Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 4162 1235521 1185228 2026-07-18T16:14:17Z Drewes 2754 1235521 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = 20120715 Grondstation Nationale SIGINT Organisatie (NSO) Burum Fr NL.jpg | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = ''It Grutte Ear'' | wapen = [[Ofbyld:Burum vlag.svg|80px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Ofbyld:Boerum wapen.svg|60px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Boerum}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> | oerflak = 8,67 km², wêrfan: <br> - lân: 8,55 km² <br> - wetter: 0,13 km² </br> | befolkingstichtens = 92 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{Flagge NL}} [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flagge fan Noardeast-Fryslân.svg|20px]] [[Noardeast-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_16_27.9_N_6_13_51_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 16' N 6° 13' E}} | webside = [http://www.burum-online.nl/ www.burum-online.nl] | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Fryslân | lat_deg = 53 | lat_min = 16 | lat_sec = 27.9 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 13 | lon_sec = 51 | lon_dir = E }} '''Boerum''' ([[Frysk]] en [[Kollumerlânsk]]; [[Nederlânsk]] en offisjeel: ''Burum'') is in [[doarp]] yn de [[Gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[Noardeast-Fryslân]]. Boerum leit noardeastlik fan [[Gerkeskleaster-Strobos]], eastlik fan [[Augsbuert-Lytsewâld]] en [[Kollum]], súdlik fan [[Warfstermûne]] en noardwestlik fan [[Fisfliet]]. De buorskippen [[De Kegen]] en [[Skernehuzen]] hearre ek by Boerum. Earder hearde [[Warfstermûne]] ek by Boerum mar dat is al in tiid in selsstannich doarp. Boerum hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Boerum}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> ynwenners. == Skiednis == Boerum is in terpdoarp, yn de betide [[midsiuwen]] ûntstien op in [[kwelderwâl]]. It doarp waard yn [[1408]] foar it earste neamd yn in oarkonde, dêr't yn stiet dat de Boerumers de tsjerke oerdroegen oan de abt fan it [[Kleaster Jeruzalim (Gerkeskleaster)|kleaster Jeruzalem]] yn [[Gerkeskleaster]]. It wurdt dan ''Burum'' neamd, de troch de mûntsen ferlatynske foarm fan "de buorren". Yn de buorren hawwe yn de rin fan de tiid feroarings om de tsjerke hinne west, oan de Uithof en de Hearestrjitte bylâns dy't de trochgeande rûte fan súd nei noard foarmjen gie en it doarp in langhalich karakter joech. Om de tsjerke stiet de Uithof, in fariaasje oan wenten dêr't it pân Uithof 4 (± 1840) mei in [[sûterrên]] en in oer in trepbordes berikbere haadferdjipping fan opfalt. Oan De Wendel is yn 1878 op it stee fan de âlde pastorij yn in grutte tún in nijenien setten, in grutte blokfoarmige middengongwenning mei in ferdjippe portyk. Ek oan de Hearestrjitte steane in oantal soksoarte wenten, inkelde mei dekorative eleminten.<br> Krekt eastlik fan de terp lei de wichtige [[Eysmastate]]. Boerum hearde oant de gemeentlike weryndieling yn 2019 by de gemeente [[Kollumerlân en Nijkrúslân|Kollumerlân]]. == Gebouwen == === It frouljuskleaster Galilea === Yn [[1204]] stifte it [[Sistersjenzers|sistersjenzer]] [[kleaster]] Jeruzalem it [[Kleaster Galilea|frouljuskleaster Galilea]] besuden Boerum. Dat wie ornearre foar "gewoane" froulju. It kleaster hie in hechte bân mei it doarp. Sa wie bygelyks de [[prior]] faak ek pastoar fan Boerum. Yn [[1479]] kaam der in skieding tusken it besit fan Jeruzalem en Galilea. Galilea krige 720 [[pûnsmiet]] lân. Dat besit wreide him troch lettere skinkings fierder út. Mei de [[reformaasje]] yn [[1580]] ferfoel it besit oan de [[Steaten fan Fryslân]]. Sa stadichoan waard it kleaster ôfbrutsen. Doe't der yn [[1585]] in [[skâns]] oanlein wurde moast yn [[Muntsjesyl]], waard wat noch oer wie dêrfoar brûkt. Op it plak dêr't it kleaster stien hat, [[Grinzer Strjitwei|Fryske Strjitwei]] 1-3 oan de súdkant fan de dyk, leit no in monumintale [[kop-hals-romppleats]] út lukernôch 1905. It kleasterbesit bestie út 24 pleatsen mei yn 't gehiel 1.180 pûnsmiet lân. Om de safolle tiid ferkochten de Steaten der nei 1600 wer in part fan. Wol moasten de keapers fan dat lân mei-inoar it traktemint fan de dûmny opbringe en de tsjerke en de skoalle ûnderhâlde. In protte fan it besit kaam yn hannen fan [[Sjouck van Fogelsangh]], dy't fan harsels in [[Donia]] wie. === De tsjerken === {{Apart|Herfoarme tsjerke (Boerum)}} [[Ofbyld:Burum, de Nederlands Hervormde kerk RM23745 foto1 2013-08-25 13.06.jpg|thumb|left|''De Terptsjerke'']] De Terptsjerke waard yn [[1784]] boud. De [[preekstoel]] mei moai houtfykwurk is fan [[1754]]. Ek hat de tsjerke [[hearebank]]en; de moaiste dêrfan is faaks dy fan de famylje [[Fogelsangh]]. ; De rjochtstien Op it tsjerkhôf is yn [[1969]] de op 'e nij fûne [[rjochtstien]] werom set. De abt fan [[Gerkeskleaster]] beneamde de doarpsrjochter. Der waard rjocht sprutsen yn de iepenloft op it wijde tsjerkhôf. In tinkstien yn de tsjerkemuorre ferwiist dêrnei. Foar de tsjerke oer stiet de yn 1878 yn [[Eklektisisme|eklektyske]] styl boude pastorij, in middengonghûs. [[Ofbyld:Burum - gereformeerde basisschool.jpg|thumb|De eardere grifformearde skoalle]] {{Apart|Grifformearde tsjerke (Boerum)}} De grifformearde tsjerke út 1895 is in ienfâldige [[sealtsjerke]]. De grifformearde gemeente fan it doarp is lykwols âlder; dy waard nei de [[Ofskieding fan 1834]] yn [[1835]] persoanlik troch [[Hendrik de Cock]] stichte as earste grifformearde tsjerkemienskip fan Nederlân. === De mûne ''Windlust'' === [[Ofbyld:Windlust molen windmill Burum.jpg|thumb|''Windlust'']] {{Apart|Wynlust (Boerum)}} Njonken de tsjerketoer falt by it doarpsoansjen benammen de mûne op. Op it plak fan ''[[Wynlust (Boerum)| Windlust]] út 1787'', de tsjintwurdige mûne twa kilometer nei it súdwesten oan de Grinzer Strjitwei, waard yn [[1694]] al in mûne neamd. De nôt- en pelmûne ''Windlust'' sels datearret út [[1787]]. Yn [[1997]] ferkocht de lêste partikuliere eigner de mûne oan de doetiidske gemeente [[Kollumerlân]] en de mûne kaam doe yn behear fan de monumintekommisje fan de gemeente. Yn [[1999]]/[[2000]] waard de mûne restaurearre en [[mealree]] makke. Sûnt [[6 maaie]] 2000 wurket de mûne wer mei frijwillige mûnders. Der is in bân ûntstien mei de mûne "De Immigrant" yn [[Fulton (Illinois)|Fulton]], ([[Illinois (steat)]]|) yn de [[Feriene Steaten]]. Op 8 april 2012 baarnde de mûne ôf en yn 2014 folge weropbou. Stichting Erfgoed Kollumerland & Nieuwkruisland krewearre mei súkses dat de nije mûne op 6 oktober 2014 wer de status fan momumint krige. === It Greate Ear === [[Ofbyld:Boerum grûnstasjon.JPG|left|250px|thumb|''it grûnstasjon by Boerum'']] Boerum is benammen ek bekend fanwege ''It Greate Ear'', in grûnstasjon foar [[satellyt]]kommunikaasje, likernôch in kilometer noardwest fan it doarp oan de ein fan de Wytsmawei. It waard yn 1962 boud troch de [[PTT]], en de satellytkommunikaasjeteleskoop dêr krige doe yn de folksmûle de namme "it grutte ear". It tal teleskopen is groeid, mar it hjoeddeiske stasjon, yn besit fan Xantic B.V, in gearwurkingsferbân fan [[Austraalje (lân)|Austraalje]], [[Noarwegen]] en [[Nederlân]], fiert de namme no ek offisjeel. Op it stasjon wurdt it satellytferkear ûntfongen dat dan fia kabels fierder ferstjoerd wurdt nei de klanten. Njonken de gearwurkende lannen meitsje ek omlizzende lannen gebrûk fan it stasjon, dat tegearre mei de tsjinhinger yn [[Perth]] (Austraalje) hast elts punt boppe de ierde dekt. == Doarpswapen == Oan de waachskeal kinne twa betsjuttings jûn wurde; earst stie yn Boerum in waach en twads waard yn dit doarp rjocht sprutsen. Dat barde oan de râne fan it tsjerkhôf. Yn de dagen dat de abt fan Gerkeskleaster noch de rjochtsfoech oer Boerum hie, sieten de rjochters op de grutte stien, dy't noch altiten op de hoeke fan it tsjerkhôf leit. De stien stiet as oantinken yn it wapen, it swarte krús op de stien ferwiist nei de jurisdiksje fan de abt oer Boerum. == Mienskip == De feriening foar Pleatslik Belang hjit "Iendracht". It doarpshûs fan Boerum oan de Meihuizenstrjitte hjit [[Toutenburch (doarpshûs)|Toutenburg]]. De jachthaven hjit De Dwinger. === Tsjerke === * [https://www.pknburummunnekezijl.nl/ PKN-gemeente Boerum-Muntsjesyl-Warfstermûne]. === Skoalle === * Kristlike basisskoalle [https://opdehoogte-arlanta.nl/ Op de Hoogte]. [[Ofbyld:Burum - Uithof 4.jpg|thumb|Foar in part 17e en foar in part 19e-iuwsk pân oan de Uithof 4]] === Ferienings === * Biljertklub De Klos * Brassband Advendo * Follybalferiening DES * Iisklup * Kuorbalklup Boelensloane * Motorklub 'De Uneinige horizon' * Wettersportferiening === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" style="width:450px" |- ! style="text-align:left;"| Jier || 1848 || 1954 || 1959 || 1964 || 1969 || 1974 || 2005 || 2015 || 2020 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 1.569 || 786 || 670 || 599 || 639 || 686 || 625 || 215 || 604 |} == Ynfrastruktuer == === Provinsjale Wei === By Boerum rint de [[Grinzer Strjitwei|N355]]. === Strjitten === De strjitten fan Boerum binne: * ''Bleijensteinstrjitte'' * ''De Meerpaal'' * ''De Wendel'' * ''H. Sipkesstrjitte'' * ''Hearestrjitte'' * ''Hoogstrjitte'' * ''Keegensterwei'' * ''Kleasterwei'' * ''Rosemastrjitte'' * ''Skipsleat'' * ''Tsjerkepaad'' * ''Uithof'' * ''Van Eijsingawei'' * ''Wytsmawei'' === Wetter === By Boerum rint [[De Lauwers]]. == Ferskaat == * [[Frans Tutuhatunewa]], fan 1993 oant 2010 presidint fan de [[Republyk fan de Súd-Molukken]] (RMS), wie hûsdokter yn Boerum fan 1964 oant 1981. == Berne yn Boerum == * [[Bernard Accama]] (1697–1756), keunstskilder * [[Sijbe Hoekstra]] (1908-1945), dûmny en fersetsman * [[Jan Hoekstra (boargemaster)|Jan Hoekstra]] (1910-1982), politikus en boargemaster * [[Foekje Dillema]] (1926-2007), atlete == Keppeling om utens == * [http://www.burum-online.nl/ Webstee Boerum] * [http://home.wanadoo.nl/marco.hiemstra Mear oer Windlust]. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Burum|Boerum}} }} {{Noardeast-Fryslân}} [[Kategory:Boerum| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Noardeast-Fryslân]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Kollumerlân]] c9d76uzap5wytxp2ra89u0ipeydkfks 0 9132 1235569 1177070 2026-07-18T22:53:12Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235569 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=grutte wite reager |Ofbyld= [[File:Day 26 Great Egret (Ardea alba) (53262527170).jpg|250px]] |lûd=[[File:Ardea alba - Great Egret XC131650.ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje= [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai= [[reagers]] (''Ardea'') |Wittenskiplike namme= Ardea alba |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:ArdeaAlbaIUCNver2019 1.png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] |Kolom2= {{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]]<br>{{Color box|#FF00FF}} [[dwaalgast]]<br>{{Color box|#F4A460}} seizoenlikens ûnwis }}</small> }} De '''grutte wite reager''' (''Ardea alba'' of ''Casmerodius albus'') is in fûgel út de famylje fan de [[reagers]] of [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') en it skift fan de [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes''). == Foarkommen == De grutte wite reager is in grutte, wite reager, mei in grutte giele snaffel mei dûnkere poaten. De fûgel is sa'n 85 oant 100 sm en de wjukspanwiidte leit tusken de 145 en 170 sm. De reager weaget tusken de 1 en 1,5 kilogram. [[File:Ardea alba melanorhynchos MHNT.ZOO.2010.11.52.1.jpg|thumb|left|Aaien fan ''Ardea alba melanorhynchos'']] == Fersprieding == De grutte wite reager komt foar yn Súd- en Midden-[[Jeropa]], [[Afrika]] en ek yn [[Amearika]] oant it suden fan [[Kanada]]. Ek yn Nederlân komt de Grutte Wite Reager yn hieltyd grutter tal foar, krekt as de [[Lytse Wite Reager]]. == Fuortplanting == De grutte wite reager bried yn koloanjes, it nêst is in bult tûken yn in beam. De beide âlden briede de 3 oant 6 aaien út yn in dei as 23 oant 26. De jongen kinne meast nei in wike as 7 fleane, mar se ferlitte de âlden meast net foar se sa'n 11 wike âld binne. == Taksonomy == De grutte wite reager waard eartiids faak yn it skaai Egretta set (''Egretta alba''). Tsjintwurdich wurdt de reager faak yn it skaai Ardea set (''Ardea alba''), om't er grutte oerienkomsten hat mei in pear reagers út dat skaai. Der binne fjouwer ûndersoarten: * ''A. a. alba'' - [[Jeropa]], [[West-Aazje]], [[Noard-Afrika]] * ''A. a. melanorhynchos'' - [[Afrika]] * ''A. a. egretta'' - [[Noard-Amearika]], [[Súd-Amearika]], ek wol as aparte soarte besjoen: "Amerikaanske wite reager" * ''A. a. modesta'' - [[East-Aazje]], ek wol as aparte soarte besjoen: "Easterske wite reager". [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Reager]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Galapagoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] fxnjwhm911ci2q3gxsi15tg4kxbla6p 0 25426 1235531 1235060 2026-07-18T19:05:59Z Drewes 2754 /* Libben en wurk */ - tikfl. 1235531 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks skriuwer | ôfbylding = Ellen Nussey.jpg | ôfbyldingstekst = Charlotte Brontë, foto 1854 | ôfbyldingsbreedte = 200px | oar pseudonym = Lord Charles Albert<br>Florian Wellesley<br>Currer Bell | echte namme = | nasjonaliteit = {{GBRnasj}} | berne = [[21 april]] [[1816]] | berteplak = | stoarn = [[31 maart]] [[1855]] (38 jier) | stjerplak = | etnisiteit = | taal = [[Ingelsk]] | sjenre = [[Roman]], [[Poëzy]] | perioade = | streaming = | tema's = | bekendste wurk(en) = ''Jane Eyre'' (1847)<br>''Villette'' | útjouwer = | prizen = | jierren aktyf = 1844-1853 | webside = }} [[Ofbyld:CBRichmond.png|thumb|''Charlotte Brontë''<br> Portret fan [[George Richmond]]]] '''Charlotte Brontë''' ([[Thornton (West Yorkshire)|Thornton]], [[21 april]] [[1816]] – [[Haworth (West Yorkshire)|Haworth]], [[31 maart]] [[1855]]) wie in [[Feriene Keninkryk|Britske]] skriuwster. == Libben en wurk == Sy hie twa susters dy't ek ferneamde skriuwsters wiene: [[Anne Brontë|Anne]] en [[Emily Brontë|Emily]]. Ek wie der in broer: [[Branwell Brontë]]. Harren heit [[Patrick Brontë]] wie in [[predikant]] fan Iersk komôf. Charlotte brûkte it [[pseudonym]] Currer Bell. Yn 1831 folge sy lessen yn [[Roe Head]] en wie twaris in skoft gûvernante. Yn 1842 gong sy mei hat jongere suster Emily, mei wa't se in priveeskoalle begjinne woe, nei it pensjonaat Heger yn [[Brussel]] dêr't hja fereale waard op direkteur [[Constantin Héger]]. In protte fan har ûnderfinings ferwurke se yn har romans, benammen yn it ferneamd wurden ''Jane Eyre'' (1847). Neidat har suster Emily ferstoarn wie, waard Emily's ferneamde roman ''Wuthering Heights'' útbrocht ûnder redaksje fan Charlotte. Charlotte troude yn juny 1854 mei de helppredikant fan har heit, Arthur Bell Nichols. Noch gjin jier letter stoar sy krekt as Emily oan [[tuberkuloaze]]. Neffens in protte biografen soe se lykwols stoarn wêze oan de gefolgen fan [[hyperemesis gravidarum]].<ref>[http://blog.oup.com/2013/03/death-charlotte-bronte/ Oxford University Press: ''The death of Charlotte Brontë'']</ref> Yn 1857 ferskynde har [[biografy]] ''Life of Charlotte Brontë'', in wurk fan kollega-skriuwster en freondinne [[Elizabeth Gaskell]]. It boek is fral rjochte op de ferhâlding tusken Charlotte's identiteit as skriuwster en har rol as dochter, suster en (troude) frou. == Bekendste wurken == * ''[[Jane Eyre]]'' * ''The Professor'' * ''Shirley'' * ''Vilette'' * ''Poems'' (Currer, Ellis en Acton Bell) == Ferfilmings == * Jane Eyre == Keppeling om utens == * [http://www.npg.org.uk/live/search/portrait.asp?LinkID=mp03781&rNo=20&role=art Charlotte Brontë — Drawing by George Richmond (National Portrait Gallery)] * [http://www.gutenberg.org/etext/19011 Charlotte Brontë and Her Circle, troch Clement K. Shorter, op Projekt Gutenberg] * [http://www.umd.umich.edu/casl/hum/eng/classes/434/charweb/ Charlotte's Web] * [http://www.brontes.nl Webstee website oer de Brontës] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{commonscat|Charlotte Brontë}} }} {{DEFAULTSORT:Bronte, Charlotte}} [[Kategory:Ingelsk romanskriuwer]] [[Kategory:Ingelsk dichter]] [[Kategory:Ingelsk persoan fan Iersk komôf]] [[Kategory:Ingelsk persoan fan Kornysk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1816]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1855]] t3eoa7qbwndm1vybzmpfv4jimk07j5u 0 27453 1235574 1206550 2026-07-18T22:57:51Z Ieneach fan 'e Esk 13292 moarn mar wer ris fierder sjen want ik haw wat lêst fan 'e pols fan myn mûshân 1235574 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=haarsnip |Ofbyld= [[File:Lymnocryptes minimus au sol.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje= [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai= [[haarsnippen]] (''Lymnocryptes'') |Wittenskiplike namme= Lymnocryptes minimus |Beskriuwer, jier= [[Morten Thrane Brünnich|Brünnich]], 1764 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:LymnocryptesMinimusIUCN2019-2.png|center|250px]]<small>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} De '''haarsnip''' (''Lymnocryptes minimus'') is in fûgel út de famylje fan [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''), it is de ienichste soarte út it skaai Lymnocryptes. == Foarkommen == Dizze lytste snipeftige fan Nederlân hat in lingte fan 18 - 20 sm en waacht in 40 oant 60 gram. Fergelike mei it [[waarlamke]] hat er in lytse snaffel, mar folle dikker. Hjirmei is er ek dúdlik te ûnderskieden yn de flecht. Oer syn rêch rinne fjouwer, brede ljochtstreken dy't soargje foar in skutkleur at er him tsjin de grûn parset. By it [[waarlamke]] rint de streek troch oer de krún, by de haarsnip net mear. [[File:Lymnocryptes minimus MHNT.jpg|thumb|150px|left|Aai fan 'e haarsnip.]] == Fersprieding == De haarsnip is in skouwe fûgel dy't him benammen yn it skimertsjuster en de nacht sjen lit. Oerdei is er allinnich war te nimmen as hy opjage wurdt út syn ferskûlplak. Oars as syn kollega snip it [[waarlamke]] fleant er leech oer de grûn op 'e siik nei in nij skûlplak in pear meter fierderop. Hy ferskûlet him faak neist de wetterouwer fan streamen en rivieren. Yn [[Fryslân]] en [[Nederlân]] binne haarsnippen allinnich by't winter, krektas yn de rest fan West- en [[Europa|Súd-Europa]]. De fûgels briede yn it noarden fan [[Ruslân]] en [[Skandinaavje]]. == Fuortplanting == De haarsnip briedt op de toendra en sompige gebieten, yn makket in nêst op de grûn en leit 3 as 4 in ferhâlding grutte aaien. == Keppeling om utens == * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=vogels&record=Lymnocryptes+minimus SoortenBank.nl] beskriuwing, ôfbylden en lûd * [http://www.sovon.nl/soorten.asp?euring=5180&lang=nl SOVON] Fersprieding en oantalsûntwikkeling fan de haarsnip yn Nederlân * [http://www.waarneming.nl/kaart.php?id=231 Kaart fan Nederlân mei waarnimmingen] {{commonsBalke|Lymnocryptes minimus}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Snipfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] hn0kp11ilh8ldlilxittfhuvvqa941k 0 29972 1235576 1222909 2026-07-19T06:42:43Z Ziv 46247 ([[c:GR|GR]]) [[File:Aécio Neves, Michael Schumacher e Didi (Cropped).jpg]] → [[File:Michael Schumacher, September 2005.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr 1235576 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks Koereur Formule 1 | ôfbylding = Michael Schumacher, September 2005.jpg | ôfbyldingsbreedte = 210 px | ôfbyldingtekst = Michael Schumacher (2005) | echte namme = Michael Schumacher | bynamme = | nasjonaliteit = {{GERnasj}} | bertedatum = [[3 jannewaris]] [[1969]] | berteplak = [[Hürth]]-[[Hermülheim]] | stjerdatum = | stjerplak = | etnisiteit ={{GERetn}} | jieren aktyf = [[1991]]–[[2006]], [[2010]]–[[2012]] | autonûmmer = | team = [[Jordan]]<br>[[Benetton]]<br>[[Ferrari]]<br>[[Mercedes]] | tal races = 308 (306 starts) | kampioenskippen = 7 (1994, 1995, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004) | oerwinningen = 91 | tal poadia = 155 | tal poles = 68 | ekstra = | webside = }} '''Michael Schumacher''' ([[Hürth]]-[[Hermülheim]], [[3 jannewaris]] [[1969]]), is in earder [[Dútslân|Dútsk]] [[Formule 1]]-koereur. Hy wie wrâldkampioen yn [[1994]], [[1995]], [[2000]], [[2001]], [[2002]], [[2003]] en [[2004]]. Schumacher waard beskôge as de bêste autoracer fan syn tiid, fergelykber mei [[Juan Manuel Fangio]] yn de jierren fyftich en [[Ayrton Senna]] yn de iere jierren njoggentich. Op 25 novimber 2012 ried er syn lêste Grand Prix yn de Formule 1, de [[Grand Prix Formule 1 fan Brazylje 2012]]. Op [[29 desimber]] 2013 hie Schumacher in slim sky-ûngemak yn [[Méribel]] yn de [[Frânske Alpen]]. Hy lei oant mids [[2014]] yn [[koma (genêskunde)|koma]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-25545993 Michael Schumacher, ex-F1 champion, critical after ski fall] BBC.com, 29 desimber 2013</ref><ref>[https://nos.nl/artikel/591825-situatie-schumacher-verslechterd.html ''Situatie Schumacher verslechterd''], ''[[Nederlânske Omrop Stichting|NOS]]'', 29 desimber 2013</ref> Yn [[septimber]] [[2014]] waard thúsbrocht, dêr't er fierder ferplege wurdt. Hy is [[ferlamming|ferlamme]], kin net prate en hat problemen mei syn [[ûnthâld (psychology)|ûnthâld]]. == Statistiken (april 2010) == * Aktive jierren: 1991 - 2006, 2010 - 2012 * Grand Prix: 308 (306 starts) * Pole positions: 68 * Oerwinnings: 91 * WK punten: 1566 * fluchste rûnten: 77 {{Clear}} ===Oersjoch Formule 1-karriêre=== ==== Formule 1-resultaten ==== {| class="wikitable" ! ![[Formule 1 yn 1991|1991]] ![[Formule 1 yn 1992|1992]] ![[Formule 1 yn 1993|1993]] ![[Formule 1 yn 1994|1994]] ![[Formule 1 yn 1995|1995]] ![[Formule 1 yn 1996|1996]] ![[Formule 1 yn 1997|1997*]] ![[Formule 1 yn 1998|1998]] ![[Formule 1 yn 1999|1999]] ![[Formule 1 yn 2000|2000]] ![[Formule 1 yn 2001|2001]] ![[Formule 1 yn 2002|2002]] ![[Formule 1 yn 2003|2003]] ![[Formule 1 yn 2004|2004]] ![[Formule 1 yn 2005|2005]] ![[Formule 1 yn 2006|2006]] ![[Formule 1 yn 2010|2010]] ![[Formule 1 yn 2011|2011]] ![[Formule 1 yn 2012|2012]] !Totaal |- | Oantal races || 6 || 16 ||16 ||14 ||17 ||16 ||17 ||16 ||10 ||17 ||17 ||17 ||16 ||18 ||18 ||18 ||19 ||19 ||20 ||308 |- | Oantal oerwinningen ||0 ||1 ||1 ||8 ||9 ||3 ||5 ||6 ||2 ||9 ||9 ||11 ||6 ||13 ||1 ||7 ||0 ||0 ||0 ||91 |- | Oantal pole-posysjes ||0 ||0 ||0 ||6 ||4 ||4 ||3 ||3 ||3 ||9 ||11 ||7 ||5 ||8 ||1 ||4 ||0 ||0 ||0 ||68 |- | Oantal fluchste omgongen ||0 ||2 ||5 ||8 ||8 ||2 ||3 ||6 ||5 ||2 ||3 ||7 ||5 ||10 ||3 ||6 ||0 ||0 ||1 ||77 |- | Oantal Poadiumplakken ||0 ||8 ||9 ||10 ||11 ||8 ||8 ||11 ||6 ||12 ||15 ||17 ||8 ||15 ||5 ||11 ||0 ||0 ||1 ||155 |- | WK-punten ||4 ||53 ||52 ||92 ||102 ||59 ||78* ||86 ||44 ||108 ||123 ||144 ||93 ||148 ||62 ||121 ||72 ||76 ||49 ||1566 |- | Einstân WK ||12 ||3 ||4 ||1 ||1 ||3 ||DSQ* ||2 ||5 ||1 ||1 ||1 ||1 ||1 ||3 ||2 ||9 ||8 ||13 || |} ==== Oerwinningen yn de Formule 1 ==== {| width=90% | width=30% align=left valign=top | {| class="wikitable" |+ !Jier !Grutte Priis !Team |- |1992 |{{Flagge BE}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Belgje 1992|Belgje]] |rowspan=19|{{Flagge GB}} [[Benneton F1|Benneton]] |- |1993 | {{Flagge PT}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Portegal 1993|Portegal]] |- |rowspan=8|1994 | {{Flagge BR}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Brazylje 1994|Brazylje]] |- | {{Flagge JP}} [[Grutte Priis Formule 1 fan de Pasifyk 1994|Pasifyk]] |- | {{Flagge IT}} [[Grutte Priis Formule 1 fan San Marino 1994|San Marino]] |- | {{Flagge MC}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Monako 1994|Monako]] |- | {{Flagge CA}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Kanada 1994|Kanada]] |- | {{Flagge FR}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Frankryk 1994|Frankryk]] |- | {{Flagge HU}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Hongarije 1994|Hongarije]] |- | {{Flagge ES}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Jeropa 1994|Jeropa]] |- |rowspan=9|1995 | {{Flagge BR}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Brazylje 1995|Brazylje]] |- | {{Flagge ES}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Spanje 1995|Spanje]] |- | {{Flagge MC}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Monako 1995|Monako]] |- | {{Flagge FR}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Frankryk 1995|Frankryk]] |- | {{Flagge DE}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Dútslân 1995|Dútslân]] |- | {{Flagge BE}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Belgje 1995|Belgje]] |- | {{Flagge DE}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Jeropa 1995|Jeropa]] |- | {{Flagge JP}} [[Grutte Priis Formule 1 fan de Pasifyk 1995|Pasifyk]] |- | {{Flagge JP}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Japan 1995|Japan]] |- |rowspan=3|1996 | {{Flagge ES}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Spanje 1996|Spanje]] |rowspan=16|{{Flagge IT}} [[Scudearia Ferrari|Ferrari]] |- | {{Flagge BE}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Belgje 1996|Belgje]] |- | {{Flagge IT}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Itaalje 1996|Itaalje]] |- |rowspan=5|1997 |{{Flagge MC}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Monako 1997|Monako]] |- | {{Flagge CA}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Kanada 1997|Kanada]] |- |{{Flagge FR}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Frankryk 1997|Frankryk]] |- |{{Flagge BE}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Belgje 1997|Belgje]] |- | {{Flagge JP}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Japan 1997|Japan]] |- |rowspan=6|1998 | {{Flagge AR}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Argentynje 1998|Argentynje]] |- | {{Flagge CA}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Kanada 1998|Kanada]] |- | {{Flagge FR}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Frankryk 1998|Frankryk]] |- | {{Flagge GB}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Grut-Brittanje 1998|Grut-Brittanje]] |- | {{Flagge HU}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Hongarije 1998|Hongarije]] |- | {{Flagge IT}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Itaalje 1998|Itaalje]] |- |rowspan=2|1999 | {{Flagge IT}} [[Grutte Priis Formule 1 fan San Marino 1999|San Marino]] |- | {{Flagge MC}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Monako 1999|Monako]] |} | width=30% align=left valign=top | {| class="wikitable" |+ !Jier !Grutte Priis !Team |- |rowspan=9|2000 | {{Flagge AU}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Austraalje 2000|Austraalje]] |rowspan=35|{{Flagge IT}} [[Scudearia Ferrari|Ferrari]] |- | {{Flagge BR}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Brazylje 2000|Brazylje]] |- | {{Flagge IT}} [[Grutte Priis Formule 1 fan San Marino 2000|San Marino]] |- | {{Flagge DE}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Jeropa 2000|Jeropa]] |- | {{Flagge CA}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Kanada 2000|Kanada]] |- | {{Flagge IT}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Itaalje 2000|Itaalje]] |- | {{Flagge US}} [[Grutte Priis Formule 1 fan de Feriene Steaten 2000|de Feriene Steaten]] |- | {{Flagge JP}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Japan 2000|Japan]] |- | {{Flagge MY}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Maleizje 2000|Maleizje]] |- |rowspan=9|2001 | {{Flagge AU}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Austraalje 2001|Austraalje]] |- | {{Flagge MY}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Maleizje 2001|Maleizje]] |- | {{Flagge ES}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Spanje 2001|Spanje]] |- | {{Flagge MC}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Monako 2001|Monako]] |- | {{Flagge DE}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Jeropa 2001|Jeropa]] |- | {{Flagge FR}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Frankryk 2001|Frankryk]] |- |{{Flagge HU}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Hongarije 2001|Hongarije]] |- | {{Flagge BE}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Belgje 2001|Belgje]] |- | {{Flagge JP}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Japan 2001|Japan]] |- |rowspan=11|2002 | {{Flagge AU}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Austraalje 2002|Austraalje]] |- |{{Flagge BR}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Brazylje 2002|Brazylje]] |- | {{Flagge IT}} [[Grutte Priis Formule 1 fan San Marino 2002|San Marino]] |- | {{Flagge ES}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Spanje 2002|Spanje]] |- |{{Flagge AT}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Eastenryk 2002|Eastenryk]] |- | {{Flagge CA}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Kanada 2002|Kanada]] |- | {{Flagge GB}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Grut-Brittanje 2002|Grut-Brittanje]] |- | {{Flagge FR}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Frankryk 2002|Frankryk]] |- | {{Flagge DE}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Dútslân 2002|Dútslân]] |- | {{Flagge BE}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Belgje 2002|Belgje]] |- | {{Flagge JP}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Japan 2002|Japan]] |- |rowspan=6|2003 |{{Flagge IT}} [[Grutte Priis Formule 1 fan San Marino 2003|San Marino]] |- |{{Flagge ES}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Spanje 2003|Spanje]] |- | {{Flagge AT}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Eastenryk 2003|Eastenryk]] |- | {{Flagge CA}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Kanada 2003|Kanada]] |- | {{Flagge IT}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Itaalje 2003|Itaalje]] |- | {{Flagge US}} [[Grutte Priis Formule 1 fan de Feriene Steaten 2003|de Feriene Steaten]] |} | width=30% align=left valign=top | {| class="wikitable" |+ !Jier !Grutte Priis !Team |- |rowspan=13|2004 | {{Flagge AU}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Austraalje 2004|Austraalje]] |rowspan=21|{{Flagge IT}} [[Scudearia Ferrari|Ferrari]] |- | {{Flagge MY}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Maleizje 2004|Maleizje]] |- | {{Flagge BH}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Bachrein 2004|Bachrein]] |- | {{Flagge IT}} [[Grutte Priis Formule 1 fan San Marino 2004|San Marino]] |- | {{Flagge ES}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Spanje 2004|Spanje]] |- |{{Flagge DE}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Jeropa 2004|Jeropa]] |- | {{Flagge CA}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Kanada 2004|Kanada]] |- | {{Flagge US}} [[Grutte Priis Formule 1 fan de Feriene Steaten 2004|de Feriene Steaten]] |- | {{Flagge FR}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Frankryk 2004|Frankryk]] |- | {{Flagge GB}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Grut-Brittanje 2004|Grut-Brittanje]] |- | {{Flagge DE}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Dútslân 2004|Dútslân]] |- | {{Flagge HU}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Hongarije 2004|Hongarije]] |- | {{Flagge JP}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Japan 2004|Japan]] |- |2005 |{{Flagge US}} [[Grutte Priis Formule 1 fan de Feriene Steaten 2005|de Feriene Steaten]] |- |rowspan=7|2006 | {{Flagge IT}} [[Grutte Priis Formule 1 fan San Marino 2006|San Marino]] |- | {{Flagge DE}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Jeropa 2006|Jeropa]] |- | {{Flagge US}} [[Grutte Priis Formule 1 fan de Feriene Steaten 2006|de Feriene Steaten]] |- | {{Flagge FR}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Frankryk 2006|Frankryk]] |- | {{Flagge DE}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Dútslân 2006|Dútslân]] |- | {{Flagge IT}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Itaalje 2006|Itaalje]] |- | {{Flagge CN}} [[Grutte Priis Formule 1 fan Sina 2006|Sina]] |} |} == Keppeling om utens == * [http://www.michaelschumacher.de/ Webstee fan Michael Schumacher] * {{commonsLyts|Michael Schumacher}} {{boarnen|boarnefernijing= <references/>}} {{DEFAULTSORT:Schumacher, Michael}} [[Kategory:Dútsk autokoereur]] [[Kategory:Formule 1-koereur]] [[Kategory:Persoan berne yn 1969]] bo7qifg28r1z1su302gr5gxzwrh34lz 0 43201 1235575 1214522 2026-07-19T04:12:29Z Ziv 46247 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Herkules1 1.jpg]] → [[File:Herkules Monument, Bergpark Wilhelmshöhe, Kassel 2004.