | koördinaten = | postkoade = 4351 | netnûmer = 0118 | webside = [https://www.veere.nl/ www.veere.nl] | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 32 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 40 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Veere-centrum-OpenTopo.jpg | ôfbyldingstekst99 = Kaart fan it sintrum fan Feare. }} '''Feare''' ([[Nederlânsk]] en offisjeel: ''Veere''; [[Siuwsk]]: ''(Ter) Veere'') is in histoaryske stêd op it eardere eilân [[Walcheren]] yn 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]]. De stêd leit oan 'e noardeastkant fan [[Middelburch (stêd)|Middelburch]] oan it Kanaal troch Walcheren en oan de Fearkse Mar. Feare is ûnderdiel fan 'e [[Feare (gemeente)|gemeente Feare]]. De stêd Feare hie yn 2026 1643 ynwenners. == Skiednis == It havenplak Feare ûntstie yn 'e 13e iuw as buorskip ''Kampvere'' of ''Ter Veere''. It lei yn 'e parochy en it [[ambacht (gebietsnamme)|ambacht]] ''Zandijk''. Dat docht bliken út in oarkonde út 1282, wêryn't Wolfert fan Borsele, ambachtshear fan Zandijk, en syn frou Sybille in diel fan fan harren besit opdrage oan 'e frou fan greve [[Floaris V fan Hollân|Floaris V]], grevinne Beatriks. Dat besit bestie út ûnder mear it kastiel ''Zandenburg'', in [[Poldermole|wettermole]], in molewetter, in haven mei rjocht op havenjild, de havendyk en alle stikken lân oant 50 roeden fanôf de havendyk. <ref>''Oorkondenboek van Holland en Zeeland(OHZ)'', Earste ôfdieling oant de ein fan it Hollânske Hûs (2 dielen), L. Ph. C. van den Bergh; Amsterdam/De Haach, 1866-1873.</ref> Yn 1318 wiene der al Italjaanske bankiers, [[Lombardije|Lombarden]], yn Feare, wat der op wiist dat der al hannele waard.<ref>''De rekeningen der grafelijkheid van Zeeland onder het Henegouwse huis'', H.G. Hamaker (diel 1, side 168); Werken Historisch Genootschap, nije rige 29, 30, Utert 1879-1880</ref> Feare skiede him foar 1339 ôf fan it ambacht Zandijk.<ref>''Groot charterboek der graaven van Holland, Zeeland en heeren van Friesland'', Frans van Mieris (diel 2, side 603); Leien, 1753-1756.</ref> Yn 1346 wurdt Feare beskreaun as 'die veste ter Vere', mar ek as [[doarp]]. Letter, yn 'e 15e iuw waard Feare stêd neamd, mei it byhearrende [[stedsrjocht]].<ref>''Groot charterboek der graaven van Holland, Zeeland en heeren van Friesland'', Frans van Mieris (diel 2, side 857); Leien, 1753-1756.</ref> Yn 1509 waard de stêd troch in stoarmfloed troffen. Under ynfloed fan it aadlike laach Van Borssele boaske [[Wolfert VI fan Borselen]] yn 1444 de Skotske keningsdochter [[Maria Stuart Skotlân|Mary Stuart]], dochter fan [[Jakobus I fan Skotlân]]. Trochdat Feare yn [[1541]] it steapelplak fan Skotske wol yn 'e Nederlannnen waard, kaam Feare ta grutte bloei. It steapelkontrakt, in ferdrach tusken [[keizer Karel V]], hear fan 'e Nederlannen en de Skotske kening, late ta de fêstiging fan in grutte Skotske koloanje yn 'e lytse havenstêd. Yn 1600 wiene 300 fan 'e 3000 ynwenners Skotsk en hja hiene yn harren "Lord Conservator", in troch de Skotske kening beneamde bestjoerder, in eigen notaris, âlderling, plysjeman en rjochter. Yn 'e tiid fan foar de [[Skieding fan de machten|machtenskieding]] koene dy funksjes noch feriene wurde. De Lord Conservator droech as teken fan syn weardigens in aairûne sulveren plaat mei de Skotske stikel, de keningskroan en it biedwurd fan 'e Oarder fan 'e Stikel "Nemo Me Impune Lacessit". Dêrûnder hinge in lytser skyldsje mei in ôfbylding fan [[Andréas (apostel)|Sint-Andreas]] en syn [[andréaskrús]]. Sa'n plaat wurdt yn Feare bewarre. Yn 'e [[Tachtichjierrige Oarloch]] waard Feare Spaansksinnich, oant yn [[1572]] op [[4 maaie]] in groep [[geuzen]] foar de poarten stie en de ynname fan Feare binnen in dei syn beslach krige. [[Ofbyld:Blaeu 1652 - Veere.jpg|thumb|left|Feare yn 1652 troch [[Joan Blaeu|J. Blaeu]]]] De Skotten wiene troch in bysûnder privileezje frijsteld fan aksyns op bier en wyn en mochten fan 1613 oant 1795 yn in eigen herberch oan 'e Wijngaardstrjitte goedkeap drinke. Der wie ek in Skotske, presbyteriaanske, tsjerke, wêryn't de rite fan 'e Skotske steatstsjerke folge waard en yn it Ingelsk preke waard. Der waard hannele yn Skotske wol. De skippen brochten dakpannen, lekken, túnbouprodukten en wapens werom nei Skotlân. [[Ofbyld:Jan van der Heyden - The Church at Veere.jpg|thumb|left|De tsjerke fan Feare, ± 1700]] Trije van 'e Lords Conservators, - it begryp "lord" betsjut yn dit gefal net dat it hege eallju wiene, it tsjut in [[magistraat]] oan -, binne it neamen wurdich: * William Davidson of Curriehill (1661-1671) * John Home (1764-1769) * John Turing (1769-1795); de lêste Lord Conservator fan Feare. Hy ferliet de stêd doe't de Frânske troepen en de weromkommende Nederlânske patriotten Seelân feroveren. It yn Feare tentoanstelde amtsteken hat fan him west en waard twahûndert jier lang yn syn famylje bewarre. Yn [[1572]] slette Feare him, mei de measte oare Walcherske stêden, oan by de opstân tsjin it bewâld fan 'e [[Fernando Álvarez de Toledo, hartoch fan Alva|hartoch fan Alva]]. Yn 'e Republyk naam de stêd in foaroansteande posysje yn. Yn de tiid fan de [[Bataafske Republyk]] waard Feare ynstee fan hannelsstêd wer in (earme) fiskershaven. == It besjen wurdich == [[Ofbyld:Veere_Grote_Kerk_R02.jpg|thumb|260px|De Grutte tsjerke]] De rike skiednis fan Feare, ien fan de santjin beskerme Siuwske steds- en doarpsgesichten, is te lêzen út it grutte oantal monuminten fan it stedsje: * De [[Grutte Tsjerke (Feare)|Grutte Tsjerke]] is fan 1348; yn 1811 waard de tsjerke troch soldaten fan [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] brûkt as militêr sikehûs; de tsjerke hat noch in skoft bidlershûs west en kazerne. It gebou draacht noch dúdlik de spoaren fan in oandien ferline. [[Ofbyld:Overzicht met omgeving - Veere - 20379802 - RCE.jpg|thumb|260px|Stedhûs fan Feare.]] * It [[Stedhûs fan Feare]] út de fyftjinde iuw mei de prachtige foargevel; de toer mei it klokkespul is út de ein fan 'e 16e iuw. It [[kariljon]] is keazen ta ien fan 'e moaiste fan Nederlân. De riedseal is op 'e earste ferdjipping. Hjir hinget ûnder oare de stambeam fan it hûs fan Oranje‑Nassau, skildere yn 1936 troch jonkhear A.W. den Beer Poortugael. [[Ofbyld:De Schotse Huizen, Kaai 27, Veere (1).jpg|thumb|260px|Skotske Hûzen.]] * 'De Skotske Huzen' oan 'e Kaai, yn 'e 16e iuw boud troch rike Skotske keaplju. Dizze beide huzen mei de nammen, "Het Lammeken" en "In den Struys", biede sûnt 1950 ûnderkommen oan it Museum 'De Schotse Huizen'. * De Campveerse Toer, boud as in diel fan 'e stedsferdigening om 1500 hinne; sûnt de 16e iuw waard de toer brûkt as herberch en kustljocht. It is ien fan 'e âldste noch besteande herbergen yn Nederlân. * De Mole, mei de namme "De Koe". Dêrby komme noch ferskate lytsere monuminten. Net folle kinne har foarstelle dat Feare in wichtige havenstêd west hat en dat ein [[17e iuw]] binnen de stedswâlen sa'n 750 huzen stien hawwe tsjin no hast 300. == Etymology == Feare hjitte oarspronklik Kampvere; it wie it plak dêr't it [[Fear (ferfier)|fear]] fan Walcheren nei [[Noard-Bevelân]] farde. It fear farde nei it yn [[1530]] ferdronken doarp Campen, letter nei [[Kamperland]]. De Campveerse Toer ferwiist mei syn namme oan dizze oerhaal. De ôfsluting yn [[1961]] fan it [[Veerse Gat]] hat it fear oerstallich makke, mar bestjutte ek de ein fan Feare as seehaven. Letter hat it Veerse Meer him ûntwikkele ta in wichtich rekreaasjegebiet mei in soad plesierfeart. == Ferkear en ferfier == Feare hat in strikt parkearbelied. Yn it sintrum binne alle parkearplakken beteljend of allinnich foar fergunninghâlders. Krekt bûten it stedssintrum binne twa grutte parkearterreinen dêr't parkearjen de hiele dei fergees is. Fanút Feare ride twa buertbusferbinings, line 583 (nei Westkappelle) en line 584 nei Middelburch. == Lokale omrop == De lokale omrop fan 'e gemeente Feare is sûnt 2013 [[W-FM]] (Walcheren FM) == Berne yn Feare == * [[Cornelis Gerrit Bijleveld]], jurist, boargemaster en politikus * [[Jan de Voogd]], politikus * [[Maximiliaan de Vriendt]], Flaamsk humanist, filolooch, dichter en steatsman * [[Pieter Dourlein]], offisier Keninklike Marine en geheim agint * [[Egbert van Hoepen]], seefarder * [[Johannes Hermanus Koekkoek]], keunstskilder, etser en tekener * [[Gaby Minneboo]], hurdfytser, fiiffâldich wrâldkampioen stayerjen by de amateurs * [[Frans Naerebout]], loads en minskerêder * [[Dirk van Doorn]], hear fan Koudekerke, boargemaster * [[Johannes van Loon]] presidint fan de Hege Ried fan de Nederlannen * Dignate Robbertz, skriuwster == Ald-ynwenners == * [[Claire Bonebakker]], keunstskilder, ien fan de leden fan de Veerse Joffers * [[Dirk van Gelder]], grafikus * [[Sárika Góth|Sárika Goth]], keunstskilder, Veerse Joffer * [[Jemmy van Hoboken]], grafysk ûntwerper, keunstskilder, yllustratrise en Veerse Joffer * [[Dirk Jan Koets]], keunstskilder * [[Jason Pratensis]], arts en skepen fan Feare * [[Jan van Miggrode]], pastoar, predikant, de 'Herfoarmer fan Seelân' == Ferskaat == * Feare waard faak neamd yn 'e komeedzje [[Oppassen!!!]] dêr't [[Coen Flink]] it personaazje Henry Buys spile. In bekende útspraak fan him is: "De naam is Buys, ex-burgemeester van het mooie plaatsje Veere". * De Nederlânske kening [[Willem-Alexander der Nederlanden|Willem-Alexander]] fiert de aadlike titel [[markys]] fan Feare en Flissingen''. == Literatuer == ''Vondsten in Feare, Middeleeuwse voorwerpen uit een beerput van huis "In den Struys"'', Ellen Vreenegoor en Jan Kuipers (red.); uitgeverij Uniepers, Abcoude; ISBN 90 6825 174 0. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://web.archive.org/web/20090428175818/http://www.veere-stad.nl/ Feare besikers- en evenemintenynformaasje] * [http://www.stichtingveere.nl/ Stifting Feare] * [http://www.veelzijdigveere.nl/ Feareyn byld; foto's makke yn en om Feare] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Veere|Feare}} }} {{GemeenteFeare}} {{Koördinaten|51_32_52_N_3_39_57_E_type:city_zoom:15_region:NL|51° 320' NB, 3° 40' EL}} [[Kategory:Plak yn Seelân]] [[Kategory:Plak yn Feare]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]] 0ot8xjdygml9nzd6fhsb0d0emwdm9cs 1235263 1235258 2026-07-16T15:00:24Z Drewes 2754 - tikfl. 1235263 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Feare | ôfbylding = Vista de Veere.jpg | ôfbyldingstekst = Haven fan Feare. | flagge = | wapen = Coat of arms of Veere.svg | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Feare (gemeente)|Feare]] | ynwennertal = 1.643 <small>(2026, stêd)</small> <ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/veere/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = | oerflak wetter = | befolkingstichtens = | hichte = 0 m | koördinaten = | postkoade = 4351 | netnûmer = 0118 | webside = [https://www.veere.nl/ www.veere.nl] | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 32 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 40 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Veere-centrum-OpenTopo.jpg | ôfbyldingstekst99 = Kaart fan it sintrum fan Feare. }} '''Feare''' ([[Nederlânsk]] en offisjeel: ''Veere''; [[Siuwsk]]: ''(Ter) Veere'') is in histoaryske stêd op it eardere eilân [[Walcheren]] yn 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]]. De stêd leit oan 'e noardeastkant fan [[Middelburch (stêd)|Middelburch]] oan it Kanaal troch Walcheren en oan de Fearske Mar. Feare is ûnderdiel fan 'e [[Feare (gemeente)|gemeente Feare]]. De stêd Feare hie yn 2026 1643 ynwenners. == Skiednis == It havenplak Feare ûntstie yn 'e 13e iuw as buorskip ''Kampvere'' of ''Ter Veere''. It lei yn 'e parochy en it [[ambacht (gebietsnamme)|ambacht]] ''Zandijk''. Dat docht bliken út in oarkonde út 1282, wêryn't Wolfert fan Borsele, ambachtshear fan Zandijk, en syn frou Sybille in diel fan fan harren besit opdrage oan 'e frou fan greve [[Floaris V fan Hollân|Floaris V]], grevinne Beatriks. Dat besit bestie út ûnder mear it kastiel ''Zandenburg'', in [[Poldermole|wettermole]], in molewetter, in haven mei rjocht op havenjild, de havendyk en alle stikken lân oant 50 roeden fanôf de havendyk. <ref>''Oorkondenboek van Holland en Zeeland(OHZ)'', Earste ôfdieling oant de ein fan it Hollânske Hûs (2 dielen), L. Ph. C. van den Bergh; Amsterdam/De Haach, 1866-1873.</ref> Yn 1318 wiene der al Italjaanske bankiers, [[Lombardije|Lombarden]], yn Feare, wat der op wiist dat der al hannele waard.<ref>''De rekeningen der grafelijkheid van Zeeland onder het Henegouwse huis'', H.G. Hamaker (diel 1, side 168); Werken Historisch Genootschap, nije rige 29, 30, Utert 1879-1880</ref> Feare skiede him foar 1339 ôf fan it ambacht Zandijk.<ref>''Groot charterboek der graaven van Holland, Zeeland en heeren van Friesland'', Frans van Mieris (diel 2, side 603); Leien, 1753-1756.</ref> Yn 1346 wurdt Feare beskreaun as 'die veste ter Vere', mar ek as [[doarp]]. Letter, yn 'e 15e iuw waard Feare stêd neamd, mei it byhearrende [[stedsrjocht]].<ref>''Groot charterboek der graaven van Holland, Zeeland en heeren van Friesland'', Frans van Mieris (diel 2, side 857); Leien, 1753-1756.</ref> Yn 1509 waard de stêd troch in stoarmfloed troffen. Under ynfloed fan it aadlike laach Van Borssele boaske [[Wolfert VI fan Borselen]] yn 1444 de Skotske keningsdochter [[Maria Stuart Skotlân|Mary Stuart]], dochter fan [[Jakobus I fan Skotlân]]. Trochdat Feare yn [[1541]] it steapelplak fan Skotske wol yn 'e Nederlannnen waard, kaam Feare ta grutte bloei. It steapelkontrakt, in ferdrach tusken [[keizer Karel V]], hear fan 'e Nederlannen en de Skotske kening, late ta de fêstiging fan in grutte Skotske koloanje yn 'e lytse havenstêd. Yn 1600 wiene 300 fan 'e 3000 ynwenners Skotsk en hja hiene yn harren "Lord Conservator", in troch de Skotske kening beneamde bestjoerder, in eigen notaris, âlderling, plysjeman en rjochter. Yn 'e tiid fan foar de [[Skieding fan de machten|machtenskieding]] koene dy funksjes noch feriene wurde. De Lord Conservator droech as teken fan syn weardigens in aairûne sulveren plaat mei de Skotske stikel, de keningskroan en it biedwurd fan 'e Oarder fan 'e Stikel "Nemo Me Impune Lacessit". Dêrûnder hinge in lytser skyldsje mei in ôfbylding fan [[Andréas (apostel)|Sint-Andreas]] en syn [[andréaskrús]]. Sa'n plaat wurdt yn Feare bewarre. Yn 'e [[Tachtichjierrige Oarloch]] waard Feare Spaansksinnich, oant yn [[1572]] op [[4 maaie]] in groep [[geuzen]] foar de poarten stie en de ynname fan Feare binnen in dei syn beslach krige. [[Ofbyld:Blaeu 1652 - Veere.jpg|thumb|left|Feare yn 1652 troch [[Joan Blaeu|J. Blaeu]]]] De Skotten wiene troch in bysûnder privileezje frijsteld fan aksyns op bier en wyn en mochten fan 1613 oant 1795 yn in eigen herberch oan 'e Wijngaardstrjitte goedkeap drinke. Der wie ek in Skotske, presbyteriaanske, tsjerke, wêryn't de rite fan 'e Skotske steatstsjerke folge waard en yn it Ingelsk preke waard. Der waard hannele yn Skotske wol. De skippen brochten dakpannen, lekken, túnbouprodukten en wapens werom nei Skotlân. [[Ofbyld:Jan van der Heyden - The Church at Veere.jpg|thumb|left|De tsjerke fan Feare, ± 1700]] Trije van 'e Lords Conservators, - it begryp "lord" betsjut yn dit gefal net dat it hege eallju wiene, it tsjut in [[magistraat]] oan -, binne it neamen wurdich: * William Davidson of Curriehill (1661-1671) * John Home (1764-1769) * John Turing (1769-1795); de lêste Lord Conservator fan Feare. Hy ferliet de stêd doe't de Frânske troepen en de weromkommende Nederlânske patriotten Seelân feroveren. It yn Feare tentoanstelde amtsteken hat fan him west en waard twahûndert jier lang yn syn famylje bewarre. Yn [[1572]] slette Feare him, mei de measte oare Walcherske stêden, oan by de opstân tsjin it bewâld fan 'e [[Fernando Álvarez de Toledo, hartoch fan Alva|hartoch fan Alva]]. Yn 'e Republyk naam de stêd in foaroansteande posysje yn. Yn de tiid fan de [[Bataafske Republyk]] waard Feare ynstee fan hannelsstêd wer in (earme) fiskershaven. == It besjen wurdich == [[Ofbyld:Veere_Grote_Kerk_R02.jpg|thumb|260px|De Grutte tsjerke]] De rike skiednis fan Feare, ien fan de santjin beskerme Siuwske steds- en doarpsgesichten, is te lêzen út it grutte oantal monuminten fan it stedsje: * De [[Grutte Tsjerke (Feare)|Grutte Tsjerke]] is fan 1348; yn 1811 waard de tsjerke troch soldaten fan [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] brûkt as militêr sikehûs; de tsjerke hat noch in skoft bidlershûs west en kazerne. It gebou draacht noch dúdlik de spoaren fan in oandien ferline. [[Ofbyld:Overzicht met omgeving - Veere - 20379802 - RCE.jpg|thumb|260px|Stedhûs fan Feare.]] * It [[Stedhûs fan Feare]] út de fyftjinde iuw mei de prachtige foargevel; de toer mei it klokkespul is út de ein fan 'e 16e iuw. It [[kariljon]] is keazen ta ien fan 'e moaiste fan Nederlân. De riedseal is op 'e earste ferdjipping. Hjir hinget ûnder oare de stambeam fan it hûs fan Oranje‑Nassau, skildere yn 1936 troch jonkhear A.W. den Beer Poortugael. [[Ofbyld:De Schotse Huizen, Kaai 27, Veere (1).jpg|thumb|260px|Skotske Hûzen.]] * 'De Skotske Huzen' oan 'e Kaai, yn 'e 16e iuw boud troch rike Skotske keaplju. Dizze beide huzen mei de nammen, "Het Lammeken" en "In den Struys", biede sûnt 1950 ûnderkommen oan it Museum 'De Schotse Huizen'. * De Campveerse Toer, boud as in diel fan 'e stedsferdigening om 1500 hinne; sûnt de 16e iuw waard de toer brûkt as herberch en kustljocht. It is ien fan 'e âldste noch besteande herbergen yn Nederlân. * De Mole, mei de namme "De Koe". Dêrby komme noch ferskate lytsere monuminten. Net folle kinne har foarstelle dat Feare in wichtige havenstêd west hat en dat ein [[17e iuw]] binnen de stedswâlen sa'n 750 huzen stien hawwe tsjin no hast 300. == Etymology == Feare hjitte oarspronklik Kampvere; it wie it plak dêr't it [[Fear (ferfier)|fear]] fan Walcheren nei [[Noard-Bevelân]] farde. It fear farde nei it yn [[1530]] ferdronken doarp Campen, letter nei [[Kamperland]]. De Campveerse Toer ferwiist mei syn namme oan dizze oerhaal. De ôfsluting yn [[1961]] fan it [[Veerse Gat]] hat it fear oerstallich makke, mar bestjutte ek de ein fan Feare as seehaven. Letter hat it Veerse Meer him ûntwikkele ta in wichtich rekreaasjegebiet mei in soad plesierfeart. == Ferkear en ferfier == Feare hat in strikt parkearbelied. Yn it sintrum binne alle parkearplakken beteljend of allinnich foar fergunninghâlders. Krekt bûten it stedssintrum binne twa grutte parkearterreinen dêr't parkearjen de hiele dei fergees is. Fanút Feare ride twa buertbusferbinings, line 583 (nei Westkappelle) en line 584 nei Middelburch. == Lokale omrop == De lokale omrop fan 'e gemeente Feare is sûnt 2013 [[W-FM]] (Walcheren FM) == Berne yn Feare == * [[Cornelis Gerrit Bijleveld]], jurist, boargemaster en politikus * [[Jan de Voogd]], politikus * [[Maximiliaan de Vriendt]], Flaamsk humanist, filolooch, dichter en steatsman * [[Pieter Dourlein]], offisier Keninklike Marine en geheim agint * [[Egbert van Hoepen]], seefarder * [[Johannes Hermanus Koekkoek]], keunstskilder, etser en tekener * [[Gaby Minneboo]], hurdfytser, fiiffâldich wrâldkampioen stayerjen by de amateurs * [[Frans Naerebout]], loads en minskerêder * [[Dirk van Doorn]], hear fan Koudekerke, boargemaster * [[Johannes van Loon]] presidint fan de Hege Ried fan de Nederlannen * Dignate Robbertz, skriuwster == Ald-ynwenners == * [[Claire Bonebakker]], keunstskilder, ien fan de leden fan de Veerse Joffers * [[Dirk van Gelder]], grafikus * [[Sárika Góth|Sárika Goth]], keunstskilder, Veerse Joffer * [[Jemmy van Hoboken]], grafysk ûntwerper, keunstskilder, yllustratrise en Veerse Joffer * [[Dirk Jan Koets]], keunstskilder * [[Jason Pratensis]], arts en skepen fan Feare * [[Jan van Miggrode]], pastoar, predikant, de 'Herfoarmer fan Seelân' == Ferskaat == * Feare waard faak neamd yn 'e komeedzje [[Oppassen!!!]] dêr't [[Coen Flink]] it personaazje Henry Buys spile. In bekende útspraak fan him is: "De naam is Buys, ex-burgemeester van het mooie plaatsje Veere". * De Nederlânske kening [[Willem-Alexander der Nederlanden|Willem-Alexander]] fiert de aadlike titel [[markys]] fan Feare en Flissingen''. == Literatuer == ''Vondsten in Feare, Middeleeuwse voorwerpen uit een beerput van huis "In den Struys"'', Ellen Vreenegoor en Jan Kuipers (red.); uitgeverij Uniepers, Abcoude; ISBN 90 6825 174 0. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://web.archive.org/web/20090428175818/http://www.veere-stad.nl/ Feare besikers- en evenemintenynformaasje] * [http://www.stichtingveere.nl/ Stifting Feare] * [http://www.veelzijdigveere.nl/ Feareyn byld; foto's makke yn en om Feare] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Veere|Feare}} }} {{GemeenteFeare}} {{Koördinaten|51_32_52_N_3_39_57_E_type:city_zoom:15_region:NL|51° 320' NB, 3° 40' EL}} [[Kategory:Plak yn Seelân]] [[Kategory:Plak yn Feare]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]] 059hheiegag15dmk91s476u7lzxog85 0 138369 1235277 1177050 2026-07-16T23:59:39Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235277 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| Namme= giele hôfsjonger| Ofbyld= [[File:Gulsanger (Hippolais icterina).JPG|250px]]| lûd=[[File:Härmsångare - Hippolais icterina.ogg|250px]]| Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')| Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')| Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')| Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') | Famylje= [[reidsjongerfûgels]] (''Acrocephalidae'') | Skaai= [[hôfsjongers]] (''Hippolais'') | Wittenskiplike namme = Hippolais icterina | Beskriuwer, jier= [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1817| IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:HippolaisIcterinaIUCN.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#00FF00}} [[brieden (fûgels)|briedgebiet]] <br> {{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]] <br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} De '''giele hôfsjonger''' (''Hippolais icterina''; ek '''gielboarstke''') is in moskeftige fûgel fan de famylje ''Acrocephalidae''. De soarte briedt benammen yn it noarden en easten fan Europa oant West-Aazje ta en oerwinteret yn Afrika. It yn Fryslân algemien foarkommende fûgeltsje is fanôf maaie oant septimber op de klaai- en feangrûn te hearren op tradisjonele boerehiemen en yn parken, singels en houtwâlen. Sûnt 1975 nimt it tal fûgels fan de soarte yn West-Europa stadichoan ôf, mar fanwegen it ekstreem grutte areaal en de grutte populaasje rint de fûgel ynearsten noch gjin gefaar. BirdLife International rûst it tal eksimplaren tusken de 8.000.000 en 16.000.000.<ref>[http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22714916 Birdlife International, oproppen 12.08.2019]</ref> De lêste jierren liket de populaasje yn Nederlân te stabilisearjen.<ref>[https://www.sovon.nl/nl/soort/12590 Sovon, ûntwikkeling populaasje, oproppen 12.08.2019]</ref> == Beskriuwing == De giele hôfsjonger is 12 oant 13,5 sintimeter lang en hat in gewicht fan 11 oant 19 gram. Dêrmei is it fûgeltsje dúdlik lytser as de [[mosk]]. Folwoeksen fûgels binne boppe hielendal brún-oliifkleurich en ûnder giel, dat nei de poatsjes en de sturt ta fealer wurdt. De fleugels en de boppekant fan de sturt binne donker- oant oliifbrún. Fan de snaffel nei each en om it donkerbrune each hinne rint in gieleftige streek. De poatsjes binne blaugriis. Wat kleur oanbelanget is der gjin ûnderskie tusken mantsjes en wyfkes. == Iten == De giele hôfsjongers meie graach ynsekten, rûpen en spinnen, dy't fral fan de blêden fan beammen en strûken pikt wurde. Yn 'e simmer wurde beien oan it menu tafoege. == Lûd == [[File:Zingende spotvogel-4961918.webm|thumb|260px|left|<center>''Sjongende giele hôfsjonger op [[Teksel]]''<center>]] It sjongen fan de fûgel giet yn heech tempo. Typysk foar de soarte binne de tige lûde en lang oanhâldende sang. De fûgel stiet bekend om de imitaasjes fan oare fûgels, lykas de [[Swelfûgels|swel]], [[klyster]], [[gielegou]] en de [[putter]]. Ek sjongt de fûgel net allinne yn de briedtiid, mar ek yn de oerwinteringsgebieten as er nei it ferfearjen yn febrewaris of maart syn territoarium ôfbeakenet. De rop is in fleurich trijedielich teh-teh-lüüit. == Biotoop == It biotoop fan de giele hôfsjonger wurdt foarme troch tunen, parken en in iepen lânskip mei beammen en hegere strûken. De foarkar jildt blêdferliezende strûken mei in tichte ûndergroei. Yn Midden-Europa komt de soarte foar yn wiete [[Leafwâld|leafbosken]], mar ek yn houtwâlen, tsjerkhôven en beammen yn it fjild. == Nêst == [[File:Hippolais icterina MWNH 1701.JPG|thumb|260px|left|''Aaien fan de giele hôfsjonger''</center>]] Der wurde troch de giele hôfsjonger sa'n fjouwer oant seis aaikes lein, dy't nei likernôch twa wiken útkomme. De aaien binne rôze en hawwe donkerbrune oant swarte flekjes. nei't de aaien útkommen binne bliuwe de jongen noch twa wiken yn it nêst. Nei't se it nêst ferlitte hawwe, wurde se noch twa oant trije wiken troch de âlden fuorre. == Trek == Ein july of begjin augustus giet de fûgel op trek. De giele hôfsjonger siket dan it oerwinteringsgebiet op, dat súdlik fan de [[evener]] leit yn [[Namybje]], [[Súd-Afrika]], [[Mozambyk]], [[Tanzania]] en [[Madagaskar]]. Dêr bliuwe se yn alle gefallen oant ein febrewaris en trekke dan wer nei harren briedgebieten yn it noarden, dêr't se begjin maaie oankomme. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/spotvogel#Bescherming Fûgelbeskerming Nederlân] * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=vogels&record=Hippolais+icterina Soartenbank] * [https://www.sovon.nl/nl/soort/12590 Sovon] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Hippolais icterina}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Hôfsjonger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] m6sc3zf622x5h8jb96dg60g3y0c2cyb 0 147785 1235269 1223981 2026-07-16T19:05:19Z Drewes 2754 namme beskriuwer folút 1235269 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding = Fringilla coelebs chaffinch male edit2.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Skelfink (''Fringilla coelebs''). | takson1 = | namme1 = | takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme5 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson9 = [[skift]]: | namme9 = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') | takson11 = [[ûnderskift]]: | namme11 = [[sjongfûgels]] (''Passeri'') | takson12 = [[boppefamylje]]: | namme12 = (''Passeroidea'') | takson13 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme13 = '''finkfûgels''' (''Fingillidae'') | beskriuwer, jier = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 }} De '''finkfûgels''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Fringillidae'') binne in grutte [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan [[fûgels]] yn it [[skift (taksonomy)|skift]] fan de [[moskeftigen]] (''[[Passeriformes]]''), en de [[boppefamylje]] fan de ''Passerioidae''. De famylje telt sa'n 230 [[soarte (taksonomy)|soarte]]n ferdield oer sa'n 40 [[skaai (taksonomy)|skaai]]en. De measte finken binne siediters en hawwe yn koarte, sterke snaffel. De finken komme yn alle wrâlddielen foar, mei ûtsûndering fan Austraalje; yn Súd-Amearika komme mar twa finkeskaaien (''Euphonia'' en ''Chlorophonia'') foar. ==Famyljeopbou== * ''Famylje'': '''finkfûgels''' (''Fringillidae'') ** ''Skaai'': "eigentlike [[finken]]" - ''Fringilla'', 8 soarten, dêrûnder: *** [[skelfink]], [[bûkfink]] of [[fink]] (''Fringilla coelebs'') *** [[Teneryffink]] (''Fringilla teydea'') *** [[Gran-Canariafink]] (''Fringilla polatzeki'') *** [[kwêkfink]] (''Fringilla montifringilla'') ** ''Skaai'': [[giele kersebiters]] - ''Mycerobas'', 4 soarten: *** [[swart-giele kersebiter]] (''Mycerobas icterioides'') *** [[gielrêchkersebiter]] (''Mycerobas affinis'') *** [[stippelwjuk-kersebiter]] (''Mycerobas melanozanthos'') *** [[wytwjuk-kersebiter]] (''Mycerobas carnipes'') ** ''Skaai'': [[jûnkersebiters]] - ''Hesperiphona'', 2 soarten: *** [[jûnkersebiter]] (''Hesperiphona vespertina'') *** [[swartkopkersebiter]] (''Hesperiphona abeillei'') ** ''Skaai'': [[kersebiters]] - ''Coccothraustes'', 1 soarte: *** [[kersebiter]] (''Coccothraustes coccothraustes'') ** ''Skaai'': [[maskerkersebiters]] - ''Eophona'', 2 soarten: *** [[lytse maskerkersebiter]] (''Eophona migratoria'') *** [[grutte maskerkersebiter]] (''Eophona personata'') ** ''Skaai'': [[heakbekken]] - ''Pinicola'', 1 soarte: *** [[heakbek]] (''Pinicola enucleator'') ** ''Skaai'': [[goudfinken]] - ''Pyrrhula'', 8 soarten, dêrûnder: *** [[oranjegoudfink]] (''Pyrrhula aurantiaca *** [[griiskopgoudfink]] (''Pyrrhula erythaca'') *** [[goudfink]] (''Pyrrhula pyrrhula'') *** [[Azoarengoudfink]] (''Pyrrhula murina'') ** ''Skaai'': [[readwjukfinken]] - ''Rhodopechys'', 2 soarten: *** [[readwjukfink]] (''Rhodopechys sanguinea'') *** [[Atlasfink]] (''Rhodopechys (sanguinea) alienus'') ** ''Skaai'': [[woastynfinken]] - ''Bucanetes'', 2 soarten: *** [[woastynfink]] (''Bucanetes githagineus'') *** [[Mongoalske woastynfink]] (''Bucanetes mongolicus'') ** ''Skaai'': [[karmozynfinken]] ''Agraphospiza'', 1 soarte: *** [[karmozynfink]] (''Agraphospiza rubescens'') ** ''Skaai'': [[brillefinken]] ''Callacanthis'', 1 soarte: *** [[brillefink]] (''Callacanthis burtoni'') ** ''Skaai'': ''Pyrrhoplectes'', 1 soarte ** ''Skaai'': ''Procarduelis'', 1 soarte ** ''Skaai'': [[berchfinken]] - ''Leucosticte'', 6 soarten: *** [[wâldberchfink]] (''Leucosticte nemoricola'') *** [[skiere berchfink]] (''Leucosticte brandti'') *** [[rôze berchfink]] (''Leucosticte arctoa'') *** [[griiskopberchfink]] (''Leucosticte tephrocotis'') *** [[swarte berchfink]] (''Leucosticte atrata'') *** [[brúnkopberchfink]] (''Leucosticte australis'') ** ''Skaai'': [[readmosken]] - ''Carpodacus'', 27 soarten, dêrûnder: *** [[reade mosk]] (''Carpodacus erythrinus'') *** [[grutte readmosk]] (''Carpodacus rubicilla'') *** [[Sinaïreadmosk]] (''Carpodacus synoicus'') *** [[ljochte readmosk]] (''Carpodacus stoliczkae'') *** [[langsturtreadmosk]] (''Carpodacus sibiricus'') ** ''Skaai'': ''Paroreomyza'', 2 soarten ** ''Skaai'': ''Oreomystis'', 1 soarte ** ''Skaai'': ''Drepanis'', 1 oerlibbene soarte ** ''Skaai'': ''Palmeria'', 1 soarte ** ''Skaai'': ''Himatione'', 1 soarte ** ''Skaai'': ''Hemignathus'', 3 soarte ** ''Skaai'': ''Pseudonestor'', 1 soarte ** ''Skaai'': ''Magumma'', 1 soarte ** ''Skaai'': ''Loxops'', 5 soarten ** ''Skaai'': ''Chlorodrepanis'', 3 soarten ** ''Skaai'': ''Haemorhous'', 3 soarten: *** [[poarperfink]] (''Haemorhous purpureus'') *** [[readkrúnfink]] (''Haemorhous cassinii'') *** [[húsreadfink]] (''Haemorhous mexicanus'') ** ''Skaai'': [[grienfinken]] - ''Chloris'', 6 soarten, dêrûnder: *** [[flaaksfink]] (''Chloris chloris'') ** ''Skaai'': ''Rhodospiza'', 1 soarte: *** [[feale woastynfink]] (''Rhodospiza obsoleta'') ** ''Skaai'': [[goudwjukfinken]] - ''Rhynchostruthus'', 3 soarten: *** [[Sokotragoudwjukfink]] (''Rhynchostruthus socotranus'') *** [[Arabyske goudwjukfink]] (''Rhynchostruthus percivali'') *** [[Somalyske goudwjukfink]] (''Rhynchostruthus louisae'') ** ''Skaai'': ''Linurgus'' olivaceus 1 soarte: *** [[gielegoufink]] (''Linurgus olivaceus'') ** ''Skaai'': ''Crithagra'', 37 soarten ** ''Skaai'': ''Linaria'', 4 soarten: *** [[heidebarmke]] (''Linaria flavirostris'') *** [[robyntsje]] (''Linaria cannabina'') *** [[Jemenitysk robyntsje]] (''Linaria yemenensis'') *** [[Somalysk robyntsje]] (''Linaria johannis'') ** ''Skaai'': [[stienbarmkes]] - ''Acanthis'', 3 soarten: *** [[stienbarmke]] (''Acanthis flammea'') *** [[lyts barmke]] (''Acanthis (flammea) cabaret'') *** [[wytgatstienbarmke]] (''Acanthis hornemanni'') ** ''Skaai'': [[krúsbekken]] - ''Loxia'', 6 soarten: *** [[grutte krúsbek]] (''Loxia pytyopsittacus'') *** [[Skotske krúsbek]] (''Loxia scotica'') *** [[krúsbek]] (''Loxia curvirostra'') *** [[Idahokrúsbek]] (''Loxia sinesciuris'') *** [[wytbânkrúsbek]] (''Loxia leucoptera'') *** [[Hispaniolakrúsbek]] (''Loxia megaplaga'') ** ''Skaai'': ''Chrysocorythus'', 1 soarte ** ''Skaai'': [[putters]] - ''Carduelis'', 4 soarten: *** [[putter]] (''Carduelis carduelis'') *** [[griiskopputter]] (''Carduelis caniceps'') *** [[sitroensyske]] (''Carduelis citronella'') *** [[Korsikaansk sitroensyske]] (''Carduelis corsicana'') ** ''Skaai'': [[kanarjes]] - ''Serinus'', 8 soarten: *** [[readfoarhollekanarje]] (''Serinus pusillus'') *** [[wylde kanarje]] (''Serinus serinus'') *** [[Levantynske kanarje]] (''Serinus syriacus'') *** [[kanarje]] (''Serinus canaria'') *** [[griisnekkekanarje]] (''Serinus canicollis'') *** [[gielkroankanarje]] (''Serinus flavivertex'') *** [[Etiopyske kanarje]] (''Serinus nigriceps'') *** [[swartkopkanarje]] (''Serinus alario'') ** ''Skaai'': [[syskes]] - ''Spinus'', 20 soarten, dêrûnder: *** [[Tibetaansk syske]] (''Spinus thibetanus'') *** [[syske]] (''Spinus spinus'') *** [[dinnesyske]] (''Spinus pinus'') *** [[lyst goudsyske]] (''Spinus psaltria'') *** [[maskergoudsyske]] (''Spinus lawrencei'') *** [[goudsyske]] (''Spinus tristis'') ** ''Skaai'': ''Euphonia'', 27 soarten ** ''Skaai'': ''Chlorophonia'', 5 soarten ==Keppelings om utens== *[http://www.worldbirdnames.org IOC World Bird List, Version 15.1 - feb 2025] *[http://www.avionary.info Avionary - 60 Language Holarctic Bird Names] [[Kategory:Fûgelfamylje]] [[Kategory:Moskeftige]] [[Kategory:Finkfûgel| ]] s5ndfgfo2ridqxqap54nu1vgbbsxplk 0 148004 1235281 1214333 2026-07-17T00:02:14Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235281 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=gielfink |Ofbyld= [[File:Goldammer Emberiza citrinella.jpg|250px]] |lûd=[[File:Yellowhammer (Emberiza citrinella) (W1CDR0001422 BD1).ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai= [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme= Emberiza citrinella |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Emberizacitronella3.png|center|250px]]<small>{{Color box|#00FF00}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#FFFF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#79A7FF}} [[wintergast]]</small> }} De '''gielfink''', '''gielgoars''' of '''gieltsjert''' is in sjongfûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan de [[goarzen]] (''[[Emberizidae]]''). Mei de [[reidmosk]] is de gielfink de meast foarkommende goars yn [[West-Jeropa]]. == Oare nammen == [[Frysk]]: '''gielgoars''' (eins in bettere namme), '''gielstjert''', [[Nederlânsk]]: geelgors, [[Stellingwerfsk]]: geelmuske, [[Grinslânsk]]: geelgodde, [[Drintsk]], geelbörstien, [[Nedersaksysk]]: gele gis<ref>https://nds-nl.wikipedia.org/wiki/Gele_gis Wikipedia Nedersaksysk</ref>; [[Noardfrysk]]: gulsparag, göölfink, (Noard-)[[Nederdútsk]]: geelborstje, geel lüüntje, Dútsk: Goldammer, Ingelsk: Yellowhammer == Foarkommen == De gielfink is in stânfûgel en trekfûgel. Likernôch 16 cm, d.w.s. wat grutter als in mosk. De kleur is yn haadsaak giel en brún. Yn it briedseizoen is it mantsje giel mei in felgiele kop. It wyfke is ûnopfallend grien-brún mei in giele ûnderkant. Bûten it briedseizoen likje de mantsjes op de wyfkes. De gielfink sjongt op hege posysjes, en it karakteristyke deuntje klinkt as 'ti-ti-ti-ti-tsjê', sa as it motyf fan de 'fyfte' fan Beethoven. [[Ofbyld:Emberiza_citrinella_MHNT.ZOO.2010.11.216_Le_Monetier05.jpg|left|thumb|180x180px|Aaien fan gielfink]] == Iten en fuortplanting == De gielfinken iten meast sieden, mar yn it briedseizoen ek en foaral ynsekten. It nest meitsje de fûgels fan raaien en gers op de grûn tusken hege planten en struken. It wyfke leit 4-5 ljochte, flekte aaien, dy 't de beide âlden fersoargje. De briedtiid is 12-14 dagen en de jongskes wurde ek troch beide âlden opbrocht. == Fersprieding == De gielfink komt yn grutte dielen fan Noard- en Midden-Jeropa en West-Aazje foar, en kent trije ûndersoarten: * ''Emberiza citrinella caliginosa'': Britske Eilannen * ''Emberiza citrinella citrinella'': Fastelân fan Midden- en Noard-Jeropa, Balkan, * ''Emberiza citrinella erythrogenys'': East-Jeropa, Sibearje, Kaspysk gebiet. Ta likernôch 1990 gong de gielfink in hiel Nederlân efterút. Yn it Westen is hy ferdwûn. Op de sângrûnnen yn it Easten hat hy jin hânhâld en foaral yn it Noard-Easten (Drinte, East-Grinslân) binne de oantallen briedfûgels wer tanommen. Yn 2013-2015 wiene der sa'n 20.000-30.000 briedpearen en sa'n 70.000-85.000 wintergasten. Yn Súdeast-Fryslân is de gielfink in algemiene fûgel, mar yn it Noarden en Westen fan de provinsje is hy seldsum. ==Referinsje== <references /> ==Keppeling om utens== [https://stats.sovon.nl/stats/soort/18570 Sovon, Geelgors] [https://www.avionary.info/explandict/emberiza-citrinella/ Gielfink yn 50 talen] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goars]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] oz36nrqvhj2ihg5bfdn3g59tp588xbk 0 148040 1235330 1218749 2026-07-17T00:28:53Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235330 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = goudfink |Ofbyld = [[File:Bullfinch male.jpg|250px]]<br><small>mantsje</small><br>[[File:Pyrrhula pyrrhula female 2.jpg|250px]]<br><small>wyfke</small> |lûd = [[File:Bullfinch (Pyrrhula pyrrhula) (W1CDR0001509 BD14).ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'') |Skaai = [[goudfinken]] (''Pyrrhula'') |Wittenskiplike namme= Pyrrhula pyrrhula |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:PyrrhulaPyrrhulaIUCN2019-3.png|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} De '''goudfink''' ([[wittenskiplike namme]] ''Pyrrhula pyrrhula'') is in [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan de [[finkfûgels]] (''Fringillidae''). == Ferskining == Mantsjes binne maklik te werkennen oan 'e felle kleuren. It boarst en de búk binne rôze-read oant helderread. Hy hat in pikswarte mûtse dy't oant ûnder de eagen rint. De rêch is blau-griis, de stút is wyt en de sturt is swart. Syn wjukken binne swart mei in brede ljochtgrize bân, dy't goed te sjen is as de fûgel fljocht. Wyfkes falle minder op en it boarst en de búk binne yn stee fan read bêzjebrún oant griisbrún mei in rôze gloed. Hja hat ek in swarte mûtse mar de rêch is mear brúngriis as dy fan it mantsje. Lykas it mantsje hat hja ek in wytgrize bân oer de wjuk en de opfallende wite stút. [[Ofbyld:Domherre Eurasian Bullfinch (20162714188).jpg|thumb|left|Juvenyl.]] Juvenilen lykje it measte op it wyfke, mar se ha noch gjin swarte mûtse en de kop is hielendal brúngriis. It hiele fearrekleed is doffer en minder skerp ôftekene as by folwoeksen fûgels. De ljochte bân op 'e wjukken is oanwêzich, mar bêzje. Nei de earste ferfearring krije se de swarte mûtse en krije mantsjes it reade boarst. De goudvink feroaret net sa bot fan kleur tusken de seizoenen as guon oare fûgelsoarten. Yn 'e maitiid lykje de kleuren faak wat intensiver en frisser. It read fan it mantsje liket dan noch feller om in partner oan te lûken.Winterdeis binne de kleuren wat minder fel troch de tsjokkere dûnslaach dy't se waarm hâldt. == Fersprieding == De goudfink komt yn hiel Jeropa en yn West-, Midden-en East-Aazje foar. Der binne 9 of 10 [[ûndersoarte]]n: * ''Pyrrhula pyrrhula pileata'': [[Britske Eilannen]] * ''Pyrrhula pyrrhula pyrrhula'': ('Noardske goudfink'), Noard-, East-, Súdeast-Jeropa, [[Sibearje]] * ''Pyrrhula pyrrhula europaea'': West-Jeropa, ek yn [[Nederlân]] * ''Pyrrhula pyrrhula iberiae'': Súdwest-[[Frankryk]], Noard-[[Spanje]], Noard-[[Portegal]] * ''Pyrrhula pyrrhula rossikowi'': [[Kaukasus]], Noardeast-[[Turkije]] * ''Pyrrhula pyrrhula caspica'': [[Azerbeidzjan]], Noarwest-[[Iran]] * ''Pyrrhula pyrrhula cineracea'': ('grize goudfink'), ek wol as soarte beskôge, Sibearje, Noardeast-[[Sina]] * ''Pyrrhula pyrrhula cassini'': East-Sibearje * ''Pyrrhula pyrrhula griseiventris'': [[Japan]], [[Koerilen]] * ''Pyrrhula pyrrhula rosacea'': [[Sachalin]] Yn Nederlân brieden sa'n 10.000 pearen (2018-2020) (fan de ûndersoarte ''europaea''), de measte op de [[Feluwe]], yn [[Drinte]] en de Sudeasthoek fan [[Fryslân]]. Ek komme der sa'n 20.000 wintergasten, meast fan 'e ûndersoarte ''pyrrhula''. De populaasjes yn Nederlân skommelje regionaal, mar oer it generaal bliuwt de populaasje stabyl of nimme de oantallen ta.<ref>[https://stats.sovon.nl/stats/soort/17100 SOVON, oproppen 15 febrewaris 2026.]</ref> Goudfinken hâlde fan boskrânen mei strewellen, parken en grutte âlde tunen. In tichte ûndergroei mei strûken is wichtich foar it bouwen fan nêsten en as skûlplak. Se hawwe in foarkar foar mingd bosk mei sawol leafbeammen as nullebeammen (fral jonge spjirrebeammen). Om se yn tunen te krijen binne strûken mei beien of sied lykas de jeneverbei, hulsebeammen en krystbeammen geskikt. == Briedgedrach == [[Ofbyld:Bullfinch Nest 12-05-12 (7181655884).jpg|thumb|left|Nêst mei aaike.]] De briedtiid rint fan ein april oant yn july. In pearke hat meastentiids twa, en somtiden trije lechsels yn 't jier. It wyfke bout it nêst, dat faak op sa'n 1 oant 2 meter hichte yn in tichte strûk of nullebeam ferside sit. It is makke fan fine tûkjes en moas. It wyfke leit 4 oant 5 ljochtblauwe oant bleekblauwe aaien mei lytse donkerbrune stipkes oan 'e tsjokke kant en briedt de aaien ek út. Dat duorret likernôch 12 oant 14 dagen. Wylst it wyfke briedt, bringt it mantsje har iten. Sadree't de jongen út it aai binne, fuorje beide âlden de jongen mei ynsekten en sied. De jongen bliuwe sa'n 12 oant 18 dagen op it nêst foardat se útfleane. Dêrnei wurde se noch 2 oant 3 wiken troch de âlden fersoarge foardat se hielendal selsstannich binne. == Status == De goudfink wurdt troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as net bedrige (''Least Concern'') klassifisearre. De totale populaasje wurdt op sa'n 35 oant 70 miljoen folwoeksen fûgels rûsd, mar der wurdt tocht dat de oantallen tebekrinne. Yn Nederlân stiet de fûgel net op de [[Nederlânske Reade List fan fûgels|Nederlânske Reade List fan briedfûgels]]. De oantallen yn Nederlân wurde as stabyl oant licht tanimmend beöardiele. As lânseigen fûgel is de goudfink yn Nederlân folslein beskerme ûnder de Omjouwingswet. It fangen fan wylde goudfinken is strang ferbean. De wichtichste bedrigingen foar de fûgel binne de ferneatiging fan houtsingels, hagen en tichte strûken, it omfoarmjen fan mingd bosk nei produksjebosk, it weiheljen fan tichte ûndergroei, predaasje troch katten en lange perioades fan drûchte wêrtrocht't de siedfoarming net goed op gong komt. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eurasian-bullfinch-pyrrhula-pyrrhula BirdLife, oproppen 15 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/eurbul/cur/introduction Birds of the World, oproppen 15 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/eurbul?siteLanguage=nl Birds of the World, oproppen 15 febrewaris 2026.] * [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/goudvink Fûgelbeskerming, oproppen 15 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Pyrrhula pyrrhula|Goudfink}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goudfink]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] 2uv3jlc7qf5shhgilf3nxmuzd4916qz 0 160523 1235268 1124915 2026-07-16T17:36:22Z Drewes 2754 plaatsje 1235268 wikitext text/x-wiki {{Akteur | ôfbylding = Two Ronnies 1968.jpg | ôfbyldingstekst = Ronnie Corbett, '''Josephine Tewson''' en Ronnie Barker yn 1968 | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Josephine Ann Tewson | nasjonaliteit = {{GBRnasj}} | berne = [[26 febrewaris]] [[1931]] | berteplak = [[Londen]] | stoarn = [[18 augustus]] [[2022]] | stjerplak = [[Londen]] | regionale identiteit = | etnisiteit = {{ENGetn}} | jierren aktyf = [[1963]]-[[2019]] | prizen = | webside = }} '''Josephine Ann Tewson''' ([[Londen]], [[26 febrewaris]] [[1931]] - [[Londen]], [[18 augustus]] [[2022]]) wie in [[Ingelân|Ingelsk]] aktrise. Se waard benammen bekend troch har rol fan nerveuze buorfrou Elizabeth yn de sitcom K''eeping Up Appearances'' út [[1990]]-[[1995]] (yn Nederlân útstjoerd as ''Schone Schijn''). Dowse ferstoar op 18 augustus 2022, yn 'e aldens fan 91 jier. {{stobbe|akteur}} {{DEFAULTSORT:Tewson, Josephine}} [[Kategory:Ingelsk filmakteur]] [[Kategory:Ingelsk telefyzje-akteur]] [[Kategory:Ingelsk toanielakteur‎]] [[Kategory:Persoan berne yn 1931]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2022]] ct3gzqco3soqdw1qclui3su7nu9vns3 0 172031 1235331 1172546 2026-07-17T00:29:30Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235331 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme= Goudkopspjocht |Ofbyld=[[Ofbyld:Carpintero Cheje - panoramio (1).jpg|250px]] <br><small>mantsje</small><br> [[File:Golden-fronted Woodpecker - Flickr - GregTheBusker.jpg|250px]] <br><small>wyfke</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[spjochteftigen]] (''Piciformes'') |Famylje= [[spjochten]] (''Picidae'') |Skaai= [[swarte beamkrûpspjochten]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Melanerpes'') |Wittenskiplike namme= Melanerpes aurifrons |Beskriuwer, jier= [[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1829 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[Ofbyld:Melanerpes aurifrons map.svg|center|250px]] }} De '''goudkopspjocht''' (''Melanerpes aurifrons'') is in fûgel út de famylje [[spjochten]] (''Picidae''). == Beskriuwing == De goudkopspjocht is 22 oant 26 sm lang en hat in gewicht fan 65 oant 102 gram. Mantsjes en wyfkes binne hast allyk. Allinne it fearrepatroan op 'e kop wykt ôf. Folwoeksen mantsjes hawwe dêr in reade kroan en in goudoranje oant giele nekke mei griis dêrtusken; wyfkes hawwe in griiseftige kroan en in ljochtere giele nekke. De rest fan it kopke fan in folwoeksen fûgel bestiet út ferskillende tinten griis mei by de snaffel wat giele fearkes. De boppekant fan 'e fûgel bestiet út swarte en ljochte streken mei wite boppesturtdekfearren mei in pear swarte flekken. Harren slachpinnen binne swart mei ûngelikens wyt op 'e slachpinnen. De sturt is meastentiids swart mei ûngelikens wyt op 'e bûtenste fearren. It búkje is griis mei ljochtswarte streken op 'e flanken en ûndersturtdekfearren en in giele flek op 'e ûnderbúk. Harren each is djipread oant readeftich brún en de snaffel is swart oant griiseftich swart. De poatsjes binne griiseftich grien oant grieneftich griis. Oer it generaal binne jonge fûgels fealer fan kleur, binne de streken minder dúdlik en hawwe se gjin of mar in bytsje oranje op 'e nekke. Mantsjes hawwe in lytse reade kroan op it kopke en wyfkes mar in pear reade fearkes. == Iten == [[Ofbyld:Golden-fronted Woodpecker (34120146624), crop.jpg|thumb|left|''Teksaansk mantsje yn 'e flecht.'']] De goudkopsjocht yt liddepoatigen en de larven dêrfan. Fierder bestiet syn iten út fruit, nuten en mais en somtiden fleanende ynsekten. De fûgel siket syn iten yn beammen en op greide, mar komselden ûnder strûken. == Fersprieding en biotoop == De fûgel is in [[stânfûgel]] en libbet yn it suden fan 'e [[Feriene Steaten]] ([[Teksas]] en [[Oklahoma]]), [[Meksiko]] en dielen fan [[Sintraal-Amearika]] ([[Belize]], [[Gûatemala]], [[El Salvador]], [[Hondoeras]], [[Nikaragûa]]). De goudkopspjocht hat in foarkar foar bosk oan rivieren en mesquite-boskjes, mar wurdt ek sjoen yn grutte parken. == Nêst == Ek bûten it briedseizoen bliuwt de fûgel territoariaal. Yn Teksas briedt de fûgel tusken maart en july en produsearret er faak twa lechsels. Beide âlders dolle in holte út yn 'e stamme fan in libbene of deade beam of tûke. Bytiden wit er ek gebrûk te meitsjen fan elektrisiteitspeallen of nêstkasten. De holte leit op in hichte tusken de 2 m en 9 m boppe de grûn. Der wurde yn 'e regel sa'n fjouwer oant fiif aaien lein, dy't troch beide âlders útbret wurde. Nei sa'n 12 oant 14 dagen komme de aaien út en likernôch 30 dagen letter fleane de jongen út. == Status == De [[International Union for Conservation of Nature and Natural Resources|IUCN]] beöardielet de populaasje fan 'e fûgel as stabyl en beskôget him dêrom as net bedrige. It is yn Teksas in gewoane fûgel, oer it oantal yn Meksiko bestiet lykwols net in soad ynformaasje. De soarte liket him goed oan te passen oan troch minsken feroarsake feroarjende omstannichheden en wit him ek yn parken en gebieten fan stedsútwreidings te rêden. {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Golden-fronted woodpecker]] (ferzje 26 desimber 2023) {{reflist}} ---- {{Commonscat|Melanerpes aurifrons|Goudkopspjocht}} }} {{DEFAULTSORT:Goudkopspjocht}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Swarte beamkrûpspjocht]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] b5gya7ljve39bcqfgaw9dx74dreqr6j 0 173480 1235305 1171862 2026-07-17T00:14:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235305 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = gielsnaffelein |Ofbyld = [[Ofbyld:Yellow-billed Duck pair RWD.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[einen]] (''Anas'') |Wittenskiplike namme= Anas superciliosa |Beskriuwer, jier= [[Charles Frédéric Dubois|Dubois]], 1838 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''gielsnaffelein''' of '''gielbekein''' (''Anas undulata'') is in [[Fûgels|fûgelsoarte]] út 'e famylje [[einfûgels]] (''Anatidae''). [[Alain Dubois]] publisearre yn 1839 foar it earste de wittenskiplike namme fan 'e ein. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Anas undulata00.jpg|thumb|left|Fleanende gielsnaffelein yn Súd-Afrika.]] De ein is in likernôch 51 oant 58 sm lange fûgel mei in trochsnit gewicht fan 900 gram. Der is net in soad ferskil tusken jerkjes en wyfkes. De einen binne fral griis en hawwe in donkerdere kop. De wjukken binne fan ûnder wyteftich en it speculum is grien mei wite rânen. It mantsje is wat grutter as it wyfke en hat in wat langere hals. Se ha in felle, gieloranje snaffel mei op 'e boppesnaffel in swarte flek en oan 'e ein in swart punt. It is gjin trekfûgel, mar yn 'e drûge tiid giet er sykjen nei wetter. Bûten it brieden is de fûgel sosjaal en libbet er yn groepen. == Fersprieding == De soarte komt yn sintraal en súdliuk Afrika foar. == Undersoarten == Der binne twa ûndersoaten fan 'e gielsnaffelein: * ''A. u. undulata'' (Dubois, 1839), de nominaatfoarm: fan súdlik Kenia oant [[Angoala]] en westlik [[Súd-Afrika]]. * ''A. u. ruppelli'' ([[Edward Blyth|Blyth]], 1855): eastlik [[Sûdan]], [[Etioopje]] en noardlik [[Kenia]]. De ''A. u. ruppelli'' is donkerder en hat in blau speculum. == Status == [[Ofbyld:Yellow-billed Ducks (Anas undulata) and Common Moorhen (Gallinula chloropus) (31823168727).jpg|thumb|left|''Gielsnaffeleinen fan de nominaatfoarm.]] Beide ûndersoarten wurde neffens [[IUCN]] net bedrige. De ljochte ûndersoarte libbet oan 'e marren fan 'e iepen Afrikaanske savannen en wurdt in soad yn eastlik Súd-Afrika sjoen. It oantal wurdt op 60.000 fûgels rûsd. De donkere ûndersoarte libbet yn lytse populaasjes yn it Etyopyske heechlân oant in hichte fan 4.000 m boppe de seespegel. Dêrnjonken is de ûndersoarte ek by en op East-Afrikaanske wettergebieten te sjen. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://www.harteman.nl/pages/anasundulata Harteman Wildfowl, oproppen 4 maart 2024] * [https://ebird.org/species/yebduc1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 4 maart 2024] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Anas undulata}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Ein (skaai)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] 5f1lk9vcz4kymfgn5n17vyzykce7dqc 0 174328 1235299 1171774 2026-07-17T00:10:45Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235299 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = Gielpoatpappegaaido |Ofbyld = [[Ofbyld:Flaurafjnsaunalove.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[pappegaaidowen]] (''Treron'') |Wittenskiplike namme = Treron phoenicopterus |Beskriuwer, jier= [[John Latham|Latham]], 1790 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''gielpoatpappegaaido''' (''Treron phoenicopterus'') is in [[Fûgels|fûgel]] út it skaai [[pappegaaidowen]] (''Treron'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dofûgels]] (''Columbidae''). == Beskriuwing == De gielpoatpappegaaido is mei in lingte fan 33 sm ien fan 'e gruttere soarten út it skaai. De do hat in oliifgiele kraach en giele poaten. It boppebealchje is griisgrien mei in ljochtpearse skouderflek en in gieleftige bân oan it begjin fan 'e sturt. Fûgels fan 'e ûndersoarte ''T. p. chlorigaster'' binne mear griengiel op 'e búk en flanken. == Fersprieding == De soarte komt fan [[Yndia]] oant [[Súdeast-Aazje]] foar en hat fiif ûndersoarten: * ''T. p. phoenicopterus'': fan eastlik [[Pakistan]] en noardlik Yndia oant noardeastlik Yndia en [[Bangladesj]]. * ''T. p. chlorigaster'': Sintraal- en Súd-Yndia. * ''T. p. phillipsi'': [[Sry Lanka]]. * ''T. p. viridifrons'': fan it súdwesten fan [[Sina]] oant [[Myanmar]] en it noardwesten fan [[Tailân]]. * ''T. p. annamensis'': yn it easten fan Tailân, it suden fan [[Laos]] en it suden fan [[Fjetnam]]. == Status == De fûgel komt yn in grut gebiet foar en it oantal liket ta te nimmen. De soarte wurdt neffens de [[Reade list]] fan it [[IUCN]] net bedrige. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=F6C3F6DB6EE1478B Avibase] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-footed-green-pigeon-treron-phoenicopterus Birdlife, oproppen 18 april 2024] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Treron phoenicopterus|Gielpoatpappegaaido}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Pappegaaido]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] n2n5lgqboszm3onke94zy7x8l9t19i6 0 174380 1235274 1171773 2026-07-16T23:58:12Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235274 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = gielbúkpappegaaido |Ofbyld = [[Ofbyld:Bruce's Green Pigeon - Gambia (32495702332).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[pappegaaidowen]] (''Treron'') |Wittenskiplike namme = Treron waalia |Beskriuwer, jier= [[Friedrich Albrecht Anton Meyer|Meyer]], 1793 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''gielbúkpappegaaido''' of '''Waaliado''' (''Treron waalia'') is in [[Fûgels|fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[pappegaaidowen]] (''Treron'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dofûgels]] (''Columbidae''). == Status == De gielbúkpappegaaidowen hawwe in grut ferspriedingsgebiet en alhoewol't it oantal tebekrint troch biotoopferlies, wurdt de soarte as net-bedrige op 'e [[Reade list]] fan [[IUCN]] klassifisearre. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Papagájgalamb (Treron waalia).jpg|thumb|left|Gielbúkpappegaaido.]] Gielbúkpappegaaidowen binne 31 oant 32 sm lang en wege 251 oant 268 gram. De fûgel is oan 'e boppekant oliifgrien, op 'e búk heldergiel. De kop, hals en it boarst binne ljocht griisgrien. De skouders binne wynread, de poarten giel. De iris fan 'e fûgel is read en hat in ljochtblauwe eachring. Wyfkes binne wat kleur oanbelanget itselde as mantsjes, mar wat bleker. Se binne in bytsje lytser. == Iten == Gielbúkdowen ite beien, mar fral figen. Wylst oare fruitdowen yn it wyld net altiten de foarkar ha foar ien fruchtsoarte, kieze gielbúkpappegaaidowen hast altiten foar de fruchten fan 'e figebeam ''Ficus platyphylla'', dy't likernôch 18 m heech wurde kin. == Fersprieding == It fesprieidingsgebiet fan 'e fûgels leit fan [[Senegal]] yn in brede bân nei East-Afrika oant it Arabyske skiereilân ([[Saûdi-Araabje]], [[Jemen]] en [[Oman]]). In populaasje yn [[Kûweit]] is hjoed-de-dei útstoarn. De soarte komt foar yn in biotoop mei hege beammen yn 'e buert fan wetter oant in hichte fan 2400 m. == Undersoarten == * ''T. w. jubaensis'' [[Constantine Walter Benson|Benson]], 1942 – Beneamd nei de Somalyske rivier [[Juba (rivier)|Juba]]. Fersprieding: Somaalje. == Status == De fûgel nimt yn oantal stadichoan ôf, mar hat noch in grut ferspriedingsgebiet en dêrom wurdt de gielbúkpappegaaido op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net-bedrige klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Waaliagrüntaube]] (ferzje 19 april 2024) * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=46C9094410A753DB Avibase] * [http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bruces-green-pigeon-treron-waalia Birdlife, oproppen 19 april 2024] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Treron waalia|gielbúkpappegaaido}} }} {{DEFAULTSORT:Gielbukpappegaaido}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Pappegaaido]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] flzshk3kjcpvpyyjzg8x4j6wyng2e6h 0 174549 1235307 1172368 2026-07-17T00:15:26Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235307 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Gielsnaffelleppelbek |Ofbyld = [[Ofbyld:Yellow-billed Spoonbill (Platalea flavipes) (14546456687).jpg|250px]] |lûd= |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae'') |Skaai = [[leppelbekken]] (''Platalea'') |Wittenskiplike namme= Platalea flavipes |Beskriuwer, jier= [[John Gould|Gould]], 1838 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''gielsnaffelleppelbek''' (''Platalea flavipes'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Yellow-billed spoonbill (Platalea flavipes) in flight Blanchetown.jpg|thumb|left|Fleanende gielsnaffelleppelbek.]] De likernôch 90 sm grutte fûgel is in grutte, smoarch-wite fûgel mei in lang leppelfoarmige snaffel, dy't typysk is foar it [[Skaai (taksonomy)|skaai]]. Underskiedend foar de soarte is de giele snaffel, de giele neakene hûd op it gesicht en de giele poarten. Der binne gjin ferskillen yn it fearrekleed tusken mantsjes en wyfkes. == Gedrach == Gielsnaffelleppelbekken wurdt yn sompige gebieten en brak wetter sjoen, mar selden oan by sâlt wetter. Se foerazjearje yn lytse groepkes troch op foar de leppelbekken karakteristike wize mei de snaffel yn it wetter hinne en wer te swyljen. Se briede fan septimber oant april yn it suden fan [[Austraalje]], yn it noarden fan maart oant maaie. De briedtiid is ôfhinklik fan de lokale waarsitewaasje en it fallen fan 'e rein. Se nestelje yn koloanjes fan in pear pearkes mei oare soarten. Der wurde meast trije aaien lein, dy't yn 26 oant 31 dagen útbret wurde. Beide âlders briede en helpe mei it grutbringen. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet yn Austraalje en wurdt troch [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=62A227794D85D569 Avibase, oproppen 23 april 2024] * [http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-billed-spoonbill-platalea-flavipes/text BirdLife International, oproppen 23 april 2024] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Platalea flavipes)|gielsnaffelleppelbek}} }} {{DEFAULTSORT:gielsnaffelleppelbek}} [[Kategory:Leppelbek]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] tn2dmwg7ie94pgbf1ddpyd6i3nfoej8 0 174552 1235319 1172395 2026-07-17T00:22:28Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235319 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = glânsibis |Ofbyld = [[Ofbyld:Glossy Ibis (Plegadis falcinellus) 1.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Plegadis falcinellus - Glossy Ibis XC129140.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae'') |Skaai = [[brune glânsibissen]] (''Plegadis'') |Wittenskiplike namme= Plegadis falcinellus |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[File:Plegadis falcinellus map.svg|250px]] {{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#FF7F2A}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]] }}</small> De '''glânsibis''' (''Plegadis falcinellus'') is in fûgelsoarte út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] brune glânsibissen ''(plegadis)'' fan 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae''). Alhoewol't de fûgel yn [[Nederlân]] ek wol as '''swarte ibis''' bekend stiet, is de fûgel net swart mar hat de fûgel in readbrune kleur en glânzgjende kleuren op 'e wjukken en sturt. Mei't de oantallen [[Europa|Europeeske]] fûgels yn [[Spanje]] en [[Frankryk]] spektakulêr tanommen binne, wurdt de fûgel ek jimmeroan faker yn ús kontreien sjoen. == Beskriuwing == De glânsibis is in 55 oant 65 sm lange fûgel mei in spanwiidte fan 88 oant 105 sm. Se ha wat de ferskining oanbelanget wat fan 'e [[wylp]], mar oars as de wylp hat de glânsibis in brún fearrekleed mei irisearjende kleuren op 'e wjukken en sturt. [[Ofbyld:Glossy Ibis, Plegadis falcinellus at Marievale Nature Reserve, Gauteng, South Africa (8131792150).jpg|thumb|left|Kop fan de glânsibis.]] Glânsibissen hawwe in soad fan [[wytmaskeribis]]sen. De ferskillen binne dat de neakene hûd tusken de snaffel en it each by de glânsibis blaugriis is (read by de wytmaskeribis) en dat de wite râne dêrfan by de glânsibis oant it each giet en net om it each hinne, lykas dat it gefal is by de wytmaskeribis. De poaten fan 'e glânsibis binne readbrún en net read, lykas by de wytmaskeribis. De wytmaskeribis hat in reade iris, wylste de glânsibis in brún iris hat. == Fersprieding == De fûgel komt yn 'e waarmere gebieten fan [[Europa]], [[Afrika]], [[Austraalje]] en dielen fan [[Aazje]] en [[Amearika]] foar en is te sjen yn sompen en wetterryk lân, lykas marren, sompen, rivieren en lagunes. Oant yn 'e 20e iuw wie de fûgel in [[dwaalgast]] yn Nederlân, mar sûnt 1980 nimme it tal waarnimmings ta yn fral it noarden en westen fan Nederlân en sûnt 1999 wurdt de soarte net mear as dwaalgast beskôge. Yn Europa is de glânsibis in [[trekfûgel]]. Yn april komt er fanút de oerwinteringsgebieten yn it [[Middellânske See]]gebiet en tropysk Afrika yn 'e briedgebieten oan en yn augustus en septimber giet er wer. == Fuortplanting == Glânsibissen briede fan april oant juny yn beammen. Dat bart fakentiden yn koloanjes mei oare reagers. In nêst bestiet út 3 oant 4 aaien, dy't yn 20 oant 23 dagen útbret wurde. Beide geslachten bouwe it nêst en mantsjes en wyfkes wikselje inoar ôf by it brieden. Mantsjes briede fral nachts. == Status == Neffens [[BirdLife International]] nimt de wrâldpopulaasje fan 'e fûgel ôf. Yn 'e [[Feriene Steaten]] en yn Europa nimt de oantallen glânsibissen ta, mar op oare plakken foarmje it ferlies fan wetterrike gebieten en degradaasje dêrfan in bedriging foar de fûgel. Dêrnjonken wurdt der lokaal op glânsibissen jage. De fûgel is boppedat fetber foar fûgelgriepfirussen. De wrâldpopulaasje wurdt op 200.000 oant 2.300.000 fûgels rûsd, wêrfan 28.700 oant 37.000 pearkes yn Europa. De fûgels wurdt troch [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Brauner Sichler]] (ferzje 25 april 2024) * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/glossy-ibis-plegadis-falcinellus Birdlife, oproppen 25 april 2024] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=D4540F880A3EC3BB Avibase, oproppen 25 april 2024] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Plegadis falcinellus|Glânsibis}} }} {{DEFAULTSORT:Glansibis}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Brune glânsibis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] caasee2x25jvoxon4nxs4m0go8bq5gs 0 175289 1235283 1172378 2026-07-17T00:03:30Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235283 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = gielhalsibis |Ofbyld = [[Ofbyld:Buff-necked Ibis (Theristicus caudatus) (48368192091).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae'') |Skaai = [[Súdamerikaanske ibissen]] (''Theristicus'') |Wittenskiplike namme= Theristicus caudatus |Beskriuwer, jier= [[Pieter Boddaert (natuerûndersiker)|Boddaert]], 1783 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Theristicus caudatus map.svg|250px]] }} De '''gielhalsibis''' (''Theristicus caudatus'') is in [[Fûgels|fûgel]]soarte út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[Súdamerikaanske ibissen]] (''Theristicus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Buff-necked ibis (Theristicus caudatus) in flight composite.jpg|thumb|left|Fleanende gielhalsibissen.]] De kop en hals fan 'e 71 oant 76 sm grutte gielhalsibis binne brúneftich, de krún is donkerder en de hals is ljochter. De wjukken binne griis mei in wyt fjild oan 'e foarkant fan 'e wjuk. De nei ûnder ta kromme snaffel is donkergriis en de poaten binne read. Efter de snaffel en om it each is it gesicht swart. Tusken mantsjes en wyfkes binne gjin grutte ferskillen. De ûndersoarte hyperorius hat in blekere hals en minder wyt oan 'e wjukken.De gielhalsibis hat wat de kleuren oanbelanget in soad fan 'e [[swartmaskeribis]], mar de hals is ljochter en opfallend is it wyt op 'e wjukken. == Fersprieding == De gielhalsibis komt yn ferskillende gebieten yn it noarden fan [[Súd-Amearika]] fan [[Kolombia]] en [[Fenezuëla]] oant de [[Frânsk-Guyana|Guyana's]] foar. Súdliker leit in grut ferspriedingsgebiet oer Brazylje oant Mato Grosso en it noarden fan [[Argentynje]] en [[Oerûguay]]. De fûgels hawwe in foarkar foar iepen lânskip, lykas savannes en gerslân en de iggen fan rivieren en marren en sompen. Se komme lykwols ek op gruttere ôfstannen fan wettergebieten foar, lykas op ferbaarnd lân. == Undersoarten == [[Ofbyld:Theristicus caudatus -Dourados, Brasil -8.jpg|thumb|left|Spantsje yn Brazylje.]] Der wurde twa ûndersoarten erkend: * ''Th. c. caudatus'' ({{Aut|Boddaert}}, 1783) * ''Th. c. hyperorius'' ({{Aut|[[Walter Edmond Clyde Todd|Todd]]}}, 1948) De nominaatfoarm libbet yn noard- en sintraal Súd-Amearika yn Kolombia, Fenezuëla, Guyana en Brazylje. De ûndersoarte ''hyperorius'' wurdt yn it suden fan Brazylje, eastlike en noardlike Bolivia, Paraguay, Oerûguay en noardlik Argentynje oantroffen. == Iten en nêst == It iten fan 'e soarte bestiet út wjirms, mossels, skaaldieren, reptilen, grutte ynsekten, slakken, kikkerts en lytse sûchdierkes. De gielhalsibis briedt yn beammen of op rotsen, meastentiids yn losse koloanjes. It lechsel bestiet út twa oant fjouwer aaien. == Status == De IUCN klassifisearret de soarte as net bedrige. De wrâldpopulaasjes wurdt op 25.000 oant 100.000 fûgels rûsd. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side foar in part in oersetting fan 'e Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Plumbeous ibis]] (ferzje 12 juny 2024) * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/buff-necked-ibis-theristicus-caudatus/text Birdlife, oproppen 12 juny 2024.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=52AE9538 Avibase, oproppen 12 juny 2024.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/bunibi1/cur/introduction#:~:text=Introduction,being%20found%20far%20from%20water. Birds of the World, oproppen 12 juny 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Theristicus caudatus|Gielhalsibis}} }} {{DEFAULTSORT:Gielhalsibis}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Súdamerikaanske ibis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] 2ckmbghboety3exmtx3ucp89jtui36n 0 175724 1235310 1174359 2026-07-17T00:16:34Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235310 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = gielsnaffeltsjilling |Ofbyld = [[Ofbyld:Anas flavirostris - Pineyro, Buenos Aires, Argentina-8.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[einen]] (''Anas'') |Wittenskiplike namme= Anas flavirostris |Beskriuwer, jier= [[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1816 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Anas flavirostris map.svg|250px]] }} De '''gielsnaffeltsjilling''' (''Anas flavirostris'') is in [[Fûgels|fûgel]] út 'e famylje [[einfûgels]] (''Anatidae''). De wittenskiplike namme fan 'e soart is foar it earst publisearre yn 1816 troch [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]]. == Taksonomy == Oarspronklik foarme de soart mei de [[Andestsjilling]] (''Anas andium'') ien skaai ''Anas flavirostris'', mar hjoed-de-dei is de ''Anas flavirostris'' yn twa aparte soarten opdield. == Beskriuwing == De ein hat in giele snaffel mei in swart punt en in swarte streek boppe de snaffel. De soarte liket op de gruttere [[Súdamerikaanske pylksturt]] mar hat in donkerder kopke, in koartere nekke en griiseftige flanken. == Fersprieding == [[Ofbyld:Anas flavirostris-oxyptera.jpg|thumb|left|''A. f. oxyptera'' yn Perû.]] [[Ofbyld:Pato Jergón Chico Anas Flavirostris (188076575).jpeg|thumb|left|''A. f. flavirostris'' yn Sily.]] De gielsnaffeltsjillings komme foar yn [[Argentynje]], de [[Falklâneilannen]], [[Sily]], [[Perû]], [[Bolivia]], [[Oerûguay]] en [[Brazylje]]. Sûnt 1971 briedt de fûgel ek op Súd-Georgje. De soarte bestiet út twa ûndersoarten: * ''A. f. oxyptera'' (Meyen, 1834): fan noardlik Perû oant noardlik Sily en Argentynje. * ''A. f. flavirostris'' (Vieillot, 1816): it suden fan Súd-Amearika oant súd Brazylje en noardlik Argentynje, de [[Falklâneilannen]] en [[Súd-Georgia]]. De fûgels libje yn swietwettersompen. == Status == De gielsnaffeltsjilling wurdt op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre. It is net bekend hoe grut de populaasje is en alhoewol't oannommen wurdt dat it oantal fûgels ôfnimt, hat de gielsnaffeltsjilling noch in grut ferspriedingsgebiet. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=D4263C69651CFF46 Avibase, oproppen 9 july 2024.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/yebtea1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 9 july 2024.] * [https://ebird.org/species/yebtea1 Ebird, oproppen 9 july 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Anas flavirostris}} }} {{DEFAULTSORT:gielsnaffeltsjilling}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Ein (skaai)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] 7nia98cq0og56ikvybiwm38710s313s 0 179082 1235297 1180148 2026-07-17T00:09:47Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235297 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Gielnekara |Ofbyld = [[Ofbyld:Primolius auricollis -Panaewa Rainforest Zoo, Hawaii, USA -two-8a.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[lytse ara's]] (''Primolius'') |Wittenskiplike namme= Primolius auricollis |Beskriuwer, jier = [[John Cassin|Cassin]], 1853 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Primolius auricollis map.svg|center|250px]] }} De '''gielnekara''' (''Primolius auricollis'') is in fûgelsoarte fan it trije tellende soarten [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[lytse ara's]] (''Primolius''). De fûgel libbet yn [[Súd-Amearika]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Primolius auricollis -3 on perch-8.jpg|thumb|left|Gielnekara's yn finzenskip.]] Mantsjes en wyfkes fan gielnekara's binne foar it measte grien en ha in giele bân om 'e nekke. De foarholle, krún en ûnderste dielen fan 'e wangen binne brún oant swart en se ha in wyt oant krêmkleurich plak om it oranje each. De wjukken binne grien mei blauwe rânen en de sturt is blau mei brún/read nei de basis ta. Gielnekara's ha in grize snaffel en fleiskleurige poaten. De fûgel is likernôch 38 sm lang en weecht likernôch 250 gram. == Fersprieding == De fûgels komme foar yn Sintraal- en Súdwest-Brazylje, it easten fan Bolivia oant it noarden fan Argentynje en it noarden fan Paragûay. Bûten de briedtiid libje de fûgels yn lytse groepkes. == Nêst == It wyfke leit trije oant fjouwer aaien yn in beamholte en briedt dy yn 28 dagen út. Nei 9 oant 10 wiken fleane de jonge fûgels út en nei likernôch 16 wiken moatte se harrensels rêde. == Iten == [[Ofbyld:Pássaro na toca.jpg|thumb|left|Gielnekara yn it Nasjonaal park Pantanal Matogrossense, Brazylje.]] Se ite fruchten, blommen, sied en mais. Somtiden sykje se ek iten op 'e grûn. == Status == Eartiids wiene der soargen oer de fûgel om't de soarte yn 'e jierren 1970 by tûzenen út de natoer fongen waarden. Yn 1984 waard de hannel yn 'e fûgel ferbean, mar der fynt noch streuperij plak. Oan 'e rânen fan it ferspriedingsgebiet yn Paragûay is de soarte ôfnommen. Alhoewol't de oantallen net kwantifisearre binne, wurde de soarte as frij algemien beöardiele. De soarte liket him oars as oare soarten maklik oan feroarjende omstannichheden oan te passen en liket te profitearjen fan 'e oanduorjende feroarings yn it lângebrûk. Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] stiet de soarte as net bedrige klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-collared-macaw-primolius-auricollis/text Birdlife, oproppen 6 jannewaris 2025.] * [https://www.parrots.org/encyclopedia/yellow-collared-macaw World Parrot Trust, oproppen 6 jannewaris 2025.] * [https://www.iucnredlist.org/species/22685628/263686557 IUCN, oproppen 6 jannewaris 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Primolius auricollis|Gielnekara}} }} {{DEFAULTSORT:gielnekara}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lytse ara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] 8y1djmklasl6l6bb17xvzlco56naodj 0 180541 1235275 1190716 2026-07-16T23:58:38Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235275 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Giele fluitein |Ofbyld = [[Ofbyld:Dendrocygna bicolor Iguasa María Fulvous Whistling-Duck (10761308383).