Wikipedy:Oerlisside

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="fy">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedy</sitename>
    <dbname>fywiki</dbname>
    <base>https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.12</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Wiki</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Oerlis</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Meidogger</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Meidogger oerlis</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedy</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedy oerlis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ofbyld</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ofbyld oerlis</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki oerlis</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Berjocht</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Berjocht oerlis</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hulp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hulp oerlis</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategory</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategory oerlis</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Tema</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Tema oerlis</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Wikipedy:Oerlisside</title>
    <ns>4</ns>
    <id>176</id>
    <revision>
      <id>1236107</id>
      <parentid>1233515</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T12:24:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>15867</id>
      </contributor>
      <comment>/* Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) */ nije seksje</comment>
      <origin>1236107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116791" sha1="qkdr2u9b9gezzlj8fb9l8lteee2l4bh" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__
&lt;!-- Don't place ynterwiki directly on this page; it interferes with the discussion. Interwiki can be found in [[Berjocht:Oerlisside]]. --&gt;
{{Oerlisside}}

== Uitnodiging ==

--------------

{| style=&quot;width:100%; text-align:center; background-color:WhiteSmoke&quot;
|- 
| &lt;h3&gt;&lt;span style=&quot;color: #000;&quot;&gt;Kom jij ook naar de extra feestelijke nieuwjaarsborrel?&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;
&lt;span style=&quot;color: #000;&quot;&gt;Wikipedia bestaat 25 jaar! De borrel is op 17 januari in Den Bosch. &lt;br&gt;&lt;br&gt;'''[[wmnl:Nieuwjaarsbijeenkomst 2026|Schrijf je uiterlijk 10 januari in]]!'''
&lt;br&gt;&lt;br&gt;De borrel wordt georganiseerd door Wikimedia Nederland voor alle Wikimedianen.
&lt;br&gt;Eventuele partners zijn ook welkom.&lt;/span&gt;
| [[File:Mascot celebratory floating balloons.jpg]]
|}
--------------

Ik hoop dat er Friese Wikipedianen zijn die de reis naar Den Bosch kunnen maken. In elk geval zijn jullie ook van harte welkom. [[Meidogger:Ellywa|Ellywa]] ([[Meidogger oerlis:Ellywa|oerlis]]) 7 jan 2026, 21.40 (CET)

== In goed begjin? ==

Eltsenien dy't ik noch net troffen haw: Folle Lok en Seine.
As immen neat om hannen hat, kin er dan ris op [[Meidogger:Mysha/Kladblok]] sjen hoe't de plaatsjes goed komme? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 15 jan 2026, 10.03 (CET)

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16 jan 2026, 20.45 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;
: Grif hawwe hja it idee dat it foar eltsenien dúdlik wêze sil, mar ik soe sizze dat it de tante-test (muoike-metoade(?)) net folbringen kin. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Amateurfuotbalklubs yn Fryslân ==

@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]], is der immen dy't de amateurfuotbalklubs yn Fryslân by de tiid bringe/ferbetterje wol? Guon klubs hawwe noch gjin side en in guon klubs binne fusearre. Ek soe it moai wêze as der in navigaasjebalkje komt fan de klubs út Fryslân of sokssawat. Ik yn alle gefallen haw der gjin nocht oan, it seit my net sa folle, mar as in Fryske wikipedy soe it baas wêze en haw soks teminsten by de tiid. Ik haw de lêste tiden dwaande west mei in soad siden en oare dingen oan it ophelpen en dêr haw ik stadichoan in bytsje myn nocht fan, want it begjint wat putsjewurk te wurden. Ik wol meikoarten ris oer dingen skriuwe dêr't ik niget oan haw. Alfêst tige tanke. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 18 jan 2026, 04.45 (CET)
:@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] Ha we in list om hokker Klubs it giet? [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 18 jan 2026, 11.13 (CET)
::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk|Mysha|Drewes}}  Gjin idee, ik ha ek al eefkes sjoen mar koe allinnich de Fryske list fine, dy't neffens Kneffelfreed al datearre is. Ik bin earlik sein net sa thús yn 'e sport.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 18 jan 2026, 14.38 (CET)
::::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk|Mysha}} Ik bin ek net thús yn 'e sport en fiel der gjin sprút foar. En sjoch ek ris nei dy oare siden dy't dy't by de tiid brocht wurde moatte. Totaal in krappe 125 op dit stuit. Wy hawwe ienfâldich te min meidoggers om alles by te hâlden. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 18 jan 2026, 16.26 (CET)
:::::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Drewes|RomkeHoekstra|Mysha}} Ik bin net fan 'e sport en alhielendal fan it fuotbal. Ik haw yn it ferline wolris in keatsferiening of sa beskreaun, mar dat wie ynsidinteel. It lokket my net oan om hjir struktureel mei oan 'e gong. Wat kin ik sizze? Dit is myn ûnderwerp net. Drewes hat gelyk: we kinne net alles byhâlde. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 jan 2026, 01.46 (CET)

@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]], der is dêr fierder gjin list fan dy't by de tiid brocht wurde moatte. It bêste is om se allegear eefkes bylâns te rinnen. Soks binne we ek mei de siden oer doarpen ensfh oan 'e gong. Guon dêrfan wiene sa'n 20 jier net bywurke.&lt;br&gt;
Sa besteane bygelyks [[Bolswardia]] en [[CAB]] net mear en binne se fusearre ta SC Bolsward. De bêste manear soe wêze om dan even nei de Nederlânske ferzje te sjen. Ja Drewes hat wier gelyk dat we net alles byhâlde kinne, mar as it heal kin, soe it moai wêze dat siden, dy't mei Fryslân te krijen hawwe, in bytsje byholden wurde. Ik soe tinke dat sokke siden wol reedlik populêr by de lêzer wêze soene. Mar hawar as it net ien oanlokket om dêr mei oan 'e gong te gean, dat ik wol jimme ek gjin wurk opkringe, it moat wol moai bliuwe fansels. --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 19 jan 2026, 20.49 (CET)
:::::{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|RomkeHoekstra|Mysha}} Dan moatte we earst mar ris in list sjen te meitsjen, fan wat we ha en wat der efterhelle is. Ik bin al fan de sport mar fan it fuotbal bin ik mear fan de grutte toernoaien en de gruttere klubs. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 19 jan 2026, 09.42 (CET)
::::::{{Ping|FreyaSport}} Jo kinne [[:Kategory:Fryske_fuotbalklup]] as ynvintarisaasjelist brûke. Dat binne alle Fryske fuotbalklubs dêr't wy siden oer hawwe. Dan hoege jo net alle doarpen bylâns om te sjen oft der in artikel oer de pleatslike klub bestiet. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 20 jan 2026, 01.58 (CET)
:::::::{{Ping|FreyaSport|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk|Drewes}} Moai dat jo dat oppakke wolle Freya. Eefkes in pear opmerkingen foar ús allegear: (1) miskien is it wol goed om der tenei by in bewurking wat konsekwinter om te tinken of der in fermoeden is dat it artikel by de tiid brocht wurde moat en sa ja, dan fuort eefkes dat berjocht ta te foegjen. Ferâldere artikels binne gjin reklame foar de Fryske wikipedy en ik kin my foarstelle dat soks argewaasje jout by in lêzer dêrfan, dus ek hiel moai dat Kneppelfreed dit eefkes oan 'e oarder stselde. Ik bin op it stuit wat mei Frankryk oan 'e gong en dêr kaam ik ek slim ferâldere artikels tsjin fan (grutte) plakken en sa ek mei de regio's dêre, wylst der wol lytse bewurkinkjes dien wurde. Somtiden is it ien yn eachopslach te sjen dat de ynformaasje yn in ynfoboks al aardich datearre is. (2) Sa'n berocht tafoegje is in ding, mar it moat ek dúdlik wêze wêrom&quot;t in berjocht tafoege wurdt. Sa is it handich om - yn guon gefallen - op 'e oerlisside (as it hiel erch nedich is) of teminsten yn 'e gearfetting in regeltsje efter te litten wat der krekt by de tiid brocht wurde moat. Dat hoecht net as dat yn ien eachopslach lykas by doarpen of stêden wol te sjen is, mar by [[Kim Kardashian]] bygelyks stiet noch in berjocht dat it artikel by de tiid brocht wurde moat, wylst dêr nei it oanbringen fan it berjocht noch wol oan wurke is. In regeltsje yn 'e gearfetting lykas &quot;by de tiid bringe&quot; of &quot;update nedich&quot; seit foar in oar net altiten alles. In update yn it artikel fan bygelyks wat? As in klub fusearre is of as der mei in persoan wat feroare is, dan is it handich om dat tagelyk mei de tafoeging fan it berjocht fuort op 'e oerlisside of yn 'e gearfetting del te setten. Sadat de persoan dy't it oppakt fuort ek wit wat der barre moat.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 20 jan 2026, 08.45 (CET)
:::::::: Ut dy beskriuwing lês ik dat wy in berjocht {{moatbywurke}} hawwe. Krekt hokfoar berjocht is dat? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
{{Ping|Mysha}} Mysha, dat is it berjocht: {{By de tiid}}.
:::::::: {{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|Welberry|Wutsje}} Ik ha sakrekt in begjintsje makke, nei efkes neitinken ha ik besletten it wat gestrukturearder ([[Wikipedy:Wikiprojekt/Fryske amateur fuobalklups]]) oan te pakken as wat ik mei de [[PC]] en de grutte Omgongen fan it hurdfytsen dien ha. Ek om't ek ik net alhiel thús bin yn it fuotbal. Ik gean earst de kommende wiken efkes goed de brot troch en dan moat it mar ris los en hooplik komt der wat help fan bûten. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 20 jan 2026, 13.25 (CET)

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 18 jan 2026, 14.21 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

19 jan 2026, 22.01 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Oranjestêden ==

Wy sizze no op de haadside dat [[Oranjestêd]] de haadstêd is fan [[Arûba]] en fan [[Sint Eustaasjes]]. Dan moat dy keppeling, op de haadside, fansels al nei [[Oranjestêd]]; oars komt de lêzer by mar ien stêd út. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 9 feb 2026, 14.15 (CET)
: Ik haw [[Berjocht:Wisten jo dat/wike 7]] oanpast dat dy keppelet nei [[Oranjestêd]], mar ik wit net at it berjocht om it berjocht om it bejocht dan ek oanpast wurdt. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:: It is goedkaam. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Reference Previews – experiment ==

Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this.

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Problem ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the &lt;sup&gt;a b&lt;/sup&gt; (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Assumption ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Idea ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision.

When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the &quot;x&quot; or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker'''
&lt;/gallery&gt;

When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker'''
File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview'''
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview'''
&lt;/gallery&gt;

By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Experiment ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews.

We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[Meidogger:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Meidogger oerlis:Johannes Richter (WMDE)|oerlis]]) 20 feb 2026, 13.26 (CET)
:As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&amp;diff=prev&amp;oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). --[[Meidogger:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Meidogger oerlis:Johannes Richter (WMDE)|oerlis]]) 9 mrt 2026, 14.31 (CET)

:: Skriuwer wol graach in ekspiriment dwaan; ik haw gjin idee wêrom dat net op En: dien wurdt: It ekspiriment is beheind, dat de beheining op En: koe ienfâldich op mar 1% setten wurde. Mar it nuvere is dat der sein wurdt dat it barre sil; der wurdt net om tastimming frege, mar sûnder fregen wurdt dit oplein. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:: Author would like to do an experiment; I have no idea why it isn't done at En:: The experiment is limited, so the restriction on En: could simply be set to only 1%. But the strange thing is that it is SAID to be happening; permission is not asked, this is imposed without asking. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Save the Date: zaterdag 20 juni 2026 Verjaardagsfeest Wikipedia 25 jaar! ==

Op 19 juni bestaat de Nederlandstalige Wikipedia precies 25 jaar en dat willen we vieren! 

Daarom nodigen we je van harte uit voor het verjaardagsfeest op zaterdag 20 juni van 12:00 tot 17:00 uur bij restaurant LE:EN in Utrecht. 

Inschrijving is geopend! Op [[wmnl:Verjaardagsfeest_Wikipedia_25_jaar!|deze pagina]] vind je meer informatie alsmede het inschrijfformulier.

We hopen dat je erbij kunt zijn en kijken ernaar uit je te mogen verwelkomen. Tot dan!

Met vriendelijke groet,

Team Wikimedia Nederland [[Meidogger:JansenKirsten|JansenKirsten]] ([[Meidogger oerlis:JansenKirsten|oerlis]]) 12 mrt 2026, 11.36 (CET)

: It is moai dat der romte foar in feestke is foar Nl:. Fansels is Fy: jonger: Wolle wy eat dwaan foar [[2 septimber]] [[2027]]? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Kaarte? ==

Is it [[Klaverjasse (kaartspul)]] of [[Klaverjassen (kaartspul)]]? Wat wy ek skriuwe, der binne hoe ek lju dy't it der net mei iens binne. Dat, kinne jim der eat oer sizze dêr't wy by bliuwe kinne? Perslot: der binne noch mear spultsjes om te beskriuwen. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 13 mrt 2026, 13.45 (CET)

: [[Meidogger oerlis:Top8]] skreau op dy oerlisside in antwurd dat ik frege hie hjir te skriuwen:
:Ik soe oanslute wolle by wat Popkema yn syn grammatika seit, mei de oanfolling dat in ynfinityf brûkt as haadwurd gjin -n krijt as er sûnder fierdere determinearders foarkomt: 'Fytse is in sûne aktiviteit mar smoke wurde je net better fan.' Datselde jildt dus ek foar ynfinitiven dy't brûkt wurde as kopkes. 
:As der in bywurd by de ynfinityf komt bliuwt dy sûnder -n: 
:'Hurd wurkje is goed foar dy.' 
:Of: 'Altyd mar hurd wurkje is net goed foar dy.'
:Sagau't der in lidwurd of in oar bepalend wurd foar de ynfinityf komt, komt der wol in -n achter. 
:'Syn fytsen is ta in obsesje wurden.'
:'Dat altyd mar hurde wurkjen is net geod foar dy.' 
:Yn myn optyk is dat de gongbere Fryske noarm. 
:Troch de tanimmende druk fan it Hollânsk op it Fryske systeem sjogge je hieltiid faker in -n achter in ynfinityf, ek as it net hoecht/heart. Dêr woe ik net yn meigean.
:Om de regels krekt op papier te krijen (ik haw grif net alle gefallen goed útbonke) soene je in trochkrûpte grammatikus freegje moatte. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 13 mrt 2026, 17.07 (CET)

::{{Ping|Mysha}} Mar it is net in frije kar, Mysha, of in kwestje fan smaak: dit is grammatika. &quot;Klaverjasse&quot; is yn dit gefal simpelwei fout. &quot;Klaverjasse&quot; is in tiidwurd (''werkwoord''). As in wurd dat fan oarsprong in tiidwurd is, brûkt wurdt as in haadwurd (''zelfstandig naamwoord''), dan kriget it yn it Frysk in -n oan 'e ein. Dus: &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''wy klaverjasse,''&lt;/span&gt; mar &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan klaverjasse'''n'''.''&lt;/span&gt; 
::Tiidwurden en haadwurdlik brûkte tiidwurden komme yn it Nederlânsk ek foar. Soks wurdt yn it Frysk allinnich mar fout dien (neffens my) om't it Nederlânsk by tiidwurden altyd al in -n oan 'e ein hat, dus yn dy taal sjogge (en hearre) je it ferskil net. 
::Hoe kinne je beide foarmen no útinoar hâlde as je dêr net genôch taalgefoel foar hawwe of as je gjin ''native speaker'' binne? Hiel simpel: as je der in lidwurd (&quot;it&quot;) foar sette kinne, moat der in -n oan 'e ein. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy klaverjasse altyd tiisdeitejûns''&lt;/span&gt; kin der gjin lidwurd foar. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy binne tiisdeitejûns altyd oan it klaverjasse'''n'''''&lt;/span&gt; stiet it lidwurd der al yn en is it dúdlik dat it net &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy binne tiisdeitejûns altyd oan it &lt;span style=&quot;text-decoration: line-through;&quot;&gt;klaverjasse&lt;/span&gt;''&lt;/span&gt; wêze kin. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan klaverjasse'''n'''''&lt;/span&gt; stiet der gjin lidwurd foar, mar kin it ynfoege wurde: &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan '''it''' klaverjassen.''&lt;/span&gt; Yn titels giet it altyd om haadwurdlik brûkt tiidwurd, omdat bgl. &quot;klaverjassen&quot; gjin sin is en dat wurd dus gjin tiidwurdsfunksje hawwe kin. Boppedat: wêr giet dat artikel oer? Oer '''it''' klaverjassen. 
::Ik hoopje dat ik it sa dúdlik útlein haw. Sa net, skromje dan net om my der nochris nei te freegjen. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 14 mrt 2026, 20.06 (CET)


::: {{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}}{{Ping|Top8}}Sjoch: At hjimme beide skriuwe, dan is te sjen dat ik net freegje om't ìk dat aardich fyn, mar om't wy dúdlik hawwe moatte hoe it weze moat. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

:@Mysha Ik snap dy wol, in net-memmetaalprater freget om hâldfêst. Mar soms binne de regels net simpel en sels mei dizige grinzen.
:@Ieneach fan 'e Esk Tank foar dyn útlis mar nei myn betinken makkest de saak te simpel (om didaktyske redenen miskien?). De sinnen dy't ik neamde: 'Hurd wurkje is goed foar dy.' of: 'Altyd mar hurd wurkje is net goed foar dy.' binne perfekt grammatikaal, mar it giet wol om in ynfinityf brûkt as haadwurd dy't gjin -n kriget. Neffens dyn argumint kin dat net. Sjoch ek Popkema syn 'Grammatica Fries', Utert 2006, s. 194. Dêr stiet hiel dúdlik dat yn de gefallen dat de ynfinityf 'zonder bepaaldwoord' stiet der gjin -n by hoecht. En foar kopkes dy't besteane út in ynfinityf sûnder bepaaldwurd jildt dus itselde. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 16 mrt 2026, 11.42 (CET)

::{{Ping|Mysha|Tulp8}} Tulp8, ik ha mei ferheardens jo stikje lêzen. Ik fyn &quot;wurkjen&quot; net sa'n goed foarbyld om't hjir yn myn omkriten troch frijwol eltsenien it hollanisme &quot;werken&quot; brûkt wurdt, en dat fertroebelet myn taalgefoel foar &quot;wurkjen&quot; wat. Mar as we &quot;wurkjen&quot; ferfange troch &quot;fytsen&quot;, dan soe ik altyd sizze: &quot;Hurd fytse'''n''' is goed foar dy&quot; en noait &quot;Hurd fytse is goed foar dy&quot;. Dat lêste doocht foar myn taalgefoel net. Ek: &quot;Fytse'''n''' is in sûne aktiviteit mar smoke'''n''' wurde je net better fan.&quot; Ik wit net wat ik der fierders fan sizze kin, mar dat is neffens mý hoe't it heart. Sa't jo jo beroppe op Popkema, berop ik my op it boekje ''Tiidwurden'', in útjefte fan 'e Afûk, wêryn't op side 22 yn 'e paragraaf ''Nammefoarm + -n'' stiet: &quot;By it brûken fan in tiidwurd as haadwurd kriget de nammefoarm ek in -n, bygelyks: It rinne'''n''' falt him swier; Prate'''n''' hâld ik net fan. Yn jo/Popkema's optyk soe dat twadde foarbyld &quot;Prate hâldt ik net fan&quot; wêze moatte, mar neffens de Afûk is dat net sa. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 17 mrt 2026, 01.15 (CET)
:::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}}, der ferskynde in reade melding op myn skerm, mooglik wiene jo wat fan'e kaart en is hjirboppe in betizing mei de brûker {{Ping|Top8}}? [[Meidogger:Tulp8|Tulp8]] ([[Meidogger oerlis:Tulp8|oerlis]]) 20 mrt 2026, 17.32 (CET)
::::{{Ping|Tulp8}} Oeps. Sa siet it presys. Nim my net kwea-ôf. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 mrt 2026, 15.44 (CET)
:::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]Dat boekje ''Tiidwurden'' fan de Afûk haw ik ek. It jout yn par 2.4. in ferienfâldige werjefte fan it systeem want it gefal dat in ynfinityf brûkt wurdt as haadwurd sûnder determinearder stiet der net yn. Oars, it foarbyldsintsje 'Praten hâld ik net fan' dat jo jouwe stiet net yn it boekje fan de Afûk. Boppedat is dat sintsje net in korrekt foarbyld omdat it ferhâldingswurd 'fan' strâne is. Dat heart eins by 'praten'.
:::::In better foarbyld is 'Prate is goed foar har'. Dêr heart nei myn taalgefoel gjin n achter. Mar ja, as it op yndividueel taalgefoel oankomt, dan is it jowes tsjinoer mines. Noch in foarbyld: Ik fyn 'Hurd fytse is goed foar de lea' (en ek 'Hurdfytse is in moaie sport':-)) grammatikaal korrekte sinnen. Sa't ik earder sei, miskien soene wy hjir in trochkrûpte grammatikus rieplachtsje kinne. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 26 mrt 2026, 00.16 (CET)
::::::{{Ping|Top8}} Jo hawwe blykber in totaal oare útjefte fan ''Tiidwurden'', want yn myn ferzje giet it fan paragraaf 2.2.3. nei 3, dus 2.4 bestiet net. Ik kin foaryn gjin druk fine, mar ik tink dat ik de oarspronklike útjefte út 1989 haw. By my giet ik yn dizze saak om par. 4.5.2. op side 22, dêr't trije foarbylden jûn wurde:
::::::*It rinnen falt him swier.
::::::*It sliepen wol net mear.
::::::*Praten hâld ik net fan.
::::::Dat foarbyldsintsje stiet der dus wol deeglik yn. (It middelste foarbyld hie ik hjirboppe weilitten om't dat op itselde delkomt as foarbyld nû. 1.) As dat is wat jo bedoele mei &quot;haadwurd sûnder determinearder&quot; (en sa haw ik it al begrepen), dan wurdt ek dy foarm yn it boekje beskreaun. Dat en wêr't &quot;fan&quot; yn dy sin stiet, hat neffens my gjin inkele ynfloed op 'e fraach oft it haadwurdlik brûkte tiidwurd in wurdeinige -n kriget of net. Mar om jo foarbyld te nimmen: dat heart dus neffens my (en neffens de Afûk) &quot;Praten is goed foar har&quot; te wêzen. Dêr komme we dan, sa't jo hjirboppe al fêststelden, net fierder mei.
::::::Mar jo skriuwe hjirboppe: &quot;''Troch de tanimmende druk fan it Hollânsk op it Fryske systeem sjogge je hieltiid faker in -n achter in ynfinityf, ek as it net hoecht/heart.''&quot; Dêr woe ik noch al even tsjinyn gean. Neffens my is it krekt oarsom: sa't it my út myn jeugd bystiet, waard doe altyd &quot;Praten is goed foar dy&quot; sein, mei in -n, wylst de foarm &quot;Prate is goed foar dy&quot;, sûnder -n, der letter geandewei ynslûpt is ûnder druk fan it Nederlânsk. Alteast, sa haw ik dat belibbe. Want it Nederlânsk makket gjin ûnderskie tusken skriuwwize en útspraak fan tiidwurden en haadwurdlik brûkte tiidwurden. Friezen ferlieze dêrtroch it besef dat dat ûnderskie bestiet en begjinne nei Nederlânsk foarbyld haadwurdlik brûkte tiidwurden út te sprekken en te skriuwen as gewoane tiidwurden. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.24 (CET)
:::::::@Ieneach fan 'e Esk [1] De útjeften fan ''Tiidwurden'' dy't ik haw binne in 6ste printinge út 2000 en in 11te printinge út 2011. Jo hawwe grif in âldere fersy, sa't jo sels ek al stelle.
:::::::[2] In didaktysk boekje fan de Afûk is foar my minder gesachhawwend as in wiidweidige grammatika.
:::::::[3] Wy moatte earst dúdlik hawwe wêr't wy it ûniens oer binne. It giet om it as haadwurd brûkte tiidwurd sûnder determinearder. Yn de trije foarbylden dy't jo út ''Tiidwurden'' oanhelje hat de ynfinityf wol in determinearder, al is it foarsetsel 'fan' yn nr. 3 nei de ein fan de sin ta skood. 
:::::::[4] It giet my dus allinne om ynfinitiven as substantyf sûnder determinearder. Oer de oare gefallen binne wy it wol iens, liket my.
:::::::Ik haw in pear foarbylden út de skreaune literatuer opdûkt.
:::::::[a] It lidwurd 'it' is in determinearder. Dêrom is it 'It skûtsjesilen is hjoed yn Grou.' Mar Tetman de Vries sjongt: 'Skûtsjesile is myn nocht,/ lavearje en soms foar de wyn.'. Dêr wurdt de ynfinityf 'los' brûkt as haadwurd, sûnder fierdere determinearders, en Tetman sjongt dêr GJIN -n. Dat kinne je goed hearre, want oars hie er wol songen 'Skûtsjesil'n', mei in dúdlike sylabisearring fan it lêste wurdlid. Op Spotify kinne jo hearre hoe't Anneke Douma it sjongt, krekt sa't it hjir boppe stiet, sûnder -n. In parallel is dan: 'Klaverjasse is myn nocht.'
:::::::[b] Yn ''De Reade Boarre'' fan Tr. Riemersma fûn ik ek in moai foarbyld (s. 457): 'Underweis fan de wein ôf springe, dat wie prachtich.'
:::::::Dat is itselde as ien dy't seit: 'De hiele jûn klaverjasse, dat wie prachtich!'
:::::::[5] Jo analyse fan de ynfloed fan it Nederlânsk is nijsgjirrich. It soe kinne dat dy ynfloed sa wurket. Mar ik gean ôf op hoe't de dingen yn it Frysk sein wurde (waarden), en, sa't jo sizze, der is yn de útspraak in dúdlik ferskil, sa't Tetman en Anneke Douma hearre litte. En by harren is de útspraak sûnder n wier gjin ynterferinsje mei it Nederlânsk.  
:::::::[6] Sa't ik earder ek al útstelde, miskien is it better om hjir in trochkrûpte grammatikus te rieplachtsjen. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 12 apr 2026, 22.35 (CEST)
:::::::: Ik moat ris sjen wêr't ik it oersjoch fan de Afûk haw. Mar hoe ek: Sa't it my bystiet is De Reade Boarre net yn de hjoeddeiske stavering. Dat koe ynfloed hawwe. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::::::::: Ja, en nee: [[De Reade Bwarre]] wie yn in eigen stavering. [[Jetske Bilker]] hat yn [[2022]] in [[wertaling]] makke as [[De reade boarre]]. Wy hawwe der neat oer, núvernoch.
::::::::: Hoe fine wy sa'n trochkrûpte grammatikus? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Bot Flag Request for [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]] ==

Appologies for posting in English. Also, I could not locate a dedicated page for bot request in {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}, so I am posting here. Please direct me to the correct page if one exists. Thank you.

* '''Bot name''': [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]]
* '''Bot operator''': [[commons:User:SchlurcherBot]]
* '''Bot task''': Automatically convert links from &lt;code&gt;http://&lt;/code&gt; to &lt;code&gt;https://&lt;/code&gt; (secure protocol migration)
* '''Technical details''': Please see [[metawiki:User:SchlurcherBot|meta:User:SchlurcherBot]] for full details, including the expected number of affected URLs on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}.
* '''Bot flags on other projects:''': [[metawiki:Steward_requests/Bot_status/2025-12#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot|Global bot status granted]]. Also flagged on [[:en:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/SchlurcherBot|English Wikipedia]], [[:en:de:Wikipedia:Bots/Anträge_auf_Botflag/Archiv/2025#2025-02-14_–_SchlurcherBot|German Wikipedia]], [[:en:fr:Wikipédia:Bot/Statut/Archive_12#(Traité)_SchlurcherBot|French Wikipedia]], [[:en:it:Wikipedia:Bot/Autorizzazioni/Archivio/2025#SchlurcherBot|Italian Wikipedia]], [[:en:pl:Wikipedia:Boty/Zgłoszenia/2025#Wikipedysta:SchlurcherBot|Polish Wikipedia]], [[:en:pt:Wikipédia:Robôs/Pedidos_de_aprovação/Arquivo/2025#SchlurcherBot|Portuguese Wikipedia]], and [[commons:Commons:Bots/Requests/SchlurcherBot2|Commons]]. For a full list, see: [[metawiki:Special:CentralAuth/SchlurcherBot|sulutil:SchlurcherBot]]
* '''Comment''': The bot is globally approved and active on the top 10 Wikipedia projects. As this wiki has opted out of the global bot policy, I am requesting permission to perform these link updates on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}} as well. Please let me know if a local bot flag can be granted or if you have any questions. Thank you. [[Meidogger:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Meidogger oerlis:Schlurcher|oerlis]]) 21 mrt 2026, 16.43 (CET)

:{{Ping|Drewes|Kneppelfreed}} Goeie. Dit liket my wol okee. Sille wy dit mar takenne? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 mrt 2026, 17.39 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], ja dat liket my ek wol goed ta. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 mrt 2026, 21.07 (CET)
:::Ik ha ek gjin beswier. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 23 mrt 2026, 11.24 (CET)
:::: [[File:Symbol neutral vote.svg|18px]] [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) - Ik wit it net: ik gean der fanút dat at immen keazen hat foar &quot;http:&quot;, dat dêr dan in grûn foar is. Mar at der sein wurdt dat der al ferskate tapassings foar binne, dan nim ik oan dat sokke problemen al fûn binne. (Wie der berjocht dêr't ik dat &quot;neutraal&quot; mei dwaan koe?) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::: {{Neutraal}} [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::::: Ik leau net dat dêr al in berjocht foar bestiet, mar fiel jo frij om it oan te meitsjen. Wat dizze diskusje fierders oangiet: foarstel is oannommen. Ik sil ris sjen oft ik &quot;bot flag&quot; aktivearre krij. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.00 (CET)
:::::{{Ping|Schlurcher}} Hello. We (the aministrators of this Wikipedia) talked it over and decided to grant your request. I believe I have taken care of it, but I've never done this before (we don't get many bot flag requests, in fact almost none). So if there is a problem, please let me know. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.34 (CET)
::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Thanks for confirming, everything looks fine. --[[Meidogger:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Meidogger oerlis:Schlurcher|oerlis]]) 26 mrt 2026, 22.48 (CET)

Ik tocht al; grif hawwe wy dêr wat foar: It wie: &quot;foar&quot; {{foar}}; &quot;tsjin&quot; {{tsjin}} ; en &quot;neutraal&quot; {{neutraal}}. (No opnaam yn de list fan berjochten.) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:Moat dat &quot;Neutraal&quot; net &quot;Unthâlding&quot; wurde? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 28 mrt 2026, 21.02 (CET)

:: Dit is hoe't @[[Meidogger:J'88|J'88]] it makke hat, 15 jier lyn. Fansels kin it ek {{Unthâlde}} wêze, mar dan komme wy wer by de stavering fan it tiidwurd. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:[[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 30 mrt 2026, 12.11 (CEST)

== Beursaanvraag Wikimania 2026 geopend ==

Van 21 - 25 juli vindt [[wikimania:2026:Wikimania|Wikimania]] in Parijs plaats, de jaarlijkse wereldwijde conferentie voor iedereen die betrokken is bij een of meerdere Wikimedia-projecten. 

Wikimedia Nederland stelt een beperkt aantal beurzen beschikbaar voor reis- en verblijfskosten voor het hoofdprogramma van 23–25 juli. Je kunt tot uiterlijk zondag 12 april een beurs aanvragen. 

[[wmnl:Wikimania_2026|Meer informatie over de beursaanvraag vind je op de verenigingswiki]]. [[Meidogger:JansenKirsten|JansenKirsten]] ([[Meidogger oerlis:JansenKirsten|oerlis]]) 23 mrt 2026, 15.06 (CET)

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Unsichtber? ==

Is der immen dy sjen kin dat ik dizze bewurking makke haw [[Oerlis:1918]]? Ik kin it sjen at ik der sels hinne gean, en ik sjoch it ek yn myn Bydragen, mar by myn Folchlist stiet it der net by, en by Koartlyn feroare ek net. Immen in idee? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 2 apr 2026, 12.40 (CEST)

: It is núver: It is no sa'n skoft letter dat net mear te sjen is of Koartlyn feroare it hie, mar oarsom hat der yn de tuskentiid net ien west dy't sei: &quot;Ja it is goed!&quot; of &quot;Nee, wêr prate jo fan?&quot;. Is der no wier net ien dy't sels mar sjen kin at der wat stiet op [[Oerlis:1918]]? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 3 apr 2026, 19.11 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 26 apr 2026, 02.57 (CEST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;
: Ekskuzes foar it skriuwen yn it Ingelsk. Help asjebleaft mei it oersetten nei jo taal. Op it stuit wurdt in fersyk om kommentaar behannele om te besluten oer in wrâldwiid AI-belied. Tankewol. (Neffens Google translate. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]))

== InternetArchiveBot ==
Ik kin net fine dat der ea eat dien is foar [[Wikipedy_oerlis:Ambassade#InternetArchiveBot]]. De man freget om botstatus, en oant no ta is der immen dy't dat in goed idea fûn, mar der bart neat, en wy binne jierren letter.
=== Foarstel: Jou [[Meidogger:InternetArchiveBot]] botstatus ===
{{Neutraal}} - [[Mysha]]. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 11 mai 2026, 16.07 (CEST)&lt;br&gt;
{{Foar}} -[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 mai 2026, 08.45 (CEST)&lt;br&gt;
Dan soe ik sizze dat mei de helte fan de stimmen {{Foar}}, en net ien der op tsjin, dat it foarstel dochs ris oannaam is. (Mysha, 27 maaie.)&lt;br&gt;
{{Foar}} -[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 27 mai 2026, 17.35 (CEST)&lt;br&gt;
{{Foar}} - [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 27 mai 2026, 18.05 (CEST)

: Is der immen dy't de rjochten hat en set te bot-status oan?
: No binne der dúdlik mear fòàrstanners. Is der ek immen dy't de status fan [[User:InternetArchiveBot]] feroarje kin? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
: Dat, wa hat de rjochten en feroaret in botstatus? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:: Dat kinne rjochte-útfurders dwaan en dat binne hjir û.o. Drewes en ik. Ik moat trouwens sizze, ik ferkearde ûnder de yndruk dat dit al lang regele wie. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 4 jun 2026, 02.15 (CEST)
::: Wy moatte mar oannimme dat dat feroarsake is trochdat der in hiel stuit net ien op de ambesade wie. Doet ik dan yn allegefallen it wurdfieren oernaam haw, bin ik begûn mei eltsenien te freegjen of harren fersyk oplost wie. Ik sil no trochjaan dat it der dochs noch fan kaam is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 5 jun 2026, 14.47 (CEST)
::Ik haw it dien. InternetArchiveBot hat no botstatus op 'e Wikipedy. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 4 jun 2026, 02.18 (CEST)
::: Tank. Ik haw de side oanpast, en ik sil it trochjaan; it wie lykwols makliker at der in systeem wie dêr't wy allinnich de oersettings foar dwaan moasten. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 5 jun 2026, 14.47 (CEST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27 mai 2026, 19.14 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Boarnen en referensjes ==

Beste allegear,

Hjoed wie ik fan plan om wer is wat artikels oer te setten. No bin ik net sa goed hoe ik boarnen en referensjes tafoege mat. Mei ik jim freegje my dêr by te helpen? Soen jim dizze foar my tafoege wolle?

Ik hear graach wat mogelik is. [[Meidogger:Anoniem-NOF|Anoniem-NOF]] ([[Meidogger oerlis:Anoniem-NOF|oerlis]]) 29 mai 2026, 11.54 (CEST)

:{{Ping|Anoniem-NOF}} Goeie. Wy hawwe in side [https://fy.wikipedia.org/wiki/Kategory:Berjochten Kategory:Berjochten]. Dêr fine jo it antwurd op jo fraach. Helpe wolle wy altyd [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 29 mai 2026, 16.56 (CEST)

: Ik haw it/de idee dat de bysûndere saken net sa wurkje, mar hoe at [[Wikipedy:Noaten|noaten]] op harrensels wurkje is koart útlein. Faaks kin immen earne in stikje tafoegje oer hoe at it net wurket en wat it bêste alternatyf is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

{{Ping|Anoniem-NOF}} Jo meie ek dwaan wat ik by oersette artikels fan 'e Ingelske Wikipedy almeast doch, troch it ûndersteande berjocht ûnderoan de side ta te foegjen:

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/XXXXXXXXXXX ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|XXXXXXXXXXX}}
}}

Of as jo it fan 'e Nederlânske Wikipedy helje, moatte jo ynstee dit dwaan: 

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://nl.wikipedia.org/wiki/XXXXXXXXXXX ''Bronnen, noten en/of referenties'', op dizze side].
----
{{commonscat|XXXXXXXXXXX}}
}}
By de X-en yn 'e keppelings nei sawol de Ingelske of Nederlânske Wikipedy moatte jo dan fansels de namme fan it oangeande artikel neame. By de X-en op 'e twadde regel yn 'e keppeling nei Commons moatte jo de namme fan 'e kategory oer it oangeande ûnderwerp op Commons ynfoegje. As der op Commons gjin plaatsjes binne oer dit ûnderwerp, kinne de keppeling dêrhinne fansels fuortlitte. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 30 mai 2026, 00.45 (CEST)


:Graach &lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;''NAMMEREFERINSJE''&lt;/REF&gt;&lt;/nowiki&gt; yn tekst ynfoegje en dan &lt;nowiki&gt;&lt;/references&gt;&lt;/nowiki&gt; ûnderoan de tekst ynfoegje, op it plak dêr't de list mei referinsjes komme moat. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 7 jun 2026, 22.55 (CEST)

== 2FA: two-factor authentication ==

Okkerdeis krige ik in melding dat ik in ''two-factor authetication'' ynstelle moast. Tsjek eefkes jim rjochten. Foar burokraten wurde de rjochten fuorthelle, as de 2FA net ynsteld wurdt. Ik wit net oft dit foar oaren ek sa is. Mochten jim net mear de goede rjochten hawwe, jou eefkes lûd en ik meitsje it wer yn oarder. Mei in golle groetnis fan [[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 7 jun 2026, 22.58 (CEST)

:{{Ping|Kening Aldgilles|Drewes}} Ja, dat e-mailtsje haw ik ek hân. It is inkeld foar ''bureaucrats'' en dy neame we hjirre [[Wikipedy:Rjochte-útfurders|rjochte-útfurders]], neffens my. Dat betsjut dat it inkeld jildt foar jo, my en Drewes. Ik haw it regele, hoewol't ik it ûnnedich panikerich fyn fan Wikimedia. Der is hjir op Wikipedia gjin jild te heljen, dat ik kin my net foarstelle dat der hackers binne dy't der sa'n wurk fan meitsje om accounts fan behearders fan in lytse Wikipedia as de Fryske te hacken poer om wat fandalisme plege te kinnen. En as se dat al dogge, sette we it gewoan wer werom. Dat ik seach de needsaak der net fan yn en ik hie der ek hielendal gjin sin oan om soks te dwaan, mar goed, je wurde twongen, dat je moatte. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 8 jun 2026, 00.53 (CEST)
::BG Ieneach, dan hawwe wy it beide foar inoar. By it lêzen fan de e-mail tocht ik itselde. Wat wy allegear net foar de goede saak dogge. :-) [[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 9 jun 2026, 23.26 (CEST)

== Gjin brêge? ==

By my wurket it plaatsje fan de Bearinstrjitte op de foarside net. De keppeling wurket al, mar it plaatsje is op de foarside net te sjen. Oaren? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 9 jun 2026, 12.56 (CEST). By my ek net. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 9 jun 2026, 16.33 (CEST)

:Ik haw in oar plaatsje nommen, in oare oplossing hie ik sa gau net. [[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 9 jun 2026, 23.34 (CEST)
:: In alle gefallen sjogge wy no in plaatsje; it seit net folle, marit is better as in foutmelding. Tank. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Koördinaten ==
{{Ping|Drewes}} Dy koordinaten hie ik noch efkens litten, om't ús Geohack net wol. {{Ping|Kneppelfreed}} Mar tank foar it kaartsje. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 12 des 2025, 11.00 (CET)
{{Ping|Drewes|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk}} Is de reden bekend werom't Geohack net wurket?--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 12 des 2025, 19.48 (CET)

:@[[Meidogger:Mysha|Mysha]], graach dien, hjer. De koördinaten kinne jo ek oernimmen fan de Nederlânske side. @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ik begryp net wêrom't Geohack no net wurket. Ik seach it no ek krekt. It wurke foarhinne al. Ik sjoch sa gau it probleem net. Is der immen dy't it wit? [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 12 des 2025, 20.38 (CET)
:{{Ping|Mysha|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes}} Nee, ikke net. Mar ik dy koördinaten en sa, dat giet my al gau boppe de pet. Is it oeral sa of allinnich op dizze side? As it oeral itselde is, hawwe se by Geohack miskien in ''bug'' en losse se it sels op. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 12 des 2025, 20.42 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], it skynt by ús op alle plakken, want ik haw dêr by in stikmannich plakken even neisjoen. By nl wurket er dêrfoaroer wol. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 12 des 2025, 20.47 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}} As it op nl: wol wurket, dan is der faaks by Geohack wat feroare wêrtroch it koördinateberjocht by ús (dat oars is as it koördinateberjocht op nl:, seach ik) net mear goed wurket. Mar hoe't je dat reparearje kinne sûnder dat je alle siden by del moatte dêr't it berjocht op brûkt wurdt, dat soe ik net witte. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 12 des 2025, 20.55 (CET)
:::: {{Ping|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}} @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] (Ik wit net krekt wêr't der stiet wat it ferskil is tusken &quot;Ping&quot; en &quot;@&quot;.) Is it allinnich by ús in probleem? Of hawwe oare W: dat probleem en hawwe dy it oplost? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::::{{Ping|Mysha}} Neffens my is der gjin ferskil en kinne jo beide brûke, mar earlik sein bin ik dêr net wis fan. Ik ha by de Fryske wiki leard om te pingen.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 15 des 2025, 18.45 (CET)

:{{Ping|Drewes|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk}} Om't it probleem noch jimmeroan net oplost is, ha ik oan ChatGPT frege wat it probleem wêze kin. Neffens ChatGPT hat de Frysktalige wikipedy gjin eigen konfiguraasje ynsteld om koördinaten fuort troch te stjoeren nei in kaarttsjinst. It hat te krijen mei in ûntbrekkende of oare ynstelling en net mei in bug. Soks soe oankaarte wurde kinne op Phabricator (it bug-/taaksysteem van Wikimedia). Dat kin sa en ik tink dat ien fan 'e behearders dat it bêste dwaan kinne:

*stap 1 gean nei: https://phabricator.wikimedia.org
*stap 2 Log yn (Wikimedia-account)
*stap 3 Klik op Create Task
*stap 4 Plak de ûndersteande tekst
*stap 5 Foegje de tags ta (dat helpt by de sichtberens) 

Tags: 
MediaWiki
Wikis
Maps
GeoHack
Kartographer
fywiki

'''De folgjende tekst tekst kin yn it berjocht plakt wurde.'''