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · More precise and not just a meaningless name 1235575 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Kassel <br><small>[[List fan grutste stêden yn Dútslân|Stêd yn Dútslân]]</small> | ôfbylding = Kassel asv2022-02 img03 Friedrichsplatz.jpg | ôfbyldingsbreedte = 260px | ôfbyldingstekst = Friedrichsplatz | wapen = [[Ofbyld:Flagge_Kassel.svg|100px|border]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Ofbyld:DEU Kassel COA.svg|80px]] | ynwennertal = 200.406 <small>(31 desimber 2021)</small> | oerflak = 106,8 km² | befolkingstichtens = 1876 /km² | stêdekloft = | hichte = 167 m boppe [[seenivo]] | lân = {{Flagge DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = [[Dielsteaten fan Dútslân|Dielsteat]] | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag_of_Hesse.svg|20px|border]] | bestjoerlike ienheid 2 = [[Regierungsbezirk]] | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Regierungsbezirk Kassel|Kassel]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = 34001–34134 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|51_19_11_N_9_29_52_E_scale:12500_type:landmark_region:DE|51° 19' N 9° 30' E}} | webside = [http://www.kassel.de/ www.kassel.de] | ôfbylding2 = Herkules Monument, Bergpark Wilhelmshöhe, Kassel 2004.jpg | ôfbyldingstekst2 = [[Herkules (Kassel)|Herkules]] ''stânbyld Wilhelmshöhe'' | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Hessen | mapwidth = | lat_deg = 51 | lat_min = 19 | lat_sec = 11 | lat_dir = N | lon_deg = 9 | lon_min = 29 | lon_sec = 52 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Lizzing yn Hessen | ôfbylding99 = | ôfbyldingstekst99 = | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Kassel''' (oant 1926 '''Cassel''') is in stêd yn [[Dútslân]] yn de [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Hessen]] oan de [[Fulda (rivier)|Fulda]], mei goed 200.000 ynwenners. It is it iennige stêdlike sintrum yn it noarden fan Hessen en jildt dêrom as it ekonomyske en kulturele swiertepunt fan de regio. De stêd is benammen ferneamd troch de ''[[documenta]]'', in fiif-jierlikse keunstmanifestaasje oer eigentiidske keunst. [[Ofbyld:Kassel Schloss WAllee f Herkules f w.jpg|thumb|left|''Bergpark Wilhelmshöhe; útsjoch op slot en stêd mei Wilhelshöher Allee]] == Skiednis == [[Ofbyld:Altes Rathaus Kassel 1815.jpg|thumb|left|''It âlde riedhûs, boud yn 1404, ôfbrutsen yn 1837, [[Ludwig Emil Grimm]], 1815'']] Kassel waard foar it earst neamd yn [[913]]. It krige yn [[1189]] [[stedsrjochten]] en waard ûnder [[Hindrik I fan Hessen]] haadstêd fan it lângreefskip [[Lângreefskip Hessen|Hessen]]. Fan 1567 - 1806 en fan 1813 - 1866 wie it de haadstêd fan [[Hessen-Kassel]]. Koart neidat [[Hessen-Kassel]] in karfoarstendom waard, besetten de troepen fan [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] yn 1806 de stêd, dy't haadstêd waard fan it nij stifte keninkryk [[Keninkryk Westfalen|Westfalen]] en residinsje fan [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] syn broer [[Jérôme Bonaparte]] waard. Fan 1813 ôf wie it wer in karfoarstendom, mar oan de ein fan de oarloch yn 1866 waard it ynlive troch in agressyf ekspandearjend [[Prusen]], omdat it - krektas it [[Keninkryk Hannover|Hannover]] - oan de kant fan de Eastenrykske [[Habsburgers|Habsburchske]] monargy stien hie. In swarte bledside yn de skiednis fan de stêd is de jûn fan 7 novimber [[1938]]. Sels noch twa dagen foar de beruchte [[Reichskristallnacht]] fan 9 op [[10 novimber]] [[1938]] waarden yn Kassel de [[synagoge]] en oare [[Joaden|Joadske]] ynstellingen en gebouwen fernield. Yn de [[Twadde Wrâldkriich]] waarden grutte dielen fan de stêd ferwoastge. It swierste bombardemint barde op [[22 oktober]] [[1943]]. Yn ien nacht tiid kamen 10.000 mensen om it libben en waard 80% fan it wenningebestân ferwoastge. De âlde binnenstêd mei syn protte fakwurkhuzen wie in gaadlik doel binnen de strategy fan de saneamde ''[[moral bombing]]''. Fosfor- en [[brânbom]]men soargen foar in [[fjoerstoarm]], dy't ek bygelyks de stêden [[Hamburch]] en [[Dresden]] swier rekken. Nei de oarloch waard de stêd neffens in nij strjitteplan opboud mei in moderne bebouwing. De Treppenstraße waard de earste fuotgongerssône yn de [[Dútslân|Bûnsrepublyk]]. De rom opsette stêdeboukundige planning dy't yn de 50-jierren sa modern wie, waard letter yn Dútslân swier bekritisearre. Yn [[1948]] besoch Kassel omdôch om haadstêd fan de nije [[West-Dútslân|Westdútske]] [[republyk]] te wurden. Yn 1960 wie Kassel de earste stêd yn Europa dêr't urbanisearre [[waskbear]]en sinjalearre waarden. Op dat stuit hat de waskbearepopulaasje yn Kassel de heechste tichtheid fan Europa. == Geografy == Kassel leit sa'n 70 km noardwestlik fan it geografyske mulpunt fan Dútslân. Nei Erfurt en Göttingen is Kassel dêrmei de meast sintraal lizzende grutte stêd yn Dútslân. De stêd leit yn it noardlikste diel fan de dielsteat [[Hessen]], flakby de grins mei [[Nedersaksen]], yn it saneamde ‘’Kasseler Becken’’, in grut [[tsjetteldelling]] wêryn't op it leechste punt de wetterrin fan de rivier [[Fulda (rivier)|Fulda]] rint. Yn dy tsjetteldelling leit de stêd oan hast alle kanten ynsluten troch fiif middelberchtmes, wêrûnder it [[Habichtswald]] yn it westen en it [[Kaufunger Wald]] yn it easten. De fiif middelberchtmes binne troch twa noardlik en súdlik fan de stêd lizzende en yn east-westrjochting ferrinnende berchrêgen mei elkoar ferbûn. Allinnich de hjir en dêr tige smelle delling fan de Fulda trochsnijt it ‘’Kasseler Becken’’ en de ring fan berchrêgen fan it suden nei it noarden. == Verkeer en vervoer == [[Ofbyld:Kassel_bahnen.jpg|thumb|left|Spoar- en tramnetwurk]] De ''Kasseler Verkehrs-Gesellschaft'' (KVG) fersoarget it [[iepenbier ferfier]] yn de stêd mei [[tram]]linen. It iepenbier ferfier oer it spoar om Kassel hinne wurdt fersoarge troch de ''RegioTram'', dy't eksploitearre wurdt troch de KVG yn oparbeidzjen mei de ''Hessische Landesbahn'' (HLB). It [[stasjon Kassel-Wilhelmshöhe]] waard yn 1991 iepene en leit oan de [[flugge line Würzburg - Hannover]]. {{clearleft}} == Musea == * [[Schloss Wilhelmshöhe]] * Kunsthalle [[Fridericianum]] == Berne yn Kassel == * [[1688]]: [[Maria Louise fan Hessen-Kassel]] ("Marijke-Meu"), regintesse fan Fryslân * [[1743]]: [[Willem I fan Hessen-Kassel|Willem I]], karfoarst fan Hessen-Kassel * [[1816]]: [[Paul Julius Reuter]], oprjochter fan it parseburo [[Reuters]] * [[1865]]: [[Philipp Scheidemann]], rykskânselier * [[1886]]: [[Franz Rosenzweig]], teolooch en filosoof * [[1941]]: [[Hans Eichel]], politikus * [[1947]]: [[Astrid Proll]], mei-oprjochtster fan de [[Rote Armee Fraktion|RAF]] * [[1953]]: [[Brigitte Zypries]], Dútsk minister fan Finânsjen [[Sozialdemokratische Partei Deutschlands|SPD]] * [[1961]]: [[Ulrike Folkerts]], aktrise, bekend as [[Tatort]]-kommissaris Lena Odenthal == Ynternasjonale Partnerstêden == * {{Flagge IT}} [[Florence]], [[Itaalje]], sûnt 1952 * {{Flagge SE}} [[Västerås]], [[Sweden]], sûnt 1972 * {{Flagge FI}} [[Rovaniemi]], [[Finlân]], sûnt 1972 * {{Flagge RU}} [[Jaroslavl]], [[Ruslân]], sûnt 1988 * {{Flagge TR}} [[İzmit]], [[Turkije]], sûnt 1998 {{commons|Kassel}} {{Koördinaten|51_19_11_N_9_29_52_E_scale:12500_type:landmark_region:DE|51° 19' N 9° 30' E}} {{Hessen}} [[Kategory:Kassel| ]] [[Kategory:Plak yn Hessen]] [[Kategory:Gemeente yn Hessen]] iys5brivk7bug5rl4mbw67snasuyaq4 0 43453 1235532 1210638 2026-07-18T19:11:42Z Drewes 2754 /* Haadredakteuren */ 1235532 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Trouw (2020-01-29).svg|thumb|''logo fan Trouw'']] '''''Trouw''''' is in [[Nederlân]]ske [[krante]] dy't as moarnskrante ferskynt in [[tabloid]]formaat. De oplage leit om de 91.000. De krante ûntstie yn [[1943]] as [[Nederlânsk ferset yn de Twadde Wrâldkriich|fersetsblêd]] en wurdt sûnt 2009 útjûn troch ''[[De Persgroep Nederland]]''. Op 23 jannewaris 2010 ferskynde de 20.000ste edysje.<ref>[http://www.nu.nl/algemeen/2168615/al-20000-keer-trouw.html Al 20.000 keer Trouw] ''Nu.nl'' 23 jannewaris 2010</ref> ''Trouw'' sit [[19 jannewaris]] [[2007]] yn it [[INIT-gebou]] oan de Jacob Bontiusplaats 9, 1018 LL [[Amsterdam]] en dêrfoar yn in fan arsjitekteburo [[Van den Broek en Bakema]] ûntwurpen gebou oan de Wibautstrjitte, dêr't ek ''[[Het Parool]]'' siet.<ref>[http://www.trouwcommunities.nl/groen/natuurtochten/82.html Langs de kantoren van Trouw, van fietsenkelder tot aquarium] ''Trouw'' 19 jannewaris 2007</ref> Trouw waard op 15 novimber 2012 útroppen ta 'European Newspaper of the Year'. == Haadredakteuren == * [[Sieuwert Bruins Slot]] (1945-1971) * [[Jenze Tamminga]] (1972-1984) * [[Jan Greven]] (1984-1997) * [[Frits van Exter]] en Jaap de Berg (1998-2002) * [[Frits van Exter]] (2002-2007) * [[Willem Schoonen]] (2007-2013) * [[Cees van der Laan]] (2013-2024) * Wendelmoet Boersema en Karel Smouter (fan 1 juny 2024 ôf) {{Boarnen|boarnefernijing= * Bak, P. (1999) ''Een 'meneer' van een krant, Trouw en Bruins Slot 1943-1968''. Kampen: Kok * Welgraven, Co (2002) ''Typisch Trouw, een autobiografie van de redactie''. Amsterdam: Trouw * [http://www.trouw.nl Webside fan de Trouw] * [http://www.illegaletrouw.nl Webside fan de Yllegale Trouw (1943-1945)] <references/>}} [[Kategory:Nederlânske krante]] [[Kategory:Nederlânske fersetskrante]] [[Kategory:Nederlânsktalige krante]] [[Kategory:Krante of tydskrift oprjochte yn 1943]] rlespszmiixzpal9f6qkp3hfrqcd297 0 46722 1235518 1216823 2026-07-18T14:55:10Z Drewes 2754 [[]] 1235518 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = De Kampen | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | wapen = | ynwennertal = | oerflak = | befolkingstichtens = | stêdekloft = | hichte = | lân = | bestjoerlike ienheid 1 = | namme bestjoerlike ienheid 1= | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[File:Súdwest-Fryslân_vlag.svg|border|20px]] [[Súdwest-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = Himrik | namme bestjoerlike ienheid 3= [[File:Flagge_fan_Wytmarsum.gif|20px]] [[Wytmarsum]] | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = 8748 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_6_17.9_N_5_27_16.6_E_type:city_zoom:16_region:NL|53° 6' NB, 5° 27' EL}} | mapname = Súdwest-Fryslân | lat_deg = 53 | lat_min = 6 | lat_sec = 17.9 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 27 | lon_sec = 16.6 | lon_dir = E | webside = }} '''De Kampen''' is in [[buorskip]] westlik fan [[Wytmarsum]] en súdeastlik fan [[Penjum]] yn de gemeente [[Súdwest-Fryslân]], foarhinne [[Wûnseradiel]]. De namme komt ek foar as ''Kampen'', ''[[Aggemastate op de Campen]]'', ''oppa Campen'' en ''Kam''. De betsjutting is in [[Kamp (lân)|'kampe lân']]. Yndertiid stie dêr de [[Aggemastate]] oan de [[Penjumer Feart]]. Op it stee stiet hjoed-de-dei in [[pleats]]. De wenten fan de buorskip steane oan de Kamperwei. == Berne == * [[Bouke van der Kooij]] (1947), ûndernimmer, VVD-politikus en heechlearaar. == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen#Buorskippen|Fryske doarpen, buorskippen en delsettings]] {{Boarnen|boarnefernijing= *{{Aut|[[Karel F. Gildemacher]]}}, "Friese Plaatsnamen", Ljouwert, Friese Pers Boekerij 2007, ''De Kampen'' }} {{Koördinaten|53_6_17.9_N_5_27_16.6_E_type:city_zoom:16_region:NL|53° 6' NB, 5° 27' EL}} {{Súdwest-Fryslân}} {{DEFAULTSORT:Kampen, De}} [[Kategory:Wytmarsum]] [[Kategory:Buorskip yn Wûnseradiel]] [[Kategory:Buorskip yn Súdwest-Fryslân]] q0oce1w4m9aspkiuclj0ejjmanbevrt 1235519 1235518 2026-07-18T14:57:36Z Drewes 2754 Hmm... 1235519 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = De Kampen | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | wapen = | ynwennertal = | oerflak = | befolkingstichtens = | stêdekloft = | hichte = | lân = | bestjoerlike ienheid 1 = | namme bestjoerlike ienheid 1= | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[File:Súdwest-Fryslân_vlag.svg|border|20px]] [[Súdwest-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = Himrik | namme bestjoerlike ienheid 3= [[File:Flagge_fan_Wytmarsum.gif|20px]] [[Wytmarsum]] | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = 8748 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_6_17.9_N_5_27_16.6_E_type:city_zoom:16_region:NL|53° 6' NB, 5° 27' EL}} | mapname = Súdwest-Fryslân | lat_deg = 53 | lat_min = 6 | lat_sec = 17.9 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 27 | lon_sec = 16.6 | lon_dir = E | webside = }} '''De Kampen''' is in [[buorskip]] westlik fan [[Wytmarsum]] en súdeastlik fan [[Penjum]] yn de gemeente [[Súdwest-Fryslân]], foarhinne [[Wûnseradiel]]. De namme komt ek foar as ''Kampen'', ''Aggemastate op de Campen'', ''oppa Campen'' en ''Kam''. De betsjutting is in [[Kamp (lân)|'kampe lân']]. Yndertiid stie dêr de [[Aggemastate]] oan de [[Penjumer Feart]]. Op it stee stiet hjoed-de-dei in [[pleats]]. De wenten fan de buorskip steane oan de Kamperwei. == Berne == * [[Bouke van der Kooij]] (1947), ûndernimmer, VVD-politikus en heechlearaar. == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen#Buorskippen|Fryske doarpen, buorskippen en delsettings]] {{Boarnen|boarnefernijing= *{{Aut|[[Karel F. Gildemacher]]}}, "Friese Plaatsnamen", Ljouwert, Friese Pers Boekerij 2007, ''De Kampen'' }} {{Koördinaten|53_6_17.9_N_5_27_16.6_E_type:city_zoom:16_region:NL|53° 6' NB, 5° 27' EL}} {{Súdwest-Fryslân}} {{DEFAULTSORT:Kampen, De}} [[Kategory:Wytmarsum]] [[Kategory:Buorskip yn Wûnseradiel]] [[Kategory:Buorskip yn Súdwest-Fryslân]] qyeu8qdusaaz25h8n2dxl6v9y2wvhyt 0 53199 1235517 1183523 2026-07-18T14:37:49Z Ronn 1062 + 1235517 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Verzetsmonument Makkum door Nina Baanders-Kessler.jpg|thumb|''Fersetsmonumint yn Makkum'']] [[Ofbyld:De dierenriem.JPG|thumb|''De diereriem'']] '''Antje (Nina) Baanders-Kessler''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[28 febrewaris]] [[1915]] - [[De Rûne Feanen]], [[20 juny]] [[2002]]) wie in Nederlânske [[byldhouwer (keunstner)|byldhouwer]] en [[medaljeur]].<ref name=RKD>[http://www.rkd.nl/rkddb/dispatcher.aspx?action=search&database=ChoiceArtists&search=priref=3182 Ryksbureau foar Keunsthistoaryske Dokumintaasje]</ref> == Libben en wurk == Nina Baanders-Kessler waard berne as dochter fan Jacob Kessler, slachter yn Ljouwert, en Elizabeth Anna Bijl. Se waard ferneamd nei har beppe Antje Kessler-van der Berg, se neamde har lykwols ''Nina''. Yn 1934 waard Nina Kessler talitten ta de [[Ryksakademy foar Byldzjende Keunsten|Ryksakademy fan byldzjende keunsten]], dêr't se de dei-oplieding byldhouwen folge by [[Jan Bronner]]. Se makke nei har stúdzje in reis nei [[Parys]] en [[Wenen]] en fêstige har wer yn Ljouwert, dêr't se in eigen [[atelier]] hie oan de Iebuert. Se wie de earste Fryske byldhouster, pas mear as tweintich jier letter fêstigen har ûnder oaren [[Maria van Everdingen]] en [[Suze Boschma-Berkhout]] yn Fryslân. Se boaske yn 1942 mei arsjitekt Ambrosius Baanders, se wennen earst tegearre yn Huzum, letter yn Amsterdam en [[Vinkeveen]]. == Wurken (kar-út) == [[File:Wapens (Leeuwarden).JPG|thumb|Wapenstiennen Wurdumerpoartebrêge]] * 1940 slútstien mei wapen riedhûs, [[Koudum]] * 1940 stiennen mei wapens fan Ljouwert en Fryslân foar de Wurdumerpoartebrêge (ek Beursbrêge), [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] * 1947 plakette [[Theo van Welderen Rengers]], [[Oentsjerk]] * 1948 tableau foar master [[A.J. Lok]], [[Ravenswâld]] * 1952 fersetsmonumint (frouwefiguer), [[Makkum (Súdwest-Fryslân)|Makkum]] * 1964 búste Johan Bendien, [[Amsterdam]] == Sjoch ek == * [[List fan Nederlânske byldhouwers]] {{Boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat|Nina Baanders-Kessler}} }} {{DEFAULTSORT:Baanders, Nina}} [[Kategory:Frysk byldhouwer]] [[Kategory:Frysk medaljeur]] [[Kategory:Nederlânsk byldhouwer]] [[Kategory:Nederlânsk medaljeur]] [[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan berne yn 1915]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2002]] boz0c6phvpsg0idc8z3vyttjjuz4cr9 0 70439 1235543 1234965 2026-07-18T21:58:08Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Soarten */ sângril/moddersnip oanpast (sjoch oerlis) 1235543 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding =Calidris-canutus.jpg | ôfbyldingsbreedte =200px | ôfbyldingstekst = De [[mients]] (''Calidris canutus''). | takson1 = | namme1 = | takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson4 = [[ûnderstamme]]: | namme4 = [[wringedieren]] (''Vertebrata'') | takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme5 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson6 = [[skift]]: | namme6 = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') | takson7 = [[ûnderskift]]: | namme7 = [[snipfûgeleftigen]] (''Scolopaci'') | takson8 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme8 = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') | takson9 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme9 = '''grillen''' (''Calidris'') | takson11 = | namme11 = | takson12 = | namme12 = | takson13 = | namme13 = | takson14 = | namme14 = | takson15 = | namme15 = | takson16 = | namme16 = | takson17 = | namme17 = | takson18 = | namme18 = | takson19 = | namme19 = | beskriuwer, jier = Merrem, 1804 }} De '''grillen''' of '''grilken''' ([[Latyn]]ske namme: ''Calidris''), ek wol bekend as de '''strânrinners''', al is dat eins in [[hollanisme|hollanistyske]] [[ynterferinsje (taalkunde)|ynterferinsje]], foarmje in [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[klasse (taksonomy)|klasse]] fan 'e [[fûgels]] (''Aves''), it [[skift]] fan 'e [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') en de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). Grillen binne [[steltrinner]]s dy't yn it [[Arktis|Artysk gebiet]] [[brieden (fûgels)|briede]], mar yn súdliker oarden oerwinterje, wêrby't se grutte swaarmen foarmje oan 'e mûningen fan [[rivier]]en. Se binne lyts oant middelgrut, mei lange [[wjuk (lichemsdiel)|wjukken]] en relatyf koarte [[snabel]]s mei gefoelige úteinen dêr't se [[proaidier]]en mei opspoare kinne dy't har yn 'e drek yngroeven hawwe. ==Taksonomy== De ûnderlinge besibskip fan 'e ferskate [[soarte]]n dy't it grilleskaai foarmje, binne noch net alhiel ûnttize. Ferskate skaaien dy't earder as selsstannich beskôge waarden, wurde no yn 'e regel by de grillen ûnderbrocht, lykas dat fan 'e [[steltgril]] (''Calidris himantopus''), mar de nije yndieling is net folslein befredigjend. Sa is ûnderwilens útsteld om 'e [[trijeteangril]] (''Calidris alba'') yn in monotypysk skaai mei as namme ''Crocethia'' ûnder te bringen, wylst de [[krombekgril]] (''Calidris ferruginea'') it skaai ''Erolia'' foarmje kinne soe. Oan 'e oare kant wolle guon de hjoeddeistige, monotypyske (út ien soarte besteande) skaaien fan 'e [[brâninggrillen]] (''Aphrizia''), de [[breedbekgrillen]] (''Limicola'') en de [[leppelbekgrillen]] (''Eurynorhynchus'') krekt mei de grillen op ien bulte smite. Yn [[2004]] die út [[genetika|genetysk]] ûndersyk bliken dat it grilleskaai nei alle gedachten yndie opspjalte wurde moat, mar der wie net genôch [[desoksyribonukleïnesoer|DNA]]-materiaal fan 'e seldsumer soarten as de [[krombekgril]] (''Calidris ferruginea'') beskikber om 'e relaasjes tusken de ûnderskate soarten persiis út te puzeljen. Boppedat is it bekend dat de ferskillende grillesoarten har yn oansjenlike mjitte mei-inoar fuortplantsje kinne, wat ûndersyk dat inkeld berêst op [[mitogondriën|mitogondriaal]] [[desoksyribonukleïnesoer|DNA]] ûnbetrouber makket. ==Soarten== Om't de persize ûnderlinge besibskip fan 'e ferskillende soarten grillen noch net alhiel útiten is, is it hjirûnder beane skema ûnder foarbehâld. De mooglik selsstannige skaaien wurde hjir as [[ûnderskaai]]en werjûn. {| class="wikitable" style="width: 600px;" |- style="vertical-align: top;" | scope="row" style="width: 50%; background-color: Honeydew;" | {{Stambeam2}} * <big>skaai '''grillen''' (''Calidris'')</big> ** ûnderskaai [[echte grillen]] (noch gjin namme; ''Ereunetes''?) *** [[Alaskagril]] (''Calidris mauri'') *** [[bairdgril]] of Bairds gril (''Calidris bairdi'') *** [[Beringgril]] (''Calidris ptilocnemis'') *** [[bonapartegril]] of Bonapartes gril (''Calidris fuscicollis'') *** [[bûnte gril]] (''Calidris alpina'') *** [[dwerchgriltsje]] (''Calidris minutilla'') *** [[griltsje]] (''Calidris minuta'') *** [[grize gril]] (''Calidris pusilla'') *** [[ljochte tjirk]] (''Calidris subruficollis''; foarhinne ''Tryngites subruficollis'') *** [[pearse gril]] (''Calidris maritima'') *** [[readkielgril]] (''Calidris ruficollis'') *** [[streekte gril]] (''Calidris melanotos'') *** [[taigagril]] (''Calidris subminuta'') *** {{Stambeam2/ein tûke}}[[temminckgriltsje]] of Temmincks griltsje (''Calidris temminckii'') ** ûnderskaai [[hoantsen]] (''Philomachus'') *** [[breedbekgril]] (''Calidris falcinellus''; foarhinne ''Limicola falcinellus'') *** [[hoants]] (''Calidris pugnax'') *** {{Stambeam2/ein tûke}}[[Sibearyske gril]] (''Calidris acuminata'') ** ûnderskaai [[leppelbekgrillen]] (''Eurynorhynchus'') *** {{Stambeam2/ein tûke}}[[leppelbekgril]] (''Calidris pygmeus'') ** ûnderskaai [[mientsen]] (''Calidris'') *** [[brâninggril]] (''Calidris virgata''; foarhinne ''Aphriza virgata'') *** [[grutte mients]] (''Calidris tenuirostris'') *** {{Stambeam2/ein tûke}}[[mients]] (''Calidris canutus'') ** ûnderskaai [[reade grillen]] (''Erolia'') *** {{Stambeam2/ein tûke}}[[reade gril]] of reade wettertjirk (''Calidris ferruginea'') ** ûnderskaai [[sângrillen]] of moddersnippen (''Crocethia'') *** {{Stambeam2/ein tûke}}[[sângril]] of moddersnip (''Calidris alba'') ** {{Stambeam2/ein tûke}}ûnderskaai [[steltgrillen]] (''Erolius'') *** {{Stambeam2/ein tûke}}[[steltgril]] (''Calidris himantopus''; foarhinne ''Micropalama hmantopus'') {{Stambeam2/ein}} |- |} {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Calidrid ''References'', op dizze side]. }} [[Kategory:Gril| ]] [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Snipfûgel]] 9c9e0nqrher8vsq4fdw522jgkd1pdq2 1235551 1235543 2026-07-18T22:01:57Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1235551 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding =Calidris-canutus.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De [[mients]] (''Calidris canutus''). | takson1 = | namme1 = | takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson4 = [[ûnderstamme]]: | namme4 = [[wringedieren]] (''Vertebrata'') | takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme5 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson6 = [[skift]]: | namme6 = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') | takson7 = [[ûnderskift]]: | namme7 = [[snipfûgeleftigen]] (''Scolopaci'') | takson8 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme8 = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') | takson9 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme9 = '''grillen''' (''Calidris'') | takson11 = | namme11 = | takson12 = | namme12 = | takson13 = | namme13 = | takson14 = | namme14 = | takson15 = | namme15 = | takson16 = | namme16 = | takson17 = | namme17 = | takson18 = | namme18 = | takson19 = | namme19 = | beskriuwer, jier = Merrem, 1804 }} De '''grillen''' of '''grilken''' ([[Latyn]]ske namme: ''Calidris''), ek wol bekend as de '''strânrinners''', al is dat eins in [[hollanisme|hollanistyske]] [[ynterferinsje (taalkunde)|ynterferinsje]], foarmje in [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[klasse (taksonomy)|klasse]] fan 'e [[fûgels]] (''Aves''), it [[skift]] fan 'e [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') en de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). Grillen binne [[steltrinner]]s dy't yn it [[Arktis|Artysk gebiet]] [[brieden (fûgels)|briede]], mar yn súdliker oarden oerwinterje, wêrby't se grutte swaarmen foarmje oan 'e mûningen fan [[rivier]]en. Se binne lyts oant middelgrut, mei lange [[wjuk (lichemsdiel)|wjukken]] en relatyf koarte [[snabel]]s mei gefoelige úteinen dêr't se [[proaidier]]en mei opspoare kinne dy't har yn 'e drek yngroeven hawwe. ==Taksonomy== De ûnderlinge besibskip fan 'e ferskate [[soarte]]n dy't it grilleskaai foarmje, binne noch net alhiel ûnttize. Ferskate skaaien dy't earder as selsstannich beskôge waarden, wurde no yn 'e regel by de grillen ûnderbrocht, lykas dat fan 'e [[steltgril]] (''Calidris himantopus''), mar de nije yndieling is net folslein befredigjend. Sa is ûnderwilens útsteld om 'e [[trijeteangril]] (''Calidris alba'') yn in monotypysk skaai mei as namme ''Crocethia'' ûnder te bringen, wylst de [[krombekgril]] (''Calidris ferruginea'') it skaai ''Erolia'' foarmje kinne soe. Oan 'e oare kant wolle guon de hjoeddeistige, monotypyske (út ien soarte besteande) skaaien fan 'e [[brâninggrillen]] (''Aphrizia''), de [[breedbekgrillen]] (''Limicola'') en de [[leppelbekgrillen]] (''Eurynorhynchus'') krekt mei de grillen op ien bulte smite. Yn [[2004]] die út [[genetika|genetysk]] ûndersyk bliken dat it grilleskaai nei alle gedachten yndie opspjalte wurde moat, mar der wie net genôch [[desoksyribonukleïnesoer|DNA]]-materiaal fan 'e seldsumer soarten as de [[krombekgril]] (''Calidris ferruginea'') beskikber om 'e relaasjes tusken de ûnderskate soarten persiis út te puzeljen. Boppedat is it bekend dat de ferskillende grillesoarten har yn oansjenlike mjitte mei-inoar fuortplantsje kinne, wat ûndersyk dat inkeld berêst op [[mitogondriën|mitogondriaal]] [[desoksyribonukleïnesoer|DNA]] ûnbetrouber makket. ==Soarten== Om't de persize ûnderlinge besibskip fan 'e ferskillende soarten grillen noch net alhiel útiten is, is it hjirûnder beane skema ûnder foarbehâld. De mooglik selsstannige skaaien wurde hjir as [[ûnderskaai]]en werjûn. {| class="wikitable" style="width: 600px;" |- style="vertical-align: top;" | scope="row" style="width: 50%; background-color: Honeydew;" | {{Stambeam2}} * <big>skaai '''grillen''' (''Calidris'')</big> ** ûnderskaai [[echte grillen]] (noch gjin namme; ''Ereunetes''?) *** [[Alaskagril]] (''Calidris mauri'') *** [[bairdgril]] of Bairds gril (''Calidris bairdi'') *** [[Beringgril]] (''Calidris ptilocnemis'') *** [[bonapartegril]] of Bonapartes gril (''Calidris fuscicollis'') *** [[bûnte gril]] (''Calidris alpina'') *** [[dwerchgriltsje]] (''Calidris minutilla'') *** [[griltsje]] (''Calidris minuta'') *** [[grize gril]] (''Calidris pusilla'') *** [[ljochte tjirk]] (''Calidris subruficollis''; foarhinne ''Tryngites subruficollis'') *** [[pearse gril]] (''Calidris maritima'') *** [[readkielgril]] (''Calidris ruficollis'') *** [[streekte gril]] (''Calidris melanotos'') *** [[taigagril]] (''Calidris subminuta'') *** {{Stambeam2/ein tûke}}[[temminckgriltsje]] of Temmincks griltsje (''Calidris temminckii'') ** ûnderskaai [[hoantsen]] (''Philomachus'') *** [[breedbekgril]] (''Calidris falcinellus''; foarhinne ''Limicola falcinellus'') *** [[hoants]] (''Calidris pugnax'') *** {{Stambeam2/ein tûke}}[[Sibearyske gril]] (''Calidris acuminata'') ** ûnderskaai [[leppelbekgrillen]] (''Eurynorhynchus'') *** {{Stambeam2/ein tûke}}[[leppelbekgril]] (''Calidris pygmeus'') ** ûnderskaai [[mientsen]] (''Calidris'') *** [[brâninggril]] (''Calidris virgata''; foarhinne ''Aphriza virgata'') *** [[grutte mients]] (''Calidris tenuirostris'') *** {{Stambeam2/ein tûke}}[[mients]] (''Calidris canutus'') ** ûnderskaai [[reade grillen]] (''Erolia'') *** {{Stambeam2/ein tûke}}[[reade gril]] of reade wettertjirk (''Calidris ferruginea'') ** ûnderskaai [[sângrillen]] of moddersnippen (''Crocethia'') *** {{Stambeam2/ein tûke}}[[sângril]] of moddersnip (''Calidris alba'') ** {{Stambeam2/ein tûke}}ûnderskaai [[steltgrillen]] (''Erolius'') *** {{Stambeam2/ein tûke}}[[steltgril]] (''Calidris himantopus''; foarhinne ''Micropalama hmantopus'') {{Stambeam2/ein}} |- |} {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Calidrid ''References'', op dizze side]. }} [[Kategory:Gril| ]] [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Snipfûgel]] 76ygq6p5r3u6cna6opkm7ee8vb37wpl 0 97393 1235535 1225258 2026-07-18T19:42:37Z IvanScrooge98 21228 /* Tillefyzje */ image 1235535 wikitext text/x-wiki {{Akteur | ôfbylding = Claudia Cardinale.JPG | ôfbyldingstekst = Claudia Cardinale in 1962 | ôfbyldingsbreedte = 200px | echte namme = Claude Josephine Rose Cardinale | nasjonaliteit = [[Itaalje|Italjaansk]] | berne = [[15 april]] [[1938]] | berteplak = [[Tunis]] | stoarn = [[23 septimber]] [[2025]] (87 jier) | stjerplak = [[Nemours]], [[Île-de-France]] | etnisiteit = Italjaansk | jierren aktyf = [[1958]]-[[2022]] | prizen = | webside = ''gjint'' }} [[File:La ragazza della valigia Cardinale.jpg|thumb|250px|Cardinale yn ''La ragazza della valigia'', (1961)]] '''Claudia Cardinale''' ([[Tunis]], [[15 april]] [[1938]] - Nemours, [[23 septimber]] [[2025]]) wie in [[Itaalje|Italjaansk]] [[filmaktrise]]. Har âldelju wiene fan Italiaansk ([[Sisyljanen|Sisyljaansk]]) komôf, mar de húshâlding wenne yn [[Tunezië]]. ==Biografy== Yn 1957 wûn Claudia in skientmewedstriid yn Tunezië; de priis wie in besite oan it filmfestival fan Feneetsje, dêr't se ûntdutsen waard troch har lettere man Franco Cristaldi. Sy makke har debút yn 1958 mei de film ''Goha'', yn itselde jier noch folge troch ''I Soliti