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[fluiteinen]] (''Dendrocygna'') |Wittenskiplike namme= Dendrocygna bicolor |Beskriuwer, jier= [[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1816 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Dendrocygnabicolormap.png|250px]] }} De '''Giele fluitein''' (''Dendrocygna bicolor'') is in [[fûgel]] út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[einfûgels]] (''Anatidae''). It is ien fan 'e acht soarten fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[fluiteinen]] (''Dendrocygna''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Dendrocygna bicolor wilhelma.jpg|thumb|left|Giele fluitein.]] Giele fluiteinen wurde tusken 48 en 53 sm lang. Jerken wege tusken 700 en 850 gram, sijkes tusken 685 en 750 gram. Se ha in lange nekke, grize poaten en in lange grize snaffel. De kop, it boarst en de flanken ha in okergiele kleur. De wjukken en de sturt binne kastanjebrún. In yn 'e flecht goed sichtbere wite 'V' skiedt de donkere sturtfearren fan 'e romp. Tusken jerken en sijkes binne gjin grutte waar te nimmen ferskillen. == Fersprieding == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en libbet yn it suden fan [[Noard-Amearika]], [[West-Ynje]], dielen fan West- en East-[[Afrika]] en East-[[Yndia]] en [[Bangladesj]]. Yn Afrika is de fûgel mobyl en fleant er grutte ôfstannen om geskikt biotoop te finen. Yn [[Madagaskar]] liket de fûgel in [[stânfûgel]], mar yn it easten en westen fan Afrika trekt de fûgel. It biotoop fan giele fluiteinen bestiet út swietwettermarren, puollen, sompen yn iepen gebieten en ûnder wetter strûpte greide. De fûgels meie ek graach yn gebieten mei wiete rystylt wêze en siket beskerming yn tichte wiete gebieten as er by it [[ferfearjen]] kwetsber is en net fleane kin. Giele fluiteinen briede yn losse, lytse groepkes. Bûten de briedtiid foarmje se grutte groepen fan somtiden tûzenen fûgels. == Nêst en iten == [[Ofbyld:Fulvous Whistling-Duck by Tisha Mukherjee 01.jpg|thumb|left|Folwoeksen fûgel mei piken.]] De fûgels ite sied, fruit, gers, blêd, woartel en dielen fan wetterplanten en út en troch ek ynsekten. De nêsten besteane út in heap planten en driuwe faak op it wetter of tusken it reid. Yn Yndia briedt de soarte meast yn beamholtes of ferlitten nêsten fan oare fûgels. Yn Afrika is de briedtiid ôfhinklik fan de rein. De populaasjes noardlik fan 'e [[Sambezy]] briede yn 'e tiid as der net in soad rein falt, wylst de populaasjes súd fan dy rivier briede yn 'e reintiid. De soarte is nachts en deis aktyf. == Status == De soarte wurdt ferfolge yn gebieten mei in soad rysbou. Ek ha de einen mei pestisiden te meitsjen. It oanlizzen fan damen yn 'e Senegalrivier feroarsake in tebekgong fan 'e kwaliteit fan it biotoop fan 'e ein. Yn [[Malawy]] wurdt de ein foar it fleis bejage, yn [[Nigearia]] om de ein te ferwurkjen yn tradisjonele medikaasje. Yn Yndia spilet it fersâltsjen, de ynfiering fan ynvasive planten in bedriging, de útwreiding fan 'e [[akwakultuer]] en wetterfersmoarging in rol by de degradaasje fan it biotoop fan 'e ein. Giele fluiteinen binne ek gefoelich foar [[botulisme]]. De ein nimt yn oantallen ôf mar net mear as 30% yn tsien jier. Dêrfandinne stiet de soarte op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre. == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/fulvous-whistling-duck-dendrocygna-bicolor BirdLife, oproppen 4 febrewaris 2025.] * [https://ebird.org/species/fuwduc/US-IN Ebird, oproppen 4 febrewaris 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=9A60617EE376ABE9 Avibase, oproppen 4 febrewaris 2025.] {{Boarnen|boarnefernijing= Dit artikel is foar in part in oersetting fan it Dútsktalige artikel. Sjoch foar boarnen en referinsjes: [[:de:Gelbe Pfeifgans]] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/fulvous-whistling-duck-dendrocygna-bicolor BirdLife International] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Dendrocygna bicolor|Giele fluitein}} }} {{DEFAULTSORT:Giele fluitein}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Fluitein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] a5i6fgiqdwhspdlcz79zloi9q6y67pi 0 181133 1235338 1187510 2026-07-17T00:33:19Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235338 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = Goulds sebrado |Ofbyld = [[Ofbyld:Geopelia placida - Glen Davis.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[sebradowen]] (''Geopelia'') |Wittenskiplike namme = Geopelia placida |Beskriuwer, jier= [[John Gould]], 1844 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} '''Goulds sebrado''' of de '''gouldsebrado''' (''Geopelia placida'') is in [[fûgel]] út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dofûgels]] (''Columbidae''). De fûgel is ferneamd nei de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[Ornitology|ornitolooch]] [[John Gould]], dy't de fûgel yn 1844 beskreau. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Geopelia placida - Glen Alice.jpg|thumb|left|Goulds sebrado.]] It doke wurdt 20 oant 22 sentimeter lang. It is in slank doke mei in lange sturt. Ferskil tusken mantsjes en wyfkes is der net in soad, al is de yntinsiviteit fan 'e kleuren by mantsjes wat sterker as by wyfkes. De soarte is op 'e boppekant griis. In soad fearren ha donkergrize seamen op 'e fearren, sadat it fearrekleed oant it boarst en de halskanten in patroan fan streken kriget. De búk en de flanken binne dêrfoaroer sûnder streken en wyteftich mei in wynread aksint. == Fersprieding == It biotoop fan 'e dokes foarmje de iepen bosken en [[savanne]]'s mei strewellen mei wetter. Se ha ek de agraryske gebieten en parken of tunen ta harren biotoop makke. De soarte komt yn in grut part fan [[Austraalje]] (mar net yn it súdwesten) en yn in pear gebieten fan [[Nij-Guineä]] foar en wurdt yn twa ûndersoarten ferdield: * ''G. p. placida'': fan súdeastlik [[Nij-Guineä]] oant eastlik Austraalje. * ''G. p. clelandi'': noardwestlik Austraalje. == Gedrach == De dokes komt yn pearkes en groepkes foar. Se ite op 'e grûn en rêste yn beammen. Se briede fan oktober oant jannewaris yn it suden fan Austraalje en fan maart oant juny yn it noarden fan Austraalje. De nêsten wurde fan twigen op horisontale tûken fan beammen boud. Der wurde twa aaien lein. Yn 'e briedtiid binne de fûgels agressyf. == Status == Der is gjin rûzing fan 'e grutte fan 'e wrâldpopulaasje, mar de soarte is algemien yn it grutste part fan it ferspriedingsgebiet, mar seldsum op [[Java]] en [[Baly]] en ûngewoan op [[Borneo]] en de [[Filipinen]]. == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/peaceful-dove-geopelia-placida Birdlife.] * [https://ebird.org/species/peadov1/AU-NT Ebird.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=15F72EC7 Avibase.] {{Boarnen|boarnefernijing= * Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Friedenstäubchen]] (ferzje 17 febrewaris 2025.) {{reflist}} ---- {{Commonscat|Geopelia placida|Goulds sebrado}} }} [[Kategory:Sebrado]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] 8gwcjwz909lwpj4on5cbnavljh7jd5n 0 182228 1235320 1193137 2026-07-17T00:22:49Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235320 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Glânsiisfûgel |Ofbyld = [[File:Shining-blue kingfisher (Alcedo quadribrachys quadribrachys) Ankasa 3.jpg|250px]] |lûd = [[File:Alcedo quadribrachys - Shining-blue Kingfisher XC144127.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[echte iisfûgels]] (''Alcedo'') |Wittenskiplike namme= Alcedo quadribrachys |Beskriuwer, jier= [[Karel Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''glânsiisfûgel''' (''Alcedo quadribrachys'') is in [[fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte iisfûgels]] (''Alcedo semitorquata'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). == Beskriuwing == It 16 sm lange glânsiisfûgeltsje liket op 'e [[Iisfûgel|Europeeske iisfûgel]]. De soarte ûnderskiedt him troch in swarte snaffel, in ultramarynblauwe kop, donkerblaue boppewjukken, in wite kiel en in wyt boarst en in oranje kleur op 'e búk en ûnder de wjukken. == Fersprieding == De soarte libbet yn West- en Sintraal-[[Afrika]] en hat twa ûndersoarten: * ''A. q. quadribrachys'': fan [[Senegal]] en [[Gambia]] oant Sintraal-[[Nigearia]]. * ''A. q. guentheri'': fan Súd-Nigearia oant westlik [[Kenia]], Noardwest-[[Sambia]] en Noard-[[Angoala]]. == Status == Glânsiisfûgels wurde troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as net bedrige klassifisearre. Oannommen wurdt dat de populaasje stabyl is (2024). == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/shining-blue-kingfisher-alcedo-quadribrachys Birdlife] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=A376DE6559C99215 Avibase] * [https://ebird.org/species/shbkin1 Ebird] {{boarnen|boarnefernijing= Sjoch foar boarnen en/of referinsjes op [[:de:Schillereisvogel]] ---- {{Commonscat|Alcedo quadribrachyss|glânsiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:glansiisfugel}} [[Kategory:Echte iisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] tgr12tn24xe2nwaf6ujdbgwojpr7b6h 0 182815 1235300 1194835 2026-07-17T00:11:36Z Ieneach fan 'e Esk 13292 foute defsort ferbettere + IUCN-skema 1235300 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Lemon-rumped tanager (Ramphocelus icteronotus) male.jpg|250px]]<br>mantsje<br>[[Ofbyld:Lemon-rumped tanager (Ramphocelus flammigerus) female Las Tanagaras.jpg|250px]]<br>wyfke |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'') |Skaai = [[holsnaffeltangaren]] (''Ramphocelus'') |Wittenskiplike namme= Ramphocelus icteronotus |Beskriuwer, jier= [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1838 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[File:Ramphocelus icteronotus map.svg|250px]] }} De '''sitroenrêchtangare''' (''Ramphocelus icteronotus'') is in [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''). == Systematyk en fersprieding == De fûgel wurdt faak as [[ûndersoarte]] behannele fan 'e [[fjoerrêchtangare]]. Gielrêchtangaren komme fan [[Panama]] oant [[Ekwador]] foar. Se libje yn subtropyske en tropyske gebieten yn bosk en degradearre bosk. == Status == De [[IUCN]] erkent de fûgel net as soarte en dêrfandinne is der formeel gjin eigen status fan 'e sitroenrêchtangare. As ûndersoarte fan 'e fjoerrêchtangare wurdt de fûgel as net bedrige klassifisearre om 't de fûgel profitearret fan boskferlies. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=E666597F8C0F0F2F Avibase] ---- {{Commonscat|Ramphocelus icteronotus|Gielrêchtangare}} }} {{DEFAULTSORT:Sitroenrechtangare}} [[Kategory:Holsnaffeltangare]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] ayo4wamrchuh6ikwh24xdrxazqegjdb 0 182834 1235318 1195047 2026-07-17T00:21:28Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235318 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Yellow-winged tanager (Thraupis abbas) Orange Walk 2.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'') |Skaai = [[blauwe tangaren]] (''Thraupis'') |Wittenskiplike namme= Tangara abbas |Beskriuwer, jier= [[Wilhelm Deppe|Deppe]], 1830 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Thraupis abbas map.svg|250px]] }} De '''gielwjuktangare''' (''Thraupis abbas'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''). De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele. Dat betsjut dat der gjin ûndersoarten binne. == Beskriuiwing == Gielwjuktangaren wurde oant 18 sm lang. De fûgel docht syn namme eare oan mei it giele plak op 'e swarte wjuk. Fierder binne der gjin opfallende kleuren, mar by goed ljocht ferskine der prachtige lila tinten op 'e fearren. == Fersprieding == De fûgel hat syn ferspriedingsgebiet yn [[Midden-Amearika]], fan súdeastlik [[Meksiko]] oant noardlik [[Kosta Rika]]. De fûgels libje yn tropysk leechlân en oan 'e foet fan heuvels. Dêr hat de soarte de foarkar foar boskrânen en iepen bosk, mar ek healiepen gebieten yn parken of tunen mei gruttere beammen. De soarte siket op middelgrutte oant hegere hichte yn 'e begroeïng nei fruit. Faak binne se ek op elektrisiteitstriedden te sjen. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en tocht wurdt dat de oantallen tanimme. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel dêrom as net bedrige (LC, 2021). De wrâldpopulaasje fan 'e soarte wurdt op in heal oant fiif miljoen folwoeksen fûgels rûsd (2019). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-winged-tanager-tangara-abbas Birdlife International] * [https://ebird.org/species/yewtan1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=26A61AA4DB91CD07 Avibase] ---- {{Commonscat|Thraupis abbas|Gielwjuktangare}} }} {{DEFAULTSORT:Gielwjuktangare}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Blauwe tangare]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] lrw34675a46q0vza56q1grp4mndbwf2 0 182836 1235303 1195046 2026-07-17T00:13:12Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235303 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Thraupis ornata -Reserva Guainumbi, Sao Luis do Paraitinga, Sao Paulo, Brasil-8.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'') |Skaai = [[blauwe tangaren]] (''Thraupis'') |Wittenskiplike namme= Thraupis ornata |Beskriuwer, jier= [[Anders Erikson Sparrman|Sparrman]], 1789 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Thraupis ornata map.svg|250px]] }} De '''gielskoudertangare''' (''Thraupis ornata'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''). De soarte wurdt [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele. Dat betsjut dat der gjin ûnderferdieling bestiet. == Beskriuwing == It is in grutte tangare mei in smellere snaffel as ferlykbere soarten. It mantsje is foar it measte blau mei giele rannen op 'e wjukken en sturt. It wyfke is doffer en grizer fan kleur. Beide skaaien ha giele skouders. == Fersprieding == De gielskoudertangare is [[endemisme|endemysk]] yn [[Brazylje]] en libbet yn 'e tropyske en subtropyske reinwâlden fan it súdeasten fan it lân oant in hichte fan 1830 m. Se libje yn it ferspriedingsgebiet yn 'e beamkroanen fan fochtich bosk en boskrânen. Faak is de fûgel yn groepen te sjen. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar der wurdt tocht dat de populaasje ôfnimt, lykwols net sa sterk dat de soarte as bedrige beskôge wurdt. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as net bedrige (LC, 2024). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/golden-chevroned-tanager-tangara-ornata Birdlife International] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=85DBD8A871FBD93D Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=85DBD8A871FBD93D Avibase] ---- {{Commonscat|Thraupis ornata|Gielskoudertangare}} }} {{DEFAULTSORT:Gielskoudertangare}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Blauwe tangare]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] fe9whrpco9hci6wzpb1ji6bh9r7bzm4 0 182900 1235335 1195069 2026-07-17T00:31:09Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235335 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Golden Tanager Tangara Dorada (Tangara arthus arthus) (27279453011).jpg|250px]]<br>Tangara arthus arthus |lûd = [[Ofbyld:Tangara arthus - Golden Tanager XC243142.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'') |Skaai = [[echte tangaren]] (''Tangara'') |Wittenskiplike namme= Tangara arthus |Beskriuwer, jier= [[René-Primevère Lesson|Lesson]], 1832 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Tangara arthus map.svg|250px]]<br>Ferspriedingskaart nominaatfoarm<br>[[Ofbyld:Tangara aurulenta map.svg|250px]]<br>Ferspriedingskaart oare ûndersoarten. }} De '''goudtangare''' (''Tangara arthus'') is in [[sjongfûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte tangaren]] út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Golden Tanager (21959347400).jpg|thumb|left|Fûgel yn Ekwador.]] Goudtangaren wurde 13 sm grut en weagje oant 22 gram. De kop is goudgiel mei in smel swart gebiet om 'e snaffel hinne. By it ear is in swart plak. De ûnderrêch en stút binne goudgiel. De wjukken en sturt binne meast swart, de grutte fearren fan 'e wjukken ha griene seamen. De iris is brún oant donkerbrún en de snaffel fan in folwoeken fûgel is swart, wylst de poatsjes swart, griis of blau-griis binne. Wyfkes ha in soad fan mantsjes. Jonge fûgels binne grizer, se ha gjin swart plak by it ear en de snaffel en poatsjes binne griis. De nominaatfoarm ûnderskiedt him fan 'e ûndersoarten troch in brune bân oer it boarst. == Fersprieding == De soarte telt njoggen ûndersoarten : * ''Tangara arthus arthus'': noardwestlik en noardlik [[Fenezuëla]]. * ''Tangara arthus palmitae'': noardeastlik [[Kolombia]]. * ''Tangara arthus sclateri'': Sintraal-Kolombia. * ''Tangara arthus aurulenta'': it noardlike diel fan Sintraal-Kolombia en noardwestlik[[Fenezuëla]]. * ''Tangara arthus occidentalis'': westlik Kolombia. * ''Tangara arthus goodsoni'': westlik [[Ekwador]]. * ''Tangara arthus aequatorialis'': fan sintraal oant noardlik [[Perû]]. * ''Tangara arthus pulchra'': it eastlike part fan Sintraal-Perû. * ''Tangara arthus sophiae'': súdeastlik Perû oant westlik [[Bolivia]]. De goudtangare komt yn 'e lege berchgebieten op in hichte fan 900 oat 2200 m foar en libbet yn mingde groepen yn dizewâlden, boskrannen en tunen. It is dêr ien fan 'e meast foarkommende tangaren. == Status == De [[IUCN]] beöardielet de nominaatfoarm en de oare ûndersoarten apart fan inoar, mar beide wurde as net bedrige op 'e [[Reade list]] klassifisearre (LC, 2016). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/chestnut-breasted-tanager-tangara-arthus Arthus-groep op Birdlife International] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/golden-tanager-tangara-aurulenta Aurulenta-groep op Birdlife International] * [https://ebird.org/species/goltan1 Ebird] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/goltan1/cur/introduction Birds of the World] ---- {{Commonscat|Tangara arthus|goudtangare}} }} {{DEFAULTSORT:goudtangare}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte tangare]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] 1skmtiioe1i9s5dczbmxmst4h48a3yi 0 182906 1235290 1195187 2026-07-17T00:06:55Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235290 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Saffron-crowned Tanager (Tangara xanthocephala) (cropped).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'') |Skaai = [[echte tangaren]] (''Tangara'') |Wittenskiplike namme= Tangara xanthocephala |Beskriuwer, jier= [[Johann Jakob von Tschudi|Tschudi]], 1844 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Tangara xanthocephala map.svg|250px]] }} De '''gielkoptangare''' (''Tangara xanthocephala'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''). == Beskriuwing == De gielkoptanager wurdt likernôch 13 sintimeter lang en 15 oant 23,6 gram swier. De namme hat de soarte te tankjen oan 'e giele kop, dy't allinnich ûnderbrutsen wurdt troch in swart gesichtsmasker. De kiel en nekke binne ek swart. De ûndersoarte Tangara xanthocephala lamprotis hat in oranje kroan. It boarst is turkwaze, de búk is gielich. De rêch is swart mei griene plakken, de grutte fearren fan 'e wjukken binne swart en ha griene rânen. Mantsjes en wyfkes ferskille hast net, mar de wyfkes ha wat blekere kleuren. == Fersprieding == Njonken de nominaatfoarm ''Tangara xanthocephala xanthocephala'', dy't foarkomt op 'e eastlike hellingen fan 'e [[Andes]] yn 'e Perûaanske provinsje Chanchamayo, binne der noch twa oare [[ûndersoarte]]n bekend: [[Ofbyld:A monograph of the birds forming the tanagrine genus Calliste (Pl. XLIV) (7895468890).jpg|thumb|left|200px|De twa ûndersoarten.]] * ''Tangara xanthocephala lamprotis'' (L. Sclater, 1851) – yn 'e [[Perû]]viaanske regio Ayacucho, de provinsje Cusco en it departemint Santa Cruz yn Bolivia. * ''Tangara xanthocephala venusta'' (L. Sclater, 1855) – yn 'e bergen fan [[Fenezuëla]], [[Kolombia]] en [[Ekwador]] en de Perûaanske provinsje Cajamarca en de Pasco-regio. == Hâlden en dragen == De fûgels ite benammen fruchten. De gielkoptanager libbet yn pearkes of yn lytse groepkes, somtiden mei oare tanagersoarten. Oer it briedgedrach is net in soad bekend. == Status == De gielkoptanager is net seldsum yn beskerme gebieten en nasjonale parken en wurdt dêrom troch de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan de Natuer]] (IUCN) op 'e [[Reade list]] klassifisearre as net bedrige (LC, 2024). Bûten de beskerme gebieten is in delgong fan 'e soarte waarnommen fanwegen it ferlies fan habitat. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/saffron-crowned-tanager-tangara-xanthocephala Birdlife International] * [https://ebird.org/species/sactan1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=4929583B7F2C6A79 Avibase] ---- {{Commonscat|Tangara xanthocephala|gielkoptangare}} }} {{DEFAULTSORT:gielkoptangare}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte tangare]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] 28nub5yvp4rx9yn12z2fj4t375xr13h 0 182942 1235329 1195185 2026-07-17T00:28:03Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235329 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Tangara chrysotis 333988938.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'') |Skaai = [[echte tangaren]] (''Tangara'') |Wittenskiplike namme= Tangara chrysotis |Beskriuwer, jier= [[Bernard Amé Léonard du Bus de Gisignies|Du Bus de Gisignies]], 1846 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Tangara chrysotis map.svg|250px]] |250px]] }} De '''goudeartangare''' (''Tangara chrysotis'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte tangaren]] (''Tangara'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Tangara chrysotis 98191039.jpg|thumb|left|Fûgel yn Prusia, Perû.]] De goudeartangare wurdt likernôch 14 sm en 23 oant 25,5 gram swier. De namme komt fan 'e goudgiele eardekveren, dy't oan 'e ûnderkant begrinze wurde troch in swarte, snor-eftige stripe. De giele kop hat in swart gesichtsmasker en in swarte kroan. De kiel is ljochtgiel, it boarst en flanken binne turkwaze en de búk is readbrún. De fearren op 'e rêch binne swart mei griene plakken, de grutte fearren fan 'e wjukken en de sturtfearren binne swart mei griene seamen. Tusken de skaaien is hast gjin ferskil wat kleur oanbelanget; wyfkes binne wat bleken. == Fersprieding == It ferspriedingsgebiet fan 'e soarte leit fral yn 'e bercheftige kriten fan Súd-[[Kolombia]] oer [[Ekwador]] en [[Perû]] oant noardlik [[Bolivia]]. De goudeartangare libbet yn dizewâlden, boskrânen en berchhellingen op hichten tusken 760 en 2400 meter. == Hâlden en dragen == De fûgels ite benammen fruchten. By it sykjen nei iten binne de fûgels hieltiten yn beweging en se ite de fruchten en beien meast mei de kop nei ûnderen. Faak wurdt iten socht yn 'e toppen fan hege beammen op hichten tusken tsien en tritich meter boppe de grûn. De soarte libbet allinnich, yn pearkes of yn lytse groepkes fan maksimaal fjouwer yndividuën, somtiden yn selskip mei oare tanagersoarten. Der is net in soad bekend oer it briedgedrach. == Status == De gieleartangare is net seldsum yn beskerme gebieten en nasjonale parken en wurdt dêrom troch de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) klassifisearre as net bedrige (LC, 2024). Bûten de beskerme gebieten wurdt fanwegen it ferlies oan biotoop in delgong fan 'e soarte konstatearre. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/search?search=Tangara%20chrysotis Birdlife International] * [https://ebird.org/species/goetan1#:~:text=It%20is%20bluish%2Dgreen%20with,visits%20feeders%20in%20some%20areas. Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&avibaseid=B67CF692C0CABAA4 Avibase] ---- {{Commonscat|Tangara chrysotis|goudeartangare}} }} {{DEFAULTSORT:goudeartangare}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte tangare]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] fb7jthrw3f6aenizjjhfh23xff1dw5e 0 182957 1235322 1200110 2026-07-17T00:24:31Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235322 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Spangle-cheeked Tanager, Costa Rica.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'') |Skaai = [[echte tangaren]] (''Tangara'') |Wittenskiplike namme= Tangara dowii |Beskriuwer, jier= [[Osbert Salvin|Salvin]], 1863 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Tangara dowii map.svg|250px]]<br>Ferspriedingsgebiet yn Midden-Amearika. }} De '''glânsplaktangare''' (''Tangara dowii'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte tangaren]] (''Tangara'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''). == Beskriuwing == De glânsplaktangarer is in lyts en aktyf lid fan 'e famylje. It hat in karakteristike oranje búk, kobaltblauwe wjukken en turkwaze plakken op it boarst, it wang en yn 'e nekke. It gesicht is ek swart. Mantsjes en wyfkes binne oan inoar allyk. == Fersprieding == [[Ofbyld:Tangara dowii Monteverde 01.jpg|thumb|left|Fûgle yn Monteverde, Kosta Rika.]] De fûgel komt foar yn 'e bercheftige reinwâlden fan [[Kosta Rika]] en westlik [[Panama]] foar. De glânsplaktangare wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, dat wol sizze dat de soarte net ûnderferdield is yn [[ûndersoarte]]n. == Hâlden en dragen == De glânsplaktangare wurdt yn bosken en boskrânen oantroffen en faak yn pearkes of yn migrearjende mingde keppels mei oare soarten waarnommen. Se ite fruchten. == Status == Alhoewol't it ferspriedingsgebiet beheind is en tocht wurdt dat de oantallen fan 'e soarte ôfnimt, beskôget de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) de soarte as net bedrige. It oantal wurdt op likernôch 50.000 oant in heal miljoen folwoeksen fûgels rûsd. == Namme == De wittenskiplike soartenamme fan 'e fûgel is ta eare fan [[John Melmoth Dow]] (1827-1892), in Amerikaanske kaptein, ûntdekkingsreizger, natuerkundige en samler fan eksimplaren. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/spangle-cheeked-tanager-tangara-dowii Birdlife International] * [https://ebird.org/species/spctan1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=62437D6877B0F299 Avibase] ---- {{Commonscat|Tangara dowii|glânsplakttangare}} }} {{DEFAULTSORT:glansplakttangare}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte tangare]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] ekt6wm9bhmrn5770s2cj6s687zexjs6 0 182997 1235326 1195330 2026-07-17T00:26:21Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235326 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Tangara schrankii, Green-and-gold Tanager.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'') |Skaai = [[echte tangaren]] (''Tangara'') |Wittenskiplike namme= Tangara schrankii |Beskriuwer, jier= ([[Johann Baptist Ritter von Spix|Spix]]), 1825 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Tangara schrankii map.svg|250px]] }} De '''goudboarsttangare''' (''Tangara schrankii'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte tangaren]] (''Tangara'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Fauna de Zamora Chinchipe..jpg|thumb|left|Groepke goudboarsttangaren.]] De '''goudboarstangare''' is in lytse griene tangare mei in swart eachmasker en in giele búk. De skaaien binne lyk oan inoar. == Fersprieding == De soarte wurdt yn twa [[ûndersoarte]]n ferdield: * Tangara schrankii schrankii - komt foar fan súdeastlik [[Kolombia]] oant noardlik [[Bolivia]] en it westlik [[Amazônegebiet]] yn [[Brazylje]]. * Tangara schrankii venezuelana - komt foar yn tropysk súdlik [[Fenezuëla]] (súdlik Bolívar en it eastlik Amazônegebiet dêr). De goudboarsttangare is ien fan 'e meast foarkommende tangaren yn reinwâlden oant in hichte fan 1.930 m. De fûgel libbet sawol yn 'e hegere dielen fan beammen as yn 'e ûndergroei en is faak mei migrearjende keppels te sjen fan mingde soarten. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar der wurdt tocht dat de oantallen ôfnimme, mar net sa bot dat de fûgel bedrige wurdt. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) klassifisearret de soarte as net bedrige (LC) op 'e [[Reade list]]. == Namme == De wittenskiplike soartenamme fan 'e fûgel ferwiist nei Franz von Paula Schrank (1747-1835), in [[Dútslân|Dútske]] teolooch, botanikus, entomolooch en samler fan eksimplaren. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/green-and-gold-tanager-tangara-schrankii Birdlife International] * [https://ebird.org/species/gagtan2?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=1A222683132D296B Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Tangara schrankii|goudboarsttangare}} }} {{DEFAULTSORT:goudboarsttangare}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte tangare]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] i5jay3isx2mjvdapgtkiwlg4p2r1qga 0 183019 1235293 1195430 2026-07-17T00:08:20Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235293 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Yellow-bridled Finch (Melanodera xanthogramma) (15341916183).jpg|250px]]<br>Mantsje.<br>[[Ofbyld:Yellow-bridled Finch (Melanodera xanthogramma) (15775518859).jpg|250px]]<br>Wyfke. |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'') |Skaai = [[swartnekketangaren]] (''Melanodera '') |Wittenskiplike namme= Melanodera xanthogramma |Beskriuwer, jier= ([[John Gould|Gould]] & [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1839) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Melanodera xanthogramma map.svg|250px]] }} De '''gielleietangare''' (''Melanodera xanthogramma'') is in [[Fûgel|fûgel]] fan it [[skaai (taksonomy)|skaai]] ''Melanodera'' út 'e famylje [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Yellow-bridled Finch (Melanodera xanthogramma) (15774126778).jpg|thumb|left|Spantsje.]] Gielleietangaren binne knobske, finkeftige fûgeltsjes. It mantsje hat in swarte kiel, omfieme mei in giele râne; syn kopke en it bealchje binne of hielendal blaugriis of mei in griengieleftige tint. It wyfke is hielendal streke en it is bêste te werkennen troch de oanwêzigens fan in mantsje. Noardlike wyfkes ha wite rânen oan 'e sturtfearren, súdlike wyfkes giele. == Fersprieding == It ferspriedingsgebiet leit yn it suden fan [[Súd-Amearika]]. De soarte wurdt yn twa [[ûndersoarte]]n ferdield: * ''Melanodera xanthogramma barrosi'' - komt foar yn 'e bercheftige kriten fan [[Sily]] en westlik [[Argentynje]]. * ''Melanodera xanthogramma xanthogramma'' – komt foar yn súdlik Argentynje ([[Tierra del Fuego]] en [[Kaap Hoarn]]. De soarte libbet op 'e rotsige hellingen en by sompen boppe de beamgrins yn 'e [[Andes]] en [[Tierra del Fuego]]. Súdlike fûgels oerwinterje ek yn 'e leechlannen oan 'e kust. == Systematyk == Lykas oare finkeftige tangaren waard dizze soarte earder yn 'e famylje Emberizidae set. Ut genetyske stúdzjes hat bliken dien dat de soarte diel útmakket fan 'e tangaren. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) klassifisearret de fûgel dêrom as net bedrige (LC, 2024). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-bridled-finch-melanodera-xanthogramma Birdlife International] * [https://ebird.org/species/yebfin1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=A8A3D70235CA17FF Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Melanodera xanthogramma|Gielleietangare}} }} {{DEFAULTSORT:gielleietangare}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Swartnekketangare]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] gy2m5j8aojmxgx9aw54rwrlwctr6ahm 1235294 1235293 2026-07-17T00:08:35Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1235294 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Yellow-bridled Finch (Melanodera xanthogramma) (15341916183).jpg|250px]]<br>Mantsje.<br>[[Ofbyld:Yellow-bridled Finch (Melanodera xanthogramma) (15775518859).jpg|250px]]<br>Wyfke. |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'') |Skaai = [[swartnekketangaren]] (''Melanodera '') |Wittenskiplike namme= Melanodera xanthogramma |Beskriuwer, jier= [[John Gould|Gould]] & [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1839 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Melanodera xanthogramma map.svg|250px]] }} De '''gielleietangare''' (''Melanodera xanthogramma'') is in [[Fûgel|fûgel]] fan it [[skaai (taksonomy)|skaai]] ''Melanodera'' út 'e famylje [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Yellow-bridled Finch (Melanodera xanthogramma) (15774126778).jpg|thumb|left|Spantsje.]] Gielleietangaren binne knobske, finkeftige fûgeltsjes. It mantsje hat in swarte kiel, omfieme mei in giele râne; syn kopke en it bealchje binne of hielendal blaugriis of mei in griengieleftige tint. It wyfke is hielendal streke en it is bêste te werkennen troch de oanwêzigens fan in mantsje. Noardlike wyfkes ha wite rânen oan 'e sturtfearren, súdlike wyfkes giele. == Fersprieding == It ferspriedingsgebiet leit yn it suden fan [[Súd-Amearika]]. De soarte wurdt yn twa [[ûndersoarte]]n ferdield: * ''Melanodera xanthogramma barrosi'' - komt foar yn 'e bercheftige kriten fan [[Sily]] en westlik [[Argentynje]]. * ''Melanodera xanthogramma xanthogramma'' – komt foar yn súdlik Argentynje ([[Tierra del Fuego]] en [[Kaap Hoarn]]. De soarte libbet op 'e rotsige hellingen en by sompen boppe de beamgrins yn 'e [[Andes]] en [[Tierra del Fuego]]. Súdlike fûgels oerwinterje ek yn 'e leechlannen oan 'e kust. == Systematyk == Lykas oare finkeftige tangaren waard dizze soarte earder yn 'e famylje Emberizidae set. Ut genetyske stúdzjes hat bliken dien dat de soarte diel útmakket fan 'e tangaren. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) klassifisearret de fûgel dêrom as net bedrige (LC, 2024). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-bridled-finch-melanodera-xanthogramma Birdlife International] * [https://ebird.org/species/yebfin1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=A8A3D70235CA17FF Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Melanodera xanthogramma|Gielleietangare}} }} {{DEFAULTSORT:gielleietangare}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Swartnekketangare]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] dbi9kqk8p39jlshgb6a1aub8mkvbfx5 0 183692 1235302 1199566 2026-07-17T00:12:44Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235302 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Golden-shouldered Parrot 0A2A7450.jpg|250px]]<br><small>in wyfke (l.) en in mantsje (rj.)</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[Pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[paradysparkiten]] (''Psephotellus'') |Wittenskiplike namme= Psephotellus chrysopterygius |Beskriuwer, jier = [[Psephotellus chrysopterygius|Gould]], 1858 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] |lânkaart = }} De '''gielskouderparkyt''' (''Psephotellus chrysopterygius''; synonym: ''Psephotus chrysopterygius'') is in [[fûgel]]soarte út 'e famylje [[Pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). It is in bedrige soarte dy't [[Endemisme|endemysk]] is yn noardlik [[Austraalje]]. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Captive Golden shouldered parrot pair..jpg|thumb|left|Pearke goudskouderparkiten yn finzenskip.]] De slanke fûgel wurdt 23 oant 28 sm lang. De kop fan it mantsje is blaugrien mei swart op 'e kroan en sitroengiel by de snaffel. It boarst is blau en grien en de búk en anaalstreek binne salmkleurich mei dêrtusken wite fearfjildsjes. De rêch, de stút en de lytse wjukdekfearren inne griisbrún mei op it skouder in heldergiele bân. De snaffel is hoarnkleurich, de eagen binne brún en de poaten binne griisbrún. It wyfke is meast griengiel en hat in brede rjemmekleurige bân oan 'e ûnderkant fan 'e wjuk. Jonge fûgels komme nei likernôch 16 moannen op kleur. == Fersprieding == De soarte is endemysk yn Austraalje en libbet allinne op it [[Kaap York-skiereilân]] ([[Queensland]]). Yn it grutste part fan it oarspronklike ferspriedingsgebiet is de fûgel yntusken útstoarn. == Hâlden en dragen == De soarte libbet yn lytste gebieten fan healwoastyn mei tropysk gerslân en hjir en dêr beammen. Se foerazjearje op 'e grûn en ite sied fan gerssoarten en somtiden ek bloeisel en knoppen. Se rêste op it hytst fan 'e dei yn beammen, fral by wetter. It nêst wurdt yn in termitebulte op 'e grûn boud, dêr't de fûgel in tunnel en in keamer yn makket. De termiten soargje foar it ôftichtsjen fan de binnenwanden. Bûten de briedtiid komt de fûgel yn groepen foar. == Status == [[Ofbyld:Golden-shouldered Parrot 0A2A7865.jpg|thumb|left|Fleanend mantsje.]] De soarte hat earder slim te lijen hân fan 'e yntroduksje fan [[beweiding|weidzjend]] [[fee]], dat it lânseigen gers opfriet. Ek waarden grutte gebieten gerslân ôfbaarnd, wêrtroch't der dêrnei mear beammen groeiden en it gers minder romte krige. De fûgel waard ek in soad út it wyld fongen foar de hannel. Dy hannel is hjoed-de-dei ferbean en de soarte stiet op 'e list fan Appendix I fan it [[CITES]]-ferdrach. De grutte fan 'e populaasje wurdt op 780 oant 1100 folwoeksen fûgels rûsd (2020). Der binne plannen ûntwikkele foar it behâld fan 'e gielskouderparkyt. It bouwen fan hekken om it restearjende gebiet moatte de fûgel in feilich biotoop biede. Ek binne der goede ûnderfinings mei de ynset fan dingo's om de nêsten tsjin predaasje te beweitsjen. Dêroerhinne wurde gebieten yn it oarspronklike ferspriedingsgebiet geskikt makke foar de soarte troch beammen te ferwiderjen om it gers bettere groeikânsen te jaan.