Title: fywiki: Coordinates link to GeoHack instead of opening a primary map service

Description: On the Frisian Wikipedia (fywiki), clicking on coordinates in articles always redirects to GeoHack (toolforge.org), instead of opening a primary map service (e.g. OpenStreetMap) directly.

This differs from other Wikipedias such as nlwiki, where coordinates open a map directly and GeoHack is only used as a secondary tool.

Example:
Article: Abdij fan Cluny (fywiki)
Coordinates link to:
https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=fy&amp;params=46_40_0_N_4_42_0_E_scale:12500_type:landmark_region:FR

It appears that fywiki does not have a “primary map service” configured for coordinate links, causing the default GeoHack redirect to be used.

Expected behavior: Clicking on coordinates on fywiki should open a primary map service directly (e.g. OpenStreetMap), similar to nlwiki and other Wikipedias.

Possible solution / investigation: Check whether fywiki has a primary map service configured for coordinates (MediaWiki / Kartographer / Wiki configuration).
If missing, align fywiki’s behavior with other Wikipedias by setting a default map service.

Ik hoopje dat hjir wat mei dien wurde kin.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 18 des 2025, 20.37 (CET)
:: Romke, de lêste berjochten oer  AI, is dat y alle gefallen, in tredde fan de antwurden ferkeard is. Om't by [[Abdij fan Cluny]] de koordinaten net funksjonearje, moat ik oannimme dat it antwurd wat jo hân hawwe yn dy tredde sit.
:: De skoalle giet ticht foar it jier; dat ik winskje eltsenien noflike dagen, en yn [[2026]] hoopje ik werom te kommen om te sjen dat it oplost is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 19 des 2025, 14.00 (CET)
:{{Ping|RomkeHoekstra|Drewes|Kneppelfreed}} Ik haw hjir ris even nei sjoen, mar se wolle by Phabricator myn meidoggersnamme net akseptearje om't der in apostrof yn sit. No kin ik foar dizze webside fansels in oare meidoggersnamme betinke, mar ik haw oer dit ûnderwerp sa'n bytsje doel, dat as ik fragen krij, ik dy net beäntwurdzje kinne soe. Ik brûk dy koördinaten noait en ik begryp earlik sein mar heal wat it probleem is. De keppeling wurket blykber net mear goed, dat is alles wat ik oant no ta begrepen haw. {{Ping|Kneppelfreed}}, jo hawwe hjir okkerjiers de hiele programmatuer fan 'e posysjekaarten ynsteld, dat dit seit jo nei alle gedachten mear as my; is dit ek wat dat jo oppakke kinne? As jo net wolle, sil ik it wol dwaan, mar dan taast ik folslein yn it tsjuster. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 12.31 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ik haw it dêre op it aljemint brocht, dus sil sjen wat dêr fierder út komt. Mar earlik sein giet soks mei ek boppe de pet. Ja, ik haw okkerjiers de posysjekaarten oan 'e praat krigen, mar dat wie mear in kwestje om de juste berjochten yn de wikipedy oan te meitsjen, en dat wiene der noch al wat, om dy posysjekaarten oan it wurk te krijen. Dit is in kwestje foar yn 'e Wikimedia dêr't ik fierders alhiel gjin ferstân fan haw. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 19 des 2025, 20.15 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed}} O. Ik tocht dat dit oanferwante dingen wiene. Safolle wit ik der dus fan. No, yn elts gefal tankjewol dat jo it oppakt hawwe. We sille sjen wat it opsmyt. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 20.48 (CET)
::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed}} Tige tank foar jim krewearjen. Eefkes ôfwachtsje wat der no bart. It soe moai wêze as wy dit wer oan 'e praat krije. Eefkes in fraach: binne der ek kontakten mei wikipedia dat wy harren freegje kinne oer saken dêr't by ús de kennis tekoart komt? Wy binne hjir no ienris in hiel kwetsber klubke.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 19 des 2025, 22.12 (CET)
:::::{{Ping|RomkeHoekstra}} In goeie fraach. Dêr moast ik al even djip oer neitinke. Der hat in stikmannich jierren lyn ris wat west mei de haadside, dy't net mear goed werjûn waard. Doe bin ik by Meta-Wiki te rie gien, en dy hawwe doe holpen. Doe moast ik tydlik de befeiliging fan 'e haadside útsette, wit ik noch wol, sadat sy dêrmei oan it pielen koene. Ik leau dat ik dêrfoar dizze link brûkt haw: https://meta.wikimedia.org/wiki/Ask_a_question/Recent_questions , want dy haw ik teminsten opslein. Mar as jo bliuwende kontakten of in spesjale kontaktpersoan foar ús Wikipedy bedoele, nee, dy hawwe wy net. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 23.15 (CET)
::::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Ik praat fanút in stik ûnkunde en bin gjin behearder en wit ek net hokker tools jimme ta jim beskikking ha, mar is it dan net handich om earne in dielplak te hawwen dêr't jimme dizze kennis meiïnoar diele kinne? It soe spitich wêze dat de boel hjir op 'e kont leit as ien foar in skoft neat dwaan kin of omfalt of gewoan gjin nocht mear oan it wurk hat en elkenien mar omgriemt om't dêrmei de kennis ferdwûn is.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 20 des 2025, 09.17 (CET)
:::::::{{Ping|RomkeHoekstra}} No, safolle ''tools'' mear as jo hawwe wy net. Wat wy dogge, ferskilt eins net safolle fan wat josels ek al dogge, allinnich kinne wy as behearder siden wiskje, skoattelje en ûntskoattelje en meidoggers útslute. Mear is it eins net. Wat jo sizze oer it dielen fan kennis, dêr hawwe jo wol in punt. Mar ik soe sa ien, twa, trije net witte wêr't wy sokke dingen krekt opskriuwe kinne dêr't behearders fan letter it weromfine kinne as se der ferlet fan hawwe. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 01.29 (CET)

Dit wie it antwurd dat ik fan wikimedia weromkrigen ha:
Hi @Kneppelfreed, thanks for taking the time to report this and welcome to Phabricator!

&quot;koördinaten&quot; in the Infobox in https://fy.wikipedia.org/wiki/Abdij_fan_Cluny links to dead http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?language=fy&amp;params=46_40_0_N_4_42_0_E_scale:12500_type:landmark_region:FR&amp;pagename=Abdij_fan_Cluny&amp;src=Abdij_fan_Cluny. Toolserver.org was switched off in 2014.

https://fy.wikipedia.org/wiki/Berjocht:Koördinaten_yn_tekst needs updating (several outdated links), and https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Berjocht:Koördinaten&amp;action=edit (after an unneeded redirect) uses https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Berjocht:MapsServer&amp;action=edit which also needs several links to get updated.

User scripts, gadgets, templates, modules, custom CSS are local on-wiki content. Local content is managed independently on each wiki, by each wiki community themselves.
Phabricator is mostly used for MediaWiki, MediaWiki extensions, or server configuration, or by developers and teams to organize what they plan to work on.
If you are looking for help with the local code on a wiki, please see https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech instead.
This needs fixing on the local wiki by editing its local content. Thus I am closing this task here - thanks for your understanding!

{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}}
:Moai, no dan witte wy dat wy dêr net wêze moatte en it sels oplosse moatte. Ik ha fan 'e moarn in hiel skoft mei ChatGPT oan 'e gong west en nei lapen tekst en hinne en wer geskriuw binne wy der tink út (it lestige is dat ChatGPT nochal ris ferkearde folchoarders oanhâldt en somtiden wurden brûkt dy't ik net kin/koe). Mar om koart te kriemen leit neffens ChatGPT de oarsaak fan it probleem by it berjocht, dat streekrjocht nei GeoHack ferwiist. No moat der foar de oplossing earst in systeem- of ynterfaceberjocht oanmakke wurde (dêr ha ik gjin rjochten foar, dus dat sil troch ien fan jimme dien wurde moatte. Sa'n ynterfaceberjocht wurdt as folget oanmakke (mei format MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label):

* stap 1: gean nei: https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label 
* stap 2: klik op bewurkje boppe oan 'e side.
* stap 3: plak dêr de platte tekst: Toant de koördinaten fan dit plak as klikbere kaartlink mei Kartographer.
* stap 4: opslaan.

It berjocht is no beskikber foar alle berjochten of funksjes dy't it Koordinaten-yn-tekst-label brûke. As dat dien is sjoch ik as it berjocht:koördinaten yn tekst oanpast wurde moat (dêr ha'k leau ik wol rjochten foar).--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 12.52 (CET)

:{{Ping|RomkeHoekstra}} &quot;No witte wy [... dat wy] it sels oplosse moatte&quot;, skriuwe jo. Uh, dat is net wat der yn 'e reäksje fan Phabricator stiet. Sy sizze: as jimme help nedich binne om dit probleem op te lossen, dan moatte jim net by ús wêze, mar by https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech. 
:As jo miene dat jo it sels oplosse kinne, is my dat bêst, mar ik fyn dat jo tefolle fertrouwe op ChatGPT. Sels haw ik earlik sein nul fertrouwen yn sa'n a.i.-programma. &quot;Hallusinearje&quot; is net foar neat ta it wurd fan it jier keazen. As ik nei https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label gean en dêr jo tekst opslaan wol, krij ik de folgjende tekst yn byld: &quot;''Warskôging: Jo bewurkje in side dy't brûkt wurdt yn de tagongstekst foar it wikiprogramma. Feroarings op dizze side feroarje it oansjen fan de tagong foar oare meidoggers.''&quot; Sels haw ik gjin idee wat der barre kin as ik hjirmei ompiel. As de hiele Wikipedy it straks net mear docht, binne wy fierder fan hûs, fansels. Hoe wis binne jo fan jo saak? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 15.05 (CET)
::Ik ha út it andert begrepen dat dit op de lokale wiki korrizjearre wurde moat troch de lokale ynhâld oan te passen en dat wy dus sels oan 'e slach moatte. Mar dan begryp ik dat dus ferkeard.&lt;br&gt;
::Ik wit dat ChatGPT fouten makket en it dus net sa dat ik blyn op dingen yngean (foar de aardichheid moasten jo de hiele diskusje mei ChatGPT ris trochlêze), mar it is ek grutte ûnsin dat ChatGPT neat kin. Wat skriuwt ChatGPT as ik dy warskôging fan jo foarlis: Deze waarschuwing verschijnt altijd bij interfaceberichten. Het is bedoeld om te zeggen: “Denk even na voordat je opslaat.” In jullie geval is de wijziging: één korte zin, zonder code, zonder sjablonen. Dat is zo veilig als het maar kan. Deze waarschuwing is geen signaal dat je “op gevaarlijk terrein” zit — het is MediaWiki dat netjes zegt: “dit is belangrijk”.&lt;br&gt;
::Wat ChatGPT skriuwt as ik de benaudens foar AI-hallusinaasje ferwurdzje: &quot;ik begryp de soarch oer AI-hallusinaasje hiel goed. Yn dit gefal giet it lykwols net om nije logika, mar om it ferienfâldigjen fan in interfaceberjocht nei platte tekst, wat neffens MediaWiki-praktyk is. De wiziging is lyts, direkt werom te draaien en feroaret gjin artikelynhâld.&lt;br&gt;
::Mar goed, jo binne behearder, ik net. As jo nul fertrouwen ha yn ChatGPT, dan soe ik dit mar gewurde litte. Ik wol nimmen wat oplizze. Ik besykje allinnich mei te tinken om't it in probleem is dat wol om in oplossing freget.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 16.08 (CET)
:::{{Ping|RomkeHoekstra|Drewes|Kneppelfreed}} No ja, Romke, ik sil jo fertelle hoe't ik ta myn miening oer A.I. kommen bin. Google jout op 't heden boppe oan 'e side ek in A.I.-berjocht as jo wat freegje. Ik woe fan 'e wike witte wêr't de namme ''Ptilinopus huttoni'' wei kaam, de wittenskiplike namme fan 'e Rapajufferdo. ''Huttoni'' is dúdlik ôflaat fan 'e Ingelske efternamme Hutton, mar wa wie dy man (want by in frou komt der net ''-i'', mar ''-ae'' efter). Dus ik freegje dat oan Google. Dat A.I.-berjocht seit fan: o, dat is William Hutton, in bekende Nijseelânske samler fan spesimina, mei jierren fan berte en ferstjerren derby. No naam ik al neat oan fan A.I. sûnder dat ik it earnewêr oars befêstigje koe, dat ik sykje nei in William Hutton mei de opjûne jiertallen. Nearne wat te finen. Ik trochsykje en nei in hiel soad gedoch fûn ik út dat de do ferneamd wie nei de Britsk-Nijseelânske biolooch Frederick Wollaston Hutton. Der hat, ynsafier't ik útsykje kin, nea in William Hutton mei dat berop en dy jiertallen bestien. Dêr bin ik earlik sein wol wat fan skrokken. Dat sadwaande. (En dat gong ek net om nije logika, mar om âlde kennis.)
:::Wat it probleem mei de koördinaten oangiet, ik leau dat ik wat yrritaasje by jo opmerk oer myn opstelling (altyd moeilik te sizzen op basis fan skreaune tekst). Ik hoopje dat jo wol foar it ferstân hawwe dat ik jo ynset yn dizze saak tige wurdearje, mar ik hoopje ek dat jo der begrip foar opbringe kinne dat ik huverich bin om om te prutsjen mei programmatuer dêr't ik hielendal gjin ferstân fan haw. Dat ien regel platte tekst it ferskil net meitsje sil, dat wol ik wol oannimme, mar dat makket it ferskil ek net om it probleem mei de koördinaten op te lossen. Jo binne fan doel (of ik moat jo ferkeard begripe) om dêrnei oan 'e programmatuer te sleuteljen. As jo dêr ferstân fan hawwe, bêst genôch. As jo dat poer en allinnich dogge op basis fan 'e oanwizings fan ChatGPT, dan fiel ik my dêr earlik sein net sa noflik by. Ik soe earlik sein wat dit oangiet wol wat ynbring fan 'e oare behearders hawwe wolle. Wat fine {{Ping|Drewes}} en {{Ping|Kneppelfreed}} hjirfan? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 16.40 (CET)
::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Drewes|Kneppelfreed}} No wurket it [Berjocht:Koördinaten yn tekst] sawiesa net. It is de trouwens de fraach of der überhaupt sleutele wurde moat nei it opslaan fan in interfaceberjocht (interface = tagongstekst). Mar dat leart ús it úttesten. Wat ik yn it Berjocht:Koördinaten yn tekst dêrnei ferfange soe, kin ek wersteld wurde, dat liket my net folle oars as mei oare berjochten.
::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Wat it gebrûk fan A.I. oanbelanget: A.I. hellet syn ynformaasje fan ynternet en ek ynternet is net altiten korrekt. Sjoch nei wat jo hjoed oer BirdLife by it seerotsje skreaunen en ik hie lykas jo dêr ek myn twifel oer. By fragen oan ChatGPT kinne jo nei boarnen freegje, dy jout er dan by it jaan fan in antwurd en dan kinne jo de ynformaasje fuort by de boarne kontrolearje. Jo fregen oan Google A.I. wêr't de namme ''huttoni'' yn ''Ptilinopus huttoni'' wei kaam. Ik ha gjin ûnderfining mei Google A.I., mar ik ha foar de aardichheid jo fraach suverkrekt oan ChatGPT frege en krige fuort as andert: &quot;huttoni ferwiist nei Frederick Wollaston Hutton (1836–1905), in Britsk-Nijseelânske natuerûndersiker en geolooch&quot; mei ferwizing nei it Ingelsktalige wikipedylemma (Frederick Hutton (scientist).) ChatGPT makket bêst wol fouten (minsken meitsje dy trouwens ek), mar wat ik yntusken wol wit is wat spesifiker de fraach, namste better de antwurden binne. Ik soe jo oanriede dochs ris ChatGPT te brûken (en altiten om boarnen te freegjen).--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 22.46 (CET)
:::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Tankjewol foar de tip. Ik sil der ris oer neitinke. Wat de rest oangiet, as jo tinke dat it miskien mei it opslaan fan dy regel platte tekst klear is, dan wol ik dat wol foar jo dwaan. (Dus dat doch no daliks even.) Mar as der mear gebeure moat, wol ik graach dat jo dêr even mei wachtsje oant Drewes en Kneppelfreed ek har sechje oer dit ûnderwerp dwaan kinnen hawwe. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 23.09 (CET)
::::::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], ik wol alderearst Romke tige betankje foar jo ynset om dit euveltsje te ferhelpen. Sa't it liket, skynt it allinnich op ús wikipedy net te wurkjen. Ik sjoch by in soad oare wikys wurket it wol. It soe tige moai wêze dat we it hjir ek wer oan it wurk krije kinne. As Romke hjir oan sleutelje wol, dan fyn ik dat poerbêst. Iksels bin in bytsje noedlik om dêr mei om te pielen. As jo, Romke, dat net oan doare, kinne we altyd freegje op dy link dy't Phabricator stjoerd hat: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech]. It liket dat it berjocht feroare wurde moat. By nl brûke se de âlde [https://nl.wikipedia.org/wiki/Sjabloon:Co%C3%B6rdinaten sjabloan koördinaten], dy't praktysk itselde wie as ús [[Berjocht:Koördinaten]]. Wêr't ik bang foar bin, as we it berjocht koördinaten feroarje, we alle siden by del moatte om dy ek te feroarjen. 
::::::En wat ChatGPT oanbelanget, dêr haw ik noch net mei wurke, wol mei Google AI, en ik haw dêr mingde gefoelens oer. It sil yn protte gefallen wol goed wêze, mar it kin it somtiden ek ferkeard ha. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 des 2025, 03.21 (CET)
:::::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Ieneach hat no in interfaceberjocht oanmakke en der is fierder neat raars bart, lykas ChatGPT al oanjoech. It feroaret lykwols noch neat oan 'e wurking fan 'e koördinaten om't it âlde berjocht noch hieltiten de Geohack-keppeling makket. Der moatte no twa dingen dien wurde: 1. Om't der in lus ûntstiet mei't de namme fan it berjocht en de namme fan it interfaceberjocht meiïnoar botse, moat der A. in nij berjocht oanmakke wurde ûnder de namme Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer. B. Yn it âlde berjocht moat in trochferwizing komme. Dat is alles. Wurket it net, dan kin neffens ChatGPT alles weromdraaid wurde: klikke op skiednis, kies de eardere ferzje en weromsette. Eefkes foar jim ynformaasje: ik ha mei ChatGPT sels in pear saken thús oplosse kind, û.o. it werstellen fan it lint yn Word (dat út it byld ferdwûn wie), mei help fan A.I. in skealike pop-up fan 'e computer ferwidere en in skermprobleem mei de mobyl oplost. It foardiel fan ChatGPT is dat er by problemen alles yn stappen trochjout. Ik wachtsje jim reäksje ôf. It soe moai wêze as [[Meidogger:Drewes]] as behearder ek eefkes reägearret? [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 09.05 (CET)
::::::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Miskien bin ik wol wat te foarsichtich mei sok spul. Dus, no ja, okee, prebearje it mar ris. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 des 2025, 15.00 (CET)
::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}}  Meidoggers. Ik folgje alles wier wol, mar kin hjir gjin sinnich wurd oer sizze. Interfaceberjocht, ChatGPT of Geohack-keppeling, it seit my neat. Sorry. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 22 des 2025, 16.07 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes}} Ik haw besocht oft in lokale oanpassing mooglik wie en hie hope dat it hjirmei oplost wie, mar it docht bliken dat de koördinaten djipper yn 'e infoboksstruktuer sitte as ferwachte. Dat soe betsjutte dat der ek yn 'e ynfoboksen sleutele wurde moat en dat giet ek my te fier. Dêrom haw ik de feroaring fan it berjocht Berjocht:Koördinaten yn tekst werom set nei de âlde sitewaasje. It nije Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer kin ferwidere wurde lykas ek it interfaceberjocht. Dêrmei binne wy wer by de âlde sitewaasje. ChatGPT advisearret ús op 'e nij Phabricator te mailen om't it in struktureel patroanprobleem is dat dêr thús heart en joech my foar de mail de folgjende tekst.   
:::---- 
:::On fy.wikipedia.org we investigated replacing legacy GeoHack-based coordinate links with Kartographer (maplink).
:::While this initially appears to be a local template change, we found that there is no safe local-only migration path due to how coordinate templates are used.
:::Current situation:
:::* A single coordinate template is used both:
:::  - inline in article text, and
:::  - inside multiple infobox templates.
:::* The template currently outputs a plain external GeoHack link, which works in both contexts.
:::Problem encountered:
:::* Replacing the GeoHack link with Kartographer maplink causes:
:::  - template loop errors when maplink looks up interface messages, or
:::  - literal parameter output (e.g. {{{3}}}) in infoboxes, because infoboxes expect plain wikitext, not a rendering tag.
:::* Splitting logic into subtemplates avoids loops, but still breaks infobox rendering.
:::* Fixing this would require modifying infobox templates, which makes the change non-local and affects many pages.
:::Conclusion:
:::This suggests a structural limitation: when a coordinate template is embedded in infoboxes, switching from GeoHack (plain link) to Kartographer (rendered maplink) cannot be done safely by editing the coordinate template alone.
:::We reverted all local changes after testing.
:::Question:
:::Is there a recommended migration pattern for wikis where coordinate templates are used both inline and inside infoboxes?
:::Or is GeoHack currently the only viable option in such cases?
:::----
:::Dizze tags kinne tafoege wurde:
:::Kartographer
:::Templates
:::Wikimedia-Site-Requests 
:::&lt;br&gt; [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 17.47 (CET)
::::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], ja sa't ik al sei, wie ik al bang  dat der folle mear by komt te sjen. Ik haw ek even besocht en feroarje it [[Berjocht:Koördinaten]], mar dat fern**kt alle koördinaten op 'e siden en dêr moat nei alle gedachten folle mear berjochten by oanmakke wurde, tink ik. We kinne wer besykje it by Phabricator op it aljemint te bringen, en sjen wat er ditkear weromstjoerd. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 des 2025, 20.57 (CET)
::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Wat in ellinde, sis. En dat krekt mei de krystdagen... Romke, jo skriuwe hjirboppe dat it ynterfaceberjocht ferwidere wurde kin. Bedoele jo dêrmei dat ik https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label wiskje moat? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 des 2025, 21.17 (CET)

{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Ieneach, jo meie dat interfaceberjocht ek eefkes stean litte, it kin fierder dochs gjin kwea en it kin altiten noch fuort. It Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer kin fuort en as it nedich is en Phabricator kin neat foar ús betsjutte, dan kinne wy it sa wer oanmeitsje. It âlde Berjocht:Koördinaten yn tekst moat fansels yn alle gefallen stean bliuwe. No earst sjen as Phabricator it foar ús oplosse kin. Sanet, dan kinne jimme in ienmalige ynfoboksfiks oerwege. Yn dat gefal moatte de fjilden fan 'e koördinaten yn 'e ynfoboksen oanpast wurde:

Hjoeddeiske sitewaasje bygelyks:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Ynfoboks abdij
 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|…}}
}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

De ynfoboks befettet yntern:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
| koördinaten = {{{koördinaten|}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

wy feroarje allinnich de ynfobox sels, bygelyks nei:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
| koördinaten = {{{koördinaten|{{Koördinaten yn tekst|{{{lat|}}}|{{{lon|}}}}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

Wy ha alletrije ûnderfining mei ynfoboksen en witte dat wy de ynfoboks werom sette kinne as de feroaring gjin resultaat hat. As it al slagget dan hoege wy fansels net de artikels oan te passen en dan is de ynfoboks sa oanpast dat dy in Kartographer-kaartlink toane kin, wylst dy foar dy tiid allinnich mei in platte GeoHack-link omgean koe. 

Hawar, no earst mar wer eefkes Phabricator ôfwachtsje. Noflike jûn mannen!
--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 22.52 (CET)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], ik ha it wer nei Phabricator stjoerd. Ris sjen wat hy no seit. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 des 2025, 08.34 (CET)

@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], dit is wat ik weromkrigen ha fan Phabricator:

Hi,
user scripts, gadgets, templates, modules, custom CSS are local on-wiki content. Local content is managed independently on each wiki, by each wiki community themselves.
Phabricator is mostly used for MediaWiki, MediaWiki extensions, or server configuration, or by developers and teams to organize what they plan to work on. Phabricator is not a support forum. If you are looking for help with the local code on a wiki, please see https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech instead.
This needs fixing on the local wiki by editing its local content. Thus I am closing this task here - thanks for your understanding.

Dus dêr kinne we neat mei. Hy jout dy iene link wer. We soene dêr ris freegje kinne..... --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 des 2025, 20.00 (CET)

@[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Kneppelfreed, jo soene dizze tekst brûke kinne foar de mail:

&lt;blockquote&gt;
Hello,

We would like to ask for technical advice regarding coordinate templates on a smaller Wikipedia (fy.wikipedia.org).

Current situation:
On our wiki, a single coordinate template is used both:
- inline in article text, and
- inside multiple infobox templates.

This template currently outputs a plain external GeoHack link, which works in both contexts.

Problem:
We investigated replacing the GeoHack link with Kartographer (maplink). While this initially looks like a local template change, we ran into structural issues:

- Using maplink inside the existing coordinate template leads to template loop errors or broken output.
- Splitting logic into subtemplates avoids loops, but then breaks infobox rendering (infoboxes expect plain wikitext, not a rendered maplink tag).
- Fixing this appears to require modifying infobox templates as well, which makes the change non-local and affects many pages.

We reverted all changes after testing.

Question:
Is there a recommended or established pattern for migrating legacy GeoHack-based coordinate templates to Kartographer on wikis where those templates are also used inside infoboxes?

Or is GeoHack currently still the only viable solution in such mixed-use cases?

Any pointers, examples from other wikis, or general guidance would be very welcome.

Thank you in advance.
&lt;/blockquote&gt;

--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 23 des 2025, 21.52 (CET)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], dien! [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 24 des 2025, 07.43 (CET)

@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], dit is it andert dat ik weromkrigen haw fan https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech oangeande de koördinaten.

Okay, so there are two problems:

:::* GeoHack doesn’t show a map. What GeoHack shows is defined at [[Berjocht:GeoTemplate]], you can copy parts of its Dutch or English (or whichever) counterpart to fix this.
:::* You couldn’t replace the GeoHack link with a Kartographer one. This replacement is probably worth it even if you manage to (or could manage to) add the map to GeoHack, as showing the map without loading a new page is more user-friendly in my opinion. The problem with Kartographer is that it uses a completely different coordinate structure. Currently [[:fy:Berjocht:Koördinaten yn tekst]] gets a parameter with the value &lt;code&gt;53_03_03_N_5_34_32_E_type:city_zoom:15_region:NL&lt;/code&gt;, but Kartographer expects three parameters: &lt;code&gt;latitude=53.050833&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;longitude=5.575556&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;zoom=15&lt;/code&gt; (the latter is optional, &lt;code&gt;type:city&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;region:NL&lt;/code&gt; have no Kartographer equivalents), e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;maplink latitude=&quot;53.050833&quot; longitude=&quot;5.575556&quot; zoom=&quot;15&quot; /&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (&lt;maplink latitude=&quot;53.050833&quot; longitude=&quot;5.575556&quot; zoom=&quot;15&quot; /&gt;). While it’s probably possible to code the conversion between the two formats in wikitext (with the help of [[:fy:Module:String]]), the result would likely be unreadable wikitext. So you have two options: either convert all calls using a bot, or have a Lua module do the conversion. The Lua solution means less edits in the short term, but I find the current parameter value quite hard to read, so I think a bot conversion would result in a better editor experience in the long term. 

It earste probleem is dus in kwestje fan [[Berjocht:GeoTemplate]] te fiksen. It twadde probleem liket in stik mear yngewikkeld. --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 30 des 2025, 01.27 (CET)

: Dus opsje a is alles omsette mei in bot en opsje b is in konversy yn in Lua-module. Hy advisearret opsje a mar beide opsjes geane fier boppe myn kennis. Wat no? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 30 des 2025, 10.00 (CET)
::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], hy sei dêr binne twa problemen. Us [[Berjocht:GeoTemplate]] is tink ik út de tiid, want dêr stiet gjin kaart op. We kinne dy side miskien ferhelpe om de fariant fan nl of en of de oer te nimmen. Ik tink dat it probleem dan ek noch net ferholpen is, want [[Berjocht:Koördinaten]] en [[Berjocht:Koördinaten yn tekst]] sille nei alle gedachten ek oanpast wurde moatte, want yn in soad oare wikys wiene dy jierrenlyn al oanpast neffens nije systemen sa't ik begrepen ha. Dy fan ús is nea oanpast. It simpelste is dy ek fan bgl nl of en of de oer te nimmen.
::It twade probleem is grutter, want as je Kartographer brûke wolle, moatte oare koördinatestruktueren, sa't er hjirboppe neamt, brûkt wurde en dêr binne twa opsjes foar: a: mei in bot of b: mei in Lua-module.
::Wat te dwaan no: ik soe it net witte. It giet my allegear te fier boppe de pet. We kinne besykje it earste probleem op te lossen en sjen oft dat wat helpt. Ik ha earder besocht mei dy Lua-rommel te pielen, mar rekke alhiel fêst. Ik ha lêsten besocht om [[Berjocht:Ofbyld multy]] te meitsjen, dêr't je meardere ôfbylldings sa as yn bygelyks ynfoboksen sette kin, mar doe rûn ik tsjin in betonnen muorre oan, want dêr rûn ik tsjin dy Lua-modulen oan en besocht guon fan dy berjocten oan te meitsjen, mar rûn ahiel fêst. Ik tocht nei it foarinoar krijen fan 'e posysjekaarten, dat ik soks hooplik ek oan 'e praat krije koe, mar dat slagge my dus net. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 30 des 2025, 20.32 (CET)
:::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed}} Tsja, mannen, ik kin hjir ek net folle oan tafoegje. Ik haw de reäksje fannacht trije kear lêzen en ik koe it noch net neikomme. Ik hie sels noch nea fan Lua heard, en wit net wat dat is. Bots hawwe wy ek net. Wat ik wol sjoch is dat GeoHack DMS-koördinaten (degrees, minutes, seconds) brûkt, wylst Kartographer desimale koördinaten brûkt. As we Kartographer brûke wolle soene, betsjut dat dat al dy DMS-koördinaten omrekkene wurde moatte. Wat my oangiet is dat in brêge te fier. Dus we bliuwe by GeoHack. Dan is der noch ien mooglikheid: gewoan hânmjittich side foar side de boel oanpasse. It giet om sa'n 4.500 haw ik lêsten opsocht. As we 50 deis dwaan kinne komt dat út op in fearnsjier. Dat is net leuk, mar it soe te dwaan wêze as we allegearre mei-inoar de hannen út 'e mouwen stekke. Mar dan moat der earst fansels wol in funksjonearjende keppeling yninoar knutsele wurde om 'e âlde mei te ferfangen. Dat is wêr't it by my stûket, want dat kin ik sels net dwaan. Of oars kinne we der ek foar kieze om 'e âlde keppeling net te ferfangen mar gewoan fuort te heljen. We hawwe ommers yn hast alle geografyske artikels ek al in posysjekaart. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 30 des 2025, 21.18 (CET)
:::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Hoe dan ek, it wurket no net dus gjin ien hat wat oan dy koördinaten en it jout allinnich mar argewaasje as jo der op drukke en der komt neat. It giet hoe dan ek my ek fier boppe de macht, dus it soe al fan Kneppelfreed komme moatte en oars is it net oars. Faaks is dan de koartste klap om de koördinaten út de ynfoboksen te ferwiderjen. Mar dat lit ik oan jimme oer, ik help wol mei as se side foar side omset wurde moatte (mar dan sil der ek in plan komme moatte hoe't wy dat oanpakke, oars iepenje wy allegear siden dêr't earder al ien oan 'e gong west hat.  

Kinne jo hjir wat mei [[Meidogger:Kneppelfreed]]? Dit ha'k fan ChatGPT, faaks helpt it jo wat.
&lt;blockquote&gt;
'''Stappenplan: starten met een Lua-oplossing (veilig en omkeerbaar)'''

''Doel:
Kartographer gebruiken zonder artikelen of infoboxen aan te passen, en met mogelijkheid tot volledige terugdraai.''

----
'''Stap 1 — Niets wijzigen aan artikelen of infoboxen'''

* Geen enkele artikelpagina aanpassen
* Geen infobox-sjablonen aanpassen
* Alles moet blijven werken met de huidige GeoHack-parameterstring
* Als dit niet haalbaar blijkt → stoppen.
----
'''Stap 2 — Maak één nieuw Lua-module aan (losstaand)'''

Maak een nieuwe module aan, bijvoorbeeld:

&lt;small&gt;Module:Koördinaten&lt;/small&gt;

Deze module doet uitsluitend het volgende:

* input: de bestaande GeoHack-string

&lt;small&gt;53_03_03_N_5_34_32_E_type:city_zoom:15_region:NL&lt;/small&gt;

* output:
** latitude (decimaal)
** longitude (decimaal)
** zoom (optioneel)

'''Belangrijk:'''
*De module rendert géén kaart
*Geen maplink, geen HTML
*Alleen parsing en omrekening
----
'''Stap 3 — Houd de Lua-code minimaal en leesbaar'''

*Gebruik standaard Lua-functies
*Eventueel : &lt;small&gt;Module:String&lt;/small&gt; voor splitsen
*Geen “slimme” trucjes

Commentaar toevoegen bij elke stap (voor onderhoud)

Als de code onleesbaar wordt → heroverwegen.
----
'''Stap 4 — Pas alleen het bestaande sjabloon minimaal aan'''

In &lt;small&gt;Berjocht:Koördinaten yn tekst:&lt;/small&gt;

*Voeg een '''veilige keuze''' toe:
**Als Lua-module geldige coördinaten teruggeeft → gebruik Kartographer
**Anders → toon exact de oude GeoHack-link

Dus altijd een '''fallback'''.

Geen recursie, geen extra sjablonen.
----
'''Stap 5 — Test uitsluitend via voorvertoning'''

*Test op 1 artikel met inline coördinaten
*Test op 1 artikel met infobox
*Alleen voorvertoning gebruiken
*Pas opslaan als:
**geen foutmeldingen
**geen lege waarden
**geen template-lussen
----
'''Stap 6 — Terugdraaien moet triviaal zijn'''

Zorg dat alles terug te draaien is door:

*het sjabloon terug te zetten
*of de module te verwijderen

Geen sporen in artikelen.
----
'''Stopcriteria (heel belangrijk)'''

Direct stoppen als:

*infoboxen {{{3}}} of lege waarden tonen
*template-lus ontstaat
*meerdere sjablonen tegelijk aangepast moeten worden
*extra interfaceberichten nodig lijken

Dan is Lua hier geen goede oplossing.
----
'''Samenvattend'''

*Lua is hier een tussenlaag, geen einddoel
*Veiligheid en leesbaarheid gaan vóór functionaliteit
*Geen bot, geen massabewerkingen
*Bij twijfel: niets doen en GeoHack behouden

----
'''Hjirûnder stiet in minimaal Lua-skelet (raamwurk) dat allinnich de besteande GeoHack-string parsed en omrekkenet. It rendert neat en feroaret neat oan artikels. As dit al net stabyl wurket, moatte wy hjir stopje.'''

It is in minimaal en feilich Lua-skelet en hoe't it brûkt wurdt, sa opset dat:

*er niets aan artikelen of infoboxen verandert
*alles terug te draaien is
*het vooral begrijpelijk blijft voor een volgende beheerder

----
'''Lua-skelet (minimaal en veilig)''' 

Nieuwe pagina aanmaken:

&lt;nowiki&gt;&lt;/pre&gt;Module:Koördinaten&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

Inhoud (voorbeeld, nog zonder Kartographer):

&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
-- Module:Koördinaten
-- Doel: omrekken fan GeoHack-koördinaten nei desimale latitude/longitude
-- LET OP: dizze module rendert GEEN kaart

local p = {}

local function dmsToDecimal(deg, min, sec, hemi)
    local val = deg + (min / 60) + (sec / 3600)
    if hemi == 'S' or hemi == 'W' then
        val = -val
    end
    return val
end

function p.parse(frame)
    local input = frame.args[1]
    if not input or input == '' then
        return nil
    end

    local parts = mw.text.split(input, '_')
    if #parts &lt; 8 then
        return nil
    end

    local lat = dmsToDecimal(
        tonumber(parts[1]),
        tonumber(parts[2]),
        tonumber(parts[3]),
        parts[4]
    )

    local lon = dmsToDecimal(
        tonumber(parts[5]),
        tonumber(parts[6]),
        tonumber(parts[7]),
        parts[8]
    )

    return string.format(
        'latitude=%.6f|longitude=%.6f',
        lat,
        lon
    )
end

return p
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;


'''Belangrijk''':

*Dit doet nog niets zichtbaar
*Geen &lt;maplink&gt;
*Geen HTML
*Alleen rekenen

----

'''Hoe dit later in het sjabloon gebruikt kan worden (concept)'''

In &lt;small&gt;Berjocht:Koördinaten yn tekst&lt;/small&gt;(alleen conceptueel):

&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:Koördinaten|parse|{{{1}}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

👉 In deze fase alleen testen in voorvertoning, niet opslaan.

----
'''Waarom dit skelet veilig is'''

*Geen recursie
*Geen template-lus mogelijk
*Geen wijziging aan artikelen
*Geen afhankelijkheid van infoboxen

Eén module = één edit om terug te draaien

----
'''Wat nog NIET moet gebeuren'''

❌ Nog geen &lt;maplink&gt;&lt;br&gt;
❌ Nog geen vervanging van GeoHack&lt;br&gt;
❌ Nog geen bot&lt;br&gt;
❌ Nog geen interfaceberichten aanpassen&lt;br&gt;

Eerst alleen vaststellen:

Kinne wy betrouber latitude/longitude út de besteande string helje?