ignoti''. Yn de jierren 60 spile hja yn tal fan Italjaanske films, lykas ''Rocco e i suoi fratelli'' (1960) en ''Il gattopardo'' (1963) fan regisseur [[Luchino Visconti (regisseur)|Luchino Visconti]], ''8½'' (1963) fan [[Federico Fellini]] en [[spagettywestern]]s lykas ''Once Upon a Time in the West'' (1968) fan [[Sergio Leone]]. Ynearsten waard sy troch filmmakkers oanhelle as sekssymboal, mar it slagge har om te waaksen ta in ynternasjonaal wurdearre aktrise. Yn 2000 waard se om reden fan har ferneamdens beneamd ta [[UNESCO Goodwill Ambassadeur]] mei as de taak [[frouljusrjocht]]en te befoarderjen. Claudia Cardinale wie fan 1966 oan 1975 boaske oan de Italjaanske filmprodusint [[Franco Cristaldi]]. Sûnt 1975 wennet se mei de Italjaanske regisseur [[Pasquale Squitieri]] fan wa't se in dochter krige, Claudia. Yn 2005 publisearre se har memoires ûnder de titel ''Mes étoiles'' ('Myn stjerren'). == Filmografy == In kar-út: ===Film=== * ''[[Goha]]'' (1958) * ''[[I soliti ignoti]]'' (1958) * ''[[Austerlitz (film)|Austerlitz]]'' (1959) * ''[[Upstairs and Downstairs]]'' (1959) * ''[[Rocco e i suoi fratelli]]'' (1960) * ''[[Cartouche (film)|Cartouche]]'' (1961) * ''[[Il gattopardo (film)|Il gattopardo]]'' (1963) * ''[[8½]]'' (1963) * ''[[The Pink Panther]]'' (1963) * ''[[La ragazza di Bube]]'' (1963) * ''[[Vaghe stelle dell'orsa]]'' (1965) * ''[[The Professionals (film)|The Professionals]]'' (1966) * ''[[Lost Command]]'' (1966) * ''[[Once Upon a Time in the West]]'' (1968) * ''[[Conversation Piece]]'' (1975) * ''[[Escape to Athena]]'' (1979) * ''[[La pelle]]'' (1981) * ''[[Fitzcarraldo (film)|Fitzcarraldo]]'' (1982) * ''[[Enrico IV (film)|Enrico IV]]'' (1984) * ''[[Claretta]]'' (1984) * ''[[La storia]]'' (1986) * ''[[Atto di dolore]]'' (1990) * ''[[Mayrig]]'' (1992) * ''[[588 rue paradis]]'' (1993) * ''[[Son of the Pink Panther]]'' (1993) * ''[[Elles ne pensent qu'à ça]]'' (1994) * ''[[Sous les pieds des femmes]]'' (1997) * ''[[Li chiamarono... briganti!]]'' (1999) * ''[[And Now... Ladies and Gentlemen]]'' (2002) * ''[[Le démon de midi]]'' (2005) * ''[[Cherche fiancé tous frais payés]]'' (2007) * ''[[Le Fil]]'' (2009) * ''[[Signora Enrica]]'' (2010) * ''[[Un balcon sur la mer]]'' (2010) * ''[[Father (film)|Father]]'' (2011) * ''[[Gebo and the Shadow]]'' (2012) * ''[[The Artist and the Model]]'' (2012) * ''[[Joy de V.]]'' (2013) * ''[[The Silent Mountain]]'' (2014) * ''[[Effie Gray]]'' (2014) === Tillefyzje === * 1977: ''Gesu di Nazareth'' – Regy: [[Franco Zeffirelli]] * 1994: René Lévesque (tf-rige) * 1996: ''Nostromo'' * 1997: ''Deserto di fuoco'' (tf-rige) – regy: [[Enzo G. Castellari]] * 2000: ''Élisabeth – Ils sont tous nos enfants'' – regy: Pasquale Squitieri <gallery widths="180" heights="180"> File:Claudia Cardinale 1960.jpg|Claudia Cardinale, 1960 File:Indifferenti-Cardinale&Steiger.png|Screenshot út de film ''Gli indifferenti'' (1964) fan [[Francesco Maselli]] File:Claudia Cardinale Alain Delon 2010.jpg|Claudia Cardinale en [[Alain Delon]], 2010 </gallery> == Keppelings om utens == * [http://www.imdb.com/name/nm0001012/ Claudia Cardinale yn de IMDb] * [https://film.virtual-history.com/person.php?personid=3718 Foto's en literatuer] {{CommonsBalke|Claudia Cardinale}} {{DEFAULTSORT:Cardinale, Claudia}} [[Kategory:Italjaansk filmakteur]] [[Kategory:Italjaansk sosjaal aktivist]] [[Kategory:Tunezysk filmakteur]] [[Kategory:Tunezysk sosjaal aktivist]] [[Kategory:Frouljusrjochte-aktivist]] [[Kategory:Goodwill-ambassadeur fan de Feriene Naasjes]] [[Kategory:Sisyljaansk persoan]] [[Kategory:Tunezysk persoan fan Sisyljaansk komôf]] [[Kategory:Italjaansk persoan fan Tunezysk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1938]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2025]] t6p8tdnkjf0qiu4ybpchbpb5x7k6xb3 1235536 1235535 2026-07-18T19:42:52Z IvanScrooge98 21228 /* */ image 1235536 wikitext text/x-wiki {{Akteur | ôfbylding = Claudia Cardinale (1960 hq).jpg | ôfbyldingstekst = Claudia Cardinale in 1960 | ôfbyldingsbreedte = 200px | echte namme = Claude Josephine Rose Cardinale | nasjonaliteit = [[Itaalje|Italjaansk]] | berne = [[15 april]] [[1938]] | berteplak = [[Tunis]] | stoarn = [[23 septimber]] [[2025]] (87 jier) | stjerplak = [[Nemours]], [[Île-de-France]] | etnisiteit = Italjaansk | jierren aktyf = [[1958]]-[[2022]] | prizen = | webside = ''gjint'' }} [[File:La ragazza della valigia Cardinale.jpg|thumb|250px|Cardinale yn ''La ragazza della valigia'', (1961)]] '''Claudia Cardinale''' ([[Tunis]], [[15 april]] [[1938]] - Nemours, [[23 septimber]] [[2025]]) wie in [[Itaalje|Italjaansk]] [[filmaktrise]]. Har âldelju wiene fan Italiaansk ([[Sisyljanen|Sisyljaansk]]) komôf, mar de húshâlding wenne yn [[Tunezië]]. ==Biografy== Yn 1957 wûn Claudia in skientmewedstriid yn Tunezië; de priis wie in besite oan it filmfestival fan Feneetsje, dêr't se ûntdutsen waard troch har lettere man Franco Cristaldi. Sy makke har debút yn 1958 mei de film ''Goha'', yn itselde jier noch folge troch ''I Soliti ignoti''. Yn de jierren 60 spile hja yn tal fan Italjaanske films, lykas ''Rocco e i suoi fratelli'' (1960) en ''Il gattopardo'' (1963) fan regisseur [[Luchino Visconti (regisseur)|Luchino Visconti]], ''8½'' (1963) fan [[Federico Fellini]] en [[spagettywestern]]s lykas ''Once Upon a Time in the West'' (1968) fan [[Sergio Leone]]. Ynearsten waard sy troch filmmakkers oanhelle as sekssymboal, mar it slagge har om te waaksen ta in ynternasjonaal wurdearre aktrise. Yn 2000 waard se om reden fan har ferneamdens beneamd ta [[UNESCO Goodwill Ambassadeur]] mei as de taak [[frouljusrjocht]]en te befoarderjen. Claudia Cardinale wie fan 1966 oan 1975 boaske oan de Italjaanske filmprodusint [[Franco Cristaldi]]. Sûnt 1975 wennet se mei de Italjaanske regisseur [[Pasquale Squitieri]] fan wa't se in dochter krige, Claudia. Yn 2005 publisearre se har memoires ûnder de titel ''Mes étoiles'' ('Myn stjerren'). == Filmografy == In kar-út: ===Film=== * ''[[Goha]]'' (1958) * ''[[I soliti ignoti]]'' (1958) * ''[[Austerlitz (film)|Austerlitz]]'' (1959) * ''[[Upstairs and Downstairs]]'' (1959) * ''[[Rocco e i suoi fratelli]]'' (1960) * ''[[Cartouche (film)|Cartouche]]'' (1961) * ''[[Il gattopardo (film)|Il gattopardo]]'' (1963) * ''[[8½]]'' (1963) * ''[[The Pink Panther]]'' (1963) * ''[[La ragazza di Bube]]'' (1963) * ''[[Vaghe stelle dell'orsa]]'' (1965) * ''[[The Professionals (film)|The Professionals]]'' (1966) * ''[[Lost Command]]'' (1966) * ''[[Once Upon a Time in the West]]'' (1968) * ''[[Conversation Piece]]'' (1975) * ''[[Escape to Athena]]'' (1979) * ''[[La pelle]]'' (1981) * ''[[Fitzcarraldo (film)|Fitzcarraldo]]'' (1982) * ''[[Enrico IV (film)|Enrico IV]]'' (1984) * ''[[Claretta]]'' (1984) * ''[[La storia]]'' (1986) * ''[[Atto di dolore]]'' (1990) * ''[[Mayrig]]'' (1992) * ''[[588 rue paradis]]'' (1993) * ''[[Son of the Pink Panther]]'' (1993) * ''[[Elles ne pensent qu'à ça]]'' (1994) * ''[[Sous les pieds des femmes]]'' (1997) * ''[[Li chiamarono... briganti!]]'' (1999) * ''[[And Now... Ladies and Gentlemen]]'' (2002) * ''[[Le démon de midi]]'' (2005) * ''[[Cherche fiancé tous frais payés]]'' (2007) * ''[[Le Fil]]'' (2009) * ''[[Signora Enrica]]'' (2010) * ''[[Un balcon sur la mer]]'' (2010) * ''[[Father (film)|Father]]'' (2011) * ''[[Gebo and the Shadow]]'' (2012) * ''[[The Artist and the Model]]'' (2012) * ''[[Joy de V.]]'' (2013) * ''[[The Silent Mountain]]'' (2014) * ''[[Effie Gray]]'' (2014) === Tillefyzje === * 1977: ''Gesu di Nazareth'' – Regy: [[Franco Zeffirelli]] * 1994: René Lévesque (tf-rige) * 1996: ''Nostromo'' * 1997: ''Deserto di fuoco'' (tf-rige) – regy: [[Enzo G. Castellari]] * 2000: ''Élisabeth – Ils sont tous nos enfants'' – regy: Pasquale Squitieri <gallery widths="180" heights="180"> File:Claudia Cardinale 1960.jpg|Claudia Cardinale, 1960 File:Indifferenti-Cardinale&Steiger.png|Screenshot út de film ''Gli indifferenti'' (1964) fan [[Francesco Maselli]] File:Claudia Cardinale Alain Delon 2010.jpg|Claudia Cardinale en [[Alain Delon]], 2010 </gallery> == Keppelings om utens == * [http://www.imdb.com/name/nm0001012/ Claudia Cardinale yn de IMDb] * [https://film.virtual-history.com/person.php?personid=3718 Foto's en literatuer] {{CommonsBalke|Claudia Cardinale}} {{DEFAULTSORT:Cardinale, Claudia}} [[Kategory:Italjaansk filmakteur]] [[Kategory:Italjaansk sosjaal aktivist]] [[Kategory:Tunezysk filmakteur]] [[Kategory:Tunezysk sosjaal aktivist]] [[Kategory:Frouljusrjochte-aktivist]] [[Kategory:Goodwill-ambassadeur fan de Feriene Naasjes]] [[Kategory:Sisyljaansk persoan]] [[Kategory:Tunezysk persoan fan Sisyljaansk komôf]] [[Kategory:Italjaansk persoan fan Tunezysk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1938]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2025]] 1enqmtra68kbd251gpvnm8uvqx1jh92 0 125168 1235540 1062943 2026-07-18T20:25:16Z RomkeHoekstra 10582 + posysjekaart. 1235540 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks tsjerkegebou | namme = Galileërtsjerke | ôfbylding = Tijdens sloop - Leeuwarden - 20377657 - RCE (cropped).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De tsjerke yn 1940. | lân = | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{Flagge_FY}} [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Leeuwarden vlag 2014.svg|20px]] [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Ofbyld:Flag of Leeuwarden.svg|20px]] [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | adres = [[Twibaksmerk]] | koördinaten = | tsjerkegenoatskip = Ned. Herfoarme Tsjerke | bisdom = | aartsbisdom = | patroanhillige = | wijd oan = | status = | ôfstjitten = | hjoeddeiske funksje = | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = [[15e iuw]] | sloopjier = [[1940]] | boustyl = | hichte = | monumintale status = | monumintnûmer = | webside = | mapname = Ljouwert-Sintrum | mapwidth = | lat_deg = 53 | lat_min = 12 | lat_sec = 7 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 48 | lon_sec = 3 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} De '''Galileërtsjerke''' is in earder [[tsjerkegebou]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] yn 'e Nederlânske provinsje [[Fryslân]]. ==Beskriuwing== It [[Kleasters yn Fryslân#Franciscanen of minderbroeders|kleaster]] Galilea fan 'e [[Fransiskanen]] (minderbruorren) ferhuze yn 1498 nei de Twibaksmerk (efterkant oan 'e Galileër Tsjerkestrjitte). Monumintale gebouwen wiene it kapittelhûs (sloopt yn 1849) en de kapel.<ref>[http://www.historischcentrumleeuwarden.nl/html/uk/1193 historischcentrumleeuwarden.nl]</ref> De kapel waard yn 1580 in herfoarme tsjerke. De Galileërtsjerke waard yn [[1940]] sloopt. Dielen fan it ynterieur waarden oerbrocht nei oare tsjerken. De [[kânsel|preekstoel]] bedarre yn 'e [[Hobbe fan Baerdt Tsjerke]] ([[De Jouwer]]), it [[Lambertus van Dam|Van Dam]]-oargel yn 'e [[Grutte Tsjerke (Toalen)|Grote Kerk]] ([[Toalen (stêd)|Toalen]]) en in stikmannich grêfsarken lizze yn 'e [[Meinardstsjerke]] (Minnertsgea). It [[Frysk Museum]] krige in stikmannich boufragminten. <gallery widths="180" heights="180"> Tijdens sloop - Leeuwarden - 20132070 - RCE.jpg|Ynterieur ûnder de sloop (1940) Interieur Zuil met schildering uit v.m. Galileenkerk - Leeuwarden - 20357015 - RCE.jpg|Beskildere pylder<br />([[Frysk Museum]]) </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= '''Noat''' ---- {{Reflist}} ---- {{Commonscat|Galileërkerk, Leeuwarden}} }} [[Kategory:Tsjerkegebou yn Ljouwert]] [[Kategory:Earder tsjerkegebou yn Fryslân]] [[Kategory:Earder bouwurk yn Ljouwert]] [[Kategory:Bouwurk út de 15e iuw]] [[Kategory:Bouwurk sloopt yn 1940]] oq6l9ou7wi3hjsl6ld4scjqz5ol795d 1235541 1235540 2026-07-18T20:25:49Z RomkeHoekstra 10582 1235541 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks tsjerkegebou | namme = Galileërtsjerke | ôfbylding = Tijdens sloop - Leeuwarden - 20377657 - RCE (cropped).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De tsjerke yn 1940. | lân = | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{Flagge_FY}} [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Leeuwarden vlag 2014.svg|20px]] [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Ofbyld:Flag of Leeuwarden.svg|20px]] [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | adres = [[Twibaksmerk]] | koördinaten = | tsjerkegenoatskip = Ned. Herfoarme Tsjerke | bisdom = | aartsbisdom = | patroanhillige = | wijd oan = | status = | ôfstjitten = | hjoeddeiske funksje = | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = [[15e iuw]] | sloopjier = [[1940]] | boustyl = | hichte = | monumintale status = | monumintnûmer = | webside = | mapname = Ljouwert-Sintrum | mapwidth = | lat_deg = 53 | lat_min = 12 | lat_sec = 7 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 48 | lon_sec = 3 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} De '''Galileërtsjerke''' is in earder [[tsjerkegebou]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] yn 'e Nederlânske provinsje [[Fryslân]]. ==Beskriuwing== It [[Kleasters yn Fryslân#Franciscanen of minderbroeders|kleaster]] Galilea fan 'e [[Fransiskanen]] (minderbruorren) ferhuze yn 1498 nei de Twibaksmerk (efterkant oan 'e Galileër Tsjerkestrjitte). Monumintale gebouwen wiene it kapittelhûs (sloopt yn 1849) en de kapel.<ref>[http://www.historischcentrumleeuwarden.nl/html/uk/1193 historischcentrumleeuwarden.nl]</ref> De kapel waard yn 1580 in herfoarme tsjerke. De Galileërtsjerke waard yn [[1940]] sloopt. Dielen fan it ynterieur waarden oerbrocht nei oare tsjerken. De [[kânsel|preekstoel]] bedarre yn 'e [[Hobbe fan Baerdt Tsjerke]] ([[De Jouwer]]), it [[Lambertus van Dam|Van Dam]]-oargel yn 'e [[Grutte Tsjerke (Toalen)|Grote Kerk]] ([[Toalen (stêd)|Toalen]]) en in stikmannich grêfsarken lizze yn 'e [[Meinardstsjerke]] (Minnertsgea). It [[Frysk Museum]] krige in stikmannich boufragminten. <gallery widths="180" heights="180"> Tijdens sloop - Leeuwarden - 20132070 - RCE.jpg|Ynterieur ûnder de sloop (1940) Interieur Zuil met schildering uit v.m. Galileenkerk - Leeuwarden - 20357015 - RCE.jpg|Beskildere pylder<br />([[Frysk Museum]]) </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= '''Noat''' {{Reflist}} ---- {{Commonscat|Galileërkerk, Leeuwarden}} }} [[Kategory:Tsjerkegebou yn Ljouwert]] [[Kategory:Earder tsjerkegebou yn Fryslân]] [[Kategory:Earder bouwurk yn Ljouwert]] [[Kategory:Bouwurk út de 15e iuw]] [[Kategory:Bouwurk sloopt yn 1940]] 6urngyrn0dnmrls5nztpv4pnhc861gk 0 136306 1235526 1010903 2026-07-18T18:30:20Z RomkeHoekstra 10582 + ynfoboks. 1235526 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Toalen | ôfbylding = Voorgevel - Tholen - 20208118 - RCE (cropped).jpg | ôfbyldingstekst = Stedhûs | flagge = Flag of Tholen.svg | wapen = Tholen wapen.svg | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Toalen (gemeente)|Toalen]] | ynwennertal = 8.493 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/tholen/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 30,04 km²,<br>wêrfan wetter: 6,15 km² | oerflak wetter = | befolkingstichtens = | hichte = 0 m | koördinaten = | postkoade = 4691 | netnûmer = 0166 | webside = [https://www.tholen.nl www.tholen.nl] | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 31 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 4 | lon_min = 13 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | ôfbylding99 = | ôfbyldingstekst99 = }} '''Toalen''' ([[Nederlânsk]] en offisjeel '''Tholen''') is in stêd op it eilân [[Toalen (eilân)|eilân Toalen]], yn 'e gemeente Toalen, yn it easten fan 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]]. Toalen leit oan 'e westkant fan it Skelde-Rynkanaal, dat de grins foarmet mei de provinsje [[Noard-Brabân]]. Toalen wie in selsstannige gemeente oant 1971 en hie 8014 ynwenners op 1 july 2018. It plak ûntstie yn 'e 13e iuw by in tol oan it wetter Eendracht en krige yn 1366 [[stedsrjochten]]. De stêd hjit Toalen omdat der tol heft wurde koe. == Skiednis == Yn it earstoan wie der in tol by Schakerloo foar de skipfeart op 'e Striene. Greve [[Willem I fan Hollân|Willem I]] liet in tol bouwe op 'e dyk fan 'e Vijftienhonderdgemetenpolder foar de skipfeart op 'e Eendracht, dy't de rol fan wetterwei oernaam. Dêromhinne ûntstie in delsetting dy't yn 1290 sels tolfrijheid krige. Dy ûntwikkele him ta it plak Toalen, dat omtrint 1366 stedsrjochten krige. Fiskerij en sâltsiederij wiene hjir de wichtichste boarnen fan bestean. Yn 1452 waard de stêd teistere troch in grutte stedsbrân. Yn 'e 16e iuw hie Toalen te krijen mei ferskate oerstreamings. Yn 'e lêste desennia fan 'e 16e iuw wiene der godstsjinstskelen. Om 1577 hinne gie de stêd Toalen oer ta de [[reformaasje]] en kaam de stêd ûnder [[Steatsen|Steatsk]] gesach. Wylst wie de [[Tachtichjierrige Oarloch]] útbrutsen. Sûnt 1603 waard de stêd fersterke mei omwâlings en bastions, en gie de stêd diel útmeitsjen fan 'e Liny fan 'e Eendracht, dy't rjochte wie tsjin [[Spanje]]. Ek yn 'e lettere oarloggen waard de fêsting noch brûkt, mar yn 1814 waard de fêsting opheft. Yn 1825 waard de âlde haven tichtsmiten en kaam der in nije haven. Yn 1908 waard in nije fiskershaven iepene. Yn 1928 waard in brêge oer de Eendracht yn gebrûk nomd dy't de feartsjinst ferfong. Yn 'e jierren '70 fan 'e 20e iuw waard de Skelde-Rynferbining troch de Eendracht oanlein. Dêroer waard yn 1971 in nije, hegere, brêge oanlein. Toeristen kinne it histoaryske stedssintrum besichtigje en de [[Easterskelde]] en nei de Zoommeer gean. Oan 'e Oesterdaam leit it rekreaasjeterrein 'de Speelmansplaten'. De Easterskelde en it Zoommeer binne tige fûgelryk. Ek it histoaryske sintrum en de boskige, heuveleftige omjouwing fan [[Bergen op Zoom]] binne toeristyske bestimmingen yn 'e omkriten fan Toalen. == Ofbylden == <gallery> Ofbyld:Tholen, de Grote of Onze Lieve Vrouwekerk RM35344 in straatzicht foto2 2015-05-24 12.47.jpg|[[Grutte Tsjerke (Toalen)|De Grutte of Us Leaffroutsjerke]] Ofbyld:Tholen 012.jpg|Strjitbyld yn it histoaryske sintrum: Venkelstrjitte Ofbyld:Tholen - Korenmolen - De Hoop.jpg|Mûne De Hoop Ofbyld:Gergem tholen 1.jpg|Rehobothtsjerke (Grifformearde gemeente) Ofbyld:Tholen 014.jpg|Haven </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://www.breda-en-alles-daaromheen.nl/tholen-in-beeld.htm Tholen in beeld] {{reflist}} ----- {{Commonscat|Tholen}} }} {{Koördinaten|51_31_56_N_4_13_14_E_type:city_zoom:15_region:NL|51° 31' NB, 4° 13' EL}} [[Kategory:Toalen| ]] [[Kategory:Toalen (gemeente)]] 6o2xva63tofu0ojbag3p3cngp0ojsu4 1235527 1235526 2026-07-18T18:33:32Z RomkeHoekstra 10582 + kaart 1235527 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Toalen | ôfbylding = Voorgevel - Tholen - 20208118 - RCE (cropped).jpg | ôfbyldingstekst = Stedhûs | flagge = Flag of Tholen.svg | wapen = Tholen stadswapen.svg | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Toalen (gemeente)|Toalen]] | ynwennertal = 8.493 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/tholen/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 30,04 km²,<br>wêrfan wetter: 6,15 km² | oerflak wetter = | befolkingstichtens = | hichte = 0 m | koördinaten = | postkoade = 4691 | netnûmer = 0166 | webside = [https://www.tholen.nl www.tholen.nl] | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 31 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 4 | lon_min = 13 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Tholen-centrum-OpenTopo.jpg | ôfbyldingstekst99 = Plattegrûn. }} '''Toalen''' ([[Nederlânsk]] en offisjeel '''Tholen''') is in stêd op it eilân [[Toalen (eilân)|eilân Toalen]], yn 'e gemeente Toalen, yn it easten fan 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]]. Toalen leit oan 'e westkant fan it Skelde-Rynkanaal, dat de grins foarmet mei de provinsje [[Noard-Brabân]]. Toalen wie in selsstannige gemeente oant 1971 en hie 8014 ynwenners op 1 july 2018. It plak ûntstie yn 'e 13e iuw by in tol oan it wetter Eendracht en krige yn 1366 [[stedsrjochten]]. De stêd hjit Toalen omdat der tol heft wurde koe. == Skiednis == Yn it earstoan wie der in tol by Schakerloo foar de skipfeart op 'e Striene. Greve [[Willem I fan Hollân|Willem I]] liet in tol bouwe op 'e dyk fan 'e Vijftienhonderdgemetenpolder foar de skipfeart op 'e Eendracht, dy't de rol fan wetterwei oernaam. Dêromhinne ûntstie in delsetting dy't yn 1290 sels tolfrijheid krige. Dy ûntwikkele him ta it plak Toalen, dat omtrint 1366 stedsrjochten krige. Fiskerij en sâltsiederij wiene hjir de wichtichste boarnen fan bestean. Yn 1452 waard de stêd teistere troch in grutte stedsbrân. Yn 'e 16e iuw hie Toalen te krijen mei ferskate oerstreamings. Yn 'e lêste desennia fan 'e 16e iuw wiene der godstsjinstskelen. Om 1577 hinne gie de stêd Toalen oer ta de [[reformaasje]] en kaam de stêd ûnder [[Steatsen|Steatsk]] gesach. Wylst wie de [[Tachtichjierrige Oarloch]] útbrutsen. Sûnt 1603 waard de stêd fersterke mei omwâlings en bastions, en gie de stêd diel útmeitsjen fan 'e Liny fan 'e Eendracht, dy't rjochte wie tsjin [[Spanje]]. Ek yn 'e lettere oarloggen waard de fêsting noch brûkt, mar yn 1814 waard de fêsting opheft. Yn 1825 waard de âlde haven tichtsmiten en kaam der in nije haven. Yn 1908 waard in nije fiskershaven iepene. Yn 1928 waard in brêge oer de Eendracht yn gebrûk nomd dy't de feartsjinst ferfong. Yn 'e jierren '70 fan 'e 20e iuw waard de Skelde-Rynferbining troch de Eendracht oanlein. Dêroer waard yn 1971 in nije, hegere, brêge oanlein. Toeristen kinne it histoaryske stedssintrum besichtigje en de [[Easterskelde]] en nei de Zoommeer gean. Oan 'e Oesterdaam leit it rekreaasjeterrein 'de Speelmansplaten'. De Easterskelde en it Zoommeer binne tige fûgelryk. Ek it histoaryske sintrum en de boskige, heuveleftige omjouwing fan [[Bergen op Zoom]] binne toeristyske bestimmingen yn 'e omkriten fan Toalen. == Ofbylden == <gallery> Ofbyld:Tholen, de Grote of Onze Lieve Vrouwekerk RM35344 in straatzicht foto2 2015-05-24 12.47.jpg|[[Grutte Tsjerke (Toalen)|De Grutte of Us Leaffroutsjerke]] Ofbyld:Tholen 012.jpg|Strjitbyld yn it histoaryske sintrum: Venkelstrjitte Ofbyld:Tholen - Korenmolen - De Hoop.jpg|Mûne De Hoop Ofbyld:Gergem tholen 1.jpg|Rehobothtsjerke (Grifformearde gemeente) Ofbyld:Tholen 014.jpg|Haven </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://www.breda-en-alles-daaromheen.nl/tholen-in-beeld.htm Tholen in beeld] {{reflist}} ----- {{Commonscat|Tholen}} }} {{Koördinaten|51_31_56_N_4_13_14_E_type:city_zoom:15_region:NL|51° 31' NB, 4° 13' EL}} [[Kategory:Toalen| ]] [[Kategory:Toalen (gemeente)]] 21lf4hpt0zfn5ld3xcn9pz9c7chq8rq 1235539 1235527 2026-07-18T19:59:59Z RomkeHoekstra 10582 + nav. 1235539 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Toalen | ôfbylding = Voorgevel - Tholen - 20208118 - RCE (cropped).jpg | ôfbyldingstekst = Stedhûs | flagge = Flag of Tholen.svg | wapen = Tholen stadswapen.svg | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Toalen (gemeente)|Toalen]] | ynwennertal = 8.493 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/tholen/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 30,04 km²,<br>wêrfan wetter: 6,15 km² | oerflak wetter = | befolkingstichtens = | hichte = 0 m | koördinaten = | postkoade = 4691 | netnûmer = 0166 | webside = [https://www.tholen.nl www.tholen.nl] | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 31 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 4 | lon_min = 13 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Tholen-centrum-OpenTopo.jpg | ôfbyldingstekst99 = Plattegrûn. }} '''Toalen''' ([[Nederlânsk]] en offisjeel '''Tholen''') is in stêd op it eilân [[Toalen (eilân)|eilân Toalen]], yn 'e gemeente Toalen, yn it easten fan 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]]. Toalen leit oan 'e westkant fan it Skelde-Rynkanaal, dat de grins foarmet mei de provinsje [[Noard-Brabân]]. Toalen wie in selsstannige gemeente oant 1971 en hie 8014 ynwenners op 1 july 2018. It plak ûntstie yn 'e 13e iuw by in tol oan it wetter Eendracht en krige yn 1366 [[stedsrjochten]]. De stêd hjit Toalen omdat der tol heft wurde koe. == Skiednis == Yn it earstoan wie der in tol by Schakerloo foar de skipfeart op 'e Striene. Greve [[Willem I fan Hollân|Willem I]] liet in tol bouwe op 'e dyk fan 'e Vijftienhonderdgemetenpolder foar de skipfeart op 'e Eendracht, dy't de rol fan wetterwei oernaam. Dêromhinne ûntstie in delsetting dy't yn 1290 sels tolfrijheid krige. Dy ûntwikkele him ta it plak Toalen, dat omtrint 1366 stedsrjochten krige. Fiskerij en sâltsiederij wiene hjir de wichtichste boarnen fan bestean. Yn 1452 waard de stêd teistere troch in grutte stedsbrân. Yn 'e 16e iuw hie Toalen te krijen mei ferskate oerstreamings. Yn 'e lêste desennia fan 'e 16e iuw wiene der godstsjinstskelen. Om 1577 hinne gie de stêd Toalen oer ta de [[reformaasje]] en kaam de stêd ûnder [[Steatsen|Steatsk]] gesach. Wylst wie de [[Tachtichjierrige Oarloch]] útbrutsen. Sûnt 1603 waard de stêd fersterke mei omwâlings en bastions, en gie de stêd diel útmeitsjen fan 'e Liny fan 'e Eendracht, dy't rjochte wie tsjin [[Spanje]]. Ek yn 'e lettere oarloggen waard de fêsting noch brûkt, mar yn 1814 waard de fêsting opheft. Yn 1825 waard de âlde haven tichtsmiten en kaam der in nije haven. Yn 1908 waard in nije fiskershaven iepene. Yn 1928 waard in brêge oer de Eendracht yn gebrûk nomd dy't de feartsjinst ferfong. Yn 'e jierren '70 fan 'e 20e iuw waard de Skelde-Rynferbining troch de Eendracht oanlein. Dêroer waard yn 1971 in nije, hegere, brêge oanlein. Toeristen kinne it histoaryske stedssintrum besichtigje en de [[Easterskelde]] en nei de Zoommeer gean. Oan 'e Oesterdaam leit it rekreaasjeterrein 'de Speelmansplaten'. De Easterskelde en it Zoommeer binne tige fûgelryk. Ek it histoaryske sintrum en de boskige, heuveleftige omjouwing fan [[Bergen op Zoom]] binne toeristyske bestimmingen yn 'e omkriten fan Toalen. == Ofbylden == <gallery> Ofbyld:Tholen, de Grote of Onze Lieve Vrouwekerk RM35344 in straatzicht foto2 2015-05-24 12.47.jpg|[[Grutte Tsjerke (Toalen)|De Grutte of Us Leaffroutsjerke]] Ofbyld:Tholen 012.jpg|Strjitbyld yn it histoaryske sintrum: Venkelstrjitte Ofbyld:Tholen - Korenmolen - De Hoop.jpg|[[De Hoop (Toalen)|Mûne De Hoop]] Ofbyld:Gergem tholen 1.jpg|Rehobothtsjerke (Grifformearde gemeente) Ofbyld:Tholen 014.jpg|Haven </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://www.breda-en-alles-daaromheen.nl/tholen-in-beeld.htm Tholen in beeld] {{reflist}} ----- {{Commonscat|Tholen}} }} {{GemeenteToalen}} {{Koördinaten|51_31_56_N_4_13_14_E_type:city_zoom:15_region:NL|51° 31' NB, 4° 13' EL}} [[Kategory:Toalen| ]] [[Kategory:Toalen (gemeente)]] 9tazlcivpb6d6r02sbzfx21082i2yge 0 142638 1235529 1048819 2026-07-18T18:51:09Z ~2026-40500-33 58924 1235529 wikitext text/x-wiki {{Bedriuw | ôfbylding =Breakthrough Entertainment.svg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | namme = Breakthrough Entertainment | histoaryske namme = | nasjonaliteit = [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Kanada|Kanadeesk]] | type = privaat | sektor = [[filmstudio]], [[tillefyzjestudio]] | haadkertier = | fêstige yn = [[Toronto]] ([[Ontario]]) | oprjochte = [[1986]] | opdoekt = | oprjochter = [[Peter Williamson]] en [[Ira Levy]] | eigner = | fuortkommen út = | opgien yn = | memme-ûndernimming = | dochterûndernimmings = | omset = | winst = | wearde = | aktyf yn = | wurknimmers = | tal lokaasjes = | webside = [http://www.breakthroughentertainment.com/ www.breakthroughentertainment.com] }} '''Breakthrough Entertainment''' is in [[Kanada|Kanadeeske]] [[filmstudio|film]]- en [[tillefyzjestudio]]. It [[bedriuw]] is fêstige yn [[Toronto]], en makket sawol [[spylfilm]]s as [[tillefyzjeprogramma's]]. By dy lêste kategory giet it om [[tillefyzjefilm]]s, [[tillefyzjesearje]]s, [[dokumintêre]]s en [[tekenfilmsearje]]s. ==Skiednis== Breakthrough Entertainment is in [[Kanada|Kanadeeske]] [[filmstudio|film]]- en [[tillefyzjestudio]], dy't yn [[1986]] oprjochte waard troch [[filmprodusint|produsinten]] [[Peter Williamson]] en [[Ira Levy]]. It bedriuw hat [[film]]s en [[tillefyzjeprogramma's]] ferkocht oan [[omrop]]pen yn mear as twahûndert ûnderskate [[lannen en territoaria]]. Yn [[july]] [[2018]] waarden de [[auteursrjocht|rjochten]] op 'e [[fûnskatalogus]] fan Breakthrough Entertainment oankocht troch de [[9 Story Media Group]]. ==Produksjes== Under de produksjes fan Breakthrough Entertainment binne populêre Kanadeeske [[tillefyzjesearje]]s as ''Jimmy Two-Shoes'', ''Atomic Betty'', ''My Big Big Friend'', ''Miss BG'', ''Jay Jay the Jet Plane'', ''Jungle Junction'', ''JoJo's Circus'', en ''The Octonauts''. Ek in [[filmtrilogy]] oer it ferneamde [[berneboek]] ''[[Anne of Green Gables (roman)|Anne of Green Gables]]'', fan [[skriuwster]] [[L.M. Montgomery]], waard troch Breakthrough Entertainment makke, besteande út 'e [[tillefyzjefilm]]s ''[[L.M. Montgomery's Anne of Green Gables]]'', ''[[L.M. Montgomery's Anne of Green Gables: The Good Stars]]'' en ''[[L.M. Montgomery's Anne of Green Gables: Fire & Dew]]''. ==Keppelings om utens== *{{en}}[http://www.breakthroughentertainment.com/ Offisjele webside fan Breakthrough Entertainment] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Breakthrough_Entertainment ''References'', op dizze side]. }} [[Kategory:Kanadeeske filmstudio]] [[Kategory:Kanadeeske telefyzjestudio]] [[Kategory:Bedriuw oprjochte yn 1986]] 66zutq0k5paohnruq2ssww1nod5gpse 0 177247 1235530 1170267 2026-07-18T18:54:14Z Drewes 2754 /* Guon neisieten */ [[]] 1235530 wikitext text/x-wiki '''Cats''' (ek: '''Lichtenvoort Cats''' en '''Manger Cats''') is in [[Nederlân]]sk [[patrysjer]]slaach ôfkomstich út [[Fryslân]], dat in protte pleatslike en provinsjale bestjoerders levere. == Skiednis == It laach begjint mei Sible Auckes dy't yn 1659 as skiedsrjochter neamd wurdt en dy't yn 1666 diaken wie fan de Meniste mienskip yn [[Molkwar]]; ek neiteam holden oan dy denominaasje. Syn soan Ippe Sibles Kat brûkte de namme Kat al, letter feroare yn Cats. Fan 1719 ôf kamen der yn Ljouwert ôfstammelingen, earst as keaplju. Fan 1815 ôf waarden de earste bestjoersfunksjes yn dy stêd en yn de omkriten beset, ek troch sibben út houlik, troch keapman Jentje Cats (1729-1822). Trije soannen komme fan him ôf, dêr't trije tûken fan ôfkomme, de âldste twa binne útstoarn, de âldste yn 1893, de midden yn 1880. == Guon neisieten == *Jentsje Cats (1729-1822), keapman, hoeder fan de Stêdsearmkeamer yn Ljouwert (1815-1819) *Sible Cats (1755-1820), riedslid en deputearre fan Ljouwert **Antje Hoitinga Cats (1789-1826); troude yn 1813 mei de hear Helenus Marinus Speelman Wobma, hear fan Heeswijk en Dinther (1787-1867), lid fan de ried fan Ljouwert en foarsitter fan it hof fan berop te Ljouwert, neiteam fan de famylje Speelman **Petronella Catharina Cats (1797-1837); troude yn 1821 mei Gerrit Nicolaas Mulier (1791-1861), lid fan de gemeenteried fan Ljouwert, lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân, lid