<ref>[https://www.abc.net.au/news/2022-09-06/golden-shouldered-parrot-indigenous-extinct-cape-york/101399068 ABC News, ''Desperate race underway to save Cape York's golden-shouldered parrot from extinction'', 6 septimber 2022]</ref><ref>[https://www.smithsonianmag.com/science-nature/australias-golden-shouldered-parrot-faces-an-unusual-threat-180981591/ Smithsonian Magazine, ''Australia’s Most Endangered Parrot Faces an Unusual Threat: Trees'', 7 febrewaris 2023]</ref> De fûgel wurdt op 'e [[Reade list]] troch de [[IUCN]] as bedrige klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= * Papegaaien en Parkieten, Handboek en naslagwerk deel I, Adri van Kooten, ISBN 978-90-5821-636-6 * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/golden-shouldered-parrot-psephotellus-chrysopterygius Birdlife, oproppen 11 juny 2025.] * [https://ebird.org/species/gospar1 Ebird, oproppen 11 juny 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=9551D3F322D55C03 Avibase, oproppen 11 juny 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Psephotellus chrysopterygius|gielskouderparkyt}} }} [[Kategory:Paradysparkyt]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] oyt2m3510sidf5l4fsz5itb66nybc1c 0 183725 1235325 1197726 2026-07-17T00:25:54Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235325 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = goudboarstdo |Ofbyld = [[Ofbyld:Gelbbrust-Erdtaube Gallicolumba rufigula 090501 We 260.JPG|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[dolkstekdowen]] (''Gallicolumba'') |Wittenskiplike namme = Gallicolumba rufigula |Beskriuwer, jier= [[Jacques Pucheran|Pucheran]], 1853 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''goudboarstdo''' (''Gallicolumba rufigula'') is ien fan 'e sân soarten yn it fûgel[[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dolkstekdowen]] (''Gallicolumba'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dowen]] (''Columbiformes''), dat allinnich op 'e [[Filipinen]] en yn [[Yndoneezje]] foarkomt. == Beskriuwing == Goudboarstdowen binne 22 oant 24 sm, middelgrutte dowen. Se ha in ljocht readbrún gesicht dat nei efter yn kastanjebrún oergiet. De hals, mantel, rêch en wjukken en flanken binne kastanbrún, mei op 'e hals en boarstflanken in poarperen irrisaasje. De haadslachpinnen binne donkerbrún mei roestreade bûtenfearren. De wjukken ha trije dofgrize dwersbannen. De soarte tanket de namme oan 'e goudgiele hierige fearkes op it boarst. De kiel en it boarst binne fierder wyt, dat sterk kontrastearret mei de fearren fan 'e boppedielen. De ûndersturtdekfearren binne readgiel. De fûgel hat in donkergrize snaffel, dy't nei de punt ta ljochter wurdt en in readgrize iris. De wyfkes ferskille net in soad fan 'e mantsjes. Harren fearkes op it boarst en de foarholle binne lykwols wat doffer as dy fan 'e mantsjes. == Fersprieding == Goudboarstdowen binne [[endemisme|endemyske]] op Nij-Guineä en de soarte wurdt yn trije [[ûndersoarte]]n: * ''Gallicolumba rufigula rufigula'': Raja Ampat-eilannen * ''Gallicolumba rufigula septentrionalis'': noardlik Nij-Guinea (eastlik nei de Huonbaai) * ''Gallicolumba rufigula helviventris'': de [[Aru-eilannen]] en súdlik Nij-Guineä (Waitakwa River Fly River). * ''Gallicolumba rufigula alaris'': súdlik Nij-Guineä eastlik nei Karimui (provinsje Chimbu). * ''Gallicolumba rufigula orientalis'': súdeastlik Nij-Guinea (westlik nei de Mambare-rivier en Angabunga-rivier) == Hâlden en dragen == De goudboarstdo libbet yn leechlânbosken yn leechlângebieten en heuvels. It is in grûndo dêr er nei sied siket en somtiden ek wringeleazen lykas wjirms. By fersteuring klapt er mei de wjukken. == Status == De fûgel hat in tige grut ferspriedingsgebiet, mar oannommen wurdt dat de oantallen tebek rinne, alhoewol net sa slim dat de fûgel bedrige wurdt. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer ([[IUCN]]) klassifisearret de fûgel as net bedrige (LC) op 'e [[Reade list]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/cinnamon-ground-dove-gallicolumba-rufigula Birdlife] * [https://ebird.org/species/cigdov2/PG-WHM Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=B4901E1BF1D631A4 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Gallicolumba rufigula|Goudboarstdo}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dolkstekdo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] scmpe051mj7p1tlattu7drosrqxa5u6 0 183843 1235276 1213970 2026-07-16T23:59:14Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235276 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = giele fruchtdo |Ofbyld = [[Ofbyld:Golden Dove Male.jpg|250px]]<br>Mantsje[[Ofbyld:Golden Dove Female.jpg|250px]]<br>Wyfke |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[fruchtdowen]] (''Ptilinopus'') |Wittenskiplike namme = Ptilinopus luteovirens |Beskriuwer, jier= [[Jacques Bernard Hombron|Hombron]] & [[Honoré Jacquinot|Jacquinot]], 1841 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''giele fruchtdo''' of '''giele jufferdo''' (''Ptilinopus luteovirens''; [[synonym (taksonomy)|syn.]]: ''Chrysoena luteovirens'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[fruchtdowen]] (''Ptilinopus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dowen]] (''Columbidae''). == Taksonomy == De soarte is ien fan mear as 50 soarten yn it skaai ''Ptilinopus''. Tegearre mei de [[oranje fruchtdo]] (''P. victor'') en de [[gielkopfruchtdo]] (''P. layardi'') wurdt de oranje fruchtdo yn it ûnderskaai ''Chrysoena'' set, mar de trije soarten wurde ek wol yn in apart skaai set. Se binne [[Allopatryske soartefoarming|allopatrysk]], wat betsjut dat se net op ien lokaasje itselde habitat diele. == Beskriuwing == De giele fruchtdo wurdt likernôch 20 sm lang en is in tige aparte goudgiele do mei hiereftige fearren, in smelle giele kraach en in griene, bleate hûd om it each hinne. It wyfke is meast grien mei giel ûnder de sturt en hat in grien snaffeltsje en griene poatsjes. == Fersprieding == De giele fruchtdo is [[endemisme|endemysk'']] op [[Fidzjy]], dêr't er yn iepen bosk, galerijbosk en sekundêr bosk oantroffen wurdt. Se wurde ek by minsklike delsettings oantroffen. De fûgel komt yn westlik Fidzjy foar (Yasawa-eilannen, Viti Levu, Beqa, Ovalau en Gau) en wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat er net yn [[ûndersoart]]en ferdield is. == Hâlden en dragen == It dieet bestiet benammen út ferskate lytse fruchten, beien en ynsekten. It wyfke leit meastentiids ien wyt aai. == Status == De giele fruchtdo hat in beheind ferspriedingsgebiet, mar de populaasje wurdt stabyl beskôge. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte op 'e [[Reade list]] as net bedrige (LC, 2024). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/golden-dove-chrysoena-luteovirens Birdlife] * [https://ebird.org/species/goldov1?siteLanguage=nl#:~:text=Male%20is%20vivid%20golden%20yellow,do%20not%20overlap%20in%20range. Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=79FF7D135704FB8B Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ptilinopus luteovirens|Giele fruchtdo}} }} {{DEFAULTSORT:giele fruchtdo}} [[Kategory:Fruchtdo]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fidzjy]] req4obimb2uox5cq35hr5nkbbc4j4nv 0 183855 1235286 1213971 2026-07-17T00:04:52Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235286 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = Gielkopfruchtdo |Ofbyld = [[Ofbyld:Ptilinopus layardi.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[fruchtdowen]] (''Ptilinopus'') |Wittenskiplike namme = Ptilinopus layardi |Beskriuwer, jier= ([[Daniel Giraud Elliot|Elliot]], 1878) |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = }} De '''gielkopfruchtdo''' of '''gielkopjufferdo''' (''Ptilinopus layardi'', [[synonym (taksonomy)|syn.]]: ''Chrysoena layardi'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[fruchtdowen]] (''Ptilinopus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dowen]] (''Columbidae''). De fûgel is in [[Monotypysk takson|monotypyske]] soarte, itjinge bestjut dat der gjin ûnderferdieling yn [[ûndersoarte]]n bestiet. == Taksonomy == De soarte is ien fan mear as 50 soarten yn it skaai ''Ptilinopus''. Tegearre mei de [[giele fruchtdo]] (''P. luteovirens'') en de [[oranje fruchtdo]] (''P. victor'') wurdt de gielkopfruchtd yn it ûnderskaai ''Chrysoena'' set. Ek wurde de trije soarten wol yn in apart skaai set. == Skiednis == De gielkopfruchtdo is mei likernôch 20 sm in relatyf lyts doke, in smelle felgiele kraach, in grien bealchje en in griene sturt mei in giele ûndersturt. Om it each sit in giele eachring. Der is in dúdlike [[seksuele dimorfy]]: wyfkes ha in mear homogrien griene befearring sûnder giele kop. == Fersprieding == Gielkopfruchtdowen komme op 'e [[Fidzjy]]ske eilannen Kadavu en Ono foar, dy't diel útmeitsje fan 'e Kadavu‑groep. It habitat bestiet faak út tropyske reinwâld, dêr't er libbet yn 'e hegere beamlagen. == Hâlden en dragen == Se ite meast fruchten fan beammen. Se hawwe in bysûnder fluitsjend lûd, dêr’t se de Ingelske namme Whistling Dove fan krigen. De fûgels libje meast allinne of yn pearkes, net yn grutte groepen. It nêst is ienfâldich en bestiet meastentiids út mar ien aai. Bysûnder is dat it wyfke briedt en foar it jong soarget, dat is net sa gewoan by dowen. == Status == De soarte wurdt troch de [[IUCN]] as hast bedrige (NT) op 'e [[Reade list]] klassifisearre. De populaasje wurdt neffens in rûge rûzing út it jier 2005 op sa’n 3.000 oant 10.000 eksimplaren rûsd. Om't der ûntbosking yn it ferspriedingsgebiet is, rinne de oantallen nei alle gedachten tebek. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/whistling-dove-chrysoena-viridis Birdlife] * [https://ebird.org/species/veldov1#:~:text=Identification&text=A%20unique%20Fijian%20dove.,do%20not%20overlap%20in%20range. Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=457D9C388F2B0758 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ptilinopus layardi|Gielkopfruchtdo}} }} {{DEFAULTSORT:Gielkopfruchtdo}} [[Kategory:Fruchtdo]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fidzjy]] 8fjqy11j13be03c2utuca563epcydvs 0 183866 1235272 1213968 2026-07-16T23:57:19Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235272 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = Gielboarstfruchtdo |Ofbyld = [[Ofbyld:Ptilinopus occipitalis -zoo -adult-8a.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[fruchtdowen]] (''Ptilinopus'') |Wittenskiplike namme = Ptilinopus occipitalis |Beskriuwer, jier= [[John Edward Gray|Gray]], 1844 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''gielboarstfruchtdo''' of '''gielboarstjufferdo''' (''Ptilinopus occipitalis'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[fruchtdowen]] (''Ptilinopus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dowen]] (''Columbidae''). De fûgel is [[endemisme|endemysk]] op 'e [[Filipinen]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Sapin -Sapin.jpg|thumb|left|''Sapin-sapin''.]] De fûgel ûnderskiedt him troch griene boppedielen, in griene sturt, griene flanken, in grize kroan en grize wangen oant de nekke, in pearsbrún gebiet om it each en de efterkant fan 'e kop, in giel boarst, in pearsbrún plak op 'e búk en in rôzereade snaffel dy't einiget op in giele punt. De poatsjes binne pearseftich read. Lokaal wurdt de fûgel ''siete colores'' neamd, itjinge sân kleuren betsjut. Fûgeltsjelju joegen de fûgel de namme ''sapin-sapin'', in kleurryk neigesetsje op 'e Filipinen. == Fersprieding == Der binne twa [[ûndersoarte]]n. Dy binne lykwols erkend op basis fan lytse ferskillen yn formaat en befearring. Eins soe de soarte ek as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele wurde kinne. * ''Ptilinopus occipitalis occipitalis''– Gray & Mitchell, 1844: De nominaatfoarm wurdt yn it noarden en it sintrale diel fan 'e Filipinen oantroffen fan Súd-[[Luzon]] oant [[Negros]], [[Bohol]] en [[Leyte]]. * ''Ptilinopus occipitalis incognitus'' – Tweeddale, 1877: De soarte wurdt oantroffen yn it súdeasten fan 'e Filipinen yn 'e bergen fan [[Dinagat]], [[Camiguin]], [[Mindanao]] en [[Basilan]]. Op basis fan ferskillen yn 'e fearren wurdt de fûgels fan 'e Mindanao-heechlannen somtiden as de ûndersoaraten ''brevipes'' behannele. It habitat fan 'e soarte bestiet meast út primêr tropysk bosk oant 1.800 boppe seenivo. == Hâlden en dragen == It iten fan gielboarstfruchtdowen bestiet út fruchten. Se foerazjearje meast allinnich of yn lytse groepen en de fûgels fleane fluch en op it doel ôf. == Status == De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as net bedrige, mar oannommen wurdt dat de populaasje troch de ûntbosking en yllegale swalklânbou ôfnimt. Ek hat de fûgel te meitsjen mei yllegale jachtdruk foar it fleis en de hannel yn sierfûgels. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-breasted-fruit-dove-ramphiculus-occipitalis Birdlife] * [https://ebird.org/species/ybfdov2/L1743615 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=23DE9E3D4FEBEE88 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ptilinopus occipitalis|gielboarstfruchtdo}} }} {{DEFAULTSORT:gielboarstfruchtdo}} [[Kategory:Fruchtdo]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] azmmglpybxug9z31vpha4kpe152vv20 0 183977 1235285 1198478 2026-07-17T00:04:25Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235285 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Amazona oratrix - Bird Kingdom.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[Amazônepappegaaien]] (''Amazona'') |Wittenskiplike namme= Amazona oratrix |Beskriuwer, jier = [[Robert Ridgway|Ridgway]], 1887 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Amazona oratrix map.svg|250px]] }} De '''gielkopamazône''' (''Amazona oratrix'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[amazônepappegaaien]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). De soarte is lânseigen yn [[Meksiko]] en it noarden fan [[Sintraal-Amearika]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Amazona oratrix -Dallas World Aquarium -two resting-8a.jpg|thumb|left|Pearke yn it World Aquarium, Dallas.]] Gielkopamazônes wurde 38 oant 43 sm lang. De nominaatfoarm is grien, mei giel op 'e kop en in wite eachring om de oranje iris. De wjukken ha giel en read op 'e skouders, reade dekfearren en donkerblauwe einen op 'e wjukfearren. De sturt is nei de ein ta griengiel mei reade markearings oan 'e basis fan 'e bûtenste sturtfearren. == Fersprieding == Gielkopamazônes komme yn [[Belize]], [[Gûatemala]] en [[Meksiko]] foar. Se libje yn ferskillende soarten lânskippen lykas boskrike gebieten oant savanne's, leafbosken en bosken oan rivieren oant 500 m boppe de seespegel. Yn it noarden fan it ferspriedingsgebiet hat de gielkopamazône in grutte foarkar foar relatyf drûge gebieten en yn it suden binne it faak wat mear fochtige gebieten en [[mangrove]]s. De soarte libbet allinnich, mar ek yn groepen. Der wurde fjouwer ûndersoarten ûnderskieden: * ''Amazona oratrix oratrix'': komt foar op 'e hellingen oan 'e [[Stille Oseaan]]-hellingen fan súdlik en noardeastlik Meksiko en yn 'e leechlângebieten fan 'e Golf fan Meksiko . * ''Amazona oratrix belizensis'': komt foar yn Belize. * ''Amazona oratrix hondurensis'': komt foar yn it noarden fan Hondoeras. * ''Amazona oratrix tresmariae'': (Marije-amazône): [[Marije-eilannen|Tres Marías]], 100 km westlik fan it Meksikaanske fêstelân. == Status == De gielkopamazône stiet op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as bedrige (EN, 2020). Yn it jier 2000 waard it oantal op 4.700 folwoeksen fûgels rûsd en de trend is negatyf. Troch it ûnboskjen foar lânbou, feehâlderij en stedsútwreiding is mear as 80% fan it natuerlik habitat ferdwûn. Dizze pappegaai wurdt faak fongen foar de yllegale (ynternasjonale) hannel, in soad fûgels oerlibje it transport net. Boeren beskôgje de fûgels as in pleach foar it gewaaks en ferfolgje se. Dêrnjonken kinne ek swiere stoarmen de nêstplakken ferneatigje, fral yn 'e kustkriten fan Belize en Gûatemala. {{boarnen|boarnefernijing= * Papegaaien en Parkieten, Handboek en naslagwerk deel II, Adri van Kooten, ISBN 978-90-5821-636-6 * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-headed-amazon-amazona-oratrix Birdlife, oproppen 26 juny 2025.] * [https://ebird.org/species/yehpar?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 26 juny 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=C18AAFA8B64AE534 Avibase, oproppen 26 juny 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Amazona oratrix|gielkopamazône}} }} [[Kategory:Amazônepappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] 0co6pqxp7r15ggic6wn79o9roczgxhl 0 183986 1235296 1198475 2026-07-17T00:09:27Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235296 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Yellow-naped parrot (Amazona auropalliata) Los Tarrales.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[Amazônepappegaaien]] (''Amazona'') |Wittenskiplike namme= Amazona auropalliata |Beskriuwer, jier = [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1842 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] |lânkaart = }} De '''gielnekamazône''' (''Amazona auropalliata'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[amazônepappegaaien]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). De tige bedrige fûgel waard yn 1842 as ''auro-palliatus'' publisearre troch René Primevère Lesson. . == Skaaimerken == [[Ofbyld:Green Parrot (8560048446).jpg|thumb|left|Kop fan 'e gielnekamazône.]] Gielnekamazômnes binne likernôch 36 sm lange fûgel. De fûgel is foar it measte frien en hat in heldergiel plak op 'e nekke. Op 'e fjouwer bûtenste haadslachpinnen sit read, dy't in wjukspegel foarmje. De sturt is foar in part gielgrien. De snaffel is bleek oant donkergriis, lykas ek de eachring. == Fersprieding == De soarte wurdt yn trije ûndersoarten ferdield: * ''Amazona auropalliata auropalliata'': komt foar yn it suden fan [[Meksiko]] oant noardwestlik [[Kosta Rika]]. * ''Amazona auropalliata parvipes'': komt foar oan 'e [[Miskitokust]] yn it easten fan [[Hondoeras]] en noardeasten fan [[Nikaragûa]]. * ''Amazona auropalliata caribaea'': komt foar op 'e [[Islas de la Bahía (eilannegroep)|Islas de la Bahía]], Hondoeras. == Status == Ut tellingen hat bliken dien dat de populaasjes yn in grut part fan it ferspriedingsgebiet ôfnimme. Yn Kosta Rika en Nikaragua binne de oantallen tebekrûn en op in soad plakken binne populaasjes hielendal ferdwûn. Wylst de populaasje yn it suden fan Gûatemala yn 'e jierren 1980 en 1990 tusken de 30.000 en 50.000 fûgels telde, waarden yn 2019 mar minder as 500 fûgels yn itselde gebiet fûn (Muccio 2019), itjinge in delgong fan likernôch 98% oer trije generaasjes (35 jier) betsjut. Yn El Salvador is de soarte fan earder bewenne lokaasjes ferdwûn. De grutste bedrigingen foarmje it ferlies fan habitat en de ynternasjonale hannel fan 'e soarte. De gielnekamazône wurdt as ien fan 'e meast sochte papegaaieftigen beskôge yn 'e Midden-Amerikaanske fûgelhannel. Yn 'e jierren 1990 waard hast 100% fan 'e bekende nêsten yn súdlik Gûatemala plondere. Ut resinte ûndersiken op merken die bliken dat sûnt 2016 de hannel wer tanommen is yn Managua, Rivas en oare stêden, ek al is soks by wet ferbean. Yn Kosta Rika waard likernôch in tredde fan 'e nêsten plondere, goed foar sawat 85% fan alle waarnommen nêsten. Streuperij kin ek ynfloed hawwe op 'e takomstige fuortplanting fan 'e soarte, om't by it weiheljen fan 'e jongen út it nêst de beam fernield wurdt. As gefolch dêrfan kin de beam net mear brûkt wurde as nêstplak. Der wurdt oannommen dat likernôch twa kear safolle fûgels út it wyld fuorthelle wurde as foar eksport registrearre, basearre op in stjertesifer fan 54% by de fangst en trochfier.<ref>[https://www.loroparque-fundacion.org/en/portfolio/amazona-auropalliata-yellow-naped-amazon-parrot/ Loro Parque Fundación, oproppen 26 juny 2025.]</ref> Mei stipe fan it World Parrot Trust hat it Mesoamerican Parrot Census Network frijwilligers ynskeakele om de status fan gielnekamazônes yn har ferspriedingsgebiet te beoardieljen en te helpen by it behâld. In rûzing fan 2020 giet út fan in totale populaasje fan 1000 oant 2500 fûgels. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte op 'e [[Reade list]] as krityk. == Foliêrefûgel == Gielnekamazônes immitearje lûden maklilk en yn finzenskip bestjut dat ek de minsklike spraak. Dat is nei alle gedachten ek de reden wêrom't er populêr is yn ' e avikultuer. == Keppeling om utens == * [https://parrotcensus.com/en_us/ Mesoamerican Parrot Census Network.] {{boarnen|boarnefernijing= * Papegaaien en Parkieten, Handboek en naslagwerk deel II, Adri van Kooten, ISBN 978-90-5821-636-6 * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-naped-amazon-amazona-auropalliata Birdlife, oproppen 26 juny 2025.] * [https://ebird.org/species/yenpar1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 26 juny 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=74D1AE1495223CDD Avibase, oproppen 26 juny 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Amazona auropalliata|gielnekamazône}} }} [[Kategory:Amazônepappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] q2zy7phevtqpe2i9i98n5kp671uqer0 0 184171 1235278 1200648 2026-07-17T00:00:05Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235278 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Columba eversmanni 391236748.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[hôfdowen]] (''Columba'') |Wittenskiplike namme = Columba eversmanni |Beskriuwer, jier= [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1856 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart = }} De '''gieleachdo''' (''Columba eversmanni'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[hôfdowen]] (''Columba'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan [[Dofûgels|dowen]] (''Columbidae''). De oantallen fan 'e fûgel binne troch jacht en ferlies fan leefgebiet tebekrûn. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Yellow-eyed Pigeon.jpg|thumb|left|Gieleachdo yn [[ Rajasthan]].]] Gieleachdowen wurde 30 sm lang en lykje in soad op it gewoane [[blaudoke]]. Se binne meast griis, mar ha in brúneftige glâns op 'e boppedielen. De ûnderwjuk, stút en ûnderrêch binne wyt. De Fryske namme ferwiist nei de giele eachring. == Fersprieding == De soarte komt fan noardeastlik [[Iran]] oant [[Sibearje]], noardwestlik [[Yndia]] en West-[[Sina]] foar. Se libje dêr yn drûge gebieten en ek op kultuerlân en by delsettings. == Hâlden en dragen == Gieleachdowen bouwe harren nêst yn holle beammen, gebouwen, rotsspjalten en holtes yn 'e grûn. Winterdeis binne se yn iepen gebieten mei genôch beammen te finen. == Status == Yn 'e 19e en iere 20e iuw waard de soarte yn ûnbidich grutte kloften waarnommen, fral yn 'e Punjab, Yndia. Dêrnei folge in rappe delgong; fan 'e oerwinterjende groepen fan eartiids tûzenen fûgels oant groepen fan tsientallen fûgels oant heechút in pear hûndert fûgels. Njonken de jacht hat de soarte slim te leien hân fan it ferlies fan geskikt leefgebiet, dat troch yntinsyf agrarysk gebrûk feroare. Dêrfandinne wurdt de fûgel troch de [[IUCN]] hjoed-de-dei as kwetsber (VU, 2022) op 'e [[Reade list]] klassifisearre. Of de delgong trochset is net hielendal dúdlik. Der binne oanwizingen fan ien lokaasje yn Yndia dat de populaasje sûnt 2011 stadichoan tanimt. In rûzing út 2022 fan [[BirdLife International]] hâldt de wrâldpopulaasje op 10 oant 20 tûzen folwoeksen fûgels. == Namme == De wittenskiplike namme waard yn 1856 foar it earst troch [[Charles Lucien Bonaparte]] publisearre, dy't de fûgel ferneamde nei de Dútske biolooch Eduard Friedrich Eversmann. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/white-collared-pigeon-columba-albitorques Birdlife] * [https://ebird.org/species/whcpig1/L2099194 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=BF20B94DAF59C36D Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Columba eversmanni|Gieleachdo}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Hôfdo]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] ko3vl5lbi2rgw6qwayvmux3sj9fhof0 0 184212 1235298 1199158 2026-07-17T00:10:14Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235298 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = |Ofbyld = |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[hôfdowen]] (''Columba'') |Wittenskiplike namme = Columba pallidiceps |Beskriuwer, jier= [[Edward Pierson Ramsay|Ramsay]], 1878 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart = }} De '''gielpoatdo''' (''Columba pallidiceps'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[hôfdowen]] (''Columba'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan [[Dofûgels|dowen]] (''Columbidae''). De soarte komt allinnich foar op 'e [[Salomonseilannen]] en de [[Bismarckarsjipel]] == Skaaimerken == De 36 oant 38 sm lange soarte liket op 'e [[wytkopdo]] (''Columba leucomela''). De gielpoatdo is folle donkerder, fan boppe swart mei in griene oant pearse glâns. De búk en it boarst binne ek donker en ha in pearse glâns. Opfallend binne de heldergiele poaten. == Fersprieding == De soarte libbet op 'e Salomons- en de Bismarckeilannen yn 'e reinwâlden of âld sekundêr bosk mei grutte beammen. De measte waarnimmingen wurde yn heuvelgebieten tusken 400 en 600 m boppe seenivo dien. De soarte wurdt as [[monotypusk takson|monotypysk]] beskôge, itjinge betsjut dat der gjin ûnderferdieling yn [[ûndersoarte]]n bestiet. == Status == De populaasje wurdt troch [[BirdLife International]] op 2500 oant tsientûzen folwoeksen fûgels rûsd (2018), mar de oantallen rinne tebek troch jacht en it ferlies fan geskikt leefgebiet. Bosk wurdt feroare yn agrarysk gebiet lykas it oanlizzen fan oaljepalmplantaazjes. De [[IUCN]] klassifisearre de fûgel as kwetsber (VU) op 'e [[Reade list]]. == Namme == De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard as ''Ianthaenas pallidiceps'' yn 1878 publisearre troch [[Edward Pierson Ramsay]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-legged-pigeon-columba-pallidiceps Birdlife] * [https://ebird.org/species/yelpig1/L2984973 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=3C0E1CD42A089044 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Columba pallidiceps|Gielpoatdo}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Hôfdo]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] f7vwiaefxnqlevrujixmx5k0kzwefmo 0 184590 1235347 1200032 2026-07-17T10:12:33Z RomkeHoekstra 10582 tf 1235347 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = 2025 Grave, Sint-Elisabethtsjerke.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Sint-Elisabethtsjerke. | wapen = [[Ofbyld:Grave vlag.svg|80px|border]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Ofbyld:Coat of arms of Grave.svg|50px]] | ynwennertal = 8.575 <small>(2023)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/grave/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 3,24 km² <br> - lân 2,89 km² <br> - wetter 0,35 km² | befolkingstichtens = 2.967 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{NL-NBf}} | bestjoerlike ienheid 2 = gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Vlag Land van Cuijk.svg|20px]] [[Lân fan Cuijk (gemeente)|Lân fan Cuijk]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|51_45_32.6_N_5_44_19.9_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|51°45' N 5°44' E}} | webside = [https://www.beleefhistorischgrave.nl/ www.beleefhistorischgrave.nl] | ôfbylding2 = Grave-centrum-OpenTopo.jpg | ôfbyldingstekst2 = Plattegrûn fan it sintrum. | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Noard-Brabân | lat_deg = 51 | lat_min = 45 | lat_sec = 32.6 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 44 | lon_sec = 19.9 | lon_dir = E }} '''Grave''' is in stêd en in eardere gemeente oan 'e [[Maas]] yn 'e [[Noard-Brabân]]ske gemeente [[Lân fan Cuijk (gemeente)|Lân fan Cuijk]]. == Gemeente == Oant 1 jannewaris 2022 wie Grave in selsstannige gemeente. De gemeente ûntstie yn 'e [[Frânske tiid|Napoleontyske tiid]] (1810) en yn 'e rin fan 'e tiid waarden ek de plakken Velp, Escharen en Gassel by de gemeente yndield. Sûnt 2022 foarmet Grave mei de eardere gemeente Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint Hubert, Sint Anthonis de gemeente Lân fan Cuijk. == Namme == De namme Grave (Latynsk: Gravia, far. Caruo, Carvo en Gravita) komt fan greven of grêft en wurdt yn 1214 foar it earst neamd. == Skiednis == Yn it jier 1214 wurdt de namme Grave foar it earst fêstlein yn in skriftlike boarne. Op dat stuit is it plak al fan belang yn 'e krite, net allinnich fanwegen de strategyske lokaasje oan 'e Maas, mar ek om't it de sit is fan 'e ynfloedrike greven fan Cuijk. It laach Cuijk hearde yn 'e hege midsiuwen ta de machtichste adelsskaaien fan eastlik Brabân. Hja bouden yn Grave in grut kastiel en makken fan 'e delsetting in sintrum fan macht. Om 1233 hinne krige Grave [[stedsrjochten]], itjinge de ynwenners mear frijheid en selsbestjoer joech. Dat wie in wichtige stap foar Grave syn ûntjouwing ta fêsting en hannelsplak. De stêd waard yn 1415 troffen troch in grutte stedsbrân. By de brân waard ek de grutste tsjerke fan 'e stêd, de Sint-Elisabethtsjerke, ferneatige. [[Ofbyld:Grave 1586 - 0.jpg|thumb|left|Belis fan Grave (1586)]] Grave waard yn 'e 15e iuw ûnderdiel fan it [[hartochdom Brabân]]. Yn 'e maitiid fan 1586 waard Grave troch de troepen fan [[Alessandro Farnese]] (1545–1592), de lânfâd fan 'e Nederlannen, belegere. De stêd waard ferdigene troch in [[Steatsen|Steatsk]] garnizoen en [[Ingelân|Ingelske]] en lokale soldaten, mar op 7 juny 1586 moast it ferset nei in swier belis opjûn wurde en namen de Spanjerts de stêd yn. Grave waard in Spaansk bolwurk en it duorre oant 1602 doe't Grave mei Ingelske help ûnder [[Maurits fan Oranje-Nassau|prins Maurits]] wer yn hannen foel fan 'e [[Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen|Republyk]]. Dy machtsferoaringen brochten ferneatingen mei, mar de stêd waard ek fersterke mei stedsmuorren en fêstingwurken. Sûnt 1648 wie Grave lykas it hiele Lân fan Cuijk ûnderdiel fan Steatsk-Brabân. Grave waard yn it [[rampjier 1672]] troch it [[Frankryk|Frânske]] leger ûnder markys [[Noël Bouton de Chamilly|De Chamilly]] sûnder in soad ferset ynnomen as gefolch fan in strategyske flater fan 'e Steaten. De befrijing folge yn 1674 troch prins [[Willem III fan Oranje-Nassau|Willem III]] en generaal [[Carl von Rabenhaupt|Rabenhaupt]]. Dat gie lykop mei in soad ferneatigingen en it betsjutte ek de ûndergong fan it kastiel fan Grave, dat sa slim skansearre wie dat de ôfbraak folge. Dêrnei waard besletten om de fêstingwurken te modernisearjen. Dat barde ûnder [[Menno fan Coehoorn]]. De stêd wie in wichtige garnizoensstêd en telde bytiden wol fiif kear safolle militêren as ynwenners. Grave waard yn 1794 op 'e nij troch de Frânsen ynnommen en yn 1814 waard it stedsje belegere om se wer te ferdriuwen. Dêrnei bleau it rêstich en yn 1876 waarden de ferdigingswurken sljochte. Yn 1892 wie it ek dien mei Grave as garnizoensstêd. Yn 1938 waard der mei de tanimmende driging fan oarloch lykwols wer in kazerne boud, de Generaal De Bonskazerne, dy't yn 1997 wer opheft waard. [[Ofbyld:NIMH - 2011 - 0932 - Aerial photograph of Grave, The Netherlands - 1920 - 1940.jpg|thumb|left|Grave op in loftfoto foar de oarloch.]] Mei de wichtige ferkearsbrêge oer de Maas by Grave wie it plak in taktysk doel yn 'e grutte alliearde militêre operaasje [[Operaasje Market Garden|Market Garden yn 1944]] om fluch yn [[Dútslân]] troch te stjitten. Op 17 septimber 1944 lannen [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] troepen fan 'e 82e Airborne Division oan 'e súdkant fan Grave om dy brêge yn te nimmen. Alhoewol't der fûl fochten waard koe de brêge sûnder grutte skansearrings ynnommen wurde en dêrmei wie de ferbining tusken [[Eindhoven]], [[Nijmegen]] en [[Arnhim]] (de saneamde ''Corridor'') foar in part feilichsteld. By de oanfal en de befrijing fan 'e brêge rekke de stêd Grave slim skansearre. Ferskate histoaryske gebouwen binne troch artilleryfjoer en bombardeminten ferlern gien. == It besjen wurdich == [[Ofbyld:2025 Grave, hoeke Brugstraat-Oliestraat.jpg|thumb|260px|Sintrum.]] [[Ofbyld:De Hampoort stadspoort 1688 Grave Noord-Brabant.jpg|thumb|260px|Hampoarte.]] [[Ofbyld:2025 Grave, Sicht op 'e Alde Haven.jpg|thumb|260px|Sicht op 'e Alde Haven.]] * De letgoatyske Sint-Elisabethtsjerke waard nei de ynfiering fan 'e reformaasje de protestantske tsjerke fan it fierder ek hjoed-de-dei noch katolike Grave. Nei de weromjefte fan 'e tsjerke waard de tsjerke op 'e nij dekorearre mei meubilêr út [[Flaanderen]]. * De Protestantske kapel is in Beginekapel út likernôch 1500 en waard nei de reformaasje ek brûkt as Waalske tsjerke. It is hjoed-de-dei de tsjerke fan 'e lytse PKN-gemeente. * De Hampoarte út 1681 is in restant fan 'e fêstingwurken. * De Maaspoarte is in werboude poarte oan 'e Maas. * It Arsenaal stiet op it plak fan it eardere kastiel en datearret fan 'e 17e iuw. * De kanonnen oan 'e Maas binne Frânsk en datearje út de Frânske besetting (1794-1814). * De Kazematten fan 'e Peel-Raamstelling. * De John S. Thompsonbrêge is de ferbining oer de Maas nei Gelderlân en spile in belangrike rol by Operaasje Market Garden. * It gemaal Van Sasse út 1929 wie it earste elektryske gemaal yn 'e regio. * It stedhûs út 1615 is nei it oansjen fan 1730 werom restaurearre. * It sosjéteitsgebou foar it yn 1788 stifte "Tot Nut ende Vermaeck" út 1876. * Ferskillende wenhûzen yn it sintrum. === Musea === * [https://www.stadsmuseumgrave.nl/ Stedsmuseum] * [https://www.graafskazemattenmuseum.nl/ Kazemattenmuseum] (ûnderdiel fan it Stedsmuseum) == Henricus en Henriëtteynstitút == Yn Grave stie eartiids it iennige katolike blineynstitút fan Nederlân, ynearsten ien foar jonges en letter ek ien foar famkes. Stifters wiene Henricus en Henriëtte de la Geneste. Frater Antonius Paulusse makke it bouplan fan it gebou, dat njonken de Susters fan Tilburch kaam te stean. De komponist en pianist [[Jules de Corte]] brocht dêr syn jongerein troch. Yn 'e jierren 1960 ferhûze it ynstitút nei Nijmegen, de gebouwen binne yn 'e selde snoarje ôfbrutsen. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Grave, Netherlands|Grave}} }} [[Kategory:Grave| ]] [[Kategory:Plak yn Noard-Brabân]] [[Kategory:Plak yn Lân fan Cuijk]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 2022]] swycw7usqcdarxhfpc5qb6c2nczp5d8 0 184594 1235348 1200044 2026-07-17T10:13:02Z RomkeHoekstra 10582 tf 1235348 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks tsjerkegebou | namme = Sint-Elisabethtsjerke | ôfbylding = 2025 Grave, Sint-Elisabethtsjerke.