Als dit niet stabiel werkt → direct stoppen.

----
{{Ping|RomkeHoekstra}}, {{Ping|Ieneach fan 'e Esk}}, sorry, mar dit giet my allegear boppe de pet. Ik ha by https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech frege as se dêr mei helpe wolle, of immen witte dy't ús helpe wol. It moat as it heal kin al even fikst wurde, want dat soe ek moai wêze foar takomstige meidoggers. As ik nei in wike neat fan harren hear, dan sil ik sels noch even besykje dêr mei om te pielen en as dat net my net slagget, dan moatte we mar in plan meitsje alle siden hânmjittich om te setten. Ik soe it leafste de koördinaten wol op 'e siden hâlde wolle.
:{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk}} De bêste winsken foar it nije jier! Geweldich Kneppelfreed dat jo dit fierder noch oppakke wolle. As it net slagget, soe'k der mar net te lang mear mei omgrieme. Dan kin de tiid miskien better stutsen wurde yn it omsetten en dan moat er lykas Ieneach skreau noch wol in funksjonearjend einformaat komme. Ik ha der fierder gjin doel oer, it iennige wat ik bydrage kin is wat ChatGPT hjir oer seit. Ik wit dat jimme dêr noch net sa'n soad betrouwen yn ha, mar wy wite ek net alles en meiïnoar ynklusyf ChatGPT witte wy yn alle gefallen mear. 
----
Stappenplan bij handmatige omzetting van alle artikelen – zo pak je het veilig aan:&lt;br&gt;
1️⃣ '''Leg eerst het nieuwe eindformaat vast (zonder uitzonderingen)'''

Nog vóór het eerste artikel:

*exact één manier afspreken om coördinaten te noteren
*vastleggen:
**welke parameters verplicht zijn
**welke optioneel zijn (bijv. zoom)
**hoe het er in infoboxen uitziet

Bijvoorbeeld (alleen illustratief):
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Koördinaten yn tekst
 | latitude = 53.050833
 | longitude = 5.575556
 | zoom = 15
}}
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;
----
2️⃣ '''Maak een korte handleiding voor bewerkers'''

Eén simpele pagina is genoeg:

oude vorm → nieuwe vorm

*1 of 2 voorbeelden
*hoe je graden/minuten/seconden omzet naar decimalen
*waar je fouten meldt

Dit voorkomt goedbedoelde, maar verschillende oplossingen.
----
3️⃣ Begin met 3–5 testartikelen

Niet meteen los.

*kies artikelen:
**1 met infobox
**1 zonder infobox

*controleer:
**kaart klopt
**mobiele weergave
**geen foutmeldingen

Pas als dit goed voelt → doorgaan.
----
'''4️⃣ Werk in kleine batches'''

Bijvoorbeeld:

*5–10 artikelen per keer
*tussendoor kijken of alles nog goed gaat
*niet alles in één week willen doen
*Dat houdt het overzichtelijk.
----
5️⃣ '''Verwijder oude GeoHack-specifieke rommel'''

Bij elke omzetting:

*haal type:city, region:NL etc. weg
*zet ze niet om naar iets vaags
*liever minder, maar correct
----
6️⃣ '''Noteer wat al gedaan is'''

Bijvoorbeeld:

*een categorie “Koördinaten omset nei Kartographer”
*of een projectpagina met afgevinkte artikelen
*Zodat niemand dubbel werk doet.
----
7️⃣ '''Accepteer dat het niet perfect hoeft'''

Dit is belangrijk:

*een kaart die 20 meter verschoven is → oké
*een ontbrekende zoom → oké
*later verbeteren kan altijd
----
'''Eerlijk slotwoord'''

Na alles wat jullie geprobeerd hebben, is dit:

*de meest begrijpelijke
*de meest controleerbare
*en de minst stressvolle route

En misschien wel de enige die echt past bij een kleine, zorgvuldige wiki.

Als je wilt, help ik graag met:

*een concreet Fries voorbeeldartikel
*een korte omzettingshandleiding
*of een checklist voor elke bewerking
&lt;/blockquote&gt;

== Ferfolch ==
{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport}} In skoft lyn ha wy it boppesteande oerlis oer de koördinaten hân. Ik wit net of it jimme yntusken opfallen is, mar ek de sifers fan 'e koördinaten yn 'e artikels binne no ferdwûn en ferfongen troch {{{2}}}. Sjoch yn 'e rjochter boppehoeke fan bygelyks [[Ryptsjerk]]. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 12 jun 2026, 09.11 (CEST)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]], dy &lt;nowiki&gt;{{{2}}}&lt;/nowiki&gt; ferskynt no op alle siden dêr't de koördinaten boppe oan de side steane. Ik haw gjin flau benul hoe't dat kin. Ik soe nochris even sjen nei dy koördinateboel, mar om earlik te sizzen, siet dêr tsjin oan te skytskoarjen, want it giet my eins boppe de pet. We sille der wol even oer gear moatte mei syn allen hoe't we dat hânmjittich oanpakke kinne. It soe baas wêze as soks goed wurkje koe. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 12 jun 2026, 20.24 (CEST)

: Sa't it liket binne de koordinaten der al by [[Abdij fan Cluny]], allinnich komme dy nearne op út. Itselde foar [[Loaiïngea]]. Ik wit sa gau net at wy ek earne in foarbyld hawwe fan koordinaten yn gewoane tekst. Hoe ek: It liket dat it probleem himsels net oplost hat, dat ik nim oan dat wy it foarbyld fan hoe dit [[Wikipedy:Putsje]] earne delsette moatte, dat at der gjin bot foar is, wy it stadichoan op oarder bringje kinne. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport}} Nee, Romke dat wie my noch net opfallen. Ik nim oan dat Mysha it hat oer de koördinaten yn 'e ynfoboks, want boppe-oan de side stiet by my by Loaiïngea ek in 2. Ik wol wol meihelpe om de put te klearjen, mar litte wy earst goed ôfprate wat der no eins barre moat. Ik stel foar dat we it [[:Berjocht:Koördinaten]] mar fan alle siden wiskje dêr't it op stiet, en dat we by it [[:Berjocht:Koördinaten yn tekst]], dat yn ynfoboksen stiet, de keppelings wiskje, mar de koördinaten sels stean litte. Dus sa: [https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Ryptsjerk&amp;diff=1232050&amp;oldid=1183507]. Mei iens? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 13 jun 2026, 18.05 (CEST)

:@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] en @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]], litte we dat earst noch mar net dwaan foar't we der oeriens kommen binne hoe't we dit allegear fierder dogge, oars krije we aanst dûbel wurk. Al dy berjochten koördinaten en koördinaten yn tekst sille hânmjittich omset wurde moatte sa't it wurket as je dêr op klikke. It bêste is om dy berjochten fan nl of en oer te nimmen en dy op alle siden dêr't se steane oan te passen. In oare manier wie in bot, mar dy hawwe wy net. Ik haw de kommende pear dagen net folle tiid, want ik haw dingen bûten de wikipedy dy't earst eefkse foarrang krije, mar dêrnei wol ik hjir wol eefkes fierder yn ferdjipje. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 13 jun 2026, 19.41 (CEST) 
::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport}} Ek ik soe útstelle wolle om dêr eefkes mei te wachtsjen. Ik moat my wer yn it boppesteande ferdjipje want it is al wer in set lyn dat wy hjir mei ompielden. Foar safier ik my herinnerje kin, ha wy fral besocht it âlde te reparearjen en hat Kneppelfreed Phabricator frege oft hja wat foar ús dwaan koene. Dêr binne wy doe net mei fierder kommen. Der moat in oplossing wêze en ik tink dat wy der net ûnder út kinne om in nij koördinatenberjocht oan te meitsjen. It is tink earst it handichste om te sjen hoe't se it by de Nederlânsktalige wiki it dogge.  
::Wat de ynfoboksen oanbelanget: is it in opsje om tydlik it fjild koördinaten út it berjocht fan 'e ynfoboksen te ferwiderjen oant der in oplossing is? Dan is dat fan 'e ynfoboks earst eefkes oplost. Wy hawwe aldergelokst noch altiten de posysjekaart. It fjild kinne wy der dan maklik wer ynsette as wy wer wurkjende koördinaten ha.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 13 jun 2026, 20.05 (CEST)
:::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport}} Earlik sein woe ik no leaver daliks mar trochpakke, mar goed, dan moatte jim der noch marris nei sjen en dan hear ik it wol. Ik haw persoanlik dizze berjochten nea brûkt op siden dy't ik oanmakke haw, en ik fyn se ek net nedich. De boel gewoan simpelwei wiskje liket my in prima oplossing. Dan kin dit mei tsien of fyftjin jier ek net wer swierrichheden opleverje as it wer efter de tiid rekke is om't wy der te min ferstân fan hawwe om it te ûnderhâlden. 
:::It foarstel fan Romke om it lemma &quot;koördinaten&quot; tydlik út 'e ynfoboksen te ferwiderjen, bin ik it beslist net mei iens. Dan wurdt dat ommers oeral ferwidere, ek op siden dêr't by de koördinaten yn 'e ynfoboks gjin link nei GeoHack stiet en dus gjin probleem is. Dat fyn ik problematysker as dat op 'e siden mei dizze berjochten noch in skoftke langer in link stiet dy't nei in blanko pagina liedt. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 14 jun 2026, 01.42 (CEST)
::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] en @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]], litte we foarearst beleaven noch neat ferwiderje. It bêste is dat we der earst wer even better yn ferdjipje en sjen hoe't se it bygelyks op nl dien hawwe. It komt der op del dat we it sels fikse moatte, want ik haw it by Phabricator op it aljemint brocht. Dy ferwiisde my [https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech hjir] hinne en dy sei dat ús [[Berjocht:GeoTemplate]] ferâldere is. It komt der op del dat de koördinaten omset wurde moatte fan graden ta desimalen. Dêr binne twa manearen: mei in bot of fia in lua-module. In bot hawwe we net en mei in lua-module haw ik gjin ferstân fan. Ik haw doe frege dêre oft we technyske help krije koene, mar ik haw nea in andert werom krigen. Dat wie ein desimber en we binne no hast al in heal jier fierder. De iennige opsje dy't we hawwe is dat we itsels oanpakke mei syn allen en beide de [[Berjocht:Koördinaten]] en [[Berjocht:Koördinaten yn tekst]] ferfange en op siden dêr't dy beide berjochten op steane  hânmjittich om te setten. Ek it [[Berjocht:GeoTemplate]] moat oanpast wurde. Dy soene we fan bygelyks nl oernimme kinne. Op de Nederlânske wiky wie dit allegear stikmannich jierren lyn ek feroare, mar dy hiene dêr miende ik in bot foar. It maklikste soe yndie wêze en ferwiderje alle koördinaten, mar dan soe ús wiky de iennige wêze en soe dêr yn myn miening ûnprofesjoneel út sjen. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 14 jun 2026, 22.11 (CEST)
::::: {{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport}} Dêr slút ik my by oan. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 15 jun 2026, 08.27 (CEST)
:::::: {{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes|RomkeHoekstra|FreyaSport}}: Dy koordinaten binne ynformaasje, dat wy moatte dy net fuorthhelje oant wy wat oars hawwe.&lt;br&gt;Mar it liket my dat wy &lt;nowiki&gt;{{Koördinaten yn tekst|46_40_0_N_4_42_0_E_scale:12500_type:landmark_region:FR|46°40'N 4°42'E}}&lt;/nowiki&gt; wurdearje litte kinne ta &quot;46°40'N 4°42'E&quot;, sûnder fierdere effekten. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:{{Ping|Kneppelfreed}}: Ha jo by de Nederlânske wikipedy hjir &quot;Categorie:Wikipedia:Sjablonen coördinaten&quot; noch sjoen en kinne jo dêrmei faaks in nij Frysk koördinatesjabloan meitsje?:
* Sjabloon:Coord
* Sjabloon:Coor title
* Sjabloon:Coor dec
* Sjabloon:Coor dms
* Module:Coordinaten
--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 jun 2026, 22.51 (CEST)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ja dêr siet ik yndie al even nei te sjen. Ik tink dat wol oernimme kinne en fan soks in Frysk koördinateberjocht fan meitsje kinne. Sil der noch even fierder nei sjen. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 jun 2026, 02.13 (CEST)
::{{Ping|Kneppelfreed}}: As jo wolle dat ik help moatte jo it mar sizze. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 jun 2026, 07.21 (CEST)
:::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], okee, sil ik dwaan. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 jun 2026, 21.55 (CEST)

== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|oerlis]])&lt;/bdi&gt; 23 jun 2026, 19.11 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;Message&quot;/&gt;
'''Legal &amp; Safety Contacts'''

Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]].

&lt;section end=&quot;Message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 25 jun 2026, 15.29 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=30731267 --&gt;

== Der binne in hiel soad talen dy't ik net lêze kin ==

No is dat faak net in probleem, mar [[Le Monde's 100 boeken fan de iuw]] hat twa yngonge, yngong 15 en yngong 94, dy't yn it Syrillysk alfabet binne, en ik wit net hoe't dy ôfhannele wurde moatte. Net allinnich wit ik net hoe't wy it al as net hertale moatte, mar ik haw ek net in flau idee hoe't dy twa beskreaun wurde moatte. It is wat spitich, om't de oare 98 boeken binne al kreas ôfhannele, mar nei in jier tiid haw ik noch net in oplossing foar dizzze twa. De skoalle giet moarn ticht foar de simme, mar ik hoopje dat immen wit hoe't dit oplost wurde kin. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 2 jul 2026, 14.48 (CEST)
:Ik sjoch it probleem net. Foar talen yn in oar skriftsisteem brûke we dochs gewoan in transkripsje? Der is foar it Russysk in Nederlânske transkripsje, dy't ek poerbêst foar it Frysk te brûken is. [[Meidogger:Steinbach|Steinbach]] ([[Meidogger oerlis:Steinbach|oerlis]]) 3 jul 2026, 12.56 (CEST), [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 3 jul 2026, 21.34 (CEST)

== Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]])  24 jul 2026, 14.24 (CEST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;</text>
      <sha1>qkdr2u9b9gezzlj8fb9l8lteee2l4bh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ljip</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3452</id>
    <revision>
      <id>1236196</id>
      <parentid>1177138</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T00:37:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6834" sha1="ri280pphnu82y5byg91yigcq9itweky" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=ljip
|Ofbyld= [[File:Northern-Lapwing-Vanellus-vanellus.jpg|250px]]
|lûd=[[File:Northern Lapwing (Vanellus vanellus) (W1CDR0001471 BD4).ogg|250px]]
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'')
|Famylje= [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'')
|Skaai= [[ljippen]] (''Vanellus'')
|Wittenskiplike namme= Vanellus vanellus
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
----
|lânkaart=[[File:VanellusVanellusIUCN.png|center|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#007F00}} [[stânfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#E0CF01}} [[simmerfûgel]]&lt;br&gt; {{Color box|#0080FF}} [[wintergast]]&lt;/small&gt;
}}
De '''ljip''' (''Vanellus vanellus'') is in fûgelsoarte besibbe oan de [[Wilsters]]. Yn Fryslân stiet de ljip bekend as [[greidefûgel]]. De ljip komt foar yn hiel [[Euraazje]]. Njonken de yn Fryslân bekende ljip binne der noch sa'n 24 oare soarten [[ljippen]], wêrfan't guon tige seldsum binne. &lt;ref&gt;Ek is it in ferske fan [[Piter Wilkens]] en [[Remon de Jong|Rapper Remond]]&lt;/ref&gt;.

== Oare nammen ==
De ljip wurdt yn it Frysk ek wol oantsjutten mei: ''Leep'', ''Lip'', ''Liip'', ''Lyp'' of ''Kivyt''.
[[Ofbyld:Vanellus vanellus -Rotterdam Zoo, Netherlands -chick-8a.jpg|left|thumb|''Ljippepyk'']]

== Biotoop ==
De ljip hat in foarkar foar sompige grûn. De [[djipûntwettering]] hat der foar soarge dat de ljip yn Fryslân in grut part fan syn biotoop ferlern hat. 
De ljip giet de winter út de wei. Fan septimber ôf oant ein novimber, begjin desimber trekke de ljippen, dy't hjir bret hawwe, fuort nei [[Ingelân]], [[Ierlân]], [[Frankryk]], [[Portugal]] en sels nei [[Afrika]]. De ljippen dy't hjir mei sêft winterwaar foarkomme, briede meast yn Skandinavyske kontreien.

== Aaien en aaisykjen ==
[[Ofbyld:Kievitsnest (Vanellus vanellus).jpg|thumb|left|In ''broedsje'']]
De 2 oant 4 aaien wurde yn in kûltsje yn de grûn lein.&lt;br&gt; 
Yn Fryslân is der in tradysje om it earst fûne ljipaai oan te bieden oan de [[Kommissaris fan de Kening]] en earder oan de Kening of Keninginne sels. Yn [[2005]] is foar it earst ferbean om [[ljipaaisykjen|aaien te sykjen]] en mei te nimmen. Sûnt [[2006]] is it wer tastien. Alle aaisikers moatte by it finen fan in aai earst fia [[sms]] tastimming freegje foar it opkrijen derfan. De meinommen aaien wurde registrearre. As it maksimum tastiene tal aaien meinommen is, wurdt in sms ferstjoerd dat it opkrijen net mear mei. Dat systeem kin der neffens de [[rjochtbank]] op troch. Wa't it earste aai fan Fryslân fynt, kriget de [[Sulveren Ljip (aaisykje)|Sulveren Ljip]].
 
It finen fan in aai is it [[Symboal|symboalyske]] begjin fan de [[maitiid]].

== Earste ljipaai ==
Yn [[2010]] is it earste ljipaai fûn troch Hidde Dijkstra fan [[Britsum]]. It aai is fûn flakby de [[Fleanbasis Ljouwert]].

Yn [[2011]] is it earste ljipaai fan Nederlân fûn by [[Maaslân]], yn [[Súd-Hollân]], op [[6 maart]]. Yn Fryslân waard it earste ljipaai fûn op [[16 maart]], dat waard fûn troch Geert Kleinhuis út [[Earnewâld]]. Hy fûn it aai by [[Hurdegaryp]].

== Ferwizings ==
* [http://www.ald-hy.nl/vanvan.wav It lûd fan de ljip] (wav-triem).
* [http://www.rspb.org.uk/birds/guide/l/lapwing/gallery.asp Mear lûd- en byldtriemen].

{{boarnen|boarnefernijing=
-----
Noat
&lt;references/&gt;}}

[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Ljip]]
[[Kategory:Greidefûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]</text>
      <sha1>ri280pphnu82y5byg91yigcq9itweky</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hjerringslynder</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3558</id>
    <revision>
      <id>1236211</id>
      <parentid>1235862</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T06:50:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Kt oanpast.</comment>
      <origin>1236211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10914" sha1="54jglpf3jbv1eytov9xrgtqppsrmog3" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = hjerringslynder
|Ofbyld   = [[File:Podiceps cristatus 2 - Lake Dulverton.jpg|250px]]
|lûd      = [[File:Great Crested Grebe (Podiceps cristatus) (W1CDR0001488 BD4).ogg|250px]]
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') 
|Famylje  = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') 
|Skaai    = [[dûkers]] (''Podiceps'') 
|Wittenskiplike namme= Podiceps cristatus
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = [[File:PodicepsCristatusIUCN2019-2.png|center|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]&lt;/small&gt;
}}
De '''hjerringslynder''' (''Podiceps cristatus''), ek wol '''grutte Ieldûker''', '''ielslynder''' as '''kroandûker''',  is in [[wetterfûgels|wetterfûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dûkers]] (''Podiceps'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae''). De hjerringslynder is in tige bekende ferskining yn [[Fryslân]] en komt sels yn stedsgrêften foar. 

== Uterlik ==
[[Ofbyld:Great Crested Grebe (Podiceps cristatus), Parc de Woluwé, Brussels (26568480470).jpg|thumb|left|Balts.]]
De hjerringslynder is in 46 oant 51 sintimeter lange fûgel mei in wjukspanwiidte fan 59 oant 73 sintimeter. De soarte leit leech yn it wetter en hat in lange smelle hals dy't meastentiids rjocht holden wurdt of, yn 'e rêst, ynlutsen mei de kop op 'e rêch. De snaffel is lang en smel en foar in grut part ljocht. Yn it briedkleed hat de soarte grutte swarte plûmen, in wyt gesicht mei in oranje kraach mei in swarte kraach fuort ûnder de kop. By de [[balts]] set er de plommen en de kraach op en yn gefal fan gefaar drukt er de fearren plat tsjin de kop. De boppedielen binne swartbrún en geane nei ûnderen ta oer yn griisbêzje. Under is de hjerringslynder wyt. Oan 'e teannen ha hjerringslynders lobben ynstee fan swimfluezen. It each fan 'e hjerringslynder is opfallend read. De skaaien binne gelyk. 

Nei it ferfearjen hat de hjerringslynder gjin plûmen en gjin kraach. De kop, foarhals en flanken ha mear wyt as oare dûkers, mei wyt boppe it each en in smelle swarte streek tusken it each en de snaffel.   

De piken fan 'e hjerringslynder ha in griiswyt dûnzich fearrekleed mei swartwite streken.  

&lt;div style=&quot;display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;&quot;&gt;Ofbylden&lt;/div&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;125px&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Great crested grebe (Podiceps cristatus) juvenile Bürgerpark.jpg|Pyk.
Podiceps cristatus - 2025.jpg|Fûgel yn briedkleed.
2016.10.30.-02-Wagbachniederung Oberhausen-Rheinhausen--Haubentaucher.jpg|Winterkleed.
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;

== Fersprieding ==
De hjerringslynder hat in grut ferspriedingsgebiet en komt foar yn in grut part fan Jeropa en Sintraal-Aazje oant yn it noardeasten fan Sina en oangrinzgjende dielen fan Ruslân en tige lokaal op it noardlike diel fan Honshu. De soarte briedt yn dielen fan Afrika fariearjend fan Tuneezje en Egypte yn it noarden oant in pear lokaasjes yn Sintraal-Afrika en fierder nei súdlik Afrika. De soarte komt ek foar yn Austraalje en Nij-Seelân, mar net yn 'e dêr tuskenlizzende regio's yn Aazje. Alhoewol't it grutste part fan 'e wrâldpopulaasje trekt, giet dat meastentiids om koarte ôfstannen. Oerwinteringsgebieten binne û.o. Súd-Aazje oant yn Yndia en Japan, Koreä en it eaten fan Sina. 

De hjerringslynder wurdt yn 'e regel yn trije [[ûndersoarte]]n ferdield:

*''P. c. cristatus'' – briedt yn Jeropa, Aazje en Noard-Afrika.
*''P. c. infuscatus'' – briedt lokaal yn Afrika súdlik fan 'e [[Sahara]].
*''P. c. australis'' – briedt yn dielen fan Austraalje, [[Tasmaanje]] en Nij-Seelân.

=== Nederlân ===
De hjerringslynder is yn in grut part fan Nederlân in algemien foarkommende fûgel yn wettergebieten. Yn 'e drûgere eastlike en súdlike dielen fan it lân komt de fûgel folle minder faak foar. Salang froast útbliuwt sille de fûgels winterdeis yn 'e briedgebieten bliuwe. Dêrnjonken binne se yn gruttere oantallen yn it Deltagebiet, it Iselmargebiet en oan grutte rivieren te sjen. By strange froast migrearje de hjerringslynders nei iepen sâlt wetter, fral yn Súdwest-Nederlân. Somtiden wurde dan tûzenen hjerringslynders op see waarnommen. 

Yn Nederlân groeide de populaasje yn 'e 20e iuw nei't de fûgel better beskerme waard. Mear dongstoffen yn it wetter late ek ta in gruttere fiskstân en dus in heger oanbod fan iten foar de hjerringslynder. Ek waard de fûgel minder skruten en is er hjoed-de-dei folle faker yn stêden te sjen. Healwei de jierren 1990 kaam der in ein oan 'e groei fan 'e populaasje en wie der in lichte delgong. Dat is fral troch it weromkringjen fan dongstoffen yn it wetter, itjinge minder fisk foar de hjerringslynder betsjut.           

== Ekology ==
Lykas de readhalsdûker hat de hjerringslynder relatyf lytse wjukken. Dêrtroch kin de fûgel net fuort fan it lân opfleane, mar hat er in frij lange oanrin oer it wetter nedich om faasje te meitsjen foardat de fûgel fleane kin. Lykas alle dûkers is de hjerringslynder in tige betûfte dûker dy't de poaten brûkt om ûnder wetter te swimmen. Dat docht de fûgel om op fiskjes te jeien. 

[[File:Great crested grebe (Podiceps cristatus) in the wild.webm |thumb|left|Filmke mei in hjerringslynder op it nêst]]
[[File:Podiceps cristatus MHNT.ZOO.2010.11.38.1.jpg|thumb|left|Aaien fan de hjerringslynder]]
Yn april/maaie begjinne de hjerringslynders mei pearfoarming. Dat dogge se op in opfallende wize. Se draaie om elkoar hinne en geane rjochtop stean. Ek biede se elkoar reid en oar nêstmateriaal oan. It nêst is in bulte plantemateriaal dy't yn it wetter driuwt, net fier fan 'e wâl. Se nêskje op puollen, marren, mar ek yn stedsfivers en yn grêften. Mei in soad iten yn 'e buert kinne de fûgels ek yn lytse koloanjes briede.   

De fûgels briede sa'n 27-29 dagen op 4 [[Aai (bist)|aaien]]. De swart-wyt streke jongen kinne fuortendaliks swimme, mar se binne noch in skoft fan 'e âlden ôfhinklik foar harren iten. Se farre ek geregeld mei op 'e rêch fan harren âlden. Bytiden dûke se sels mei as heit of mem ûnder wetter dûkt.

== Status ==
De hjerringslynder hat in tige grut ferspriedingsgebiet en in grutte wrâldpopulaasje. De populaasjetrend is net bekend (2026), mar de [[IUCN]] beskôget de soarte as net bedrige (''Least Concern'').

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-crested-grebe-podiceps-cristatus BirdLife, oproppen 21 july 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/grcgre1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 21 july 2026.]
* [https://ebird.org/species/grcgre1 eBird, oproppen 21 july 2026.]
* [https://stats.sovon.nl/stats/soort/90 Sovon, oproppen 21 july 2026.]
{{reflist}}
----
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Dûker]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]</text>
      <sha1>54jglpf3jbv1eytov9xrgtqppsrmog3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Readhalsdûker</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3565</id>
    <revision>
      <id>1236212</id>
      <parentid>1177173</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T06:50:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>kt oanpast</comment>
      <origin>1236212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3420" sha1="lwsspp1rkzbndl8lt9cwhk1zb9hjm30" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=readhalsdûker
|Ofbyld= [[File:Grèbejougrisparade.jpg|250px]]&lt;small&gt;In pearke readhalsdûkers. It skinken fan wetterplanten makket diel út fan 'e hofmakkerij.&lt;/small&gt;
|lûd=
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') 
|Famylje= [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'')
|Skaai= [[dûkers]] (''Podiceps'') 
|Wittenskiplike namme= Podiceps grisegena
|Beskriuwer, jier= Boddaert, 1783
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: net bedrige
----
|lânkaart=[[File:PodicepsGrisegenaIUCNver2019-2.png|center|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]&lt;/small&gt;
}}
De '''readhalsdûker''' (''Podiceps griseigena'') is krekt in slach lytser as de [[hjerringslynder]]. De 45 sm grutte fûgel komt allinnich yn de winter nei Fryslân. De readhalsdûkers briede meast yn [[East-Jeropa]]; oerwinterje dogge se rûnom de Noardsee mar ek wol yn Súd-Jeropa.

== Uterlik ==
De readhalsdûker is yn it briedseizoen goed wer te kennen oan syn reade hals en syn griis-wite wangen. Winterdeis is er lykwols in stik minder maklik werom te kennen, om't er dan meast griis is. It meast opfallend is dan syn swarte snaffel mei giele woartel.
[[File:Podiceps grisegena MHNT.ZOO.2010.11.39.10.jpg|thumb|left|200px|Aaien fan 'e readhalsdûker.]]

== Fuortplanting ==
Lykas de hjerringslynders begjinne ek de readhalsdûkers yn april/maaie oan in opfallende pearfoarming. Foaral it wyfke briedt de 3-6 aaien yn sa'n 23 dagen út. De jongen ferlitte fuort it nêst mar sitte de earste 10 dagen noch wol by de âlden op de rêch. Dêrnei moatte se sels swimme. Nei sa'n 8-10 wike kinne se harsels rêde.

[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Dûker]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]</text>
      <sha1>lwsspp1rkzbndl8lt9cwhk1zb9hjm30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse seedûker</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3687</id>
    <revision>
      <id>1236184</id>
      <parentid>1177134</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T00:20:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4425" sha1="q7njddvbh8meyd3cqbjohbr46m01g1i" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=lytse seedûker
|Ofbyld= [[File:Gavia stellata -Iceland -swimming-8.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;simmerkleed&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[File:Gavia stellata -New Jersey -USA-26Feb2009.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;winterkleed&lt;/small&gt;
|lûd=[[File:Red-throated Diver (Gavia stellata) (W GAVIA STELLATA R3 C8).ogg|250px]]
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[seedûkereftigen]] (''Gaviiformes'') 
|Famylje= [[seedûkerfûgels]] (''Gaviidae'')
|Skaai= [[seedûkers]] (''Gavia'') 
|Wittenskiplike namme= Gavia stellata
|Beskriuwer, jier= Pontoppidan, 1763
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[File:Gavia stellata map.png|center|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#FFFF00}} [[simmerfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#2E2EFE}} [[wintergast]]&lt;/small&gt;
}}
De '''lytse seedûker''' (''Gavia stellata'') is mei sa'n 55-67 sm de lytste fan de [[seedûkers]]. Yn it briedseizoen binne se goed wer te kennen oan de reade kielfearren. Se fleane sûnder problemen op út it wetter en kinne as ienichste fan de seedûkers fan de wâl de loft ynfleane.

De lytse seedûker hat it grutste ferspriedingsgebiet fan de famylje. Hy briedt yn hiel Noard-[[Jeraazje]] en yn it noarden fan [[Kanada]]. Winterdeis is er súdliker te finen, oan de kust en by grutte marren.

Lyk as alle Seedûkers is de lytse seedûker foaral in [[fisk]]-iter dy't syn iten ûnder wetter fangt. Ek yt er wol wetterynsekten en kreefteftigen.
[[File:Gavia stellata MHNT.ZOO.2010.11.36.1.jpg|thumb|left|Aaien fan 'e lytse seedûker.]]

{{DEFAULTSORT:Litse seeduker}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Seedûker]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Iissee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardsee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Middellânske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Swarte See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaspyske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdsineeske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsineeske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Japanske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de See fan Ochotsk]]</text>
      <sha1>q7njddvbh8meyd3cqbjohbr46m01g1i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236185</id>
      <parentid>1236184</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T00:20:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>namme beskriuwer folút</comment>
      <origin>1236185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4446" sha1="k5a84x00gl76ewws1d3lrpqwjm3chet" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=lytse seedûker
|Ofbyld= [[File:Gavia stellata -Iceland -swimming-8.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;simmerkleed&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[File:Gavia stellata -New Jersey -USA-26Feb2009.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;winterkleed&lt;/small&gt;
|lûd=[[File:Red-throated Diver (Gavia stellata) (W GAVIA STELLATA R3 C8).ogg|250px]]
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[seedûkereftigen]] (''Gaviiformes'') 
|Famylje= [[seedûkerfûgels]] (''Gaviidae'')
|Skaai= [[seedûkers]] (''Gavia'') 
|Wittenskiplike namme= Gavia stellata
|Beskriuwer, jier= [[Erik Pontoppidan|Pontoppidan]], 1763
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[File:Gavia stellata map.png|center|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#FFFF00}} [[simmerfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#2E2EFE}} [[wintergast]]&lt;/small&gt;
}}
De '''lytse seedûker''' (''Gavia stellata'') is mei sa'n 55-67 sm de lytste fan de [[seedûkers]]. Yn it briedseizoen binne se goed wer te kennen oan de reade kielfearren. Se fleane sûnder problemen op út it wetter en kinne as ienichste fan de seedûkers fan de wâl de loft ynfleane.

De lytse seedûker hat it grutste ferspriedingsgebiet fan de famylje. Hy briedt yn hiel Noard-[[Jeraazje]] en yn it noarden fan [[Kanada]]. Winterdeis is er súdliker te finen, oan de kust en by grutte marren.

Lyk as alle Seedûkers is de lytse seedûker foaral in [[fisk]]-iter dy't syn iten ûnder wetter fangt. Ek yt er wol wetterynsekten en kreefteftigen.
[[File:Gavia stellata MHNT.ZOO.2010.11.36.1.jpg|thumb|left|Aaien fan 'e lytse seedûker.]]

{{DEFAULTSORT:Litse seeduker}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Seedûker]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Iissee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardsee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Middellânske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Swarte See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaspyske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdsineeske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsineeske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Japanske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de See fan Ochotsk]]</text>
      <sha1>k5a84x00gl76ewws1d3lrpqwjm3chet</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse swan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3994</id>
    <revision>
      <id>1236192</id>
      <parentid>1176096</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T00:33:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4621" sha1="m4qf8xafbvg7dhxhkqe2z900qqt5d0b" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=lytse swan
|Ofbyld= [[File:Cygnus bewickii 01.jpg|250px]]
|lûd=[[File:Bewick's_Swan_(Cygnus_columbianus)_(W1CDR0001383_BD2).ogg|250px]]
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') 
|Famylje= [[einfûgels]] (''Anatidae'') 
|Skaai= [[swannen]] (''Cygnus'') 
|Wittenskiplike namme= Cygnus columbianus
|Beskriuwer, jier= [[George Ord|Ord]], 1815
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[File:CygnusColumbianusIUCN2019-3.png|center|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]&lt;br&gt;{{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]]&lt;/small&gt;
}}
De '''lytse swan''' (''Cygnus columbianus'') is in 127 sm grutte [[fûgel]] út de famylje fan de [[Einfûgels]]. De fûgel is hielendal wyt en liket krekt op de [[Kloekswan]] mar is wat lytser. Der binne twa ûndersoarten fan dizze swan. De ''Cygnus columbianus columbianus'', dy't yn Noard-Amerika foarkomt, en de ''Cygnus columbianus bewickii'', dy't yn Jeraazje foarkomt. De ûndersoarten wurde ek noch wol sjoen as ferskillende soarten.

== Cygnus columbianus bewickii ==
De Lytse swan briedt op de [[Sibearje|Siberyske]] [[toendra]] en oerwinteret by de [[Noardsee]]kust en yn [[Grut-Brittanje]]. Oare groepen Lytse swannen oerwinterje by de [[Kaspyske See]], by it [[Aralmar]] en yn East-[[Aazje]].
De fûgels fan de populaasjes yn it easten fan Ruslân, dy't yn [[Sina]] en [[Japan]] oerwinterje, wurde ek wol as in (tredde) ûndersoarte sjoen, de 
''Cygnus columbianus jankowski''.
[[Ofbyld:LytseSwanColumbianus.jpg|thumb|250px|left|Cygnus columbianus columbianus]]

It wyfke leit 3-4 aaien yn in bult fan plantemateriaal flakby iepen wetter.

Yn de simmer bestiet it iten meastens út wetterplanten dy't se ûnder it swimmen ite. Under de trek meie se graach gerskje yn de greiden. Wylst de swannen oerwinterjen yn de [[Waadsee]] ite se ek wol skelpdieren.

== Cygnus columbianus columbianus ==
De Cygnus columbianus columbianus ferskilt yn úterlik fan de Cygnus columbianus bewickii trochdat syn [[snaffel]] hast hielendal swart is, ynstee fan swart mei giel.
Dizze Lytse swan briedt op de Noard-Amerikaanske toendra yn [[Alaska]] en [[Kanada]]. De swannen oerwinterje fierder nei it suden fan [[Noard-Amearika]]. De fûgels yn it westen oerwinterje oan de westkust, fan it suden fan Alaska oant en mei Kalifornje. De eastlike populaasjes oerwinterje by de [[Grutte Marren]] of oan de eastkust fan Marylân oant en mei [[Florida]].

It wyfke leit 4-7 aaien yn in bult fan plantenmateriaal flakby iepen wetter. It pearke bout it nêst en ferdigenet yn grut territorium rûnom it nest.

Yn de simmer bestiet it iten meastens út wetterplanten dy't se ûnder it swimmen ite. Yn de gebieten dêr't se oerwinterje gerskje se ek wol op lânbougrûn.

== Sjoch ek ==
* [[List fan fûgels]]

{{DEFAULTSORT:Litse swan}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Swan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Swarte See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaspyske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdsineeske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsineeske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Japanske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de See fan Ochotsk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Beringsee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Iissee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Hudsonbaai]]</text>
      <sha1>m4qf8xafbvg7dhxhkqe2z900qqt5d0b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse seachbek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4135</id>
    <revision>
      <id>1236183</id>
      <parentid>1177133</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T00:12:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4508" sha1="3shrtq7091otczasb9c8wezvcqfj8jp" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=lytse seachbek
|Ofbyld= [[File:Zwergsaeger maenchen weibchen.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje (boppe) en wyfke (ûnder)
|lûd=
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') 
|Famylje= [[einfûgels]] (''Anatidae'') 
|Skaai= [[lytse seachbekken]] (''Mergellus'') 
|Wittenskiplike namme= Mergellus albellus
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[File:MergellusAlbellusIUCNver2018 2.png|center|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]&lt;br&gt;{{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]] &lt;/small&gt;
}}
De '''lytse seachbek''' is in 42 sm lytse ein út de famylje fan de [[einfûgels]]. De fûgel is besibbe oan de [[rinkelein]]. Se kinne sels meiinoar jongen krije, hoewol dy net fruchtber binne. It mantsje en wyfke fan de lytse seachbek binne goed fan inoar te ûnderskieden. It mantsje is wyt mei fine swarte streken. It wyfke is meast griis mei in brune kop en liket wol op it wyfke fan de rinkelein.

== Fersprieding ==
De lytse seachbek komt foar yn hiel [[Jeraazje]] yn de [[nuddelbosk]]en súdlik fan de Poalsirkel. Yn de hjerst ferlit de [[fûgel]] syn briedgebiet en oerwintert meast yn West-[[Jeropa]], by de [[Swarte See]] en de [[Kaspyske See]]. Ek yn Nederlân binne se by winterdei wol te sjen.
[[File:Mergellus albellus MHNT.ZOO.2010.11.33.1.jpg|thumb|left|Aaien fan 'e lytse seachbek.]]

== Iten ==
De lytse seachbek yt winterdeis foaral lytse fisken. Simmers ite se meast wetterynsekten. Mar de lytse seachbek yt dan ek wol kreeften, wjirms en wetterplanten.

== Fuortplanting ==
De lytse seachbek is in [[hoalebrieder]]. Se briede meast yn beamholten en dêrom is harren briedgebiet ek beheind ta bosken, it leafst by in mar mei in protte fisk of by in rivier. It nêsthol kin wol ferskeidene meters boppe de grûn lizze. De fûgels begjinne heal maaie te brieden. De 6-9 [[aaien]] wurde yn sa'n 30 dagen utbred. Sa'n 24-36 oeren nei it útkommen springe de jongen út it nest nei ûnderen. Nei in wike as sân kinne de jongen harren sels rêde.

== Sjoch ek ==
* [[List fan fûgels]]
* {{CommonsLyts|Category:Mergellus albellus|Lytse Seachbek}}

{{DEFAULTSORT:Litse seachbek}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Einfûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Swarte See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaspyske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdsineeske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsineeske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Japanske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de See fan Ochotsk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Beringsee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]]</text>
      <sha1>3shrtq7091otczasb9c8wezvcqfj8jp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leppelbek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5324</id>
    <revision>
      <id>1236151</id>
      <parentid>1172369</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:36:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4786" sha1="8u80q6tmonvy6sfjtgt1okd2dybpat9" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=leppelbek
|Ofbyld= [[File:Eurasian Spoonbill-2.jpg|250px]]
|lûd=
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') 
|Famylje= [[wylpreagerfûgels]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Threskiornithidae'')
|Skaai= [[leppelbekken]] (''Platalea'')
|Wittenskiplike namme= Platalea leucorodia 
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[File:Platalea leucorodia.PNG|center|250px]]&lt;small&gt;[[Brieden (fûgels)|briedgebieten]] yn [[Jeropa]]. Briedgebieten yn [[Aazje]] en [[Afrika]] binne net op 'e kaart werjûn.&lt;/small&gt;
}}
De '''leppelbek''' is in fûgel út de famylje fan de [[Wylpreagerfûgels|ibissen]] en [[leppelbekken]]. 