fan de Twadde Keamer fan de Steaten-Generaal * [[Pieter Cats]] (1763-1832), keapman, wethâlder en lid fan de gemeenteried fan Ljouwert, lid fan deputearre Steaten fan Fryslân, dykgreve fan Westdongeradiel **Sjuwke Cats (1795-1871); troude yn 1815 mei Johannes Bieruma Oosting (1786-1828), abbekaat en rjochter ***Mr. [[Johannes Bieruma Oosting|Jan Bieruma Oosting]] (1816-1885), boargemaster fan Ljouwert **Mr. Adrianus Heringa Cats (1798-1826), abbekaat yn Ljouwert en lid fan de Provinsje Fryslân ***Rinske Johanna Heringa Cats (1822-1851); troude yn 1842 mei de hear Eiso de Wendt baron fan Sytzama (1816-1843), lid en siktaris fan it Ridderskip fan Fryslân, [[grytman]] fan Idaarderadiel *Mr. Epeus Cats (1764-1812), abbekaat, siktaris fan Ljouwerteradiel, rjochter; troude yn 1790 mei Anna Reinoudina Manger (1767-1827), dochter fan prof. dr. Samuel Hendrik Manger (1735-1791), heechlearaar en rektor yn Frjentsjer. **Mr. [[Jentje Epeus Cats|Jentsje Epeus Cats]] (1793-1853), politikus en rjochter ***Mr. Epeus Cats (1816-1882), siktaris fan Sloten (Fr.) en kantonrjochter te [[Raard]]; troude yn 1846 mei Sjoerdtje Wierdina Star Lichtenvoort (1820-1877) ****Sjoukje Jacoba Dodonea Cats (1847-1931); troude yn 1867 mei de hear Imilius Josinus Willem Hendrik van Andringa de Kempenaer (1844-1895), boargemaster fan Ferwerderadiel en lid fan de Provinsje Fryslân ****Epeus Anne Reinoud Lichtenvoort Cats (1848-1897), boargemaster ****Dodonea Jacoba Cats (1850-1905); troude yn 1888 mei Cornelis Felix Theodorus van Maanen (1829-1899), advokaat-generaal by it Heechgerjochtshôf ****Willem Cornelis Cats (1851-1917), boargemaster ****Volkert Cats (1855-1914), boargemaster ***Sara Susanna Cats (1818-1900); troude yn 1841 mei de hear Willem Engelbart Engelen (1817-1879), boargemaster fan Ljouwerteradiel, lid fan it Ridderskip fan Fryslân, lid fan deputearre Steaten fan Fryslân, lid fan de Twadde Keamer fan de Steaten-Generaal. *** Mr. Sebald Godfried Manger Cats (1825-1877), kantonrjochter ****Sebald Godfried Manger Cats (1864-1945), boargemaster *****Jentje Manger Cats (1904-?), bankmeiwurker ******Dr. Volkert Manger Cats (1942), arts en âld-direkteur fan de Hertstichting **Samuel Hendrik Manger Cats (1795-1834), gemeentesamler en lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân ***[[Martinus Manger Cats]] (1817-1896), grytman en boargemaster fan Smellingerlân, lid fan de Provinsje Fryslân ***Mr. [[Epeus Manger Cats]] (1822-1896), boargemaster **Sjuwke Cats (1797-1875); troude yn 1819 mei prof. dr. [[Seerp Brouwer]] (1793-1856), heechlearaar wiskunde en natuerkunde oan de Ryksuniversiteit Grins en lid fan de Twadde Keamer fan de Steaten-Generaal {{boarnen|boarnefernijing= *''Nederland's Patriciaat'' 77 (1993), s. 178-207. }} [[Kategory:Nederlânsk patrysjerslaach]] [[Kategory:Skiednis fan Fryslân]] [[Kategory:Frysk laach]] intb3yraz1wpqd7su2z6r3akx44soz5 0 178990 1235571 1200574 2026-07-18T22:54:50Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235571 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Ara Rouge.jpg|250px]] <br><small>Mooglike foarstelling fan 'e Gûadelûpara troch François-Nicolas Martinet, (1765)</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[echte ara's]] (''Ara'') |Wittenskiplike namme= † ± 1760 Ara guadeloupensis |Beskriuwer, jier = [[Austin Hobart Clark|Clark]], 1905 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Guadeloupe in its region.svg|center|250px]] }} De '''Gûadelûpara''' of '''Lyts-Antiljaanske ara''' (''Ara guadeloupensis'') is in [[hypotetyske soarte|hypotetyske]] útstoarne [[echte ara's|ara]]soarte, wêrfan't tocht wurdt dat dy [[endemysk]] wie op [[Gûadelûp]], in eilân dat diel útmakket fan de [[Lytse Antillen]]. Alhoewol't der gjin eksimplaren fan bewarre binne, beskriuwe ferskillende rapporten út dy tiid de fûgel yn details. Ek binne der in oantal yllustraasjes fan bewarre. De Amerikaanske [[Soölogy|soölooch]] [[Austin Hobart Clark]] beskreau de soarte op basis fan dy rapporten yn 1905 en joech it syn wittenskiplike namme. Clark stelde út dat de soarte mooglik ek libbe op 'e eilannen [[Dominika]] en [[Martinyk]], wêrby't er him basearre op fermeldingen dat dêr ek reade ara's libben. Yn syn boek ''Extinct Birds'' fan 1907 stelde de Britske soölooch Walter Rothschild dêrfoaroer dat elk eilân in eigen soarte hie en dat it ferspriedingsgebiet fan 'e Gûadelûpara beheind wie ta Gûadelûp sels. It ûntbrekken fan fysike resten fan 'e fûgel en de mooglikheid dat de waarnimmingen ôfkomstich wiene fan it [[Súd-Amearika|Súd-Amerikaanske]] fêstelân, feroarsaken twifels oer it bestean fan 'e soarte. In stikje fan 'e poat fan it eilân Marie-Galante befêstige lykwols it bestean fan in like grutte ara, dy't dêr foar de komst fan minsken libbe en waard mei de Gûadelûpara yn ferbân brocht. Neffens beskriuwingen út dy tiid hie de Gûadelûpara in reade bealch. De wjukken wiene read, blau en giel. De reade sturtfearren wiene tusken 38 en 51 sm lang. Los fan it lytsere foarkommen en de folslein reade sturtfearren like de fûgel op 'e reade ara en hy kin dêrom nau besibbe west ha oan dy soarte. It iten bestie út fruit, ynklusyf de giftige fruchten fan 'e Manzanillabeam. De fûgel wie monogaam, boude de nêsten yn beammen en lei twa aaien yn 't jier of yn 'e twa jier. Neffens de earste fermeldingen wie de fûgel talryk op Gûadelûp. Tsjin 1760 wie de fûgel al seldsum en allinne noch yn ûnbewenne gebieten te finen. Nei alle gedachten ha jacht en sykte al gau dêrnei de fûgels útroege. De Gûadelûpara is ien fan 'e 13 útstoarne ara-soarten, wêrfan't ferûndersteld wurdt dat dy op 'e Karibyske eilannen libbe ha. Oer in grut part dêrfan bestiet lykwols twifel om't fan mar trije soarten fysike resten bekend binne en der binne hjoed-de-dei gjin besteande endemyske ara's op 'e eilannen. {{boarnen|boarnefernijing= Sjoch foar boarnen en referinsjes: [[:en:Lesser Antillean macaw]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ara tricolor|Gûadelûpara}} }} {{DEFAULTSORT:Guadelupara}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte ara]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Hypotetysk bist]] [[Kategory:Bist útstoarn yn de 18e iuw]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] 4r3tbniw3hfwopeifp68nvgil1jv16j 0 182310 1235572 1212742 2026-07-18T22:55:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235572 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Gûamiisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Micronesian Kingfisher 1644.jpg|250px]]<br>De fûgel yn it Smithsonian National Zoological Park, [[Washington, D.C.]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[todysnaffeliisfûgels]] (''Todiramphus'') |Wittenskiplike namme= Todiramphus cinnamominus |Beskriuwer, jier= [[William Swainson|Swainson]], 1821 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EW.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Gûamiisfûgel''' (''Todiramphus cinnamominus'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). Eartiids waarden de [[Palau-iisfûgel]] (''Todiramphus pelewensis'') en de [[Ponapee-iisfûgel]] (''Todiramphus reichenbachii'') as ûndersoarte beskôge. In mooglike ûndersoarte fan 'e [[Rjûkjû-eilannen]] op it eilân Myaku, de Rjûkjû-iisfûgel (''Todiramphus cinnamominus miyakoensis''), is sûnt de 19e iuw útstoarn. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Todiramphus cinnamominus -Philadelphia Zoo, Pennsylvania, USA-8a.jpg|thumb|left|Gûamiisfûgel yn Philadelphia Zoo, [[Pennsylvania]].]] De iisfûgel is 20 sm lang en weaget 56 oant 74 gram. It mantsje is fan ûnder en op 'e kop readbrún mei in brede swarte eachstreek. Op 'e reach, stút en sturt is de soarte grienblau. De snaffel is donker mei oan 'e basis ivoarkleurich. De poaten binne swart en it each is brún. It wyfke is foar in part op it boarst en op 'e búk wyt. == Status == Gûamiisfûgels libben oant 1986 yn it wyld op it eilân Gûam, dat by de Feriene Steaten heart. Oarsaak fan it útstjerren yn it wyld wie de yntroduksje fan 'e brune nachtbeamslang, dy't de aaien en piken opfriet. Om it eilân waard yn 'e Twadde Wrâldkriich fûleindich tusken de Amerikanen en de Japanners fochten. Nei alle gedachten binne mei it militêre ferfier doe slangen op it eilân yntrodusearre, dy harren sûnder predatoaren al gau fermannichfâldigen want nei de oarloch seagen bewenners brune slangen yn 'e beammen krûpen. De slang feroarsake it ústjerren fan njoggen fûgelsoarten op it eilân. De lêste 29 yn it wyld libjende fûgels binne finzen nommen en waarden yn grutte koaien holden, sadat de populaasje wer groeie koe. De lêste wylde Gûamiisfûgel waard yn 1988 waarnommen. Sûnt hat de fûgel de status yn it wyld útstoarn. Yn 2013 bestie de wrâldpopulaasje út 124 eksimplaren, dy't yn ferskillende dieretunen libje. De fûgels binne te sjen yn 'e dieretunen fan [[San Antonio (Teksas)|San Antonio]], [[Pittsburgh]], [[St. Louis]], [[Chicago]] en yn Sedgwick County Zoo yn [[Wichita (Kansas)|Wichita]].<ref>[https://zooinstitutes.com/animals/guam-kingfisher-4771/ Zoo Institutes, oproppen 6 april 2025.]</ref> == Weryntroduksje == [[Ofbyld:Strawn Island at Palmyra Atoll NWR (5123999194).jpg|thumb|left|Palmyra-atol.]] De útroeging fan 'e brune slang op Gûam wie nammentlik mar in beheind sukses. Yn 2024 binne in njoggen Gûamiisfûgels troch it Palmyra Atoll Research Consortium (PARC) yn it wyld útset. Foar de weryntroduksje fan 'e fûgel yn it wyld waard net it eilân Gûam útkeazen, mar it predatoarefrije atol [[Palmyra (atol)|Palmyra]], likernôch 5.800 km eastliker as Gûam. Mei de weryntroduksje yn it wyld op Palmyra wol de organisaasje kennis opdwaan hoe't de fûgels harren sûnt de finzenskip wer sels rêde kinne. Ek is it de bedoeling in sûne populaasje op te bouwen, mei it doel om se op termyn wer op Gûam te yntrodusearjen.<ref>[https://www.washingtonpost.com/climate-environment/interactive/2024/guam-kingfisher-sihek-assisted-migration/?itid=ap_dinograndoni&sf201448904=1&fbclid=IwY2xjawJfHddleHRuA2FlbQIxMAABHt0BKpfZ3QMs8Asj-stbzlp-5FCSo2LSVqI1tc14Z_WwsixteNsP87RsktM9_aem_eL7rGsl3gsLTPXZmAKyQaQ Washington Post: ''These birds are almost extinct. A radical idea could save them.'' (15 septimber 2024.]</ref><ref>[https://www.nature.org/en-us/about-us/where-we-work/united-states/hawaii/stories-in-hawaii/guam-kingfisher-palmyra/ Nature Conservancy, ''The Sihek (Guam Kingfisher) Finds Hope at Palmyra Atoll'' (9 jannewaris 2025).]</ref> {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/guam-kingfisher-todiramphus-cinnamominus Birdlife International] * [https://ebird.org/species/bankin1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=3FD21E0406D6A736 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Todiramphus cinnamominus|Gûamiisfûgels}} }} {{DEFAULTSORT:Guamiisfugel}} [[Kategory:Todysnaffeliisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûam]] [[Kategory:Eksoat yn de Amerikaanske Lytse Ofhandige Eilannen yn de Grutte Oseaan]] asumhjpyah0l1md09xzz68kv285xgjv 0 182635 1235570 1194417 2026-07-18T22:54:08Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235570 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[dwerchiisfûgels]] (''Ceyx'') |Wittenskiplike namme= Ceyx nigromaxilla |Beskriuwer, jier= [[Lionel Walter Rothschild|Rothschild]] & [[Ernst Hartert|Hartert]], 1905 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Guadalcanaldwerchiisfûgel''' (''Ceyx nigromaxilla'') is in lyts [[fûgel]]tsje yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dwerchiisfûgels]] (''Ceyx'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). De fûgel komt op [[Guadalcanal]] foar. De soarte wie earder ien fan it grutte oantal [[ûndersoarte]]n fan 'e (''[[Ceyx lepidus]]'' of ''Alcedo lepidus''). In molekulêre fylogenetyske stúdzje yn 2013 toande oan dat der tusken de measte ûndersoarten grutte ûnderlinge genetyske ferskillen bestienen. Dêrfandinne binne dy ûndersoarten ôfsplitst om der in aparte soarte fan te meitsjen. Dêrûnder foel ek de Mindanaodwerchiisfûgel. Tagelyk krige de ''Ceyx lepidus'' de namme [[Molukske dwerchiisfûgel]]. Yn 2023 waard de [[Malaitadwerchiisfûgel]] (''Ceyx malaitae'') fan it eilân [[Malaita]], dy't earder as in selsstannige soarte beskôge waard, yn rang weromset ta in [[ûndersoarte]] fan 'e Guadalcanaldwerchiisfûgel. == Beskriuwing == It is in lyts iisfûgeltsje mei pearsblauwe boppedielen en oranje fan ûnder, in wyt plak efter it ear en feloranje poatsjes. De snaffel is swarteftich mar de ûndersnaffel is by de basis read. == Fersprieding == De soarte is [[endemisme|endemysk]] op [[Guadalcanal]] en [[Malaita]], dy't ûnderdiel foarmje fan 'e [[Salomonseilannen]]. It biotoop bestiet út tichte begroeiïng fan fochtige subtropyske en tropyske bosken. Der wurde twa ûndersoarten erkend: * ''Ceyx nigromaxilla nigromaxilla'': endemysk op Guadalcanal, * ''[[Ceyx nigromaxilla malaitae]]'': endemysk op Malaita. == Status == Om 't de soarte noch net lang lyn fan 'e ''Ceyx lepidus'' ôfsplitst is, besteane der gjin rûzings fan 'e populaasjegrutte. Bosk foarmet in belangryk habitat foar it fûgeltsje en der is sprake fan ferneatiging fan bosk yn syn ferspriedingsgebiet. Dêrom wurdt ynearsten oannommen dat der sprake is fan in licht tebekrinnen fan 'e populaasjegrutte. De fûgel wurdt troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as net bedrige klassifisearre (2024). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/guadalcanal-dwarf-kingfisher-ceyx-nigromaxilla Birdlife] * [https://ebird.org/species/guadwk1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=E8585335FD3031DF Avibase] ---- {{Commonscat|Ceyx nigromaxilla|Guadalcanaldwerchiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Guadalcanaldwerchiisfugel}} [[Kategory:Dwerchiisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] f0t9b1u5ns5dw3r2desnumg6yamho2b 0 188338 1235568 1212622 2026-07-18T22:51:48Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235568 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = grutte túfpinguïn |Ofbyld = [[Ofbyld:Eudyptes sclateri 129036290.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pinguïneftigen]] (''Sphenisciformes'') |Famylje = [[pinguïns]] (''Spheniscidae'') |Skaai = [[túfpinguïns]] (''Eudyptes'') |Wittenskiplike namme= Eudyptes sclateri |Beskriuwer, jier= [[Walter Buller|Buller]], 1888 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Yellow-eyed Penguin distribution map.png|250px]] }} De '''grutte túfpinguïn''' of '''grutte toefpinguïn''' (''Eudyptes sclateri'') is in [[Nij-Seelân|Nijseelânske]] [[pinguïn]] en in bedrige seefûgelsoart, dy't briedt op 'e [[Bountyeilannen]] en de [[Antypoade-eilannen]]. == Ferskining == [[Ofbyld:Breeding pair of Erect-crested penguins at their nest.jpg|thumb|left|Pearke grutte túfpinguïns.]] De grutte túfpinguïn wurdt 50 oant 70 sm lang en weaget 2,5 oant 6,0 kg. It is in middelgrutte pinguïn, swart oan 'e boppekant mei in blauwe glâns op 'e rêch. De pinguïn liket in soad op 'e [[Fjordlântúfpinguïn]] en hat ek in foarse snaffel dy't oranje oant readich is, mar mei in blau-grize basis en dêr in fleiskleurich flues. Fierder binne de wite streken op 'e kop ôfwêzich. De túf is giel en begjint leger, rint tichteby it each, en einiget yn in frij lange, faak omheech bûge túf. It mantsje is wat grutter as it wyfke en hat, lykas by de measte túfpinguïns, in gruttere snaffel. == Fersprieding == Lykas alle pinguïnsoarten bringt de fûgel bûten it briedseizoen de tiid troch op 'e iepen see. De soarte wurdt op it hiele seegebiet súdlik en súdeastlik fan Nij-Seelân oantroffen. Se foerazjearje nei alle gedachten op krill, mar goed ûndersyk nei harren iten ûntbrekt. De grutste briedkoloanjes binne op 'e Bountyeilannen en de Antypoaden. De fûgel briedt op rotsige kusten, kliffen oant 75 m boppe seenivo, of op strannen en tusken gerspollen. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Antipodes Penguin.JPG|thumb|left|Koloany op 'e Antypoade-eilannen.]] De grutte túfpinguïn leit twa aaien. Yn 1998 waard ûntdutsen dat in soad wyfkes it earste aai út it nêst rôlje. Om't it earste aai fan 'e soarte folle lytser (25% oant 70%) is as it twadde, kieze de memmen derfoar om it lêste te hâlden. Tocht wurdt dat it formaatferskil is te ferklearjen om't it earste aai foarme wurdt as de fûgels noch migrearje nei harren briedeilannen foar de súdkust fan Nij-Seelân. It twadde aai wurdt sawat fiif dagen nei it earste lein. It ferskil yn aaigrutte is by oare fûgelskaaien tige ûngewoan. Neffens ûndersyk soe de ferklearring fan it nuvere gedrach fan 'e pinguïn om it earste aai út it nêst te rôljen wêze, dat de hoemannichte krill en inketfisk folle minder is as yn 'e tiid fan har foarâlden.<ref>[https://www.sciencealert.com/these-penguins-mysteriously-abandon-their-first-egg-we-finally-know-why Science Alert, 13 oktober 2022.]</reF> == Status == De grutte túfpinguïn hat in lyts briedgebiet en dêrom is der in reële kâns op útstjerren. De grutte fan 'e populaasje waard yn 2011 op 150.000 folwoeksen fûgels rûsd. Tusken 1978 en 1995 binne de oantallen mei de helte tebek rûn, alhoewol't de delgong hjoed-de-dei mooglik minder rap is. Dêrfandinne wurdt de soarte op 'e [[Reade list]] troch de [[IUCN]] as bedrige (''Threatened'', 2020) klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/erect-crested-penguin-eudyptes-sclateri BirdLife, oproppen op 11 desimber 2025.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/bicpen1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=3B58C04E26F4366C Avibase, oproppen op 11 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/bicpen1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen op 11 desimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Eudyptes sclateri|Grutte túfpinguïn}} }} {{DEFAULTSORT:Grutte tufpinguin}} [[Kategory:Túfpinguïn]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Nijseelânske Subantarktyske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdlike Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] c5ez2qlsls0rouc2fzrp25rckh5d2e0 0 188831 1235567 1214441 2026-07-18T22:50:50Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235567 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = grutte swartwjukljip |Ofbyld = [[Ofbyld:Black-winged Lapwing - Mara - KenyaIMG 3644.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') |Skaai = [[ljippen]] (''Vanellus'') |Wittenskiplike namme= Vanellus melanopterus |Beskriuwer, jier= [[Philipp Jakob Cretzschmar|Cretzschmar]], 1829 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''grutte swartwjukljip''' (''Vanellus melanopterus'') in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[ljippen]] (''Vanellus'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae''). == Ferskining == De grutte swartwjukljip hat in oer it generaal kontrastryk fearrekleed. De kop, nekke en it boarst binne griis mei boppe de snaffel in wyt plak. Syn rêch en skouderfearren binne ljochtbrún, wylst de boppewjukken fierder in wite balke toane en de bûtenste fearren swart binne. De búk is wyt en stekt ôf tsjin de rest fan it lichem. In part fan 'e ûnderwjukken binne wyt mei in nei bûten ta grutter wurdende swart ûnderrâne. De sturt is wyt mei in brede swarte einbân. De poaten binne relatyf lang en griisread en de snaffel is koart en swart. Tusken hijkes en sijkes binne de ferskille lyts; it wyfke is faak wat minder skerp tekene. Jonge fûgels hawwe in doffer, brunich fearrekleed. De [[lytse swartwjukljip]] (''Vanellus lugubris'') liket op 'e besibbe grutte swartwjukljip, mar is dúdlik lytser, hat in minder brede swarte boarstbân, in minder skerp kontrast en gjin opfallende reade eachring lykas de grutte swartwjukljip. == Fersprieding == De grutte swartwjukljip komt yn dielen fan East– en Súd-[[Afrika]] foar. Yn East-Afrika libbet de nominaatfoarm fan 'e heechlannen fan [[Etioopje]] en ek wol [[Eritreä]] en noardwestlik [[Somaalje]] en yn Sintraal-[[Kenia]]. Yn Súd-Afrika, [[Mozambyk]], [[Lesoto]] en eastlik Súd-Afrika komt de ûndersoarte ''Vanellus melanopterus minor'' foar. Beide ûndersoarten foarmje apart fan inoar lizzende populaasjes. Grutte swartwjukljippen libje yn gerslân mei koart gers yn heechlannen, greiden en oare kultivearre gebieten mei koart gers. === Undersoarten === Der wurde twa ûndersoarten ûnderskieden: * ''Vanellus melanopterus melanopterus'' * ''Vanellus melanopterus minor'' Tusken de ûndersoarten binne hast gjin ferskillen yn it fearrekleed. De ''melantopterus'' is wat grutter as de ''minor''. == Hâlden en dragen == De briedtiid falt yn Etioopje tusken maart en july en yn Kenia en Tanzania it hiele jier troch, ôfhinklik fan de delslach. De soarte nesket yn in kûltsje yn 'e grûn mei wat gers. In lechsel bestiet út 1 oant 4 aaien en hijkes en sijkes briede se alletwa út. De [[ynkubaasjetiid]] is rûchwei 30 oant 31 dagen en de jonge piken bliuwe by de âlden oant se fleane kinne. It iten bestiet foar it grutste part út termiten, fierders imerkes, mychammels, krobben, spinnen, wjirmkes esfh en somtiden sels lytse fiskjes. == Status == De [[IUCN]] kategorisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade list]]. Bedrigingen foarmje habitatferlies, feroaringen yn 'e lânbou, urbanisaasje en klimaatferoaring. De grutte swartwjukljip is ek opnommen ûnder it [[Agreement on the Conservation of African-Eurasian Migratory Waterbirds]] (AEWA). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-winged-lapwing-vanellus-melanopterus BirdLife, oproppen 28 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/blwlap1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 28 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=83D95620FFD41D19 Avibase, oproppen 28 desimber 2025.] ---- {{commonscat|Vanellus melanopterus|grutte swartwjukljip}} }} {{DEFAULTSORT:grutte swartwjukljip}} [[Kategory:Ljip]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] 54v4pljoos9lc8za3y90b2e5qgm6jot 0 189677 1235566 1217400 2026-07-18T22:50:19Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235566 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Grutte strewelmosk |Ofbyld = [[Ofbyld:Yellow-spotted Petronia - Kenya - Africa.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[moskfûgels]] (''Passeridae'') |Skaai = [[strewelmosken]] (''Gymnoris'') |Wittenskiplike namme= Gymnoris pyrgita |Beskriuwer, jier= [[Theodor von Heuglin|Heuglin]], 1862 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''grutte strewelmosk''' (''Gymnoris pyrgita'') is in [[sjongfûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[strewelmosken]] (''Gymnoris'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[moskfûgels]]. == Ferskining == De fûgel liket in soad op 'e [[lytse strewelmosk]], mar is grutter en wurdt 15 oant 16 sintimeter. De nominaatfoarm is boppe meast effen jiskegriis mei in smelle, net dúdlike ljochtbêzje wynbraustreek, in ljochte eachring en in donkerbrún wang. De sturt is donkerbrún mei griisbêzje rânen oan 'e bûtenste fearren. It kin en de kiel binne wyteftich mei in giel plak op 'e ûnderkiel (faak dreech te sjen) en it boarst is griiseftich. Foar de rest is de fûgel ûnder smoarchwyt. De soarte hat in donkerbrune iris, in hoarnkleurige snaffel en blaugrize poaten. De skaaien ha in soad fan inoar, mar wyfkes ha gauris in minder dúdlik giel kielplak. Juvenilen binne wat bruner mei wat streken op 'e rêch en in mear opfallende wynbraustreek. == Fersprieding == De grutte strewelmosk wurdt ferdield yn twa [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: * ''Gymnoris pyrgita pallida'' - komt foar fan súdlik [[Mauretaanje]] en [[Senegal]] oant [[Maly]], [[Niger]], [[Tsjaad]] en Sintraal-[[Sûdan]]. * ''Gymnoris pyrgita pyrgita'' - komt foar yn [[Eritreä]], [[Etioopje]], [[Somaalje]], súdeastlik [[Súd-Sûdan]], noardeastlik [[Uganda]], [[Kenia]] en noardlik [[Tanzania]]. Grutte strewelmosken ha in foarkar foar drûge steppes mei Acaciabeammen en iepen bosklân, parken en kultivearre lân mei beammen oant in hichte fan 1800 m. Guon ha in foarkar foar rotseftige boaiem, mar wurde dan mear yn beammen as op 'e grûn sjoen. Earder waard de soarten fan it skaai ''Gymnoris'' opnommen yn ''[[Petronia]]'' mar [[DNA]]-stúdzjes wiisden út dat de soarten yn ''Gymnoris'' in sustergroep binne fan 'e [[mosken]] yn ''Passer'', wylst de [[rotsmosk]] (''Petronia petronia'') tichter by de [[sniemosken]] yn ''Montifringilla'' stiet. == Hâlden en dragen == De briedtiid falt yn it westen fan it ferspriedingsgebiet foar it measte yn juny oant augustus. Eastlik briede se yn Somaalje fan maart oant april en yn Kenia en Tanzania folget de briedtiid de reinfal. De fûgels bouwe harren nêst yn beamholtes of op sânkliffen. In lechsel bestiet út trije oant fiif aaien. It iten bestiet út beien, ynsekten en sied en de soarte foerazjearret nei alle gedachten mear yn beammen as op 'e grûn. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Dêrfandinne kategorisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2024). De wrâldpopulaasje is net rûsd. Yn it ferspriedingsgebiet is de fûgel lokaal oanwêzich. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-spotted-bush-sparrow-gymnoris-pyrgita BirdLife, oproppen 30 jannewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/yespet1 Ebird, oproppen 30 jannewaris 2026.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=FCD72CEE4276E471 Avibase, oproppen 30 jannewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/yespet1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 30 jannewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Gymnoris pyrgita|Grutte strewelmosk}} }} {{DEFAULTSORT:Grutte strewelmosk}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Strewelmosk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] t5tngg0b3wio3nxmk48psmpnk0xt4wf 0 190573 1235573 1221167 2026-07-18T22:56:10Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235573 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Gûatemala-amazône |Ofbyld = [[Ofbyld:Mealy Parrot (Amazona farinosa) -pet on perch.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[Amazônepappegaaien]] (''Amazona'') |Wittenskiplike namme= Amazona guatemalae |Beskriuwer, jier = ([[Philip Lutley Sclater|Sclater]], 1860) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Amazona guatemalae map.svg|250px]] }} De '''Gûatemala-amazône''' of '''Gûatemalteekske amazône''' (''Amazona guatemalae'') is in [[Pappegaai-eftigen|pappegaai-eftige]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] waard foarhinne beskôge as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[grutte amazône]] (''Amazona farinosa''), mar wurdt sûnt 2017 troch de measte autoriteiten as in aparte soarte sjoen. == Skaaimerken == De Gûatemala-amazône is ien fan 'e grutste amazônepappegaaien mei in lingte fan likernôch 38 oant 41 sm. De fûgel is foar it grutste part grien mei in grizige gloed oer de rêchfearren. It wichtichste ferskil mei de súdlike grutte amazône is de blauwe kleur op 'e foarholle fan 'e Gûatemala-amazône. De eachring is wyt en de iris is meastentiids readbrún oant oranjebrún. == Fersprieding == De soarte komt foar yn [[Sintraal-Amearika]]. It ferspriedingsgebiet rint fan it suden fan [[Meksiko]] oer [[Gûatemala]], [[Belize]], [[Hondoeras]], [[Nikaragûa]] en [[Kosta Rika]] oant yn it westen fan [[Panama]]. De fûgel libbet benammen yn fochtige tropyske leechlânwâlden en oan 'e rânen fan it reinwâld. Der wurde twa ûndersoarten ûnderskieden: * ''A. g. guatemalae'': fan Súdeast-Meksiko oant Noardwest-Hondoeras. * ''A. g. virenticeps'': fan Noard-Hondoeras oant West-Panama. == Status == Oars as de besibbe [[grutte amazône]] is it ferspriedingsgebiet fan 'e Gûatemala-amazône folle beheinder en fragmintearre. Dêrfandinne wurdt de Gûatemala-amazône troch de [[IUCN]] sûnt 2022 klassifisearre as gefoelich (''Near Threatened''). Bedrigingen binne de ferneatiging fan habitat en de jacht op 'e fûgel foar de hannel. De soarte stiet op 'e [[CITES]] Appendix II list om de hannel te regulearjen. == Avikultuer == Yn 'e avikultuer is de fûgel minder algemien as de grutte amazône, mar se steane likegoed bekend om harren yntelliginsje en harren fermogen om lûden nei te dwaan. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/northern-mealy-amazon-amazona-guatemalae BirdLife International, 2022, oproppen 17 maart 2026.] *[https://ebird.org/species/meapar?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 17 maart 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Amazona guatemalae|Gûatemala-amazône}} }} {{DEFAULTSORT:Guatemalaamazone}} [[Kategory:Amazônepappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] keragj8s6wxb4zohkvsjoc8ewbc02w9 0 192804 1235559 1233477 2026-07-18T22:34:08Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status en beskerming */ korr 1235559 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Stienpikker |Ofbyld = [[Ofbyld:Ruddy Turnstone (1).jpg|250px]]<br>Simmerkleed. |lûd= |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[stienpikkers]] (''Arenaria'') |Wittenskiplike namme=Arenaria interpres |Beskriuwer, jier=[[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status=[[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart=[[File:Arenaria interpres map.svg|center|250px]]<br><small>{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#0000ff}} [[trekfûgel]] (net-briedend)</small> }} De '''stienpikker''' (''Arenaria interpres'') is in lytse steltrinner dy't oer de hiele wrâld foarkomt. It is ien fan 'e twa soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[stienpikkers]] (''Arenaria''). De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] wurdt no yndield by de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''), mar waard foarhinne wolris ta de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') rekkene. It is in tige trekgefoelige fûgel dy't briedt yn noardlike dielen fan [[Euraazje]] en [[Noard-Amearika]], en dy't nei it suden fleant om op 'e kusten fan hast de hiele wrâld te oerwinterjen. == Skaaimerken == De stienpikker is in frij lytse en knobske fûgel fan 22 oant 24 sm lang mei in wjukspanwiidte fan 50 oant 57 sm en in gewicht fan 85–150 gram. De donkere, kylfoarmige snaffel is 2 oant 2,5 sm lang en wat nei boppe bûge. De poaten binne relatyf koart (3,5 sm) en hawwe in helder oranje kleur. Yn alle seizoenen wurdt it fearrekleed dominearre troch in patroan fan brún, swart en wyt. Briedende fûgels hawwe readbrune boppekanten mei swarte tekeningen. De kop is foar it grutste part wyt mei swarte streken op 'e krún en in swart patroan op 'e kop. It boarst is benammen swart, útsein in wyt flak op 'e siden. De rest fan 'e ûnderkant is wyt. Yn 'e flecht binne wite wjukbalken, in wyt flak by de wjukbasis en in wite ûnderrêch, stút en sturt mei donkere bannen sichtber. It wyfke is wat fealer as it mantsje en hat in brunere kop mei mear streken. Net-briedende fûgels ha minder sprekkende kleuren as briedende fûgels en hawwe donkergriisbrune boppekanten mei swarte plakken en in donkere kop mei in bytsje wyt. Juvenilen hawwe in ljochtbrune kop en ljochte rânen oan 'e fearren fan 'e boppekant, wat in skobbige yndruk jout. De ûndersoarte ''A. i. morinella'' is wat lytser, mei donkerdere boppekanten en minder streken op 'e krún. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Ruddy turnstone (Arenaria interpres morinella) Chiloe.jpg|Winterkleed Turnstone - Arenaria interpres (54086713745) (cropped).jpg|Mei iepen wjukken. Arenaria interpres4.jpg|Briedende fûgel. </gallery> </div> == Taksonomy == De stienpikker waard yn 1758 formeel beskreaun troch de Sweedske biolooch [[Carl Linnaeus]] yn 'e tsiende edysje fan syn "[[Systema Naturae]]" ûnder de [[binominale namme]] ''Tringa interpres''. De soarte wurdt no tegearre mei de [[swarte stienpikker]] yn it skaai ''Arenaria'' pleatst, dat yn 1760 troch de Frânske biolooch [[Mathurin Jacques Brisson]] yntrodusearre waard mei de stienpikker as [[typesoarte]]. De skaainamme ''arenaria'' komt fan it [[Latyn]]ske ''arenarius'', "bewenner fan sân", ôflaat fan ''arena'' ("sân"). De soartnamme ''interpres'' betsjut "boade" of "tolk". Doe't Linnaeus yn 1741 [[Gotlân]] besocht, tocht er dat it Sweedske wurd ''tolk'' (tolk) op dizze soarte fan tapassing wie, mar yn it pleatslike dialekt betsjut dat wurd "poaten" en wurdt it brûkt foar de [[tsjirk]]. Der wurde twa [[ûndersoarte]]n erkend: * ''A. i. interpres'' (Linnaeus, 1758) – briedt yn noardeastlik Kanada, Grienlân, Noard-Jeropa oant noardeastlik Sibearje en westlik Alaska; oerwinteret yn westlik en súdlik Jeropa, Afrika, súd- en eastlik Aazje, Austraalje, Pasifyske eilannen, it westen fan 'e Feriene Steaten en westlik Meksiko. * ''A. i. morinella'' (Linnaeus, 1766) – briedt yn noardeastlik Alaska en noardlik Kanada; oerwinteret fan 'e súdlike Feriene Steaten oant Súd-Amearika. == Fersprieding == De stienpikker briedt op hege noardlike breedtegraden, meastentiids net fier fan see. ''A. i. morinella'' komt foar yn noardlik [[Alaska]] en arktysk [[Kanada]] oant [[Baffin Island]]. ''A. i. interpres'' briedt yn westlik Alaska, [[Ellesmere Island]], [[Grienlân]], [[Noarwegen]], [[Sweden]], [[Finlân]], [[Estlân]] en noardlik [[Ruslân]]. Foarhinne briedde er ek oan de [[Baltikum|Baltyske kust]] fan [[Dútslân]] en mooglik yn [[Skotlân]] en op 'e [[Fêreu-eilannen]]. [[Ofbyld:Ruddy turnstone (Arenaria interpres morinella) in flight Chiloe.jpg|thumb|Oerwinterjende stienpikker yn Sily.]] Yn 'e Amearika's oerwinteret de soarte oan 'e kusten fan [[Washington]] en [[Massachusetts]] nei it suden ta oant de súdpunt fan [[Súd-Amearika]]. Yn Jeropa oerwinteret er yn westlike regio's fan [[Yslân]], Noarwegen en Denemark nei it suden. Yn Afrika is er algemien oant yn [[Súd-Afrika]]. Yn [[Aazje]] is er wiidferspraat yn it suden. Hy komt foar oant [[Tasmaanje]] en [[Nij-Seelân]] en is oanwêzich op in protte [[Pasifyske Oseaan|Pasifyske eilannen]]. Guon net-briedende fûgels bliuwe it hiele jier troch yn in protte dielen fan it oerwinteringsgebiet. === Nederlân === Yn Nederlân binne stienpikkers it grutste part fan it jier te sjen. De oantallen wurde it grutst as se trekke yn 'e maitiid en hjerst. De bêste lokaasjes binne Seelân en oan 'e Waadkust. Ek komme se drok skarreljend by havens foar, lykas Lauwersmar. Der binne gjin briedgefallen fêststeld. De tichtstbylizzende, mar net ticht besette, briedgebieten binne it noarden fan 'e Waadsee yn Dútslân en Denemark. Yn it lêste fearn fan 'e 20e iuw sakken de oantallen stienpikkers yn Nederlân, mar sûnt 2010 folge in rap werstel. == Hâlden en dragen == === Iten === De stienpikker hat in ferskaat dieet, ynklusyf ies, aaien, fiskjes en plantemateriaal, mar yt benammen [[Wringeleazen|wringeleaze dieren]]. Yn 'e briedtiid binne ynsekten en larven tige wichtich. Oars yt er ek skaaldieren, spinnen, wjirmeftigen en wjirms. Hy draait faak stiennen en oare objekten om om by iten te kommen dat dêrûnder sit; dat gedrach is de oarsprong fan 'e namme "stienpikker". It is ek waarnommen dat se aaien fan oare fûgels lykas miuwen, stirnzen, einen en sels oare stienpikkers ite, al is dat gedrach seldsum. Se trochboarje de doppen mei harren snaffel om by de ynhâld te kommen. === Ferdigening === By it sykjen nei iten nimme stienpikkers ferskillende posysjes oan dy't harren dominânsjenivo oanjouwe. In ferlege sturt en in krûme hâlding wize op aggresje. Dominânsje is ôfhinklik fan âldens, wêrby't juvenilen meastentiids de ûndergeskikte rol hawwe. Stienpikkers brûke harren unike fearrekleedpatroanen om yndividuen te werkennen en ynkringers te ûnderskieden fan buorlju. === Ekology === Stienpikkers kinne oerlibje yn in breed skala oan habitats, fan arktysk oant tropysk. It typyske briedhabitat is de iepen tûndra mei wetter yn de buert. Bûten de briedtiid binne se te finen oan kusten, benammen op rotsige of stiennige iggen, mar ek op troch de minske makke struktueren lykas dammen en pieren. Stienpikkers binne tige trou oan spesifike winterplakken; 95% fan 'e fûgels komt it folgjende jier werom op itselde plak. Se binne ien fan 'e langst libjende steltrinner-soarten, mei in trochsneed libbensdoer fan 9 jier en in rekôr fan 20 jier. === Briedgedrach === [[Ofbyld:Arenaria interpres MHNT.jpg|thumb|left|Aaike.]] De soarte is monogaam. It nêst is in ûndjippe kûle, faak mei in wat blêden, en kin boud wurde tusken begroeiïng of op 'e stiennige grûn. Der wurde twa oant fiif aaikes lein, wêrby't fjouwer it meast foarkomt. De aaien binne glêd, wat glânzjend en ovaal oant parfoarmich. De briedtiid duorret likernôch 22 oant 24 dagen. Piken binne [[Nêstbliuwer en nêstflechter|nêstflechters]] en ferlitte it nêst gaueftich nei it útkommen. Se wurde troch de âlden beskerme en kinne nei 19 oant 21 dagen fleane. == Status en beskerming == Neffens de [[IUCN]] is de populaasje op it stuit tige stabyl. Undersiken fan Environment Canada wize op in delgong yn ferliking mei de jierren 1970, mar de soarte is noch hieltyd tige algemien en wiidferspraat. De wrâldpopulaasje waard yn 2023 op likernôch 750.000 oant 1.750.000 fûgels rûsd en dat wie mear as eardere rûzings. Dochs wurdt der fanút gien dat de fûgel yn oantal ôfnimt. De IUCN klassifisearret de soarte dêrom sûnt 2024 as gefoelich (''Near Threatened''). Bedrigingen binne it ferlies en de degradaasje fan leefgebiet, de yllegale jacht, fersteuring en in minder briedsúkses troch klimaatferoaring. Europa telt neffens rûzing in populaasje fan 35.900 oant 77.100 briedpearkes. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ruddy-turnstone-arenaria-interpres BirdLife, oproppen 30 juny 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rudtur/cur/introduction Birds of the World, oproppen 30 juny 2026 ] *[https://ebird.org/species/rudtur?siteLanguage=nl eBird, oproppen 30 juny 2026] *[https://stats.sovon.nl/stats/soort/5610 Sovon, , oproppen 30 juny 2026] ---- {{Commonscat|Arenaria interpres}} }} {{DEFAULTSORT:Stienpikker}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Stienpikker]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Samoä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Krysteilân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kokoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Cookeilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fidzjy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Polyneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Marshalleilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Naurû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Helena]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tûvalû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn it Feriene Keninkryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fanûatû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wallis en Fûtûna]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hawaï]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Galapagoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] 6hck2o198l7eb6awozlbnvyka03vy98 1235561 1235559 2026-07-18T22:35:37Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status en beskerming */ kt 1235561 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Stienpikker |Ofbyld = [[Ofbyld:Ruddy Turnstone (1).jpg|250px]]<br>Simmerkleed. |lûd= |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[stienpikkers]] (''Arenaria'') |Wittenskiplike namme=Arenaria interpres |Beskriuwer, jier=[[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status=[[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart=[[File:Arenaria interpres map.svg|center|250px]]<br><small>{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#0000ff}} [[trekfûgel]] (net-briedend)</small> }} De '''stienpikker''' (''Arenaria interpres'') is in lytse steltrinner dy't oer de hiele wrâld foarkomt. It is ien fan 'e twa soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[stienpikkers]] (''Arenaria''). De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] wurdt no yndield by de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''), mar waard foarhinne wolris ta de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') rekkene. It is in tige trekgefoelige fûgel dy't briedt yn noardlike dielen fan [[Euraazje]] en [[Noard-Amearika]], en dy't nei it suden fleant om op 'e kusten fan hast de hiele wrâld te oerwinterjen. == Skaaimerken == De stienpikker is in frij lytse en knobske fûgel fan 22 oant 24 sm lang mei in wjukspanwiidte fan 50 oant 57 sm en in gewicht fan 85–150 gram. De donkere, kylfoarmige snaffel is 2 oant 2,5 sm lang en wat nei boppe bûge. De poaten binne relatyf koart (3,5 sm) en hawwe in helder oranje kleur. Yn alle seizoenen wurdt it fearrekleed dominearre troch in patroan fan brún, swart en wyt. Briedende fûgels hawwe readbrune boppekanten mei swarte tekeningen. De kop is foar it grutste part wyt mei swarte streken op 'e krún en in swart patroan op 'e kop. It boarst is benammen swart, útsein in wyt flak op 'e siden. De rest fan 'e ûnderkant is wyt. Yn 'e flecht binne wite wjukbalken, in wyt flak by de wjukbasis en in wite ûnderrêch, stút en sturt mei donkere bannen sichtber. It wyfke is wat fealer as it mantsje en hat in brunere kop mei mear streken. Net-briedende fûgels ha minder sprekkende kleuren as briedende fûgels en hawwe donkergriisbrune boppekanten mei swarte plakken en in donkere kop mei in bytsje wyt. Juvenilen hawwe in ljochtbrune kop en ljochte rânen oan 'e fearren fan 'e boppekant, wat in skobbige yndruk jout. De ûndersoarte ''A. i. morinella'' is wat lytser, mei donkerdere boppekanten en minder streken op 'e krún. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Ruddy turnstone (Arenaria interpres morinella) Chiloe.jpg|Winterkleed Turnstone - Arenaria interpres (54086713745) (cropped).jpg|Mei iepen wjukken. Arenaria interpres4.jpg|Briedende fûgel. </gallery> </div> == Taksonomy == De stienpikker waard yn 1758 formeel beskreaun troch de Sweedske biolooch [[Carl Linnaeus]] yn 'e tsiende edysje fan syn "[[Systema Naturae]]" ûnder de [[binominale namme]] ''Tringa interpres''. De soarte wurdt no tegearre mei de [[swarte stienpikker]] yn it skaai ''Arenaria'' pleatst, dat yn 1760 troch de Frânske biolooch [[Mathurin Jacques Brisson]] yntrodusearre waard mei de stienpikker as [[typesoarte]]. De skaainamme ''arenaria'' komt fan it [[Latyn]]ske ''arenarius'', "bewenner fan sân", ôflaat fan ''arena'' ("sân"). De soartnamme ''interpres'' betsjut "boade" of "tolk". Doe't Linnaeus yn 1741 [[Gotlân]] besocht, tocht er dat it Sweedske wurd ''tolk'' (tolk) op dizze soarte fan tapassing wie, mar yn it pleatslike dialekt betsjut dat wurd "poaten" en wurdt it brûkt foar de [[tsjirk]]. Der wurde twa [[ûndersoarte]]n erkend: * ''A. i. interpres'' (Linnaeus, 1758) – briedt yn noardeastlik Kanada, Grienlân, Noard-Jeropa oant noardeastlik Sibearje en westlik Alaska; oerwinteret yn westlik en súdlik Jeropa, Afrika, súd- en eastlik Aazje, Austraalje, Pasifyske eilannen, it westen fan 'e Feriene Steaten en westlik Meksiko. * ''A. i. morinella'' (Linnaeus, 1766) – briedt yn noardeastlik Alaska en noardlik Kanada; oerwinteret fan 'e súdlike Feriene Steaten oant Súd-Amearika. == Fersprieding == De stienpikker briedt op hege noardlike breedtegraden, meastentiids net fier fan see. ''A. i. morinella'' komt foar yn noardlik [[Alaska]] en arktysk [[Kanada]] oant [[Baffin Island]]. ''A. i. interpres'' briedt yn westlik Alaska, [[Ellesmere Island]], [[Grienlân]], [[Noarwegen]], [[Sweden]], [[Finlân]], [[Estlân]] en noardlik [[Ruslân]]. Foarhinne briedde er ek oan de [[Baltikum|Baltyske kust]] fan [[Dútslân]] en mooglik yn [[Skotlân]] en op 'e [[Fêreu-eilannen]]. [[Ofbyld:Ruddy turnstone (Arenaria interpres morinella) in flight Chiloe.jpg|thumb|Oerwinterjende stienpikker yn Sily.]] Yn 'e Amearika's oerwinteret de soarte oan 'e kusten fan [[Washington]] en [[Massachusetts]] nei it suden ta oant de súdpunt fan [[Súd-Amearika]]. Yn Jeropa oerwinteret er yn westlike regio's fan [[Yslân]], Noarwegen en Denemark nei it suden. Yn Afrika is er algemien oant yn [[Súd-Afrika]]. Yn [[Aazje]] is er wiidferspraat yn it suden. Hy komt foar oant [[Tasmaanje]] en [[Nij-Seelân]] en is oanwêzich op in protte [[Pasifyske Oseaan|Pasifyske eilannen]]. Guon net-briedende fûgels bliuwe it hiele jier troch yn in protte dielen fan it oerwinteringsgebiet. === Nederlân === Yn Nederlân binne stienpikkers it grutste part fan it jier te sjen. De oantallen wurde it grutst as se trekke yn 'e maitiid en hjerst. De bêste lokaasjes binne Seelân en oan 'e Waadkust. Ek komme se drok skarreljend by havens foar, lykas Lauwersmar. Der binne gjin briedgefallen fêststeld. De tichtstbylizzende, mar net ticht besette, briedgebieten binne it noarden fan 'e Waadsee yn Dútslân en Denemark. Yn it lêste fearn fan 'e 20e iuw sakken de oantallen stienpikkers yn Nederlân, mar sûnt 2010 folge in rap werstel. == Hâlden en dragen == === Iten === De stienpikker hat in ferskaat dieet, ynklusyf ies, aaien, fiskjes en plantemateriaal, mar yt benammen [[Wringeleazen|wringeleaze dieren]]. Yn 'e briedtiid binne ynsekten en larven tige wichtich. Oars yt er ek skaaldieren, spinnen, wjirmeftigen en wjirms. Hy draait faak stiennen en oare objekten om om by iten te kommen dat dêrûnder sit; dat gedrach is de oarsprong fan 'e namme "stienpikker". It is ek waarnommen dat se aaien fan oare fûgels lykas miuwen, stirnzen, einen en sels oare stienpikkers ite, al is dat gedrach seldsum. Se trochboarje de doppen mei harren snaffel om by de ynhâld te kommen. === Ferdigening === By it sykjen nei iten nimme stienpikkers ferskillende posysjes oan dy't harren dominânsjenivo oanjouwe. In ferlege sturt en in krûme hâlding wize op aggresje. Dominânsje is ôfhinklik fan âldens, wêrby't juvenilen meastentiids de ûndergeskikte rol hawwe. Stienpikkers brûke harren unike fearrekleedpatroanen om yndividuen te werkennen en ynkringers te ûnderskieden fan buorlju. === Ekology === Stienpikkers kinne oerlibje yn in breed skala oan habitats, fan arktysk oant tropysk. It typyske briedhabitat is de iepen tûndra mei wetter yn de buert. Bûten de briedtiid binne se te finen oan kusten, benammen op rotsige of stiennige iggen, mar ek op troch de minske makke struktueren lykas dammen en pieren. Stienpikkers binne tige trou oan spesifike winterplakken; 95% fan 'e fûgels komt it folgjende jier werom op itselde plak. Se binne ien fan 'e langst libjende steltrinner-soarten, mei in trochsneed libbensdoer fan 9 jier en in rekôr fan 20 jier. === Briedgedrach === [[Ofbyld:Arenaria interpres MHNT.jpg|thumb|left|Aaike.]] De soarte is monogaam. It nêst is in ûndjippe kûle, faak mei in wat blêden, en kin boud wurde tusken begroeiïng of op 'e stiennige grûn. Der wurde twa oant fiif aaikes lein, wêrby't fjouwer it meast foarkomt. De aaien binne glêd, wat glânzjend en ovaal oant parfoarmich. De briedtiid duorret likernôch 22 oant 24 dagen. Piken binne [[Nêstbliuwer en nêstflechter|nêstflechters]] en ferlitte it nêst gaueftich nei it útkommen. Se wurde troch de âlden beskerme en kinne nei 19 oant 21 dagen fleane. == Status en beskerming == Neffens de [[IUCN]] is de populaasje op it stuit tige stabyl. Undersiken fan Environment Canada wize op in delgong yn ferliking mei de jierren 1970, mar de soarte is noch hieltyd tige algemien en wiidferspraat. De wrâldpopulaasje waard yn 2023 op likernôch 750.000 oant 1.750.000 fûgels rûsd en dat wie mear as eardere rûzings. Dochs wurdt der fanút gien dat de fûgel yn oantal ôfnimt. De IUCN klassifisearret de soarte dêrom sûnt 2024 as gefoelich (''Near Threatened''). Bedrigingen binne it ferlies en de degradaasje fan leefgebiet, de yllegale jacht, fersteuring en in minder briedsúkses troch klimaatferoaring. Europa telt neffens rûzing in populaasje fan 35.900 oant 77.100 briedpearkes. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ruddy-turnstone-arenaria-interpres BirdLife, oproppen 30 juny 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rudtur/cur/introduction Birds of the World, oproppen 30 juny 2026 ] *[https://ebird.org/species/rudtur?siteLanguage=nl eBird, oproppen 30 juny 2026] *[https://stats.sovon.nl/stats/soort/5610 Sovon, , oproppen 30 juny 2026] ---- {{Commonscat|Arenaria interpres}} }} {{DEFAULTSORT:Stienpikker}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Stienpikker]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Samoä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Krysteilân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kokoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Cookeilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fidzjy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Polyneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Marshalleilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Naurû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Helena]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tûvalû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fanûatû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wallis en Fûtûna]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hawaï]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Galapagoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] swh8ltp1hl1f0w0wsakjmq5pnz64pwg 0 192829 1235556 1233474 2026-07-18T22:32:33Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ korr 1235556 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Lytse gril (of griltsje) |Ofbyld = [[Ofbyld:Little Stint (Calidris minuta) (1).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[grillen]] (''Calidris'') |Wittenskiplike namme=Calidris minuta |Beskriuwer, jier= [[Johann Philipp Achilles Leisler|Leisler]], 1812 |IUCN-status=[[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:CalidrisMinutaIUCNver2019 2.png|center|250px]] <small>{{Kolommen2 |Kolom1=<br>{{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#00FFFF}} [[trekfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} net-briedfûgel |Kolom2=<br>{{Color box|#FF00FF}} [[dwaalgast]]<br>1. Alaska,<br>2. Kalifornje }}</small> |} }} It '''griltsje''' of de '''lytse gril''' (''Calidris minuta'') is in frij lytse [[trekfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). De fûgel waard yn 1812 troch de [[Dútslân|Dútske]] dokter en [[biolooch]] [[Johann Philipp Achilles Leisler]] offisjeel dokumintearre as ''Tringa minuta''. == Beskriuwing == It griltsje in lytse fûgel mei in smelle donkere snaffel, donkere poaten en in tige rappe motoryk. Hjirtroch is it in werkenbere soarte om te ûnderskieden yn in groep steltrinners, útsein fan oare grillen mei donkere poaten. It is yn alle fearrekleden te werkennen troch de kombinaasje fan in hiel smel snaffelpuntsje, teannen sûnder swimfluezzen en in heech bewegingsritme. By it griltsje stekke de wjukken in ein foarby de sturt stekke. De rop is in skerp, koart lûd dat klinkt as "stt". In briedend griltsje hat in oranjeftige gloed op it boarst, in wite kiel en in dúdlike wite V op 'e rêch. Winterdeis is it fearrekleed minder dúdlik en fealer en lykje juvenilen en folwoeksen fûgels mear op inoar. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Little Stint (Calidris minuta) (37027166342).jpg|Simmerkleed. Little Stint (Calidris minuta) (48988713777).jpg|Winterkleed. Little Stint (Calidris minuta) (53439004162).jpg|Flecht. </gallery> </div> == Fersprieding == It is in hiel lytse steltrinner dy't op 'e [[tûndra]] briedt yn it hege noarden fan [[Jeropa]] en [[Aazje]]. As trekfûgel leit er in lange ôfstân ôf om te oerwinterjen yn it suden fan Afrika en Aazje. Bytiden wurde der ek eksimplaren oantroffen yn Noard-Amearika. Yn 'e winter, flak foar't de trek begjint, wurde der grutte groepen foarme dy't ek út oare soarten fan it skaai besteane; de sammelplakken binne waadgebieten oan 'e kust of rânen fan binnenmarren. Op 'e trek wurdt de lytse gril ek oan 'e Noardseekust oantroffen. === Nederlân === Yn Nederlân wurde de fûgels fan 'e soarte yn 'e moannen augustus oant en mei oktober op 'e trek waarnommen. De oantallen kinne ôfhinklik fan it briedsukses tige ferskille, mar binne net grut. Se binne fral oan 'e kust te sjen, somtiden ek mear ynlânsk. == Iten == It griltsje libbet fan lytse wringeleaze bistkes, dy't er yn 'e dridze siket. == Briedgedrach == [[Ofbyld:Calidris minuta MHNT.ZOO.2010.11.119.19.jpg|thumb|left|Aaikes.]] It nêst is in kûltsje op 'e neakene grûn, faak beklaaid mei wat planteresten. Yn dy kûle wurde trije oant fiif aaien lein troch ferskate wyfkes. De soarte is polyandrysk, wat ynhâldt dat de wyfkes mei meardere mantsjes pear. Beide skaaien briede ek ûnôfhinklik fan inoar ferskate nêsten út. == Status == De grutte fan 'e populaasje waard yn 2015 rûsd op goed 1 oant 1,1 miljoen folwoeksen fûgels. Op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] hat dizze soarte de status net bedrige (''Least Concern'') en oannommen wurdt dat de oantallen tanimme. De oantallen fan 'e fûgels binne streekrjocht keppele oan 'e populaasje fan 'e lemming. As der in soad lemmingen foar [[rôffûgel]]s binne, kin de populaasje groeie, mar yn jierren mei lytse populaasjes lemmingen sille rôfdieren lykas de [[snie-ûle]] en [[skraitsfûgels]] earder de nêsten fan griltsjes plonderje. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-stint-calidris-minuta BirdLife, oproppen 2 july 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/litsti/cur/introduction Birds of the World, oproppen 2 july 2026 ] *[https://ebird.org/species/litsti?siteLanguage=nl eBird, oproppen 2 july 2026] ---- {{Commonscat|Calidris minuta}} }} {{DEFAULTSORT:Griltsje}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gril]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Azoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] ec45kzuiv9jgqj03bjf854il88rs193 0 192843 1235523 1235446 2026-07-18T16:20:52Z FreyaSport 40716 14e etappe 1235523 wikitext text/x-wiki {{aktueelsport}} {{Ynfoboks edysje hurdfytswedstriid | namme = {{Flagge FR}} Omgong fan Frankryk 2026 | edysje = 113 | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ûnderskrift = | rûtekaart = Route of the 2026 Tour de France.png | tiidrek = [[4 july|4]] - [[26 july]] 2026 | datum = | startplak = {{Flagge ES}} [[Barcelona]] | finishplak = [[Parys]] | totale ôfstân = 3.333 km | hichtemeters = 54.450 m | gem. faasje = | dielnimmers = 184 | type wedstriid = | etappe = 14 | klass1 = Giele trui | lieder1 = {{Flagge SI}} [[Tadej Pogačar]] | klass2 = Griene trui | lieder2 = {{Flagge DK}} [[Mads Pedersen]] | klass3 = Boltsjestrui | lieder3 = {{Flagge SI}} [[Tadej Pogačar]] | klass4 = Wite trui | lieder4 = {{Flagge FR}} [[Paul Seixas]] | klass5 = Ploegen | lieder5 = {{GER}} Lidl–Trek | klass6 = Striidberens | lieder6 = | klass7 = | lieder7 = | klass8 = | lieder8 = | aktueel = | foarige = [[Omgong fan Frankryk 2025|2025]] | folgjende = [[Omgong fan Frankryk 2027|2027]] }} De 113e edysje fan de '''[[Omgong fan Frankryk]]''' wurdt holden fan [[4 july|4]] oant en mei [[26 july]] [[2026]]. ==Dielnimmende ploegen== {{Kolommen3 |Kolom1= * {{BEL}} Alpecin–Deceuninck * {{FRA}} Decathlon CMA CGM Team * {{FRA}} Groupama-FDJ * {{GER}} Lidl-Trek * {{ESP}} Movistar * {{GER}} Red Bull-Bora-Hansgrohe * {{AUS}} Jayco AlUla * {{NED}} Visma–Lease a Bike * {{NOR}} Uno-X * {{ESP}} Caja Rural-Seguros RGA * {{SUI}} Pinarello-Q36.5 * {{SUI}} Tudor |Kolom2= * {{BRN}} Bahrain Victorious * {{USA}} EF Education-EasyPost * {{GBR}} Netcompany Ineos * {{BEL}} Lotto-Intermarché * {{SUI}} NSN * {{BEL}} Soudal Quick-Step * {{NED}} Picnic-PostNL * {{UAE}} UAE Team Emirates XRG * {{KAZ}} XDS Astana Team * {{FRA}} Cofidis * {{FRA}} TotalEnergies }} == Startplak == De start wie yn [[Barcelona]], in stêd yn [[Kataloanje]], [[Spanje]], de grutste stêd fan Kataloanje, de twadgrutste stêd fan it Spanje. It is nei [[San Sebastián]] yn [[Omgong fan Frankryk 1992|1992]] en [[Bilbao]] yn [[Omgong fan Frankryk 2023|2023]] de tredde kear dat de Omgong yn Spanje fan start giet. {{clear}} == Etappe-oersjoch<ref>[https://www.letour.fr/fr/parcours-general Parcours 2026] op Letour.fr</ref> == Yn de sechsde etappe kaam giele trui drager [[Torstein Traeen]] hurd te fallen by de ôfdaling fan de Tourmalet. Nei medyske fersoarging gie er dochs wer fierder – en finishte úteinlik sa’n 30 minuten efter [[Tadej Pogačar]], wêrmei’t er syn giele trui ferlear. Uno-X melde letter dat Traeen in "harsenskodding en meardere breuken yn syn ribbekast" oprûn hie en de oare deis net oan de start ferskine soe. De 9e etappe op 12 july waard fanwegen de waarmte ynkoarten mei 30 kilometer yn stee fan 185 km fytsten se no 155 km {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Datum ! Etappe ! Start –<br>Finish ! Ofstân<br>(yn km) ! Type ! Winner ! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder |- | 1 | align="center"| 4 july | {{Flagge ES}} [[Barcelona]] | 19.7 km | {{Piktogram etappe|ploege-tiidrit}} | {{NED}} Visma–Lease a Bike |rowspan="2" bgcolor="#FFFF80" | {{DEN}} [[Jonas Vingegaard]] |- | 2 | align="center"| 5 july | {{Flagge ES}} [[Tarragona]] -<br> {{flagge ES}} [[Barcelona]] | 178 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | {{MEX}} [[Isaac del Toro]] |- | 3 | align="center"| 6 july | {{Flagge ES}} [[Granollers]] -<br> {{Flagge FR}} [[Les Angles (Pyrénées-Orientales)|Les Angles]] | 196 km | {{piktogram etappe|berch}} |{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |bgcolor="#FFFF80"|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 4 | align="center"| 7 july | [[Carcassonne]] -<br> [[Foix]] | 182 km | {{piktogram etappe|heuvel}} |{{DEN}} [[Mads Pedersen]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFF80"|{{NOR}} [[Torstein Træen]] |- | 5 | align="center"| 8 july | [[Lannemezan]] -<br> [[Pau, Pyrénées-Atlantiques|Pau]] | 158 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{NED}} [[Olav Kooij]] |- | 6 | align="center"| 9 july | [[Pau (Pyrénées-Atlantiques)|Pau]] -<br> [[Gavarnie-Gèdre]] | 186 km | {{piktogram etappe|berch}} |{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] | rowspan="5" bgcolor="#FFFF80"|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 7 | align="center"| 10 july | [[Hagetmau]] -<br> [[Bordeaux]] | 175 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{BEL}} [[Tim Merlier]] |- | 8 | align="center"| 11 july | [[Périgueux]] -<br> [[Bergerac (stêd)|Bergerac]] | 182 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{BEL}} [[Tim Merlier]] |- | 9 | align="center"| 12 july | [[Malemort]] -<br> [[Ussel (Corrèze)|Ussel]] | 155 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | {{NED}} [[Mathieu van der Poel]] |- | align="center" bgcolor="#C0C0C0"|13 july | bgcolor="#C0C0C0" align="center" colspan="7" | '''Rêstdei yn [[Cantal]]''' |- | 10 | align="center"| 14 july | [[Aurillac]] -<br> [[Le Lioran]] | 167 km | {{piktogram etappe|berch}} | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] | rowspan="5" bgcolor="#FFFF80"| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 11 | align="center"| 15 july | [[Vichy]] -<br> [[Nevers]] | 161 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{NOR}} [[Søren Wærenskjold]] |- | 12 | align="center"| 16 july | [[Circuit de Nevers Magny-Cours]] -<br> [[Chalon-sur-Saône]] | 181 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{BEL}} [[Tim Merlier]] |- | 13 | align="center"| 17 july | [[Dole (Jura)|Dole]] -<br> [[Belfort]] | 205 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | {{SUI}} [[Mauro Schmid]] |- | 14 | align="center"| 18 july | [[Mulhouse]] -<br> [[Le Markstein]] [[Fellering]] | 155 km | {{piktogram etappe|berch}} | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 15 | align="center"| 19 july | [[Champagnole]] -<br> [[Col de Solaison]] | 184 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | align="center" bgcolor="#C0C0C0"| 20 july | bgcolor="#C0C0C0" align="center" colspan="7" | '''Rêstdei yn [[Haute-Savoie]]''' |- | 16 | align="center"| 21 july | [[Évian-les-Bains]] -<br> [[Thonon-les-Bains]] | 26 km | {{piktogram etappe|tiidrit}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 17 | align="center"| 22 july | [[Chambéry]] -<br> [[Voiron]] | 175 km | {{piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 18 | align="center"| 23 july | [[Voiron]] -<br> [[Orcières-Merlette]] | 185 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 19|19]] | align="center"| 24 july | [[Gap (Hautes-Alpes)|Gap]] -<br> [[Alpe d'Huez]] | 128 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 20 | align="center"| 25 july | [[Le Bourg-d'Oisans]] -<br> [[Alpe d'Huez]] | 171 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 21 | align="center"| 26 july | [[Thoiry (Yvelines)|Thoiry]] <br> [[Parys]] ([[Avenue des Champs-Élysées|Champs Élysées]]) | 130 km | {{piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- ! Datum ! Etappe ! Start – Finish ! Ofstân<br>(yn km) ! Type ! Winner ! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder |} == Klassemintslieders nei eltse etappe == {| class="wikitable" width="95%" style="text-align: center; font-size:85%;" ! width="7%" |Etappe !Winner | bgcolor="#FFFF00" |'''Giele trui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_yellow.svg|20x20px|Giele trui]] | bgcolor="#54FF54" |'''Griene trui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_green.svg|20x20px|Griene trui]] | bgcolor="#FFABBB" |'''Bolletsjestrui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_polkadot.svg|20x20px|Bolletsjestrui]] | bgcolor="#FFFFFF" |'''Jongerein'''<br>[[Ofbyld:Jersey_white.svg|20x20px|Witte trui]] | bgcolor="#90D0EA" |'''Ploegen'''<br>[[Ofbyld:Jersey_yellow_number.svg|20x20px|Ploegeklassemint]] | bgcolor="#BEAF88" |'''Striidberens'''<br>[[Ofbyld:Jersey beige number.svg|20x20px|Bêzje rêchnûmer]] |- ! 