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:North Brabant-Flag.svg|border|20px]] [[Noard-Brabân]] | bestjoerlike ienheid 2 = gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Vlag Land van Cuijk.svg|20px]] [[Lân fan Cuijk (gemeente)|Lân fan Cuijk]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Grave]] | adres = Hoofdwagt 1 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|51_45_35.5_N_5_44_25.7_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|51°45' N 5°44' E}} | tsjerkegenoatskip = <small>[[Roomsk-Katolike Tsjerke]]</small> | bisdom = [[Bisdom De Bosk]] | aartsbisdom = | wijd oan = <small>[[Elisabeth fan Thüringen]]</small> | patroanhillige = | ôfstjitten = | status = | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = 16e iuw | sloopjier = | boustyl = [[gotyk]] | hichte = | monumintale status = [[Ofbyld:Monumentenbordje 2014.svg|12px]] [[ryksmonumint]] | monumintnûmer = [https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/17255 17255] | webside = [https://www.st-elisabethparochie.nl/ www.st-elisabethparochie.nl] | mapname = Noard-Brabân | mapwidth = | lat_deg = 51 | lat_min = 45 | lat_sec = 35.5 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 44 | lon_sec = 25.7 | lon_dir = | tekst by posysjekaart = }} De '''Sint-Elisabethtsjerke''' is de [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katolike]] tsjerke fan it [[Noard-Brabân|Noardbrabânske]] stedsje [[Grave]]. == Skiednis == Na alle gedachten waard op it plak om 1240 hinne ûnder Hindrik III fan Cuijk in [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] tsjerke stifte. Dy tsjerke wie wijd oan 'e hillige [[Elisabeth fan Thüringen]] (1207-1231), dy't krekt foar dy tiid yn 1235 hillich sprutsen wie troch paus [[Gregoarius IX]]. Oan 'e tsjerke waard lang boud en yn 1308 waard it [[kapittel]]tsjerke. De tsjerke krige (mooglik) troch Jutta fan Nassau, de twadde frou fan 'e yn 1308 ferstoarne Jan I fan Cuijk reliken fan Sint-Elisabeth. [[Ofbyld:2025 Sint-Elisabethtsjerke, Grave, ynterieur.jpg|thumb|left|Ynterieur]] Yn 1415 waard de tsjerke by de stedsbrân fan Grave ferneatige. De fûneminten fan dy tsjerke binne by in restauraasje yn 'e jierren 1979-1989 werom fûn. Nei de brân folgen reparaasjes, mar ûnder Arnold fan Egmont, hartoch fan Gelre fan 1423 oant 1474, waard de tsjerke werboud en tusken 1506 en 1516 útwreide en yn 1535 nochris fergrutte mei in [[transept]]. Sa waard de tsjerke de grutste [[krústsjerke]] fan it hjoeddeiske Nederlân. Dwers op 'e earmen fan it transept leine fiif legere dwersskippen en ek wiene der santjin alters. De stêd waard nochal ris belegere en ek de tsjerke waard dêrby skansearre. Yn 1577 yn 'e [[Tachtichjierrige Kriich]] waard Grave troch de [[Steatsen]] oermastere en de Sint-Elisabethtsjerke waard oan 'e [[Protestantisme|protestanten]] jûn, mar nei't de Spanjerts it plak werom feroveren, waard de tsjerke fan 1586 oant 1602 wer katolyk. Lang om let oermastere prins [[Maurits fan Oranje|Maurits]] de stêd yn dat lêste jier en de tsjerke waard op 'e nij protestantsk. De tsjerke bleau protestantsk, ek al wie de befolking fierweihinne katolyk. Dat duorre oant de [[Frânske tiid]], doe't de tsjerke yn 1798 wêrom jûn waard. Mei't de Frânsen tusken 1672 en 1674 Grave besettten folge by de befrijing fan Grave de ferneatiging fan 'e toer en in diel fan it [[Skip (tsjerke)|middenskip]]. Ek it belis fan 1794 troch Frânske troepen soarge foar in soad skea oan it gebou. Biskop Joannes van Velde tot Melroy en Sart-Bomal wenne sûnt 1802 yn Grave en soarge wer foar reparaasjes. It ynterieur waard mei meubilêr út [[Flaanderen]] dekorearre. Nei't yn 1874 de bliksem yn 'e toer sloech en dy ynstoarte en der gjin jild wie foar in restauraasje, folge de ôfbraak fan 'e toer. Alhoewol't ek hjoed-de-dei de tsjerke noch grut is, bestiet dy allinnich noch út it [[Koer (tsjerke)|koer]], it dwersskip en in [[travee]] fan it skip. It hiele westlike diel is ferdwûn. Yn 1971 moast de tsjerke fanwegen de minne steat fan ûnderhâld sletten wurde. Yn 1974 waard útein set mei in restauraasje en yn 1981 koe de tsjerke wer yn gebrûk nommen wurde. In oare katolike tsjerke yn Grave, de Himelfearttsjerke, waard yn 2002 sletten. De klok fan dy tsjerke waard yn in klokkestoel hongen op it plak dêr't eartiids de toer fan 'e Sint-Elisabethtsjerke stien hat. == Ynterieur == [[Ofbyld:2025 Sint-Elisabethstsjerke, Grave, haadalter.jpg|thumb|260px|Haadalter.]] It [[Barok (styl)|barokke]] haadalter is begjin 18e-iuwsk en ôfkomstich út Flaanderen. It alterstik is in kopy fan De Krusiging fan [[Anthony fan Dyck]], wêrfan't it orizjineel yn 'e [[Mechelen|Mechelske]] Sint- Romboutskatedraal te sjen is. Yn it dwersskip steane twa barokke sydalters út itselde tiidrek, mooglik ôfkomstich út de omkriten fan [[Antwerpen]]. De [[preekstoel]] stamt út likernôch 1700 en is boud troch Ludovicus Willemsen út Antwerpen. De kûp wurdt droegen troch in byld fan [[Fransiskus fan Assisi]]. De 10 meter lange [[kommunybank]] (1758) yn it koer is ek Flaamsk fan oarsprong. De twa ryk bewurke [[Bychtstoel|bychtstuollen]] datearje út 1713. It grêfmonumint fan hartoch Arnold fan Egmont (1410‑1473) datearret út 1802 en kaam doe yn it plak fan it oarspronklike pronkgrêf, dat yn 1794 ferneatige waard. Fierder binne der ferskillen grêfsarken yn 'e flier, lykas dy fan biskop Van de Velde tot Melroy. Der binne 16e-, 17e en ferskillende ier 18e-iuwske bylden yn 'e tsjerke. Yn it sydalter fan it noarderdwersskip stiet in lyts palmhouten Marijebyldsje út 1660. De tsjerke waard yn 'e jierren 1904-1906 beskildere neffens ûntwerpen fan [[Pierre Cuypers]] mei û.o. foarstellingen út it libben fan Elisabeth en [[Krúswei|krúsweistaasjes]], mar dêr binne by in restauraasje guon fan ferwidere. == Oargel == [[Ofbyld:2025 Sint-Elisabethstsjerke, Grave, tsjerkeoargel.jpg|thumb|left|Oargel.]] It trijemanualige [[Tsjerkeoargel|oargel]] waard yn 1846 boud troch F.C. Smits út Reek yn in oargelkas fan J.F. Beuijssen út Boxmeer. Yn 1866 ferneatige it ynstoarten fan in pylder it oargel foar in grut part. Der waard in nije oargelkreake boud en de bruorren Gradussen út Winssen restaurearren it oargel, mar it [[rêchposityf]] dat by it ynstoarten ferlern gien wie, waard net rekonstruearre. Nei klachten oer it oargel namen de bruorren Smits as opfolgers fan F.C. Smits it oargel yn 1882 ûnder harren noed en hja fierden technyske oanpassings út. Oan 'e ein fan 'e grutte tsjerkerestauraasje hat it oargelbedriuw Verschueren it oargel yn 1981 renovearre. Ek doe is it rêchposityf net wersteld, mar it oargel krige wol in skynrêchwurk. By de lêste restauraasje yn 2016 troch Verschueren binne ek de tariedings makke foar in noch lettere rekonstruksje fan it oarspronklike rêchwurk op it earste manuaal. == Keppeling om utens == * [https://www.brabantorgel.nl/grave-elisabethskerk/ Brabânske oargelsite: skiednis en disposysje oargel.] {{boarnen|boarnefernijing= * De skiednis is in oersetting fan [[:nl:Sint-Elisabethkerk (Grave)]], sjoch foar referinsjes dêre. * [https://www.bommeltje.nl/website/vestingstad-grave/graafse-monumenten/ Bommeltje.nl: Graafse monumenten, 19 july 2025.] * [https://reliwiki.nl/index.php/Grave,_Hoofdwagt_1_-_Elisabeth Reliwiki, oproppen 19 july 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sint Elisabethskerk, Grave|Sint-Elisabethtsjerke, Grave.}} }} {{DEFAULTSORT:Elisabethtsjerke, Grave}} [[Kategory:Grave]] [[Kategory:Bouwurk yn Lân fan Cuijk]] [[Kategory:Bouwurk út de 15e iuw]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn Noard-Brabân]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom De Bosk]] [[Kategory:Ryksmonumint yn Noard-Brabân]] ictinvkii2572shsk4gjo1s65q2ko5f 0 184838 1235284 1200779 2026-07-17T00:03:54Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235284 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Polytelis swainsonii - Canberra.jpg|250px]]<br>Mantsje<br>[[Ofbyld:Polytelis swainsonii (12255439856).jpg|250px]]<br>Wyfke |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[echte pronkparkiten]] (''Polytelis'') |Wittenskiplike namme= Polytelis swainsonii |Beskriuwer, jier = [[Anselme Gaëtan Desmarest|Desmarest]], 1826 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''gielkinparkyt''' (''Polytelis swainsonii'') of '''Barrabandparkyt''' is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte pronkparkiten]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De wittenskiplike namme ferwiist nei de Britske natuerûndersiker [[William Swainson]]. == Skaaimerken == De likernôch 40 sm grutte parkyt weaget 133 oant 157 gram en is meast grien. It mantsje hat giel op 'e foarholle en op it gesicht oant op 'e kiel. Dêrûnder sit in reade bân. Op 'e hat it mantsje ek wat ljochtblau. De snaffel is readrôze. De wjukken binne grien mei donkerblau en ljochtblau en de ûnderkant fan 'e sturt is swart. Folwoeksen wyfkes ha in feal blaugrien gesicht en in griisgiele kiel. In oar ferskil is dat it mantsje in oranje iris hat en it wyfke in brún iris. == Fersprieding == [[Ofbyld:Regenerated habitat for superb parrot on the abandoned Boorowa railway line.jpg|thumb|left|In stik fan it Boorowa-spoar, dat no it habitat fan 'e gielkinparkyt is.]] De gielkinpapegaai is in [[Endemisme|endemyske]] soarte yn [[Austraalje]]. It habitat fan 'e fûgel bestiet út drûge bosken fan [[Nij-Súd-Wales]] en [[Fiktoaria (Austraalje)|Fiktoaria]]. == Hâlden en dragen == De soarte briedt yn beamholtes net fier fan wetter en heech fan 'e grûn. Se binne net agressyf neiinoar en se briede faak yn lytse koloanjes fan likernôch seis pearkes. Bûten de briedtiid wurde kloften fan wol 200 fûgels sjoen. Se binne moarns en yn 'e neimiddei it meast aktyf en se rêste yn 'e hegere dielen fan beammen. Se ite meast sied en dêrnjonken ek fruchten, beien, nuten, nektar en blommen en ynsekten. == Status == Yn it ferline hat de fûgel in flinke krimp fan it ferspriedingsgebiet meimakke. Yn Fiktoaria binne de fûgels oan it begjin fan 'e 20e iuw út de sintrale en súdlike gebieten ferdwûn. Ek binne de oantallen yn it noarden fan Fiktoaria tebekrûn. Sûnt de jierren 1960 ferlear de soarte ek yn 'e omkriten fan Parkes yn Nij-Súd-Wales terrein. Yn oare gebieten binne der lykwols tanames fan 'e soarte waarnommen. Yn 'e jierren 1990 waard it oantal pearkes op minder as 5.000 rûsd en fanwegen it tebekrinnen fan 'e soarte waard yn 2000 tocht dat de populaasje út noch mar 6.500 fûgels bestie. In stúdzje fan in systematysk ûndersyk fan 23.000 km² habitat wiisde lykwols út dat de populaasje folle grutter is en in hoeden rûzing giet sûnt út fan in populaasje fan teminsten 10.000 fûgels (2010). De soarte wurdt troch de [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre (2018). {{boarnen|boarnefernijing= * Papegaaien en Parkieten, Handboek en naslagwerk deel I, Adri van Kooten, ISBN 978-90-5821-636-6 * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/superb-parrot-polytelis-swainsonii BirdLife, oproppen 28 july 2025.] * [https://ebird.org/species/suppar1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 28 july 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=CF255B3FAD4D1F4E Avibase, oproppen 28 july 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Polytelis swainsonii|Gielkinparkyt}} }} [[Kategory:Echte pronkparkyt]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] 2j06qm4vn979nwci2wjwuiudqksyyz1 0 185310 1235289 1202115 2026-07-17T00:06:16Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235289 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Gielkopstaar |Ofbyld = [[Ofbyld:Golden-crested mynah national aviary 2.16.22 DSC 0748.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[protterfûgels]] (''Sturnidae'') |Skaai = '''gielkopstaren''' (''Ampeliceps'')<br><small>[[Edward Blyth|Blyth]], 1842</small> |Wittenskiplike namme= Ampeliceps coronatus |Beskriuwer, jier= [[Edward Blyth|Blyth]], 1842 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''gielkopstaar''' (''Ampeliceps coronatus''), ek '''gielkopmaina''' of '''gielkopprotter''', is in [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[protterfûgels]] (''Sturnidae''). It is de iennige soarte yn it [[Monotypysk takson|monotypyske]] [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Ampeliceps''. == Beskriuwing == Gielkopstaren binne middelgrutte protters en wurde 19 oant 21 sm lang. Se ha in swart fearrekleed mei in goudgiele foarholle en kroan, in goudgiele kiel en in oranjegiel plak om it each. Opfallend is ek it giele plak op 'e wjuk. De sturt is koart en stomp. It wyfke is minder giel op'e kroan en kiel as it mantsje. == Fersprieding == De soarte komt foar fan [[Yndia]] oan [[Fjetnam]] en it noarden fan [[Maleizje]] en bewennet bosk yn leechlân en heuvels. Dêr foerazjearret er yn pearkes of lytse groepen yn 'e beamtoppen. == Status == De fûgel hat in grut ferspriedingsgebiet. Oannommen wurdt dat de soarte yn oantallen ôfnimme troch ferlies fan habitat, al is dat net sa slim dat de soarte as beskôge wurde kin. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel op 'e [[Reade list]] as net bedrige (LC, 2016). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/golden-crested-myna-ampeliceps-coronatus BirdLife International] * [https://ebird.org/species/gocmyn1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=79264228A361FC00 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ampeliceps coronatus|Gielkoopstaar}} }} {{DEFAULTSORT:Gielkopstaar}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gielkopstaar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] 2hw8iuabajjj593cwjg6o7a6egy4i3n 0 186775 1235301 1207582 2026-07-17T00:12:15Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235301 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Poicephalus meyeri -Zimbabwe -two-8.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Underfamylje = [[Afrikaanske pappegaaifûgels of Afrikaanske pappegaaien]] (''Psittacinae'') |Skaai = [[grutkoppappegaaien]] (''Poicephalus'') |Wittenskiplike namme= Poicephalus meyeri |Beskriuwer, jier = [[Philipp Jakob Cretzschmar|Cretzschmar]], 1827 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Meyer's Parrot, range & races.png|250px]] }} De '''gielskouderpappegaai''' of '''Meyers pappegaai''' (''Poicephalus meyeri'') is in middelgrutte papegaaiesoarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[grutkoppappegaaien]] (''Poicephalus'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). == Skaaimerken == De gielskouderpappegaai is in lytse oant middelgrutte pappegaai fan likernôch 21 sm lang en in gewicht fan sa'n 100–130 gram. As de fûgel op kleur is hat er in griisbrune kleur en opfallende giele fearren op 'e skouders en op 'e foarholle. De búk is grien oant blaugrien en by guon ek noch brún. De ûnderrêch en stút binne turkwazeblau. De wjukken binne fierder griisbrún en de sturt is boppe brún en ûnder donkergriis. By folwoeksen fûgels is de iris giel mei in swarte, neakene eachring; de snaffel is swart, de poaten binne donkergriis. == Fersprieiding == De gielskouderpappegaai komt foar yn in grut part fan sintraal en súdlik Afrika. De fûgel libbet yn iepen bosk, savannes, rivierbosken en miombo-wâld, gauris net fier fan wetter. De soarte kin him ek oanpasse oan mozayklânskippen mei agrarysk gebrûk, as der noch genôch beammen bliuwe foar it bouwen fan in nêst. Gielskouderpappegaaien wurde ferdield yn seis ûndersoarten mei lytse kleurferskillen en yntinsiteit fan it giel op 'e foarholle. Se ha de folgjende fersprieding: * ''Poicephalus meyeri meyeri'' (mei giel op 'e kop, bleekbrune boppekant, griene ûnderkant) - komt foar fan noardeastlik [[Kameroen]] oant súdlik [[Tsjaad]], súdlik [[Sûdan]] (en [[Súd-Sûdan]]), westlik [[Etioopje]] en [[Eritreä]]. * ''Poicephalus meyeri saturatus'' (mei giel op 'e kop, donkerbrune boppekant, griene ûnderkant)- komt foar yn westlik [[Kenia]], [[Oeganda]], noardeastlik [[Kongo-Kinsjasa|Demokratyske Republyk Kongo]], [[Rûanda]], [[Boerûndy]] en noardwestlik [[Tanzania]]. * ''Poicephalus meyeri matschiei'' (mei in soad giel op 'e kop, donkerbrune boppekant, blauwe ûnderkant) - komt foar fan súdeastlik Kongo-Kinsjasa oant Tanzania, eastlik [[Angoala]], noardlik [[Sambia]] en noardlik [[Malawy]]. * ''Poicephalus meyeri reichenowi'' (gjin giel op 'e kop, donkerbrune boppekant, griene ûnderkant) - komt foar yn westlik [[Angoala]]. * ''Poicephalus meyeri damarensis'' (gjin giel op 'e kop, brune boppekant, blauwe ûnderkant)- komt foar fan it súdlikste Angoala oant noardlik [[Namybje]] en noardlik en sintraal [[Botswana]]. * ''Poicephalus meyeri transvaalensis'' (mei giel op 'e kop, brune boppekant, blauwe ûnderkant) - komt foar fan súdlik Sambia oant noardlik [[Mozambyk]], eastlik [[Botswana]] en noardlik [[Súd-Afrika]]. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Poicephalus meyeri -two captive-6a.jpg|thumb|left|Koaifûgels.]] De fûgels foarmje meastentiids lytse groepkes of pearkes en binne tige libben, nijsgjirrich en lûdroftich. It dieet bestiet benammen út sied, nuten, fruchten, blomknoppen en somtiden ynsekten. Yn gebieten mei boerelân kinne se ek profitearje fan gewaaks, wat ta konflikten mei boeren liede kin. De fûgel boud it nêst yn holtes fan âlde beammen, lykas âlde nêsten fan spjochten. In nêst bestiet út 3 oant 4 aaien, dy't yn 28 dagen útbret wurde. De jongen fleane nei liokernôch 8 oant 9 wiken út, mar bliuwe noch in skoft by de âlden. == Status == De gielskouderpappegaai wurdt in soad fongen foar de ynlânske en ynternasjonale hûsdierehannel. Tsientûzenen wylde fûgels binne de ôfrûne desinnia fongen, fral yn Tanzania, Sambia en súdlik Sûdan. De soarte stiet op [[CITES]] [[CITES#Taheakken|Taheakke II]], mar yllegale hannel bliuwt in probleem. Grutte dielen fan 'e miombo- en savannebosken wurde omset yn lânbougrûn, kapt foar houtwinning of stedsútwreiding, wat it tal beskikbere nêstbeammen sterk ferminderet. De soart kin him oanpasse, mar is ôfhinklik fan beammen mei holtes. Yn guon regio’s wurdt de pappegaai as pleachfûgel beskôge, om't er sied en nuten yt fan gewaaks. Neffens [[BirdLife International]] is de wrâldpopulaasje fan 'e gielskouderpappegaai noch grut. De soarte komt foar yn reservaten yn Botswana en Tanzania, mar beskerming bûten dy gebieten is ûnfoldwaande. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as net bedrige (''Least Concern'', 2024) op 'e [[Reade list]] en giet der fan út dat de populaasje stabyl is. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/brown-parrot-poicephalus-meyeri BirdLife] * [https://ebird.org/species/meypar1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=0ECD9D5834601AA4 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Poicephalus meyeri}} }} {{DEFAULTSORT:Gielskouderpappegaai}} [[Kategory:Grutkoppappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] 84be4fhyj5mk0ajpzbul6t04mactc6c 0 186834 1235295 1207581 2026-07-17T00:08:59Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235295 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Poicephalus flavifrons -near Bishangari Lodge, Ethiopia-8.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Underfamylje = [[Afrikaanske pappegaaifûgels of Afrikaanske pappegaaien]] (''Psittacinae'') |Skaai = [[grutkoppappegaaien]] (''Poicephalus'') |Wittenskiplike namme= Poicephalus flavifrons |Beskriuwer, jier = [[Eduard Rüppell|Rüppell]], 1849 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''gielmaskerpappegaai''' (''Poicephalus flavifrons'') is in pappegaaiesoarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[grutkoppappegaaien]] (''Poicephalus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). De soarte is [[Endemisme|endemysk]] yn [[Etioopje]] en [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge betsjut dat der gjin erkende ûnderferdieling yn [[ûndersoarte]]n is. In twadde ûndersoarte ''P.f. aurantiifrons'' waard yn 1904 troch Neumann beskreaun, mar wurdt net erkend. == Skaaimerken == De likernôch 28 sm lange fûgel mei in spanwiidte fan 16 oant 18,8 sm is oer it generaal grien en hat in giele kop (foarholle, wangen en krún), útsein de efterkant fan 'e kop dy't ek grien is. De rêch is grien en de wjukken ha griene seamen. It boarst, de búk, de dijen en skouders binne gielgrien. De eachring is donkergriis oant hast swart en de iris oranjeread. De boppesnaffel is brúnich griis en de ûndersnaffel hoarnkleurich, de poaten binne brúneftich griis. Tusken poppen en mantsjes binne hast gjin ferskillen. Jonge fûgels ha in oliifgrien masker mei of sûnder giele fearkes. == Fersprieding == De soarte komt foar yn Sintraal-Etioopje yn bosken fan heechlannen tusken de 1000 en 3000 m. == Status == De oantallen fan 'e soarte nimme ôf troch habitatferlies. Der wurdt net jage op 'e fûgel foar wyldfang, de fûgel is net, of hast net, bekend yn 'e avikultuer. De grutte fan 'e populaasje is net kwantifisearre. Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] wurdt de fûgel as net bedrige (Least Concern, 2024) klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= * Adri van Kooten: ''Papegaaien en parkieten, handboek en naslagwerk deel 1'', ISBN 978-90-5821-636-6 * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-fronted-parrot-poicephalus-flavifrons BirdLife] * [https://ebird.org/species/yefpar4/ET Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=8413D9A5248FE4B7 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Poicephalus flavifrons}} }} {{DEFAULTSORT:Gielmaskerpappegaai}} [[Kategory:Grutkoppappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] dqnqwo8jtv2l3fv0w390d809pt6jh4x 0 186960 1235339 1207876 2026-07-17T00:34:22Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235339 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Graciosagoudfink |Ofbyld = [[File:Pyrrhula crassa restoration.jpg|250px]]<br><small>De Graciosagoudfink (rj.) njonken de noch libbene [[Azoarengoudfink]] (''P. murina''), beide fûgels werjûn op deselde skaal.</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'') |Skaai = [[goudfinken]] (''Pyrrhula'') |Wittenskiplike namme= † Pyrrhula crassa |Beskriuwer, jier= [[J.C. Rando|Rando]] ''et al'', 2017 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Graciosagoudfink''' (''Pyrrhula crassa'') is in útstoarne [[fûgel]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[goudfinken]] (''Pyrrhula'') yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[finkfûgels]] (''Fringillidae''). De fûgel libbe op 'e Azoaren. == Skaaimerken == Te beöardieljen nei de grutte fan 'e kop wiene Graciosagoudfinken de grutste soarte ûnder de goudfinken. De fûgel hie in tige krêftige snaffel, dy't tinken docht oan in pappegaai. Fierder lykje de bonken op dy fan 'e noch besteande [[Azoarengoudfink]] (''P. murina''). == Untdekking en útstjerren == De fûgel waard beskreaun út [[Subfossyl|subfossile]] oerbliuwsels út in in grot fan in fulkaan op it eilân [[Graciosa]] op 'e [[Azoaren]], mar kin ek op oare eilannen libbe ha. Nei alle gedachten stoar de fûgel út as gefolch fan 'e [[Portegal|Portegeeske]] kolonisaasje fan 'e eilannen yn 'e 15e iuw, doe't habitatferneatiging en ynvasive plantesoarten de lânseigen laurierbosken ferneatigen. De Graciosagoudfink wie dêr nei alle gedachten ôfhinklik fan. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://novataxa.blogspot.com/2017/07/pyrrhula-crassa.html Nova Taxa, oproppen 126 oktober 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Pyrrhula crassa}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goudfink]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Azoaren]] [[Kategory:Bist útstoarn yn de 15e iuw]] s6wera77b84pti8ftly3gxcifsdyywx 0 187303 1235265 1209392 2026-07-16T15:41:35Z Drewes 2754 /* Techniken */ red. lêsberens 1235265 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:John Day Dam fish ladder.jpg|thumb|In fisktreppen yn 'e John Daydaam yn 'e rivier de [[Kolumbia (rivier)|Kolumbia]] yn de [[Feriene Steaten]]]] [[Ofbyld:Europas größte Fischtreppe bei Geesthacht in Deutschland.jpg|thumb|De grutste fisktreppen fan Jeropa by Geesthacht oan 'e [[Elbe]] yn [[Dútslân]]]] In '''fisktreppen''', '''fiskljedder''' of '''fiskpassaazje''' is in wetterboukundich [[Keunstwurk (boukunde)|keunstwurk]] dat as doel hat en help fisken de stream op farby in behindering yn in [[rivier]] of [[Kanaal (wetterwei)|kanaal]] te helpen. Dat kin gean om minsklike of natuerlike behinderings lykas [[dyk|diken]], [[Daam (wetterkearing)|dammen]], [[slûzen]], [[gemaal|gemalen]] en [[wetterfal]]len, om fisken dêr foarby te lieden. In soad fisktreppen hawwe it doel en jou trekfisken, lykas [[salmen]] en [[forellen]], tagong ta in troch in behindering net tagonklik wurden boppestreams [[Ridzjen|ridzegebiet]] == Techniken == Der binne ferskate techniken foar in fisktreppen. Foar de salm en forel, fisken dy't springe kinne, bestiet it gauris út in kaskade fan lytse bakken mei streamend wetter dêr't de fisk nei in heger nivo by swimme of springe moat In fisktrep moat oanpast wêze oan 'e fisk dy't dêr gebrûk fan meitsje moat. Wichtich is it plak fan de ynlaat neffens de blokkade, de grutte fan 'e lokstream en de maksimale streamfaasje dy't de fisk ferneare kin. Yn de grutte rivieren wurdt besocht om fisktrappen oan te passen, sadat salmen tsjin de stream yn swimme kinne; op oare plakken leit de klam benammen op lytse soarten dy't oan 'e boaiem libje en witfisksoarten lykas de serpeling en de winde. By [[Koarnwertersân]] yn 'e [[Ofslútdyk]] wurdt op it stuit wurke oan in [[fiskmigraasjerivier]], dêr't fisken hinne en wer swimme kinne fan 'e swiete [[Iselmar]] nei de sâlte [[Waadsee]] en oarsom.<ref>[https://www.vismigratierivier.nl/ Fiskmigraasjerivier]</ref> == Typen == Guon typen fisktreppens binne: * Denil-Fiskpassaazje * Fisklift * Fiskslûs * Fiskopstigingsskroef * Helix-toerfiskpassaazje == Foarbylden == <gallery> Ofbyld:Stuw Vecht.jpg|Fisktreppen yn de [[Oeriselske Fecht]] by [[Junne]] Ofbyld:Fischtreppe Isar bei Pullach.jpg|Fisktreppen yn de [[Isar (rivier)|Isar]] by Pullach Ofbyld:Schlatbach3.JPG|Kaskadefisktreppen yn de Schlatbach in [[Brandenburch]] Ofbyld:Modifizierter_Denil-Fischpass_(eco²-Fischpass).jpg|In modifisearre Denil-fiskpassaazje yn [[Stiermarken]] ([[Eastenryk]]) Ofbyld:Fischlift_Gadmerwasser.jpg|In fisklift yn [[Switserlân]] Ofbyld:Fischaufstiegsschnecke_FAS.jpg|In fiskopstigingsskroef yn [[Beieren]] Ofbyld:Bonneville_Ladder.jpg|In fiskslûs by de Bonnevilledaam yn 'e rivier de [[Kolumbia (rivier)|Kolumbia]] (Feriene Steaten). Ofbyld:Ferc-fish ladder.svg|Fisktreppenssymboal yn 'e Feriene Steaten </gallery> == Keppelings om utens == * [https://web.archive.org/web/20110607043617/http://www.livingnorthsea.eu/ Living North Sea; Ynternasjonaal projekt oer it oanpakken fan de fiskmigraasjeproblematyk] * [http://www.vismigratie.nl/ Fiskmigraasje] {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} * Foar mear boarnen, sjoch [https://de.wikipedia.org/wiki/Fischtreppe ''Einzelnachweise'' op dizze side] en [https://en.wikipedia.org/wiki/Fish%20ladder ''Citations'' op dizze side]. }} {{CommonsBalke|Fish ladders|Fisktreppe}} [[Kategory:Wetterboukunde]] [[Kategory:Natoerbehear]] 5ww5lx8a5acubvc4agpw5xlyhtfqkfq 0 188105 1235332 1211650 2026-07-17T00:29:52Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235332 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = goudpiper |Ofbyld = [[File:Golden Pipit, Tsavo East NP, Kenya 4.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[piperfûgels]] (''Motacillidae'') |Skaai = [[goudpipers]] (''Tmetothylacus'') |Wittenskiplike namme= Tmetothylacus tenellus |Beskriuwer, jier= [[Jean Cabanis|Cabanis]], 1878 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''goudpiper''' (''Tmetothylacus tenellus'') is in [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[piperfûgels]] (''Motacillidae''). == Ferskining == De goudpiper is in 14 oant 16 sm sintimeter lange fûgel. De fûgel hat ûnder en op 'e wjukken in heldergiel fearrekleed mei oer it boarst in swarte bân. De bûtenste wjukfearren had donkerbrune einen. Op 'e rêch is er giel en brún. Net-briedende mantsjes en wyfkes binne folle doffer en êarder bêzje, alhoewol't se noch in giele waas op 'e búk, oan 'e rânen fan 'e wjukken en bûtenste sturtfearren ha. Jonge fûgels lykje op 'e wyfkes, mar ha in streke boarst. == Fersprieding == De goudpiper komt foar yn súdeastlik [[Súd-Sûdan]], súdlik en eastlik [[Etioopje]], [[Somaalje]], noardlik [[Uganda]], eastlik [[Kenia]] en eastlik [[Tanzania]]. Yn Oman is de fûgel as [[dwaalgast|swalker]] waarnommen. De soarte is foar in part nomadysk of migrearjend. It habitat fan 'e goudpiper bestiet út drûch strûklân. Se ite lytse ynsekten. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, in grutte en stabile populaasje. Dêrfandinne kategorisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN ) de soarte as net bedrige (Least Concern, 2025). Der is gjin rûzing fan 'e grutte fan 'e populaasje, mar de goudpiper wurdt as gewoan yn noardwestlik en súdlik Somaalje omskreaun, lokaal gewoan yn Kenia en Tanzania en ûngewoan yn Súd-Sûdan. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/golden-pipit-tmetothylacus-tenellus BirdLife, oproppen 2 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=B9104F62AA0DF5B2 Avibase, oproppen 2 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/golpip1 Ebird, oproppen 2 desimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Tmetothylacus tenellus|Goudpiper}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goudpiper]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] ou723ehak3ume56clc2kbgm0b6qkodd 0 188304 1235279 1212628 2026-07-17T00:01:07Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235279 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = gieleachpinguïn |Ofbyld = [[Ofbyld:Yellow Eyed Penguin. (Megadyptes antipodes) (9868019174).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pinguïneftigen]] (''Sphenisciformes'') |Famylje = [[pinguïns]] (''Spheniscidae'') |Skaai = '''gieleachpinguïns''' (Megadyptes)<br><small>[[Henri Milne-Edwards|Milne-Edwards]], 1880</small> |Wittenskiplike namme= Megadyptes antipodes |Beskriuwer, jier= [[John Frederick Miller|Miller, JF]], 1778 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Yellow-eyed Penguin distribution map.png|250px]] }} De '''gieleachpinguïn''' (''Megadyptes antipodes'') is in bedrige [[fûgel]]soarte yn it [[skaai (taksonomy)|skaai]] gieleachpinguïns (''Megadyptes'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pinguïns]] (''Spheniscidae''). == Ferskining == [[Ofbyld:Yellow-eyed penguin (Megadyptes antipodes); April 2016.jpg|thumb|left|Kop fan 'e gieleachpinguïn.]] In folwoeksen gieleachpinguïn is likernôch 65 oant 68 sm lang en syn gewicht fariearret fan 5 oant 8 kg. De soarte hat in wyt boarst en in swarte rêch. In ljochtgiele bân rint fan 'e snaffel oer it each nei de efterkant fan 'e holle. De namme komt troch syn karakteristike giele eagen. Yn it Maoary wurdt de gieleachpinguïn ''Hoiho'' neamd, itjinge as lawaaierich oerset wurde kin en ferwiist nei syn skrille gjalp. De piken produsearje in heech piiplûd, fral as se roppich binne. Se wurde trochstrings 22 jier âld. == Fersprieding == De gieleachpinguïn komt allinnich foar oan 'e súdeastkust fan [[Nij-Seelân]], [[Stewart Island]] en de noch súdliker lizzende [[Aucklandeilannen|Auckland-]] en [[Campbelleilân|Campbelleilannen]]. Foar de kolonisaasje fan 'e [[Polyneezjers]] om 1200 nei Kristus hinne, hie de waitaha-pinguïn (''Megadyptes waitaha''), in oare soarte yn it skaai, in brede fersprieding oan 'e eastlike kust fan it [[Sudereilân]] fan Nij-Seelân. Oannommen wurdt dat de soarte al gau nei de komst fan 'e Polyneezjers tusken 1300 en 1500 útstoar. Foar 1500 kaam de gieleachpinguïn allinnich foar op 'e subantarktyske eilannen fan Nij-Seelân, lykas de Auckland- en Campbell-eilannen. Dêrom wurdt der fanút gien dat de gieleachpinguïn profitearre fan it útstjerren fan 'e waitaha-pinguïn yn 'e tiid tusken de Polynesyske en Europeeske kolonisaasje. Ek de jacht op 'e seeliuwen troch minsken kin in rol spile ha by de útwreiding fan it ferspriedingsgebiet fan 'e gieleachpinguïn. [[Ofbyld:Megadyptes antipodes -Dunedin, New Zealand -adult feeding chick-8.jpg|thumb|left|Fuorjende pinguïn.]] In dwerchûndersoarte fan 'e [[Chathameilannen]], de ''Megadyptes antipodes richdalei'', is nei de komst fan Polyneezjers troch jacht útstoarn. De hjoeddeiske gieleachpinguïn briedt net op 'e Chathameilannen. Tsjintwurdich wurde gieleachpinguïns yn twa populaasjes oantroffen. De noardlike populaasje leit oan 'e súdeastkust fan it Sudereilân fan Nij-Seelân. Dy fêstelânspopulaasje omfiemet fjouwer wichtige briedgebieten op it Banks-skiereilân, Noard-Otago, it Otago-skiereilân en The Catlins. De súdlike populaasje omfiemet de subantarktyske Aucklandeilannen en Campbell Island. Tusken de noardlike en súdlike populaasjes is in beheinde útwikseling mei't it wetter tusken it Sudereilân en de subantarktyske regio en de subtropyske konverginsje fungearje as natuerlike barriêres. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Megadyptes antipodes -Otago Peninsula, Dunedin, New Zealand -family-8.jpg|thumb|Famylje op it skiereilân Otago.]] Gieleachpinguïn binne skou en briede net yn koloanjes, mar by foarkar op plakken mei bosk en strûken dêr't se gjin sicht op oare nêsten ha. Meastentiids nêstelje se alle jierren op itselde plak. In lechsel bestiet meastentiids út twa aaien en mantsjes en wyfkes briede om bar de aaien yn in oardel moanne út. De fûgel yt by foarkar reade kabeljauw, mar ek inketfisk en oare fisksoarten. Se dûke oant 40 m djip nei iten. == Status en bedriging == Op it fêstelân fan Nij-Seelân makke de soarte de lêst desinnia in foarse delgong mei. Op it skiereilân Otago binne de oantallen sûnt healwei de jierren 1990 mei 75% sakke. De trend liket der op te wizen dat de soarte dêr yn 'e kommende 20 oant 40 jier ferdwine kin. In grutte rol yn 'e delgong spile in ynfeksje oan it begjin fan 'e jierren 2000. Minsklike aktiviteiten op see (fiskerij, fersmoarging) kinne in gelikense, mooglik sels gruttere ynfloed hawwe op 'e delgong fan 'e soarte en ek de feroarjende oseaantemperatueren kinne in rol spylje. Oare bedrigingen foarmje tekoarten oan geskikt iten en it fêstreitsjen yn fiskersnetten. Yn septimber 2025 waard op it momint dat it brieden útein sette yn it wetter om Otago in needferbod fan trije moannen ynsteld op it fiskjen mei netten om de pinguïn te beskermjen. De gieleachpinguïn wurdt as ien fan 'e seldsumste pinguïnsoarten yn 'e wrâld beskôge en de [[IUCN]] kategorisearret de soarte as bedrige (''Threatened, 2020 '') op 'e [[Reade list]]. {{Boarnen|boarnefernijing= Sjoch foar referinsjes: [[:en:Yellow-eyed penguin]] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-eyed-penguin-megadyptes-antipodes BirdLife, oproppen op 9 desimber 2025.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/yeepen1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 9 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=9DF071658AA8F875 Avibase, oproppen op 8 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/yeepen1 Ebird, oproppen op 9 desimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Megadyptes antipodes|Gieleachpinguïn}} }} {{DEFAULTSORT:gieleachpinguin}} [[Kategory:Gieleachpinguïn]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Nijseelânske Subantarktyske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdlike Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] gifsz944oiogs72he4moq9fr2dqvw0o 0 188606 1235304 1213786 2026-07-17T00:13:56Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235304 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Jacana spinosa Crooked Tree 2.JPG|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (Charadriiformes) |Famylje = [[jakanafûgels]] (Jacanidae) |Skaai = [[Amerikaanske jakana's]] (''Jacana'') |Wittenskiplike namme= Jacana spinoza |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Jacana spinosa map.svg|250px]]<br>grien: ferspriedingsgebiet }} De '''gielskyldjakana''' (''jacana spinoza'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[jakanafûgels]]. It is ien fan 'e twa soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[Amerikaanske jakana's]] (''Jacana''). == Ferskining == [[Ofbyld:Juvenile Northern jacana (Jacana spinosa) - Playa del Carmen, Mexico.png|thumb|thumb|left|Jonge fûgel.]] De gielskyldjakana is in fûgel mei lange poaten en lange teannen en mjit 21,5 oant 24 sm. It wyfke is signifikant grutter as it mantsje: briedende wyfkes weagje trochstrings 161 gram en mantsjes 91 gram. De fûgel is kastanjebrún mei in swarte kop, nekke en boarst. De snaffel is heldergiel, lykas ek it fleisige skyld oan 'e basis fan 'e foarholle. De boppesnaffel is wyt by de basis. As de fûgel fleant binne de gielichgriene hânpinnen sichtber. Ek sichtber is dan de giele spoar oan 'e râne fan 'e wjuk, dy't er brûke kin om himsels en syn jongen te ferdigenjen. Jonge fûgels sitte yn it dûns en hawwe oranje, brune, swarte patroanen en wat wyt. Aldere jongen binne griis en hawwe brunige boppedielen. == Fersprieding == De gielskyldjakana komt foar fan Meksiko oant Panama en de [[Kariben|Karibyske]] eilannen [[Kuba]], [[Jamaika]] en [[Hispanjoala]], alhoewol't er ek út en troch ek yn it suden fan 'e Feriene Steaten as [[Dwaalgast|swalker]] waarnommen wurdt. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat it net ferdield is yn ien of oare [[ûndersoarte]]. == Hâlden en dragen == Gielskyldjakana's wurde yn wiete gebieten mei driuwende fegetaasje sjoen, somtiden by it foerazjearjen ek yn drûgere omlizzende gebieten. Oars as de measte oare fûgels binne de rollen foar dit skaai by it brieden omkeard: it wyfke hat meardere partners en fertoant [[polyandry]]sk briedgedrach. Hja ferdigenet it nêst, wylst it mantsje de aaien útbriedt. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei ûnbekende trend. Op basis fan dy kritearia kategorisearret de [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2020). De wrâldpopulaasje wurdt rûsd tusken in heal miljoen en fiif miljoen fûgels (2016). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/northern-jacana-jacana-spinosa BirdLife, oproppen 19 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/norjac Ebird, oproppen 19 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=3E6F686E54DC358F Avibase, oproppen 19 desimber 2025.] ---- {{commonscat|Jacana spinoza|gielskyldjakana}} }} {{DEFAULTSORT:gielskyldjakana}} [[Kategory:Amerikaanske jakana]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] i22bp2erllats7zplfjjtbtkfo72tig 0 189471 1235309 1216629 2026-07-17T00:16:10Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235309 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Gielsnaffelrôlder |Ofbyld = [[Ofbyld:Broad-billed roller, Kruger National park (38184851631).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[rôlderfûgels]] (Coraciidae) |Skaai = [[breedsnaffelrôlders]] (''Eurystomus'') |Wittenskiplike namme= Eurystomus glaucurus |Beskriuwer, jier = [[Philipp Ludwig Statius Müller|Müller]], 1776 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Eurystomus glaucurus dist.jpg|250px]] }} De '''gielsnaffelrôlder''' (''Eurystomus glaucurus'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[breedsnaffelrôlders]] (''Eurystomus'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[rôlderfûgels]] (''Coraciidae''). == Ferskining == De fûgel is 27 oant 29 sm lang en it mantsje weaget 94 oant 166 gram, it wyfke 84 oant 149 gram. De nominaat is op 'e kop, rêch en wjukdekfearren waarmbrún. De stút, boppesturtdekfearren en slachpinnen binne poarperblau. De fûgel hat in brede, opfallende heldergiele snaffel. Yn 'e flecht kontrastearje de helderblauwe wjukken en sturt mei de brune rêch. == Fersprieding == De soarte komt yn [[Afrika]] súdlik fan 'e [[Sahara]] foar en op [[Madagaskar]]. Der wurde fjouwer [[ûndersoarte]]n erkend: * ''E. g. eathiopicus'': West-[[Etioopje]] en Sûdan * ''E. g. afer'': fan [[Senegal]] oant Sûdan, de kustlannen fan West-Afrika en it noarden fan [[Kongo-Kinsjasa]]. * ''E. g. suahelicus'': fan súdlik [[Somaalje]] oant sintraal Kongo-Kinsjasa, noardeastlik [[Sambia]], [[Angoala]], en [[KwaZulu-Natal]]. * ''E. g. glaucurus'': [[Madagaskar]]. It leefgebiet bestiet út heal iepen gerslân mei beammen, oanplante bosk, agrarysk gebiet, parken yn bûtenwiken fan stêden en ek bercheftich gebiet mei bosk en strewellen oant likernôch 1600 m en yn East-Afrika oant 2500 m hichte. == Hâlden en dragen == Lykas oare rôlders wurdt er faak op in posysje heech yn in beam, in peal of op stroomtried sjoen. De fûgel is oerdeis meast ynaktyf, mar yn 'e lette middei jaget er op fleanende michammels en termiten, somtiden yn grutte groepen fan 100 of mear. De soarte drinkt lykas sweltsjes troch syn snaffel yn 'e flecht yn it wetter te dompeljen. It nêst sit yn in beamgat, wurdt net beklaaid en bestiet út twa oant trije aaien. == Status == De fûgel hat in grut ferspriedingsgebiet en is oer it generaal algemien. Der is gjin oanlieding om te tinken dat de oantallen tebekrinne. Dêrfandinne stiet de fûgel as net bedrige (Least Concern, 2024) op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/broad-billed-roller-eurystomus-glaucurus BirdLife, oproppen 22 jannewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/brbrol1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 22 jannewaris 2026.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=4F01F4165EC3954E Avibase, oproppen 22 jannewaris 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Eurystomus glaucurus|gielsnaffelrôlder}} }} {{DEFAULTSORT:gielsnaffelrolder}} [[Kategory:Breedsnaffelrôlder]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] 6lfyetg5atn3ru5yrukiin413yuidoc 0 189518 1235273 1216831 2026-07-16T23:57:46Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235273 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Gielbúkmosk |Ofbyld = [[Ofbyld:Passer flaveolus 102177449.jpg|250px]]<br>mantsje en wyfke |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[moskfûgels]] (''Passeridae'') |Skaai = [[mosken]] (''Passer'') |Wittenskiplike namme= Passer flaveolus |Beskriuwer, jier= [[Edward Blyth|Blyth]], 1845 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''gielbúkmosk''' (''Passer flaveolus'') is in fûgel yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[mosken]] (''Passer'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[moskfûgels]] (''Passeridae''). == Ferskining == [[Ofbyld:Plain-backed Sparrow - Thailand S4E6685 (22638588530).jpg|thumb|left|Fûgel yn Tailân.]] It mantsje fan 'e 14 sintimeter grutte fûgel hat in grize kroan, in swart plak tusken de swarte snaffel en it each en in rustbrún plak efter it each nei de nekke ta. De kiel is swart en fan ûnder is de fûgel fierder gielich. Syn rêch is rustbrún en nei efter mear oliifgrien. De fearren fan 'e wjukken en sturt binne donker mei ljochte rânen. It wyfke is sûnder markearing, fealer en hat in hoarnkleurige snaffel. == Fersprieding == De soarte komt foar yn [[Kambodja]], [[Laos]], [[Maleizje]], [[Birma]], [[Tailân]] en [[Fjetnam]]. It is in [[Monotypysk takson|monotypyske]] soarte, itjinge betsjut dat der gjin ûnderferdieling yn ûndersoaren is. == Hâlden en dragen == Gielbúkmosken binne kultuerfolgers en komme yn tunen, plantaazjes en op lânbougrûn foar. Se ite fral sied fan ferskillende planten en ek fan nôt. It wyfke leit trije oant sân aaikes yn in fan gers boud kûgelfoarmich nêst. De [[ynkubaasjetiid]] duorret 15 oant 24 dagen. De jongen binne [[Nêstbliuwer en nêstflechter|nêstbliuwers]] en wurde troch beide âlden fersoarge. Se briede yn losse koloanjes. == Status == De [[IUCN]] klassifisearret de soarte fanwegen de grutte fersprieding as net bedrige (''Least Concern'', 2024). De populaasjetrend is stabyl. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/plain-backed-sparrow-passer-flaveolus Birdlife, oproppen 25 jannewaris 2024.] * [https://ebird.org/species/plbspa1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 25 jannewaris 2024.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=AABF0A3A5C7685D1 Avibase, oproppen 25 jannewaris 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Passer flaveolus|Gielbúkmosk}} }} {{DEFAULTSORT:gielbukmosk}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Mosk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] 72r00xt2ncv3oq8laodzhfgkxdn6q1t 0 189804 1235308 1217959 2026-07-17T00:15:48Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235308 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = gielsnaffelreager |Ofbyld = [[Ofbyld:Garceta piquicorta (Ardea brachyrhyncha), parque nacional de Amboseli, Kenia, 2024-05-22, DD 85.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[reagers]] (''Ardea'') |Wittenskiplike namme= Ardea brachyrhyncha |Beskriuwer, jier= [[John George Children|Children]] & [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1826 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[File:Ardea brachyrhyncha map.svg|center|250px]] }} De '''gielsnaffelreager''' (''Ardea brachyrhyncha''; synonimen: ''Mesophoyx intermedia brachyrhyncha'', ''Egretta intermedia brachyrhyncha'', ''Ardea intermedia brachyrhyncha'') is in [[Afrika|Afrikaanske]] [[fûgel]]soarte yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[reagers]] (''Pelecanidae''). Earder waard de fûgels as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[middelste wite reager]] (''Ardea intermedia'') beskôge, mar hjoed-de-dei wurdt er jimmeroan mear as in aparte soarte behannele. == Ferskining == De gielsnaffelreager is in middelgrutte (65–72 sm) wite reiger en sit wat formaat oanbelanget tusken de [[lytse wite reager]] en de [[grutte wite reager]] yn. Hy ferskilt fan 'e Aziatyske middelste wite reager mei't er yn it briedkleed in gielrôze snavel hat, yn stee fan swart. Hy is ek folle minder giel op 'e stút en it gesicht, en hat readeftige yn stee fan swarte boppepoaten. Nijsgjirrich is dat er, nettsjinsteande de grutte geografyske ôfstân, mear liket op 'e Australyske plúmreager, mar de lêste is lytser en hat in langere snavel, in oare rop en in oare balts, wêrby't de kop nei it boarst ta lutsen wurdt. == Fersprieding == Gielsnaffelreagers libje yn Subsaharaansk Afrika fan [[Senegal]] yn it easten oant noardlik [[Sûdan]] en súdlik oant [[Súd-Afrika]]. De fûgel mijt de woastyngebieten en it Kongobekken. Ut en troch wurdt de soarte oantroffen op 'e [[Seysjellen]] en de [[Kaapverdje|Kaapverdyske eilannen]]. === Taksonomy === Earder waard de gielsnaffelreager as in ûndersoarte fan 'e middelste wite reager (''Ardea intermedia''). Sûnt 2014 wurdt de fûgel troch Birdlife International en de IUCN lykwols as in aparte soarte ûnderskieden en sûnt 2023 troch eBird/Clements en it IOC op basis fan syn ûnderskiedende ferskining. De gielsnaffelreager waard earder yn it skaai ''Egretta'' set of yn syn eigen skaai ''Mesophoyx'', mar út [[DNA]]-stúdzjes die bliken dat de fûgel besibbe is oan ''Ardea''. == Hâlden en dragen == De gielsnavelreiger wurdt benammen yn it binnenlân yn wiete gebieten mei in oerfloed oan wetterplanten waarnommen. Hy yt meastentiids fiskjes fan minder as 10 sm lang, mar ek kikkerts, slangen en ynsekten. It briedseizoen ferskilt geografysk. == Status en bedrigingen == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en der wurdt tocht dat de oantallen tanimme. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) kategorisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern'', 2024). De wrâldpopulaasje wurdt tusken de 25.000 en 100.000 folwoeksen fûgels rûsd. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-billed-egret-ardea-brachyrhyncha BirdLife, oproppen 6 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/integr3/BW Ebird, oproppen 6 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/integr3/cur/introduction Birds of the World, oproppen 6 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ardea brachyrhyncha|gielsnaffelreager}} }} {{DEFAULTSORT:Gielsnaffelreager}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Reager]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] al9r8g01o9k9kkgzxuu7dz1vj47kod9 0 190038 1235292 1219122 2026-07-17T00:07:48Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235292 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Gielkrúnnachtreager |Ofbyld = [[Ofbyld:Nyctanassa violacea in La Manzanilla.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[gielkrúnnachtreagers]] (''Nyctanassa'') |Wittenskiplike namme= Nyctanassa violacea |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Nyctanassa violacea map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#FFFF00}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#0000FF}} [[wintergast]]</small> }} De '''gielkrúnnachtreager''' (''Nyctanassa violacea'', synonym: ''Nycticorax violaceus'') is in fûgel út 'e [[Reagerfûgels|reager]][[Famylje (taksonomy)|famylje]] út [[Noard-Amearika|Noard-]], [[Sintraal-Amearika|Sintraal-]] en [[Súd-Amearika]]. De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1758 as ''Ardea violacea'' publisearre troch [[Linnaeus]]. == Beskriuwing == De gielkrúnnachtreager wurdt likernôch 55 oant 70 sintimeter, hat in spanwiidte fan 101 oant 112 sintimeter en weaget sawat 650 oant 850 gram. De folwoeksen fûgel hat in benammen laaigriis oant blaugriis lichem. De wjukken hawwe faak in skobbich patroan mei't de donkere fearren ljochtgrize rânen ha. De kop is swart mei in brede wite wangstreek en in gielwite oant krêmkleurige krún, dêr't de fûgel de namme oan tanket. De eagen fan in folwoeksen fûgel binne opfallend felread. De poaten binne gewoanwei giel oant oranje-giel. De snaffel is altyd swart en stevich. Yn 'e briedtiid krije de fûgels ferskillende tinne wite sierfearren en ek op 'e rêch wurde de fearren faak wat langer en moaier. De oars giele poaten ferkleurje yn 'e briedtiid nei koraalread of rôze, wylst de hûd om 'e eagen ek yntinsiver fan kleur wurde kin. Juvenilen binne fral griisbrún oant donkerbrún fan kleur mei oer it hiele bealchje ljochte streekjes en plakjes. Op 'e ûnderkant fan it bealchje binne de streken wat breder en ljochter. Jonge fûgels ha earst giel oant oranje eagen. {| class="wikitable" |- | [[Ofbyld:Yellow-crowned night heron DSC 3838-topaz-denoiserawsanta ana nwr 4.5.23.jpg|250x250px]] | [[Ofbyld:Yellow-crowned night heron bombay hook nwr 8.11.24 DSC 9771-topaz-rawdenoise.jpg|250x250px]] |- | <center>Folwoeksen fûgel (briedkleed)</center> | <center>Juvenyl</center> |- |} == Fersprieding en habitat == Der wurde fiif [[ûndersoarte]]n erkend: * ''N. v. violacea'': eastlik [[Noard-Amearika]], [[Golf fan Meksiko|Golfkust]], [[Kariben|Karibysk]] gebiet. * ''N. v. bancrofti'': westlik Meksiko en [[Baja California]]. * ''N. v. caliginis'': Pasifyske kust fan [[Panama]] oant [[Perû]]. * ''N. v. cayennensis'': noardlik en noardeastlik Súd-Amearika. * ''N. v. paupera'': [[Galapagoseilannen]] De fûgels komme foar yn wiete gebieten mei swiet, sâlt of brak wetter. == Hâlden en dragen == It dieet fan 'e gielkrúnnachtreager bestiet út fisk, weakdieren, kreeften, kikkerts en lytse reptilen. Hy jaget sawol deis as nachts. Faak stiet er ûnferweechlik oan 'e wetterkant, wachtsjend op 'e proai. Ek beslûpt er de proai tige stadich. Gielkrúnreagers briede yn koloanjes en ek solitêr. Se bouwe de nêsten fan tûken yn beammen en strûken, meastentiids boppe it wetter. Beide skaaien bouwe it nêst. It wyfke leit trije oant fiif ljochtgriene/blauwe aaien en beide skaaien briede de aaien yn goed trije wiken út. Sawol it mantsje as it wyfke fuorret de piken, dy't nei 25 dagen útfleane. == Status == De gielkrúnnachtreager hat in grut ferspriedingsgebiet en wurdt troch de [[IUCN]] as net bedrige (''Least Concern'', 2018) klassifisearre en de populaasje wurdt as stabyl beöardiele. Der is gjin rûzing fan 'e oantallen. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-crowned-night-heron-nyctanassa-violacea BirdLife, oproppen 20 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/ycnher/cur/introduction Birds of the World, oproppen 20 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/ycnher?siteLanguage=nl Ebird, oproppen, 20 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Nyctanassa violacea|Gielkrúnnachtreager}} }} {{DEFAULTSORT:Gielkrunnachtreager}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gielkrúnnachtreager]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Galapagoseilannen]] 6qt4f66gt1eob0fty83ucoqenl6rkew 0 190443 1235321 1220713 2026-07-17T00:24:00Z Ieneach fan 'e Esk 13292 foute defsort ferbettere + IUCN-skema 1235321 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Robynkielkolibry |Ofbyld = [[Ofbyld:20240707 ruby throated hummingbird bafflin sanctuary PD204642 38.jpg|250px]]<br><small>mantsje<br>[[Ofbyld:Ruby-throated hummingbird (53753091374).jpg|250px]]<br>wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[toersweleftigen]] (''Apodiformes'') |Famylje = [[kolibrys]] (''Trochilidae'') |Skaai = [[glânskielkolibrys]] (''Archilochus'') |Wittenskiplike namme= Archilochus colubris |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Archilochus colubris map.svg|250px]]<small> {{Color box|#f18e08}} [[briedfûgel]]<br> {{Color box|#ffd42a}} [[trekfûgel]]<br> {{Color box|#5f9ed3}} [[wintergast]]<br></small> }} De '''robynkielkolibry''' (''Archilochus colubris'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kolibrys]] (''Trochilidae''). It is de iennichste kolibrysoarte dy't op grutte skaal yn it easten fan [[Noard-Amearika]] briedt. De fûgel tanket syn namme oan de opfallende, glânzgjende reade kiel fan it mantsje. Tegearre mei de [[swartkinkolibry]] (''Archilochus alexandri'') foarmet it it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[archilochus]]-kolibrys. == Ferskining == De robynkielkolibry is in lytse kolibry mei in lingte fan sa'n 7,5 oant 9,5 sintimeter en in gewicht fan likernôch 3,1 gram. Se hawwe in smaragdgriene rêch en in wyt-griizige ûnderkant. De snavel is lang, tin en rjocht. It mantsje is maklik te werkennen oan it reade irisearjende kielplak, dat by brek oan sinne swart lykje kin. De sturt fan it mantsje is foarke en donker fan kleur. It wyfke mist it reade kielplak en hat in wite kiel mei bytiden wat donkere stipkes. Har sturt is rûn mei wite einen op 'e bûtenste fearren. == Fersprieding en systematyk == [[Ofbyld:Archilochus colubris-male hovering.jpg|thumb|left|Mantsje.]] De robynkielkolibry hat in grut ferspriedingsgebiet. Simmerdeis briede se yn it easten fan 'e [[Feriene Steaten]] en it súdeasten fan [[Kanada]]. It is in [[trekfûgel]] dy't oerwinteret yn [[Sintraal-Amearika]], [[Meksiko]] en somtiden de [[Florida Keys]]. In soad fan dizze fûgels fleane yn ien kear de [[Golf fan Meksiko]] oer, in tocht fan wol 800 kilometer oer wetter. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, wat betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n erkend wurde. Hy is nau besibbe oan 'e swartkielkolibry (''Archilochus alexandri''), dêr't er yn it westen fan syn briedgebiet wolris mei [[Krusing (biology)|hybridisearret]]. == Ekology == De robynkielkolibry libbet yn iepen leafwâlden, parken en tunen. Se binne tige enerzjyk en hawwe in ekstreem hege stofwikseling. Om te oerlibjen, moatte se deis út hûnderten blommen nektar drinke. Dêrnjonken fange se lytse ynsekten en spinnen foar de aaiwiten. Mantsjes binne tige territoriaal en ferdigenje harren fiedselboarnen en briedplakken agressyf tsjin oare kolibrys en sels gruttere fûgels. It nêst wurdt troch it wyfke op in tûke fan in beam boud en is makke fan plantaardich materiaal en spinnenreach. De bûtenkant wurdt beklaaid mei [[koarstmoas]] foar de kamûflaazje. Wyfkes lizze meastentiids twa wite aaikes, net grutter as in beantsje fan 13 by 8 mm. De briedtiid duorret 12 oant 14 dagen. De jonge fûgels wurde troch it wyfke fuorre mei in mingsel fan nektar en lytse ynsekten, dy't se fuort yn 'e kiel fan 'e jongen spuit. Nei 18 oant 22 dagen fleane de jonge fûgels út. == Status en bedrigingen == [[Ofbyld:Archilochus colubris Illinois (7999688957).jpg|thumb|left|Fûgeltsjes by foerbakken.]] Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] stiet de robynkielkolibry as net bedrige (''Least Concern''). De populaasje is de lêste desennia sels wat tanommen, mooglik meidat mear minsken foerbakjes foar de fûgels yn harren tunen ophingje en blommen plantsje, dy't de fûgels nektar biede. == Namme == De wittenskiplike namme ''Archilochus'' ferwiist nei de [[Gryksk]]e dichter [[Archilochus]]. De soartnamme ''colubris'' komt nei alle gedachten fan it Spaanske wurd 'colibrí', itjinge kolibry betsjut. {{Boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ruby-throated-hummingbird-archilochus-colubris BirdLife, oproppen 12 maart 2026.] *[https://ebird.org/species/rthhum, eBird, oproppen 12 maart 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rthhum/cur/introduction Birds of the World, oproppen 12 maart 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Archilochus colubris|''Archilochus colubris''}} }} {{DEFAULTSORT:Robinkielkolibri}} [[Kategory:Glânskielkolibry]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] o3ut4zb5br7v2am4qs9lqmf3qi4kbrd 0 190507 1235323 1221017 2026-07-17T00:24:58Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235323 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namm = Gleone ljochtdrager |Ofbyld = [[Ofbyld:Selasphorus ardens 1902.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[toersweleftigen]] (''Apodiformes'') |Famylje = [[kolibrys]] (''Trochilidae'') |Skaai = [[ljochtdragers]] (''Selasphorus'') |Wittenskiplike namme= Selasphorus ardens |Beskriuwer, jier= [[Osbert Salvin|Salvin]], 1870 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Selasphorus ardens map.svg|250px]] }} De '''gleone ljochtdrager''' (''Selasphorus ardens'') is in tige lyts [[fûgel]]tsje út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kolibrys]] (''Trochilidae''). It is in [[Endemisme|endemyske]] [[Soarte (taksonomy)|soarte]] dy't mar yn in hiel lyts gebiet foarkomt en dêrtroch ien fan 'e meast bedrige kolibrys fan [[Midden-Amearika]] is. == Nammeferklearring == De skaainamme ''Selasphorus'' komt út it [[Gryksk]] (''selas'' = glâns en ''phoros'' = drager) en betsjut ljochtdrager. De spesifike namme ''ardens'' komt fan it [[Latyn]] en betsjut baarnend of gleon. == Ferskining == De gleone ljochtdrager is in lytse kolibry fan likernôch 7 sintimeter. It mantsje hat in spektakulêre glânzgjende kiel, rôzeread oant oranjeread fan kleur, dy't yn it sinneljocht hast liket te gloeien. De boppekant is brûnzich-grien en de sturt is foar it meastepart readbrún mei swarte rânen. It wyfke is minder opfallend mei in griene rêch, in ljochtbrune ûnderkant en in wytige kiel mei lytse donkere streekjes. == Fersprieding en systematyk == De fûgel hat in tige beheind ferspriedingsgebiet en wurdt mar op in pear lokaasjes yn 'e heechlannen fan it westen fan [[Panama]], benammen yn 'e provinsjes Chiriquí en Veraguas (ûnder oare op Cerro Flores). Dêr komme se op hichten tusken de 1.500 en 2.200 meter yn iepen strewelleboskjes en oan 'e rânen fan it berchwâld foar. De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge betsjut dat der gjin erkende [[ûndersoarte]]n binne. == Ekology == Oer de ekology fan 'e soarte is noch net alles bekend. Se fiede harren mei nektar fan blommen en lytse ynsekten en wurde faak yn gebieten mei in soad strewellen sjoen, dy't ûntstien binne nei it kapjen of ferbaarnen fan bosk. Se ha nei alle gedachten wol spesifike natuerlike iepen plakken nedich om te oerlibjen. == Status en bedrigingen == Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat de gleone ljochtdrager de status bedrige (''Endangered''). It totale leefgebiet is tige lyts. Hoewol't it ferspriedingsgebiet rûsd wurdt op sa'n 3.000 km², beslacht it feitlike leefgebiet neffens rûzing mar 120 oant 280 km². De populaasje is lyts, fragmintearre en wurdt rûsd op mar 2.000 oant 12.000 folwoeksen fûgels, wylst tocht wurdt dat de oantallen fierder ôfnimme. Om't de fûgel seldsum is, wurdt oannommen dat de rûzing earder by it legere oantal leit. De wichtichste bedriging is it ferlies fan habitat troch lânbou, it ferbaarnen fan fegetaasje en mooglik de ynfloed fan klimaatferoaring op 'e spesifike hichten dêr't se libje. {{Boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/glow-throated-hummingbird-selasphorus-ardens BirdLife, oproppen 14 maart 2026.] *[https://ebird.org/species/glthum1 eBird, oproppen 14 maart 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/glthum1/cur/introduction, oproppen 14 maart 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Selasphorus ardens|''Selasphorus ardens''}} }} [[Kategory:Ljochtdrager]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] eqiaft10aekqko1yy2g4odp9htce5be 0 190526 1235333 1221019 2026-07-17T00:30:16Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235333 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namm = Readsturtkomeet |Ofbyld = [[Ofbyld:Sappho sparganurus Red-tailed Comet (male); Jesús María, Córdoba, Argentina (cropped).jpg|250px]]<br>mantsje |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[toersweleftigen]] (''Apodiformes'') |Famylje = [[kolibrys]] (''Trochilidae'') |Skaai = [[goudsturtkometen]] (''Sappho'') |Wittenskiplike namme= Sappho sparganurus |Beskriuwer, jier= [[George Shaw|Shaw]], 1812 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Sappho sparganura map.svg|250px]] }} De '''goudsturtkomeet''' (''Sappho sparganurus'') is in opfallende [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kolibrys]] (''Trochilidae''). De soarte is ferneamd om tige lange, glânzgjende sturt fan it mantsje en komt foar yn 'e sintrale en súdlike [[Andes]]. == Etymology == De wittenskiplike namme hat de folgjende betsjutting. It skaai ''Sappho'' ferwiist nei de ferneamde [[Gryksk|Grykske]] dichteresse [[Sappho]] fan it eilân [[Lesbos]]. De spesifike namme ''sparganurus'' komt fan 'e [[Aldgryksk]]e wurden ''sparganóō'' (σπαργανόω = 'ynwikkelje', 'yn bannen lizze') en ''oura'' (ουρά = sturt), wat tsjut op 'e lange sturtfearren. Yn it [[Ketsjûa (taal)|Ketsjûa]] hjit de fûgel ''Q'ori Kenti'' (gouden kolibry). == Ferskining == De goudsturtkomeet is ien fan 'e meast spektakulêre fûgels fan 'e Andes. It mantsje hat in goudgriene kop en boarst, mar falt foaral op troch de tige lange sturt dy't irisearjend goud- oant read glânzget. De rêch is ek readich fan kleur. It wyfke is folle ienfâldiger kleure; hja hat in grienige rêch, in ljochte ûnderkant mei spikkels en in folle koartere sturt sûnder de mjitte fan glâns fan it mantsje. == Fersprieding en systematyk == [[Ofbyld:ColibriHermita.JPG|thumb|left|thumb|Mantsje yn Argentynje.]] De goudsturtkomeet libbet yn 'e heechlizzende dellingen fan 'e Andes yn [[Bolivia]] en [[Argentynje]] en komt somtiden ek foar yn dielen fan [[Sily]] en [[Perû]]. It is de iennichste soarte yn skaai ''Sappho''. De fûgel wurdt meast fûn op hichten tusken de 1.500 en 4.000 meter yn drûge gebieten mei strewellen, iepen bosk en tunen. Der wurde twa [[ûndersoarte]]n ûnderskieden: * ''S. s. sparganurus'': komt foar yn it noarden en sintraal Bolivia. * ''S. s. sappho'': komt foar yn súdlik Bolivia en it noarden fan Argentynje. == Ekology == De fûgel yt nektar fan ferskate blommen, lykas dy fan 'e tabaksbeam en ferskate soarten kaktussen. It binne territoriale fûgels dy't harren fiedselboarnen fûl ferdigenje tsjin oare kolibrys. By de [[balts]] brûkt it mantsje syn lange sturt om de oandacht fan it wyfke te lûken troch flugge toeren yn 'e loft te meitsjen. == Status en bedrigingen == Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat de goudsturtkomeet de status net bedrige (''Least Concern''). Hoewol't de populaasje net krekt teld is, wurdt der fan útgien dat de oantallen stabyl binne om't de fûgel him ridlik goed oanpasse kin oan feroarings yn it lânskip en sels foarkomt yn tunen. {{Boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-tailed-comet-sappho-sparganurus BirdLife, oproppen 15 maart 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/retcom1/cur/introduction eBird, oproppen 15 maart 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/retcom1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 15 maart 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sappho sparganurus|''Sappho sparganurus''}} }} [[Kategory:Goudsturtkomeet]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] 2iuwg23zm5gfioh1czoeolwmxj2vclx 1235334 1235333 2026-07-17T00:30:34Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1235334 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namm = Readsturtkomeet |Ofbyld = [[Ofbyld:Sappho sparganurus Red-tailed Comet (male); Jesús María, Córdoba, Argentina (cropped).jpg|250px]]<br>mantsje |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[toersweleftigen]] (''Apodiformes'') |Famylje = [[kolibrys]] (''Trochilidae'') |Skaai = [[goudsturtkometen]] (''Sappho'') |Wittenskiplike namme= Sappho sparganurus |Beskriuwer, jier= [[George Shaw (ornitolooch)|Shaw]], 1812 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Sappho sparganura map.svg|250px]] }} De '''goudsturtkomeet''' (''Sappho sparganurus'') is in opfallende [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kolibrys]] (''Trochilidae''). De soarte is ferneamd om tige lange, glânzgjende sturt fan it mantsje en komt foar yn 'e sintrale en súdlike [[Andes]]. == Etymology == De wittenskiplike namme hat de folgjende betsjutting. It skaai ''Sappho'' ferwiist nei de ferneamde [[Gryksk|Grykske]] dichteresse [[Sappho]] fan it eilân [[Lesbos]]. De spesifike namme ''sparganurus'' komt fan 'e [[Aldgryksk]]e wurden ''sparganóō'' (σπαργανόω = 'ynwikkelje', 'yn bannen lizze') en ''oura'' (ουρά = sturt), wat tsjut op 'e lange sturtfearren. Yn it [[Ketsjûa (taal)|Ketsjûa]] hjit de fûgel ''Q'ori Kenti'' (gouden kolibry). == Ferskining == De goudsturtkomeet is ien fan 'e meast spektakulêre fûgels fan 'e Andes. It mantsje hat in goudgriene kop en boarst, mar falt foaral op troch de tige lange sturt dy't irisearjend goud- oant read glânzget. De rêch is ek readich fan kleur. It wyfke is folle ienfâldiger kleure; hja hat in grienige rêch, in ljochte ûnderkant mei spikkels en in folle koartere sturt sûnder de mjitte fan glâns fan it mantsje. == Fersprieding en systematyk == [[Ofbyld:ColibriHermita.JPG|thumb|left|thumb|Mantsje yn Argentynje.]] De goudsturtkomeet libbet yn 'e heechlizzende dellingen fan 'e Andes yn [[Bolivia]] en [[Argentynje]] en komt somtiden ek foar yn dielen fan [[Sily]] en [[Perû]]. It is de iennichste soarte yn skaai ''Sappho''. De fûgel wurdt meast fûn op hichten tusken de 1.500 en 4.000 meter yn drûge gebieten mei strewellen, iepen bosk en tunen. Der wurde twa [[ûndersoarte]]n ûnderskieden: * ''S. s. sparganurus'': komt foar yn it noarden en sintraal Bolivia. * ''S. s. sappho'': komt foar yn súdlik Bolivia en it noarden fan Argentynje. == Ekology == De fûgel yt nektar fan ferskate blommen, lykas dy fan 'e tabaksbeam en ferskate soarten kaktussen. It binne territoriale fûgels dy't harren fiedselboarnen fûl ferdigenje tsjin oare kolibrys. By de [[balts]] brûkt it mantsje syn lange sturt om de oandacht fan it wyfke te lûken troch flugge toeren yn 'e loft te meitsjen. == Status en bedrigingen == Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat de goudsturtkomeet de status net bedrige (''Least Concern''). Hoewol't de populaasje net krekt teld is, wurdt der fan útgien dat de oantallen stabyl binne om't de fûgel him ridlik goed oanpasse kin oan feroarings yn it lânskip en sels foarkomt yn tunen. {{Boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-tailed-comet-sappho-sparganurus BirdLife, oproppen 15 maart 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/retcom1/cur/introduction eBird, oproppen 15 maart 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/retcom1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 15 maart 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sappho sparganurus|''Sappho sparganurus''}} }} [[Kategory:Goudsturtkomeet]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] 0rifosh243pht34mn18ev1p6silgpqm 0 190566 1235282 1221054 2026-07-17T00:02:50Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235282 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Gielfoarholleamazône |Ofbyld = [[Ofbyld:Amazona ochrocephala (Lora común) (14030062796).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[Amazônepappegaaien]] (''Amazona'') |Wittenskiplike namme= Amazona ochrocephala |Beskriuwer, jier = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Amazona ochrocephala map.svg|250px]] }} De '''gielfoarholle-amazône''' (''Amazona ochrocephala'') is in [[Pappegaai-eftigen|pappegaai-eftige]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). De wittenskiplike namme fan 'e [[Soarte (taksonomy)|soarte]] waard foar it earst yn 1788 troch de Dútske natuerûndersiker [[Johann Friedrich Gmelin]] publisearre. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Amazona ochrocephala (Lora común) (15005935719).jpg|thumb|left|Kop fan 'e gielfoarholle-amazône.]] De fûgel wurdt likernôch 33 oant 38 sm lang en hat foar it grutste part griene fearren. It meast ûnderskiedende skaaimerk is it giele plak op 'e foarholle, dêr't de fûgel syn namme oan tanket. De snaffel is donkergriis oant swart, faak ljochter by de basis. De eachring is bleek en net befearre, wylst de iris oranjeread is. Der is gjin sichtber ferskil tusken mantsjes en wyfkes; it skaai kin allinnich troch [[DNA]]-ûndersyk of [[endoskopy]] fêststeld wurde. == Fersprieding en systematyk == De gielfoarholle-amazône hat in grut ferspriedingsgebiet fan [[Panama]] yn it noarden oant noardlik [[Bolivia]] en eastlik [[Brazylje]] yn it suden. De soarte wurdt yn ferskate [[ûndersoarte]]n ferdield: ''A. o. ochrocephala'': eastlik [[Kolombia]] oant [[Guyana]]] en noardlik Brazylje. ''A. o. panamensis'': West-Panama en Noardwest-Kolombia. ''A. o. nattereri'': Súd-Kolombia oant Noard-Bolivia. ''A. o. xantholaema'': it eilân [[Marajó]] yn 'e [[Amazônerivier]] (Brazylje). De [[taksonomy]] fan dizze fûgel is kompleks; guon autoriteiten beskôgje de gielkopamazône (''A. oratrix'') en de gielnekamazône (''A. auropalliata'') ek as ûndersoarten, wylst oaren se as aparte soarten sjogge. == Status == De soarte wurdt troch de [[IUCN]] klassifisearre as 'net bedrige' (''Least Concern''). Hoewol't de populaasje yn oantallen ôfnimt troch habitatferlies en it fangen foar de hannel, is it ferspriedingsgebiet sa grut dat de fûgel noch net as bedrige beskôge wurdt. == Avikultuer == De gielfoarholleamazône komt geregeld foar yn 'e avikultuer. Se steane bekend om harren fermogen om lûden en spraak nei te dwaan. Yn Europa binne se yn ferskate grutte dieretunen en fûgelparken te sjen, lykas yn [[Loro Parque]] (Spanje) en it [[Weltvogelpark Walsrode]] (Dútslân). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-crowned-amazon-amazona-ochrocephala BirdLife International, oproppen 17 maart 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/ywcpar/cur/introduction Birds of the World,, oproppen 17 maart 2026.] * [https://ebird.org/species/ywcpar eBird, oproppen 17 maart 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Amazona ochrocephala|gielfoarholleamazône}} }} {{DEFAULTSORT:Gielfoorholleamazone}} [[Kategory:Amazônepappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] aaf559nqcukfi8fewao53zcbym2yeuo 0 190568 1235311 1221061 2026-07-17T00:17:07Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235311 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Gielteamamazône |Ofbyld = [[Ofbyld:Amazona-xantholora-1.jpg|250px]]<br><small>Mantsje</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[Amazônepappegaaien]] (''Amazona'') |Wittenskiplike namme= Amazona xantholora |Beskriuwer, jier = ([[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1859) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Amazona xantholora map.svg|250px]] }} De '''gielteamamazône''' (''Amazona xantholora'') is in [[Pappegaai-eftigen|pappegaai-eftige]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). De fûgel wurdt ek wol de Yucatan-amazône neamd nei syn ferspriedingsgebiet. == Skaaimerken == De fûgel wurdt likernôch 26 oant 28 sm lang en is dêrmei ien fan 'e lytsere amazônepappegaaien. De fearren binne foar it grutste part grien mei swarte rânen, wat in skobbich effekt jout. De namme fan 'e fûgel is te tankjen oan 'e giele team (it stikje tusken de snaffel en it each). De foarholle is wyt en de krún is blauwich. [[Ofbyld:Amazona xantholora -Xcaret Eco Park -Mexico-8a.jpg|thumb|left|Wyfke.]] Oars as by de measte oare amazônepappegaaien binne der dúdlike ferskillen tusken mantsjes en wyfkes. Mantsjes hawwe in opfallende read plak om it each hinne en reade fearren op 'e wjukbûging (''alula''). Wyfkes hawwe folle minder of hielendal gjin read om 'e eagen en de reade kleur op 'e wjukken ûntbrekt meastal of is folle bleker. Ek de wite foarholle is by wyfkes minder dúdlik. == Fersprieding == De gielteamamazône hat in beheind ferspriedingsgebiet yn [[Sintraal-Amearika]] op it skiereilân [[Yucatán]] yn [[Meksiko]], yn it noarden fan [[Belize]] en it eilân [[Cozumel]] De fûgel wurdt somtiden ek waarnommen yn it noarden fan [[Gûatemala]]. It habitat bestiet út drûge tropyske bosken, leafwâlden en soms ek yn kultuerlânskip lykas sitrusplantaazjes. == Status == De soarte wurdt troch de [[IUCN]] klassifisearre as 'net bedrige' (''Least Concern''). Hoewol't it ferspriedingsgebiet relatyf lyts is, wurdt de populaasje rûsd op 20.000 oant 50.000 fûgels (2019). De grutste bedrigings binne habitatferlies troch de toeristyske ûntwikkeling op Yucatán en de yllegale fûgelhannel. Oannommen wurdt dat de soarte yn oantallen tebekrint. == Avikultuer == Yn 'e avikultuer is de gielteamamazône net algemien, mar se wurde wol geregeld troch spesjalisearre leafhebbers hâlden. Se steane bekend as frij lûdroftich, mar binne populêr om't se troch harren lytse formaat makliker te hâlden binne as de gruttere soarten, mar foar begjinners binne se dreech te hâlden. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-lored-amazon-amazona-xantholora BirdLife International, oproppen 17 maart 2026.] *[https://ebird.org/species/yelpar1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 17 maart 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/yelpar1/cur/introduction, Birds of the World, oproppen 17 maart 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Amazona xantholora|gielteam-amazône}} }} {{DEFAULTSORT:Gielteamamazone}} [[Kategory:Amazônepappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] 60ryxf0pcsab3n5su2nzhs1px83rvwk 0 190578 1235316 1221085 2026-07-17T00:20:39Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235316 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Gielwjukamazône |Ofbyld = [[Ofbyld:Amazona barbadensis rothschildi - Bonaire.