== Foarkommen ==
De leppelbek is in grutte fûgel, hast like grut as de [[ielreager]] en de [[earrebarre]]. De leppelbek sit hielendal wyt yn de fearren. Allinnich op it boarst hat binne de fearren wat giel. Fierder hat der lange swarte poaten en in lange brede snaffel dy't op it ein in stik breder is, fandêr ek de namme leppelbek. De leppelbek hat ek in opfallende wytgiele toefe dy't yn de nekke falt.

== Fersprieding ==
[[File:Lepelaar_in_goud_licht_bij_zonsondergang-4961759.webm|thumb|left|Fideo fan in leppelbek.]]
De leppelbek komt foar yn it suden fan [[Jeraazje]], fan [[Spanje]] oant en mei [[Japan]]. Yn Nederlân sitte ek in tal koloanjes, op de waadeilannen, it Naardermar en de Oostvaardersplassen.

== Iten ==
De leppelbek yt meast lytse fiskjes, frosken, ynsekten en oare wetterdierkes. By it itensykjen rinne se troch ûndjip wetter wylst se harren snaffel hin en wer troch it de boppeste slyklaach helje.

== Fuortplanting ==
[[File:Platalea leucorodia MHNT.ZOO.2010.11.61.1.jpg|thumb|left|Aaien fan ''Platalea leucorodia'']]
Sa as al neamd, briedt de leppelbek yn koloanjes. Se meitsje harren nêst meast yn de reiden op de grûn. Dat jout benammen yn drûge tiden foksen de kâns om de aaien of jongen te pakken. De leppelbek leit 3-5 aaien dy't yn 20-25 dagen útbret wurde.

[[Kategory:Leppelbek]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]</text>
      <sha1>8u80q6tmonvy6sfjtgt1okd2dybpat9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Noard-Koreä</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7302</id>
    <revision>
      <id>1236216</id>
      <parentid>991861</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T07:57:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Minorax</username>
        <id>33600</id>
      </contributor>
      <origin>1236216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4889" sha1="9la4pn9f0o6jg3sf4bhy8spphcdfp6q" xml:space="preserve">{{Lântabel|
eigennamme = Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk |
namme = Noard-Koreä |
flagge = Flag of North Korea.svg |
wapen = Coat of Arms of North Korea.svg |
lokaasje = Locator map of North Korea.svg |
motto = 강성대국 |
folksliet = Aegukka |
taal = [[Koreaansk]] |
haadstêd = Pyongyang |
steatsfoarm = Folksrepublyk |
oerflak = 120.540 |
pctwetter = 4,87 |
ynwenners = 22.488.000 | teljier = 2005 |
munt = Won | muntkoade = KPW |
tiidsone = +8:30 |
feestdei = [[9 septimber]] |
lânkoade = PRK |
ynternet = .kp |
tillefoan = 850 |
}}
'''Noard-Koreä''', offisjeel de '''Demokratyske Folksrepublyk Koreä''', is in lân yn it [[Aazje|East-Aazje]]. De haadstêd is [[Pyongyang]] en de foarsitter fân de folksrepublyk is [[Kim Jong-un]].

== Geografy ==
=== Lizzing ===
Noard-Koreä wurdt begrinzge troch:
* [[Sina]] yn it noarden;
* [[Ruslân]] yn it noardeasten;
* de [[Japanske See]] yn it easten;
* [[Súd-Koreä]] yn it suden;
* de [[Giele See]] yn it súdwesten;
* de [[Koreaanske Baai]] yn it westen.

=== Lânskip ===
[[Ofbyld:Baitou Mountain Tianchi.jpg|left|thumb|''Paektusanberch'']]
Noard-Koreä omfiemet it noardlike part fan it [[Koreä (skiereilân)|Koreaanske skiereilân]] en in oantal eilannen foar it Aziatyske fêstelân. It lânskip is gruttendiels bercheftich mei piken oant 2744 meter ([[Paektusan]]) heech. Nei it westen ta rint it lân stadichoan ôf en wurdt flakker. Trochdat it berchlân goed 80% fan it totale lân beslacht is it oerflak dat beboud wurde kin, relatyf sjoen, beheind. 

Yn it noarden lizze de rivieren Tumen en Yalu, dy't de grins mei Sina en Ruslân foarmje. 

It klimaat is trochsneed koel mei de [[moesson]]. Yn de 2e helte fan de [[20e iuw]] hat de yndustrialisaasje him goed trochset wêrtroch floara en fauna slim bedrige wurde. 

== Skiednis ==
Nei de [[Twadde Wrâldkriich]] ferdielden de [[alliearden]] [[Koreä]] yn in (noardlike) [[Sowjet-Uny|Sowjetrussyske]] en in (súdlike) [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] besettingssône, dy't troch de 38ste breedtegraad skieden waard. Yn [[1948]] kamen yn beide sônes regearings ta stân. 

Yn Noard-Koreä wie it premierskip en de lieding fan de [[Kommunisme|Kommunistyske Parij]] sûnt [[1948]] yn hannen fan [[Kim Il Song]]. Yn [[1972]] waard hy presidint fan de republyk. Sawol mei [[Sina]] (1961) as mei de [[Sowjet-Uny]] (1961; 1967) kamen ferdraggen fan freonskip en gearwurking ta stân. De Sineeske troepen dy't Noard-Koreä stypjen hienen yn de striid tsjin de troepen fan de Feriene Naasjes (sjoch: [[Koreaanske Oarloch]]) en de Súdkoreanen, waarden yn [[1958]] tebek treaun. Noard-Koreä easke dêrop it fertrek fan de Amerikaanske troepen.

As [[Kim Il Song]] yn [[1994]] ferstjerret wurdt hy op folgen troch syn soan [[Kim Il Sung]]. 

De jierren '90 yn Noard-Koreä stean foar it grut part yn it teken fan in grutte fiedselkrises dy't tusken de 2 en 3 miljoen libbens kostje sil. De oarsaak foar de krisis is de tebekrinnende stipe troch Sina en de Sowjet-Uny en minne lânbou opbrinsten. 

Yn juny 2000 wurde de ekonomyske bannen tusken Noard- en Súd-Koreä oanhelle, dat ta normalisaasje fan de ferhâldings tusken beide lannen late. Lykwols rekke Noard-Koreäu fan ein [[2002]] wer yn in ynternasjonaal isolemint troch skeiningen fan it akkoard mei it [[IAEA]].

== Demografy ==
=== Befolking ===
De Noard-Koreaanske befolking bestiet út de neisieten fan in folk dat oarspronklik yn it noardeastlike part fan [[Aazje]] wenne. Koreä hat sa goed as gjin etnyske diversiteit. It [[Koreaansk]] is de nasjonale taal.

=== Religy ===
Offisjeel jildt Koreä as in lân dêr't frijheid fan godstsjinst hearsket, de praktyk docht lykwols bliken dat religieuze aktiviteiten troch de oerheid swier bestraft wurde. Sifers fan it tal oanhingers fan de ferskillende godstsjinsten binne hjirtroch min te jaan. De wichtichste pre-kommunistyske religieuze tradysjes wurde foarme troch it [[boedisme]], de &quot;[[Gondogyo]]&quot; (&quot;Religy Fan De Himmelse Wei&quot;) en it [[kristendom]], dêr't fral it [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katolisisme]] hiel bot fan oanwêzich wie. De hjoeddeistige haadstêd fan Noard-Koreä stie eartiids bekend om syn protte tsjerken en kleasters mar yn distiid sitte tsientûzenen kristenen yn strafkampen. 

Noard-Koreä wurdt sjoen as in lân dêr't in earnstige foarm fan [[kristenferfolging]] foarkomt. It besit fan in de bibel of oare religieus materiaal is der strang ferbean. Wa't skuldich befûn wurdt oan it yn besit hawwen fan sokssawat materiaal kin nei konsintraasjekamp stjoerd wurde. Der bestean wol inkele troch de steat goedkarde tsjerken, mar dy wurde allinnich foar propaganda-doeleinden rjochting it bûtenlân brûkt.

{{DEFAULTSORT:Noard-Korea}}
[[Kategory:Noard-Koreä| ]]
[[Kategory:Lân yn Aazje]]
[[Kategory:Koreä]]
[[Kategory:Histoaryske Japanske koloanje]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1948]]
[[Kategory:Republyk]]</text>
      <sha1>9la4pn9f0o6jg3sf4bhy8spphcdfp6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schenck</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8708</id>
    <revision>
      <id>1236111</id>
      <parentid>1236092</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T13:47:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>red.</comment>
      <origin>1236111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="794" sha1="lciu9k5gtwimkljr32by4nbyg9tbrjt" xml:space="preserve">[[Ofbyld:L'Échanson (Allégorie de la Tempérance) de Theodore Rombouts.jpg|thumb|''De Bekerdrager'' - [[Allegory]] fan Soberens, skildere troch Theodore Rombouts om 1625–1632 hinne.]]
'''Schenk''' (''Mondschenk'') is de [[Midsiuwen|midsiuwske]] titel fan de tsjinstedele dy’t de tafel fan syn hear betsjinne.

In ''Schenck'' wie lid fan de [[tsjinstadel]] en hie as (eare)funksje it betsjinjen fan syn hear. Dêrneist wie de Schenk ferantwurdlik foar it bestjoer fan in diel fan it grûngebiet (faak in [[buorskip]] of [[doarp]]) fan de hear. De titel rekke yn de lette midsiuwen yn ûnbrûk, inkele famyljes fan de [[Uradel]] heakken de earetitel dêrom ta oan harren efternamme (fgl. Schenk fan Toutenburch, [[Schenk von Stauffenberg]]).

[[Kategory:Midsiuwen]]
[[Kategory:Hofhâlding]]</text>
      <sha1>lciu9k5gtwimkljr32by4nbyg9tbrjt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse wite reager</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9130</id>
    <revision>
      <id>1236194</id>
      <parentid>1212989</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T00:36:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8285" sha1="7hysv4ayo0bup5bkj22ny6u0d794990" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=lytse wite reager
|Ofbyld= [[File:Little egret (Egretta garzetta) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg|250px]]
|lûd=[[File:Canto de la garceta común.ogg|250px]]
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') 
|Famylje= [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') 
|Skaai= [[lytse reagers]] (''Egretta'')
|Wittenskiplike namme= Egretta garzetta
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1766
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[File:EgrettaGarzettaIUVNver2018 2.png|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]
|Kolom2=
{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]&lt;br&gt;{{Color box|#FF00FF}} [[dwaalgast]]
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''lytse wite reager''' (''Egretta garzetta'') is in reager út it skift fan de [[pilekaaneftigen]]. 

== Foarkommen ==
De lytse wite reager is in net al te grutte reager dy't hielendal wyt yn de fearren sit. De reager is mei 55 oant 65 sm in stik lytser as de [[grutte wite reager]]. Neist it ferskil yn grutte is de Lytse Wite Reager ek wer te kennen oan syn skerpe swarte snaffel.
[[Ofbyld:Aigrette garzette MHNT.jpg|thumb|left|160px|Aai fan 'e lytse wite reager.]]

== Fersprieding ==
It oarspronklik briedgebiet fan de lytse wite reager binne grutte sompen yn de waarme gebieten fan [[Europa]], [[Aazje]], [[Afrika]] en [[Austraalje (wrâlddiel)|Austraalje]]. Yn de waarme gebieten is de fûgel it hiele jier troch oanwêzig. Yn it noardlik part fan syn fersprieding sa as Europa is it in trekfûgel dy't faak yn Afrika of Súd-Aazje oerwinteret.&lt;br /&gt;
De fersprieding fan de lytse wite reager wurdt steeds grutter. De fûgels komme ek al yn [[Amearika]] op in tal [[Karibyske eilannen]] en ek yn [[Suriname]] foar.&lt;br /&gt;
Ek nei it noarden ta fergrutsje de fûgels harren gebiet. Bygelyks yn de lannen fan West-Jeropa, sa as [[Nederlân]] komme de fûgels hieltiten faker ta brieden.

== Iten ==
De lytse wite reager beslúpt syn proai yn ûndjip wetter. Faak brûkt er syn teannen om syn proai mei triljende bewegings út syn skûlplakken te ferjeien. Hy yt fisk, kreeften en ynsekten.

== Fuortplanting ==
De lytse wite reager bret yn [[koloanje]]s, faak mei oare reagers. Se meitsje meast in grut nêst fan tûken yn beammen of strûken. It wyfke leit 3 oant 5 aaien, dy't troch beide âlden útbret wurde. It brieden duorret 21-25 dagen.

== Sjoch ek ==
* [[feereager]]
* [[grutte wite reager]]
* [[sompereager]]

{{DEFAULTSORT:Litse wite reager}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lytse reager]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]]</text>
      <sha1>7hysv4ayo0bup5bkj22ny6u0d794990</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse bûnte wilster</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9479</id>
    <revision>
      <id>1236162</id>
      <parentid>1216204</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:46:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8314" sha1="h80y6zc35jmo9d2f4iw8du55qy5a95u" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=lytse bûnte wilster
|Ofbyld= [[File:Flussregenpfeifer im flachen Wasser 01.jpg|250px]]
|lûd=[[File:Little Ringed Plover.ogg|250px]]
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') 
|Famylje= [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') 
|Skaai= [[strânwilsters]] (''Thinornis'') 
|Wittenskiplike namme= Thinornis dubius
|Beskriuwer, jier= [[Giovanni Antonio Scopoli|Scopoli]], 1786
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[File:CharadriusDubiusIUCN2019-3.png|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]
|Kolom2=
{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]&lt;br&gt;{{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]]
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''lytse bûnte wilster''' (''Thinornis dubius'', foarhinne ''Charadrius dubius'') is in [[wilsterfûgels|wilster]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[strânwilsters]].

== Foarkommen ==
De lytse bûnte wilster hat in wite ûnderkant, en de boppekant is brúngriis. By de hals hat er in swarte bân dy't rûnom rint. Fierder hat er in brede swarte eachstreek dy't nei de foarholle rint, om it each falt de giele eachring op. Hy hat in koarte donkere snaffel en brúngiele poaten. De lytse bûnte wilster is sa'n 15 oant 18 sm grut en waacht tusken de 25 en 55 gram. 

== Fersprieding ==
De lytse bûnte wilster komt foar yn Jeropa en West-Aazje. Hy siket syn briedgebiet by rivieren, it leafst op in keale wâlkant mei kiezelstientsjes. It is in [[trekfûgel]] dy't yn Afrika oerwinteret.

Der wurde trije [[ûndersoarte]]n erkend:

* ''T. d. curonicus'': noardlik [[Afrika]], [[Jeropa]], [[Aazje]] (útsein de súd-sintraal en súdeastlike dielen).
* ''T. d. jerdoni'': fan [[Yndia]] oant súdlik [[Sina]] en [[Yndosina]].
* ''T. d. dubius'': fan 'e [[Filipinen]] oant [[Nij-Guineä]] en de [[Bismarckarsjipel]].

== Fuortplanting ==
De lytse bûnte wilster makket in nêst op 'e grûn. It kûltsje wurdt mei plantemateriaal beklaaid. It wyfke leit meast fjouwer [[aai (bist)|aaien]], dy troch beide âlden sa'n fjouwer wike lang bebret wurde.

== Status ==
In rûzing fan 2021 giet út fan in wrâldpopulaasje fan 503.000 oant 863.000 folwoeksen fûgels. De soarte stiet op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige (''Least Concern'', 2025) klassifisearre.

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
| [[Ofbyld:Flußregenpfeiffer (53635456940) v2.jpg|200x200px]]
| [[Ofbyld:Charadrius dubius curonicus MHNT.jpg|200x200px]]
| [[Ofbyld:Little ringed plover - chick.jpg|200x200px]]
|-
| &lt;center&gt;Pearjend pearke&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;Aai&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;Pykje&lt;/center&gt;
|}

{{DEFAULTSORT:litse bunte wilster}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Strânwilster]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]</text>
      <sha1>h80y6zc35jmo9d2f4iw8du55qy5a95u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Toefdûker</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11061</id>
    <revision>
      <id>1236213</id>
      <parentid>1171828</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T06:51:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>kt oanpast</comment>
      <origin>1236213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3733" sha1="pqr3mn6nvzgdli8xlpcmmirx6wc1qsd" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=toefdûker
|Ofbyld= [[File:Podiceps auritus (13909539717).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;simmerkleed&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[File:Horned Grebe RWD2.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;winterkleed&lt;/small&gt;
|lûd=
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') 
|Famylje= [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'')
|Skaai= [[dûkers]] (''Podiceps'') 
|Wittenskiplike namme= Podiceps auritus
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;kwetsber&lt;/span&gt;
----
|lânkaart=[[File:Slavonian Grebe-location-map-en.svg|center|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#FFD700}} [[simmerfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#F58821}} [[wintergast]]&lt;/small&gt;
}}
De '''toefdûker''' ([[Latyn]]: ''Podiceps auritus'') is in famyljelid fan de [[hjerringslynder]]. Yn Fryslân komt er hast net foar. 

== Foarkommen ==
De 30-38 sm grutte toefdûker is hast like grut as in [[Swarthalsdûker]], wêr't der in protte op liket. Yn syn briedkleed hat der in swarte kop mei geel-reade earplûmen. Fierder hat der in readbrune hals en bûk. Fierder binne de fearren swart. Hy hat in opfallend read each. Syn winterkleed is swartwyt mei in swarte krún en wite wangen. Fierder is der donker mei in wat ljochtere wite hals.

== Fersprieding ==
De fûgels briede in yn it noarden fan [[Jeropa]], [[Aazje]] en [[Yslân]]. De fûgel is dêr meast te finen op marren tusken de [[nuddelbosk]]. De toefdûker oerwinteret in stik súdliker, oant Súd-Jeropa ta. By't winterdeis is de fûgel ek mear oan de kust. De toefdûker is in seldsume fûgel, it meast komt der foar yn bepaalde streken fan [[Sibearje]].

== Fuortplanting ==
De toefdûker makket in driuwend nêst. Meastentiids leit it wyfke trije oant sân blau-wite aaien mei beige plakken. De aaiten wurde yn 22-25 dagen útbret.
[[File:Podiceps auritus MHNT.ZOO.2010.11.39.7.jpg|thumb|left|160px|Aai fan 'e toefdûker.]]

== Sjoch ek ==
* [[List fan fûgels]]

[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Dûker]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]]</text>
      <sha1>pqr3mn6nvzgdli8xlpcmmirx6wc1qsd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Swarthalsdûker</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11120</id>
    <revision>
      <id>1236214</id>
      <parentid>1177217</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T06:51:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>kt oanpast</comment>
      <origin>1236214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5108" sha1="4hx46sgf5xlsif54bcfjuygrgrnsucm" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=swarthalsdûker
|Ofbyld= [[File:Black-necked Grebe Schwarzhalstaucher.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;simmerkleed&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[File:Podiceps nigricollis 001.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;winterkleed&lt;/small&gt;
|lûd=
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') 
|Famylje= [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'')
|Skaai= [[dûkers]] (''Podiceps'') 
|Wittenskiplike namme= Podiceps nigricollis
|Beskriuwer, jier= Brehm, 1831
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: net bedrige
----
|lânkaart=[[File:PodicepsNigricollisIUCNver2019-2.png|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]
|Kolom2=
{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]&lt;br&gt;{{Color box|#00FFFF}} [[dwaalgast]]
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''swarthalsdûker''' (''Podiceps nigricollis'') is in dûker út deselde famylje as de [[hjerringslynder]].

== Foarkommen ==
In folwoeksen swarthalsdûker is mei sa'n 30 oant 35 sm krekt lytser as in [[Markol]]. Hy waaget tusken de 250 en 600 gram. Lykas de [[Toefdûker]] hat de Swarthalsdûker giele earplûmen, mar is te underskieden troch syn swarte hals, wylst de Toefdûker in readbrune hals hat. &lt;br /&gt;
Yn syn winterkleed hat de fûgel donkere fearren, op de ûnderkant wat ljochter.

== Fersprieding ==
De swarthalsdûker komt foar yn [[Noard-Amearika]], [[Jeropa]] en [[Aazje]], dit binne allegear trekfûgels. Yn Amearika oerwinterje de fûgels meast oan de kust fan de [[Stille Oseaan]], yn Jeropa oerwinterje in protte fûgels oan de [[Middellânske See]]. De swarthalsdûker komt ek yn [[Súd-Afrika]] foar, hjir is der gjin trekfûgel. Dizze soart hat yn tsjinstelling ta de oare fûgels gjin winterkleed.


== Fuortplanting ==
Lykas de [[hjerringslynder]] makket de Swarthalsdûker in driuwend nêst, hy docht dit lykwols faak yn lytse koloanjes, oant sa'n hundert nesten ta. It wyfke leit meast fjouwer aaien, dy't nei sa'n trije wiken brieden útkomme. De jongen bliuwe nochris trije wiken by de âlden foardat se harsels rêde kinne. De swarthalsdûkers bringe faak twa nêsten mei jongen grut yn in jier. 
[[File:Podiceps nigricollis MHNT.ZOO.2010.11.39.2.jpg|thumb|left|200px|Aaien fan 'e swarthalsdûker.]]

== Sjoch ek ==
* [[List fan fûgels]]

[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Dûker]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]</text>
      <sha1>4hx46sgf5xlsif54bcfjuygrgrnsucm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Albertus Magnus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14247</id>
    <revision>
      <id>1236135</id>
      <parentid>1222858</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T18:20:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Snypsnaren</comment>
      <origin>1236135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5350" sha1="qmhoctlr4dncuji8d0617evh518f2es" xml:space="preserve">[[Ofbyld:AlbertusMagnus.jpg|thumb|'''Albertus Magnus''', fresko fan [[Tommaso da Modena]], Treviso, Itaalje (1352).]]
'''Albertus Magnus''' (ek ''Albertus de Grutte'' of ''Albert von Lauingen'' neamd) ([[Lauingen (Donau)]], [[Hartochdom Swaben|Swaben]], sa. [[1200]] - [[Keulen]], [[15 novimber]] [[1280]]) wie in [[Dútslân|Dútske]] [[filosoof]] en [[teolooch]] dy't foaral ek in grut wittenskipper wie. Hy waard ''Doctor Universalis'' neamd as takenning foar syn grutte kennis op alle wittenskipsgebieten. Hy wie de earste ûnder de midsiuwske gelearden dy't ferklearre dat de filosofy fan [[Aristoteles]] ta it kristlike tinzengoed rekkene wurde moast. 

== Libben ==
Albertus waard om 1200 hinne berne as âldste soan fan de greve fan Bollstädt yn [[Lauingen]]. Oer syn jeugd is net in soad bekend. Hy gong nei de universiteit fan [[Padua (stêd)|Padua]] om frije keunsten te studearjen, mar ûnder yndruk troch de preken fan [[Jordanus fan Saksen]] waard hy yn [[1223]] muonts by de [[dominikanen]] yn Padua en folge in teology-stúdzje yn [[Bologna (stêd)|Bologna]]. Fan 1228 ôf joech hy sels [[teology]]les yn de kleasters fan [[Regensburg]], [[Freiburg im Breisgau|Freiburg]], [[Straatsburch]], [[Hildesheim (stêd)|Hildesheim]] en [[Keulen]]. De kommuniteit fan Keulen stjoerde Albertus yn 1243/1244 nei [[Parys]], dêr't hy yn 'e kunde kaam mei it gedachtengoed fan [[Aristoteles]] en [[Averroes]]. Yn [[1247]] helle hy de mastergraad yn 'e teology en dosearre it dêrnei mei in protte súkses. Under syn harkers wie syn meibroer [[Tomas fan Akwino]], dy't Albertus neifolgje soe nei Keulen, dêr't Albertus de lieding krige oer de nije Studium Generale fan de dominikanen. 

[[Ofbyld:Albertus Magnus Painting by Joos van Gent.jpeg|left|thumb|250px|Skilderij fan [[Joos van Gent|Joos (Justus) van Gent]], [[Urbino]], om-ende-by [[1475]]]]
Yn Keulen dosearre Albertus foaral de filosofyske en natuerwittenskiplike wurken fan Aristoteles en joech dêrmei Keulen de reputaasje fan wittenskipsintrum. Tusken 1254 en 1257 wie Albertus provinsjaal fan de Dútske provinsje fan de dominikanen. In dizze tiid hâlde hy him ûnder oaren dwaande mei de ferdigening fan de dominikanen tsjin oanfallen troch de Paryske Fakulteit en de flaters yn it wurk fan de Arabyske filosoof Averroes. Albertus wie in túk bemiddeler yn skelen. Der binne wol tweintich bekend dêr't hy yn bemiddele hat. Trije hjirfan hienen te krijen mei de stêd Keulen en de [[aartsbiskop]] fan Keulen. Hy regele dy mei súkses. Yn 1256 rôp [[Paus Alexander IV]] Albertus 1256 nei Rome om dêr te helpen by in skeel. 

Dizze paus beneamde Albertus yn 1260 ta [[biskop]] fan Regensburg. Lykwols wie Albertus net bliid my de funksje en doe't er in oare paus kaam, frege hy yn 1262 om ûntslach. Hy krige dy fan de nije paus en in opdracht om yn Dútslân en Bohemen minsken op te roppen foar in [[krústocht]] nei it Hillige lân (de [[Achtste Krústocht]]). 

Tusken 1264 en 1267 libbe en dosearre Albertus yn [[Würzburg (stêd)|Würzburg]] en Straatsburg. Yn 1270 gie hy foarfêst nei Keulen yn it kleaster fan de dominikanen, dêr't hy de lêste jierren fan syn libben wijde oan ûnderrjocht en stúdzje. Yn 1274 die hy mei oan it [[konsylje fan Lyon]]. Nei de dea fan syn âld-learling Tomas fan Akwino op [[12 maart]] [[1274]] ferdigene hy dy syn wurk tsjin tsjinstanners. Albertus stoarn op [[15 novimber]] [[1280]].

== Ferearing ==
De oerbleaune resten fan Magnus lizze yn de krypte fan it Sant Andreaskleaster yn Keulen. Yn [[1622]] waard Albertus troch paus [[Gregoarius XV]] [[sillich]] ferklearre. De hillichferklearing fûn plak op [[16 desimber]] [[1931]] troch paus [[Pius XI]]. Dizze paus beneamde him tagelyk as [[tsjerkelearaar]] en [[patroanhillige]] fan de [[wittenskip]].
[[Ofbyld:Albertus_Magnus-Denkmal.jpg|thumb|upright|Albertus Magnus tinkteken oan de Universiteit Keulen]]

== Albertus Magnus en Fryslân ==
De Keulske biskop hat ek Fryslân oan dyn en in skoft trochbrocht yn it kleaster fan [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]. Fan syn 136 bewarre bleaune preken hat er ien dêrfan fan yn Ljouwert hâlden, dat troch him ''Liwart'' neamd waard. 

== Wurken ==
It is net maklik om in list fan Albertus syn wurken te jaan. Al sûnt de lette Midsiuwen binne der ferskate wurken ûnder syn namme ferskynd dy't lykwols net fan syn hân wienen. Al mei al hat er sa'n sântich wurken skreaun.

== Keppeling om utens ==
* [https://www.albertus-magnus-institut.de Albertus Magnus Institut]
* [http://www.farlang.com/gemstones/magnus-virtue-stones/page_001 Albertus Magnus: Virtue of Herbs, Stones (edelstenen) and Certain Beasts]  Online ferzje fan 17e-iuwske (Ingelske) oersetting.
* [http://www.frieschdagblad.nl/index.asp?artID=50454 Frysk Deiblêd, 14 juny 2010  ‘Albertus Magnus verdient een gedenksteen’] 
{{commonsBalke|Albertus Magnus}}

{{DEFAULTSORT:Magnus, Albertus}}
[[Kategory:Dútsk filosoof]]
[[Kategory:Dútsk teolooch]]
[[Kategory:Dútsk skiekundige]]
[[Kategory:Dútsk biolooch]]
[[Kategory:Dútsk astrolooch]]
[[Kategory:Dútsk publisist]]
[[Kategory:Midsiuwsk skriuwer]]
[[Kategory:Dútsk biskop]]
[[Kategory:Dominikaan]]
[[Kategory:Algemist]]
[[Kategory:Tsjerkelearaar]]
[[Kategory:Kristlik mystikus]]
[[Kategory:Dútsk hillige]]
[[Kategory:Roomsk-katolyk hillige]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1200]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1280]]</text>
      <sha1>qmhoctlr4dncuji8d0617evh518f2es</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Regio's fan Frankryk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16798</id>
    <revision>
      <id>1236113</id>
      <parentid>1216299</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T14:07:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ms2ger</username>
        <id>59011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Regio's (ynklusyf Korsika en oerseeske regio's) en har departeminten */</comment>
      <origin>1236113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11042" sha1="jb4mx9zidq87j9idek8i48l3b0wl6xt" xml:space="preserve">[[Ofbyld:France régionale.svg|thumb|Kaart fan 'e hjoeddeiske regio's mei de departeminten.]]
De '''regio's fan Frankryk''' (Frânsk: ''régions'') foarmje in bestjoerslaach fan [[Frankryk]], fuort ûnder it nivo fan 'e sintrale steat. De regio's wurde ûnderferdield yn ien of meardere [[Departeminten fan Frankryk|departeminten]], dy't te ferlikenjen binne mei de provinsjes yn Nederlân (dy't histoarysk weromgeane op 'e departeminten yn Nederlân).

Frankryk telt achttjin regio's: tolve op it Europeeske fêstelân, Korsika (dat in aparte status hat) en fiif oerseeske regio's dy't gearfalle mei de fiif oerseeske departeminten. De regio Korsika hat in spesjale autonome status fan ''Collectivité territoriale de Corse''.

De regio's waarden yn 1956 oprjochte en binne sadwaande jonger as de departeminten. Oant 1 jannewaris 2016 bestie Frankryk út 21 regio's op it Europeeske fêstelân. Op 23 july 2014 naam de ''Assemblée Nationale'' in wet oan dy't dat oantal werombrocht nei tolve.&lt;ref&gt;{{fr}} {{Cite news |url=http://www.lemonde.fr/politique/article/2014/07/23/les-deputes-adoptent-le-projet-de-loi-de-reforme-territoriale_4461747_823448.html |title=Les députés adoptent le projet de loi de réforme territoriale |author=[[Le Monde (dagblad)|Le Monde]] |date=23 july 2014|https://web.archive.org/web/20210725120843/https://www.lemonde.fr/politique/article/2014/07/23/les-deputes-adoptent-le-projet-de-loi-de-reforme-territoriale_4461747_823448.html}}&lt;/ref&gt;

== Regio's yn Frankrijk ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! Flagge !! Regio&lt;br&gt;''Fryske namme'' !! Regio&lt;br&gt;''Frânske namme'' !! Oerflak&lt;br&gt;(km²) !! Ynwennertal&lt;br&gt;(2020) !! Oantal departeminten !! Oantal gemeenten !! haadplak  
|-
| [[Ofbyld:Flag of the region Auvergne-Rhône-Alpes.svg|60px]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Auvernje-Rône-Alpen]] || Auvergne-Rhône-Alpes || 69.711 || 8.078.652 || 13 || 4.189 || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Lyon]]   
|-
| [[Ofbyld:Flag of the region Bourgogne-Franche-Comté (fixed).svg|60px]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Boergonje-Franche-Comté]] || Bourgogne-Franche-Comté || 47.784 || 2.801.695 || 8 || 3.831 || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Dijon]] 
|-
| [[Ofbyld:Flag of Brittany (Gwenn ha du).svg|60px]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Bretanje]] || Bretagne || 27.208 || 3.373.835 || 4 || 1.268 || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Rennes]] 
|-
|[[Ofbyld:Flag of the Region of Centre-Val de Loire.svg|60px]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Sintrum-Loiredelling]] || Centre-Val de Loire || 39.151 || 2.574.863 || 6 || 1.842 || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Orléans]] 
|-
| [[Ofbyld:Flag of Corsica.svg|rand|60px]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Korsika]] || Corsica || 8.680 || 343.701 || 2 || 360 || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Ajaccio]] 
|-
| [[Ofbyld:Flag of the Region of Grand Est (Variant 1).svg|60px]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Grutte Easten]] || Grand Est || 57.433 || 5.562.651 || 10 || 5.187 || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Straasburch]] 
|-
| [[Ofbyld:Flag of the Region of Hauts-de-France.svg|60px]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Opper-Frankryk]] || Hauts-de-France || 31.813 || 5.997.734 || 5 || 3.838 || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Lille]] 
|-
| [[Ofbyld:IDF flag.svg|60px]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Île-de-France]] || Île-de-France || 12.012 || 12.271.794&amp;nbsp;&amp;nbsp; || 8 || 1.281 || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Parys]]  
|-
| [[Ofbyld:Flag of Normandie.svg|60px]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Normandje]] || Normandie || 29.906 || 3.325.522 || 5 || 3.231 || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Rouen]] 
|-
| [[Ofbyld:Flag of Nouvelle-Aquitaine.svg|60px]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Nij-Akwitaanje]] || Nouvelle-Aquitaine || 84.060 || 6.033.952 || 12 || 4.507 || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Bordeaux]]  
|-
| [[Ofbyld:Flag of Région Occitanie Perpinyà variation.svg|60px]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Oksitaanje]] || Occitanie || 72.724 || 5.973.969 || 13 || 4.565 || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Toulouse]] 
|-
| [[Ofbyld:Flag of the Region of Pays de la Loire.svg|rand|60px]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Lannen fan de Loire]] || [[Pays de la Loire]] || 32.082 || 3.832.120 || 5 || 1.502 || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Nantes]]
|-
| [[Ofbyld:Flag of Provence-Alpes-Côte d'Azur.svg|rand|60px]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Provâns-Alpen-Côte d'Azur]] || [[Provence-Alpes-Côte d'Azur]] || 31.400 || 5.098.666 || 6 || 963 || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Marseille]] 
|}

== Regio's (ynklusyf Korsika en oerseeske regio's) en har departeminten ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Kaart&lt;br&gt;lokaasje (read) !! Eardere regio's&lt;br&gt;(foar 2016) !! Departeminten
|-
! colspan=3| Auvernje-Rône-Alpen
|-
| rowspan=14| [[Ofbyld:Auvergne-Rhône-Alpes region locator map.svg|120px]]
|-
| rowspan=4| [[Auvernje]] || 03 [[Allier (departemint)|Allier]]
|-
| 15 [[Cantal (departemint)|Cantal]]
|-
| 43 [[Haute-Loire]]
|-
| 63 [[Puy-de-Dôme]]
|-
| rowspan=9| [[Rône-Alpen]] || 01 [[Ain (departemint)|Ain]]
|-
| 07 [[Ardèche (departemint)|Ardèche]]
|-
| 26 [[Drôme (departemint)|Drôme]]
|-
| 38 [[Isère (departemint)|Isère]]
|-
| 42 [[Loire (departemint)|Loire]]
|-
| 69D [[Rhône (departemint)|Rhône]]
|-
| 69M [[Métropole de Lyon]]
|-
| 73 [[Savoie (departemint)|Savoie]]
|-
| 74 [[Haute-Savoie]]
|-
! colspan=3| Boergonje-Franche-Comté
|-
| rowspan=9| [[Ofbyld:Bourgogne-Franche-Comté region locator map.svg|120px]]
|-
| rowspan=4| [[Boergonje (regio)|Boergonje]] || 21 [[Côte-d'Or]]
|-
| 58 [[Nièvre (departemint)|Nièvre]]
|-
| 71 [[Saône-et-Loire]]
|-
| 89 [[Yonne (departemint)|Yonne]]
|-
| rowspan=4| [[Franche-Comté]] || 25 [[Doubs (departemint)|Doubs]]
|-
| 39 [[Jura (departemint)|Jura]]
|-
| 70 [[Haute-Saône]]
|-
| 90 [[Territoire de Belfort]]
|-
! colspan=3| Bretanje*
|-
| rowspan=5| [[Ofbyld:Bretagne region locator map.svg|120px]]
|-
| rowspan=4| [[Bretanje (regio)|Bretanje]] || 22 [[Côtes-d'Armor]]
|-
| 29 [[Finistère]]
|-
| 35 [[Ille-et-Vilaine]]
|-
| 56 [[Morbihan]]
|-
! colspan=3| Sintrum-Loiredelling*
|-
| rowspan=7| [[Ofbyld:Centre-Val de Loire region locator map.svg|120px]]
|-
| rowspan=6| [[Sintrum-Loiredelling]]|| 18 [[Cher (departement)|Cher]]
|-
| 28 [[Eure-et-Loir]]
|-
| 36 [[Indre (departemint)|Indre]]
|-
| 37 [[Indre-et-Loire]]
|-
| 41 [[Loir-et-Cher]]
|-
| 45 [[Loiret (departemint)|Loiret]]
|-
! colspan=3| Grutte Easten
|-
| rowspan=11| [[Ofbyld:Alsace-Champagne-Ardenne-Lorraine region locator map.svg|120px]]
|-
| rowspan=2| [[Elsas]]|| 67 [[Bas-Rhin]]
|-
| 68 [[Haut-Rhin]]
|-
| rowspan=4| [[Sjampanje-Ardinnen]]|| 08 [[Ardennes]]
|-
| 10 [[Aube (departemint)|Aube]]
|-
| 51 [[Marne (departemint)|Marne]]
|-
| 52 [[Haute-Marne]]
|-
| rowspan=4| [[Loataringen]]|| 54 [[Meurthe-et-Moselle]]
|-
| 55 [[Meuse (departemint)|Meuse]]
|-
| 57 [[Moselle (departemint)|Moselle]]
|-
| 88 [[Vosges]]
|-
! colspan=3| Opper-Frankryk
|-
| rowspan=6| [[Ofbyld:Hauts-de-France region locator map.svg|120px]]
|-
| rowspan=2| [[Noarden-Nau fan Calais]] || 59 [[Nord (departemint)|Nord]]
|-
| 62 [[Pas-de-Calais]]
|-
| rowspan=3| [[Pikardje]] || 02 [[Aisne (departemint)|Aisne]]
|-
| 60 [[Oise (departemint)|Oise]]
|-
| 80 [[Somme (departemint)|Somme]]
|-
|-
! colspan=3| Île-de-France*
|-
| rowspan=9| [[Ofbyld:Île-de-France region locator map.svg|120px]]
|-
| rowspan=8| [[Île-de-France]] || 75 [[Parys]]
|-
| 77 [[Seine-et-Marne]]
|-
| 78 [[Yvelines]]
|-
| 91 [[Essonne (departemint)|Essonne]]
|-
| 92 [[Hauts-de-Seine]]
|-
| 93 [[Seine-Saint-Denis]]
|-
| 94 [[Val-de-Marne]]
|-
| 95 [[Val-d'Oise]]
|-
! colspan=3| Normandje
|-
| rowspan=6| [[Ofbyld:Normandie2014 region locator map.svg|120px]]
|-
| rowspan=3| [[Neder-Normandje]] || 14 [[Calvados (departemint)|Calvados]]
|-
| 50 [[Manche (departemint)|Manche]]
|-
| 61 [[Orne (departemint)|Orne]]
|-
| rowspan=2| [[Opper-Normandje]] || 27 [[Eure (departemint)|Eure]]
|-
| 76 [[Seine-Maritime]]
|-
! colspan=3| Nij-Akwitaanje
|-
| rowspan=13| [[Ofbyld:Nouvelle-Aquitaine region locator map.svg|120px]]
|-
| rowspan=5| [[Akwitaanje]]|| 24 [[Dordogne (departemint)|Dordogne]]
|-
| 33 [[Gironde (departemint)|Gironde]]
|-
| 40 [[Landes (departemint)|Landes]]
|-
| 47 [[Lot-et-Garonne]]
|-
| 64 [[Pyrénées-Atlantiques]]
|-
| rowspan=3| [[Limousin]] || 19 [[Corrèze (departemint)|Corrèze]]
|-
| 23 [[Creuse (departemint)|Creuse]]
|-
| 87 [[Haute-Vienne]]
|-
| rowspan=4| [[Poitou-Charentes]] || 16 [[Charente (departemint)|Charente]]
|-
| 17 [[Charente-Maritime]]
|-
| 79 [[Deux-Sèvres]]
|-
| 86 [[Vienne (departemint)|Vienne]]
|-
! colspan=3| Oksitaanje
|-
| rowspan=14| [[Ofbyld:Languedoc-Roussillon-Midi-Pyrénées region locator map.svg|120px]]
|-
| rowspan=5| [[Languedoc-Roussillon]] || 11 [[Aude (departemint)|Aude]]
|-
| 30 [[Gard (departemint)|Gard]]
|-
| 34 [[Hérault (departemint)|Hérault]]
|-
| 48 [[Lozère]]
|-
| 66 [[Pyrénées-Orientales]]
|-
| rowspan=8| [[Midi-Pyrénées]] || 09 [[Ariège (departemint)|Ariège]]
|-
| 12 [[Aveyron (departemint)|Aveyron]]
|-
| 31 [[Haute-Garonne]]
|-
| 32 [[Gers (departemint)|Gers]]
|-
| 46 [[Lot (departemint)|Lot]]
|-
| 65 [[Hautes-Pyrénées]]
|-
| 81 [[Tarn (departemint)|Tarn]]
|-
| 82 [[Tarn-et-Garonne]]
|-
! colspan=3| Lannen fan de Loire*
|-
| rowspan=6| [[Ofbyld:Pays de la Loire region locator map.svg|120px]]
|-
| rowspan=5| [[Lannen fan de Loire]] || 44 [[Loire-Atlantique]]
|-
| 49 [[Maine-et-Loire]]
|-
| 53 [[Mayenne (departemint)|Mayenne]]
|-
| 72 [[Sarthe (departemint)|Sarthe]]
|-
| 85 [[Vendée (departemint)|Vendée]]
|-
! colspan=3| Provâns-Alpen-Côte d'Azur*
|-
| rowspan=7| [[Ofbyld:Provence-Alpes-Côte d'Azur region locator map.svg|120px]]
|-
| rowspan=6| [[Provâns-Alpen-Côte d'Azur]] || 04 [[Alpes-de-Haute-Provence]]
|-
| 05 [[Hautes-Alpes]]
|-
| 06 [[Alpes-Maritimes]]
|-
| 13 [[Bouches-du-Rhône]]
|-
| 83 [[Var (departemint)|Var]]
|-
| 84 [[Vaucluse (departemint)|Vaucluse]]
|-
! colspan=3| Territoriale kollektiviteit
|-
! colspan=3| Korsika ''(Corse)''*
|-
| rowspan=3| [[Ofbyld:corse region locator map.svg|120px]]
|-
| rowspan=2| [[Korsika]] || 2A [[Corse-du-Sud]]
|-
| 2B [[Haute-Corse]]
|-
! colspan=3| Oerseeske regio's
|-
! colspan=3| [[Frânsk-Guyana]]*
|-
| rowspan=2| [[Ofbyld:French Guiana in France 2016.svg|120px]]
|-
| [[Frânsk-Guyana]] || 973 [[Frânsk-Guyana]]
|-
! colspan=3| [[Gûadelûp]]*
|-
| rowspan=2| [[Ofbyld:Département 971 in France (-mini map) (zoom) 2016.svg|100px]]
|-
| [[Gûadelûp]] || 971 [[Gûadelûp]]
|-
! colspan=3| [[Martinyk]]*
|-
| rowspan=2| [[Ofbyld:Département 972 in France (-mini map) (zoom) 2016.svg|120px]]
|-
| [[Martinyk]] || 972 [[Martinyk]]
|-
! colspan=3| [[Majot]]*
|-
| rowspan=2| [[Ofbyld:Département 976 in France (-mini map) (zoom) 2016.svg|120px]]
|-
| [[Majot]] || 976 [[Majot]]
|-
! colspan=3| [[Reünion]]*
|-
| rowspan=2| [[Ofbyld:Département 974 in France (-mini map) (zoom) 2016.svg|120px]]
|-
| [[Reünion]] || 974 [[Reünion]]
|}
''(* Regio's dy't yn 2016 net feroaren.)''
{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|}}
}}
{{Frankryk}}
[[Kategory:Geografy fan Frankryk]]
[[Kategory:Regio fan Frankryk| ]]</text>
      <sha1>jb4mx9zidq87j9idek8i48l3b0wl6xt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skilige Pypke</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18571</id>
    <revision>
      <id>1236134</id>
      <parentid>1235942</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T17:19:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1236134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7012" sha1="m7vqoixjlb5cmqzfn7kulumcgryetx7" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Skilige Pypke (2026).jpg|thumb|260px|Skilige Pypke yn 2026.]] 
It '''Skilige Pypke''' wie in âlde brêge oan 'e Oastein nei de Boppewei oer de [[Goddeloaze Singel]] tichteby Feanwâlden yn Fryslân. In ûnferhurde loane (no de Goddeloaze Singel) rûn fan 'e brêge ôf nei it noarden bylâns de [[Singelsfeart]], dêr't earder in hearehûs njonken de wei stie. Yn dat hearehûs wenne in âld keardel allinnich, dy't alderheislikste fûl op 'e sinten siet en al syn kostberheden efter in slot yn in leaden kiste bewarre. Nei syn hommelse dea spûke er yn  'e omjouwing fan it kastiel en de brêge om. Yn 2015 waard de brêge ôfbrutsen om plak te meitsjen foar in nei brêge yn it ramt fan 'e oanlis fan 'e [[Sintrale As]].&lt;ref&gt;[https://www.rtvnof.nl/brug-skilige-pypke-nabij-feanwalden-gesloopt/ RTV Noardeast Fryslân: ''Brug Skilige Pypke nabij Feanwâlden gesloopt'', 20 maaie 2015.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://dorpsbelangveenwoudeneo.wordpress.com/2015/01/31/werkzaamheden-omgeving-skilige-pypke/ Doarpsbelang Feanwâlden, ''Werkzaamheden omgeving Skilige Pypke'', 31 jannewaris 2015]&lt;/ref&gt;