1ste | {{NED}}<br>Visma–Lease a Bike | rowspan="2" bgcolor="#FFFF80" |{{DEN}}<br>[[Jonas Vingegaard]] | bgcolor="#90EE90" |{{COL}}<br>[[Egan Bernal]] | bgcolor="#FFABBB" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#FFFFFF" |{{ESP}}<br>[[Juan Ayuso]] | bgcolor="#D5E5EC" |{{GBR}}<br>Netcompany INEOS | ''Net útrikt'' |- !2e | {{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | bgcolor="#90EE90" |{{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | bgcolor="#FFABBB" |{{NED}}<br>[[Alex Molenaar]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFFFF" |{{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | rowspan="2" bgcolor="#D5E5EC" |{{UAE}}<br>UAE Team Emirates XRG | {{GER}}<br>[[Felix Engelhardt]] |- !3e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#FFFF80" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#90EE90" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="3" bgcolor="#FFABBB" |{{FRA}}<br>[[Alex Baudin]] | {{FRA}}<br>[[Alex Baudin]] |- !4e | {{DEN}}<br>[[Mads Pedersen]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFF80" |{{NOR}}<br>[[Torstein Træen]] | rowspan="11" bgcolor="#90EE90" |{{DEN}}<br>[[Mads Pedersen]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFFFF" |{{CZE}}<br>[[Mathias Vacek]] | rowspan="11" bgcolor="#D5E5EC" |{{GER}}<br>Lidl–Trek | {{ESP}}<br>[[Pablo Castrillo]] |- !5e | {{NED}}<br>[[Olav Kooij]] | {{FRA}}<br>[[Baptiste Veistroffer]] |- !6e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="9" bgcolor="#FFFF80" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="9" bgcolor="#FFABBB" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="4" bgcolor="#FFFFFF" |{{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] |- !7e | {{BEL}}<br>[[Tim Merlier]] | {{FRA}}<br>[[Baptiste Veistroffer]] |- !8ste | {{BEL}}<br>[[Tim Merlier]] | {{BEL}}<br>[[Liam Slock]] |- !9e | {{NED}}<br>[[Mathieu van der Poel]] | {{NED}}<br>[[Mathieu van der Poel]] |- !10e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="4" bgcolor="#FFFFFF" |{{ESP}}<br>[[Juan Ayuso]] | {{ECU}}<br>[[Richard Carapaz]] |- !11e | {{NOR}}<br>[[Søren Wærenskjold]] | {{DEN}}<br>[[Anthon Charmig]] |- !12e | {{BEL}}<br>[[Tim Merlier]] | {{FRA}}<br>[[Baptiste Veistroffer]] |- !13e | {{SUI}}<br>[[Mauro Schmid]] | {{GBR}}<br>[[Tom Pidcock]] |- !14e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#FFFFFF" |{{FRA}}<br>[[Paul Seixas]] | {{ECU}}<br>[[Richard Carapaz]] |- !15e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !16e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | ''Net útrikt'' |- !17e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !18e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !19e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !20ste | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !21ste | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- ! colspan="2" |Einklassemint | bgcolor="#FFFF00" |''' ''' | bgcolor="#54FF54" |''' ''' | bgcolor="#FFABBB" |''' ''' | bgcolor="#FFFFFF" |''' ''' | bgcolor="#90D0EA" |''' ''' | bgcolor="#BEAF88" |''' ''' |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} }} {{Navigaasje Omgong fan Frankryk}} [[Kategory:Omgong fan Frankryk|2026]] [[Kategory:Barren yn 2026]] 5te6jhcvfh9w284tgxlo2hjs1a6hww7 0 192850 1235558 1233656 2026-07-18T22:33:29Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status en bedrigingen */ kt 1235558 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Reade gril |Ofbyld = [[Ofbyld:325 - CURLEW SANDPIPER (6-17-2016) barrow, alaska -03 copy.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[grillen]] (''Calidris'') |Wittenskiplike namme=Calidris ferruginea |Beskriuwer, jier= [[Erik Pontoppidan|Pontoppidan]], 1763 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Curlew sandpiper rangemap (cropped).svg|center|250px]] <small>{{Kolommen2 |Kolom1=<br>{{Color box|#ff8753}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#fddb53}} [[trekfûgel]] |Kolom2=<br>{{Color box|#5bb5ff}} [[wintergast]] }}</small> |} }} De '''reade gril''' of '''reade wettertjirk'''<ref>{{Berjocht:Frysk-Nederlânsk|353}}</ref> (''Calidris ferruginea'') is in [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). It is in [[briedfûgel]] fan de [[Sibearje|Sibearyske]] [[tûndra]]'s. Yn Sintraal-Jeropa is de fûgel benammen yn 'e hjerst in regelmjittige [[trochtrekker]]. Yn it [[Waadsee]]gebiet fan [[Nederlân]] wurde alle jierren 500 oant in pear tûzen eksimplaren waarnommen. == Skaaimerken == De reade gril wurdt hast 20 sm grut en kriget in wjukspanwiidte fan likernôch 35 sm. De fûgel weaget 40 oant 60 gram en kin oant 17 jier âld wurde (it âldste eksimplaar dat werom fûn is). Yn it winterkleed is de fûgel maklik te betiizjen mei de [[bûnte gril]], mar de reade gril stiet heger op 'e poaten, is wat ljochter fan kleur en rêstiger yn syn bewegingen. Yn it briedkleed is er maklik te werkennen oan it djip oranjereade boarst en de nei ûnder bûge snaffel. De poaten fan 'e bûnte gril binne yn elk kleed swart. Mantsjes en wyfkes hawwe deselde kleur. Ek wat de rop oanbelanget is der in kâns op betizing mei de bûnte gril, dy't lykwols djipper en hurder klinkt. Under de balts en de briedtiid yn 'e briedgebieten is der ek sprake fan in sang mei meardielige strofen. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="200px" style="margin: 0; padding: 0;"> Calidris ferruginea, Manaskent, Dagestan, Russia 377493839.jpg|Simmerkleed. :Calidris ferruginea, winter adult, Pak Thale.jpg|Winterkleed. </gallery> </div> == Fersprieding en biotoop == De reade gril briedt yn it noarden fan Ruslân, fan it [[Taimyr-skiereilân]] oant it [[Tsjûkotka-skiereilân]]. Mooglik hearre ek de [[Nijsibearyske Eilannen]] ta it briedgebiet. De fûgel komt sawol yn 'e drûge as yn 'e fochtige steppe foar. In grutte populaasje migrearret fan Sintraal-Sibearje oer Kontinintaal-Jeropa en de Middellânske See nei West-Afrika. Reade grillen binne benammen te finen as briedfûgels op 'e Arktyske tûndragebieten net fier fan 'e kust ôf. Fierder briedt de fûgel graach op rivieriggen, ek ynlânsk. Op 'e trek kinne reade grillen op waadflaktes oan 'e kust sjoen wurde, mar seldsumer ek ferspraat yn it hiele binnenlân. Faak binne lytse oerflakken foar de fûgels al genôch om iten te sykjen. == Iten == Ta harren dieet hearre boarstelwjirmkes, lytse skulpdieren en slakken, ynsekten en harren larven . Miggen en dûkmiggen tsjinje as iten op it briedplak. Op 'e rêstplakken yn 'e winter bringt de fûgel tachtich persint fan 'e tiid troch mei it sykjen nei iten. Yn syn briedgebiet bringt er 55 oant 65 persint fan it deiljocht troch mei foerazjearjen. Reade grillen bewege stadiger en rêstiger as bûnte grillen. Hy is boppedat sterker spesjalisearre yn it sykjen op 'e taast en giet faak oant de búk it wetter yn. == Briedgedrach == [[Ofbyld:Calidris ferruginea - Andrew Lai - 267692705.png|thumb|260px|Wintergasten yn Hongkong.]] Yn it tredde libbensjier wurdt de fûgel geslachtsryp. Pearen wurde meastentiids al yn 'e oerwinteringsgebieten foarme. Under de briedtiid tusken mids maaie en ein juny leit it wyfke oant fiif aaien. De earste piken binne lykwols op syn ierst fan mids oant ein july fleanfluch. == Status en bedrigingen == De reade gril hat in hiel grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt rûsd op 420.000 oant 960.000 folwoeksen fûgels rûsd. Stúdzjes litte lykwols sjen dat it tal fûgels sterk ôfnimt, sa bot dat de soarte sûnt 2024 troch de [[IUCN]] as bedrige beskôge wurdt yn 'e kategory kwetsber (''Vulnerable'', VU). De oarsaak fan 'e ôfname is net fêststeld, mar nei alle gedachten spilet habitatferlies yn 'e rêst- en wintergebieten, effekten fan klimaatferoaring (foaral fermindere briedsukses), fersteuring en jacht in rol. Resinte gegevens út West-Afrika, dêr't sawat 35% fan de populaasje oerwinteret, wize op in katastrofale efterútgong tusken 2011 en 2020, wat oer trije generaasjes sjoen oerienkomt mei sawat 80%. Eardere gegevens lieten in beheindere ôfname sjen, of sels hielendal gjin ôfname. Ek stúdzjes yn Súdeast-Aazje, en yn eastlik en súdlik Afrika (dêr't ek 35% fan 'e wrâldpopulaasje oerwinteret) litte sjen dat de oantallen sterk tebekrinne, yn in hieltyd heger tempo. Ek yn Súd-Aazje wize de sifers op in ôfname. De reade gril is ek gefoelich foar fûgelgryp en botulisme. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/curlew-sandpiper-calidris-ferruginea BirdLife, oproppen 4 july 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/cursan/cur/introduction Birds of the World, oproppen 4 july 2026 ] *[https://ebird.org/species/cursan?siteLanguage=nl eBird, oproppen 4 july 2026] *[https://stats.sovon.nl/stats/soort/5090 SOVON, oproppen 4 july 2026] ---- {{Commonscat|Calidris ferruginea}} }} {{DEFAULTSORT:Reade gril}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gril]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Krysteilân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] l55a57ykfsr0tud2zj3us0sw8vmy5jl 0 192892 1235557 1234388 2026-07-18T22:32:59Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status en beskerming */ korr 1235557 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Koarnmosk |Ofbyld = [[File:Trigueirão, Corn bunting (51283786509).jpg|250px]] |lûd = [[File:Corn Bunting (Emberiza calandra) (W1CDR0001392 BD1).ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme= Emberiza calandra |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart=[[File:EmberizaCalandraIUCN2018 2.png|center|250px]]{{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] }} De '''koarnmosk''' (''Emberiza calandra'') is in [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae''), in groep dy't troch de measte moderne auteurs no skieden wurdt fan 'e finken (''Fringillidae''). Dit is in grutte goars mei in sterk streke, sânkleurich fearrekleed. De skaaien binne gelyk, mar it mantsje is wat grutter as it wyfke. It ferspriedingsgebiet rint fan [[West-Jeropa]] en [[Noard-Afrika]] oant noardwest [[Sina]]. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Emberiza calandra - Corn Bunting, Kahramanmaraş 2016-11-18 03-4.jpg|thumb|left|Koarnmosk yn Turkije.]] Dizze goars kipet der yn 'e famylje wat út om't de fearren fan beide skaaien gelyk binne, al is it mantsje likernôch 20% grutter as it wyfke. De koarnmosk is 16 oant 19 sm lang mei in opfallend donker each en in gielige ûndersnaffel. Mantsjes hawwe gjin opfallende kleuren, benammen net op 'e kop, wat oars typysk is foar it skaai ''Emberiza''. Beide skaaien lykje wat op [[ljurkfûgels]]; se binne fan boppen griisbrún streke mei in wite ûnderkant. De ûnderkant is streke op 'e siden en it boarst. Om 'e kiel foarmet de streking in soarte fan slabke. De lytse wjukdekfearren binne lykwols donker mei ljochte rânen. De sturt is brún. De sang fan it mantsje is in wjerheljend metaallûd, dat meastentiids ferlike wurdt mei rinkeljende kaaien. Hy sjongt faak yn in lege strûk, op in hekkepeal of op in tillefoantried. == Taksonomy == De koarnmosk waard foar it earst formeel beskreaun troch de [[Sweden|Sweedske]] natuerkundige [[Carl Linnaeus]] yn 1758 yn 'e tsiende edysje fan syn "Systema Naturae" en behâldt syn oarspronklike binominale namme ''Emberiza calandra''. De [[Typesoarte|typelokaasje]] is [[Sweden]]. De skaainamme Emberiza komt fan it [[Alddútsk]]e ''Embritz'', in goars. De soartnamme ''calandra'' komt fan it [[Aldgryksk]]e ''kalandros'', de [[kalanderljurk]]. De koarnmosk waard somtiden yn in eigen [[Monotypysk takson|monotypysk]] skaai, ''Miliaria'', yndield. Der wurde twa [[ûndersoarte]]n erkend: * ''E. c. calandra Linnaeus'', 1758 – Noardwest Afrika, [[Kanaryske Eilannen]] en Jeropa oant [[Turkije]], de [[Kaukasus]] en Noard-[[Iran]]. * ''E. c. buturlini Johansen'', HE, 1907 – [[Midden-Easten]] oant Noardwest-Sina. == Fersprieding == De soarte briedt yn súdlik en sintraal Jeropa, Noard-Afrika en [[Aazje]] oant [[Kazachstan]]. It is benammen in [[stânfûgel]], mar guon fûgels út kâldere regio's fan Sintraal-Jeropa en Aazje migrearje winterdeis nei it suden. De koarnmosk is in fûgel fan it iepen lânskip mei beammen en lichte hichteferskillen, lykas ikkers en lân mei in soad kjitten. De populaasje is yn Noardwest-Jeropa sterk tebekrûn troch yntinsive lânboupraktiken, wêrtroch't der minder sied fan túch en ynsekten binne; ynsekten binne tige wichtich by it fuorjen fan 'e jongen. Yn gebieten dêr't de soarte earder algemien wie, is de fûgel no útstoarn of, lykas yn Nederlân, hast útstoarn. == Gedrach en ekology == It iten bestiet benammen út sied, mar ek ynsekten lykas imerkes, fral as se jongen ha. [[Ofbyld:Emberiza calandra MHNT.ZOO.2010.11.217 Chiach Maroc-Naurois.jpg|thumb|left|Aaien.]] Mantsjes ferdigenje territoaria yn it briedseizoen en binne somtiden polygaam mei maksimaal trije wyfkes tagelyk. Dat betsjut dat guon mantsjes in seizoen sûnder wyfke bliuwe. Se spylje mar in lytse rol by de soarch foar de jongen; se dogge net mei oan it bouwen fan it nêst of it brieden, en fuorje de jongen pas as se foar mear as de helte grutbrocht binne. It nêst wurdt makke fan gers, beklaaid mei hier of fyn gers, en wurdt meastentiids op 'e grûn boud. In lechsel bestiet yn 'e regel út fjouwer aaien, mar kin fariëarje fan trije oant fiif, bytiden seis aaien. == Status en beskerming == Yn it noardwestlike ferspriedingsgebiet fan Jeropa is de fûgel útstoarn of hast útstoarn. Oant yn 'e jierren 1970 kaam de soarte yn Nederlân fral foar yn it easten en it rivieregebiet. Yn Fryslân wie it ferspriedingsgebiet beheind ta de meast eastlike en súdeastlike gebieten. Oan it begjin fan 2000 kamen der noch sa'n tûzen briedpearkes foar, mar as briedfûgel is de soarte út Nederlân ferdwûn. Winterdeis kin de fûgel somtiden noch waarnommen wurde mei de grutste kâns yn it easten fan [[Grinslân]], [[Siuwsk-Flaanderen]] of it suden fan [[Limburch (Nederlân)|Limburch]]. Ek yn Flaanderen is de populaasje fan 'e fûgel dramatysk ôfnommen, al is dêr yn 2026 tynge dien fan in foarsichtich wersteld.<ref>[https://vilt.be/nl/nieuws/tien-jaar-monitoring-van-de-grauwe-gors-voorzichtig-herstel-voor-bedreigde-akkervogel VILT, ''Voorzichtig herstel voor bedreigde grauwe gors'', 16 juny 2026.]</ref> It ferspriedingsgebiet fan 'e koarnmosk is lykwols grut en de oantallen yn it suden fan Jeropa binne grutter, mar de koarnmosk nimt yn oantal ôf. De populaasje waard yn 2012 op 180.000.000 oant 320.000.000 fûgels rûsd. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as net bedrige. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/corn-bunting-emberiza-calandra BirdLife, oproppen 9 july 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/corbun1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 9 july 2026 ] *[https://ebird.org/species/corbun1 eBird, oproppen 9 july 2026] *[https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/grauwe-gors Fûgelbeskerming, oproppen 9 july 2026.] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Emberiza calandra}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goars]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] 29md6ujqh65awekbjqr0n7gn6sx5bwr 0 192897 1235560 1234492 2026-07-18T22:34:34Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ korr 1235560 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = swartkopmies |Ofbyld = [[Ofbyld:Sumpfmeise im Geo-Naturpark Bergstraße-Odenwald.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Poecile palustris.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[miesfûgels]] (''Paridae'') |Skaai = [[grize miezen]] (''Poecile'') |Wittenskiplike namme=Poecile palustris |Beskriuwer, jier=[[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[File:Poecile palustris distribution map.png|center|250px]]{{Color box|green}} [[stânfûgel]] }} De '''swarkopmies''' (''Poecile palustris'', [[synonym (taksonomy)|synonym]]: ''Parus palustris'') is in [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[miesfûgels]](''Paridae''). == Skaaimerken == De fûgel hat likernôch it formaat fan in [[blaumies]] en liket wat uterlik oanbelanget in hiel soad op 'e [[reidmies]] (''Poecile montanus''), mar de sang is dúdlik oars. De twa soarten wurde dêrom as twillingsoarten beskôge. By de swartkopmies ûntbrekt de ljochte baan op de earmpinnen. Hy hat in glânzgjende kap en in lytsere swarte slabbe op 'e kiel. De ûnderkant is griiswyt. De fûgel hat in swarte snaffel en blaugrize poaten. Foar it ûnderskied mei de reidmies is it lûd belangryk. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ferliking swartkopmies en reidmies.</div> <gallery mode="packed" heights="200px" style="margin: 0; padding: 0;"> Sumpfmeise1.jpg|Swartkopmies Poecile montanus kleinschmidti 2 (cropped).jpg|Reidmies. </gallery> </div> == Fersprieding en habitat == De swartkopmies komt yn it grutste part fan Jeropa it hiele jier foar, útsein [[Ierlân]], [[Yslân]], Noard-[[Skandinaavje]], [[Spanje]] en [[Portegal]]. Swartkopmiezen libje yn leafbosken en mingde bosken, parken en gruttere tunen mei genôch beammen en strûken. It tal briedpearkes yn Nederlân yn 'e perioade 2018-2020 bedroech 14.000-17.000, wylst it oantal oerwinterjende swartkopmiezen op 40.000 oant 50.000 rûsd wurdt. Sûnt 1984 is der yn Nederlân in groei fan 'e populaasje. Yn [[Fryslân]] briedt it fûgeltsje fral yn it súdeasten fan 'e provinsje en yn [[Gaasterlân]]. De swartkopmies wurdt ferdield yn tsien [[ûndersoarte]]n: * ''P. p. dresseri'': [[Wales]], sintraal en súdlik [[Ingelân]] en westlik [[Frankryk]]. * ''P. p. palustris'': fan [[Skandinaavje]] oant it noardlik [[Ibearysk Skiereilân]], eastlik oant [[Poalen]], de [[Balkan]] en [[Grikelân]]. * ''P. p. italicus'': [[Frankryk|Frânske]] [[Alpen]], [[Itaalje]] en [[Sisylje]]. * ''P. p. stagnatilis'': fan eastlik Jeropa oant it súdlike [[Oeral]]gebiet en noardwestlik [[Turkije]]. * ''P. p. kabardensis'': de [[Kaukasus]] en noardeastlik Turkije. * ''P. p. brevirostris'': it súdlike diel fan Sintraal- en súdeastlik [[Sibearje]], noardlik [[Mongoalje]], [[Mantsjoerije]], [[Liaoning]] en uterst noardlik [[Koreä]]. * ''P. p. ernsti'': [[Sachalin]]. * ''P. p. hensoni'': de súdlike [[Koerilen]] en noardlik [[Japan]]. * ''P. p. jeholicus'': noardlik Hebei en noardlik Koreä. * ''P. p. hellmayri'': eastlik Sina en súdlik Koreä. == Hâlden en dragen == Yn 'e maitiid en iere simmer bestiet it iten benammen út ynsekten, ynsektelarven, spinnen en oare lytse bistkes. Yn 'e lette neisimmer stiet der ek sied op it menu. Se lizze somtiden sels in foarried sied oan tusken beamkoarsten. It is ek in regelmjittige besiker fan foertafels. [[Ofbyld:Barátcinege fészke 2011 Pilisszentiván.jpg|thumb|left|Aaikes.]] De nêsten wurde boud yn beamholtes of oare natuerlike holtes of yn nêstkasten. It lechsel bestiet út seis oant njoggen wite aaien mei in pear brune plakjes. De briedtiid duorret likernôch 13 dagen. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, mar der wurdt oannommen dat de oantallen ôfnimme, mar net sa slim dat de fûgel as bedrige wurdt beskôge. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbeskerming]] (IUCN) kategorisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern''). De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op tusken de 13,6 en 24,2 miljoen folwoeksen fûgels. De tebekgong fan 'e soarte wurdt ferklearre troch feroarings yn syn libbensomjouwing. De swartkopmies hat relatyf grutte territoaria, wat him kwetsber makket as it lânskip mear fragmintearre rekket. Om't de soarte sa honkfêst is, wurde lijerige populaasjes ek net oanfolle fanút oare gebieten. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/marsh-tit-poecile-palustris Birdlife] * [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/kuifmees Fûgelbeskerming, oproppen 9 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/martit2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 9 july 2026. ] * [https://ebird.org/species/martit2/NL eBird, oproppen 9 july 2026.] * [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/glanskop Fûgelbeskerming, oproppen 9 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Poecile palustris}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Grize mies]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] fvyvau0wljxn821zfbulzfo9csan0rz 0 192997 1235552 1235506 2026-07-18T22:25:44Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1235552 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sângril |Ofbyld = [[Ofbyld:Calidris alba (breeding plumage).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[grillen]] (''Calidris'') |Wittenskiplike namme= Calidris alba |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], [[1764]] |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Calidris alba map.svg|250px]]{{Kolommen2 |Kolom1= <small>{{Color box|#ff8753}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#fddb53}} [[trekfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#5bb5ff}} [[wintergast]]</small> }} |} }} De '''sângril'''<ref>{{Aut|Pott, Eckart}} en {{Aut|Roodbergen, Sake P.}}, ''Fûgels'', De Gordyk, 2005 ([[Bornmeer]] / [[It Fryske Gea]]), ISBN 978-9 08 04 22 032, s. 159.</ref> of '''moddersnip'''<ref>{{Berjocht:Frysk-Nederlânsk|627}}</ref> (''Calidris alba'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Calidris alba - 6250.jpg|thumb|thumb|left|De fûgel yn winterkleed.]] De sângril wurdt likernôch 20 sintimeter grut. Simmerdeis binne sângrillen readbrún en hawwe se in wite búk. Winterdeis binne se griiswyt mei donkere skouders. De poaten en snaffel binne roetswart. == Fersprieding en leefgebiet == Dizze soarte komt foar yn [[Noard-Amearika]], [[Alaska]], [[Grienlân]], [[Spitsbergen]] en it noardlike diel fan [[Sibearje]]. Hy oerwinteret yn Súdwest-Jeropa, it westlike [[Middellânske See]]gebiet, [[Afrika]], [[Súd-Amearika]] en [[Austraalje]]. De soarte telt twa [[ûndersoarte]]n: * ''C. a. alba'': briedt op [[Ellesmere (eilân)|Ellesmere]], noardlik en eastlik Grienlân, Spitsbergen, [[Frâns Joazeflân]] en [[Taimyr-skiereilân|Taimyr]]. * ''C. a. rubida'': briedt yn noardeastlik Sibearje, Alaska en noardlik Kanada. === Nederlân === Yn [[Nederlân]] komt de soarte as [[wintergast]] oan 'e hiele kust foar. Yn [[Fryslân]] is de fûgel winterdeis fral oanwêzich op 'e [[Waadeilannen]]. Tusken de jierren 1995 en 2015 namen de oantallen yn Nederlân ta. Se binne oan sânstrannen te sjen, dêr't se efter de ôfrinnende weagen oanrinne. == Hâlden en dragen == De fûgel briedt op 'e noardlike [[tûndra]]. It iten fan dizze yn groepen libjende fûgels bestiet út ynsekten, lytse wjirms en slakken, mar ek grienwier, moas en sied. De soarte is folle minder in waadfûgels as oare grillen. De rop fan 'e trijeteangril is skel, koart en heech. == Status == Oannommen wurdt dat de oantallen fan 'e sângril ôfnimme. Dochs beskôget de [[IUCN]] de populaasje noch grut genôch om de soarte as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade List]] te klassifisearjen. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sanderling-calidris-alba BirdLife, oproppen 18 july 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/sander/cur/introduction Birds of the World, oproppen 18 july 2026 ] *[https://ebird.org/species/sander eBird, oproppen 18 july 2026] *[https://stats.sovon.nl/stats/soort/4970 SOVON, oproppen 18 july 2026] ---- {{Commonscat|Calidris alba}} }} {{DEFAULTSORT:Sangril}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gril]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Samoä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Krysteilân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kokoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fidzjy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Polyneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kiribaty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Marshalleilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Helena]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tûvalû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Galapagoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hawaï]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Azoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ascension]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tristan da Cunha]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gough]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rodrigues]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Frânske Súdlike en Antarktyske Lannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Chathameilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Nijseelânske Subantarktyske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn it Britsk Territoarium yn de Yndyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Lytse Ofhandige Eilannen yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Amerikaansk-Samoä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Clipperton]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Cookeilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fanûatû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kermadeceilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lord Howe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Naurû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niûé]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Norfolk (eilân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Peaske-eilân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Pitcairneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tokelau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tonga]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wallis en Fûtûna]] dm0ch1pysojownyy6jms7yfcfval0yx 1 193019 1235542 1235505 2026-07-18T21:55:34Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* moddersnip, trijeteangril, sângril. */ Antwurd 1235542 wikitext text/x-wiki == moddersnip, trijeteangril, sângril. == {{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk}} De moddersnip of trijeteangril (Calidris alba) hjit yn "Fûgels" fan Sake Roodbergen sângril. Op himsels wol tapaslik om't de soarte foar it measte op sânstrannen libbet en hast net op waad. Ik ha it artikel dat ik juster tafoege dêrom omneamd yn [[sângril]]. Is der in boarne dat de fûgel ek moddersnip of trijeteangril neamd wurdt? Sa net, dan moatte wy it hjir ek noch eefkes oanpasse. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 18 jul 2026, 09.17 (CEST) :{{Ping|RomkeHoekstra}} "Trijeteangril" sil grif in letterlike oersetting fan it Hollânske ''drieteenstrandloper'' wêze. Mar "moddersnip" wurdt troch it Frysk-Nederlânsk Wurdboek neamd as de namme fan 'e fûgel (side 627). "Sângril" kin ik dêr dan wer net yn fine, mar Roodbergen sil dat grif earne op basearre hawwe. Ik bin akkoart mei "sângril" as namme fan it artikel en "moddersnip" as synonym dat neamd wurdt yn 'e ynlieding. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 18 jul 2026, 23.55 (CEST) rancf6i69ll8urv43lu6yk133871g5l 0 193020 1235563 1235507 2026-07-18T22:44:48Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1235563 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sibearyske gril |Ofbyld = [[Ofbyld:Sharp-tailed Sandpiper - Lake Wollumboola.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[grillen]] (''Calidris'') |Wittenskiplike namme=Calidris acuminata |Beskriuwer, jier= ([[Thomas Horsfield|Horsfield]], [[1821]]) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Calidris acuminata map.svg|250px]]{{Kolommen2 |Kolom1=<small>{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#FFDD55}} [[trekfûgel]] |Kolom2={{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#cdde87}} [[dwaalgast]]</small> }} |} }} De '''Sibearyske gril''' (''Calidris acuminata'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Calidris acuminata (wing s2).JPG|thumb|left|Fûgel mei iepen wjuk.]] De fûgel mjit 17 oant 21 sintimeter en hat in spanwiidte fan 36 oant 43 sintimeter. Mantsjes weagje 53 oant 114 gram en wyfkes 39-105 gram. Yn briedkleed hawwe folwoeksen fûgels in readbrune, swier streke krún en in dúdlike wite wynbraustreek, fral efter it each. De boppekant is okerbrún mei donkere plakken op it sintrum fan 'e fearren. De ûnderkant is wyt en it boarst is swier streke en bûnt mei swart op 'e boppedielen tsjin in waarm gielbêzje eftergrûn. Der is gjin dúdlik skieding tusken de boarstmarkearingen en it bleke boarst. Oan 'e sydkant fan it lichem en de ûnderbúk feroarje de streken yn pylkfoarmige plakjes en hoekige streken. De boppekant yn it winterkleed is grizer, mar de readbrune krún bliuwt. De juvenyl hat in kontrastearjend ljocht gesicht. It hat ferlykbere markearingen as de folwoeksen fûgel, mar is folle minder donker tekene op it waarm bêzje boarst. De donkere markearingen oan 'e sydkant fan it lichem en de ûnderbúk ûntbrekke, wylst de skouderfearren in wite ûnderrâne hawwe en der in wite "V" op 'e mantel is. It hiele jier troch binne de poaten giel oant griengiel, is de nei ûnder bûge snaffel donker mei in brúneftige of rôzige ûnderbasis en is der in smelle wite eachring. == Fersprieding en leefgebiet == [[Ofbyld:Calidris acuminata (flocks).JPG|thumb|left|Sibearyske grillen op in rysfjild yn Japan.]] De soarte is in [[trekfûgel]] dy't lange ôfstannen fleant nei de wintergebieten. It briedgebiet leit yn it noardeasten fan [[Sibearje]]. De measte fûgels oerwinterje fier nei it suden, yn [[Austraalje]], [[Nij-Seelân]] en op eilannen yn [[Polyneezje]], [[Mikroneezje]] en [[Melaneezje]]. Guon oerwinterje bliuwe sa noardlik mooglik oant [[Taiwan]]. Yn Austraalje is de soarte ien fan 'e meast foarkommende trekfûgels en komt er yn geskikt habitat oan kusten en ynlânsk foar. Op 'e trek yn 'e hjerst wurdt de Sibearyske gril ek alle jierren yn [[Alaska]] waarnommen. Folwoeksen fûgels trekke mear oer lân en juvenilen mear bylâns de kust. === Nederlân === De Sibearyske gril is in [[dwaalgast]] yn [[West-Jeropa]] en is ek yn Nederlân in oantal kearen waarnommen. == Ekology == De Sibearyske gril briedt yn 'e súdlike [[Arktis|Arktyske]] en subarktyske [[tûndra]], yn heuveleftige omkriten mei fochtige begroeiïng en strûken. Yn 'e oerwinteringsgebieten komt de fûgel foar yn wiete gebieten, rysfjilden en waadgebieten. Yn 'e wiete gebieten wurdt er meast oan 'e drûgere rânen dêrfan sjoen. Sibearyske grillen briede om juny hinne. It nêst is in ûndjip gat yn 'e grûn en wurdt beklaaid mei wylgebledsjes. Der wurde fjouwer oliifkleurige oan brune aaien lein mei donkerbrune plakken. Sibearyske grillen foerazjearje op sicht en snippe de proaien mei de snaffel fan it oerflak. Somtiden foerazjearet de fûgel lykwols ek djipper mei de snaffel yn 'e dridze of sêfte grûn. De fûgel yt ynsekten en lytse [[wringeleazen]]. == Status == Sibearyske grillen ha in grut ferspriedingsgebiet, mar op basis fan 'e oerwinterjende populaasje yn Austraalje wurdt fêststeld dat de soarte te lijen fan in sterke delgong. De oarsaak wurdt socht yn fersmoarging en oantaasting fan it leefgebiet en klimaatferoaring. De [[IUCN]] hat de soarte dêrom sûnt 2022 opnommen yn 'e kategory kwetsber (''Vulnerable'') op 'e [[Reade List]]. De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op 60.000 oant 120.000 fûgels (2020). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sharp-tailed-sandpiper-calidris-acuminata BirdLife, oproppen 18 july 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/shtsan/cur/introduction Birds of the World, oproppen 18 july 2026 ] *[https://ebird.org/species/shtsan?siteLanguage=nl eBird, oproppen 18 july 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Calidris acuminata}} }} {{DEFAULTSORT:Sibeariske gril}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gril]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Lytse Ofhandige Eilannen yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fanûatû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fidzjy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hawaï]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kermadeceilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kokoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Krysteilân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lord Howe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Marshalleilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Naurû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Norfolk (eilân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tonga]] 5ccdvrk9z2gqqa6ky69yqk5rybpcjoy 0 193022 1235554 1235512 2026-07-18T22:31:44Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1235554 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Breedbekgril |Ofbyld = [[Ofbyld:Broad-billed sandpiper (52394484947).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[grillen]] (''Calidris'') |Wittenskiplike namme=Calidris falcinellus |Beskriuwer, jier= ([[Erik Pontoppidan|Pontoppidan]], [[1763]]) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Sumpflaeufer (Limicola falcinellus) Verbreitungskarte.png|250px]]<br><small>1. Briedgebiet ''Limicola falcinellus falcinellus''<br>2. Briedgebiet ''Limicola falcinellus sibirica''<br>3. Wintergebieten</small> }} De '''breedbekgril''' (''Calidris falcinellus'', synonym: ''Limicola falcinellus'') heart ta de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). De breedbekgril waard yn 1763 foar it earst as soarte beskreaun troch Erik Pontoppidan as ''Scolopax Falcinellus''. Foarhinne waard de fûgel allinnich yn it eigen skaai ''Limicola'' set. Ut resinte stúdzjes die lykwols bliken dat syn neiste sibben de [[hoants]] (''Philomachus pugnax'') en de [[Sibearyske gril]] (''Calidris acuminata'') binne. Dy foarmje in [[klade]] yn it skaai ''Calidris'', en dêrom binne sawol de breedbekgril as de hoants dêrhinne ferpleatst. == Skaaimerken == De 17 oant 18 sm lange breedbekgril is lytser as de [[bûnte gril]] (''Calidris alpina''), mar grutter as de [[lytse gril]] (''Calidris minuta''). De soarte hat opfallend koarte poaten en in lange snaffel mei in swarte basis en in knik yn 'e punt. De boppekant is donker mei ljochte streken. De ûnderkant is wyt. Nei de winter ta wurdt de soarte grizer fan kleur. == Fersprieding en leefgebiet == De breedbekgril komt foar op begroeid waadgebiet, lân dat ûnder wetter stien hat en yn sompen, mar minder oan 'e kust. It briedgebiet leit yn Noard-Jeropa en yn [[Sibearje]] yn wiete feanen en sompen. It oerwinteringsgebiet fan 'e Jeropeeske populaasje leit yn it [[Middellânske See]]gebiet, wylst de Sibearyske populaasje yn [[Súdeast-Aazje]] de winter trochbringt. De soarte telt 2 [[ûndersoarte]]n: * ''C. f. falcinellus'': briedt yn noardlik Skandinaavje en Jeropeesk Ruslân. * ''C. f. sibirica'': briedt yn it noardeasten fan Sibearje. === Nederlân === Yn Nederlân is de breedbekgril as er trekt in ûnregelmjittige gast yn tige lytse oantallen. == Ekology == De breedbekgril briedt yn 'e fochtichste dielen fan feangebieten en iepen sompen. Yn [[Skandinaavje]] en noardwestlik [[Jeropeesk Ruslân|Ruslân]] briedt er yn leechlizzende gebieten en heuveleftige kriten oant boppe de 200 meter hichte, yn [[Noarwegen]] om de 1000 meter hinne, wylst er yn [[Sibearje]] briedt op fochtige dielen fan 'e [[Arktis|Arktyske]] [[tûndra]]. [[Ofbyld:Limicola falcinellus falcinellus MHNT.ZOO.2010.11.119.5.jpg|thumb|left|Aai.]] It brieden begjint mei de pearingsdûns, dy't bestiet út in [[balts]]flecht en baltslûden fan it mantsje. It nêst is in ûndjip gat yn 'e grûn, dêr't trije oant fjouwer aaien yn lein wurde. Beide âlders briede de aaien út, dy't nei likernôch trije wiken útkomme. De breedbekgril siket iten op dridzige stripen lân by wetter en op wiet lân. Hy pikt it iten mei de snaffel op en lokalisearret syn proaikes op it each. It iten bestiet foar it grutste part út ynsekten en lytse [[wringeleazen]]. Op 'e trek foarmet de fûgel faak groepen mei oare steltrinners, benammen mei de [[bûnte gril]]. == Status == De breedbekgril hat in grut ferspriedingsgebiet en de grutte fan 'e populaasje waard yn 2023 rûsd op 96.000 oant 136.000 yndividuen. Sûnt 2020 docht út ferskate publikaasjes bliken dat de populaasjes mei mear as 30% efterút gien binne yn 'e lêste trije generaasjes (13 jier). De oarsaken fan 'e delgong binne net goed bekend, mar it drûchlizzen fan feangebieten foar boskbou yn 'e briedgebieten is in mooglike oarsaak. Populaasjegegevens út Sweden, Noarwegen en Finlân fertoane sûnt de jierren 2000 in grutte delgong, mei oanwizingen dat de populaasjes mooglik mei 50% ôfnommen binne. Boppedat binne der de negative effekten fan lânwinning, jacht en fersteuring troch fiskerijaktiviteiten yn 'e Aziatyske trek- en oerwinteringsgebieten. Dêrfandinne stiet de breedbekgril sûnt 2024 as kwetsber (''Vulnerable'') op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]]. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/broad-billed-sandpiper-calidris-falcinellus BirdLife, oproppen 18 july 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/brbsan/cur/introduction Birds of the World, oproppen 18 july 2026 ] *[https://ebird.org/species/brbsan?siteLanguage=nl eBird, oproppen 18 july 2026] ---- {{Commonscat|Calidris falcinellus}} }} {{DEFAULTSORT:Breedbekgril}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gril]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Krysteilân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kokoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] hvhm0rjvaol92j6wfunn0y04mrv2opc 1235555 1235554 2026-07-18T22:32:09Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ korr 1235555 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Breedbekgril |Ofbyld = [[Ofbyld:Broad-billed sandpiper (52394484947).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[grillen]] (''Calidris'') |Wittenskiplike namme=Calidris falcinellus |Beskriuwer, jier= ([[Erik Pontoppidan|Pontoppidan]], [[1763]]) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Sumpflaeufer (Limicola falcinellus) Verbreitungskarte.png|250px]]<br><small>1. Briedgebiet ''Limicola falcinellus falcinellus''<br>2. Briedgebiet ''Limicola falcinellus sibirica''<br>3. Wintergebieten</small> }} De '''breedbekgril''' (''Calidris falcinellus'', synonym: ''Limicola falcinellus'') heart ta de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). De breedbekgril waard yn 1763 foar it earst as soarte beskreaun troch Erik Pontoppidan as ''Scolopax Falcinellus''. Foarhinne waard de fûgel allinnich yn it eigen skaai ''Limicola'' set. Ut resinte stúdzjes die lykwols bliken dat syn neiste sibben de [[hoants]] (''Philomachus pugnax'') en de [[Sibearyske gril]] (''Calidris acuminata'') binne. Dy foarmje in [[klade]] yn it skaai ''Calidris'', en dêrom binne sawol de breedbekgril as de hoants dêrhinne ferpleatst. == Skaaimerken == De 17 oant 18 sm lange breedbekgril is lytser as de [[bûnte gril]] (''Calidris alpina''), mar grutter as de [[lytse gril]] (''Calidris minuta''). De soarte hat opfallend koarte poaten en in lange snaffel mei in swarte basis en in knik yn 'e punt. De boppekant is donker mei ljochte streken. De ûnderkant is wyt. Nei de winter ta wurdt de soarte grizer fan kleur. == Fersprieding en leefgebiet == De breedbekgril komt foar op begroeid waadgebiet, lân dat ûnder wetter stien hat en yn sompen, mar minder oan 'e kust. It briedgebiet leit yn Noard-Jeropa en yn [[Sibearje]] yn wiete feanen en sompen. It oerwinteringsgebiet fan 'e Jeropeeske populaasje leit yn it [[Middellânske See]]gebiet, wylst de Sibearyske populaasje yn [[Súdeast-Aazje]] de winter trochbringt. De soarte telt 2 [[ûndersoarte]]n: * ''C. f. falcinellus'': briedt yn noardlik Skandinaavje en Jeropeesk Ruslân. * ''C. f. sibirica'': briedt yn it noardeasten fan Sibearje. === Nederlân === Yn Nederlân is de breedbekgril as er trekt in ûnregelmjittige gast yn tige lytse oantallen. == Ekology == De breedbekgril briedt yn 'e fochtichste dielen fan feangebieten en iepen sompen. Yn [[Skandinaavje]] en noardwestlik [[Jeropeesk Ruslân|Ruslân]] briedt er yn leechlizzende gebieten en heuveleftige kriten oant boppe de 200 meter hichte, yn [[Noarwegen]] om de 1000 meter hinne, wylst er yn [[Sibearje]] briedt op fochtige dielen fan 'e [[Arktis|Arktyske]] [[tûndra]]. [[Ofbyld:Limicola falcinellus falcinellus MHNT.ZOO.2010.11.119.5.jpg|thumb|left|Aai.]] It brieden begjint mei de pearingsdûns, dy't bestiet út in [[balts]]flecht en baltslûden fan it mantsje. It nêst is in ûndjip gat yn 'e grûn, dêr't trije oant fjouwer aaien yn lein wurde. Beide âlders briede de aaien út, dy't nei likernôch trije wiken útkomme. De breedbekgril siket iten op dridzige stripen lân by wetter en op wiet lân. Hy pikt it iten mei de snaffel op en lokalisearret syn proaikes op it each. It iten bestiet foar it grutste part út ynsekten en lytse [[wringeleazen]]. Op 'e trek foarmet de fûgel faak groepen mei oare steltrinners, benammen mei de [[bûnte gril]]. == Status == De breedbekgril hat in grut ferspriedingsgebiet en de grutte fan 'e populaasje waard yn 2023 rûsd op 96.000 oant 136.000 yndividuen. Sûnt 2020 docht út ferskate publikaasjes bliken dat de populaasjes mei mear as 30% efterút gien binne yn 'e lêste trije generaasjes (13 jier). De oarsaken fan 'e delgong binne net goed bekend, mar it drûchlizzen fan feangebieten foar boskbou yn 'e briedgebieten is in mooglike oarsaak. Populaasjegegevens út Sweden, Noarwegen en Finlân fertoane sûnt de jierren 2000 in grutte delgong, mei oanwizingen dat de populaasjes mooglik mei 50% ôfnommen binne. Boppedat binne der de negative effekten fan lânwinning, jacht en fersteuring troch fiskerijaktiviteiten yn 'e Aziatyske trek- en oerwinteringsgebieten. Dêrfandinne stiet de breedbekgril sûnt 2024 as kwetsber (''Vulnerable'') op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]]. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/broad-billed-sandpiper-calidris-falcinellus BirdLife, oproppen 18 july 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/brbsan/cur/introduction Birds of the World, oproppen 18 july 2026 ] *[https://ebird.org/species/brbsan?siteLanguage=nl eBird, oproppen 18 july 2026] ---- {{Commonscat|Calidris falcinellus}} }} {{DEFAULTSORT:Breedbekgril}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gril]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Krysteilân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kokoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] 9znlwdrkjntmeh22v43s39o8t9477gi 0 193025 1235515 2026-07-18T12:19:23Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Steltgril |Ofbyld = [[Ofbyld:Stilt sandpiper! (30077804671).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[grillen]] (''Calidris'') |Wittenskiplike namme=Calidris himantopus |Beskriu..." 1235515 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Steltgril |Ofbyld = [[Ofbyld:Stilt sandpiper! (30077804671).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[grillen]] (''Calidris'') |Wittenskiplike namme=Calidris himantopus |Beskriuwer, jier= ([[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], [[1827]]) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Calidris himantopus map.svg|250px]]{{Kolommen2 |Kolom1 = <small>{{Color box|#ff8753}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#fddb53}} [[trekfûgel]] |Kolom2 = {{Color box|#5bb5ff}} [[wintergast]]</small> }} |} }} De '''steltgril''' (''Calidris himantopus'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). == Skaaimerken == De steltgril hat in donkere snaffel mei in nei ûnderen bûge punt, in lange nekke, ljochte wynbraustreken en wite ûnderdielen. It meast opfallend binne de tige lange, ljochtgriene poaten. Yn 'e flecht is gjin dúdlike wjukbân te sjen. It folwoeksen eksimplaar yn briedkleed is werkenber oan 'e swier swart-wyt streke ûnderkant en de readeftige krúnstreek en earfearren, dy't kontrastearje mei de ljochte wynbraustreek. De boppekant is brún, mei donkere kearnen en in smelle wite râne oan 'e fearren. Winterdeis is de fûgel oan 'e boppekant oerhearskjend griis en oan de ûnderkant wyt. De juvenyl liket op it folwoeksen eksimplaar wat de opfallende koptekening en de bruneftige boppekant oanbelanget, mar mist de streken oan de ûnderkant. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="125px" style="margin: 0; padding: 0;"> Calidris himantopus - breeding.jpg|Simmerkleed. Stilt Sandpiper (6048445982).jpg|Ferfearjende steltgril nei it winterkleed Stilt Sandpiper NJ.jpg|Winterkleed. </gallery> </div> == Fersprieding en leefgebiet == Dizze soarte briedt yn noardlik [[Alaska]] en noardlik [[Kanada]] en oerwinteret fan de súdwestlike [[Feriene Steaten]] oant súdlik [[Súd-Amearika]]. == Nederlân == Dizze Amearikaanske fûgelsoarte wurdt ek regelmjittich yn West-Jeropa as [[dwaalgast]] oantroffen en is ek yn Nederlân in oantal kearen sjoen. == Ekology == De steltgril briedt op 'e grûn en leit trije of fjouwer aaien. It mantsje hat in [[balts]]flecht. Bûten it briedseizoen wurdt dizze fûgel meastal by binnenwetters ynstee fan iepen kusten sjoen. De fûgel siket iten op dridzige rânen fan puollen en pikt it iten mei de snaffel op en lokalisearret syn proaikes op it each. Se ite benammen ynsekten, oare [[wringeleazen]] (lykas weakdieren), sied en de blêden en woartels fan wetterplanten. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar it tal soe ôfnimme, al is dat net sterk genôch om him as bedrige te beskôgjen. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbeskerming]] (IUCN) klassifisearret de soarte sûnt 2024 as gefoelich (''Near Threatened'') op 'e [[Reade List]]. Wat de efterútgong feroarsaket is ûndúdlik, mar nei alle gedachten spylje klimaatferoarings op it briedplak en habitatferlies by oerwinteringsplakken yn [[Súd-Amearika]] in rol. De wrâldpopulaasje wurdt op 1,2 miljoen folwoeksen yndividuen rûsd (2023). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/stilt-sandpiper-calidris-himantopus BirdLife, oproppen 18 july 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/stisan/cur/introduction Birds of the World, oproppen 18 july 2026 ] *[https://ebird.org/species/stisan eBird, oproppen 18 july 2026] ---- {{Commonscat|Calidris himantopus}} }} {{DEFAULTSORT:Steltgril}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gril]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] 79nryxlkikmtb9mk0pjebk4ihlkzan0 1235562 1235515 2026-07-18T22:36:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1235562 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Steltgril |Ofbyld = [[Ofbyld:Stilt sandpiper! (30077804671).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[grillen]] (''Calidris'') |Wittenskiplike namme=Calidris himantopus |Beskriuwer, jier= ([[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], [[1827]]) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Calidris himantopus map.svg|250px]]{{Kolommen2 |Kolom1 = <small>{{Color box|#ff8753}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#fddb53}} [[trekfûgel]] |Kolom2 = {{Color box|#5bb5ff}} [[wintergast]]</small> }} |} }} De '''steltgril''' (''Calidris himantopus'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). == Skaaimerken == De steltgril hat in donkere snaffel mei in nei ûnderen bûge punt, in lange nekke, ljochte wynbraustreken en wite ûnderdielen. It meast opfallend binne de tige lange, ljochtgriene poaten. Yn 'e flecht is gjin dúdlike wjukbân te sjen. It folwoeksen eksimplaar yn briedkleed is werkenber oan 'e swier swart-wyt streke ûnderkant en de readeftige krúnstreek en earfearren, dy't kontrastearje mei de ljochte wynbraustreek. De boppekant is brún, mei donkere kearnen en in smelle wite râne oan 'e fearren. Winterdeis is de fûgel oan 'e boppekant oerhearskjend griis en oan de ûnderkant wyt. De juvenyl liket op it folwoeksen eksimplaar wat de opfallende koptekening en de bruneftige boppekant oanbelanget, mar mist de streken oan de ûnderkant. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="125px" style="margin: 0; padding: 0;"> Calidris himantopus - breeding.jpg|Simmerkleed. Stilt Sandpiper (6048445982).jpg|Ferfearjende steltgril nei it winterkleed Stilt Sandpiper NJ.jpg|Winterkleed. </gallery> </div> == Fersprieding en leefgebiet == Dizze soarte briedt yn noardlik [[Alaska]] en noardlik [[Kanada]] en oerwinteret fan de súdwestlike [[Feriene Steaten]] oant súdlik [[Súd-Amearika]]. == Nederlân == Dizze Amearikaanske fûgelsoarte wurdt ek regelmjittich yn West-Jeropa as [[dwaalgast]] oantroffen en is ek yn Nederlân in oantal kearen sjoen. == Ekology == De steltgril briedt op 'e grûn en leit trije of fjouwer aaien. It mantsje hat in [[balts]]flecht. Bûten it briedseizoen wurdt dizze fûgel meastal by binnenwetters ynstee fan iepen kusten sjoen. De fûgel siket iten op dridzige rânen fan puollen en pikt it iten mei de snaffel op en lokalisearret syn proaikes op it each. Se ite benammen ynsekten, oare [[wringeleazen]] (lykas weakdieren), sied en de blêden en woartels fan wetterplanten. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar it tal soe ôfnimme, al is dat net sterk genôch om him as bedrige te beskôgjen. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbeskerming]] (IUCN) klassifisearret de soarte sûnt 2024 as gefoelich (''Near Threatened'') op 'e [[Reade List]]. Wat de efterútgong feroarsaket is ûndúdlik, mar nei alle gedachten spylje klimaatferoarings op it briedplak en habitatferlies by oerwinteringsplakken yn [[Súd-Amearika]] in rol. De wrâldpopulaasje wurdt op 1,2 miljoen folwoeksen yndividuen rûsd (2023). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/stilt-sandpiper-calidris-himantopus BirdLife, oproppen 18 july 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/stisan/cur/introduction Birds of the World, oproppen 18 july 2026 ] *[https://ebird.org/species/stisan eBird, oproppen 18 july 2026] ---- {{Commonscat|Calidris himantopus}} }} {{DEFAULTSORT:Steltgril}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gril]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] mqkial3plmswwgzm8xey1s2ai9oy64u 0 193026 1235516 2026-07-18T12:19:42Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Steltgril]] 1235516 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Steltgril]] q96uqomnuf51da1dwelp97cn8j734xv 0 193027 1235520 2026-07-18T16:07:34Z Drewes 2754 Side makke mei "{{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{NEDnasj}} | berne = [[14 augustus]] [[1908]] | berteplak = [[Boerum]] | stoarn = [[Bakkefean]] | stjerplak = [[10 april]] [[1945]] | etnisiteit..." 1235520 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{NEDnasj}} | berne = [[14 augustus]] [[1908]] | berteplak = [[Boerum]] | stoarn = [[Bakkefean]] | stjerplak = [[10 april]] [[1945]] | etnisiteit = {{FRLetn}} | regionale identiteit = | berop/amt = [[dûmny]] | aktyf as = [[Nederlânsk ferset yn de Twadde Wrâldkriich|Fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich]] | jierren aktyf = | reden bekendheid = Lid [[Binnenlânske Striidkrêften]] | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} [[Ofbyld:Monument Allardsoog.JPG|thumb|Monumint ta neitins oan de fusilearring fan û.o. Hendrik Nicolaas Werkman en Sijbe Hoekstra]] '''Sijbe Jan Hoekstra''' ([[Boerum]], [[14 augustus]] [[1908]] - [[Bakkefean]], [[10 april]] [[1945]]) <ref>https://oorlogsgravenstichting.nl/persoon/64664/sijbe-hoekstra oorlogsgravenstichting.nl</ref> wie in Nederlânske [[dûmny]] en [[Nederlânsk ferset yn de Twadde Wrâldkriich|fersetsstrider]] yn de [[Twadde Wrâldoarloch]]. == Biografy == Hoekstra waard berne yn Boerum as soan fan dûmny Jan Hoekstra en Durkje Boersma. Hy wie de âldere broer fan [[Jan Hoekstra (boargemaster)|Jan]], dy't letter boargemaster fan efterinoar Nieuwleusden en Nijkerk wurde soe. Hoekstra waard in ottodoks-herfoarme predikant yn Midwolda. Yn de Twadde Wrâldoarloch rekke er rillegau belutsen by it ferset. Hy wie aktyf yn it Nasjonaal Steunfûns (NSF), de Oarderstsjinst (OD) en de [[Lanlike Organisaasje foar Help oan Underdûkers]] (LO), en tsjinne as kommandant fan de [[Binnenlânske Striidkrêften]] (BS) yn syn wenplak.<ref>https://www.wo2slachtoffers.nl/bio/52552/Hoekstra-ds-Sijbe.htm+&cd=12&hl=en&ct=clnk&gl=nl <small>(Deade keppeling)</small></ref> Hy wurke ek foar de fersetskrante ''[[Trouw]]''. Yn it ferset wurke er gauris op mei dûmny W.A. ​​Krijger út Oostwold. Hoekstra waard op 21 maart 1945 thús arrestearre, neidat in lid fan syn fersetsgroep ûnder ferhear yn it wreed ferneamde [[Scholtenhûs]] trochsloech en syn namme priisjoech. Nei't er yn de finzenis fan [[Winschoten]] sitten hie, kaam Hoekstra yn it Hûs fan Bewar yn [[Grins (stêd)|Grins]] telâne. Moandeimoarn 9 april 1945 waarden Hoekstra en njoggen oaren út harren sellen helle, per pear oaninoar bûn en yn in lytse frachtwein set. Underweis nei [[Bakkefean]] rekke de frachtwein it paad bjuster, dat fersetsman [[Harmannus Pieter Schuringa]] — dy't oan Hoekstra fêstbûn wie, mar him fan de touwen befrije kinnen hie — ûntkomme koe. Nei't de frachtwein nochris yn it sân fêstkommen wie, gied er mei de njoggen fersetslju werom nei Grins. Nei't se wer yn it sân fêst sitten hiene, gie de frachtwein mei de njoggen fersetsstriders werom nei Grins. De oare moarns waarden de njoggen - dizze kear mei [[Hendrik Nicolaas Werkman]] derby - werom nei Bakkefean brocht. Dêr waarden se persoanlik by [[Allardseach]] deasketten troch SD-er [[Peter Schaap]]. Trije dagen letter waard Grins befrijd.<ref>https://www.deverhalenvangroningen.nl/alle-verhalen/gefusilleerd-in-de-laatste-oorlogsdagen</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Hoekstra, Sijbe}} [[Kategory:Frysk predikant]] [[Kategory:Frysk fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich]] [[Kategory:Persoan dy't stânrjochtlik eksekutearre is]] [[Kategory:Persoan berne yn Boerum]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Bakkefean]] [[Kategory:Persoan berne yn 1908]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1945]] g7qotu6upc9hemdb8utw9b6xhorodiu 1235522 1235520 2026-07-18T16:18:08Z Drewes 2754 red. 1235522 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{NEDnasj}} | berne = [[14 augustus]] [[1908]] | berteplak = [[Boerum]] | stoarn = [[Bakkefean]] | stjerplak = [[10 april]] [[1945]] | etnisiteit = {{FRLetn}} | regionale identiteit = | berop/amt = [[dûmny]] | aktyf as = [[Nederlânsk ferset yn de Twadde Wrâldkriich|Fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich]] | jierren aktyf = | reden bekendheid = Lid [[Binnenlânske Striidkrêften]] | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} [[Ofbyld:Monument Allardsoog.JPG|thumb|Monumint ta neitins oan de fusilearring fan û.o. Hendrik Nicolaas Werkman en Sijbe Hoekstra]] '''Sijbe Jan Hoekstra''' ([[Boerum]], [[14 augustus]] [[1908]] - [[Bakkefean]], [[10 april]] [[1945]]) <ref>https://oorlogsgravenstichting.nl/persoon/64664/sijbe-hoekstra oorlogsgravenstichting.nl</ref> wie in Nederlânske [[dûmny]] en [[Nederlânsk ferset yn de Twadde Wrâldkriich|fersetsstrider]] yn de [[Twadde Wrâldoarloch]]. == Biografy == Hoekstra waard berne yn Boerum as soan fan dûmny Jan Hoekstra en Durkje Boersma. Hy wie de âldere broer fan [[Jan Hoekstra (boargemaster)|Jan]], dy't letter boargemaster fan efterinoar [[Nieuwleusen]] en [[Nijkerk]] wurde soe. Hoekstra waard in ottodoks-herfoarme predikant yn Midwolda. Yn de Twadde Wrâldoarloch rekke er rillegau belutsen by it ferset. Hy wie aktyf yn it Nasjonaal Steunfûns (NSF), de Oarderstsjinst (OD) en de [[Lanlike Organisaasje foar Help oan Underdûkers]] (LO), en tsjinne as kommandant fan de [[Binnenlânske Striidkrêften]] (BS) yn syn wenplak.<ref>https://www.wo2slachtoffers.nl/bio/52552/Hoekstra-ds-Sijbe.htm+&cd=12&hl=en&ct=clnk&gl=nl <small>(Deade keppeling)</small></ref> Hy wurke ek foar de fersetskrante ''[[Trouw]]''. Yn it ferset wurke er gauris op mei dûmny W.A. ​​Krijger út Oostwold. Hoekstra waard op 21 maart 1945 thús arrestearre, neidat in lid fan syn fersetsgroep ûnder ferhear yn it wreed ferneamde [[Scholtenhûs]] trochsloech en syn namme priisjoech. Nei't er yn de finzenis fan [[Winschoten]] sitten hie, kaam Hoekstra yn it Hûs fan Bewar yn [[Grins (stêd)|Grins]] telâne. Moandeimoarn 9 april 1945 waarden Hoekstra en njoggen oaren út harren sellen helle, per pear oaninoar bûn en yn in lytse frachtwein set. Underweis nei [[Bakkefean]] rekke de frachtwein it paad bjuster, dat fersetsman [[Harmannus Pieter Schuringa]] — dy't oan Hoekstra fêstbûn wie, mar him fan de touwen befrije kinnen hie — ûntkomme koe. Nei't de frachtwein nochris yn it sân fêstkommen wie, gied er mei de njoggen fersetslju werom nei Grins. Nei't se wer yn it sân fêst sitten hiene, gie de frachtwein mei de njoggen fersetsstriders werom nei Grins. De oare moarns waarden de njoggen - dizze kear mei [[Hendrik Nicolaas Werkman]] derby - werom nei Bakkefean brocht. Dêr waarden se persoanlik by [[Allardseach]] deasketten troch SD-er [[Peter Schaap]]. Trije dagen letter waard Grins befrijd.<ref>https://www.deverhalenvangroningen.nl/alle-verhalen/gefusilleerd-in-de-laatste-oorlogsdagen</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Hoekstra, Sijbe}} [[Kategory:Frysk predikant]] [[Kategory:Frysk fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich]] [[Kategory:Persoan dy't stânrjochtlik eksekutearre is]] [[Kategory:Persoan berne yn Boerum]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Bakkefean]] [[Kategory:Persoan berne yn 1908]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1945]] 5s4jyl8ep7k6mecrwm9ybt9xxy3q5bv 1235525 1235522 2026-07-18T17:01:29Z Drewes 2754 + âldens 1235525 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{NEDnasj}} | berne = [[14 augustus]] [[1908]] | berteplak = [[Boerum]] | stoarn = [[Bakkefean]] | stjerplak = [[10 april]] [[1945]] (36 jier) | etnisiteit = {{FRLetn}} | regionale identiteit = | berop/amt = [[dûmny]] | aktyf as = [[Nederlânsk ferset yn de Twadde Wrâldkriich|Fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich]] | jierren aktyf = | reden bekendheid = Lid [[Binnenlânske Striidkrêften]] | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} [[Ofbyld:Monument Allardsoog.JPG|thumb|Monumint ta neitins oan de fusilearring fan û.o. Hendrik Nicolaas Werkman en Sijbe Hoekstra]] '''Sijbe Jan Hoekstra''' ([[Boerum]], [[14 augustus]] [[1908]] - [[Bakkefean]], [[10 april]] [[1945]]) <ref>https://oorlogsgravenstichting.nl/persoon/64664/sijbe-hoekstra oorlogsgravenstichting.nl</ref> wie in Nederlânske [[dûmny]] en [[Nederlânsk ferset yn de Twadde Wrâldkriich|fersetsstrider]] yn de [[Twadde Wrâldoarloch]]. == Biografy == Hoekstra waard berne yn Boerum as soan fan dûmny Jan Hoekstra en Durkje Boersma. Hy wie de âldere broer fan [[Jan Hoekstra (boargemaster)|Jan]], dy't letter boargemaster fan efterinoar [[Nieuwleusen]] en [[Nijkerk]] wurde soe. Hoekstra waard in ottodoks-herfoarme predikant yn Midwolda. Yn de Twadde Wrâldoarloch rekke er rillegau belutsen by it ferset. Hy wie aktyf yn it Nasjonaal Steunfûns (NSF), de Oarderstsjinst (OD) en de [[Lanlike Organisaasje foar Help oan Underdûkers]] (LO), en tsjinne as kommandant fan de [[Binnenlânske Striidkrêften]] (BS) yn syn wenplak.<ref>https://www.wo2slachtoffers.nl/bio/52552/Hoekstra-ds-Sijbe.htm+&cd=12&hl=en&ct=clnk&gl=nl <small>(Deade keppeling)</small></ref> Hy wurke ek foar de fersetskrante ''[[Trouw]]''. Yn it ferset wurke er gauris op mei dûmny W.A. ​​Krijger út Oostwold. Hoekstra waard op 21 maart 1945 thús arrestearre, neidat in lid fan syn fersetsgroep ûnder ferhear yn it wreed ferneamde [[Scholtenhûs]] trochsloech en syn namme priisjoech. Nei't er yn de finzenis fan [[Winschoten]] sitten hie, kaam Hoekstra yn it Hûs fan Bewar yn [[Grins (stêd)|Grins]] telâne. Moandeimoarn 9 april 1945 waarden Hoekstra en njoggen oaren út harren sellen helle, per pear oaninoar bûn en yn in lytse frachtwein set. Underweis nei [[Bakkefean]] rekke de frachtwein it paad bjuster, dat fersetsman [[Harmannus Pieter Schuringa]] — dy't oan Hoekstra fêstbûn wie, mar him fan de touwen befrije kinnen hie — ûntkomme koe. Nei't de frachtwein nochris yn it sân fêstkommen wie, gied er mei de njoggen fersetslju werom nei Grins. Nei't se wer yn it sân fêst sitten hiene, gie de frachtwein mei de njoggen fersetsstriders werom nei Grins. De oare moarns waarden de njoggen - dizze kear mei [[Hendrik Nicolaas Werkman]] derby - werom nei Bakkefean brocht. Dêr waarden se persoanlik by [[Allardseach]] deasketten troch SD-er [[Peter Schaap]]. Trije dagen letter waard Grins befrijd.<ref>https://www.deverhalenvangroningen.nl/alle-verhalen/gefusilleerd-in-de-laatste-oorlogsdagen</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Hoekstra, Sijbe}} [[Kategory:Frysk predikant]] [[Kategory:Frysk fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich]] [[Kategory:Persoan dy't stânrjochtlik eksekutearre is]] [[Kategory:Persoan berne yn Boerum]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Bakkefean]] [[Kategory:Persoan berne yn 1908]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1945]] kuieki1gbl1ihszocqhzcpoq8cgqsai 0 193028 1235524 2026-07-18T16:36:24Z Drewes 2754 Side makke mei "{{wurk}} '''Jan Hoekstra''' wie in Nederlânske [[politikus]] en [[boargemaster]] fan Frysk komôf." 1235524 wikitext text/x-wiki {{wurk}} '''Jan Hoekstra''' wie in Nederlânske [[politikus]] en [[boargemaster]] fan Frysk komôf. 