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[Amazônepappegaaien]] (''Amazona'') |Wittenskiplike namme= Amazona barbadensis |Beskriuwer, jier = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Amazona barbadensis map.svg|250px]] }} De '''gielwjukamazône''' (''Amazona barbadensis'') is in [[Pappegaai-eftigen|pappegaai-eftige]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). Op [[Bonêre]] stiet de fûgel ek bekend ûnder de lokale namme Lora.<ref>[https://www.beautiful-bonaire.nl/natuur/fauna-vogels-geelvleugelamazone-lora.php Beautiful Bonaire, oproppen 17 maart 2026.]</ref> == Skaaimerken == De gielwjukamazône wurdt likernôch 33 oant 35 sm lang en is foar it grutste part grien mei swarte seamen oan 'e fearren. De fûgel hat in opfallende griiswite foarholle. De wangen en de kiel binne giel, lykas de boppekant fan 'e wjukken (de "skouders"), dêr't de fûgel syn namme oan tanket. De snaffel is hoarnkleurich (ljochtgriis/wyteftich) en it each is oranjebrún. Der is gjin sichtber ferskil tusken mantsjes en wyfkes. == Fersprieding == De soarte hat in tige beheind ferspriedingsgebiet yn it noarden fan [[Fenezuëla]] yn 'e kustregio's fan 'e Fenezolaanske steaten Falcón en Lara en it eilân [[Isla Margarita|Margarita]] (dêr't de populaasje tige lyts is). De fûgel komt ek foar op 'e eilannen [[Bonêre]], [[Blanquilla]] en Kurasau. Op [[Arûba]] wie de fûgel sûnt de jierren 1940 útstoarn, mar yn 2024 binne dêr wer fûgels fan 'e soarte loslitten fan in yn 2022 ûntdutsen yllegaal transport strûpte bisten.<ref>[https://www.naturetoday.com/intl/nl/nature-reports/message/?msg=31783#:~:text=13%2DJAN%2D2024%20%2D%20Fundacion,over%20zee%20naar%20Aruba%20gesmokkeld. Nature Today, ''De eerste geelvleugelamazone maakt een vrije vlucht in de natuur van Aruba'', 13 jannewaris 2024.]</ref> Oars as de wittenskiplike namme (''barbadensis'') sugerearret, komt de fûgel net foar op [[Barbados]]. Dat wie in fersin fan 'e beskriuwer yn 1788. == Ekology == De fûgel briedt fan maaie oant augustus, mar kin regionaal febrewaris–july wêze. Der wurdt gjin nêst boud, mar der wurdt in holte yn in beam of rots brûkt. De measte pearkes bliuwe in libben lang byinoar en brûke alle jierren itselde nêst. Der wurde trochstrings trije aaien lein, dy't yn 28 dagen bebret wurde. By it brieden is it wyfke ôfhinklik fan it mantsje foar it iten. Nei it útkommen fan 'e aaien duorret it twa moannen dat de jonge fûgels al hast op folwoeksen fûgels lykje. Se bliuwe ek nei it ferlitten fan it nêst noch in pear moanne yn famyljeferbân byinoar. == Status == De gielwjukamazône wurdt troch de [[IUCN]] klassifisearre as gefoelich (''Near Threatened''). De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op minder as 10.000 folwoeksen fûgels. Bedrigings binne de streuperij, it rôvjen fan piken út it nêst foar de (lokale) húsdierhannel, it habitatferlies troch oerbeweiding fan geiten en ezels dy't jonge beammen opite en troch de oanlis fan diken en gebouwen. Benammen op it fêstelân fan Fenezuëla is sânwinning foar de bou ek in bedriging foar de fûgel. == Avikultuer == Yn 'e avikultuer is de gielwjukamazône frij seldsum. Troch de kwetsbere status jilde der tige strange regels foar it hâlden en ferhanneljen fan dizze fûgels ([[CITES]] Appendix I). Op Bonêre wurdt de fûgel sjoen as in symboal fan it eilân en binne der ferskate beskermingsprogramma's, lykas dy fan Echo Bonaire. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-shouldered-amazon-amazona-barbadensis BirdLife International, oproppen 17 maart 2026.] *[http://www.echobonaire.org/parrots/bonaires-parrot/ Fûgelbeskerming op Bonêre.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/yespar1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 17 maart 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Amazona barbadensis|gielwjukamazône}} }} {{DEFAULTSORT:Gielwjukamazone}} [[Kategory:Amazônepappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] 5xh5vui9jfv812g73tj3gxlnow31f6k 1235317 1235316 2026-07-17T00:20:55Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1235317 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Gielwjukamazône |Ofbyld = [[Ofbyld:Amazona barbadensis rothschildi - Bonaire.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[Amazônepappegaaien]] (''Amazona'') |Wittenskiplike namme= Amazona barbadensis |Beskriuwer, jier = [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Amazona barbadensis map.svg|250px]] }} De '''gielwjukamazône''' (''Amazona barbadensis'') is in [[Pappegaai-eftigen|pappegaai-eftige]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). Op [[Bonêre]] stiet de fûgel ek bekend ûnder de lokale namme Lora.<ref>[https://www.beautiful-bonaire.nl/natuur/fauna-vogels-geelvleugelamazone-lora.php Beautiful Bonaire, oproppen 17 maart 2026.]</ref> == Skaaimerken == De gielwjukamazône wurdt likernôch 33 oant 35 sm lang en is foar it grutste part grien mei swarte seamen oan 'e fearren. De fûgel hat in opfallende griiswite foarholle. De wangen en de kiel binne giel, lykas de boppekant fan 'e wjukken (de "skouders"), dêr't de fûgel syn namme oan tanket. De snaffel is hoarnkleurich (ljochtgriis/wyteftich) en it each is oranjebrún. Der is gjin sichtber ferskil tusken mantsjes en wyfkes. == Fersprieding == De soarte hat in tige beheind ferspriedingsgebiet yn it noarden fan [[Fenezuëla]] yn 'e kustregio's fan 'e Fenezolaanske steaten Falcón en Lara en it eilân [[Isla Margarita|Margarita]] (dêr't de populaasje tige lyts is). De fûgel komt ek foar op 'e eilannen [[Bonêre]], [[Blanquilla]] en Kurasau. Op [[Arûba]] wie de fûgel sûnt de jierren 1940 útstoarn, mar yn 2024 binne dêr wer fûgels fan 'e soarte loslitten fan in yn 2022 ûntdutsen yllegaal transport strûpte bisten.<ref>[https://www.naturetoday.com/intl/nl/nature-reports/message/?msg=31783#:~:text=13%2DJAN%2D2024%20%2D%20Fundacion,over%20zee%20naar%20Aruba%20gesmokkeld. Nature Today, ''De eerste geelvleugelamazone maakt een vrije vlucht in de natuur van Aruba'', 13 jannewaris 2024.]</ref> Oars as de wittenskiplike namme (''barbadensis'') sugerearret, komt de fûgel net foar op [[Barbados]]. Dat wie in fersin fan 'e beskriuwer yn 1788. == Ekology == De fûgel briedt fan maaie oant augustus, mar kin regionaal febrewaris–july wêze. Der wurdt gjin nêst boud, mar der wurdt in holte yn in beam of rots brûkt. De measte pearkes bliuwe in libben lang byinoar en brûke alle jierren itselde nêst. Der wurde trochstrings trije aaien lein, dy't yn 28 dagen bebret wurde. By it brieden is it wyfke ôfhinklik fan it mantsje foar it iten. Nei it útkommen fan 'e aaien duorret it twa moannen dat de jonge fûgels al hast op folwoeksen fûgels lykje. Se bliuwe ek nei it ferlitten fan it nêst noch in pear moanne yn famyljeferbân byinoar. == Status == De gielwjukamazône wurdt troch de [[IUCN]] klassifisearre as gefoelich (''Near Threatened''). De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op minder as 10.000 folwoeksen fûgels. Bedrigings binne de streuperij, it rôvjen fan piken út it nêst foar de (lokale) húsdierhannel, it habitatferlies troch oerbeweiding fan geiten en ezels dy't jonge beammen opite en troch de oanlis fan diken en gebouwen. Benammen op it fêstelân fan Fenezuëla is sânwinning foar de bou ek in bedriging foar de fûgel. == Avikultuer == Yn 'e avikultuer is de gielwjukamazône frij seldsum. Troch de kwetsbere status jilde der tige strange regels foar it hâlden en ferhanneljen fan dizze fûgels ([[CITES]] Appendix I). Op Bonêre wurdt de fûgel sjoen as in symboal fan it eilân en binne der ferskate beskermingsprogramma's, lykas dy fan Echo Bonaire. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-shouldered-amazon-amazona-barbadensis BirdLife International, oproppen 17 maart 2026.] *[http://www.echobonaire.org/parrots/bonaires-parrot/ Fûgelbeskerming op Bonêre.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/yespar1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 17 maart 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Amazona barbadensis|gielwjukamazône}} }} {{DEFAULTSORT:Gielwjukamazone}} [[Kategory:Amazônepappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] 8kgsbynma84bgqywi41yg7dn1pi3odi 0 190589 1235312 1221129 2026-07-17T00:17:31Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235312 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Gielwangamazône |Ofbyld = [[Ofbyld:Red-lored Parrot (Amazona autumnalis) (6777353237).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[Amazônepappegaaien]] (''Amazona'') |Wittenskiplike namme= Amazona autumnalis |Beskriuwer, jier = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = IUCN-status: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''gielwangamazône''' (''Amazona autumnalis'') is in [[Pappegaai-eftigen|pappegaai-eftige]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). De wittenskiplike namme fan 'e [[Soarte (taksonomy)|soarte]] waard foar it earst yn 1758 troch [[Carolus Linnaeus]] publisearre. == Skaaimerken == De gielwangamazône wurdt likernôch 32 oant 35 sm lang. De fûgel is foar it grutste part grien, mar falt op troch de felle kleuren fan 'e kop. De foarholle en de team binne read, wylst de boppekant fan 'e wangen giel is (dêr't de soarte syn namme oan tanket). De krún is blauwich. De slachpinnen fan 'e wjukken hawwe blauwe en reade dielen, dy't foaral yn 'e flecht goed te sjen binne. De snaffel is griisgiel en de poaten binne griis. == Fersprieding == De soarte komt foar yn it gebiet fan eastlik [[Meksiko]] oant it noarden fan [[Súd-Amearika]]. In isolearre populaasje yn noardwestlik [[Brazylje]] wurdt hjoed-de-dei faker as in aparte soarte, de [[diadeemamazône]] (''Amazona diadema''), behannele. Der wurde ferskate [[ûndersoarte]]n ûnderskieden: *''Amazona autumnalis autumnalis'': fan 'e kust fan 'e [[Golf fan Meksiko]] oant it suden fan [[Hondoeras]]. *''Amazona autumnalis salvini'': fan it suden fan Hondoeras oant [[Kolombia]] en [[Fenezuëla]]. *''Amazona autumnalis lilacina'': it westen fan [[Ekwador]]. It habitat bestiet út ferskate lânskippen, fan tropyske reinwâlden en mangrovebosken oant iepen boskgebieten en kultuerlânskippen mei beammen. == Iten == De gielwangamazône yt benammen fruchten, sieden, nuten en beien. De soarte wurdt ek op plantaazjes oantroffen, dêr't se ite fan fruit lykas mango's of sitrusfruchten. == Status == De gielwangamazône wurdt troch de [[IUCN]] klassifisearre as net bedrige (LC) om't de fûgel in grut ferspriedingsgebiet hat en de populaasje noch ridlik grut is. Dochs nimme de oantallen ôf troch de kap fan reinwâlden en de yllegale fangst foar de fûgelhannel. Yn guon gebieten wurdt de fûgel ek as skealik sjoen troch boeren om't se fruchten oanfrette. {{boarnen|boarnefernijing= [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-lored-amazon-amazona-autumnalis BirdLife International, oproppen 18 maart 2026.] [https://parrots.org/encyclopedia/red-lored-amazon/ World Parrot Trust, oproppen 18 maart 2026.] [https://birdsoftheworld.org/bow/species/relpar10/cur/introduction Birds of the World, oproppen 18 maart 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Amazona autumnalis|gielwangamazône}} }} {{DEFAULTSORT:Gielwangamazone}} [[Kategory:Amazônepappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] hak6b9b4nxwczdxpf0naj9f2wrlxps7 0 190726 1235337 1221996 2026-07-17T00:32:37Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235337 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Gouldamadine |Ofbyld = [[Ofbyld:Chloebia gouldiae, Elsey, Northern Territory, Australia 1.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[prachtfinken]] (''Estrildidae'') |Skaai = [[Gouldamadines]] (''Chloebia'') |Wittenskiplike namme= Chloebia gouldiae |Beskriuwer, jier= [[John Gould|Gould]], 1844 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Chloebia gouldiae IUCN.png|250px]] }} De '''Gouldamadine''' (''Chloebia gouldiae''), ek wol de '''reinbôge-amadine''' neamd, is in kleurrike [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[prachtfinken]] (''Estrildidae''). De fûgel is lânseigen yn it noarden fan [[Austraalje]]. De fûgel waard yn 1844 beskreaun troch de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[ornitolooch]] [[John Gould]], dy't de fûgel neamde nei syn ferstoarne frou Elizabeth. == Ferskining == [[Ofbyld:Chloebia gouldiae, Nitmiluk, Northern Territory, Australia 1.jpg|thumb|left|Fûgel mei in swarte kopkleur.]] De Gouldamadine is likernôch 12,5 oant 14 sm lang. Beide geslachten binne tige opfallend kleure mei swarte, griene, giele en reade markearrings dy't skerp ôftekene binne. In wichtich ferskil tusken de geslachten is dat it boarst fan it mantsje pears is, wylst dat fan it wyfke ljochter lila is. Wyfkes binne oer it gehiel wat bleker fan kleur. Yn 'e natuer komme trije ferskillende kopkleuren foar: swart, read of giel (oranje). De ferskillende kopkleuren dy't yn it wyld foarkomme (swart, read en giel), binne genetyske farianten (morfen) binnen deselde populaasje en gjin aparte (ûnder)soarten. Troch selektyf te kweekjen yn finzenskip binne der hjoed-de-dei ek mutaasjes mei bygelyks blauwe, giele of sulveren rêgen. Bysûnder oan 'e snaffel fan 'e Gouldamadine binne de reflektearjende bultsjes yn 'e snaffelhoeke fan 'e piken. == Fersprieding en leefgebiet == De fûgels komme foar yn it noarden fan [[Austraalje]], benammen yn 'e regio's [[Kimberley (Austraalje)|Kimberley]] en it [[Noardlik Territoarium]]. Se libje dêr op gersrike savannes en flaktes. Bûten it briedseizoen binne it nomadyske fûgels dy't lûke nei plakken dêr't genôch wetter en sied te finen is. Se foarmje dan faak grutte groepen fan 1.000 oant 2.000 fûgels. Troch de kleurferskillen fan 'e koppen waarden se earder as ferskillende soarten behannele. De Gouldamadine wurdt hjoed-de-dei as in [[Monotypysk takson|monotypyske]] soarte sjoen; der wurde gjin [[ûndersoarte]]n erkend. == Hâlden en dragen == De Gouldamadine is in siediter. De fûgel yt deis oant 30% fan it lichemsgewicht. Se ite benammen sied fan ferskate soarten gers, lykas ''Sorghum'' en ''Triodia''. [[Ofbyld:Diamant de Gould oisillons.jpg|thumb|left|Pykjes.]] De fûgels briede meastentiids yn beamholtes oan it begjin fan it drûge seizoen. It wyfke leit 4 oant 8 aaien. Beide âlden briede oerdeis, mar nachts sit allinnich it wyfke op it nêst. De piken ferlitte nei 19 oant 25 dagen it nêst en binne selsstannich as se 40 dagen âld binne. It liket der op dat wyfkes de ferhâlding fan it neiteam beynfloedzje kinne troch te sjen nei de kopkleur fan it mantsje om sa genetyske swaktes te foarkommen. == Status == Yn it wyld is it oantal Gouldamadines yn 'e 20e iuw bot ôfnommen. Foar 1981 waarden der tsientûzenen fûgels út it wyld fongen foar de avikultuer. Yn it Kimberley-distrikt wie it de meast fongen fûgelsoarte. Nei it Australyske ferbod yn 1960 waard der dochs noch (faak yllegaal) fongen. Letter waarden ferlies fan leefgebiet en grutte boskbrannen de grutste bedriging foar de soarte. Nije ûndersiken en tellings (lykas fêstlein yn it Action Plan for Australian Birds 2020) jouwe in positiver byld. De totale populaasje wurdt no rûsd op sa'n 25.000 folwoeksen fûgels. Fanwegen dy nije ynsichten en in stabile populaasjetrend hat de [[IUCN]] de status fan 'e fûgel yn 2022 feroare fan hast bedrige nei net bedrige (''Least Concern''). == Avikultuer == De Gouldamadine is ien fan 'e populêrste fûgels yn 'e avikultuer fanwegen syn prachtige kleuren. It binne selskipfûgels dy't net allinnich holden wurde kinne. Se kinne yn in rom, froast- en siichfrij fûgelhok goed tegearre mei oare rêstige tropyske fûgels holden wurde. Alle fûgels dy't yn Europa hâlden wurde, binne neikweek en moatte in fêste poatring ha. {{Boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/gouldian-finch-chloebia-gouldiae BirdLife International, oproppen 24 maart 2026.] *[https://ebird.org/species/goufin3?siteLanguage=nl eBird, oproppen 24 maart 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/goufin3/cur/introduction Birds of the World, oproppen 24 maart 2026.] {{reflist}} {{Commonscat|Chloebia gouldiae|Gouldamadine}} }} {{DEFAULTSORT:Gouldamadine}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gouldamadine]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] 1wvvi632e74piprwipjhgmlhf1xm2xq 0 190754 1235340 1222204 2026-07-17T00:34:44Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235340 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Granaatastrild |Ofbyld = [[Ofbyld:Violet-eared waxbill, Uraeginthus granatinus, at Pilanesberg National Park, Northwest Province, South Africa (28037408514).jpg|250px]]<br><small>mantsje<br>[[Ofbyld:Violet-eared Waxbill (Uraeginthus granatinus) female coming to drink ... (46180756685).jpg|250px]]<br>Wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[prachtfinken]] (''Estrildidae'') |Skaai = [[granaatastrilden]] (''Granatina'') |Wittenskiplike namme= Granatina granatina |Beskriuwer, jier= ([[Linnaeus]], 1766) |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''granaatastrild''' (''Granatina granatina'') is in kleurrike [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[prachtfinken]] (''Estrildidae''). De fûgel is lânseigen yn it suden fan [[Afrika]]. De fûgel waard yn 1766 foar it earst wittenskiplik beskreaun troch [[Linnaeus|Karolus Linnaeus]]. == Ferskining == [[Ofbyld:Violet-eared waxbill, Uraeginthus granatinus, at Pilanesberg National Park, Northwest Province, South Africa (15868537530).jpg|thumb|left|Mantsje yn it Nasjonaal Park Pilanesberg, Súd-Afrika.]] De fioletwangastrild is likernôch 14 oant 15 sm lang, ynklusyf de frij lange, smelle staart. Der is in dúdlik ferskil tusken de geslachten ([[Seksuële dimorfy|seksueel dimorfisme]]). It mantsje hat in opfallend kastanjebrún lichem, in helderblauwe stút en in swarte sturt mei blauwe rânen. Op 'e wangen hat it mantsje grutte fiolette oant pearse plakken, de foarholle is blau en it kin is swart. Om it each is in reade eachring. De snaffel is read en de team is swart. It wyfke is bleker fan kleur, meast bêzjebrún mei in ljochtere ûnderkant. De fiolette wangplakken en de blauwe foarholle binne by it wyfke minder fel fan kleur as by it mantsje en se hat gjin swart kin. De jongfûgels lykje op it wyfke, mar misse ynearsten noch de fiolette wangplakken en de blauwe stút. == Fersprieding en systematyk == De fûgels komme foar yn in grut part fan it suden fan Afrika, ûnder oaren yn [[Angoala]], [[Botswana]], [[Namybje]], [[Simbabwe]] en [[Súd-Afrika]]. Se libje foaral yn drûge gebieten mei toarnboskjes (faak ''Acacia'') en op iepen [[savanne]]s. Oars as in soad oare astrilden foarmje se gjin grutte groepen, mar wurde se meast yn pearkes sjoen. De soarte wurdt as [[monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat der gjin ûndersoarten erkend wurde. == Hâlden en dragen == De granaatastrild yt benammen lyts gerssied fan 'e grûn. Yn 'e briedtiid wurdt it dieet oanfolle mei ynsekten lykas termiten en spinnen, dy't nedich binne foar de groei fan 'e piken. In bysûnderheid yn it gedrach is de relaasje mei de [[keningswida]] (''Vidua regia''). De keningswida is in [[Briedparasitisme|briedparasyt]] dy't har aaien yn it nêst fan 'e granaatastrild leit. De jongen fan 'e wida groeie tegearre mei de jongen fan 'e astrild op sûnder dat se ferstjitten wurde. == Status == De granaatastrild hat in tige grut ferspriedingsgebiet. De grutte fan 'e populaasje is net krekt bekend, mar der is gjin oanlieding om oan te nimmen dat de soarte yn syn fuortbestean bedrige wurdt. Dêrom hat de [[IUCN]] de status fan de fûgel fêststeld op net bedrige (''Least Concern''). == Avikultuer == Yn 'e avikultuer is de soarte allinnich geskikt foar leafhawwers mei ûnderfining. Se binne frij gefoelich foar temperatuerwikselingen en hawwe in rom, goed beplante fûgelhok nedich. Oars as guon oare prachtfinken kinne mantsjes ûnderling frij agressyf wêze en dêrom is it bettert se yn pearkes te hâlden. {{Boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/violet-eared-waxbill-granatina-granatina BirdLife International, oproppen 25 maart 2026.] *[https://ebird.org/species/viewax1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 25 maart 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/viewax1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 maart 2026.] ---- {{reflist}} {{Commonscat|Granatina granatina|Fioletwangastrild}} }} {{DEFAULTSORT:granaatastrild}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Granaatastrild]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] egdd3w76ksdy90b6ra40zajpimcmsbe 0 190795 1235327 1223436 2026-07-17T00:26:49Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235327 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Goudbúkje |Ofbyld = [[Ofbyld:Orange breasted waxbill, Amandava subflava, at Suikerbosrand Nature Reserve, Gauteng, South Africa (25278913494).jpg|250px]]<br><small>mantsje<br>[[Ofbyld:Orange breasted waxbill, Amandava subflava, at Eendracht Road, Suikerbosrand Nature Reserve, Gauteng, South Africa (31749699274).jpg|250px]]<br>wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels|fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[prachtfinken]] (''Estrildidae'') |Skaai = [[tigerfinken]] (''Amandava'') |Wittenskiplike namme= Amandava subflava |Beskriuwer, jier= [[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1819 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} It '''goudbúkje''' (''Amandava subflava'') is in lytse [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[prachtfinken]] (''Estrildidae''). Dizze [[Soarte (taksonomy)|soarte]] komt foar yn grutte dielen fan [[Afrika]] besuden de [[Sahara]]. It is ien fan 'e lytste fûgelsoarten yn 'e famylje en de namme ferwiist nei de opfallende oranjegiele ûnderkant fan it mantsje. == Ferskining == [[Ofbyld:Orange breasted waxbill, Amandava subflava, at Eendracht Road, Suikerbosrand Nature Reserve, Gauteng, South Africa (32214245430).jpg|thumb|left|Pearke.]] It goudbúkje is mei in lingte fan likernôch 9 sm in tige lytse fûgel. De fûgel hat in koarte, kegelfoarmige reade snaffel. Der is in dúdlik ferskil tusken de geslachten. Mantsjes ha in oliifgriene oant brúnachtige boppekant. It meast opfallende is de fel oranjegiele ûnderkant en in fjoerreade streek boppe it each (de wynbrau). De flanken hawwe faak in donker sebrapatroan. Ek de stút is read. Wyfkes binne minder kleurryk. Harren ûnderkant is mear giel ynstee fan oranje en de reade eachstreek ûntbrekt. Oars as de besibbe tigerfink feroarje de kleuren fan it goudbúkje net bûten de briedtiid. == Fersprieding en systematyk == It goudbúkje hat in grut ferspriedingsgebiet oer it hiele [[Afrika]]anske kontinint besuden de [[Sahara]], útsein de hiele drûge woastyngebieten en de tichte reinwâlden. Se wurde faak op iepen gerslân waarnommen, op [[savanne]]s en sompige gebieten mei heech gers. Der wurde twa [[undersoarte|undersoarten]] erkend: *''A. s. subflava'': fan [[Senegal]] en [[Gambia]] eastlik oant [[Etioopje]] en westlik [[Jemen]]. *''A. s. clarkei'': fan [[Kenia]] súdlik oant [[Súd-Afrika]]. Dizze ûndersoarte is faak wat ljochter fan kleur op 'e búk. == Hâlden en dragen == Goudbúkjes binne sosjale fûgels dy't bûten de briedtiid yn grutte groepen libje kinne. Se foerazjearje op 'e grûn en yn it gers, dêr't se sykje nei gerssied en ynsekten (foaral yn 'e briedtiid). In opfallend skaaimerk fan it goudbúkje is dat se faak âlde nêsten fan oare fûgels brûke, lykas dy fan [[weverfûgels]] of [[huningsûgers]] ynstee fan sels in hiel nêst te bouwen. It nêst wurdt fan binnen op 'e nij beklaaid mei fearkes en sêft gers. It wyfke leit 4 oant 6 wite aaikes. == Status == Troch it ûnbidige ferspriedingsgebiet en de grutte fan 'e populaasje stiet it goudbúkje as "net bedrige" (''Least Concern'') op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. == Avikultuer == Yn de avikultuer is it goudbúkje in populêre fûgel. It binne freonlike fûgels dy't goed te hâlden binne yn in mingd fûgelhok mei oare lytse prachtfinken. Se binne net agressyf. Se hawwe in goed beplante fûgelhok nedich mei in soad gerssoarten en strûken om harren feilich te fielen. Goudbúkjes binne gefoelich foar kjeld en focht en se ha winterdeis in waarm plak nedich fan likernôch 18 graden. {{Boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/zebra-waxbill-amandava-subflava BirdLife International, oproppen 27 maart 2026.] *[https://ebird.org/species/zebwax2/MW Ebird, oproppen 27 maart 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/zebwax2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 maart 2026.] {{reflist}} {{Commonscat|Amandava subflava|Goudbúkje}} }} {{DEFAULTSORT:Goudbukje}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Tigerfink]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] l0k7syw9rnq7qk98sds9avsfq1li0ru 0 190880 1235291 1223842 2026-07-17T00:07:26Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235291 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Gielkroankanarje |Ofbyld = [[Ofbyld:Serinus flavivertex 441688241.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'') |Skaai = [[kanarjes]] (''Serinus'') |Wittenskiplike namme= Serinus flavivertex |Beskriuwer, jier= ([[William Thomas Blanford|Blanford]], 1869) |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''gielkroankanarje''' (''Serinus flavivertex'') is in lytse [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[finkfûgels]] (''Fringillidae''). It is in fûgel fan East- en Súdlik Afrika. == Ferskining == De gielkroankanarje is likernôch 11 oant 13 sm lang. It mantsje is opfallend giel en grien. De namme komt fan 'e felle, giele kroan. De oliifgriene rêch hat donkere streken, en de ûnderkant fan it lichem is helder giel. De wjukken en de sturt binne donker mei giele rânen. De snaffel is donkergriis oant swart en de poaten binne donkergriis. It wyfke is doffer fan kleur. Hja hat minder giel op 'e kop en is oer it algemien mear griisgrien en swierder streke op it boarst en op 'e flanken. == Fersprieding en systematyk == De gielkroankanarje komt foar yn 'e bergen fan East-Afrika, fan [[Etioopje]] en [[Kenia]] oant it noarden fan [[Malawy]], en der is in isolearre populaasje yn [[Angoala]]. Se komme meastentiids tusken de 400 en 3.000 meter boppe seenivo foar yn iepen gebieten en op lânbougrûn. Der wurde trije ûndersoarten ûnderskieden: *''Serinus flavivertex flavivertex'' - [[Eritreä]] oant noardlik [[Tanzania]]. *''Serinus flavivertex sassii'' – súdwestlik Uganda, súdeastlik [[Kongo-Kinsjasa]] oant súdwestlik Tanzania, noardeastlik [[Sambia]] en noardlik Malawy. *''Serinus flavivertex huillensis'' - heechlannen fan Sintraal-Angoala. == Hâlden en dragen == It binne sosjale fûgels dy't faak yn lytse groepen te sjen binne, soms tegearre mei oare finkfûgels. Se ite benammen it sied fan krûden en strûken, mar ek wol knoppen fan beammen en lytse ynsekten. It komfoarmige nêst is fan moas, woartels en fearkes, boud yn 'e foarke fan in tûke. It wyfke leit meastentiids 2 oant 3 ljochtblauwe aaikes. == Status == De gielkroankanarje wurdt troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as net bedrige (''Least Concern'') klassifisearre. Neffens [[BirdLife International]] is de populaasje stabyl, mei't de fûgel yn syn grutte ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt. {{Boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-crowned-canary-serinus-flavivertex BirdLife International, oproppen 30 maart 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/yeccan1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 30 maart 2026.] *[https://ebird.org/species/yeccan1/ER eBird, oproppen 30 maart 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Serinus flavivertex|Gielkroankanarje}} }} {{DEFAULTSORT:gielkroankanarje}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kanarje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] 76olrdethx8sl8jolg030kxrf9ejns5 0 191609 1235306 1229382 2026-07-17T00:15:03Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235306 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = gielsnaffelglee |Ofbyld = [[Ofbyld:Yellow-billed Kite (6608140277).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[gleeën]] (''Milvus'') |Wittenskiplike namme= Milvus aegyptius |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], [[1788]] |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''gielsnaffelglee''' (''Milvus aegyptius'') is in [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). Dizze fûgel is nau besibbe oan 'e [[swarte glee]] (''Milvus migrans''), mar wurdt hjoed-de-dei meastentiids as in aparte soarte beskôge. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Yellow-billed kite, Milvus aegyptius, at Elephant Sands Lodge, Botswana (31438220183).jpg|thumb|left|Gielsnaffelglee.]] De gielsnaffelglee liket in soad op 'e swarte glee, mar it meast opfallende ferskil by folwoeksen fûgels is de snaffel: dy is folslein giel, wylst de swarte glee in donkere snaffel hat mei in giele waakshûd. De fearren binne brún oant donkerbrún en de sturt is justjesfoarke, al is dy minder djip ynsnien as by de [[reade glee]]. De fûgel hat in spanwiidte fan likernôch 140 oant 150 sm. == Fersprieding == De soarte komt foar yn hast hiel Afrika súdlik fan 'e [[Sahara]], yn it noardeasten fan Afrika (ynklusyf [[Egypte]]) en op it súdwestlike part fan it [[Arabysk Skiereilân]]. Der wurde twa ûndersoarten ûnderskieden: * ''M. a. aegyptius'': [[Egypte]], it noardeasten fan Afrika en súdwestlik Araabje. * ''M. a. parasitus'': Afrika súdlik fan 'e Sahara, ynklusyf de [[Kaapverdje|Kaapverdyske Eilannen]] en [[Madagaskar]]. == Hâlden en dragen == De gielsnaffelglee is in opportunistyske jager en in echte allesiter. Hy fret lytse sûchdieren, fûgels, reptilen en ynsekten, mar hy skarrelt ek op jiskebulten om by doarpen, stêden en slachthuzen. Se binne tige betûft yn 'e loft en kinne sels iten út de hannen fan minsken of fan 'e hannel fan merklju "stelle". De fûgel is monogaam en briedt yn in nêst fan tûken, dat faak beklaaid wurdt mei allerhanne materiaal dat se fine, lykas papier, plestik of stikken tekstyl. Se lizze meastentiids twa oant trije aaien. == Status == De gielsnaffelglee hat in tige grut ferspriedingsgebiet, mar de soarte liket ôf te nimmen. De soarte op de [[Reade list]] fan de [[IUCN]] de status net bedrige (''Least Concern''). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://ebird.org/species/yebkit1 eBird, oproppen 6 maaie 2026.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-billed-kite-milvus-aegyptius BirdLife, oproppen 6 maaie 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/blakit1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 6 maaie 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Milvus aegyptius}} }} {{DEFAULTSORT:Gielsnaffelglee}} [[Kategory:Glee]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] 9xcge3847kbxxwg146x3aaehg5kvy86 0 191770 1235287 1229882 2026-07-17T00:05:32Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235287 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = gielkopmies |Ofbyld = [[Ofbyld:My Public Lands Magazine, Spring 2015 (16627591481).jpg|260px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[bûdelmiezen]] (''Remizidae'') |Skaai = [[gielkopmiezen]] (''Auriparus'') |Wittenskiplike namme = Auriparus flaviceps |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |Beskriuwer, jier = [[Carl Jakob Sundevall|Sundevall]], 1850 ---- |lânkaart=[[Ofbyld:Auriparus flaviceps distribution map.png|center|260px]] }} De '''gielkopmies''' (''Auriparus flaviceps'') is in [[sjongfûgel]] en de iennige soarte fan 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[bûdelmiezen]] (''Remizidae'') dy't yn [[Noard-Amearika]] foarkomt. De soarte nimt yn oantallen ôf, mar wurdt noch net as bedrige klassifisearre. == Skaaimerken == De gielkopmies is in hiele lyts (10–11 cm), foar it grutste part griis fûgeltsje mei in lyts en spits, koanysk snaffeltsje en in frij koart sturtsje. In folwoeksen fûgel hat in karakteristike giele kop mei in donkere team en readbrune skouderfearren. Jonge fûgels binne effen ljochtgriis. == Fersprieding en systematyk == De gielkopmies wurdt as iennige soarte yn it skaai ''Auriparus'' set. Hy komt foar fan it súdwwesten fan 'e [[Feriene Steaten]] nei it suden oant yn dielen fan [[Meksiko]]. De soarte wurdt ûnderferdield yn seis ûndersoarten mei de folgjende fersprieding: * ''A. f. acaciarum'' – woastinen yn it súdwesten fan 'e FS oant noardlik [[Nederkalifornje]] en noardwestlik Meksiko. * ''A. f. ornatus'' – súdeastlik [[Arizona]] oant [[Oklahoma]], [[Teksas]], súdlik [[Coahuila]] en [[Tamaulipas]]. * ''A. f. flaviceps'' – sintraal Neder-Kalifornje, noardeastlik [[Sonora]] oant noardlik [[Sinaloa]] en [[Tiburón]]. * ''A. f. lamprocephalus'' – súdlik Neder-Kalifornje, op 'e eilannen [[San José]] en [[San Francisco]]. * ''A. f. sinaloae'' – noardwestlik Meksiko (noardwestlik [[Sinaloa]] fan [[Culiacán]] oant [[Guamuchil]]). * ''A. f. hidalgensis'' – yn it it sintrale part fan Meksiko (noardeastlik [[Jalisco]] oant súdlik [[San Luis Potosí (steat)|San Luis Potosí]] en eastlik [[Hidalgo]]). == Libbenswize == De gielkopmies is algemien yn strûkwoastinen. Hy wurdt dêr hast altiten allinnich sjoen wylst er him fluch en akrobatysk troch de strûken beweecht op 'e strún nei lytse ynsekten, fruchten en nektar. De fûgel briedt yn it grutste part fan it ferspriedingsgebiet fan begjin maart oant juny. De gielkopmies bout, lykas oare soarten yn de famylje, in bolfoarmich nêst. De soarte is foar it grutste part in [[stânfûgel]]. == Status en bedriging == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar der wurdt tocht dat de oantallen ôfnimme, lykwols net sa bot dat de soarte as bedrige beskôge wurdt. De ynternasjonale natoerbeskermingsorganisaasje [[IUCN]] kategorisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade list]]. De populaasje wurdt op 7,2 miljoen folwoeksen yndividuen rûsd. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/verdin/cur/introduction Birds of the World, oproppen 12 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/verdin?siteLanguage=nl eBirds, oproppen 12 maaie 2026.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/verdin-auriparus-flaviceps BirdLife, oproppen 12 maaie 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Auriparus flaviceps}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gielkopmies]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] 50on6wu7u94h6ybcku3xdthqbl2k5fy 1235288 1235287 2026-07-17T00:05:54Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1235288 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = gielkopmies |Ofbyld = [[Ofbyld:My Public Lands Magazine, Spring 2015 (16627591481).jpg|260px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[bûdelmiezen]] (''Remizidae'') |Skaai = [[gielkopmiezen]] (''Auriparus'') |Wittenskiplike namme = Auriparus flaviceps |Beskriuwer, jier = [[Carl Jakob Sundevall|Sundevall]], 1850 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[Ofbyld:Auriparus flaviceps distribution map.png|center|260px]] }} De '''gielkopmies''' (''Auriparus flaviceps'') is in [[sjongfûgel]] en de iennige soarte fan 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[bûdelmiezen]] (''Remizidae'') dy't yn [[Noard-Amearika]] foarkomt. De soarte nimt yn oantallen ôf, mar wurdt noch net as bedrige klassifisearre. == Skaaimerken == De gielkopmies is in hiele lyts (10–11 cm), foar it grutste part griis fûgeltsje mei in lyts en spits, koanysk snaffeltsje en in frij koart sturtsje. In folwoeksen fûgel hat in karakteristike giele kop mei in donkere team en readbrune skouderfearren. Jonge fûgels binne effen ljochtgriis. == Fersprieding en systematyk == De gielkopmies wurdt as iennige soarte yn it skaai ''Auriparus'' set. Hy komt foar fan it súdwwesten fan 'e [[Feriene Steaten]] nei it suden oant yn dielen fan [[Meksiko]]. De soarte wurdt ûnderferdield yn seis ûndersoarten mei de folgjende fersprieding: * ''A. f. acaciarum'' – woastinen yn it súdwesten fan 'e FS oant noardlik [[Nederkalifornje]] en noardwestlik Meksiko. * ''A. f. ornatus'' – súdeastlik [[Arizona]] oant [[Oklahoma]], [[Teksas]], súdlik [[Coahuila]] en [[Tamaulipas]]. * ''A. f. flaviceps'' – sintraal Neder-Kalifornje, noardeastlik [[Sonora]] oant noardlik [[Sinaloa]] en [[Tiburón]]. * ''A. f. lamprocephalus'' – súdlik Neder-Kalifornje, op 'e eilannen [[San José]] en [[San Francisco]]. * ''A. f. sinaloae'' – noardwestlik Meksiko (noardwestlik [[Sinaloa]] fan [[Culiacán]] oant [[Guamuchil]]). * ''A. f. hidalgensis'' – yn it it sintrale part fan Meksiko (noardeastlik [[Jalisco]] oant súdlik [[San Luis Potosí (steat)|San Luis Potosí]] en eastlik [[Hidalgo]]). == Libbenswize == De gielkopmies is algemien yn strûkwoastinen. Hy wurdt dêr hast altiten allinnich sjoen wylst er him fluch en akrobatysk troch de strûken beweecht op 'e strún nei lytse ynsekten, fruchten en nektar. De fûgel briedt yn it grutste part fan it ferspriedingsgebiet fan begjin maart oant juny. De gielkopmies bout, lykas oare soarten yn de famylje, in bolfoarmich nêst. De soarte is foar it grutste part in [[stânfûgel]]. == Status en bedriging == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar der wurdt tocht dat de oantallen ôfnimme, lykwols net sa bot dat de soarte as bedrige beskôge wurdt. De ynternasjonale natoerbeskermingsorganisaasje [[IUCN]] kategorisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade list]]. De populaasje wurdt op 7,2 miljoen folwoeksen yndividuen rûsd. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/verdin/cur/introduction Birds of the World, oproppen 12 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/verdin?siteLanguage=nl eBirds, oproppen 12 maaie 2026.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/verdin-auriparus-flaviceps BirdLife, oproppen 12 maaie 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Auriparus flaviceps}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gielkopmies]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] l8guha3lu3ozl34s7q3539px5a1ur96 0 192843 1235267 1235232 2026-07-16T17:07:49Z FreyaSport 40716 12e etappe 1235267 wikitext text/x-wiki {{aktueelsport}} {{Ynfoboks edysje hurdfytswedstriid | namme = {{Flagge FR}} Omgong fan Frankryk 2026 | edysje = 113 | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ûnderskrift = | rûtekaart = Route of the 2026 Tour de France.png | tiidrek = [[4 july|4]] - [[26 july]] 2026 | datum = | startplak = {{Flagge ES}} [[Barcelona]] | finishplak = [[Parys]] | totale ôfstân = 3.333 km | hichtemeters = 54.450 m | gem. faasje = | dielnimmers = 184 | type wedstriid = | etappe = 12 | klass1 = Giele trui | lieder1 = {{Flagge SI}} [[Tadej Pogačar]] | klass2 = Griene trui | lieder2 = {{Flagge DK}} [[Mads Pedersen]] | klass3 = Boltsjestrui | lieder3 = {{Flagge SI}} [[Tadej Pogačar]] | klass4 = Wite trui | lieder4 = {{Flagge ES}} [[Juan Ayuso]] | klass5 = Ploegen | lieder5 = {{GER}} Lidl–Trek | klass6 = Striidberens | lieder6 = | klass7 = | lieder7 = | klass8 = | lieder8 = | aktueel = | foarige = [[Omgong fan Frankryk 2025|2025]] | folgjende = [[Omgong fan Frankryk 2027|2027]] }} De 113e edysje fan de '''[[Omgong fan Frankryk]]''' wurdt holden fan [[4 july|4]] oant en mei [[26 july]] [[2026]]. ==Dielnimmende ploegen== {{Kolommen3 |Kolom1= * {{BEL}} Alpecin–Deceuninck * {{FRA}} Decathlon CMA CGM Team * {{FRA}} Groupama-FDJ * {{GER}} Lidl-Trek * {{ESP}} Movistar * {{GER}} Red Bull-Bora-Hansgrohe * {{AUS}} Jayco AlUla * {{NED}} Visma–Lease a Bike * {{NOR}} Uno-X * {{ESP}} Caja Rural-Seguros RGA * {{SUI}} Pinarello-Q36.5 * {{SUI}} Tudor |Kolom2= * {{BRN}} Bahrain Victorious * {{USA}} EF Education-EasyPost * {{GBR}} Netcompany Ineos * {{BEL}} Lotto-Intermarché * {{SUI}} NSN * {{BEL}} Soudal Quick-Step * {{NED}} Picnic-PostNL * {{UAE}} UAE Team Emirates XRG * {{KAZ}} XDS Astana Team * {{FRA}} Cofidis * {{FRA}} TotalEnergies }} == Startplak == De start wie yn [[Barcelona]], in stêd yn [[Kataloanje]], [[Spanje]], de grutste stêd fan Kataloanje, de twadgrutste stêd fan it Spanje. It is nei [[San Sebastián]] yn [[Omgong fan Frankryk 1992|1992]] en [[Bilbao]] yn [[Omgong fan Frankryk 2023|2023]] de tredde kear dat de Omgong yn Spanje fan start giet. {{clear}} == Etappe-oersjoch<ref>[https://www.letour.fr/fr/parcours-general Parcours 2026] op Letour.fr</ref> == Yn de sechsde etappe kaam giele trui drager [[Torstein Traeen]] hurd te fallen by de ôfdaling fan de Tourmalet. Nei medyske fersoarging gie er dochs wer fierder – en finishte úteinlik sa’n 30 minuten efter [[Tadej Pogačar]], wêrmei’t er syn giele trui ferlear. Uno-X melde letter dat Traeen in "harsenskodding en meardere breuken yn syn ribbekast" oprûn hie en de oare deis net oan de start ferskine soe. De 9e etappe op 12 july waard fanwegen de waarmte ynkoarten mei 30 kilometer yn stee fan 185 km fytsten se no 155 km {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Datum ! Etappe ! Start –<br>Finish ! Ofstân<br>(yn km) ! Type ! Winner ! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder |- | 1 | align="center"| 4 july | {{Flagge ES}} [[Barcelona]] | 19.7 km | {{Piktogram etappe|ploege-tiidrit}} | {{NED}} Visma–Lease a Bike |rowspan="2" bgcolor="#FFFF80" | {{DEN}} [[Jonas Vingegaard]] |- | 2 | align="center"| 5 july | {{Flagge ES}} [[Tarragona]] -<br> {{flagge ES}} [[Barcelona]] | 178 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | {{MEX}} [[Isaac del Toro]] |- | 3 | align="center"| 6 july | {{Flagge ES}} [[Granollers]] -<br> {{Flagge FR}} [[Les Angles (Pyrénées-Orientales)|Les Angles]] | 196 km | {{piktogram etappe|berch}} |{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |bgcolor="#FFFF80"|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 4 | align="center"| 7 july | [[Carcassonne]] -<br> [[Foix]] | 182 km | {{piktogram etappe|heuvel}} |{{DEN}} [[Mads Pedersen]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFF80"|{{NOR}} [[Torstein Træen]] |- | 5 | align="center"| 8 july | [[Lannemezan]] -<br> [[Pau, Pyrénées-Atlantiques|Pau]] | 158 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{NED}} [[Olav Kooij]] |- | 6 | align="center"| 9 july | [[Pau (Pyrénées-Atlantiques)|Pau]] -<br> [[Gavarnie-Gèdre]] | 186 km | {{piktogram etappe|berch}} |{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] | rowspan="4" bgcolor="#FFFF80"|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 7 | align="center"| 10 july | [[Hagetmau]] -<br> [[Bordeaux]] | 175 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{BEL}} [[Tim Merlier]] |- | 8 | align="center"| 11 july | [[Périgueux]] -<br> [[Bergerac (stêd)|Bergerac]] | 182 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{BEL}} [[Tim Merlier]] |- | 9 | align="center"| 12 july | [[Malemort]] -<br> [[Ussel (Corrèze)|Ussel]] | 155 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | {{NED}} [[Mathieu van der Poel]] |- | align="center" bgcolor="#C0C0C0"|13 july | bgcolor="#C0C0C0" align="center" colspan="7" | '''Rêstdei yn [[Cantal]]''' |- | 10 | align="center"| 14 july | [[Aurillac]] -<br> [[Le Lioran]] | 167 km | {{piktogram etappe|berch}} | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] | rowspan="3" bgcolor="#FFFF80"| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 11 | align="center"| 15 july | [[Vichy]] -<br> [[Nevers]] | 161 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{NOR}} [[Søren Wærenskjold]] |- | 12 | align="center"| 16 july | [[Circuit de Nevers Magny-Cours]] -<br> [[Chalon-sur-Saône]] | 181 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{BEL}} [[Tim Merlier]] |- | 13 | align="center"| 17 july | [[Dole (Jura)|Dole]] -<br> [[Belfort]] | 205 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 14 | align="center"| 18 july | [[Mulhouse]] -<br> [[Le Markstein]] [[Fellering]] | 155 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 15 | align="center"| 19 july | [[Champagnole]] -<br> [[Col de Solaison]] | 184 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | align="center" bgcolor="#C0C0C0"| 20 july | bgcolor="#C0C0C0" align="center" colspan="7" | '''Rêstdei yn [[Haute-Savoie]]''' |- | 16 | align="center"| 21 july | [[Évian-les-Bains]] -<br> [[Thonon-les-Bains]] | 26 km | {{piktogram etappe|tiidrit}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 17 | align="center"| 22 july | [[Chambéry]] -<br> [[Voiron]] | 175 km | {{piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 18 | align="center"| 23 july | [[Voiron]] -<br> [[Orcières-Merlette]] | 185 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 19|19]] | align="center"| 24 july | [[Gap (Hautes-Alpes)|Gap]] -<br> [[Alpe d'Huez]] | 128 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 20 | align="center"| 25 july | [[Le Bourg-d'Oisans]] -<br> [[Alpe d'Huez]] | 171 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 21 | align="center"| 26 july | [[Thoiry (Yvelines)|Thoiry]] <br> [[Parys]] ([[Avenue des Champs-Élysées|Champs Élysées]]) | 130 km | {{piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- ! Datum ! Etappe ! Start – Finish ! Ofstân<br>(yn km) ! Type ! Winner ! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder |} == Klassemintslieders nei eltse etappe == {| class="wikitable" width="95%" style="text-align: center; font-size:85%;" ! width="7%" |Etappe !Winner | bgcolor="#FFFF00" |'''Giele trui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_yellow.svg|20x20px|Giele trui]] | bgcolor="#54FF54" |'''Griene trui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_green.svg|20x20px|Griene trui]] | bgcolor="#FFABBB" |'''Bolletsjestrui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_polkadot.svg|20x20px|Bolletsjestrui]] | bgcolor="#FFFFFF" |'''Jongerein'''<br>[[Ofbyld:Jersey_white.svg|20x20px|Witte trui]] | bgcolor="#90D0EA" |'''Ploegen'''<br>[[Ofbyld:Jersey_yellow_number.svg|20x20px|Ploegeklassemint]] | bgcolor="#BEAF88" |'''Striidberens'''<br>[[Ofbyld:Jersey beige number.svg|20x20px|Bêzje rêchnûmer]] |- ! 1ste | {{NED}}<br>Visma–Lease a Bike | rowspan="2" bgcolor="#FFFF80" |{{DEN}}<br>[[Jonas Vingegaard]] | bgcolor="#90EE90" |{{COL}}<br>[[Egan Bernal]] | bgcolor="#FFABBB" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#FFFFFF" |{{ESP}}<br>[[Juan Ayuso]] | bgcolor="#D5E5EC" |{{GBR}}<br>Netcompany INEOS | ''Net útrikt'' |- !2e | {{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | bgcolor="#90EE90" |{{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | bgcolor="#FFABBB" |{{NED}}<br>[[Alex Molenaar]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFFFF" |{{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | rowspan="2" bgcolor="#D5E5EC" |{{UAE}}<br>UAE Team Emirates XRG | {{GER}}<br>[[Felix Engelhardt]] |- !3e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#FFFF80" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#90EE90" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="3" bgcolor="#FFABBB" |{{FRA}}<br>[[Alex Baudin]] | {{FRA}}<br>[[Alex Baudin]] |- !4e | {{DEN}}<br>[[Mads Pedersen]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFF80" |{{NOR}}<br>[[Torstein Træen]] | rowspan="9" bgcolor="#90EE90" |{{DEN}}<br>[[Mads Pedersen]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFFFF" |{{CZE}}<br>[[Mathias Vacek]] | rowspan="9" bgcolor="#D5E5EC" |{{GER}}<br>Lidl–Trek | {{ESP}}<br>[[Pablo Castrillo]] |- !5e | {{NED}}<br>[[Olav Kooij]] | {{FRA}}<br>[[Baptiste Veistroffer]] |- !6e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="7" bgcolor="#FFFF80" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="7" bgcolor="#FFABBB" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="4" bgcolor="#FFFFFF" |{{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] |- !7e | {{BEL}}<br>[[Tim Merlier]] | {{FRA}}<br>[[Baptiste Veistroffer]] |- !8ste | {{BEL}}<br>[[Tim Merlier]] | {{BEL}}<br>[[Liam Slock]] |- !9e | {{NED}}<br>[[Mathieu van der Poel]] | {{NED}}<br>[[Mathieu van der Poel]] |- !10e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="3" bgcolor="#FFFFFF" |{{ESP}}<br>[[Juan Ayuso]] | {{ECU}}<br>[[Richard Carapaz]] |- !11e | {{NOR}}<br>[[Søren Wærenskjold]] | {{DEN}}<br>[[Anthon Charmig]] |- !12e | {{BEL}}<br>[[Tim Merlier]] | {{FRA}}<br>[[Baptiste Veistroffer]] |- !13e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !14e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !15e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !16e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | ''Net útrikt'' |- !17e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !18e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !19e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !20ste | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !21ste | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- ! colspan="2" |Einklassemint | bgcolor="#FFFF00" |''' ''' | bgcolor="#54FF54" |''' ''' | bgcolor="#FFABBB" |''' ''' | bgcolor="#FFFFFF" |''' ''' | bgcolor="#90D0EA" |''' ''' | bgcolor="#BEAF88" |''' ''' |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} }} {{Navigaasje Omgong fan Frankryk}} [[Kategory:Omgong fan Frankryk|2026]] [[Kategory:Barren yn 2026]] nwfx42c20x2x2lf6ifea9t72bhi37fa 0 192965 1235313 1235141 2026-07-17T00:18:01Z Ieneach fan 'e Esk 13292 foute defsort ferbettere 1235313 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Bonapartegril |Ofbyld = [[Ofbyld:White-rumped sandpiper (Calidris fuscicollis) in breeding plumage 01.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[grillen]] (''Calidris'') |Wittenskiplike namme = Calidris fuscicollis |Beskriuwer, jier= [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1819 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Calidris fuscicollis map.svg|250px]]{{Kolommen2 |Kolom1= <small>{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#ffdd55}} [[trekfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]</small> }} }} De '''Bonapartegril''' (''Calidris fuscicollis'') is in lytse [[trekfûgel]] dy't briedt op 'e noardlike [[tûndra]]'s fan [[Kanada]] en [[Alaska]]. It kin lestich wêze om dizze fûgel te ûnderskieden fan oare lytse waadfûgels yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]]; dy't ek wol [[grillen]] neamd wurde. == Beskriuwing == De '''Bonapartegril''' is in relatyf lytse fûgel dy't mar 15–18 sm mjit, mei in wjukspanwiidte fan 36–38 sm. Dizze fûgel wurdt regelmjittich betiizge mei oare gril-soarten, dy't yn itselde ferspriedingsgebiet libje of op 'e selde trekrûte foarkomme. De boppekant fan it lichem is in komplekse kombinaasje fan griis, brún en swart, mei ljochte fearrânen. De soarte hat in wite eachstreek en in middellange, tinne en donkere snaffel. Ek de poaten binne tige donker. De fûgel hat in wite stút. Opvallend binne de wjukpunten dy't yn 'e rêst foarby de punt fan 'e sturt stekke. [[Ofbyld:White-rumped sandpiper magdalena island boat trip 1.19.25 DSC 2817-topaz-rawdenoise.jpg|thumb|left|Winterkleed.]] Winterdeis is it fearrekleed minder opfallend. De boppekant is dan griis mei swart. It boarst is ek donkergriis, wylst de rest fan 'e ûnderkant wyt is. De krún en de eachstreek binne donkerder, mei in opfallende wite wynbraustreek. Jonge fûgels hawwe op 'e rêch en wjukdekfearren in swarte basis, mei brune rânen rjochting de skouderfearren en witere rânen rjochting de wjukken. Typysk is it fyn streekte boarst en de kenmerkende wite "V" op 'e rêch. De kop is ljocht mei in brune krún. == Fersprieding == De Bonapartegril briedt yn arktysk [[Noard-Amearika]], fan noardlik [[Alaska]] en mooglik noardlik [[Yukon]] eastlik oant it meast noardwestlike diel fan Kanada. Hy oerwinteret yn [[Súd-Amearika]], benammen besuden de [[evener]] en eastlik fan 'e [[Andes]], fan súdlik [[Brazylje]] oant [[Fjoerlân]] en [[Kaap Hoarn]], en eastlik oant de [[Falklâneilannen]]. De fûgel hat ien fan 'e langste trekrûtes ûnder Noard-Amearikaanske fûgels. De hjersttrek giet yn likernôch in moanne tiid oer de [[Atlantyske Oseaan]] fan noardeastlik Noard-Amearika nei noardlik Súd-Amearika, dêrnei nei it súdeasten oer it [[Amazônegebiet]]. Nei it noarden ta fljocht er ynstee dêrfan oer de [[Kariben]] en troch it binnenlân fan Noard-Amearika nei de briedplakken yn 'e Arktyske gebieten. De soarte is in dwaalgast op 'e [[Galápagoseilannen]], [[Spitsbergen]] en [[Frâns Joazeflân]] en in seldsume gast yn [[West-Jeropa]]. Op 'e [[Azoaren]], dy't geografysk tichter by de trekrûte út Noard-Amearika lizze, wurdt de Bonapartegril yn 'e hjerst wol regelmjittich sjoen, en ek yn [[Grut-Brittanje]] wurdt er faker as op it fêstelân fan Jeropa waarnommen. Op it súdlik healrûn is er waarnommen yn [[Austraalje]], [[Nij-Seelân]], [[Súd-Georgje]] en mooglik op 'e [[Súdlike Orkneyeilannen]]. == Taksonomy en systematyk == De Bonapartegril waard yn 1819 as soarte beskreaun troch de Frânske ornitolooch [[Louis Jean Pierre Vieillot]], as ''Tringa fuscicollis''. Hy wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, wat betsjut dat er net yn [[ûndersoarte]]n ferdield wurdt. Syn neiste sibbe is net de [[Bairdgril]], dêr't er oars it meast op liket. Ynstee dêrfan stiet er it tichtst by it [[dwerchgriltsje]] (''Calidris minutilla''). [[Krusing (biology)|Hybridisaasje]] komt foar tusken de Bonapartegril en de [[bûnte gril]], en der wurdt ek tocht dat er hybridisearre hat mei de [[ljochte tjirk]] (''C. subruficollis''). == Libbenswize == [[Ofbyld:Bécasseau à croupion blanc - oeufs.JPG|thumb|left|Aaien.]] Yn 'e briedtiid libbet de Bonapartegril tichetby sompige wiete gebieten op 'e [[tûndra]], dêr't er libbet fan lytse wringeleazen lykas wjirmeftigen, kreefteftigen en ynsektelarven, mar ek sied. It wyfke leit fjouwer oliifgriene aaien yn in komfoarmich kûltsje dat beklaaid is mei blêd, moas en koarstmoas. Oars as by oare ''Calidris''-soarten wurde de aaien allinnich troch it wyfke útbret, yn 22 dagen. De útkommen piken ferlitte it nêst al nei ien dei. It wyfke hâldt se waarm, mar se moatte sels harren iten fine. Earst nei 16–17 dagen kinne se fleane. In grut part fan 'e trek bestiet út in pear lange nonstop-stikken, alle kearen oant 60 oeren en 4.000 kilometer lang. Op 'e trek yn Súd-Amearika ferbliuwt er op seekusten, rivierbanken, iepen fjilden en wiete gebieten oant 450 meter hichte. Yn it oerwinteringsgebiet oan 'e kust fan [[Buenos Aires]] is er hiel algemien op tijflakten, yn wiete gebieten en oerstreamde fjilden, mar ûngewoan op sânstrannen en seldsum op gerslân. Op [[Fjoerlân]] is er in regelmjittige besiker fan Isla Grande dêr't er waadflakten en lagunes yn it binnenlân besiket. Fan oare waadfûgels wurdt er meast sjoen mei de [[streekte gril]], sawol op briedlokaasjes as yn it oerwinteringsgebiet. == Status en bedriging == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje dy't rûsd wurdt op 3.270.000 oant mear as njoggen miljoen folwoeksen yndividuen. Der wurdt lykwols tocht dat er relatyf sterk yn oantal ôfnimt, sa bot dat er sûnt 2024 as bedrige beskôge wurdt. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte yn 'e kategory kwetsber (''Vulnerable''). De oarsaak fan 'e ôfname is min bekend, mar de meast wierskynlike bedrigings binne drûchlizzing fan habitat, predaasje troch de [[Foks|reade foks]], degradaasje fan syn habitat troch sterk tanimmende populaasjes fan [[sniegoes]] en [[lytse sniegoes]], fersmoarging troch sawol yndustry as lânbou, en klimaatferoaring. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/white-rumped-sandpiper-calidris-fuscicollis BirdLife, oproppen 5 july 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/whrsan/cur/introduction Birds of the World, oproppen 5 july 2026 ] *[https://ebird.org/species/whrsan eBird, oproppen 5 july 2026] ---- {{Commonscat|Calidris fuscicollis}} }} {{DEFAULTSORT:Bonapartegril}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gril]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Helena]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] dt28yh7g5n2f878r7r86yuuv9oiyuks 1235314 1235313 2026-07-17T00:19:27Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1235314 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = bonapartegril |Ofbyld = [[Ofbyld:White-rumped sandpiper (Calidris fuscicollis) in breeding plumage 01.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[grillen]] (''Calidris'') |Wittenskiplike namme = Calidris fuscicollis |Beskriuwer, jier= [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1819 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Calidris fuscicollis map.svg|250px]]{{Kolommen2 |Kolom1= <small>{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#ffdd55}} [[trekfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]</small> }} }} De '''bonapartegril''' of '''Bonapartes gril''' (''Calidris fuscicollis'') is in lytse [[trekfûgel]] dy't briedt op 'e noardlike [[tûndra]]'s fan [[Kanada]] en [[Alaska]]. It kin lestich wêze om dizze fûgel te ûnderskieden fan oare lytse waadfûgels yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]]; dy't ek wol [[grillen]] neamd wurde. == Beskriuwing == De bonapartegril is in relatyf lytse fûgel dy't mar 15–18 sm mjit, mei in wjukspanwiidte fan 36–38 sm. Dizze fûgel wurdt regelmjittich betiizge mei oare gril-soarten, dy't yn itselde ferspriedingsgebiet libje of op 'e selde trekrûte foarkomme. De boppekant fan it lichem is in komplekse kombinaasje fan griis, brún en swart, mei ljochte fearrânen. De soarte hat in wite eachstreek en in middellange, tinne en donkere snaffel. Ek de poaten binne tige donker. De fûgel hat in wite stút. Opvallend binne de wjukpunten dy't yn 'e rêst foarby de punt fan 'e sturt stekke. [[Ofbyld:White-rumped sandpiper magdalena island boat trip 1.19.25 DSC 2817-topaz-rawdenoise.jpg|thumb|left|Winterkleed.]] Winterdeis is it fearrekleed minder opfallend. De boppekant is dan griis mei swart. It boarst is ek donkergriis, wylst de rest fan 'e ûnderkant wyt is. De krún en de eachstreek binne donkerder, mei in opfallende wite wynbraustreek. Jonge fûgels hawwe op 'e rêch en wjukdekfearren in swarte basis, mei brune rânen rjochting de skouderfearren en witere rânen rjochting de wjukken. Typysk is it fyn streekte boarst en de kenmerkende wite "V" op 'e rêch. De kop is ljocht mei in brune krún. == Fersprieding == De Bonapartegril briedt yn arktysk [[Noard-Amearika]], fan noardlik [[Alaska]] en mooglik noardlik [[Yukon]] eastlik oant it meast noardwestlike diel fan Kanada. Hy oerwinteret yn [[Súd-Amearika]], benammen besuden de [[evener]] en eastlik fan 'e [[Andes]], fan súdlik [[Brazylje]] oant [[Fjoerlân]] en [[Kaap Hoarn]], en eastlik oant de [[Falklâneilannen]]. De fûgel hat ien fan 'e langste trekrûtes ûnder Noard-Amearikaanske fûgels. De hjersttrek giet yn likernôch in moanne tiid oer de [[Atlantyske Oseaan]] fan noardeastlik Noard-Amearika nei noardlik Súd-Amearika, dêrnei nei it súdeasten oer it [[Amazônegebiet]]. Nei it noarden ta fljocht er ynstee dêrfan oer de [[Kariben]] en troch it binnenlân fan Noard-Amearika nei de briedplakken yn 'e Arktyske gebieten. De soarte is in dwaalgast op 'e [[Galápagoseilannen]], [[Spitsbergen]] en [[Frâns Joazeflân]] en in seldsume gast yn [[West-Jeropa]]. Op 'e [[Azoaren]], dy't geografysk tichter by de trekrûte út Noard-Amearika lizze, wurdt de bonapartegril yn 'e hjerst wol regelmjittich sjoen, en ek yn [[Grut-Brittanje]] wurdt er faker as op it fêstelân fan Jeropa waarnommen. Op it súdlik healrûn is er waarnommen yn [[Austraalje]], [[Nij-Seelân]], [[Súd-Georgje]] en mooglik op 'e [[Súdlike Orkneyeilannen]]. == Taksonomy en systematyk == De bonapartegril waard yn 1819 as soarte beskreaun troch de Frânske ornitolooch [[Louis Jean Pierre Vieillot]], as ''Tringa fuscicollis''. Hy wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, wat betsjut dat er net yn [[ûndersoarte]]n ferdield wurdt. Syn neiste sibbe is net de [[nairdgril]], dêr't er oars it meast op liket. Ynstee dêrfan stiet er it tichtst by it [[dwerchgriltsje]] (''Calidris minutilla''). [[Krusing (biology)|Hybridisaasje]] komt foar tusken de nonapartegril en de [[bûnte gril]], en der wurdt ek tocht dat er hybridisearre hat mei de [[ljochte tjirk]] (''C. subruficollis''). == Libbenswize == [[Ofbyld:Bécasseau à croupion blanc - oeufs.JPG|thumb|left|Aaien.]] Yn 'e briedtiid libbet de bonapartegril tichetby sompige wiete gebieten op 'e [[tûndra]], dêr't er libbet fan lytse wringeleazen lykas wjirmeftigen, kreefteftigen en ynsektelarven, mar ek sied. It wyfke leit fjouwer oliifgriene aaien yn in komfoarmich kûltsje dat beklaaid is mei blêd, moas en koarstmoas. Oars as by oare ''Calidris''-soarten wurde de aaien allinnich troch it wyfke útbret, yn 22 dagen. De útkommen piken ferlitte it nêst al nei ien dei. It wyfke hâldt se waarm, mar se moatte sels harren iten fine. Earst nei 16–17 dagen kinne se fleane. In grut part fan 'e trek bestiet út in pear lange nonstop-stikken, alle kearen oant 60 oeren en 4.000 kilometer lang. Op 'e trek yn Súd-Amearika ferbliuwt er op seekusten, rivierbanken, iepen fjilden en wiete gebieten oant 450 meter hichte. Yn it oerwinteringsgebiet oan 'e kust fan [[Buenos Aires]] is er hiel algemien op tijflakten, yn wiete gebieten en oerstreamde fjilden, mar ûngewoan op sânstrannen en seldsum op gerslân. Op [[Fjoerlân]] is er in regelmjittige besiker fan Isla Grande dêr't er waadflakten en lagunes yn it binnenlân besiket. Fan oare waadfûgels wurdt er meast sjoen mei de [[streekte gril]], sawol op briedlokaasjes as yn it oerwinteringsgebiet. == Status en bedriging == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje dy't rûsd wurdt op 3.270.000 oant mear as njoggen miljoen folwoeksen yndividuen. Der wurdt lykwols tocht dat er relatyf sterk yn oantal ôfnimt, sa bot dat er sûnt 2024 as bedrige beskôge wurdt. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte yn 'e kategory kwetsber (''Vulnerable''). De oarsaak fan 'e ôfname is min bekend, mar de meast wierskynlike bedrigings binne drûchlizzing fan habitat, predaasje troch de [[Foks|reade foks]], degradaasje fan syn habitat troch sterk tanimmende populaasjes fan [[sniegoes]] en [[lytse sniegoes]], fersmoarging troch sawol yndustry as lânbou, en klimaatferoaring. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/white-rumped-sandpiper-calidris-fuscicollis BirdLife, oproppen 5 july 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/whrsan/cur/introduction Birds of the World, oproppen 5 july 2026 ] *[https://ebird.org/species/whrsan eBird, oproppen 5 july 2026] ---- {{Commonscat|Calidris fuscicollis}} }} {{DEFAULTSORT:Bonapartegril}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gril]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Helena]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] ki4qx1yr29um3epb166rf7nuwoy4e5o 0 192967 1235261 1235130 2026-07-16T14:47:02Z Drewes 2754 noch wat ynfo 1235261 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks keunstner | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Cornelia Anna Margaretha van der Woude | nasjonaliteit = {{NEDnasj}} | berne = [[20 april]] [[1936]] | berteplak = [[Neede]] ([[Achterhoeke]], [[Gelderlân]]) | stoarn = [[18 juny]] [[2022]] <ref> [https://mensenlinq.nl/overlijdensberichten/mare-van-der-woude-666769 Deaberjocht Mensenlinq] </ref> | stjerplak = [[Oerterp]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | wurksum as = keunstskilder | perioade = | streaming = avant-garde, ferskate stilen | medium = | bekendste wurk(en) = | jierren aktyf = | prizen = | webside = }} '''Mare van der Woude''', berne as '''Cornelia Anna Margaretha van der Woude''' (Neede, [[1936]] - [[Oerterp]], [[2022]]) wie in Nederlânske [[keunstskilderesse]]. Se krige har oplieding oan de [[Akademy Minerva]] yn [[Grins (stêd)|Grins]] en wenne jierrenlang mei har man [[Tseard Visser]] (1929–1979) yn [[Drachten]]. Se wie ien fan de driuwende krêften efter it Fryske keunstnerskollektyf [[Haudmare]] (fan 1969 oant 1973) oan de Merkebuorren yn [[Duerswâld]], no [[Wynjewâld]]. Yn 1962 ferfearen Mare en har man nei in âld skoalgebou, dêr't se in plak skoepen foar keunst, poëzij en mienskiplik wenjen, in soarte kommune. [[Boele Bregman]] en [[David van Kampen]] dienen rillegau ek mei. It gearwurkingsferbân late ta it abslute hichtepunt fan de Fryske avant-garde: de eksposysje ''Nachtboot'', yn 1968. <ref> [https://museumtijdschrift.nl/tentoonstellingen/nachtboot-1-mare/#:~:text=Mare%20van%20der%20Woude%20was,moderne%20kunst%20in%20Noord%2DNederland. ''Nachtboot 1: MARE''], museumtijdschrift.nl </ref> {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://www.frieschdagblad.nl/cultuur/museum-dr8888-eert-friese-avant-gardist-mare-van-der-woude-ze-is-enorm-ondergewaardeerd/158339082.html ''Museum Dr8888 eert Friese avant-gardist Mare van der Woude: ’Ze is enorm ondergewaardeerd’'']. [[Frysk Deiblêd]], 15 july 2026. * [https://www.kunstbus.nl/kunst/Mare+van+der+Woude.html ''Mare van der Woude''] by kunstbus.nl {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Woude, Mare van der}} [[Kategory:Nederlânsk keunstskilder]] [[Kategory:Achterhoeksk persoan]] [[Kategory:Frysk persoan fan Nederlânsk komôf]] [[Kategory:Akademy Minerva]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Oerterp]] [[Kategory:Persoan berne yn 1936]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2022]] ix9hmye465gwu8xxi39ywarhdzyiojl 1235262 1235261 2026-07-16T14:55:26Z Drewes 2754 + k.o.u. 1235262 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks keunstner | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Cornelia Anna Margaretha van der Woude | nasjonaliteit = {{NEDnasj}} | berne = [[20 april]] [[1936]] | berteplak = [[Neede]] ([[Achterhoeke]], [[Gelderlân]]) | stoarn = [[18 juny]] [[2022]] <ref> [https://mensenlinq.nl/overlijdensberichten/mare-van-der-woude-666769 Deaberjocht Mensenlinq] </ref> | stjerplak = [[Oerterp]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | wurksum as = keunstskilder | perioade = | streaming = avant-garde, ferskate stilen | medium = | bekendste wurk(en) = | jierren aktyf = | prizen = | webside = }} '''Mare van der Woude''', berne as '''Cornelia Anna Margaretha van der Woude''' (Neede, [[1936]] - [[Oerterp]], [[2022]]) wie in Nederlânske [[keunstskilderesse]]. Se krige har oplieding oan de [[Akademy Minerva]] yn [[Grins (stêd)|Grins]] en wenne jierrenlang mei har man [[Tseard Visser]] (1929–1979) yn [[Drachten]]. Se wie ien fan de driuwende krêften efter it Fryske keunstnerskollektyf [[Haudmare]] (fan 1969 oant 1973) oan de Merkebuorren yn [[Duerswâld]], no [[Wynjewâld]]. Yn 1962 ferfearen Mare en har man nei in âld skoalgebou, dêr't se in plak skoepen foar keunst, poëzij en mienskiplik wenjen, in soarte kommune. [[Boele Bregman]] en [[David van Kampen]] dienen rillegau ek mei. It gearwurkingsferbân late ta it abslute hichtepunt fan de Fryske avant-garde: de eksposysje ''Nachtboot'', yn 1968. <ref> [https://museumtijdschrift.nl/tentoonstellingen/nachtboot-1-mare/#:~:text=Mare%20van%20der%20Woude%20was,moderne%20kunst%20in%20Noord%2DNederland. ''Nachtboot 1: MARE''], museumtijdschrift.nl </ref> == Keppeling om utens == * [https://www.dbnl.org/tekst/_tsj002196601_01/_tsj002196601_01_0024.php Sjoerd Leiker: ''Selsynkear, skaeimerk fan it tekenwurk fan Mare van der Woude''] yn de DBNL. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://www.frieschdagblad.nl/cultuur/museum-dr8888-eert-friese-avant-gardist-mare-van-der-woude-ze-is-enorm-ondergewaardeerd/158339082.html ''Museum Dr8888 eert Friese avant-gardist Mare van der Woude: ’Ze is enorm ondergewaardeerd’'']. [[Frysk Deiblêd]], 15 july 2026. * [https://www.kunstbus.nl/kunst/Mare+van+der+Woude.html ''Mare van der Woude''] by kunstbus.nl {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Woude, Mare van der}} [[Kategory:Nederlânsk keunstskilder]] [[Kategory:Achterhoeksk persoan]] [[Kategory:Frysk persoan fan Nederlânsk komôf]] [[Kategory:Akademy Minerva]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Oerterp]] [[Kategory:Persoan berne yn 1936]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2022]] gmrg7k02xhevvx7z6jxka1ufgamjg1l 10 192988 1235257 2026-07-16T13:24:19Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{| id="toc" style="font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;" width="100%" ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|30px|border]] ! align="center" style="background:#ccccff" width="100%" | [[Feare (gemeente)|Gemeente Feare]] ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Coat of arms of Veere.svg|30px]] |- | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="3" | '''Stêden''': [[Domburch]]..." 1235257 wikitext text/x-wiki {| id="toc" style="font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;" width="100%" ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|30px|border]] ! align="center" style="background:#ccccff" width="100%" | [[Feare (gemeente)|Gemeente Feare]] ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Coat of arms of Veere.svg|30px]] |- | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="3" | '''Stêden''': [[Domburch]] • [[Feare]] • [[Westkapelle]] |- style="text-align:right;" | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="3" | '''Doarpen''': [[Aagtekerke]] • [[Biggekerke]] • [[Dishoek]] • [[Gapinge]] • [[Grijpskerke]] • [[Koudekerke (Walcheren)|Koudekerke]] • [[Meliskerke]] • [[Oostkapelle]] • [[Serooskerke (Feare)|Serooskerke]] • [[Vrouwenpolder]] • [[Zoutelande]] |- style="text-align:right;" | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="3" | '''Buorskippen''': [[Boudewijnskerke]] • [[Buttinge]] • [[Groot Valkenisse]] • [[Hoogelande]] • [[Krommenhoeke]] • [[Mariekerke (Nederlân)|Mariekerke]] • [[Molembaix]] • [[Molenperk]] • [[Pitteperk]] • [[Poppendamme]] • [[Schellach]] (foar in part) • [[Sint-Jan ten Heere]] • [[Sint Janskerke]] |- |colspan="3"|{{Bewurklinks|Berjocht:GemeenteFeare}} |}<noinclude>[[Kategory:Berjocht: Navigaasje Gemeente Seelân|Feare]]</noinclude> so8hzehbjzgodfmbho0cw4u2fsud9ei 10 192989 1235266 2026-07-16T16:37:49Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "Hjir is it navigaasjeberjocht foar de gemeente Terneuzen, yn de styl fan it foarbyld: {| id="toc" style="font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;" width="100%" ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|30px|border]] ! align="center" style="background:#ccccff" width="100%" | [[Terneuzen (gemeente)|Gemeente Terneuzen]] ! align="center" width="2%" | Ofbyld:Terneuzen vlag.svg|30px|bo..." 1235266 wikitext text/x-wiki Hjir is it navigaasjeberjocht foar de gemeente Terneuzen, yn de styl fan it foarbyld: {| id="toc" style="font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;" width="100%" ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|30px|border]] ! align="center" style="background:#ccccff" width="100%" | [[Terneuzen (gemeente)|Gemeente Terneuzen]] ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Terneuzen vlag.svg|30px|border]] |- | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="3" | '''Stêden''': [[Aksel (stêd)|Aksel]] • [[Biervliet]] • [[Philippine]] • [[Sas van Gent]] • [[Terneuzen (stêd)|Terneuzen]] |- style="text-align:right;" | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="3" | '''Doarpen''': [[Hoek (Terneuzen)|Hoek]] • [[Koewacht]] • [[Overslag]] • [[Sluiskil]] • [[Spui]] • [[Westdorpe]] • [[Zaamslag]] • [[Zandstraat]] • [[Zuiddorpe]] |- |colspan="3"|{{Bewurklinks|Berjocht:GemeenteTerneuzen}} |}<noinclude>[[Kategory:Berjocht: Navigaasje Gemeente Seelân|Terneuzen]]</noinclude> rb17dfb8u1yl5yrnou8lt57i84zu36t 1235351 1235266 2026-07-17T10:28:40Z RomkeHoekstra 10582 Sas fan Gint nei de doarpen ferhûze. Ik miende dat it in stêd wie, mar it is in doarp (ek al binne der siden yn oare talen dy't it in Stadt of town neame). 1235351 wikitext text/x-wiki Hjir is it navigaasjeberjocht foar de gemeente Terneuzen, yn de styl fan it foarbyld: {| id="toc" style="font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;" width="100%" ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|30px|border]] ! align="center" style="background:#ccccff" width="100%" | [[Terneuzen (gemeente)|Gemeente Terneuzen]] ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Terneuzen vlag.svg|30px|border]] |- | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="3" | '''Stêden''': [[Aksel (stêd)|Aksel]] • [[Biervliet]] • [[Philippine]] • [[Terneuzen (stêd)|Terneuzen]] |- style="text-align:right;" | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="3" | '''Doarpen''': [[Hoek (Terneuzen)|Hoek]] • [[Koewacht]] • [[Overslag]] • [[Sas fan Gint]] • [[Sluiskil]] • [[Spui]] • [[Westdorpe]] • [[Zaamslag]] • [[Zandstraat]] • [[Zuiddorpe]] |- |colspan="3"|{{Bewurklinks|Berjocht:GemeenteTerneuzen}} |}<noinclude>[[Kategory:Berjocht: Navigaasje Gemeente Seelân|Terneuzen]]</noinclude> 0bix2vweutdjukbic6mrqwy6p7rlqpg 0 192990 1235315 2026-07-17T00:19:49Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Bonapartegril]] 1235315 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bonapartegril]] 9q39euoizkbawd7w59dbwszx0bh04p4