== It spûk fan it Skilige Pypke ==
[[Ofbyld:Skilige Pypke.jpg|thuimb|left|thumb|De âlde brêge.]]
Doe 't de âld man fan it hearehûs fernaam dat syn ein nadere naam er op in dei it beslút om de kiste mei syn sinten earne te ferbergjen. Hy keas as datum de earste Krystnacht út om dit te dwaan. Guon wolle ha dat er mooglik in betsjoening leard hie troch it tsjoenderboek fan [[Albertus Magnus]] te lêzen, wêrmei't er de help fan 'e duvel ynrôp. Nei't er de mystearjeuze sin trije kear werhelle, krige de âlde man einlings rêst en gyng er werom nei syn ezel. Om it plak dêr't syn sinten begroeven wiene noch sa lang mooglik te sjen, klom er efterstefoaren op 'e ezel en neffens guon soe de duvel doe de ezel knoffele litten ha, sadat de âlde man fan 'e ezel foel en de nekke bruts. De erfgenamten fan 'e âlde man hawwe syn jild nea fûn, mar de doarpsbewenners hiene al gau foar it ferstân dat de skat earne begroeven lizze moast. Der waard grute dat de skat op in stuit fûn waard, mar nimmen koe him opgrave meidat de skat djipper yn 'e grûn sakke. Guon tochten ek dat de skat net fierder sakje koe as der groeven waard sûnder ien wurd te sprekken.

=== De spûkerij ===
Nei't it hearehûs ôfbrutsen waard, begûn de geast fan 'e âlde man by it Skilige Pypke om te doarmjen. Hy ferskynde altyd yn 'e nacht tusken beide Krystdagen, mar oare nachten kamen ek foar. Alle tsjûgen seagen him efterstefoaren op in ezel sitten mei de sturt yn 'e iene hân en yn 'e oare hân in lantearne dy't de yslike meneuvels fan 'e man ferljochte. Guon sizze dat er yn in reade mantel, wite nachtmûtse en sloffen mei giele hakken ferskynde. Oaren woene ha dat er in prûk droech sûnder hoed, in giele sjerp om syn mul, in rok mei griene stjerren derop en sloffen mei giele hakken. Wer in oare fariant wie dat er in lytse, yn 't swart klaaide âlde man wie, mei griis hier oer syn ynfallen gesicht, in kúlot en skuon mei giele hakken. Guon seagen him lykwols ek yn in lang wyt deakleed, fêstbûn mei in brede reade riem.&lt;ref&gt;De Westereender, 16 desimber 2015, side 23: ''Mysterie rond Sintrale As en Boppewei blijft''.&lt;/ref&gt; Der binne sels boarnen dy't beare dat er bytiden as in swarte hûn ferskynde.&lt;ref&gt;[https://www.geocaching.com/geocache/GC75AFY_de-goddeloose-singel-3-de-slenk Geocaching oer de Goddeleaze Singel.]&lt;/ref&gt; Hy ferskynde meastentiids om it Skilige Pypke hinne; in plak dêr't mannichien by nacht net oer doarst.

Der barden in soad frjemde en boppenatuerlike dingen by it Skilige Pypke. Soms besochten minsken de brêge oer te stekken, mar waarden se opkeard troch ûnsichtbere bonkige hannen. Dyselde bonkige hannen wienen sterk genôch om fuotgongers en sels hiele koetsen mei hynders en al op te tillen, dy't dan yn it wetter smiten waarden. In feanarbeider woe op in kear al pratende mei in jongkeardel de brêge oer, mar stoppe healwei syn sin mei praten. It wie as waard er by de kiel pakt, fan 'e grûn tild en yn 'e feart smiten. Op in jûn woe in oar de brêge oer doe't er efter him in ezel âljen hearde. Hy sette it op in rinnen en helle mar krekt op 'e tiid de oare kant fan 'e brêge, meidat dy efter him ynstoarte.

=== De duvelbanning fan Hindrik Mients ===
De bewenners fan 'e omkriten wiene tige benaud foar it Skilige Pypke en woene der in [[duvelbanner]] by helje. Hindrik Mients út [[Feanwâlden]] woe wol helpe om it spûk te ferdriuwen mar om't ek de duvel hjiryn belutsen wie, woe hy dit net allinnich dwaan en sa frege er seis oare maten, allegear ek duvelbanner, om mei te gean. Yn in koets mei hynders der foar gie it op nei it Skilige Pypke en lang om let kamen se de âlde man tsjin. Hindrik Mients soe doe roppen ha &quot;Hee âlde, spring op 'e wein&quot;.&lt;ref&gt;[https://wandelburen.blogspot.com/2015/08/ Wandelburen, Blogspot]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jacques R.W. Sinninghe: Nederlands Sagenboek&lt;/ref&gt; Se skoden wat op want it spûk sei gjin nee en gyng tusken de duvelbanners sitten. Mar doe't Hindrik Mients syn bêst die om de hynders yn beweging te setten, krigen dy de koets net fan 't stee. De hynders krigen op it lêst it skom op 'e bek en se switten der oer, mar der wie gjin ferweging yn it spul te krijen. Dat duorre sa oeren oant de Feanwâldster klok twa sloech, de koets hookstrooks lossloech en mei grutte faasje sûnder stjoering oer heide en fjild skeat yn 'e rjochting fan 'e Beampoel by [[Readtsjerk]]. Hindrik Mients slagge der yn om himsels noch fan 'e wein te goaien, mar de koets ferdwûn mei syn maten yn 'e Beampoel. Fan 'e wein, de hynders en de oare duvelbanners waard nea wat werom fûn, mar sûnt wie de flok fan it Skilige Pypke ferbrutsen.   

== Alternative ferhalen ==
=== Kollumersweach ===
Yn [[Kollumersweach]] eastlik fan Feanwâlden waard in soartegelikens ferhaal ferteld. Ek dêr soe in slot stien ha en de geast dy't yn it slot wenne kaam soms nachts nei bûten om op in wyt hynder rûn te riden. De man waard beskreaun as ien mei read hier en littekens oer syn hiele hûd. Ek dit spûk waard ferdreaun nei't er yn in koets stapte dy't de Beampoel by Readtsjerk yn ried.&lt;ref&gt;[https://www.verhalenbank.nl/items/show/25202 Ferhalebank]&lt;/ref&gt;

=== Hurdegaryp ===
Ek yn it Feanwâldster buordoarp [[Hurdegaryp]] wie in ferhaal bekend. Dêr groeven twa manlju nei de skat fan 'e âlde man, mar dy bleau mar djipper en djipper yn 'e grûn sakjen. Doe ferskynde der in geast mei giele hakken. Beide manlju flechten nei harren koets, mar de dryste koetsier frege de geast om ek yn te stappen. De geast die dat, mar de koets woe net mear fan 't plak komme oant it twa oer wie. De koets skeat doe mei grutte faasje ûnbestjoerber de Beampoel yn en ferdwûn dêre.&lt;ref&gt;[https://www.verhalenbank.nl/items/show/30422 Ferhalebank]&lt;/ref&gt;

{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}
[[Kategory:Brêge yn Dantumadiel]]
[[Kategory:Fryske sêge#It spûk fan it Skilige Pypke]]
[[Kategory:De Falom]]
[[Kategory:Feanwâlden]]
[[Kategory:Bouwurk sloopt yn 2015]]</text>
      <sha1>m7vqoixjlb5cmqzfn7kulumcgryetx7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Minimalisme (arsjitektuer)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29246</id>
    <revision>
      <id>1236129</id>
      <parentid>958254</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T15:57:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Minus gefaarlike kepp. neffens Norton</comment>
      <origin>1236129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1547" sha1="leeqjdew0nzvj5z3yajtc6x2dill2mv" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Bregenz kunsthaus zumthor 2002 02.jpg|thumb|''Kunsthaus Bregenz'']]
[[Ofbyld:Reichartstraße Erfurt.JPG|thumb|Went yn minimalistyske styl yn [[Erfurt]]]]
'''Minimalisme''' yn de [[arsjitektuer]] stribbet dernei gebouwen te beheinen ta de needsaaklike eleminten.

De streaming [[Minimal Art|minimalisme]] stiet foar it ''minimalistyske'', it suver abstrakte en objektive, sûnder emoasje. Minimalisme makket faak gebrûk fan [[kubus]]-, [[bol (lichem)|bol]]-, [[silinder]]-, en [[kegel (romtlike figuer)|kegelfoarmen]]. It giet hjirby om de krêft fan it ienfâldige. Troch it &quot;krêftich&quot; delsetten fan wat in &quot;ienfâldige&quot; foarm liket, besiket de arsjitekt de “essinsje” fan syn ûntwerp út te byldzjen. 

It minimalisme ûntstie oan it begjin fan de jierren sechtich fan de [[20e iuw]], yn de [[Feriene Steaten]]. 
It begjin fan de minimalistyske streaming sette útein yn de [[byldhoukeunst]] en mingde him letter mei de [[skilderkeunst]] (bygelyks [[Piet Mondriaan]]). Der ûntstie ek in minimalistyske muzykstreaming (ûnder oaren komponist [[Steve Reich]]). Yn de arsjitektuer gie it net sa hurd.

[[Claudio Silvestrin]], [[John Pawson]], [[Peter Zumthor]] en  Alberto Campo Baeza hawwe it minimalisme yn de arsjitektuer oantrune en grutte feroarings in de boukeunst feroarsake. Op it mêd fan de arsjitektuer waard de namme Minimalisme brûkt, om de ''werûntdekking fan de wearde fan lege romte'' en in ''radikale ferwidering fan alles dat neat mei it easkeprogramma te krijen hat'' blike te litten.

[[Kategory:Arsjitektuer]]</text>
      <sha1>leeqjdew0nzvj5z3yajtc6x2dill2mv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ljurk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29432</id>
    <revision>
      <id>1236198</id>
      <parentid>1177139</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T00:40:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5749" sha1="q5pqe76mv5al5ka6h327jceq69bzqyv" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=ljurk
|Ofbyld= [[File:Alauda arvensis 2.jpg|250px]]
|lûd=[[File:XN Alauda arvensis.ogg|250px]]
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje= [[ljurkfûgels]] (''Alaudidae'')
|Skaai= [[ljurken]] (''Alauda'') 
|Wittenskiplike namme= Alauda arvensis
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[File:AlaudaArvensisIUCNver2019 1.png|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]
|Kolom2=
{{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]]&lt;br&gt;{{Color box|#FFFF00}} [[eksoat]]&lt;br&gt;{{Color box|#FF80FF}} eksoat, mar [[útstjerren (biology)|útstoarn]]
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''ljurk''', ek: ''liuwerik'' of ''ljurts'', ([[wittenskiplike namme]]: ''Alauda arvensis'') is in fûgel út it skaai fan de [[ljurken]] (Alaudidae).

Ljurken komme yn West- en Súd-Europa it hiele jier foar. Yn East-Europa komme se allinnich yn it briedseizoen.

It bysûndere oan de ljurk is dat hy al sjongend stiicht nei grutte hichte en dêr in skoftsje sjongend omfljocht om dan yn stilte wer te dalen. Dit docht hy om syn territoarium ôf te beakenjen.

== Sjoch ek ==
* [[heideljurk]]
* [[toefljurk]]
* [[strânljurk]]

== Keppeling om utens ==
* [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=vogels&amp;record=Alauda+arvensis SoortenBank.nl] beskriuwing, ôfbylden en lûd

&lt;gallery&gt;
Ofbyld:Alauda arvensis Linnaeus 1758.jpg|
Ofbyld:Alauda arvensis.jpg
Ofbyld:Alauda arvensis nest.jpg|''Nêst''
Ofbyld:Alauda arvensis nest 2 beentree.jpg
&lt;/gallery&gt;

{{commonsBalke|Alauda arvensis}}

[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Ljurk]]
[[Kategory:Greidefûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Azoaren]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Eksoat yn Ascension]]
[[Kategory:Eksoat yn Austraalje]]
[[Kategory:Eksoat yn Kanada]]
[[Kategory:Eksoat yn Hawaï]]
[[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]]</text>
      <sha1>q5pqe76mv5al5ka6h327jceq69bzqyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Noardlike Marianen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29545</id>
    <revision>
      <id>1236144</id>
      <parentid>1236098</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:19:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>weromsetting fan dûbele edits</comment>
      <origin>1236144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31189" sha1="nl4xrtypa0cgyqlqtjhqiiejgpcqk5f" xml:space="preserve">{{Lântabel|
eigennamme = Commonwealth of the Northern Mariana Islands |
namme = Commonwealth of the Northern Mariana Islands |
flagge = Flag of the Northern Mariana Islands.svg |
wapen = Seal of the Northern Mariana Islands (alternate).svg |
lokaasje = LocationNorthernMarianas.png |
motto =  |
folksliet =  Gi Talo Gi Halom Tasi &lt;small&gt;(Tsjamorro)&lt;/small&gt; |
taal = [[Ingelsk]], [[Tsjamorro (taal)|Tsjamorro]], [[Karolinysk]] |
haadstêd = [[Saipan]] |
steatsfoarm = Presidinsjeel represintative demokrasy. Gebietsdiel fan de [[Feriene Steaten|F.S.A.]] |
oerflak = 477 |
prstwetter = - |
ynwenners = 69.221 | teljier = 2000 |
munt = [[Amerikaanske dollar]] | muntkoade = USD |
tiidsône = +10 |
feestdei = - |
lânkoade = MNP |
ynternet = .mp |
tillefoan =  1-670 |
}}
[[Ofbyld:Northern Mariana Islands-CIA WFB Map.png||right|300px|Kaart fan de Noardlike Marianen&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;''boarne: [[The World Factbook CIA]]''&lt;/small&gt;]]

De '''Noardlike Marianen''', folút: it '''Mienebest fan de Noardlike Marianen''' (''[[Ingelsk]]: Commonwealth of the Northern Mariana Islands'') is in eilannekloft yn [[Oseaanje]]. De eilannekloft is in ôfsûnderlik territoarium mei in politike bân mei de [[Feriene Steaten]] en is net ûnôfhinklik.

== Geografy en geology ==
Haadstêd fan de Noardlike Marianen is [[Saipan]], dat op it eilân my deselde namme leit. It totale oerflak fan de eilannen is likernôch 477 km².&lt;ref&gt;{{aut|Martin, Penny; e.o.}} (1999) – “Geografica” – De grote werelatlas met landenprofielen. ISBN 3-8290-2477-0&lt;/ref&gt; Op de Noardlike Marianen wenje, neffens de lêste offisjele folkstelling yn [[2000]], 69.221. Oan de telling is ek te sjen dat hast eltsenien wennet op [[Saipan]], [[Tinian]] en [[Rota]]. De ienige útsûndering wienen seis minsken op [[Alamagan]].

Tegearre mei Gûam foarmje de Noardlike Marianen de [[Marianen]], dy't wer ûnderdiel binne fan [[Mikroneezje (eilannekloft)|Mikroneezje]]; it gebiet leit yn it wrâlddiel Oseaanje. De eilannen lizze yn de Grutte Oseaan en in part yn de [[Filipynske See]]. Mear krekt lizze se noardlik fan it eilân Gûam en súdlik fan de Japanske Bonin- en Fulkaaneilannen. De súdlike eilannen besteane út [[kalkstien]] mei flakke terrassen en franjeriffen, wylst de noardliker eilannen in fulkanyske basis hawwe, mei aktive fulkanen op [[Anatahan]], [[Pagan]] en [[Agrihan]]. De fulkaan op Agrihan is de heechste, mei 965 meter; dêrmei is it ek it heechste punt fan de Noardlike Marianen. Sûnt [[10 maaie]] [[2003]] is de fulkaan fan Anatahan wer aktyf wurden.&lt;ref&gt;[http://hvo.wr.usgs.gov/cnmi/ Northern Mariana Islands Volcanic Activity], U.S. Geological Survey (sjoen op 14 oktober 2010)&lt;/ref&gt; De fulkaan op it eilân fan likernôch 31 km² barste doe ynienen út. Sûnt dy tiid is de fulkaan út en troch aktyf. Op [[6 april]] [[2005]] wie der in útbarsting dêr't likernôch 50.000.000 m³ jiske en stien de loft yn sketten waard&lt;ref&gt;[http://earthobservatory.nasa.gov/IOTD/view.php?id=5451 Eruption of Anatahan], NASA Earth Observatory (sjoen op 14 oktober 2010)&lt;/ref&gt;, dêr't in grutte swarte wolk troch oer Saipan en Tinian hinne kaam.&lt;ref&gt;Hendricks, Timothy P. [http://www.nwas.org/ej/pdf/2006-EJ8.pdf Early Detection of the 5 April 2005 Anatahan Volcano Eruption using the Guam], (sjoen op 14 oktober)&lt;/ref&gt;
WSR-88D

Der Marianen binne santjin eilannen, dêr't sechtsjin fan by de Noardlike Marianen hearre; it oare eilân is Gûam. It gebiet fan de Noardlike Marianen rekt him út oer in langte fan 700 kilometer. It totale lânoerflak is 477 km²; de totale kustline is likernôch 1.482 km.&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cq.html#top Northern Mariana Islands - Geography] CIA Factbook (sjoen op 3 desimber 2009)&lt;/ref&gt;

De fjirtsjin Noardlike Marianen binne:
* [[Saipan]]
* [[Rota]]
* [[Tinian]]
* [[Pagan]]
* [[Aguijan]]
* [[Farallon de Medinilla]]
* [[Anatahan]]
* [[Sarigan]]
* [[Guguan]]
* [[Alamagan]]
* [[Agrihan]]
* [[Asuncion]]
* [[Maug-eilannen]] (North Island, West Island en East Island)
* [[Farallon de Pajaros]]

De grutsten fan dizze eilannen binne Saipan, Rota, Tinian en Pagan. It eilân Farallon de Medinilla wurdt troch de Amerikanen as militêr oefengebiet brûkt.

Deunby de Noardlike Marianen leit de [[Marianen-troch]].

[[Ofbyld:Anatahan twice.PNG|thumb|right|250px|''Dizze ynfraread bylden litte Anatahan sjen op [[20 jannewaris]] [[2002]] (de ûnderste foto) en op [[27 april]] [[2005]] (de boppeste foto). Griene fegetaasje wurdt troch it ynfraread yn it read werjûn. Op de ûnderste foto (makke foar de it útbarsten fan de fulkaan) is te sjen dat de fegetaasje it hiele eilân bedekt, ynklusyf de fulkaan. Yn 2005 is in grut part fan de fegetaasje ûnder de dikke laach fulkanysk materiaal bedobbe rekke, mar jiske en stoom meitsje it dreech om in soad feroarings te sjen dy't de erupsjes nei alle gedachten feroarsake hawwe.']]

== Klimaat ==
It oerhearskjende klimaat op de eilannen is it tropysk [[seeklimaat]], der is net in soad seizoensfariaasje. De temperatuer wurdt matige troch de noardeastlike [[passaatwyn|passaatwinen]]. It drûge seizoen duorret fan desimber oant juny, mei 100mm delslach, en it wiete seizoen duorret fan july oant novimber, mei 300mm delslach, dêr't [[tyfoan]]en by foarkomme kinne. It ferskil tusken de seizoenen is net grut. It  [[Guinnes Book of World Records]] hat Saipan útroppen ta it stee mei it lykmjittichste klimaat fan de wrâld, it is der hast it hiele jier troch 27&amp;nbsp;°C.&lt;ref&gt;[http://net.saipan.com/personal/vanlanen/info/info_pg4.htm Saipan A-Z], net.saipan.com (sjoen op 1 desimber 2009)&lt;/ref&gt;

== Skiednis ==
{{Apart|Skiednis fan de Noardlike Marianen}}

De eilannen binne nei alle gedachten al sûnt 1500 foar Kristus bewenne troch de [[Tsjamorro (folk)|Tsjamorro]]. De earste [[Jeropa|Jeropeeske]] ûntdekkingsreis yn it gebiet stie ûnder lieding fan [[Ferdinand Magellaan]] yn [[1521]]. Fanwegen in kultuerferskil oangeande besit krigen de eilannen de namme ''“Islas de los Ladrones”'', of wol &quot;Dieve-eilannen&quot;. Gûam waard in wichtige tuskenstop foar Spaanske skippen dy’t fan [[Meksiko]] kamen mei [[goud]] en oar guod foar de Filipinen en Spanje. Yn [[1668]] waarden de eilannen werneamd troch [[Padre Diego Luis de San Vitores]], de nije namme waard ''“Las Marianas”'', neamd nei [[Mariana fan Eastenryk]], widdo fan de Spaanske kening [[Filip IV fan Spanje]]. &lt;ref&gt;{{aut|Rogers, Robert F}} (1995).  [http://books.google.nl/books?id=AEn9J3tXFS8C&amp;printsec=frontcover&amp;dq=destiny%27s+landfall+guam#v=onepage&amp;q=&amp;f=false “Destiny's landfall: a history of Guam”]. Side 36 (sjoen op 2 desimber 2009)&lt;/ref&gt; Om [[1820]] hinne kamen de ynwenners fan de [[Karolinen]] nei de Marianen, dêr’t se harren delsette mochten troch de Spanjerts.

Nei de [[Spaansk-Amerikaanske Kriich]] fan [[1898]] die Spanje it bewâld fan Gûam oer oan de [[Feriene Steaten]] en ferkochten se de Noardlike Marianen mei oare eilannen oan [[Dútslân]]. Nei de Earste Wrâldkriich brûkte Dútslân mandearre it [[Folkebûn]] de Noardlike Marianen oan [[Japan]]. Yn dy tiid kamen in soad Japanners en Koreanen nei de eilannen om te arbeidzjen op de Japanske plantaazjes.

Oan de ein fan de Twadde Wrâldkriich, fan [[15 juny]] [[1944]] ôf, die it Amerikaanske leger in oanfal op de Marianen. Oan de ein fan de kriich waarden de Japanners weromroppen en krigen de Tsjamorro en de Karoliners harren lân werom. Nei de oarloch waarden de eilannen part ûnderdiel fan it [[Trustgebiet fan de Pasifyske Eilannen]] fan de Feriene Steaten. Sûnt [[1978]] foarmen hja in steatebûn yn in politike uny mei de Feriene Steaten. Lykas oare Amearikaanske territoariums hawwe de eilannen gjin ynbring yn de senaat fan de Feriene Steaten, mar wurde se fertsjintwurdige yn it Hûs fan Offurdigen fan de Feriene Steaten.

== Floara en fauna ==
[[Ofbyld:Saipan.jpg|thumb|left|Loftfoto fan Saipan.]]

De [[kokospalm]] is de wichtichste beam op de eilannen, dizze wurdt foar in soad ferskate saken brûkt. Sa wurdt it fleis fan de kokosnút drûge, wêrtroch't kopra ûntstiet, fan de kokosnút wurdt ek kokosoalje makke. Dêrneist levert dizze beam ek wyn, tou, brânstof en strie. De [[bôlefruitbeam]] is in beam dy’t oeral yn Mikroneezje foarkomt, sa ek op de Noardlike Marianen. De fruchten wurde brûkt foar iten en ek wurdt fan de beam timmerhout makke. Neist dizze twa beammen binne der noch tal fan oare beammen en planten dy’t troch de minsken brûkt wurde.

Der komme in soad planten op de eilannen foar mei felle kleuren. Tocht moat dan wurde oan de hibiskus, de plumeria, leeljes, lantana’s en krotons. Guon planten kinne yn dit klimaat tige grut wurde, bygelyks de koleus, kaladium en de filodendron.&lt;ref&gt;[http://www.landenweb.net/noordelijke%20marianen/planten/ Noordelijke Marianen – Planten en Dieren], Landenweb.nl (sjoen op 2 desimber 2009)&lt;/ref&gt;

Op ûnûntwikkele stikken lân komme swurdgerzen (tige skerpe gerssoarten) en tichte bosken foar. De kokosbeammen, papaja’s en in pepersoarte groeie yn it wyld op Saipan.

Lykas op de measte oare eilannen yn it gebiet hawwe ek de Noardlike Marianen suver hast gjin ynlânske [[sûchdier]]en. Utsein de [[flearmûs|flearmûzen]] dy’t op de eilannen foarkomme binne der gjin ynlânske sûchdieren. De flearmûzen libje benammen op Rota, dêr’t sa’n 1.000 oant 2.000 flearmûzen foarkomme, mar op Tinian en Saipan binne se seldsum. Wol binne der tal fan bistesoarten yntrodusearre op de eilannen. Under oare [[kat]]ten, [[hûn]]en, [[hynder]]s, [[ko|kij]] en [[geit]]en. 

Foar mear as fjirtich fûgelsoarten, ynlânsk en yntrodusearre, foarmje de eilannen it thús. &lt;ref&gt;[http://www.odyssei.com/travel-tips/14276.html Flora and fauna, Northern Mariana Islands], Odyssei.com (sjoen op 2 desimber 2009)&lt;/ref&gt;  

Yn de omkriten fan de eilannen kin fiske wurde op [[tonyn]], [[wahoo]] en oare fisken. Ek yn see groeie [[koraal (soölogy)|koralen]], anemoanen, spûnzen en skulpefisken. Troch de heldere see en de koraalriffen libje hjir yn totaal mear as tûzen ferskate libbensfoarmen yn see.&lt;ref&gt;[http://www.odyssei.com/travel-tips/14276.html Flora and fauna, Northern Mariana Islands], Odyssei.com (sjoen op 2 desimber 2009)&lt;/ref&gt; 

Tusken Guguan en Sarigan leit de [[Zealandia Bank]] (yn it Tsjamorro: ''“Papaungan”'', wat “sonken” betsjut). De Zealandie Bank bestiet út twa stieneftige toppen dy’t likernôch 1,5 kilometer út elkoar lizze. Ien fan de beide komt by leechwetter likernôch ien meter boppe de seespegel út.&lt;ref&gt;[http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=0804-191 Zealandia Bank], Global Volcanism Program (sjoen op 3 desimber 2009)&lt;/ref&gt; Zealandia Bank is yn [[1858]] neamd nei de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[bark]] ''Zealandia''.

== Ekonomy ==
[[Ofbyld:Managaha.jpg|thumb|right|200px|''Strân fan Saipan. It toerisme is in wichtige sektor yn de ekonomy fan de Noardlike Marianen.'']]
[[Ofbyld:Entrance Garment Factory Saipan.JPG|thumb|right|200px|''De yngong fan in kleanfabryk op Saipan.'']]

De [[ekonomy]] fan de Noardlike Marianen krijt in soad steun yn de foarm fan finansjele miljoenenbydragen fan de Feriene Steaten foar ûnder oare kapitaalsynvestearings en ekonomyske projekten. Dêrneist foarmje it [[toerisme]], de [[yndustry]] en de [[lânbou]] boarnen fan ynkomsten.

De Noardlike Marianen hawwe súksesfol gebrûk makke fan harren frijhannelsposysje mei de Feriene Steaten, sûnder dêrby rekken hâlde te moatten mei de Amearikaanske arbeidersrjochten. De leanen yn de Noardlike Marianen leinen lange tiid leger as yn de Feriene Steaten wêrtroch't de produksjekosten leger komme te lizzen. Produkten dy’t fan de Noardlike Marianen kamen, mochten sa op de merke brocht wurde ûnder it label ''“Made in USA”'' sûnder rekken te hâlden mei de Amearikaanske wet- en regeljouwing. Yn de takomst sil dit feroarje neidat Presidint [[George W. Bush]] op [[25 maaie]] [[2007]] in minimumleanwet ûndertekene dy’t ek foar de Noardlike Marianen jilde sil. Yn [[2015]] sil it minimumlean fan de eilannen like hege wêze moatte as yn de Feriene Steaten.&lt;ref&gt;[http://www.saipantribune.com/newsstory.aspx?cat=1&amp;newsID=68875 NMI minimum wage hike OK’d], Saipan Tribune (sjoen op 1 desimber 2009)&lt;/ref&gt; De earste stap yn dit proses waard op [[25 july]] [[2007]] setten en sûnttiids wurdt it minimumlean eltse maaie $0,50 heger oant it stuit dat it minimumlean like heech is as yn de rêst fan de Feriene Steaten.

De frijstelling fan de wetten yn de Feriene Steaten hat yn it ferline ta eksessen laat as berne-arbeid, berne-prostitúsje en sels slavernij.&lt;ref&gt; Rebecca Clarren (9 maaie 2006). [http://www.tompaine.com/articles/2006/05/09/sex_greed_and_forced_abortions.php Sex, greed and forced abortions], TomPaine.com (sjoen op 1 desimber 2009)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Rebecca Clarren (maitiid 2006) [http://www.msmagazine.com/spring2006/paradise.asp Paradise Lost: Greed, Sex Slavery, Forced Abortions and Right-Wing Moralists], Ms. (sjoen op 1 desimber 2009)&lt;/ref&gt;

=== Toerisme ===
It toerisme is in wichtige boarne fan ynkomsten foar de eilannen, der komme jierliks sa’n heal miljoen toeristen nei de eilannen, benammen toeristen út Japan. Hast de helte fan de arbeiders wurket yn de toerismesektor. Wol hawwe de Noardlike Marianen sûnt de ein fan [[2005]] te krijen fan in krimp yn it tal toeristen dat nei de eilannen komt as gefolch fan de Finansjele Aazje Krisis. Oan de ein fan [[2006]] wie it toeristetal 15,23 persint leger as yn de alve moannen dêrfoar. 

=== Tekstyl ===
De produksje fan klean hat in skoftlang de hurdst groeiende yndustrysektor west, wêryn 12.000 minsken, benammen [[Sina|Sinezen]], oan it wurk binne. Yn [[1998]] waard der foar $1 miljard [[Amerikaanske dollar|dollar]] oan klean nei de Feriene Steaten ferskipt. Dizze hannel is kontroversjeel omdat de produkten fan de Noardlike Marianen mei it stimpel “Made in the USA” makke en yn de Feriene Steaten ynfierd wurde kinne, sûnder dat de produsinten op de Noardlike Marianen rekken hoege te hâlden mei de wetten fan de Feriene Steaten.

De tekstylyndustry is oan it feroarje en in soad tekstylfabriken geane ticht troch de ymportrestriksjes fan Sineesk guod. De yndustry wie ten earsten opsetten op de Noardlike Marianen omdat guon arbeid- en ymmigraasjewetten fan de Feriene Steaten net foar dit gebiet jilde, wêrûnder it minimumlean.

=== Lânbou ===
De lânbou op de eilannen bestiet út lytse boeren dy’t [[kokosnút|kokosnuten]], [[bôlefruit]], [[tomaat|tomaten]] en [[meloen]]en ferbouwe. Mar ek [[weet]], [[tapioka]], [[bataat]], [[banaan|bananen]], [[kassave]] en [[sitrusfruchten]] wurde ferboud. Dêrneist wurdt de [[kokospalm]] brûkt foar in ferskaat oan produkten foar de útfier.

== Demografy ==
[[Ofbyld:Northern Mariana Islands.png|thumb|left|250px|''Befolkingsûntwikkeling fan de Noardlike Marianen sûnt 1960.'']]

By de offisjele folkstelling fan [[2000]] wennen der 69.221 minsken op de Noardlike Marianen. Dêrfan wie 56,3% fan Azjatyske komôf, 36,3% ynlânsk, 4,8% wie mingd en 2,6% oars. Op it stuit wurdt it ynwennertal fan de Noardlike Marianen rûsd op 88.662 (july 2009).&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cq.html#top Northern Mariana Islands - People] CIA Factbook (sjoen op 3 desimber 2009)&lt;/ref&gt;

De opbou nei leeftyd is:&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cq.html#top Northern Mariana Islands] CIA Factbook (sjoen op 3 desimber 2009)&lt;/ref&gt;
* 0-14 jier: 18% (8.372 man, 7.616 frou)
* 15-64 jier: 80,3% (28.602 man, 42.557 frou)
* &gt; 65 jier: 1,7% (786 man, 729 frou)

De Noardlike Marianen hawwe de heechste frou ta man ratio fan de wrâld. Op eltse 77 mannen binne 100 froulju. 

Mei 2,29% hawwe de Noardlike Marianen ien fan de heechste migraasjesifers fan de wrâld. Dit komt benammen troch minsken út Aazje dy’t arbeidzjen komme op de Noardlike Marianen. It migraasjeratio leit tige heech mei 6,47 migranten de 1000 ynwenners.&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cq.html#top Northern Mariana Islands] CIA Factbook (sjoen op 3 desimber 2009)&lt;/ref&gt;

De befolking fan de Noardlike Marianen is foar it meastepart [[Kristendom|kristlik]], mar ek tradisjonele leauwen komme noch foar.

Op de Noardlike Marianen binne in soad talen dy’t troch in relatyf heech persintaazje sprutsen wurdt. [[Filipynsk]]e talen komme it measte foar en wurde sprutsen troch 24,4% fan de befolking, dan it [[Sineesk]] mei 23,4%, it [[Tsjamorro (taal)|Tsjamorro]] mei 22,4%, it [[Ingelsk]] mei 10,8% en oare Pasifyske talen troch 9,5% fan de minsken. 9,6% fan de minsken sprekt in oare taal.

=== Befolkingsûntwikkeling ===
* [[1970]] - 9.640
* [[1980]] - 16.780
* [[1990]] - 43.345
* [[2000]] - 69.221
* [[2009]] - 88.662 (rûzing)

== Polityk ==
[[Ofbyld:Governor Benigno Fitial.jpg|thumb|left|150px|''Gûverneur Benigno R. Fitial fan de Noardlike Marianen.'']]

De Noardlike Marianen binne in presidinsjeel [[represintative demokrasy]], wêryn de gûverneur it haad fan de oerheid is, mei in [[mearpartijenstelsel]]. De Noardlike Marianen binne in mienebest yn in politike uny mei de Feriene Steaten. Federale bydragen foar it Mienebest wurde levere troch in departemint fan it Ministearje fan Binnenlânske Saken fan de Feriene Steaten.

De bân dy’t de Noardlike Marianen mei de Feriene Steaten hawwe kin fergelike wurde mei dy tusken [[Porto Riko]] en de Feriene Steaten. Der is in eigen gûverneur, sûnt [[2006]] is dat [[Benigno R. Fitial]], en in luitenant-gûverneur. Der is in parlemint mei njoggen senators en fyftsjin ôffurdigen. Saipan, Tinian en Rota leverje elts trije senators. By de ôffurdigen wurde der trettjin troch Saipan levere, en elts ien troch Tinian en Rota. De senators wurde foar fjouwer jier keazen, de ôffeardigen foar twa jier. Boargers fan de eilannen hawwe gjin stimrjocht foar by de presidintsferkiezings fan de Feriene Steaten, alhoewol’t se al offisjele boargers fan it lân binne. Se wurde yn de Feriene Steaten represintearre troch in waarnimmer. 