7p8i5bd2vf04l4unhnhdtfmzgn34nv1 1235528 1235524 2026-07-18T18:35:01Z Drewes 2754 1235528 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Jan Hoekstra.jpg|thumb|Boargemaster J. Hoekstra (1963)]] '''Jan Hoekstra''' ([[Boerum]], [[24 juny]] [[1910]] - [[Nijkerk]], [[17 juny]] [[1982]] wie in Nederlânske [[politikus]] en [[boargemaster]] fan Frysk komôf. Hy wie in soan fan [[dûmny]] Jan Hoekstra (1874–1963) en Durkje Boersma (1880–1952). Syn âldere broer, [[Sijbe Hoekstra]], waard dûmny, mar waard oan 'e ein fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] troch de [[SD]] eksekutearre by [[Allardseach]]. Hy gie nei de [[HBS]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] en waard yn 1928 folontêr op 'e gemeentesekretary fan [[West-Dongeradiel]]. Yn 1931 kaam er yn tsjinst by de gemeente [[Barradiel]] as amtner tredde klasse, en brocht it dêr úteinlik ta kommys-redakteur. Dêrneist wie er fan 1946 oant 1950 lid fan [[Provinsjale Steaten fan Fryslân]]. Yn april 1950 waard Hoekstra beneamd ta boargemaster fan [[Nieuwleusen]], folge troch syn beneaming as boargemaster fan Nijkerk yn maart 1957. Hy gie mei [[pinsjoen]] yn july 1975 en ferstoar healwei 1982 yn 'e âldens fan 71 jier. Sawol Nieuwleusen as Nijkerk hawwe in 'Burgemeester Hoekstrastrjitte' nei him neamd. {{DEFAULTSORT:Hoekstra, Jan}} [[Kategory:CHU-politikus]] [[Kategory:Nederlânsk boargemaster]] [[Kategory:Lid fan de Steaten fan Fryslân]] [[Kategory:Persoan berne yn Boerum]] [[Kategory:Persoan berne yn 1910]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1982]] 101h92v1mh5b04hwrr75n5f05uq5qbh 1235564 1235528 2026-07-18T22:46:14Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1235564 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Jan Hoekstra.jpg|thumb|Boargemaster J. Hoekstra (1963)]] '''Jan Hoekstra''' ([[Boerum]], [[24 juny]] [[1910]] - [[Nijkerk]], [[17 juny]] [[1982]] wie in Nederlânske [[politikus]] en [[boargemaster]] fan Frysk komôf. Hy wie in soan fan [[dûmny]] Jan Hoekstra (1874–1963) en Durkje Boersma (1880–1952). Syn âldere broer, [[Sijbe Hoekstra]], waard dûmny, mar waard oan 'e ein fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] troch de [[SD]] eksekutearre by [[Allardseach]]. Hy gie nei de [[HBS]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] en waard yn 1928 folontêr op 'e gemeentesekretary fan [[West-Dongeradiel]]. Yn 1931 kaam er yn tsjinst by de gemeente [[Barradiel]] as amtner tredde klasse, en brocht it dêr úteinlik ta kommys-redakteur. Dêrneist wie er fan 1946 oant 1950 lid fan [[Provinsjale Steaten fan Fryslân]]. Yn april 1950 waard Hoekstra beneamd ta boargemaster fan [[Nieuwleusen]], folge troch syn beneaming as boargemaster fan Nijkerk yn maart 1957. Hy gie mei [[pinsjoen]] yn july 1975 en ferstoar healwei 1982 yn 'e âldens fan 71 jier. Sawol Nieuwleusen as Nijkerk hawwe in 'Burgemeester Hoekstrastrjitte' nei him neamd. {{DEFAULTSORT:Hoekstra, Jan}} [[Kategory:Frysk politikus]] [[Kategory:Frysk konservatyf]] [[Kategory:CHU-politikus]] [[Kategory:Nederlânsk boargemaster]] [[Kategory:Lid fan de Steaten fan Fryslân]] [[Kategory:Persoan berne yn Boerum]] [[Kategory:Persoan berne yn 1910]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1982]] 29zcm3x3fo99jg3ygmfb7q1v5ljgdvw 0 193029 1235533 2026-07-18T19:40:35Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "Fansels, hjir is de ynfolle ynfoboks foar mûne De Hoop yn Tholen: {{Ynfoboks mûne | namme = De Hoop | ôfbylding = Tholen, molen de Hoop RM35364 foto6 2015-05-24 13.03.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Ge..." 1235533 wikitext text/x-wiki Fansels, hjir is de ynfolle ynfoboks foar mûne De Hoop yn Tholen: {{Ynfoboks mûne | namme = De Hoop | ôfbylding = Tholen, molen de Hoop RM35364 foto6 2015-05-24 13.03.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Toalen (gemeente)|Toalen]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Toalen (stêd)|Toalen]] | adres = Oudelandsepoort | koördinaten = | type mûne = [[stellingmûne]] | funksje = [[nôtmûne]] | oarspronklik gebrûk = | flecht = 23,20 meter | boujier = 1736 | sloopjier = | eigner = | monumintale status = [[Ryksmonumint]] | monumintnûmer = [https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/35364 35364] | webside = | mapname = Seelân | mapwidth = | lat_deg = 51 | lat_min = 32 | lat_sec = 16 | lat_dir = N | lon_deg = 4 | lon_min = 13 | lon_sec = 21 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Lokaasje yn Nederlân }} De mûne '''De Hoop''' oan 'e Oudelandsepoort is in [[stellingmûne]] út 1736 yn 'e [[Seelân|Siuwske]] stêd [[Toalen (stêd)|Toalen]]. De mûne stiet oan it wetter fan 'e âlde stedsgrêft oan in kuierpaad. It is in stiennen rûne mûne, wêrfan de wjukken in flecht hawwe fan 23,60 meter. De kape is mei sink dutsen. De mûne is [[mealree]] en hat de funksje fan [[nôtmûne]]. De foargonger fan 'e mûne wie in [[standermûne]], wêrfan't by opgravingen earder de fjouwer tearlingen fûn binne. Oant 1901 wie de mûne ek bewenne, de ramen yn it ûnderste part datearje noch út dy tiid. In 1935 stie it faai mei de mûne nei't ien roede troch bliksemynslach net mear te brûken wie en de oare skansearre rekke. De mûnder wie fan doel om de mûne te ûnttakeljen, mar de gemeente en de feriening De Hollandsche Molen wisten dat tefoarren te kommen en yn 1937 waard de mûne nei it hâlden fan in bazar wersteld. Eigner fan 'e mûne is de gemeente [[Toalen (gemeente)|Toalen]]. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://www.molendatabase.nl/molens/ten-bruggencate-nr-03527 Mûnedatabase.] *[https://www.molens.nl/ontdek-molens/alle-molens/de-hoop-te-tholen Feriening De Hollânske Mûne.] ---- {{Commonscat|De Hoop, Tholen|De Hoop, Toalen}} }} [[Kategory:Bouwurk yn Seelân]] [[Kategory:Ryksmonumint yn Seelân]] [[Kategory:Mole yn Seelân]] [[Kategory:Nôtmole]] [[Kategory:Stellingmole]] [[Kategory:Bouwurk út 1736]] 5bapwcopaqn54i29hw4uzp0t84xb557 1235534 1235533 2026-07-18T19:41:04Z RomkeHoekstra 10582 1235534 wikitext text/x-wiki Fansels, hjir is de ynfolle ynfoboks foar mûne De Hoop yn Tholen: {{Ynfoboks mûne | namme = De Hoop | ôfbylding = Tholen, molen de Hoop RM35364 foto6 2015-05-24 13.03.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Toalen (gemeente)|Toalen]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Toalen (stêd)|Toalen]] | adres = Oudelandsepoort | koördinaten = | type mûne = [[stellingmûne]] | funksje = [[nôtmûne]] | oarspronklik gebrûk = | flecht = 23,20 meter | boujier = 1736 | sloopjier = | eigner = | monumintale status = [[Ryksmonumint]] | monumintnûmer = [https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/35364 35364] | webside = | mapname = Seelân | mapwidth = | lat_deg = 51 | lat_min = 32 | lat_sec = 16 | lat_dir = N | lon_deg = 4 | lon_min = 13 | lon_sec = 21 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Lokaasje yn Nederlân }} De mûne '''De Hoop''' oan 'e Oudelandsepoort is in [[stellingmûne]] út 1736 yn 'e [[Seelân|Siuwske]] stêd [[Toalen (stêd)|Toalen]]. De mûne stiet oan it wetter fan 'e âlde stedsgrêft oan in kuierpaad. It is in stiennen rûne mûne, wêrfan de wjukken in flecht hawwe fan 23,60 meter. De kape is mei sink dutsen. De mûne is [[mealree]] en hat de funksje fan [[nôtmûne]]. De foargonger fan 'e mûne wie in [[standermûne]], wêrfan't by opgravingen earder de fjouwer tearlingen fûn binne. Oant 1901 wie de mûne ek bewenne, de ramen yn it ûnderste part datearje noch út dy tiid. In 1935 stie it faai mei de mûne nei't ien roede troch bliksemynslach net mear te brûken wie en de oare skansearre rekke. De mûnder wie fan doel om de mûne te ûnttakeljen, mar de gemeente en de feriening De Hollandsche Molen wisten dat tefoarren te kommen en yn 1937 waard de mûne nei it hâlden fan in bazar wersteld. Eigner fan 'e mûne is de gemeente [[Toalen (gemeente)|Toalen]]. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://www.molendatabase.nl/molens/ten-bruggencate-nr-03527 Mûnedatabase.] *[https://www.molens.nl/ontdek-molens/alle-molens/de-hoop-te-tholen Feriening De Hollânske Mûne.] ---- {{Commonscat|De Hoop, Tholen|De Hoop, Toalen}} }} {{DEFAULTSORT:Hoop, Toalen}} [[Kategory:Bouwurk yn Seelân]] [[Kategory:Ryksmonumint yn Seelân]] [[Kategory:Mole yn Seelân]] [[Kategory:Nôtmole]] [[Kategory:Stellingmole]] [[Kategory:Bouwurk út 1736]] 3giei4s7ec2wvwj7wcn8ztznzlbjtzy 1235565 1235534 2026-07-18T22:47:39Z Ieneach fan 'e Esk 13292 dat sil der wol net by hearre, tink 1235565 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks mûne | namme = De Hoop | ôfbylding = Tholen, molen de Hoop RM35364 foto6 2015-05-24 13.03.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Toalen (gemeente)|Toalen]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Toalen (stêd)|Toalen]] | adres = Oudelandsepoort | koördinaten = | type mûne = [[stellingmûne]] | funksje = [[nôtmûne]] | oarspronklik gebrûk = | flecht = 23,20 meter | boujier = 1736 | sloopjier = | eigner = | monumintale status = [[Ryksmonumint]] | monumintnûmer = [https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/35364 35364] | webside = | mapname = Seelân | mapwidth = | lat_deg = 51 | lat_min = 32 | lat_sec = 16 | lat_dir = N | lon_deg = 4 | lon_min = 13 | lon_sec = 21 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Lokaasje yn Nederlân }} De mûne '''De Hoop''' oan 'e Oudelandsepoort is in [[stellingmûne]] út 1736 yn 'e [[Seelân|Siuwske]] stêd [[Toalen (stêd)|Toalen]]. De mûne stiet oan it wetter fan 'e âlde stedsgrêft oan in kuierpaad. It is in stiennen rûne mûne, wêrfan de wjukken in flecht hawwe fan 23,60 meter. De kape is mei sink dutsen. De mûne is [[mealree]] en hat de funksje fan [[nôtmûne]]. De foargonger fan 'e mûne wie in [[standermûne]], wêrfan't by opgravingen earder de fjouwer tearlingen fûn binne. Oant 1901 wie de mûne ek bewenne, de ramen yn it ûnderste part datearje noch út dy tiid. In 1935 stie it faai mei de mûne nei't ien roede troch bliksemynslach net mear te brûken wie en de oare skansearre rekke. De mûnder wie fan doel om de mûne te ûnttakeljen, mar de gemeente en de feriening De Hollandsche Molen wisten dat tefoarren te kommen en yn 1937 waard de mûne nei it hâlden fan in bazar wersteld. Eigner fan 'e mûne is de gemeente [[Toalen (gemeente)|Toalen]]. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://www.molendatabase.nl/molens/ten-bruggencate-nr-03527 Mûnedatabase.] *[https://www.molens.nl/ontdek-molens/alle-molens/de-hoop-te-tholen Feriening De Hollânske Mûne.] ---- {{Commonscat|De Hoop, Tholen|De Hoop, Toalen}} }} {{DEFAULTSORT:Hoop, Toalen}} [[Kategory:Bouwurk yn Seelân]] [[Kategory:Ryksmonumint yn Seelân]] [[Kategory:Mole yn Seelân]] [[Kategory:Nôtmole]] [[Kategory:Stellingmole]] [[Kategory:Bouwurk út 1736]] 35j6bah5xciraiivhhcgz93tbgfbp9f 10 193030 1235537 2026-07-18T19:58:10Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{| id="toc" style="font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;" width="100%" ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|30px|border]] ! align="center" style="background:#ccccff" width="100%" | [[Toalen (gemeente)|Gemeente Toalen]] ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Flag of Tholen.svg|30px|border]] |- | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="3" | '''Stêd''':<br>Sint-Maart..." 1235537 wikitext text/x-wiki {| id="toc" style="font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;" width="100%" ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|30px|border]] ! align="center" style="background:#ccccff" width="100%" | [[Toalen (gemeente)|Gemeente Toalen]] ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Flag of Tholen.svg|30px|border]] |- | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="3" | '''Stêd''':<br>[[Sint-Maartensdijk]] • [[Toalen (stêd)|Toalen]] <br> |- style="text-align:right;" | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="3" | '''Doarpen''':<br>[[Anna Jacobapolder]] • [[Oud-Vossemeer]] • [[Poortvliet (doarp)|Poortvliet]] • [[Scherpenisse]] • [[Sint-Annaland]] • [[Sint Philipsland]] • [[Stavenisse]] <br> |- |colspan="3"|{{Bewurklinks|Berjocht:GemeenteToalen}} |}<noinclude>[[Kategory:Berjocht: Navigaasje Gemeente Seelân|Toalen]]</noinclude> 600fb8ngp7r5oduvd2tcxczf4svv9rd 1235538 1235537 2026-07-18T19:58:52Z RomkeHoekstra 10582 1235538 wikitext text/x-wiki {| id="toc" style="font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;" width="100%" ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|30px|border]] ! align="center" style="background:#ccccff" width="100%" | [[Toalen (gemeente)|Gemeente Toalen]] ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Flag of Tholen.svg|30px|border]] |- | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="3" | '''Stêd''':<br>[[Sint-Maartensdijk]] • [[Toalen (stêd)|Toalen]] <br> |- style="text-align:right;" | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="3" | '''Doarpen''':<br>[[Anna Jacobapolder]] • [[Oud-Vossemeer]] • [[Poortvliet (doarp)|Poortvliet]] • [[Scherpenisse]] • [[Sint-Annaland]] • [[Sint Philipsland (doarp)|Sint Philipsland]] • [[Stavenisse]] <br> |- |colspan="3"|{{Bewurklinks|Berjocht:GemeenteToalen}} |}<noinclude>[[Kategory:Berjocht: Navigaasje Gemeente Seelân|Toalen]]</noinclude> cz8gjhgnsdou2xm8vur7xsvyx69pdcs 0 193031 1235544 2026-07-18T21:59:11Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Grillen#Soarten]] 1235544 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Grillen#Soarten]] [[Kategory:Gril]] njukpwjpevd9lvjlynucidi4r57ss9l 0 193032 1235545 2026-07-18T21:59:39Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Leppelbekgril]] 1235545 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Leppelbekgril]] [[Kategory:Gril]] bo51wvuvo0pnkymait6pvyhcfqgojch 0 193033 1235546 2026-07-18T21:59:51Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Grillen#Soarten]] 1235546 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Grillen#Soarten]] [[Kategory:Gril]] njukpwjpevd9lvjlynucidi4r57ss9l 0 193034 1235547 2026-07-18T22:00:10Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Reade gril]] 1235547 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Reade gril]] [[Kategory:Gril]] 2iqmy8g8q4548or29rba7adeqwltbtw 0 193035 1235548 2026-07-18T22:00:25Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Sângril]] 1235548 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Sângril]] [[Kategory:Gril]] 3b8uce48pxlgez32ftbxifpxg9o5yw4 0 193036 1235549 2026-07-18T22:00:43Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Sângril]] 1235549 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Sângril]] [[Kategory:Gril]] 3b8uce48pxlgez32ftbxifpxg9o5yw4 0 193037 1235550 2026-07-18T22:01:15Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Steltgril]] 1235550 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Steltgril]] [[Kategory:Gril]] 0nbm5wxbaebbm7457qo7wpjbl84p78g 14 193038 1235553 2026-07-18T22:27:10Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1235553 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Natoer yn Peaske-eilân|Lanseigen fauna]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily|Peaske-eilân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oseaanje nei lân|Peaske-eilan]] a7nw1po21fddk96t7fhawzvby7m8j2e 0 193039 1235577 2026-07-19T07:03:21Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Grutte wettergril |Ofbyld = [[Ofbyld:Wilson's phalarope at Seedskadee National Wildlife Refuge (51221177631).jpg|250px]]<br><small>Mantsje yn briedkleed<br>[[File:Wilson's Phalarope, Oregon 03.jpg|250px]]<br>Wyfke yn briedkleed</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Ch..." 1235577 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Grutte wettergril |Ofbyld = [[Ofbyld:Wilson's phalarope at Seedskadee National Wildlife Refuge (51221177631).jpg|250px]]<br><small>Mantsje yn briedkleed<br>[[File:Wilson's Phalarope, Oregon 03.jpg|250px]]<br>Wyfke yn briedkleed</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[wettergrillen]] (''Phalaropus'') |Wittenskiplike namme=Phalaropus tricolor |Beskriuwer, jier= ([[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], [[1819]]) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Phalaropus tricolor map.svg|250px]]{{Kolommen2 |Kolom1= <small>{{Color box|#ff8753}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#fddb53}} [[trekfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]</small> }} |} }} De '''grutte wettergril''' (''Phalaropus tricolor'', synonym: ''Steganopus tricolor'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Wilson's phalarope (40891).jpg|thumb|left|Juvenyl.]] De fûgel is 22 oant 24 sm lang en weaget 30 oant 128 gram. Wyfkes binne trochstrings 20 gram swierder as it mantsje. De spanwiidte is 35 oant 38 sm. De grutte wettergril is de grutste soarte yn it skaai. Hy hat in lange, tige slanke nulle-eftige swarte snaffel, in lange hals en lange poaten. Yn 'e flecht is de wite stút te sjen en strekke de poaten foarby de sturt út. Folwoeksen fûgels ha donkere poaten. It wyfke yn briedkleed hat in boppekant dy't foar it grutste part griis en donker readbrún is en in wite ûnderkant. In readbrún plak op 'e halskant giet oer yn in swart plak op 'e sydkant fan 'e kop sadat der in gesichtsmasker ûntstiet. De krún is griis, de wangen en it kin binne wyt en de foarhals en it boarst binne goudgiel. It mantsje is in ljochtere ferzje fan it wyfke. It winterkleed fan 'e grutte wettergril is ljochtgriis fan boppe en wyt fan ûnder. Jonge fûgels ha giele poaten en in bûnte griisbrune boppekant mei in wite ûnderkant. Se lykje op folwoeksen fûgels yn it winterkleed. == Fersprieding en leefgebiet == De grutte wettergril briedt yn it westen fan [[Kanada]] en de [[Feriene Steaten]]. It leefgebiet bestiet út sompich lân yn 'e sône fan 'e [[prêrje]] oant de [[taiga]], faak by marren en puollen. Bûten de briedtiid ferbliuwt de fûgel oan 'e kusten deunby sâltwetterpuollen, mar ek yn sâltwettermarren dy't heech yn 'e [[Andes]] lizze yn [[Perû]], [[Sily]], West-[[Bolivia]] en Noardwest-[[Argentynje]]. === Foarkommen bûten de Nije Wrâld === De grutte wettergril is in [[dwaalgast]] yn in grut tal lannen ferspraat oer de hiele wrâld. Yn West-Jeropa binne tsientallen befêstige waarnimmings. Ek yn Nederlân binne in oantal befêstige waarnimmings dien. == Ekology == Wettergrillen binne net tier en ite alles wat oan lytse [[Wringeleazen|wringeleaze dieren]] yn it wetter libbet. [[Ofbyld:Wilson's Phalarope Chicks (12776469203).jpg|thumb|left|Piken.]] It nêst is in kûltsje op 'e grûn en beklaaid mei plantedielen. De jonge fûgels wurde troch it mantsje fersoarge. De grutte wettergril is in tige aktive fûgel, mar swimt minder faak as oare wettergrillen. == Status == In rûzing út 2023 giet út fan in wrâldpopulaasje fan 1.500.000 fûgels. Oannommen wurdt dat de populaasje stabyl is. Dêrfandinne stiet de soarte as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]]. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/wilsons-phalarope-steganopus-tricolor BirdLife, oproppen 19 july 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/wilpha/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 july 2026 ] * [https://ebird.org/species/wilpha eBird, oproppen 19 july 2026] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/5640 SOVON, oproppen 19 july 2026] ---- {{Commonscat|Phalaropus tricolor}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wettergril]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] ap57u4jsg551vf1g3cq1ildgd0py79n 0 193040 1235578 2026-07-19T07:03:47Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Grutte wettergril]] 1235578 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Grutte wettergril]] krjrs8zzh7v5nmsfjt1cpr7ga4wdmza 0 193041 1235579 2026-07-19T07:04:11Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Grutte wettergril]] 1235579 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Grutte wettergril]] krjrs8zzh7v5nmsfjt1cpr7ga4wdmza 0 193042 1235580 2026-07-19T08:14:09Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = bûnte wettergril |Ofbyld = [[Ofbyld:Phalaropus fulicarius 10.jpg|250px]]<br><small>Mantsje yn briedkleed<br>[[Ofbyld:Phalaropus fulicarius 98755138 (cropped).jpg|250px]]<br>Wyfke yn briedkleed</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje..." 1235580 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = bûnte wettergril |Ofbyld = [[Ofbyld:Phalaropus fulicarius 10.jpg|250px]]<br><small>Mantsje yn briedkleed<br>[[Ofbyld:Phalaropus fulicarius 98755138 (cropped).jpg|250px]]<br>Wyfke yn briedkleed</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[wettergrillen]] (''Phalaropus'') |Wittenskiplike namme=Phalaropus fulicarius |Beskriuwer, jier= ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Phalaropus fulicarius map.svg|250px]]{{Kolommen2 |Kolom1= <small>{{Color box|#ff8753}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#fddb53}} [[trekfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#5bb5ff}} [[wintergast]]</small> }} |} }} De '''bûnte wettergril''' (''Phalaropus fulicarius'', synonym ''Phalaropus fulicaria'') is in [[fûgel]] yn it [[skaai (taksonomy)|skaai]] [[wettergrillen]] (''Phalaropus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Measuring a red phalarope wing (48752197157).jpg|thumb|left|It opmjitten fan in wjuk fan in mantsje.]] De bûnte wettergril is likernôch 21 sintimeter lang en weaget 40 oant 80 gram. De rjochte snaffel is wat breder as dy fan 'e oare soarten yn it skaai. Yn briedkleed is it wyfke boppe donkerbrún en swart mei ljochte rânen oan 'e fearren. Under is hja djip oranjebrún mei wite plakken op 'e wangen en in donkere krún. De snaffel is giel mei in swarte punt. It mantsje is oer it generaal wat ljochter as it wyfke. Hy hat minder wyt op 'e wangen en de krún hat ljochte streekjes. Winterdeis ha beide skaaien boppe in griis fearrekleed. Fan ûnder binne de fûgels wyt. By it each ha se in swart eachplak en de snaffel is ek hielendal swart. Jonge fûgels binne boppe griis en brún en ha in okergiel plak ûnder de kop. De snaffel is donker en de fûgel hat in swart plak by it each. == Fersprieding en leefgebiet == De bûnte wettergril briedt yn [[Arktis|arktyske]] gebieten fan [[Noard-Jeropa]], [[Aazje]] en [[Noard-Amearika]]. It is in trekfûgel dy't oars as oare steltrinners oer oseaanrûtes trekt en oerwinteret op see yn tropysk wetter, benammen foar de westkusts fan [[Afrika]] en [[Súd-Amearika]]. Dêr soargje it opwâljende wetter fan seestreamen foar in oerfloed oan plankton. De bûnte wettergril is in seldsume trochtrekker yn West-Jeropa en dan benammen op 'e [[Britske Eilannen]] om septimber en oktober, faak yn gearhing mei in krêftige westenwyn. === Foarkommen yn West-Jeropa === [[Ofbyld:USFWS red phalaropes (23853136855).jpg|thumb|left|Oerwinterjende fûgels.]] De fûgel is yn West-Jeropa nei stoarmen somtiden oan 'e kust te sjen. Yn Nederlân is de bûnte wettergril in trochtrekker en wintergast yn in tige lyts tal oan 'e Noardsee- en Waadkust. Yn 'e perioade 1989-1998 binne der 329 waarnimmings dien, wêrfan 95% yn septimber oant febrewaris; de measte waarnimmings binne tusken ein septimber en yn novimber. == Ekology == De fûgel briedt by de kust op sompige tûndra mei lytse dobben, op wiete greide mei moas en gers en yn sompige rivierdellingen of op eilannen yn fjorden. It nêst leit op 'e wiete grûn yn lege fegetaasje. Bûten de briedtiid libbet de soarte op 'e see yn sônes mei hege konsintraasjes plankton. Yn it briedseizoen yt de fûgel fral lytse wringeleaze dieren, lykas ynsekten, larven, krobben, kreefeftigen, wjirmkes, spinnen en by need ek sied. Bûten de briedtiid yt de fûgel foaral plankton, wêrûnder amfipoaden en tige lytse fiskjes. It nêst is in ûndjip kûltsje yn 'e grûn tusken gers en meastentiids tichteby wetter. De mantsjes briede en soargje foar de jongen neidat dizze út it aai kommen binne. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="175px" style="margin: 0; padding: 0;"> Phalaropus fulicarius MHNT.ZOO.2010.11.119.14.jpg|Aaien. Red phalarope chicks (48753078172).jpg|Piken. </gallery> </div> == Status == In rûzing fan 2024 giet út fan in wrâldpopulaasje fan 9.000.000 oant 12.000.000 folwoeksen fûgels. De algemiene trend is ûndúdlik, mar yn dielen fan Noard-Amearika lykje de oantallen wat ta te nimmen. Dêrfandinne stiet de soarte as net bedrige op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]]. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-phalarope-phalaropus-fulicarius BirdLife, oproppen 19 july 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/redpha1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 july 2026 ] * [https://ebird.org/species/redpha1 eBird, oproppen 19 july 2026] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/5650 SOVON, oproppen 19 july 2026] ---- {{Commonscat|Phalaropus tricolor}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wettergril]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn it Feriene Keninkryk]] b3xl02ctml7ae0rman0efudzohlvpt7 0 193043 1235581 2026-07-19T08:14:35Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Bûnte wettergril]] 1235581 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bûnte wettergril]] 6t4qylrfqrsjelxi650l9er4ekjnl6n 0 193044 1235582 2026-07-19T08:15:02Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Bûnte wettergril]] 1235582 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bûnte wettergril]] 6t4qylrfqrsjelxi650l9er4ekjnl6n 0 193045 1235583 2026-07-19T11:49:03Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Skiere wettergril |Ofbyld = [[Ofbyld:Macho de phalaropus lobatus.jpg|250px]]<br><small>Mantsje yn briedkleed<br>[[Ofbyld:Red-necked phalarope (Phalaropus lobatus) 2023 5.jpg|250px]]<br>Wyfke yn briedkleed</small> |lûd = [[Ofbyld:Phalaropus lobatus - Red-necked Phalarope - XC109658.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] ('..." 1235583 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Skiere wettergril |Ofbyld = [[Ofbyld:Macho de phalaropus lobatus.jpg|250px]]<br><small>Mantsje yn briedkleed<br>[[Ofbyld:Red-necked phalarope (Phalaropus lobatus) 2023 5.jpg|250px]]<br>Wyfke yn briedkleed</small> |lûd = [[Ofbyld:Phalaropus lobatus - Red-necked Phalarope - XC109658.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[wettergrillen]] (''Phalaropus'') |Wittenskiplike namme=Phalaropus lobatus |Beskriuwer, jier= ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Phalaropus lobatus map.svg|250px]]{{Kolommen2 |Kolom1= <small>{{Color box|#ff8753}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#fddb53}} [[trekfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#5bb5ff}} [[wintergast]]</small> }} |} }} De '''skiere wettergril''' (''Phalaropus lobatus'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[wettergrillen]] (''Phalaropus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). == Skaaimerken == De skiere wettergril wurdt 16 oant 20 sintimeter lang, hat in spanwiidte fan 30 oant 38 sintimeter en weaget 24 oant 48 gram. De fûgel hat lobbe teannen en in rjochte, tige slanke snaffel. Yn it briedkleed hat in folwoeksen fûgel bûnte donkergrize boppedielen mei in readbrune tekening op 'e hals, in swart gesicht en in wite kiel. By it mantsje is de readbrune tekening beheinder en minder opfallend. Winterdeis hat de fûgel foaral grize boppedielen en is de fûgel ûnder wyt. Efter it each sit dan in swart eachplak. Juvenilen ha grize en brune boppedielen mei giele bannen en binne ûnder wytgriis. Sy ha in swarte krún en in swart plak efter it each. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="175px" style="margin: 0; padding: 0;"> Red-necked Phalarope (Phalaropus lobatus) (31466184998).jpg|Juvenyl Red-necked Phalarope 1336.jpg|Winterkleed. </gallery> </div> == Fersprieding en leefgebiet == De skiere wettergril briedt sirkumpolêr yn 'e [[Arktis|arktyske]] gebieten fan 'e meast noardlike dielen fan [[Jeropa]], [[Aazje]] en [[Noard-Amearika]]. It is in [[trekfûgel]] dy't oars as oare steltrinners op 'e iepen see oerwinteret yn tropyske en subtropyske gebieten fan 'e [[Yndyske Oseaan|Yndyske]] en de [[Grutte Oseaan]], wêrûnder de westkusten fan [[Midden-Amearika]] en it noarden fan [[Súd-Amearika]], súdlik fan it [[Arabysk Skiereilân]] en om [[Yndoneezje]] hinne. === Foarkommen yn Nederlân === De skiere wettergril trekt yn in tige lyts tal troch [[Nederlân]] en wurdt dan sjoen yn ûndjip swiet wetter, benammen yn [[Noard-Hollân]], op 'e [[Waadeilannen]], yn it westen fan [[Fryslân]] en yn it noarden fan [[Grinslân]]. == Ekology == [[Ofbyld:Red-necked phalaropes mating (51101399362).jpg|thumb|left|Pearke.]] By skiere wettergrillen is it wenstige rollepatroan omdraaid. Wyfkes binne grutter en kleurriker as mantsjes. De wyfkes meitsje de mantsjes it hôf, fjochtsje om nêstplakken en ferdigenje it nêst en it mantsje agressyf. It wyfke leit meastentiids fjouwer parfoarmige ljochtgriene oant brúngriene aaien mei donkere plakken. It nêst is in kûltsje yn 'e grûn en beklaaid mei gers by in sompich gebiet. As de aaien lein binne, begjinne de wyfkes mei de trek nei it suden. It brieden is it wurk fan it mantsje. De piken moatte harren sels rêde en kinne nei 18 oant 25 dagen nei it útkommen fleane. Nei in jier kinne se sels briede. [[Ofbyld:Phalaropus lobatus MHNT.ZOO.2010.11.119.9.jpg|thumb|260px|Aaien.]] Yn 'e briedtiid bestiet it iten fral út ynsekten, krobben, mychammels, slakken, kreefteftigen, wjirms en wat sied. By it foerazjearjen swimt de fûgel faak yn rappe rûntsjes tsjin de klok yn, sadat er in lytse draaikolk makket, Oannommen wurdt dat dit helpt by it sykjen nei iten trochdat yn ûndjip wetter itensdieltsjes nei boppe twirje. De fûgel stekt syn snaffel dêrnei nei it sintrum fan 'e draaikolk om de finzen ynsekten of kreefeftigen op te pikken. Bûten de briedtiid bestiet it dieet foar it measte út kril, plankton en hiele lytse kreeften. De soarte is dan op iepen see te finen op plakken dêr't de streamingen soargje foar it opwâljen fan iten nei it wetteroerflak. Mei syn lobbige teannen is it in treflike swimmer. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, mar de oantallen soene ôfnimme mar noch net sa slim dat de fûgel as bedrige beskôge wurde kin. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern'', 2018) op 'e [[Reade List]]. De grutte fan de populaasje waard yn 2015 rûsd op 3,6 oant 4,5 miljoen fûgels. De Jeropeeske populaasje wurdt tusken de 590.000 en 1,28 miljoen folwoeksen fûgels rûsd. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-necked-phalarope-phalaropus-lobatus BirdLife, oproppen 19 july 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/renpha/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 july 2026 ] * [https://ebird.org/species/renpha eBird, oproppen 19 july 2026] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/5640/?language=english SOVON, oproppen 19 july 2026] ---- {{Commonscat|Phalaropus lobatus}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wettergril]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn it Feriene Keninkryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] t1nbot4fx850z3uwxmexy9z96thevua 0 193046 1235584 2026-07-19T11:49:49Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Skiere wettergril]] 1235584 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Skiere wettergril]] buo7eqd4dq0uc6k6cpo33wnuyltg728