[[Ofbyld:District Court for the Northern Mariana Islands Seal.png|thumb|right|200px|''Foto fan it wapen fan de rjochtbank fan de Noardlike Marianen.'']]

De [[útfierende macht]] leit by de oerheid. De [[wetjouwende macht]] leit by de oerheid en de beide keamers fan it parlemint. De [[rjochterlike macht]] is ûnôfhinklik fan de twa oare machten. De lokale oerheid is ferdield oer trije regionale boargemasters.

Yn [[1947]] waarden de Noardlike Marianen mei it Trustgebiet fan de Pasifyske Eilannen ûnderbrocht by de Feriene Steaten. Yn 1976 gie it kongres akkoard mei ûnderling oerlis om in Mienebest fan de Noardlike Marianen yn in Politike Uny mei de Feriene Steaten oan te gean. Yn [[1977]] akseptearre it kongres fan de Noardlike Marianen har eigen grûnwet, en it earste regear neffens dizze grûnwet begûn op [[1 jannewaris]] [[1978]]. It ferdrach mei de Feriene Steaten wie op [[3 novimber]] [[1986]] hielendal ymplemintearre, mei de ynfier fan it steatsboargerskip fan de Feriene Steaten foar de ynwenners fan de Noardlike Marianen.

De polityk op de Noardlike Marianen is faak “in funksje fan famyljerelaasjes en freonskiplike bannen” wêr’t de grutte fan immen syn famylje wichtiger is as immens persoanlike kwalifikaasjes. Guon minsken hawwe krityk op dizze sitewaasje, wêrûnder de auteur fan de webstee [[Saipan Sucks]]. Dizze minsken sizze dat de politike sitewaasje op de eilannen in soad wei hat fan [[nepotisme]].&lt;ref&gt;Charles P. Reyes Jr.(30 maart 1999)
[http://www.saipantribune.com/newsstory.aspx?newsID=1594&amp;cat=3 Primitive tribalism], Saipan Tribune (sjoen op 3 desimber 2009)&lt;/ref&gt;

De offisjele talen op de eilannen binne [[Ingelsk]], [[Tsjamorro (taal)|Tsjamorro]] en [[Karolinysk]].

=== Wetjouwende macht ===
De wetjouwende macht fan de Noardlike Marianen hat twa keamers. It Hûs fan Offurdigen hat 20 leden, keazen foar in tiidrek fan twa jier. De Senaat bestiet út 9 leden, dy’t ek foar twa jier keazen wurde.

It Mienebest kiest in persoan dy’t de eilannen fertsjintwurdiget yn Washington, D.C. Hy komt op foar de belangen fan it Mieenebest yn de Feriene Steaten. Dizze persoan is in net-stimmend lid fan it Hûs fan Offeardigen fan de Feriene Steaten. De earste ôffeardige, [[Gregorio Sablan]], waard keazen op [[4 novimber]] [[2008]] en is sûnt jannewaris 2009 aktyf.

=== Ferkiezings ===
Op [[3 novimber]] [[2009]] waarden der foar it lêst ferkiezings hâlden op de Noardlike Marianen. Der wienen tweintich sitten yn it Hûs fan Offeardigen te ferdielen en seis fan de njoggen sitten yn de Senaat.

{| 
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot; align=&quot;center&quot;
! Partij
! Sitten yn it Hûs &lt;br /&gt;fan Offeardigen
! +/− &lt;br /&gt;mei 2007&lt;br /&gt;
! Sitten yn &lt;br /&gt;de Senaat&lt;br /&gt;
! +/− &lt;br /&gt;mei 2007&lt;br /&gt;
|- align=&quot;center&quot; 
| Republican Party
| 9
| -3
| 4
| +1
|- align=&quot;center&quot; 
| Covenant Party
| 7
| +3
| -
| -2
|- align=&quot;center&quot; 
| Unôfhinklik 
| 4
| +1
| 2
| +1
|- align=&quot;center&quot;
| Democratic Party 
| -
| -1
| -
| -
|- align=&quot;center&quot;
|  Net ferkiesber
| -
| -1
| 3
| -
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot; align=&quot;center&quot;
| Totaal
| 20
| 
| -
| -
|}

Op [[8 novimber]] waarden ek ferkiezings hâlden foar it gûverneurskip fan de Noardlike Marianen. Dizze ferkiezings waarden wûn troch [[Heinz Hofschneider]] fan de republikeinen en [[Benigno Fitial]], de sittende gûverneur. Op [[23 novimber]] waard de twadde omgong hâlden. De útslach fan dizze ferkiezing wie net fuort binnen, omdat der noch wachte wurde moast op likernôch 1.200 stimmen dy't oer de post komme moasten, op [[7 desimber]] binne dizze stimmen teld.&lt;ref&gt;[http://www.saipantribune.com/newsstory.aspx?cat=1&amp;newsID=95340 Fitial leads runoff by 501 votes], Saipan Tribune, 24 novimber 2009 (sjoen op 8 desimber 2009)&lt;/ref&gt;. Uteinlik kamen der 944 sluven binnen, guon dêrfan mei meardere stimkaarten, wêrfan 725 jildige stimbiljetten wienen (oaren wienen te let ferstjoerd, net jildich, ensfh.).&lt;ref&gt;[http://www.saipantribune.com/newsstory.aspx?newsID=95662&amp;cat=1 Fitial seals victory with 370 lead], Saipan Tribune, 8 desimber 2009 (sjoen op 8 desimber 2009)&lt;/ref&gt; Nei it tellen fan dizze 725 stimmen kaam de sittende gûverneur Fitial op 51,44% fan de stimmen út en Hofschneider op 48,56% fan de stimmen, wêrmei Fitial de winner is. It ferskil tusken de beide yn tal stimmen wie mar 370 stimmen op in totaal fan 12.850. 

Yn stee fan fjouwer jier, sil Fitial no foar fiif jier de gûverneur fan de eilannen wêze, dat nei de ynfier fan in nije wet op de eilannen. 

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9; border:1px #aaa solid; border-collapse:collapse; font-size:95%;&quot;
|-bgcolor=&quot;#cccccc&quot; align=&quot;center&quot;
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width: 10em&quot;  | Party
! style=&quot;width: 15em&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Kandidaat
! style=&quot;width: 15em&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Kiesmaat
! style=&quot;width: 12em&quot; colspan=&quot;2&quot; | 1e omgong&lt;ref&gt;[http://www.saipantribune.com/election.asp Gubernatorial Runoff Election Results for 2009] Saipan Tribune, 7 desimber 2009 (sjoen op 8 desimber 2009)&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width: 12em&quot; colspan=&quot;2&quot; | 2e omgong&lt;ref&gt;[http://www.saipantribune.com/election.asp Initial Gubernatorial Election Results for 2009] Saipan Tribune, 7 desimber 2009 (sjoen op 8 desimber 2009)&lt;/ref&gt;
|-bgcolor=&quot;#cccccc&quot; align=&quot;center&quot;
! style=&quot;width: 5em&quot; | Stimmen
! style=&quot;width: 7em&quot; | Persintaazje
! style=&quot;width: 5em&quot; | Stimmen
! style=&quot;width: 7em&quot; | Persintaazje
|-
! style=&quot;background-color:#FF3333; width: 3px&quot; |
| style=&quot;width: 130px&quot; | Republican
| [[Heinz Hofschneider]]
| [[Arnold Palacios]]
| align=&quot;right&quot; | 4.900
| align=&quot;right&quot; | 36,27%
| align=&quot;right&quot; | 6240
| align=&quot;right&quot; | 48,56%
|-
! style=&quot;background-color:#CCFFCC; width: 3px&quot; |
| style=&quot;width: 130px&quot; | Covenant
| [[Benigno Fitial]] (sittende gûverneur)
| [[Eloy Inos]]
| align=&quot;right&quot; | 4.892
| align=&quot;right&quot; | 36,21%
| align=&quot;right&quot; | 6610
| align=&quot;right&quot; | 51,44%
|-
! style=&quot;background-color:#DDDDDD; width: 3px&quot; |
| style=&quot;width: 130px&quot; | Unôfhinklik
| [[Juan Pan Guerrero|Juan Guerrero]]
| [[Joe Camacho]]
| align=&quot;right&quot; | 2.613
| align=&quot;right&quot; | 19,34%
| rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | 
|-
! style=&quot;background-color:#DDDDDD; width: 3px&quot; |
| style=&quot;width: 130px&quot; | Unôfhinklik
| [[Ramon &quot;Kumoi&quot; Guerrero|Ramon Guerrero]]
| [[David Borja]]
| align=&quot;right&quot; | 1.075 
| align=&quot;right&quot; | 7,96%
|-bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot; align=&quot;right&quot;
! colspan=&quot;4&quot; | Totals
! 
! 100.00%
! 
! 100.00%
|}

== Transport ==
De Noardlike Marianen beskikke oer mear as 536 kilometer [[autowei|autowegen]].&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cq.html#top Northern Mariana Islands - Transport] CIA Factbook (sjoen op 3 desimber 2009)&lt;/ref&gt; It meastepart hjirfan leit op Saipan, Tinian en Rota.

Der binne trije fleanfjilden mei ferhurde start- en lanningsbanen, [[Rota International Airport]] (mei in baan fan likernôch 1.800 meter), [[Tinian International Airport]] (baan fan likernôch 2.600 meter) en [[Saipan International Airport]] (mei in baan fan likernôch 2.650 meter). Ek binne der noch twa fleanfjilden mei ûnferhurde start- en lanningsbanen.&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cq.html#top Northern Mariana Islands - Transport] CIA Factbook (sjoen op 3 desimber 2009)&lt;/ref&gt;

Havens binne der op Saipan, Tinian en Rota.

== Underwiis ==
It [[Commonwealth of the Northern Mariana Islands Public School System]] is it skoaldistrikt dat op de Noardlike Marianen aktyf is. Skoallen binne der op de trije grutste eilannen, Saipan, Tinian en Rota. 

It ûnderwiis fan de Noardlike Marianen hat te lijen ûnder in grut te koart oan leararen. Op it stuit wurde in soad ûnderwizers út de Filipinen helle. Dit tekoart hat te krijen mei de tige hege befolkingsgroei op de eilannen fan mear as 4% it jier.&lt;ref&gt;[http://www.landenweb.net/noordelijke%20marianen/samenleving/ Samenleving], Landenweb.net (sjoen op 2 desimber 2009)&lt;/ref&gt;

== Eilannen en gemeenten ==
Yn de ûndersteande tabel steane de eilannen fan de Noardlike Marianen fan noard nei súd.

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Nr. 
! Eilân
! Oerflak
! Ynwenners &lt;br /&gt;(folkstelling&lt;br /&gt;2000) 
! Hichte
! Heechste plak
! Lokaasje
|-
!align=&quot;center&quot; colspan=&quot;9&quot; |Noardlike eilannen (Northern Islands Municipality)
|- align=&quot;right&quot;
| 1 
| [[Farallon de Pajaros]]
| 2.55 km²
| -
| 319 m 
| 
| {{koördinaten yn tekst|20_02_N_145_19_E_region:NL_type:building|Farallon de Pajaros}}
|- align=&quot;right&quot;
| 2
| [[Maug-eilannen]]
| 213 km²
| -
| 227 m
| Noardlike eilân
|  {{koördinaten yn tekst|20_02_20_N_145_13_21_E_region:NL_type:building|Maug-eilannen}}
|- align=&quot;right&quot;
| 3
| [[Asuncion]]
| 7,31 km²
| -
| 891 m
|  
|  {{koördinaten yn tekst|19_41_36_N_145_24_13_E_region:NL_type:building|Asuncion}}
|- align=&quot;right&quot;
| 4
| [[Agrihan]]
| 43,51 km²
| -
| 965 m
| Agrihan fulkaan
|  {{koördinaten yn tekst|18_45_72_N_145_39_42_E_region:NL_type:building|Agrihan}}
|- align=&quot;right&quot;
| 5
| [[Pagan]]
| 47,24 km²
| -
| 579 m
| Mount Pagan
|  {{koördinaten yn tekst|18_08_36_N_145_47_39_E_region:NL_type:building|Pagan}}
|- align=&quot;right&quot;
| 6
| [[Alamagan]]
| 11,11 km²
| 6
| 744 m
| Alamagan
|  {{koördinaten yn tekst|17_20_03_N_145_50_03_E_region:NL_type:building|Alamagan}}
|- align=&quot;right&quot;
| 7
| [[Guguan]]
| 3,87 km²
| -
| 301 m
| 
| {{koördinaten yn tekst|17_18_04_N_145_50_34_E_region:NL_type:building|Guguan}}
|- align=&quot;right&quot;
| 8
| [[Sarigan]]
| 4,97 km²
| -
| 549 m
| 
| {{koördinaten yn tekst|16_42_40_N_145_46_45_E_region:NL_type:building|Sarigan}}
|- align=&quot;right&quot;
| 9
| [[Anatahan]]
| 31,21 km²
| -
| 787 m
|  
|  {{koördinaten yn tekst|16_21_24_N_145_40_01_E_region:NL_type:building|Anatahan}}
|- align=&quot;right&quot;
| 10
| [[Farallon de Medinilla]]
| 0,85 km²
| -
| 81 m
|  
|  {{koördinaten yn tekst|16_01_01_N_146_03_11_E_region:NL_type:building|Farallon de Medinilla}}
|-
!align=&quot;center&quot; colspan=&quot;9&quot; |Súdlike Eilannen (3 gemeenten)
|- align=&quot;right&quot;
| 11
| [[Saipan]]
| 115,38 km²
| 62.392
| 474 m
| Tagpochau
| {{koördinaten yn tekst|15_12_17_N_145_45_55_E_region:NL_type:building|Saipan}}
|- align=&quot;right&quot;
| 12
| [[Tinian]]
| 101,01 km²
| 3.540
| 170 m
| Kastiyu
| {{koördinaten yn tekst|15_01_24_N_145_37_57_E_region:NL_type:building|Tinian}}
|- align=&quot;right&quot;
| 13
| [[Aguijan]] (gemeente Tinian)
| 7,10 km²
| -
| 157 m
| Alutom
|  {{koördinaten yn tekst|14_51_11_N_145_33_38_E_region:NL_type:building|Aguijan}}
|- align=&quot;right&quot;
| 14
| [[Rota]]
| 85,39 km²
| 3.283
| 491 m
| Mt. Manira
|  {{koördinaten yn tekst|14_09_17_N_145_13_10_E_region:NL_type:building|Rota}}
|- align=&quot;right&quot;
!
! Noardlike Marianen
! 463.63 km² 
! 69,221 
! 965 m 
! Mount Agrihan 
| 
|}

De Noardlike Eilannen (noardlik fan Saipan) foarmje de Northern Islands Municipality. De trije grutste eilannen fan de Súdlike Eilannen foarmje de gemeenten Saipan, Tinian en Rota. It ûnbewenne Aguijan is ûnderdiel fan de gemeente Tinian.

Dat de measte noardlike eilannen net bewenne wurde hat te krijen mei de fulkanyske aktiviteiten op dy eilannen. Minsklike bewenning komt allinnich foar op Agrihan, Pagan en Alamagan, mar de populaasje op dizze eilannen fariearret. De folkstelling fan 2000 registrearre yn totaal mar seis minsken yn de Northern Islands municipality. 

Saipan, Tinian en Rota binne de ienichste eilannen dy’t it hiele jier troch bewenne wurde.

== Literatuer ==
* {{aut|Joseph E. Hore}} (2003). ''The Right of Self-Government in the Commonwealth of the Northern Mariana Islands'', in: Asian-Pacific Law &amp; Policy Journal 4.  Side 180–245.
* {{aut|Victoria King}} ''The Commonwealth of the Northern Mariana Islands’ Rights Under United States and International Law to Control its Exclusive Economic Zone'', in: University of Hawaii Law Review 13. Side 477–504.
* {{aut|Howard P. Willens, Deanne C. Siemer}} (2002). ''An honorable accord: The covenant between the Northern Mariana Islands and the United States''. Honolulu: University of Hawai'i Press.
* {{aut|Don A. Farrell, Phyllis Koontz}} (1991). ''History of the Northern Mariana Islands''.

== Keppelings om utens ==
* {{en}}[http://www.gov.mp/ Hiemside fan de oerheid fan de Noardlike Marianen]
* {{en}}[http://www.cnmilaw.org/constitution.htm De grûnwet fan de Noardlike Marianen]
* {{en}}[http://www.pss.cnmi.mp/PSSCentralOffice/index2.cfm Hiemside fan it Commonwealth of the Northern Mariana Islands Public School System]
* {{nl}}[http://www.landenweb.net/noordelijke%20marianen/ De Noardlike Marianen op Landenweb.net]
* {{en}}[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cq.html CIA World Factbook - Northern Mariana Islands]

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Northern Mariana Islands}}
}}

{{Nijsgjirrige side}}
{{Feriene Steaten}}
{{koördinaten|15_11_36_N_145_45_53_E_region:NL_type:building|15° 12'  NB 145° 45' EL}}

[[Kategory:Noardlike Marianen| ]]
[[Kategory:Oerseesk gebietsdiel fan de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Ofhinklik gebiet yn Oseaanje]]
[[Kategory:Mikroneezje]]
[[Kategory:Eilân yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Histoaryske Spaanske koloanje]]
[[Kategory:Histoaryske Dútske koloanje]]
[[Kategory:Histoaryske Japanske koloanje]]
[[Kategory:Histoaryske Amerikaanske koloanje]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1976]]</text>
      <sha1>nl4xrtypa0cgyqlqtjhqiiejgpcqk5f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Swiertekrêftslinger</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34991</id>
    <revision>
      <id>1236137</id>
      <parentid>968141</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T19:09:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1236137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1143" sha1="5f2tt4y97hu81q1l655m4koys8kx08z" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Swingby dec anim.gif|frame|Ofremje mei help fan himellichem]]
[[Ofbyld:Swingby acc anim.gif|frame|Faasje meitsje m.h.f. himellichem]]
In '''swiertekrêfsslinger''' of '''swiertekrêfttriuw''' ([[Ingelsk]]: '''gravitational slingshot''' of '''gravity assist''') is it ferskynsel dat de baan en de faasje fan in interplanetêre [[romtesonde]] feroarje kin ûnder ynfloed fan de [[massa (natuerkunde)|massa]] en beweging fan in [[planeet]].

Fan dit fenomeen wurdt gebrûk makke by misjes nei oare planeten yn ús [[sinnestelsel]]. Sûnder dit ferskynsel soenen dit soarte reizen technysk anno 2010 net kinne (om't it swiere romteskippen mei in protte brânstof freget). Boppedat soenen ditsoarte misjes te djoer wurde.
 
== Sjoch ek ==
* [[Pioneer 11]]
* [[Voyager 1]]
* [[Voyager 2]]

== Keppelings om utens ==
* [http://www.dur.ac.uk/bob.johnson/SL/ Swiertekrêftsslinger]
* [http://www.esa.int/esaCP/SEMXLE0P4HD_index_0.html Animaasje fan de swiertekrêftsslinger by Cassini Huygens]
* [http://www.mathpages.com/home/kmath114.htm Teory fan de swiertekrêftsslinger]
{{Commonscat|Gravitational slingshots}}

[[Kategory:Himelmeganika]]</text>
      <sha1>5f2tt4y97hu81q1l655m4koys8kx08z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stellendam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37619</id>
    <revision>
      <id>1236112</id>
      <parentid>1236106</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T13:49:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>- tikfl.</comment>
      <origin>1236112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3808" sha1="qq4u7m5w68jtfn435i6sno3t594tv3x" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme       = Stellendam
| ôfbylding   = Luchtfoto stellendam.jpg
| ôfbyldingstekst =
| flagge      = Stellendam vlag.svg
| wapen       = Stellendam wapen.svg
| lân         = {{NL}}
| bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zuid-Holland.svg|20px]] [[Súd-Hollân]]
| bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Goeree-Oerflakkee]]
| ynwennertal = 3.655 &lt;small&gt;(2026)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://allecijfers.nl/woonplaats/stellendam Alle Cijfers]&lt;/ref&gt;
| oerflak     = 24,93 km²,&lt;br&gt;wêrfan wetter 1,31 km²  
| befolkingstichtens =
| hichte      = 
| koördinaten = 
| postkoade   = 3251
| netnûmer    = 0187
| webside     =
| mapname     = Súd-Hollân
| lat_deg = 51 | lat_min = 47 | lat_sec = 45 | lat_dir = N
| lon_deg = 4 | lon_min = 12 | lon_sec = 30 | lon_dir = E
| ôfbylding99 = Map NL - Goedereede - Stellendam.svg
| ôfbyldingstekst99 = Stellendam yn 'e gemeente Goeree-Oerflakkee
}}
'''Stellendam''' is in [[doarp]] yn 'e gemeente [[Goeree-Oerflakkee]] (foarhinne de gemeente [[Goederede (gemeente)|Goederede]]), yn 'e [[provinsje]] [[Súd-Hollân]]. Stellendam hat neistenby 3.655 ynwenners (2026) en is tradisjoneel in fiskersplak.

== Skiednis ==
[[Ofbyld:Haven van Stellendam, Bestanddeelnr 164-0420.jpg|thumb|left|De eardere float fan Stellendam.]]
Op in pear kilometer ôfstân leit de Deltahaven, de thúshaven fan 'e fiskersboaten út [[Ouddorp]], [[Goedereede]] en Stellendam. Eartiids hie Stellendam in grutte float, mar hjoed-de-dei is de float troch sanearing en ferkeap krompen ta noch mar in hânfol kotters mei in SL-registraasje. De oarspronklike haven fan Stellendam ferlear foar in grut part syn funksje troch de [[Deltawurken]]. By de haven leit de Goereeske slûs en in fiskôfslach.

Stellendam is in relatyf jong doarp; de polder wêryn't it leit is healwei de 18e iuw drûchlein. Wol hat der om 1820 hinne deunby de hjoeddeiske lokaasje fan Stellendam in eilân lein, Somerland. Nei de oanlis fan 'e ''Statendam'' tusken Westvoorn en Overflakkee yn 1766) koe de grûn noardlik fan 'e daam al gau bedike wurde. Yn 1769 waard it beslút nommen foar de yndiking fan 'e [[kwelder]]s oan 'e kant fan it eilân Goeree, de Adrianapolder. Yn 1780 waarden alle kwelders tusken Goeree en Overflakkee yn ien kear yndike, wêrtroch't de Eendragtspolder ûntstie, dy't yn 'e folsmûle as de Stellendamske polder oantsjut wurdt. De polder waard ferdield ûnder de partikulieren en der waard in doarpke yn stifte: Stellendam.

Tusken 1846 en 1945 (doe waard de Grote Kroningspolder yndike), binne der tusken Stellendam en Dirksland hieltiten wer nije kwelders yndike. Yn 1956 is it Zuiderdiep oan 'e eastkant ôfdamme, wêrtroch't it oanslykjen noch rapper gyng. Yn it ramt fan 'e Deltawurken is der tusken de Haringvlietdam en de slûs fan 'e  haven fan 'e haven fan Dirksland in dyk oanlein, wêrnei't njonken de Scheelhoek oan 'e noardkant fan it Zuiderdiep ek noch in grut part sûdlik fan it wetter drûchfoel. De Zuiderdieppolder wie yn 1968 foltôge en it lân waard dêrnei al gau yn kultuer brocht. Yn dit grutskalige nije lânbougebiet waarden trije nije pleatsen boud. De Zuiderdieppolder is oant no ta de lêste yndike polder fan Goeree-Oerflakkee.

== It besjen wurdich ==
[[Ofbyld:Ronde stenen stellingmolen van opzij gefotografeerd - AMR Molenfoto - 20539962 - RCE (cropped).jpg|thumb|left|Mûne fan Stellendam.]]
* De herfoarme tsjerke.
* Mûne Korenlust.
* De haven. 
== Berne yn Stellendaam ==
* [[Ab Klink]] (1958), politikus

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Stellendam}}
}}

{{koördinaten|51_48_17_N_04_01_27_E_type:city_zoom:14_region:NL|51° 48' NB, 4° 01' EL}}
[[Kategory:Plak yn Goeree-Oerflakkee]]
[[Kategory:Eardere gemeente yn Súd-Hollân]]</text>
      <sha1>qq4u7m5w68jtfn435i6sno3t594tv3x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ouddorp</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37645</id>
    <revision>
      <id>1236108</id>
      <parentid>1226186</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T13:03:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks en tekst.</comment>
      <origin>1236108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4217" sha1="ripbumbm82lypof1b47b3usruudlpvt" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme       = Ouddorp
| ôfbylding   = Raadhuis-Ouddorp-2017.jpg
| ôfbyldingstekst = Riedshûs
| flagge      = Vlag van Ouddorp.svg
| wapen       = Ouddorp wapen.svg
| lân         = {{NL}}
| bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zuid-Holland.svg|20px]] [[Súd-Hollân]]
| bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Goeree-Oerflakkee]]
| ynwennertal = 6.391 &lt;small&gt;(2026)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://allecijfers.nl/woonplaats/ouddorp/ Alle Cijfers]&lt;/ref&gt;
| oerflak     =  33,10 km²,&lt;br&gt;wêrfan wetter: 0,38 km²
| befolkingstichtens =
| hichte      = 
| koördinaten = 
| postkoade   = 3253
| netnûmer    = 0187
| webside     = [https://www.ouddorp.nl/geschiedenis/ ]
| mapname     = Súd-Hollân
| lat_deg = 51 | lat_min = 48 | lat_sec = 30 | lat_dir = N
| lon_deg = 3 | lon_min = 55 | lon_sec = 30 | lon_dir = E
| ôfbylding99 = Map NL - Goedereede - Ouddorp.svg
| ôfbyldingstekst99 = Ouddorp yn 'e eardere gemeente Goedereede
}}
{{Net te betiizjen|'''[[Oudorp]]''', mei inkel '''d''', in plak yn Noard-Hollân}}
'''Ouddorp''' ([[Siuwsk]]: ''Ouwdurp'') is in [[doarp]] yn 'e gemeente [[Goeree-Overflakkee]], yn it súdlike diel fan 'e [[provinsje]] [[Súd-Hollân]]. Ouddorp hat neistenby 6.391 ynwenners (2026) en is in fiskers- en toeristeplak.

== Skiednis ==
It doarp waard yn 1551 foar it earst neamd as ''Outdorp in Westvoirne'', itjinge âld doarp betsjut (wêrby't 'âld' ferwiist nei lân dat net troch ynpoldering wûn is). Ouddorp is in doarp dat yn 'e [[Midsiuwen]] ûntstie en om in tsjerke hinne boud waard. It wie ynearsten it sintrumdoarp fan it eiland Goeree, mar Goedereede naam dy posysje letter fan Ouddorp oer. 

Ouddorp hie yn 1840 1.951 ynwenners. Yn 1860 waard in haven oanlein.

Ouddorp waard yn 'e [[Twadde Wrâldkriich]] ûnderdiel fan 'e [[Atlantikwall]]. Der waarden op Goeree-Overflakkee meiïnoar 42 bomfrije bunkers boud, dy't oer it eilân ferspraat wiene. Yn septimber 1944 foel der in bom op it krûspunt fan 'e Dirkdoensweg en de Dorpsweg, wêrby't in grut tal wenten ferneatige waard en ien persoan stoar. Yn totaal binne der yn 'e oarloch 29 ynwenners fan Ouddorp om it libben kommen.

Om't de diken op in pear plakken trochbrutsen, kaam by de [[Wettersneed fan 1953|wettersneed fan 1 febrewaris 1953]] ek in part fan Ouddorp ûnder wetter te stean. Ien fan 'e gatten wie te finen westlik fan 'e haven. Der gyngen tolve huzen ferlern, mar de bewenners koene har op 'e tiid yn feilichheid stelle. Der ferdronk ien persoan oan 'e Oudelandseweg.

Nei de Twadde Wrâldkriich groeide it doarp út ta in kustplak. It wie in selsstannige gemeente oant it yn 1966 opgyng yn 'e gemeente Goedereede. Sûnt 2013 heart it plak ta de gemeente Goeree-Overflakkee

== It besjen wurdich ==
De Nederlânske Herfoarme tsjerke hat in frijsteande toer. It [[Koer (tsjerke)|koer]] datearret út 1348 en it [[Skip (tsjerke)|skip]] waard yn 1734 op lytsere skaal op 'e nij boud, wêrtroch't de toer los kaam te stean. De Grifformearde tsjerke datearret út 1892, mar rekke yn 1944 skansearre en krige by in restauraasje yn 1946-1947 syn hjoeddeiske foarm.

De nôtmûne [[De Hoop (Ouddorp)|De Hoop]] waard yn 1845 boud en is letter restaurearre; hy draait noch regelmjittich op wynkrêft. 

De fjoertoer Westhoofd waard yn 1947-1948 boud as ferfanging fan 'e eardere fjoertoer út 1911 dy't yn maaie 1945 troch de Dútsers opblaasd wie. De fjoertoer is likernôch 52 meter heech.

Súdlik fan Ouddorp leit in terp dêr't yn 'e trettjinde iuw it kastiel Spreeuwenberg op boud waard. Hjoed-de-dei is allinnich de heuvel oerbleaun.

== Ofbylden ==
&lt;gallery&gt;
VVV Inspiratiepunt Goeree-Overflakkee BosP1360928.jpg|Blaeuwe Huus
Dorpskerk Sint Maarten (Ouddorp) (1).JPG|De toer fan 'e Sint-Martentsjerke
Vuurtoren Westhoofd Ouddorp.jpg|Fjoertoer
Ronde stenen stellingmolen van achteren gefotografeerd - AMR Molenfoto - 20539946 - RCE.jpg|Mûne fan Ouddorp
&lt;/gallery&gt;
{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Ouddorp}}
}}
{{koördinaten|51_48_37_N_03_56_17_E_type:city_zoom:14_region:NL|51° 48' NB, 3° 56' EL}}
[[Kategory:Plak yn Goeree-Oerflakkee]]
[[Kategory:Eardere gemeente yn Súd-Hollân]]</text>
      <sha1>ripbumbm82lypof1b47b3usruudlpvt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236110</id>
      <parentid>1236108</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T13:44:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Skiednis */ - tikfl.</comment>
      <origin>1236110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4217" sha1="px7an1769n62rsu280gam5lgand0tqm" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme       = Ouddorp
| ôfbylding   = Raadhuis-Ouddorp-2017.jpg
| ôfbyldingstekst = Riedshûs
| flagge      = Vlag van Ouddorp.svg
| wapen       = Ouddorp wapen.svg
| lân         = {{NL}}
| bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zuid-Holland.svg|20px]] [[Súd-Hollân]]
| bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Goeree-Oerflakkee]]
| ynwennertal = 6.391 &lt;small&gt;(2026)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://allecijfers.nl/woonplaats/ouddorp/ Alle Cijfers]&lt;/ref&gt;
| oerflak     =  33,10 km²,&lt;br&gt;wêrfan wetter: 0,38 km²
| befolkingstichtens =
| hichte      = 
| koördinaten = 
| postkoade   = 3253
| netnûmer    = 0187
| webside     = [https://www.ouddorp.nl/geschiedenis/ ]
| mapname     = Súd-Hollân
| lat_deg = 51 | lat_min = 48 | lat_sec = 30 | lat_dir = N
| lon_deg = 3 | lon_min = 55 | lon_sec = 30 | lon_dir = E
| ôfbylding99 = Map NL - Goedereede - Ouddorp.svg
| ôfbyldingstekst99 = Ouddorp yn 'e eardere gemeente Goedereede
}}
{{Net te betiizjen|'''[[Oudorp]]''', mei inkel '''d''', in plak yn Noard-Hollân}}
'''Ouddorp''' ([[Siuwsk]]: ''Ouwdurp'') is in [[doarp]] yn 'e gemeente [[Goeree-Overflakkee]], yn it súdlike diel fan 'e [[provinsje]] [[Súd-Hollân]]. Ouddorp hat neistenby 6.391 ynwenners (2026) en is in fiskers- en toeristeplak.

== Skiednis ==
It doarp waard yn 1551 foar it earst neamd as ''Outdorp in Westvoirne'', itjinge âld doarp betsjut (wêrby't 'âld' ferwiist nei lân dat net troch ynpoldering wûn is). Ouddorp is in doarp dat yn 'e [[Midsiuwen]] ûntstie en om in tsjerke hinne boud waard. It wie ynearsten it sintrumdoarp fan it eiland Goeree, mar Goedereede naam dy posysje letter fan Ouddorp oer. 

Ouddorp hie yn 1840 1.951 ynwenners. Yn 1860 waard in haven oanlein.

Ouddorp waard yn 'e [[Twadde Wrâldkriich]] ûnderdiel fan 'e [[Atlantikwall]]. Der waarden op Goeree-Overflakkee mei-inoar 42 bomfrije bunkers boud, dy't oer it eilân ferspraat wiene. Yn septimber 1944 foel der in bom op it krûspunt fan 'e Dirkdoensweg en de Dorpsweg, wêrby't in grut tal wenten ferneatige waard en ien persoan stoar. Yn totaal binne der yn 'e oarloch 29 ynwenners fan Ouddorp om it libben kommen.

Om't de diken op in pear plakken trochbrutsen, kaam by de [[Wettersneed fan 1953|wettersneed fan 1 febrewaris 1953]] ek in part fan Ouddorp ûnder wetter te stean. Ien fan 'e gatten wie te finen westlik fan 'e haven. Der gyngen tolve huzen ferlern, mar de bewenners koene har op 'e tiid yn feilichheid stelle. Der ferdronk ien persoan oan 'e Oudelandseweg.

Nei de Twadde Wrâldkriich groeide it doarp út ta in kustplak. It wie in selsstannige gemeente oant it yn 1966 opgyng yn 'e gemeente Goedereede. Sûnt 2013 heart it plak ta de gemeente Goeree-Overflakkee

== It besjen wurdich ==
De Nederlânske Herfoarme tsjerke hat in frijsteande toer. It [[Koer (tsjerke)|koer]] datearret út 1348 en it [[Skip (tsjerke)|skip]] waard yn 1734 op lytsere skaal op 'e nij boud, wêrtroch't de toer los kaam te stean. De Grifformearde tsjerke datearret út 1892, mar rekke yn 1944 skansearre en krige by in restauraasje yn 1946-1947 syn hjoeddeiske foarm.

De nôtmûne [[De Hoop (Ouddorp)|De Hoop]] waard yn 1845 boud en is letter restaurearre; hy draait noch regelmjittich op wynkrêft. 

De fjoertoer Westhoofd waard yn 1947-1948 boud as ferfanging fan 'e eardere fjoertoer út 1911 dy't yn maaie 1945 troch de Dútsers opblaasd wie. De fjoertoer is likernôch 52 meter heech.

Súdlik fan Ouddorp leit in terp dêr't yn 'e trettjinde iuw it kastiel Spreeuwenberg op boud waard. Hjoed-de-dei is allinnich de heuvel oerbleaun.

== Ofbylden ==
&lt;gallery&gt;
VVV Inspiratiepunt Goeree-Overflakkee BosP1360928.jpg|Blaeuwe Huus
Dorpskerk Sint Maarten (Ouddorp) (1).JPG|De toer fan 'e Sint-Martentsjerke
Vuurtoren Westhoofd Ouddorp.jpg|Fjoertoer
Ronde stenen stellingmolen van achteren gefotografeerd - AMR Molenfoto - 20539946 - RCE.jpg|Mûne fan Ouddorp
&lt;/gallery&gt;
{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Ouddorp}}
}}
{{koördinaten|51_48_37_N_03_56_17_E_type:city_zoom:14_region:NL|51° 48' NB, 3° 56' EL}}
[[Kategory:Plak yn Goeree-Oerflakkee]]
[[Kategory:Eardere gemeente yn Súd-Hollân]]</text>
      <sha1>px7an1769n62rsu280gam5lgand0tqm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polikarpov I-180</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42502</id>
    <revision>
      <id>1236136</id>
      <parentid>896897</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T18:40:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red.</comment>
      <origin>1236136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2439" sha1="d3ntexy2xql03scs0nlyywo5tbwohhy" xml:space="preserve">{| class=&quot;toccolours&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; style=&quot;float:right; margin: 0 0 1em 1em; border-collapse: collapse; font-size: 95%; width: 250px;&quot; 
! style=&quot;font-size: larger;&quot; colspan=&quot;2&quot;|Polikarpov I-180
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | 
[[Ofbyld:Polikarpov I-180-2.jpg|300px]]&lt;br /&gt;
|-
! Rol
| jachtfleanmasine
|-
! Makker
| [[Polikarpov]]
|- 
! Untwerper
| [[Nikolaj Nikolajevitsj Polikarpov|Nikolaj Polikarpov]]
|- 
! Earste flecht
| [[15 desimber]] [[1938]] 
|-
! Tal makke
| 10 + trije prototypes (1938-1940) 
|-
! Brûkers
| [[Sowjet-Uny]]
|}

De '''Polikarpov I-180''' wie in jachtfleanmasine mei ien motor, ûntwurpen troch de [[Sovjet-Uny|Russyske]] fleantúchbouwer [[Nikolaj Nikolajevitsj Polikarpov]].

It tastel ûntstie út de súksesfolle [[Polikarpov I-16]] en de [[Polikarpov I-17]]. It wie ek de earste sovjetfleanmasine mei in ferstelbere trijeblêdige propeller. As oandriuwing hie it tastel in ''M-88''-[[stjermotor]].

De earste flecht fan de ''I-180-1'' wie op 15 desimber 1938 en einige yn in ûngemak. By it oanfleanen fan de lâningsbaan joech de motor belies en it tastel stoarte del; de bekende fleander [[Valeri Pavlovitsj Tsjkalow]] ferlear  dêrby it libben.&lt;br/&gt;
It twadde tastel, de ''I-180-2'' krige in oare motor, ''M-87B'', en de spanwiidte waard fergrutte mei 105 cm. Doe't dat tastel ek ferûngemakke op in testflecht, waard it ûntwikkelingsprogramma fanwege [[Josef Stalin]] útsteld en Polikarpov foel yn ûngenede. Nettsjinsteande dat fleach der noch in tredde prototype, no mei in sletten cockpit, en waard der in  rige fan tsien fan dizze ''I-180S'' boud. De prestaasjes fan dit type foelen net ôf. In wer ferbettere ferzje lei al op  de tekentafel, mar dochs waard ein 1940 besletten mei it I-180-programma op te hâlden en rjochte Polikarpov him op de ûnjouwing fan de [[Polikarpov I-185|I-185]].

==Technyske feiten ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-indent:4px&quot;
|+ I-180S
|- 
! 
! Feiten
|-
| Spanwiidte || 10,05 m
|-
| Lingte || 6,9 m
|-
| Wjukoerflak || 16,1 m²
|-
| Startgewicht || 2.675 kg
|-
| Oandriuwing || ien dûbelstjermotor ''M-88R''
|- 
| Fermogen || 735 kW (1.000 HK)
|-
| Topfaasje || 585 km/û op 7.100 m 
|-
| Klimfaasje || nei 5.000 m yn 5 min
|-
| Plafond || 11.000 m
|-
| Fleanberik || 900 km
|-
| Bewapening || twa 7,62-mm-MG ''SchKAS''&lt;br&gt;200 kg bommen
|-
| Bemanning || 1
|}

[[Kategory:Russyske jachtfleanmasine]]
[[Kategory:Yntroduksje út 1938]]</text>
      <sha1>d3ntexy2xql03scs0nlyywo5tbwohhy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hilly Harms</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45179</id>
    <revision>
      <id>1236116</id>
      <parentid>1210608</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T15:04:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>- tikfl.</comment>
      <origin>1236116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2750" sha1="fa93lav1vdoyvva8wmbbl1n7d3rpzmw" xml:space="preserve">{{Ynfoboks akteur
| ôfbylding                    = 
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = Hilje Cornelia Harms
| nasjonaliteit                = {{NEDnasj}}
| berne                        = [[8 novimber]] [[1938]]
| berteplak                    = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| stoarn                       = [[10 novimber]] [[2025]]
| stjerplak                    = [[Jistrum]]
| regionale identiteit         = 
| etnisiteit                   = {{FRLetn}}
| jierren aktyf                = [[1976]]-[[2023]]
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''Hilje Cornelia (Hilly) Harms''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[8 novimber]] [[1938]] - [[Jistrum]], [[10 novimber]] [[2025]]) &lt;ref&gt; [https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/17952876/actrice-en-verhalenvertelster-hilly-harms-87-overleden ''Actrice en verhalenvertelster Hilly Harms (87) overleden''] Omrop Fryslân, 11 novimber 2025 &lt;/ref&gt; út [[Jistrum]] wie in ferhalefertelster en toanielspylster. Fan [[1976]] oant [[1993]] siet se by [[Tryater]]. Boppedat diet se de [[regy]] fan toanielstikken. Se spile ûnder oare yn ''&quot;Tetman State&quot;'' (2011). Harms skreau sels ek ferhalen. By it ferhaal ''&quot;It Klokje fan Bear&quot;'' die se dat mei myzyk fan Yldau Bijlsma en [[Wiebe Kaspers]].

Hilly Harms ferstoar op 10 novimber 2025 yn 'e âldens fan 87 jier.

==Filmografy==
{{Filmografy|as=akteur}}
|-
{{Filmografy/Titel|titel=films}}
|-
| [[2023]] || ''Bartele Bûse - De kaam fan juffer Lize,''  || Juffer Lize ||
|-
| [[2017]] || ''Spaak,'' || Hospita ||
|-
| [[2014]] || ''Stuk!,''  ||  Alde frou  || 
|-
| [[2007]] || ''De ein fan 'e wrald''  ||  as Frou op dak  || koarte film
|-
| [[2005]] || ''[[Baas Boppe Baas]]'' || Joukje  || Telefyzjerige
|-
| [[2003]] || ''[[De Schippers van de Kameleon]]''  ||  Beppe De Jong  || 
|-
| [[2000]] || ''[[De Fûke]]''  || || 
|-
| [[1997]] || ''[[De Gouden Swipe (film)|De Gouden Swipe]]''  ||  || 
|-
| [[1994]] || ''[[De Fjoertoer]]''   ||  || 
|-
|}

== Foarstellings ==
* ''Krystferhalen''
* ''Folksferhalen''

== Underskieding ==
* [[Lid yn de Oarder fan Oranje-Nassau]], 2014 &lt;ref&gt;[https://www.waldnet.nl/wn/nieuws/43865/Koninklijke_onderscheiding_voor_Hilly_Harms.html Wâldnet]&lt;/ref&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
* {{en}} [http://www.imdb.com/name/nm1430128/ IMDb-profyl]
}}

{{DEFAULTSORT:Harms, Hilly}}
[[Kategory:Frysk toanielakteur]]
[[Kategory:Frysk telefyzje-akteur]]
[[Kategory:Frysk filmakteur]]
[[Kategory:Frysk foardrachtskeunstner]]
[[Kategory:Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau]]
[[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn Jistrum]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1939]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 2025]]</text>
      <sha1>fa93lav1vdoyvva8wmbbl1n7d3rpzmw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Buttemastate</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48711</id>
    <revision>
      <id>1236133</id>
      <parentid>971862</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T16:22:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>red.</comment>
      <origin>1236133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4822" sha1="kvtk7hineq9gf9h7cjhjk9aocfd2uwg" xml:space="preserve">'''Buttemastate''' wie in [[state]] dy't oan súdwest foet fan de terp (no Efterwei 2) stie yn [[Moarre]], gemeente [[Dongeradiel]]. Fan it ûntstean fan de state dy't ek '''Bottema''', '''Botma''' (ek ''Bolta''?) neamd wurdt, is neat werom te finen. It stateterrein wurdt yn distiid  brûkt troch in leanbedriuw.

== Skiednis ==
[[Ofbyld:Buttemastate Moarre 1 20100424.jpg|thumb|''''It âlde steed fan Buttemastate'']]
Mei oare &quot;hoeflingen byder oestersyde der Pasen&quot; sleat Syds Buttema him yn [[1490]] oan by it Bûn mei Grins. In dochter fan him wie yn [[1511]] eigener fan it grutste diel fan Sybetsma steed yn Moarre. Gabbe Riptema, kommend fan Eanjum en wenjend yn Dokkum, wie grif mei in dochter fan Syds Buttema troud. Hy wie yn 1511 nammentlik eigener fan Buttemastate en waard ek Gabbe Ripten Botma neamd. Syn ûnderstelde neiteam, wêroer hjirûnder mear, besiet om 1550 Sybesma steed yn Moarre.&lt;br&gt;
Gabbe Riptema hearde ta de lytse haadlingen. Ek syn neisieten sleaten aadlike houliken (mei Aesgema fan Baard, Bolta, Heemstra, Bootsma, Gratinga). Yn 1505 waard er rekkene ta de edelen fan Dongeradiel. Yn ferskate doarpen yn Dongeradiel hie er besittings (sjoch [[Riptemastate|Riptema]] te Eanjum ). Yn syn testamint betocht er syn susters en syn broer en - nei harren dea - de kleasters [[Kleaster Sion|Sion]] en Gerkeskleaster, dêr't dyen yntrede wiene.

Nei alle gedachten hie Gabbe boppedat in dochter, Rents Bottema. Hja wie yn elk gefal syn erfgenamt, want yn har testaminten fan om 1550 liet har mearder goed nei dat yn 1511 eigendom fan Gabbe west hie, wêrûnder Riptema te Eanjum en it al neamde goed Buttema en Sybetsma yn Moarre. Rents troude earst mei Epe Doekes Aesgema, stoarn foar/yn 1528, dêrnei mei NN Bolta; út beide houliken hie se bern. Anna Epes Aesgema erfde om 1550 27 pûnsmiet lân yn Buttema, har healbroer Tjaert Bolta de rest fan &quot;Buttema of Botema guet ende staeten metten steen boven eerde ende onder eerde, met die landen, eygendom ende heerlicheden daertoe behorende&quot;. Yndie treden dêrnei de Bolta's yn Moarre op as ynwenners mei oansjen. Mooglik is harren state Buttema bedoeld mei it troch Sibrandus Leo oanjûne adelshûs Bolta te Moarre. Yn 1580 wie Tjaert Bolta syn soan Gerlif administrateur fan de tsjerkefâdij fan Moarre. Omtrint 1585 wie de state eigendom fan Wyger Gabbes, gritenijfolmacht, [[dykgraaf]] fan [[Eastdongeradiel]] en stamfaar fan in nije famylje Botma, fan rike eigenierden. 
[[Ofbyld:Moarre, states Halma Schotanus 1718.png|thumb|Moarre mei states&lt;br&gt;&lt;small&gt;Schotanus-Halmakaart 1718&lt;/small&gt;]]
Syn soan Gabe Wijgers Botma wie oant syn dea yn 1643 eigener-bewenner. Hy wie troud mei Antje Sakes Boelema. Allinnich de trije soannen erfden grif mei elkoar Botmasate en de trije dochters krige oare besittings. De âldste soan Sake Gabes Botma, dy't troud wie mei Aukje Gerrits Roorda, bleau op de pleats wenjen. Doe't Hermanus Gabes Botma, sekretaris fan [[Drylts]] en notaris dêre, yn 1660 syn tredde part fan Botma-sathe ferkocht, waarden huzinge, skuorre, hôving, poarte, grêft en singels neamd. Fan de 'stoel en grafsteden in de kerck tot Morra' krije de keapers it oandiel fan trije grêven 'neffens de stoel' fan wilen 'de olde fiscaal' Bosman. Yn 1700 is Gerrit Sakes Botma eigener fan Botma Sate en de dêrby hearrende 124,5 pûnsmiet lân (goed 40 ha.) dêr't er jierliks 46 floreen en 10 stuorren belesting betelje moast. Yn 1728 is Gerrit noch altiten eigener en neist boer no ek '[[bysitter]]’ (wethâlder). Gerrit ferstoar yn 1735 en syn frou Jantje Nammes yn 1747. Widdo Botma-Nammes wie blikens har fraaie grêfsark yn de tsjerke yn 1747 yn de âldens fan 91 jier ferstoarn en hie it oargel oan de tsjerke skonken. Nei 1748 rekket Botma yn frjemde hannen.
Yn 1832 is it eigendom fan Lieuwe Folkerts Sytsma, lânbouwer te Moarre.

Op de kadastrale minútkaart stiet noch in pleats fan it kop-hals-romptype mei lang foarhûs mei grêften en singels der om en sa te sjen on poartegebou by de brêge oer de grêft.

== Bewenners ==
* 1490 Syds Buttema
* 1511 Gabbe Riptema
* ? - 1550 Rents Bottema
* 1550 - ? Tjaert Bolta
* 1580 Gerlif Bolta
* 1585 Wyger Gabbes
* 1640 Gabe Wijgers
* 1660 Hermannus Botma
* 1700 Gerrit Botma
* ? - 1747 widdo Botma-Nannes
* 1832 Lieuwe Folkerts Sytsma

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.stinseninfriesland.nl/ Tekst: Jan Leemburg] 
* P.N. Noomen, ''De stinzen in middeleeuws Friesland en hun bewoners'', 2009
* Herma M. van den Berg, ''De monumenten van geschiedenis en kunst, Noordelijk Oostergo, De Dongeradelen''
* website Hisgis
}}

[[Kategory:State]]
[[Kategory:Moarre]]
[[Kategory:Eardere stins of state yn Fryslân]]
[[Kategory:Stins of state yn Dongeradiel]]
[[Kategory:Stins of state yn Noardeast-Fryslân]]
[[Kategory:Bouwurk út de 15e iuw]]
[[Kategory:Bouwurk sloopt yn de 19e iuw]]</text>
      <sha1>kvtk7hineq9gf9h7cjhjk9aocfd2uwg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aede fan Eysinga (1560-1619)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49731</id>
    <revision>
      <id>1236130</id>
      <parentid>1026118</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T16:16:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Dykgraaf</comment>
      <origin>1236130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3308" sha1="f3trxv0318jqv6a3ph70082wk6ymchb" xml:space="preserve">'''Aede fan Eysinga''' ([[1560]] - [[Oentsjerk]], [[2 juny]] [[1619]]) wie in jurist. 

== Biografy ==
Hy wie in soan fan [[Frâns fan Eysinga (1545-1603)|Frâns fan Eysinga]] en fan Lisck fan Jousma. Studearre yn [[Universiteit Leien|Leien]], dêr't hy ynskreaun waard yn de Rjochten op [[3 septimber]] [[1580]] en makke dêrnei in stúdzjereis nei [[Dútslân]]. Yn oktober [[1585]] waard hy mei Solinus Eysinga yn [[Universiteit fan Heidelberch|Heidelberg]] ynskreaun, hy skynt dêr syn doktersgraad helle te hawwen. Werom yn Fryslân waard er lid fan de Steaten (folmacht op de [[Lândei]] foar it kertier [[Eastergoa]]) en yn [[1596]] wie hy ôffurdige nei de Generale Steaten. Yn [[1602]] waard er ried fan de [[Admiraliteit fan Fryslân|admiraliteit]] yn [[Dokkum]] en [[8 april]] [[1608]] riedshear oan it [[Hof fan Fryslân]], dêr't er oant syn dea setele.

Wie kommisjelid dy't ûndersyk dwaan moast omtrint it jildlik behear fan de ûntfanger-generaal Taco fan Dyckstra yn 1598. Ek hat hy lid weest fan de kommisje ta fereffening fan it skeel tusken de steedhâlder, greve [[Willem Loadewyk fan Nassau]] ('ús heit') en [[Karel Roorda]] yn 1593. Dy kommisje bestie út acht leden, wêrút oan Aede fan Eysinga mei de hearen Dekama en Taetmans de útfiering opdroegen wie.

Aede fan Eysinga boaske yn [[1587]] mei Foeck fan Eelsma († [[2 novimber]] [[1626]]), dochter fan Jelte en fan Wick fan Galama, út dit houlik kamen seis bern. De âldste soan wie Jelte of Gellius fan Eysinga, (* ± 1590); hy wie hofjonker fan [[Ernst Casimir]] en waard yn 1629 lid fan de Generale Steaten. Hy makke syn testamint 3 july 1626 en is grif nea troud, alteast sûnder bern ferstoarn.&lt;br&gt;
De twadde soan wie Frâns fan Eysinga. Fan de oare bern wie Lisck earst mei Hessel fan Meckema en dêrnei mei Erich Brahé troud. Hja ferstoar yn Denemark op 5 novimber 1624. Juw of Julius fan Eysinga ferstoar as folmacht op de Lândei (kertier Westergoa) en dykgraaf fan Wymbritseradiel, yn [[1649]]. Hy wie troud mei Foockel fan Botnia. Sjuck fan Eysinga wie yn 1621 kapitein en liet by Margaretha fan Lauwyckmar ien dochter nei. Ritscke fan Eysinga, de jongste soan (1603-52), waard [[23 maart]] [[1639]] grytman fan Kollumerlân en troude yn 1633 mei Bauck fan Roorda, dy't yn 1661 op [[Meckamastate]] yn [[Kollum]] wenne en sân of acht bern neiliet.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* G. de Wal, Oratio de claris Frisiae J. Ctis, ann. 14; 
* J. Sickenga, ''Het Hof van Friesland ged. de 17e eeuw'' (Leien, 1869), 174; 
* ''Jaarboek Nederlandsche Adel III'', 55 v; 
* Van Sminia, ''Nieuwe Naamlijst van Grietmannen'', 99.
* [http://www.historici.nl/retroboeken/nnbw/#page=301&amp;accessor=accessor_index&amp;source=4&amp;accessor_href=accessor_index%3FSearchSource%253Autf-8%253Austring%3D%26first_letter%3De&amp;view=transcriptiePane NNBW]
}}

{{DEFAULTSORT:Eysinga, Aede fan (1560-1619)}}
[[Kategory:Frysk abbekaat]]
[[Kategory:Frysk rjochter]]
[[Kategory:Frysk politikus]]
[[Kategory:Lid fan de Steaten fan Fryslân]]
[[Kategory:Frysk deputearre]]
[[Kategory:Deputearre nei de Steaten-Generaal foar 1796]]
[[Kategory:Fryske adel]]
[[Kategory:Persoan berne yn Fryslân (berteplak ûnbekend)]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn Oentsjerk]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1560]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1619]]
[[Kategory:Hof fan Fryslân]]</text>
      <sha1>f3trxv0318jqv6a3ph70082wk6ymchb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kristiaanstsjerke (Kopenhagen)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65458</id>
    <revision>
      <id>1236126</id>
      <parentid>1136868</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T15:44:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Krypt */ [[]]</comment>
      <origin>1236126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4767" sha1="t4xwzxcau7etq9z17ubocw40w7mq2gk" xml:space="preserve">{{Ynfoboks tsjerkegebou
| namme                       = Kristiaantsjerke
| ôfbylding                   = Christians Kirke Copenhagen.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| lân                         = {{Flagge DK}} [[Denemark]]
| bestjoerlike ienheid 1      = 
| namme bestjoerlike ienheid 1= 
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = Kopenhagen
| adres                       = Strandgade 1
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|55_40_20.5_N_12_35_14_E_scale:12500_type:landmark_region:DK|55° 40'N 12° 35'E}}
| tsjerkegenoatskip           = Deenske Folkstsjerke
| bisdom                      = [[Kopenhagen (luthersk bisdom)|Kopenhagen]]
| aartsbisdom                 = 
| patroanhillige              =		
| status                      =
| arsjitekt                   = Nicolai Eigtved &lt;br&gt; Georg David Anthon
| yngenieur                   = 
| boujier                     = 1754-1759
| sloopjier                   = 
| boustyl                     = [[rokoko]]
| hichte                      = 
| monumintale status          =                 	
| monumintnûmer               = 
| webside                     = [https://christianskirke.dk/page/435/church-and-church-office-opening-hours-and-contacts christianskirke.dk]
| mapname                     = Kopenhagen
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 55
| lat_min                     = 40
| lat_sec                     = 20.5
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 12
| lon_min                     = 35
| lon_sec                     = 14
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
}}
De '''Kristiaanstsjerke''' ([[Deensk]]: ''Christians Kirke'') is in lutherske tsjerke yn [[Christianshavn]], in stedsdiel yn de [[Denemark|Deenske]] haadstêd [[Kopenhagen]]. De tsjerke waard boud yn [[rokoko]]styl troch de ferneamde arsjitekt [[Nicolai Eigtved]] tusken 1754 en 1759. Yn it foarste plak is it gebou in plak dêr't it [[Bibel|Wurd fan God]] preke wurdt, mar dêrnjonken wurde der ek foarstellings en konserten jûn.

==Skiednis==
[[Ofbyld:Christians Kirke Copenhagen 5.jpg|thumb|left|De 70 meter hege toer]]
De tsjerke, dy't reekaam yn [[1758]], waard yn opdracht fan 'e [[Dútslân|Dútske]] mienskip boud en tsjinne oant 'e ein fan de [[19e iuw]] as tsjerke fan 'e Dútske minderheid fan Christianshavn. Yn dy tiid waard it gebou ''Frederiks Deutsche Kirche'' (''Frederiks Tyske Kirke'') neamd.    

Yn 1901 waard de tsjerke yn gebrûk nommen as in gewoane Deenske parochytsjerke en krige it de hjoeddeiske namme, in ferneaming nei [[Kristiaan VI fan Denemark|kening Kristiaan VI]] dy't yn [[1611]] it distrikt Christianshavn stifte. 

==It gebou==
De tsjerke is in ûntwerp fan [[Nicolai Eigtved]]. De arsjitekt stoar lykwols noch ear't de bou útein set wie yn 1754. Syn skoansoan [[Georg David Anthon]] naam neitiid de boulieding oer. It grûnplan fan 'e tsjerke is rjochthoekich en it gebou hat in toer oan 'e noardkant. De toer is 70 meter heech en hie ynearsten gjin spits. Dy waard yn [[1769]] troch [[Georg David Anthon]] tafoege.

==Ynrjochting==
It ynterieur is yndield as in echte protestantske preektsjerke. Lâns de noardlike, westlike en eastlike muorren binne oer de hiele hichte galerijen fan trije ferdjippings oanbrocht. Oan de súdlike muorre stiet it alter. Alter, preekstoel en oargel foarmje ien gehiel. Foar it alter oer oan de oare kant fan it skip is boppe de yngong de keninklike lôzje. Lofts fan it alter stiet in doopfont fan Noarsk moarmer. Achter it alter waard de sakristy boud. De tsjerke hat plak foar likernôch 1.000 minsken.   

==Krypt==
Under it hiele tsjerkeskip rint in grutte krypt. De [[krypt]] hat 48 grêfromten en wurdt sûnt de bou oant hjoed-de-dei noch jimmeroan brûkt.

==Ofbylden==
&lt;gallery&gt;
Christians Kirke Copenhagen altar pulpit organ.jpg|Alter-kânsel-oargel
Christians Kirke Copenhagen kings chair.jpg|keninklike lôzje
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery&gt;
Christians Kirke Copenhagen interior across.jpg|ynterieur
Christians Kirke Copenhagen crypt from entrance.jpg|krypte
&lt;/gallery&gt;

==Keppeling om utens==
* {{da}} [http://www.christianskirke.com/joomla/ Side fan de Kristiaanstsjerke]
{{Koördinaten|55_40_21.05_N_12_35_9.86_E_scale:6250_type:landmark_region:DK|55° 40' 21&quot; N 12° 35' 10&quot; E}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.christianskirke.com/joomla/index.php/christians-kirke-historie Hiemside tsjerke]
----
{{Commonscat|Christians Kirke|Kristiaanstsjerke}}
}}
[[Kategory:Bouwurk yn Kopenhagen]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Kopenhagen (Deenske Folkstsjerke)]]
[[Kategory:Bouwurk út 1758]]</text>
      <sha1>t4xwzxcau7etq9z17ubocw40w7mq2gk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dom fan Berlyn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82809</id>
    <revision>
      <id>1236121</id>
      <parentid>1145796</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T15:39:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Krypte */ Krypte ---&gt; krypt</comment>
      <origin>1236121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5957" sha1="dgm5v9a1m5tspaf6dwa0dz3f6nucuvs" xml:space="preserve">{{Ynfoboks katedraal
| namme                       = Berliner Dom
| ôfbylding                   = Berliner Dom von Humboldt-Box (50MP).jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| lân                         = {{Flagge DE}} [[Dútslân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = 
| namme bestjoerlike ienheid 1= 
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Ofbyld:Flag of Berlin.svg|20px]] [[Berlyn]]
| adres                       =  Am Lustgarten
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|52_31_9_N_13_24_4_E_scale:12500_type:landmark_region:PK|52° 31' N 13° 24' E}}
| tsjerkegenoatskip           = [[Evangelyske Tsjerke yn Dútslân]]
| bisdom                      =	
| aartsbisdom                 =
| patroanhillige              = 
| status                      = 
| arsjitekt                   = Julius Raschdorff
| yngenieur                   = 
| boujier                     = 1894-1905
| sloopjier                   = 
| boustyl                     = neorenêssânse, neobarok
| hichte                      = 
| monumintale status          = 
| monumintnûmer               =
| webside                     = [https://www.berlinerdom.de/ www.berlinerdom.de]
| mapname                     = Berlyn-Sintrum
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 52
| lat_min                     = 31
| lat_sec                     = 9
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 13
| lon_min                     = 24
| lon_sec                     = 4
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
}}
De '''Dom fan Berlyn''' ([[Dútsk]]: ''Berliner Dom'') is in 19e-iuwske protestantske [[katedraal]] yn it sintrum fan [[Berlyn]] op it [[Spree-eilân]]. It is ien fan 'e grutste tsjerken fan [[Dútslân]] en de grutste tsjerke fan Berlyn.&lt;ref&gt;[http://www.berlinerdom.de/component/option,com_frontpage/Itemid,154/lang,de/ Ynformaasje oer de Berliner Dom]&lt;/ref&gt; 

De domtsjerke lit ynfloeden fan 'e Italjaanske hege [[renêssânse]] en neo[[Barok (stylperioade)|barok]] sjen.

== Bouskiednis ==
=== Goatyske tsjerke ===
[[Ofbyld:Berlin Dom (Merian 1652).jpg|thumb|left|''De goatyske tsjerke healwei de 17e iuw.'']]
Om it [[Berlynsk Stedsslot|slot fan Berlyn]] stiene eartiids ferskillende tsjerken. Yn 'e [[midsiuwen]] stie súd fan it kastiel in [[Dominikanen|Dominikaansk]] kleastertsjerke, dy't yn opdracht fan karfoarst [[Joachim II Hektor fan Brandenburch|Joachim II]] yn 1535 hinne fergrutte en as foarstelik begraafplak ynrjochte waard. De domtsjerke waard yn 1536 ynwijd, mar yn 1539 gie Joachim II op 'e nije, [[Lutheranisme|lutherske]] leare oer en de [[Roomsk-Katolike Tsjerke|katolike]] domtsjerke waard no in protestantske domtsjerke. Yn 1608 waard ek it [[kapittel]] opheft, de dom wie no de belangrykste [[parochy]]tsjerke fan [[Cölln]], ien fan de twa oarspronklike Berlynske susterstêden.    

=== Barokke tsjerke === 
[[Ofbyld:Dom Berlin Miniatur 057.jpg|left|thumb|''De barokke bou fan Bouman/Von Knobelsdorff.'']] 
De ferfallen midsiuwske tsjerke waard yn opdracht fan Freark II ôfbrutsen en tusken 1747 en 1750 ferfongen troch in [[Barok (styl)|barokke]] tsjerke. Dat barde oan 'e Lutstgarten, de hjoeddeiske lokaasje fan 'e dom. Tagelyk ferhûzen ek de sarken nei de [[krypte]] ûnder de nijbou. Arsjitekt fan de op 6 septimber 1750 ynwijde nijbou wiene de Nederlanner [[Jan Bouman (arsjitekt)|Jan Bouman]] en [[Georg Wenzeslaus von Knobelsdorff]].

=== Neoklassisistyske tsjerke ===
[[Ofbyld:Dom Berlin Miniatur.jpg|left|thumb|''De neoklassisistyske dom fan Schinkel.'']] 
Yn it ramt fan de unikaasje fan de lutheranen en kalvinisten yn Dútslân waard de tsjerke yn 'e jierren 1816-1821 yn [[Neoklassisisme|neoklassisistyske]] styl ferboud neffens in ûntwerp fan  [[Karl Friedrich Schinkel]].

=== Hjoeddeiske dom ===
Doe't Berlyn yn 1871 de haadstêd fan it [[Dútske Keizerryk]] waard, wie de katedraal te lyts foar in keizerlike haadstêd. De arsjitekt Julius Raschdorff presintearre yn 1885 syn ûntwerp foar in nije domtsjerke dy't bettere past by de keizerlike status, mar it duorre noch oant keizer [[Willem II fan Dútslân|Willem II]] it beslút naam om de âlde domtsjerke ôf te brekken en te ferfangen troch in nijenien, dy't yn 1905 foltôge waard. 

== Krypt ==
Under de domtsjerke is in grutte krypt foar de grêven fan de Prusyske keninklike famylje. Yn 'e krypt binne in soad grêven fan de karfoarsten fan Brandenburch en lettere Prusyske kenings, mar gjin ien Dútske keizer waard dêr byset. De lêste kening fan Prusen dy't dêr byset waard wie Freark Willem II. De krypt is lykas de domtsjerke iepen foar toeristen.

== Twadde Wrâldkriich en werbou ==
[[Ofbyld:Fotothek df pk 0000145 029.jpg|thumb|left|''De domtsjerke yn 1945.'']]
Yn 'e [[Twadde Wrâldkriich]] rekke de Berliner Dom swier skansearre. Yn 1951 krige de stikkene tsjerke in provisoarysk dak. De rekonstruksje begûn yn 1975 en yn 1992 waard de nije tsjerke iepene. 

It bouwurk is 116 meter heech op in oerflak fan 73 by 93 meter. De koepel hat in trochsneed fan 33 meter en der binne 2100 sitplakken yn 'e domtsjerke.&lt;ref&gt;[http://de.structurae.de/bauwerke/berliner-dom Feiterige] op structurae&lt;/ref&gt; Mei in trep kinne besikers by de koepel komme, dêr't se rûnom sicht hawwe oer de stêd.

== Keppeling om utens ==
* [http://www.berlinerdom.de/ Hiemside fan de Berliner Dom]

{{boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is foar in part in oersetting fan de Dútske Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Berliner Dom]]
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Berlin Cathedral|Dom fan Berlyn}}
}}

[[Kategory:Tsjerkegebou yn Berlyn]]
[[Kategory:Protestantsk tsjerkegebou yn Dútslân]]
[[Kategory:Katedraal yn Dútslân|Berlyn]]
[[Kategory:Bouwurk út 1905]]
[[Kategory:Bouwurk sloopt yn 1944]]
[[Kategory:Bouwurk út 1992]]</text>
      <sha1>dgm5v9a1m5tspaf6dwa0dz3f6nucuvs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Krústsjerke</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89212</id>
    <revision>
      <id>1236119</id>
      <parentid>946244</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T15:38:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Plattegrûn */</comment>
      <origin>1236119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2644" sha1="d9jr6el9yycmhtqzug6maop9rl0o4yc" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Paris Sacre Coeur BW 1.jpg|thumb|Basilique du Sacré-Cœur]]
In '''krústsjerke''' is in [[tsjerke (gebou)|tsjerke]] dêr't de plattegrûn fan in krúsfoarm hat troch de oanwêzigens fan in dwersbeuk ([[transept]]) tusken het [[Skip (boukeunst)|skip]] en het [[preesterkoar|koar]]. De ienfâldichste krústsjerke is in ienbeukich gebou mei in plattegrûn yn de foarm fan in Gryksk krús of in Latynsk krús. It punt dêr't skip en dwersbeuk elkoar snije wurdt de [[Krusing (tsjerke)|krusing]] neamd en wurdt faak bekroand troch in krúsingtoer of -koepel. In krústsjerke mei in sa'n koepel wurdt in [[krúskoepeltsjerke]] neamd.&lt;br&gt;
De krústsjerke is sûnt de tiid fan de [[Romaanske architektuer|romaanske styl]] in boufoarm dy't in protte brûkt wurdt foar  katolike tsjerken.

In fariant op de krústsjerke dy't fral by protestantske tsjerkebou tapast waard, hat de foarm fan in [[Gryksk krús]], mei earms fan like lingte. Dêrtroch waard in sintralisearjende plattegrûn krige mei in optimaal sicht op de sintraal pleatste preekstoel.

==Plattegrûn==
[[Ofbyld:Kerkplattegrond met getallen.png|right|450px|thumb|Plattegrûn fan in goatyske tsjerke]]

In krústsjerke, sa't dy yn de romaanske en [[Gotyk|goatyske]] boukeunst in protte boud binne, hat de neifolgjende ûnderdielen:
# [[koarsluting]] ([[Apsis (architektuer)|apsis]]);
# [[preesterkoar]];
# [[doksaal]];
# [[koaromgong]];
# [[strielkapel]]len;
# [[Krusing (boukeunst)|krusing]];
# [[transept]];
# [[Skip (boukeunst)|skip]] of middenskip;
# [[sydbeuk]]en;
# [[narteks]].

By de measte romaanske tsjerken besteane de sydbeuken en it skip út ferskate [[travee]]ën, it part fan de sydbeuk of it skip tusken twa inoars opfolgjende kolommen (op de plattegrûn hawwe de sydbeuk en it middenskip fiif traveeën). Sommige tsjerken hawwe boppe de [[Krusing (boukeunst)|krusing]] in toer. In oar faak foarkommend ûnderdiel fan de tsjerke is in [[krypt]]. Dy sit faak ûnder it koar en de apsis, mar somstiids ek wol ûnder de hiele tsjerke, lykas by de [[Basilique du Sacré-Cœur (Parys)|Sacré-Cœur]] yn [[Parys]]. De krypte kin in yngong yn de tsjerke hawwe of ien oan de bûtenkant fan de tsjerke.&lt;br&gt;
De gruttere romaanske tsjerken hawwe net allinne bredere en hegere sydbeuken en skip, mar kinne ek oan beide siden twa sydbeuken hawwe of in rige kapellen foar hilligen oan de sydbeuken.

== Foarbylden yn Fryslân ==
[[Ofbyld:Kruiskerk van Heerenveen 01.JPG|thumb|right|250px|Krústsjerke fan It Hearrenfean]]
* [[Krústsjerke (It Hearrenfean)]]
* [[Krústsjerke (Burgum)]]

== Sjoch ek ==
* [[Dakruter]]

[[Kategory:Tsjerkegebou|Krústsjerke]]
[[Kategory:Boukunde]]</text>
      <sha1>d9jr6el9yycmhtqzug6maop9rl0o4yc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kelder</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93388</id>
    <revision>
      <id>1236123</id>
      <parentid>796379</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T15:41:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[]] better</comment>
      <origin>1236123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1741" sha1="drxs1njate6ecejdpbozr8bf5u42pbd" xml:space="preserve">[[File:Sklep cejkovice.JPG|thumb|right|250px|In [[wynkelder]].]]
In '''kelder''' (fan it [[Latyn]]ske ''cellarium'') is it diel fan in [[gebou]] dat ûnder de grûn (d.w.s. ûnder it [[meanfjild]]) leit. Troch de isolearjende wurking fan 'e omjaande [[ierde]] hearsket der yn dit diel fan gebouwen in frijwol konstante [[temperatuer]]. Dêrby is it der [[simmer]]deis relatyf koel, en yn strange [[winter]]s minder kâld as bûtendoar. Sadwaande waarden kelders fan âlds brûkt foar de opslach fan iten, lykas [[griente]], [[fruit]] en [[jirpel]]s, mar likegoed foar guod dat net goed oer temperatuerwikselings kin, lykas [[wyn (drank)|wyn]].

Tsjintwurdich wurde kelders fan âlde [[hûs|huzen]] faak brûkt as [[sliepkeamer|sliepromte]] of as [[muzyk]]studio (fanwegen de natuerlik [[lûdsisolaasje]] dy't de omjaande ierde biedt). Mids [[tweintichste iuw]] waard op in stuit opholden mei it tafoegjen fan kelders oan nije wenten (hoewol't der faak wol in [[krûpromte]] wie). Begjin [[ienentweintichste iuw]] hawwe oprinnende huzeprizen derta laat dat der no faak wol wer kelders yn nije wenten oanlein wurde, om't dat relatyf goedkeap foar ekstra wen- of opslachromte soarget. 

As in kelder foar in diel boppe it meanfjild útstekt (mei [[finster]]s heech yn 'e [[muorre]]) sprekt men fan in [[sûterrên]]. Oarsoartige kelders binne:
*[[bitekelder]]
*[[grêfkelder]]
*[[iiskelder]]
*[[krypt]]
*[[krûpromte]]
*[[strjitkelder]]
*[[wynkelder]]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Basement ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Basements}}
}}

[[Kategory:Kelder| ]]
[[Kategory:Fertrek]]
[[Kategory:Boukundich ûnderdiel]]
[[Kategory:Lienwurd út it Latyn]]</text>
      <sha1>drxs1njate6ecejdpbozr8bf5u42pbd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Unynkorporearre territoarium fan de Feriene Steaten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101072</id>
    <revision>
      <id>1236143</id>
      <parentid>1236096</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:15:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bewurkings fan &quot;[[Wiki:Contributions/Raphael1256|Raphael1256]]&quot; ([[Meidogger oerlis:Raphael1256|oerlis]]) werom set ta de ferzje fan &quot;Ieneach fan 'e Esk&quot;.</comment>
      <origin>1145480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3048" sha1="0tfnsuldixjgwsc6wtvx0w3drnscrw0" xml:space="preserve">In '''ûnynkorporearre territoarium fan de Feriene Steaten''' is neffens de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[wet]] in [[geografy|geografysk gebiet]] dat direkt of yndirekt [[bestjoer]]d wurdt troch it [[regear]] fan 'e [[Feriene Steaten]] sûnder dat it feitlik diel útmakket fan (ynkorporearre is yn) de Feriene Steaten. Yn sokke territoaria is de Amerikaanske [[wet]]jouwing, de [[Amerikaanske Grûnwet]] ynbegrepen, mar foar in part fan krêft, ôfhinklik fan [[wet]]ten dy't spesifyk dêrta oannommen wurde troch it [[Amerikaanske Kongres]], [[fûnis|útspraken]] dêrta fan it [[Amerikaansk Heechgerjochtshôf]] en eventuële pleatslike [[tradysje]]s en [[wet]]ten datoangeande. Der binne op 't heden fiif bewenne ûnynkorporearre territoaria:
*[[File:Flag of the United States Virgin Islands.svg|border|20px]] de [[Amerikaanske Famme-eilannen]]
*[[File:Flag of American Samoa.svg|border|20px]] [[Amerikaansk-Samoä]]
*[[File:Flag of Guam.svg|border|20px]] [[Gûam]]
*[[File:Flag of the Northern Mariana Islands.svg|border|20px]] de [[Noardlike Marianen]]
*[[File:Flag of Puerto Rico.svg|border|20px]] [[Porto Riko]]

Dêropta binne der njoggen ûnbewenne Amerikaanske oerseeske besittings, wêrfan't inkeld [[Palmyra (atol)|Palmyra]] ynkorporearre is. De oare acht binne:
*[[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Baker (eilân)|Baker]]
*[[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Howland (eilân)|Howland]]
*[[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jarvis (eilân)|Jarvis]]
*[[File:Flagge fan Johnston (atol).png|border|20px]] [[Johnston (atol)|Johnston]]
*[[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kingman Reef]]
*[[File:Flag of the Midway Islands (local).svg|border|20px]] [[Midway (eilân)|Midway]]
*[[File:Flagge fan Navassa.png|border|20px]] [[Navassa (eilân)|Navassa]]
*[[File:Flag of Wake Island.svg|border|20px]] [[Wake (eilân)|Wake]]

Eardere ûnynkorporearre territoaria fan 'e Feriene Steaten wiene:
*[[File:Flag of the Philippines.svg|border|20px]] de [[Filipinen]] ([[1898]]-[[1946]])
*[[File:Flag of Panama Canal Zone.svg|border|20px]] de [[Panamakanaalsône]] ([[1903]]-[[1999]])
*[[File:Flag of the Trust Territory of the Pacific Islands.svg|border|20px]] it [[Trustgebiet fan de Pasifyske Eilannen]] ([[1947]]-[[1994]])
**[[File:Flag of the Marshall Islands.svg|border|20px]] de [[Marshalleilannen]] ([[1947]]-[[1986]])
**[[File:Flag of the Federated States of Micronesia.svg|border|20px]] [[Mikroneezje (lân)|Mikroneezje]] ([[1947]]-[[1986]])
**[[File:Flag of Palau.svg|border|20px]] [[Palau]] ([[1947]]-[[1994]])

==Sjoch ek==
*[[ûnorganisearre territoarium]]
*[[organisearre territoarium]]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Unincorporated_territories_of_the_United_States ''Notes'' en ''References'', op dizze side].
}}

{{DEFAULTSORT:Unynkorporearre territoarium fan de Feriene Steaten}}
[[Kategory:Feriene Steaten]]
[[Kategory:Bestjoerlike yndieling]]
[[Kategory:Geografy fan de Feriene Steaten]]</text>
      <sha1>0tfnsuldixjgwsc6wtvx0w3drnscrw0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Christ Church Cathedral (Dublin)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104818</id>
    <revision>
      <id>1236122</id>
      <parentid>1226767</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T15:40:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Krypte */ Krypte ---&gt; krypt</comment>
      <origin>1236122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11951" sha1="ca08rigzcudabgvnzqnqjtvcc2gmt1q" xml:space="preserve">{{Ynfoboks katedraal
| namme                       = Kristus Tsjerke Katedraal
''Christ Church Cathedral''
| ôfbylding                   = (Ireland) Dublin Christ Church Cathedral.JPG
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| lân                         = [[Ofbyld:Flag of Ireland.svg|border|20px]] [[Ierlân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = 
| namme bestjoerlike ienheid 1= 
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Ofbyld:IRL Dublin flag.svg|20px]] [[Dublin]]
| adres                       = Wood Quay, Dublin 8
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|53_20_35_N_6_16_17_W_scale:12500_type:landmark_region:IE|53° 20' N 6° 16' W}}
| tsjerkegenoatskip           = [[Tsjerke fan Ierlân]]
| bisdom                      = Dublin en Glendalough
| aartsbisdom                 = 
| patroanhillige              =
| status                      =
| arsjitekt                   = 
| yngenieur                   = 
| boujier                     = sûnt [[1030]]
| sloopjier                   = 
| boustyl                     = [[gotyk]]
| hichte                      = 
| monumintale status          = 
| monumintnûmer               = 
| webside                     = [https://christchurchcathedral.ie/ christchurchcathedral.ie]
| mapname                     = Dublin-Sintrum 
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 53
| lat_min                     = 20
| lat_sec                     = 35
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 6
| lon_min                     = 16
| lon_sec                     = 17
| lon_dir                     = W
| tekst by posysjekaart       = 
}}
De '''Christ Church Cathedral''' is ien fan 'e twa [[Anglikaanske Tsjerke|Anglikaanske]] katedralen yn 'e [[Ierlân|Ierske]] haadstêd [[Dublin]]. De oare is de [[Sint-Patrickkatedraal (Dublin)|Sint-Patrickkatedraal]]. Fan 'e twa protestanske katedralen is de Christ Church Cathedral de âldste en de offisjele katedraal fan it bisdom Dublin en Glendalough. 

Wetlik is it godshûs al sûnt de Ingelske [[reformaasje]] yn hannen fan 'e [[Tsjerke fan Ierlân]], mar it [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomske]] aartsbisdom fan Dublin hat de oanspraken op 'e [[Midsiuwen|midsiuwske]] en oarspronklik roomske tsjerke nea opjûn, ek al makket it katolike aartsbisdom no gebrûk fan de ''[[Prokatedraal fan de Unbesmodzge Untfinzenis fan de Hillige Faam Marije (Dublin)|Saint Mary's Pro-Cathedral]]'' as biskopssit. 

Om de katedraal hinne lei foarhinne in doalhôf fan strjitten, mar sûnt de oanlis fan in grutte wei en de ôfbraak fan in âlde wenwyk by Wood Quay kaam de katedraal frij te stean fan it [[Midsiuwen|midsiuwske]] strittepatroan dat de katedraal ea omklamme.

== Skiednis ==
De stifting fan 'e katedraal wie nei tinken nei 1028, doe't Sitric Silkenbeard, de kening fan Dublin, werom kaam fan syn [[pylger]]reis nei [[Rome (stêd)|Rome]]. Earste biskop fan it nije bisdom wie Dúnán of Donat. It wie mar in lyts bisdomke en it lei yn dy tiid op in eilân dat omsletten waard troch it folle gruttere bisdom fan Glendalough. De tsjerke waard op heechlizzende grûn boud, sa't dy útsjoch bea oer Wood Quay, de delsetting fan 'e [[Wytsings]]. De twadde biskop fan Dublin, Laurence O'Toole, makke fan 'e katedraal in priorij, dy't laat waard troch in [[Augustinen|Augustynske]] prior en ta grutte wolstân kaam. 
[[Ofbyld:Christ Church Cathedral Nave, Dublin, Ireland - Diliff.jpg|thumb|left|''It skip fan 'e katedraal.'']]
Kening [[Hindrik II fan Ingelân|Hindrik II]] wenne op Krystjûn yn 1171 de misse by. Neffens de kroniken fan 'e katedraal wie it foar it earst nei de moard op [[Thomas Beckett]] dat Hindrik wer oan 'e hillige kommuny dielnaam. Efkes letter waard útein set mei de ferfanging fan 'e houten katedraal troch in stiennen katedraal mei in [[Koer (tsjerke)|koer]], sydkoaren, transepten, in [[krypte]] en meardere kapellen. In kapel ta eare fan Laurence O'Toole waard yn 'e 13e iuw tafoege en in grut part fan it noch besteande [[Skip (tsjerke)|skip]] ûntstie yn 'e jierren 1230. Under aartsbiskop John de St Paul waard yn 1358 it koer mei 10 meter langer makke. Hy liet ek in oargel bouwe. 

Yn 1480 joech de rike rjochter William Sutton al syn lân en sulver oan 'e katedraal. Yn 1487 waard de katedraal it plak dêr't de tsienjierrige Lambert Simnel as kening Edward VI kroand waard, om sa kening [[Hindrik VII fan Ingelân|Hindrik VII]] ôf te setten mar dat slagge net.

== Reformaasje ==
Kening Hindrik VIII skafte de priorij yn 1539 ôf en de tsjerke waard in katedraal mei in dekaan en in [[kapittel]]. Undertusken waard yn 1551 foar it earst in Ingelsktalige tsjinst holden ynstee fan in [[Latynsk]]e en yn 1560 waard foar it earst út in Ingelsktalige [[Bibel]] lêzen.  

Nei de [[reformaasje]] waard de katedraal yn 1690 noch ienris foar in koart skoft in roomske katedraal. Dat barde doe't kening [[Jakobus II fan Ingelân|Jakobus II]] út Ingelân nei Ierlân flechte om dêr fierder foar de troan te fjochtsen en de misse dêr bywenne. Wat letter, doe't kening [[Willem III fan Oranje-Nassau|Willem III]] werom kaam fan 'e [[Slach oan de Boyne]], joech dy út tankberens foar syn oerwinning op kening Jakobus II in tal kommunyskalen oan 'e katedraal.  

Yn 'e 17e iuw kamen sawol it parlemint as it gerjocht byinoar yn 'e gebouwen by de Christ Church. 
[[Ofbyld:NEWENHAM(1830) p115 DUBLIN - CHRIST'S CHURCH.jpg|thumb|left|''De ferfallen Christ Church yn 1830.'']]
[[Ofbyld:Christ Church Cathedral Choir 1, Dublin, Ireland - Diliff.jpg|thumb|260px|''Koerstek.'']]
Krekt as de Sint-Patrickkatedraal koe ek it ûnderhâld fan 'e Christ Church yn 'e 19e iuw gjin sprekken lije. It gebou wie langer net feilich en koe net mear brûkt wurde. Tusken 1829 en 1831 waarden in pear renovaasjes útfierd. Mar de grutte renovaasje en foar in part werbou fûn tusken 1871 oant 1878 ûnder lieding fan George Edmund Street plak, nei't de whiskey-destillearder Henry Doe £ 230.000 beskikber stelde foar it behâld fan 'e katedraal. It 14e iuwske koer waard sloopt en in nije eastlike ôfsluting waard oer de [[krypte]] boud. De toer en it súdlike sydskip waarden op 'e nij boud en ek waard in nij [[kapittelhûs]] boud. [[Loftbôge]]n waarden as dekoratyf elemint tafoege en it noardlik portaal moast foar in nije doopkapel plakmeitsje. Mei de bou fan in nij synoadehûs waard Sint-Michaeltsjerke ôfbrutsen en tusken it nije synoadegebou en de tsjerke waard in loftbrêge boud. Mei de restauraasje waard in folseine ûndergong fan de katedraal tefoarren kommen, mar de Fiktoariaanske restauraasje brocht ek de ferneatiging fan it lange 14e-iuwske koer en it is hjoed-de-dei lestich te sjen hokker dielen fan 'e noch besteande bou midsiuwsk en hokker dielen Fiktoariaanske rekonstruksjes binne.
[[Ofbyld:Dublin Christ Church Cathedral Ambulatory Northern Section Window Flight into Egypt and Finding in the Temple Detail Flight into Egypt 2012 09 26.jpg|thumb|left|''Brânskildere raam fan 'e Flecht nei Egypte''.]]
Ek yn 1980 waard in grutte restauraasje útfierd, doe't de dakken en it mitselwurk waard neisjoen. De katedraal is wer iepen foar besikers en hat ferskillende keunstwurken, lykas it byld dat oant it ein fan 'e 18e iuw bûten it net mear besteande midsiuwske stedhûs fan Dublin stie en in rige kandlers út de tiid dat der yn 'e katedraal foar it lêst roomske missen fierd waarden. 

== Oargel == 
It oargel waard yn 1984 troch de oargelmakkerij Kenneth Jones and Associates of Bray (Wicklow) boud en hat 40 registers ferdield oer trije manualen en pedaal. Yn 'e jierren 2003-2004 waard it instrumint skjinmakke en in lyts bytsje útwreide. 

== It besjen wurdich ==
=== Grêf Richard de Clare (&quot;Strongbow&quot;) ===
[[Ofbyld:Strongbow effigy Christ Church Dublin 4-2010.JPG|thumb|260px|''Strongbow-monumint'']]
It Strongbow-monumint betinkt Richard de Clare (Strongbow wie de bynamme fan De Clare), dy't út [[Wales]] stamde en troch kening Diarmuid MacMorrough útnoege waard om nei Ierlân te kommen. Syn komst yn 1170 foarme it begjin fan 'e Ingelske ynfloed yn Ierlân. De oarspronklike tombe fan 'e yn 'e katedraal begroeven De Clare gyng spitigernôch yn 1562 by it delstoarten fan it [[ferwulft]] ferlern. As pendant stiet oan 'e oare kant fan it skip de tombe fan biskop Charles Lindsay, dy't fan 1804 oant 1846 as dekaan oan 'e tsjerke ferbûn wie.
=== Kateder ===
Yn 'e tsjerke stiet oan 'e noardlike kant fan it middenskip by it koerstek in midsiuwsk kateder. De rjochter kateder is in kopy út de 19e iuw. 

=== Krypt ===
[[Ofbyld:ChristChurchCathedral Krypta.JPG|thumb|left|''Krypte.'']]
Under de Christ Church leit de grutste [[krypt]] fan [[Grut-Brittanje]] en Ierlân. De krypt hat in lingte fan 63,4 meter en waard yn de jierren 1172-1173 oanlein. Nei in renovaasje yn it begjin fan it nije millenium waard de krypt iepensteld foar publyk. Yn 'e krypt steane de âldste sekuliere stiennen bylden fan Ierlân, nammentlik dy fan [[Karel I fan Ingelân|Karel I]] en [[Karel II fan Ingelân|Karel II]]. Eartiids stienen de bylden bûten by de ''Tholsel'' (it midsiuwske stedhûs fan Dublin, dat yn 1806 sloopt waard). Ek yn 'e krypt binne in [[Sakramintshúske|tabernakel]] en in tal kandlers, dy't brûkt waarden doe't de katedraal foar it lêst ûnder de roomske rite foel.
[[Ofbyld:The cat and the rat Christ Church Cathedral in Dublin 02.JPG|thumb|260px|''Mummy fan in kat en rôt.'']]
Opmerklik binne in mummifisearre kat en rat út 1850 yn in fitrine. Nei alle gedachten siet de kat efter de rat oan, dy't beide yn in oargelpiip fêst kamen te sitten en dêr mummifisearren se. Yn 'e krypt wurde ek histoaryske boeken en alterreau bewarre.

== Klokken == 
De Christ Church Cathedral hie nei alle gedachten altiten al in liedklok. Wis is dat der yn 1440 trije grutte klokken yn 'e toer hongen, mar op 11 maart 1597 soarge in krûdeksploazje oan 'e tichtebylizzende kaai foar skea oan 'e tsjerketoer en de klokken. Seis nije klokken waarden yn 1670 út it metaal fan kanonnen getten en ferfolgens waarden der yn 1738 twa klokken tafoege en yn 1878 nochris fjouwer. Yn 1999 waard it tal oanfolle mei sân nije klokken, sa't it totaal no op 19 klokken komt.

== Romaansk portaal ==
Yn 'e súdlike kant fan it dwersskip is in [[romaanske arsjitektuer|romaansk]] portaal út de 12e iuw.  
[[Ofbyld:Dublin Christ Church Cathedral Passage to Synod Hall II 2012 09 26.jpg|thumb|left|''Passaazje oer de loftbrêge nei it Synoadehûs.'']]
== Kapittelhûs ==
Efter it eastlike diel fan 'e katedraal leit no it kapittelhûs mei kantoaren, in bibleteek en romten foar gearkomsten en oare saken. De fûneminten fan it âlde kapittelhûs binne te sjen by it súdlike dwerskip.    

== It Synoadehûs ==
Oan 'e westlike kant fan 'e tsjerke giet in 19e-iuwske loftbrêge nei it Synoadehûs (''Synod Hall''), dat boud waard op it plak fan 'e Sint-Michaeltsjerke. De toer fan 'e tsjerke makket no diel út fan dat gebou. It gebou waard foarhinne brûkt foar de gearkomsten fan synoades, no wurdt it brûkt troch ''[[Dublinia]]'', in museum dat ynformearret oer it iere begjin en de midsiuwen fan Ierlân's haadstêd.

== Keppelings om utens ==
* {{en}} [http://www.christchurchdublin.ie// Webstee Christ Church Cathedral]
*[https://web.archive.org/web/20050929182619/http://www.bellringingireland.org:80/East/ChristChurch/Home.html Kloklieden yn Christ Church Cathedral]
*[http://czarny.rajce.idnes.cz/Christ_Church_Cathedral/ Fotogalery Christ Church Cathedral]

{{Boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [https://de.wikipedia.org/wiki/Christ_Church_Cathedral_(Dublin)]

----
{{Commonscat|Christ Church Cathedral, Dublin}}
}}
[[Kategory:Bouwurk yn Dublin]]
[[Kategory:Katedraal yn Ierlân]]
[[Kategory:Bouwurk út 1028]]</text>
      <sha1>ca08rigzcudabgvnzqnqjtvcc2gmt1q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Simmerfûgel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121658</id>
    <revision>
      <id>1236141</id>
      <parentid>898113</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:13:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>+ synonym</comment>
      <origin>1236141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1150" sha1="hv7x3hmrezdp5pzj6ybnv1bs735akzu" xml:space="preserve">'''Simmerfûgel''' is in [[ornitology]]ske term foar in [[fûgel]]soarte dy't by 't [[simmer]] yn (û.m.) [[Nederlân]] [[brieden (fûgels)|briedt]], mar syn briedgebiet foar de [[winter]] folslein ferlit. In net-wittenskiplik [[synonym]] foar dizze term is '''briedfûgel'''. It begryp simmerfûgel moat net betize wurde mei in [[dieltrekker]], in fûgel dy't syn briedgebiet yn (û.m.) Nederlân by 't winter mar foar in diel ferlit, noch mei in [[simmergast]], in fûgel dy't de simmer yn (û.m.) Nederlân trochbringt, mar hjir net briedt. Foarbylden fan echte simmerfûgels binne de [[boereswel]], de [[giellegou]], de [[koekoek]], de [[lytse hôfsjonger]] (''fitis''), de [[skiertsjilling]], de [[skries]] en de [[teapert]].

==Sjoch ek==
*[[dieltrekker]]
*[[dwaalgast]]
*[[jierfûgel]]
*[[jiergast]]
*[[simmergast]]
*[[stânfûgel]]
*[[trochtrekker]]
*[[wintergast]]

{{boarnen|boarnefernijing=
*{{Aut|Camphuysen, Kees; Bijlsma, R.; en Hustings, Fred}}, ''Avifauna van Nederland, Deel 2: Algemene en Schaarse Vogels van Nederland'', Seist, 2001 (KNNV), ISBN 978-9 07 43 45 217, s. 2.
}}

[[Kategory:Ornitology]]
[[Kategory:Fûgel nei gedrach]]</text>
      <sha1>hv7x3hmrezdp5pzj6ybnv1bs735akzu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hagios Demetrios</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123523</id>
    <revision>
      <id>1236120</id>
      <parentid>1168315</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T15:39:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Krypte */ Krypte ---&gt; krypt</comment>
      <origin>1236120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6276" sha1="5a30g74xo3asy7zz1j079evfy1okqpg" xml:space="preserve">{{Ynfoboks tsjerkegebou (eastersk-otterdoks)
| namme                       = Agios Dimitros&lt;br&gt;&lt;small&gt;Ἁγία Σοφία&lt;/small&gt;
| ôfbylding                   = Ναός Αγίου Δημητρίου, Θεσσαλονίκη 3785.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| lân                         = [[Ofbyld:Flag of Greece.svg|20px]] [[Grikelân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = 
| namme bestjoerlike ienheid 1= 
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Ofbyld:Flag of Thessaloniki.svg|border|20px]] [[Tessaloniki]]
| adres                       = hoeke Selefkou|Ag. Dimitroui
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|40_38_20_N_22_56_53_E_scale:12500_type:landmark_region:GR|40° 38' N 22° 56' E}}
| patriarchaat                =
| metropoal                   =
| eparchy                     = 
| patroanhillige              = [[Demetrius fan Tessaloniki|Sint-Demetrius]]
| wijd oan                    = 
| status                      =
| arsjitekt                   = 
| yngenieur                   = 
| boujier                     = [[7e iuw]]
| sloopjier                   = 
| boustyl                     = Byzantynske arsjitektuer
| hichte                      = 
| monumintale status          = 
| monumintnûmer               = 
| webside                     = [http://www.inad.gr/ inad.gr]
| mapname                     = Tessaloniki-Sintrum
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 40
| lat_min                     = 38
| lat_sec                     = 20
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 22
| lon_min                     = 56
| lon_sec                     = 53
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
}}
De '''Hagios Dimitrios''' is in [[Gryksk-Otterdokse Tsjerke|Gryksk-otterdoks]] [[tsjerkegebou]] yn [[Tessaloniki]]. De tsjerke is oan 'e hillige [[Demetrius fan Tessaloniki|Demetrius]] wijd, de [[patroanhillige]] fan 'e stêd, en datearret út de tiid dat Tessaloniki de twadde stêd wie fan it [[Byzantynske Ryk|Byzantynske Keizerryk]]. Nei de grutte stedsbrân yn 1917 waard de tsjerke wer opboud. Mei oare kristlike bouwurken fan 'e stêd stiet de tsjerke sûnt 1988 ynskreaun yn 'e [[UNESCO Wrâlderfgoedlist]]. 

== Skiednis ==
De earste tsjerke op 'e lokaasje waard yn 'e iere 4e iuw boud op it plak fan in Romeinsk bad. In iuw letter liet de prefekt mei de namme Leontios it lytse oratoarium ferfange troch in gruttere, [[Skip (tsjerke)|trijeskippige]] [[basilica minor|basilyk]]. Nei't de tsjerke ferskate kearen troch brân en [[ierdskodding]]s troffen waard folge yn 'e jierren 629-634 in weropbou as fiifskippige basilyk. Yn dy foarm hat de tsjerke it oant yn uze dagen folholden. 

[[Ofbyld:Meister der Demetrius-Kirche in Saloniki 002.jpg|thumb|left|Mozayk fan Demetrius en de stifters (7e/8e iuw).]]
De basilyk is ferneamd fanwegen de seis mozaïken fan Demetrius en de stifters fan 'e tsjerke mei harren bern. De mozaïken ûntstiene tusken de lêste weropbou en de ynfiering fan it [[Ikoanoklasme|ikoanoklastyske]] belied yn 730. Se fertsjintwurdigje de seldsume foarbylden fan keunst dy't de donkere tiid nei de dea fan [[Justinianus I|Justinianus]] oerlibben. In ynskripsje ûnder ien fan 'e mozaïken ferhearliket de himel foar it sparjen fan 'e ynwenners fan Seloniki by in oerfal fan de [[Heidendom|heidenske]] [[Slaven (folk)|Slaven]] yn 612.   

Oare manjefike mozaïken fan it ynterieur gyngen ferlern yn 'e fjouwer iuwen dat de tsjerke troch de [[Ottomaanske Ryk|Osmaanske]] besetter as [[moskee]] brûkt waard (1493-1912) en by de grutte stedsbrân fan Tessaloniki yn 1917. De brân yn 1917 ferwoastge ek it dak en de boppemuorren fan 'e tsjerke. Bewarre swart-wyt ôfbylden en ferzjes fan wetterfarve jouwe in goede yndruk fan it Byzantynske fakmanskip, dat mei it fjoer foar ivich ferlern gie. 

By opgravings yn 'e jierren 1930-1940 waarden de oerbliuwsels fan in Romeinsk bad ûntdutsen. Dêr soe de hillige Demetrius finzen holden wêze. It wie ek it plak dêr't er eksekutearre waard. Gelearden geane der fan út dat Demetrius nei syn eksekúsje yn 'e put smiten is dy't ek by de opgravings fûn waard. By de opgravings waarden tal fan foarwerpen fûn, dy't yn it museum yn 'e [[krypte]] fan 'e tsjerke útstald wurde. 

Nei de restauraasje waard de tsjerke yn 1949 op 'e nij ynwijd.

== Krypt ==
Under de tsjerke leit it plak dêr't Demetrius as [[martelder]] ferstoar. Mei't yn 'e rin fan 'e tiid de boaiem jimmeroan heger kaam te lizzer waard dat diel fan 'e tsjerke in [[krypt]]. Neffens sawol de tradysje as [[argeology]]sk ûndersyk wie it in âld badhûs, dêr't Demetrius finzen setten waard en yn 303 de martlerdea stoar. Yn 'e 5e iuw, doe't de earste Demetriustsjerke boud waard, ha se dat plak yntegrearre yn 'e nijbou. De fontein waard yn in boarne mei hillich wetter feroare. Der waarden bassins oanlein, dêr't de leauwenden myron koene opfange, in swietrokige oalje makke fan 'e reliken fan 'e hillige. Yn 'e tiid fan 'e Osmaanske besetting waard de krypte tichtsmiten. It duorre oant nei de brân fan 1917 ear't de romte wer op 'e nij ûntdutsen waard. De krypte waard restaurearre troch de Argeologyske Tsjinst en is yn 1988 iepene as in tsjerkemuseum.

== Ofbylden ==
&lt;center&gt;&lt;gallery perrow=6 widths=&quot;175px&quot; heights=&quot;175px&quot;&gt;
Paleochristian and Byzantine Monuments of Thessalonika-110077.jpg|Oersjoch ynterieur.
Relics of Saint Demetrius.jpg|Skryn mei reliken fan Demetrius. 
Cenotaph of Saint Demetrius 3.jpg|Cenotaaf Demetrius. 
20160520 039 thessaloniki.jpg|Krypte.
20160520 041 thessaloniki.jpg|Kapiteel.
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

{{Boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Hagios Demetrios]]
----
{{Commonscat|ChurchHagios Demetrios|Tsjerke fan de Hillige Demetrius, Thessaloniki}}
}}
{{DEFAULTSORT:Demetrios, Tessaloniki}}
{{Ierkristlike en Byzantynske Monuminten fan Tessaloniki}}
[[Kategory:Bouwurk yn Tessaloniki]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn Grikelân]]
[[Kategory:Bouwurk út de 7e iuw]]
[[KAtegory:Eastersk-otterdoks tsjerkegebou]]</text>
      <sha1>5a30g74xo3asy7zz1j079evfy1okqpg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wasserkirche</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130408</id>
    <revision>
      <id>1236118</id>
      <parentid>1104851</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T15:36:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Krypte */ Krypte ---&gt; krypt</comment>
      <origin>1236118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7121" sha1="m3l61ws6v8d2xs24a4l9rfakzlz1a2x" xml:space="preserve">{{Ynfoboks bouwurk
| namme                       = ''Wasserkirche''
| ôfbylding                   = Grossmünster - Helmhaus-Wasserkirche - Münsterbrücke - Stadthausquai-Münsterhof 2011-08-01 16-24-10 ShiftN.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| lân                         = [[File:Flag of Switzerland (Pantone).svg|20px]] [[Switserlân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = 
| namme bestjoerlike ienheid 1= 
| bestjoerlike ienheid 2      = kanton
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[File:Flag of Canton of Zürich.svg|20px]] Zürich
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[File:Wappen Zürich matt.svg|20px]] [[Zürich (stêd)|Zürich]]
| adres                       = Limmatquai 31, 8001 Zürich
| koördinaten                 = 
| type bouwurk                = [[Tsjerke]] 
| keatling                    = 
| boujier                     = 1486
| sloopjier                   =  
| arsjitekt                   = 
| boustyl                     = Gotyk
| oerbrêget                   = 
| tunnelet ûnder              = 
| wei of spoar                = 
| hichte                      = 
| lingte                      = 
| oerflak                     = 
| tal ferdjippings            = 
| kosten                      = 
| webside                     = [https://wasserkirche.ch/4.php?read_group=766 Side tsjerklike gemeente]
}}
De '''Wasserkirche''' (''Wettertsjerke'') is in tsjerkegebou oan de rjochterkant fan de [[Limmat]] yn de binnenstêd fan de [[Switserlân|Switserske]] stêd [[Zürich (stêd)|Zürich]].

De namme hat te krijen mei de lokaasje fan de tsjerke, dy't eartiids op in lyts eilân yn de Limmat stie. Sûnt de oanlis fan de Limmatkaai grinzget de tsjerke noch oan ien kant oan it wetter fan de Limmat. Foar de [[reformaasje]] wie de tsjerke in wichtich plak foar pylgers fanwegen de ferearing fan de Züricher stedshilligen [[Feliks en Regula]], dy't op dat plak de [[Martelder|martlerdea]] stoaren.

== Foar de reformaasje ==
[[File:Altartafeln von Hans Leu d.Ä. (Haus zum Rech) - rechtes Limmatufer - Wasserkirche 2013-04-08 15-06-02.jpg|thumb|left|200px|''De Wasserkirche op in 15e-iuwsk alterpaneel fan Hans Leu de Aldere'']]
[[File:Wasserkirche - Innenansicht 2012-09-26 15-22-53 ShiftN.jpg|thumb|left|200px|''Ynterieur'']]
Ut argeologyske fynsten yn de [[krypte]] fan de tsjerke kin opmakke wurde dat it eilân al yn de romeinske tiid in religieuze betsjutting hie. Op it eilân soene dêr om it jier 300 hinne fanwegen harren bekearing ta it [[kristendom]] de lettere stedspatroanen Feliks en Regula nei in martelgong op in fjildstien ûnthalze wêze. De lichems stiene neffens de oerlevering lykwols nei de ûnthalzing wer op en rûnen mei harren holle sa'n 40 stappen fierder de heuvel op. Op dat plak waarden se begroeven en letter waard dêr de [[Grossmünster]] boud.

Om it jier 1000 hinne stie der in lytse [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] tsjerke, dy't tegearre mei it Grossmünster en it Fraumünster in prossesjeas ta eare fan de stedspatroanen foarme. Wichtich plak fan ferearing yn de tsjerke wie de fjildstien, dêr't de twa hilligen op ûnthâlze waarden en hjoeddedei noch jimmeroan yn de [[krypte]] is  te sjen.  

Yn de 13e iuw waard de romaanke tsjerke yn [[Gotyk|goatyske]] styl ferboud, mar al yn 1477 naam de stedsried fan Zürich it beslút om de tsjerke hielendal ôf te brekken en yn in mear representative styl op te bouwen. Under lieding fan de boumaster Hans Felder ûntstie doe de tsjintwurdige letgoatyske bou, dy't yn 1486 ynwijd waard. It ynterieur waard beskildere mei fresko's, dêr't allinne mar fragminten fan bewarre bleaun binne. By de bou waard in boarne ûntdutsen dy't heilsum wêze soe en troch pylgers brûkt waard foar de genêzing fan syktes en kwalen. 
 
== Nei de reformaasje ==
[[File:Aurèle Robert - Die Stadtbibliothek in der Wasserkirche.jpg|thumb|260px|''De tsjerke as stedsbibleteek'']]
Mei de ynfiering fan de reformaasje yn Zürich waarden bylden, alters en it oargel út de tsjerke ferwidere, wylst de boarne tichtsmiten waard. It gebou rekke de tsjerklike funksje kwyt, waard brûkt foar opslach, krige tuskenflierren, wylst de smelle hege finsters ferdield waarden yn lytsere finsters. Under waard in oerdekte merk holden. 

Yn 1634 krige de tsjerke as stedsbibleteek in nije funksje. De stêd liet yn 1717 de tuskenflierren wer ferwiderje en in [[Barok (styl)|barokke]] houten galerij oanbringe. De boarne waard yn 1791 wer foar it earst werom fûn. Mei de oanlis fan de Limmatkaai waard it wetter tusken it eilân en de stêd tichtsmiten. Mei de bou fan in nij ûnderkommen ferhûze de bibleteek yn 1917 út de Wasserkirche.    

Tusken 1928 en 1940 fûn in renovaasje plak, wêrby't de tsjerke safolle mooglik yn de oarspronklike steat werom brocht waard. De finsters waarden yn de âlde steat werombrocht en it noardlik oanboude saneamde ''Wasserhaus'' waard ôfbrutsen. Ek de barokke houten galerijen gyngen nei de sloop. It koer krige trije nije brânbskildere ramen fan Augusto Giacometti en de tsjerke krige de oarspronklike funksje werom en wurdt hjoeddedei brûkt troch de herfoarme gemeente fan Zürich.  

== Oargel ==
It oargel waard yn 1943 troch de firma Kuhn boud. It sleepladen-ynstrumint hat 28 registers op twa manualen en pedaal. De spyltraktueren binne mechanysk, de registertraktueren pneumatysk.

== Krypt ==
[[File:Zürich - Wasserkirche - Märtyrerstein - Krypta IMG 1189.jpg|thumb|left|200px|''Krypte mei de fjildstien dêr't Feliks en Regula op ûnthalze wêze soene (Ein 15e iuw)'']]
De krypt fan de yn de 10e iuw boude Wasserkirche wie as benedentsjerke om in fjildstien hinne boud. Dy stien waard fereard om't ôp dy stien de twa stedspatroanen ûnthalze wiene. Nei in ferbouwing fanwegen it ynkringen fan wetter en de fergrutting fan de tsjerke, wie de stien al gau allinne noch troch in skacht tagonklik. Fierder binne der yn de krypte noch grêven van aadlike lju út de 11e iuw.

Fanôf 1940 fûnen der foar it earst opgravings yn de krypte plak. Sûnt 1988 is de krypt wer foar it publyk tagonklik. Nij argeologysk ûndersyk fûn plak fan 2004 oant 2005. Yn 2006 waard de argeologyske útstalling yn de krypt op 'e nij iepene.

== Huldrych Zwingli ==
Bûten de tsjerke stiet by it [[Koer (tsjerke)|koer]] in monumint ta eare fan [[Huldrych Zwingli]]. It troch de [[Eastenryk]]ske byldhouwer Heinrich Natter makke monumint waard yn 1885 ûnthulle. Zwingli wurdt foarsteld as soldaat en reformator mei yn syn hannen it swurd en in Bibel. Ek op it plein is in plakette ta neitins fan de 75 froulju en fjouwer manlju dy't tusken 1478 en 1701 yn de stêd as heksen feroardiele waarden. Fan ôf dit plak waarden se, dat doe noch midden yn de Limmat lei, fêstset en martele ear't se ferbaarnd waarden.
{{boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Wasserkirche]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Wasserkirche}}
}}

[[Kategory:Zürich]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn Switserlân]]
[[Kategory:Bouwurk út 1486]]</text>
      <sha1>m3l61ws6v8d2xs24a4l9rfakzlz1a2x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Katedraal fan Hereford</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131521</id>
    <revision>
      <id>1236124</id>
      <parentid>1144032</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T15:42:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Krypte */ Krypte ---&gt; krypt</comment>
      <origin>1236124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14845" sha1="6zkx6edckb4e0m2wozsee50a1z1qmmd" xml:space="preserve">{{Ynfoboks katedraal
| namme                       = Katedraal fan Hereford
| ôfbylding                   = Hereford Cathedral Exterior from NW, Herefordshire, UK - Diliff.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| lân                         = [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Ingelân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = greefskip
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Banner of arms of Herefordshire Council.svg|20px]] [[Herefordshire]]
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Hereford (Ingelân)|Hereford]]
| adres                       = 5 College Cloisters, Cathedral Close
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|52_3_15.12_N_2_42_57.6_E_scale:12500_type:landmark_region:GB|52° 3' N 2° 42' E}}
| tsjerkegenoatskip           = [[Anglikaanske Tsjerke]]
| bisdom                      = Hereford
| aartsbisdom                 = 
| patroanhillige              = [[Marije (mem fan Jezus)|Jongfaam Marije]]&lt;br&gt;[[Æthelberht II (East-Anglia)|Sint-Ethelbert]]
| status                      =
| arsjitekt                   = 
| yngenieur                   = 
| boujier                     = Sûnt de 11e iuw
| sloopjier                   = 
| boustyl                     = [[gotyk]]
| hichte                      = 
| monumintale status          = Grade I listed building
| monumintnûmer               = 
| webside                     = [https://www.herefordcathedral.org/ www.herefordcathedral.org]
| mapname                     = Herefordshire
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 52
| lat_min                     = 3
| lat_sec                     = 15.12
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 2
| lon_min                     = 42
| lon_sec                     = 57.6
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
}}
De '''Katedraal fan Hereford''' ([[Ingelsk]]: ''Hereford Cathedral'') is de katedraal fan it [[Anglikaanske Tsjerke|Anglikaanske]] bisdom Hereford yn [[Hereford (Ingelân)|Hereford]], [[Ingelân]]. De meast ferneamde skat fan de katedraal is de ''[[mappa mundi]]'' fan Hereford, in troch Richard fan Holdingham om 1300 hinne makke [[Midsiuwen|midsiuwske]] kaart fan de wrâld. De kaart is ynskreaun yn it ''Memory of the World Register'' fan [[UNESCO]]. Al sûnt de 8e iuw of noch earder is it plak fan 'e katedraal in plak dêr't de [[Kristendom|kristlike]] earetsjinst fierd wurdt, alhoewol't it âldste diel fan 'e tsjerke, de ''bishop's chapel'', út de 11e iuw datearret. De katedraal is in monumint yn 'e heechste graad.

== Oarsprong ==
De katedraal is wijd oan 'e hillige [[Marije (mem fan Jezus)|Jongfaam Marije]] en [[Æthelberht II (East-Anglia)|Sint-Ethelbert]]. Ethelbert waard yn 794 ûnthalze troch [[Offa fan Mersia|Offa]], kening fan [[Keninkryk Mersia|Mersia]]. Offa hie ûnthjitten om syn dochter út te houlikjen oan Ethelbert, mar om ûndúdlike redenen kaam er dat net nei. De [[eksekúsje]] of [[moard]] soe neffens sizzen plakfûn ha yn Sutton, seis kilometer fan Hereford ôf. In fromme muonts brocht it lichem fan Ethelbert nei de moard nei it plak fan 'e katedraal, dêr't yn 'e rin fan 'e tiid ferskate wûnders barden. In iuw letter liet de ealman Milfrid, dy't tige oandien wie troch alle ferhalen oer de wûnders, it lytse tsjerkje dat der doe stie ferfange troch in stiennen tsjerke, dy't oan 'e yntusken hillich ferklearre Ethelbert opdroegen waard.   

Foar dy tiid wie Hereford al in bisdom, mooglik al sûnt de jierren 670. De stiennen katedraal dy't Milfrid bouwe liet hold it twa iuwen fol en waard doe ferfongen troch nijbou, dy't net lang stean bleau en yn 1056 nei fûl ferset fan de kanunniken plondere en yn 'e lôge set waard troch troepen fan de [[Wales|Welske]] prins Gruffydd ap Llywelyn.

== Bouskiednis ==
==== Normandysk tiidrek ====
[[Ofbyld:Hereford Cathedral Nave, Herefordshire, UK - Diliff.jpg|thumb|left|''Tsjerkeskip mei Normanyske arkades.'']]
De katedraal bleau nei de plondering troch prins Gruffydd ap Llywelyn in bulte pún, oant Robert fan Loataringen yn 1079 biskop waard en de katedraal wer opbouwe liet. Syn wurk waard troch syn opfolgers fuortset oant de tsjerke ûnder biskop Robert fan Béthune foltôge waard, dy't fan 1131 oant 1148 biskop wie.

Fan dy Normandyske tsjerke bleaune it koer oant de hichte fan 'e [[ljochtbeuk]], it súdlike [[transept]], de bôge tusken it noardlike transept en de sydbeuk fan it [[Koer (tsjerke)|koer]] en de arkades fan it [[Skip (tsjerke)|tsjerkeskip]] bewarre. In heale iuw letter nei de foltôging liet biskop William de Vere it eastlike ein ôfbrekke foar de bou fan in retrokoer en in Marijekapel (''Lady Chapel''). De Marijekapel waard al gau nei dy tiid tusken 1226 en 1246 werboud yn 'e iere [[Ingelske gotyk|goatysk]]e styl mei in [[krypte]] derûnder. Healwei dy iuw moasten de [[ljochtbeuk]] en nei alle gedachten it [[ferwulft]] fan it koer fernijd wurde fanwegen skea troch it gewicht fan de sintrale toer. Under Petrus Aigueblanche (biskop fan 1240 oant 1268) sette de fernijing fan it noardlike transept útein, foltôge yn 'e deselde iuw troch Swinfield, dy't ek de sydskippen fan it haadskip en it eastlike transept bouwe liet.
[[Ofbyld:Hereford Cathedral Choir, Herefordshire, UK - Diliff.jpg|thumb|260px|''Koer.'']]

==== 14e - 16e iuw ====
Yn 'e earste helte fan 'e 14e iuw waard de sintrale toer fernijd. Likernôch tagelyk fûn ek de bou fan it yn 'e 18e iuw ôfbrutsen kapittelhûs plak. Under Thomas Tevenant, dy't biskop wie fan 1389 oant 1404, waard it súdlike ein fernijd en it grutte transept boud. Likernôch yn it midden fan 'e 15e iuw waard oan it westlike diel fan it skip in tsjintwurdich net mear besteande toer tafoege en yn 'e twadde helte fan dy iuw lieten de biskoppen John Stanberry en Edmund Audley trije kapellen bouwe. De earste kapel oan 'e noardlike kant fan it preesterkoer, de lêste oan 'e súdlike kant fan 'e Marijekapel. De lêste tafoegings oan 'e katedraal wie de bou fan it noardlike portaal. Dêrmei kaam in ein oan de bou-aktiviteiten fan 'e katedraal, dy't meiïnoar 440 jier duorre hawwe.    

==== 17e iuw - 19e iuw ====
Yn 'e [[Ingelske Boargeroarloch|Ingelske Boargerkriich]] tusken kening en parlemint foel Hereford yn it iene en dan wer yn it oare kamp. De katedraal waard plondere en de skea wie sa grut, dat it oansjen fan 'e katedraal nea wer yn 'e selde gloarje fan foar dy tiid hersteld waard. Oan it begjin fan 'e 18e iuw hie biskop Phlip Bisse (biskop fan 1712 oant 1721) in plan om de sintrale toer te ferstevigjen. Hy liet ek in ûnbidich grut alterstik en in iken koerhek bestelle. Dêrnjonken liet er it kapittelhûs ôfbrekke om de stiennen dêrfan te brûken foar ferbetterings oan it biskoplike paleis.     

Op [[Peaske]]moandei 1786 barde de grutste ramp yn 'e skiednis fan 'e katedraal. De westlike toer stoarte yn en fersoarsake de ferneatiging fan de hiele westlike gevel en in diel fan it skip. De toer toande in grutte oerienkomst mei de sintrale [[Krusing (tsjerke)|krusingstoer]] en beide tuorren wiene oerdiedich fersierd mei bolfoarmige blommen. De arsjitekt James Wyatt waard frege om de skea te herstellen, mar lykas ek yn Durham reparearre er net allinnich, mar brocht er ek feroarings oan, dy't net troch elkenien wurdearre waarden en wurde.

Yn 1841 waard útein set mei in restauraasje ûnder lieding fan 'e [[Neogotyk|neogoatyske]] arsjitekt Lewis Nockalls Cottingham en syn soan, Nockalls. It mitselwurk fan Bisse, yn dy tiid as sinleas beoardiele, waard wer fan 'e sintrale toer ferwidere. Ek waard der in soad wurk útfierd yn it skip en oan it eksterieur fan 'e Marijekapel. Doe't Nockalls Cottingham ûnderweis nei New York yn septimber 1854 ferdronk, waard George Gilbert Scott ynhierd om oant 1863 it koer te restaurearjen. Yn dat jier waard op 30 juny de katedraal wer iepene mei in plechtige tsjinst. Tusken 1902 en 1908 restaurearre John Oldrid Scott de westlike gevel en ta oantinken fan it diamanten jubileum fan [[Fiktoaria fan it Feriene Keninkryk|Fiktoaria]] waard Wyatt's fassade ferfongen troch in riker fersierde gevel. Keninginne Fiktoaria is (ûnder yn it midden fan it sintrale raam) tusken oantal hilligen en biskoppen te sjen.  
&lt;center&gt;&lt;gallery perrow=6 widths=&quot;180px&quot; heights=&quot;165px&quot;&gt;
Wenceslas Hollar - Hereford Cathedral.jpg|''De katedraal yn 'e 17e iuw.''
The history and antiquities of the cathedral church of Hereford - illustrated by a series of engravings of views, elevations, and plans of that edifice, with biographical anecdotes of eminent persons (14594698577).jpg|''Sicht op de ruïne fan it westlike diel fan 'e katedraal.''
Hereford cathedral01.jpg|''De katedraal nei de restauraasje.''
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
==== 20e iuw - 21e iuw ====
Yn it begjin fan 'e jierren 1990 waard in nije bibleteek boud en iepene troch keninginne [[Elizabeth II fan it Feriene Keninkryk|Elizabeth II]]. Mei de [[Liturgy|liturgyske]] feroarings yn 'e jierren 1960 waard it [[doksaal]] fan Scott demontearre en ferwidere. Tsjintwurdich is it te sjen yn it [[Victoria and Albert Museum]].
[[Ofbyld:Cathedral choir screen, Hereford, England-LCCN2002696800.tif|thumb|260px|''It doksaal fan 'e katedraal dat tsjintwurdich yn it Victoria and Albert Museum stiet.'']]
Tusken 2010 en 2011 waard it gebiet om de katedraal opknapt. Dêrby waarden likernôch 2.500 omskotten op 'e nij begroeven, guon dêrfan stamden út de 12e iuw oant 14e iuw. Argeologen ûntdutsen tusken de omskotten in út [[Normandje]] stammende ridder mei in grut tal ferwûnings, dy't er nei alle gedachten by [[toernoai]]en oprûn hie. Opmerklik wiene ek de lichems fan in leproas (om't it net wênst wie om leproazen by de katedraal te begraven) en in frou mei in ôfhakte hân (in straf foar in dief, dy't gewoanlik ek net in grêf krige by de katedraal).

== Oargel ==
It oargel is in ynstrumint út 1892 fan Henry Willis en wurdt oer it generaal as ien fan bêste foarbylden beskôge fan syn wurk. De kleurrike pipen fan it oargel binne ûntwurpen troch Gilbert Scott en stamme noch fan in âlder ynstrumint út 1864. Dêrnjonken besit de tsjerke noch in posityf en in saneamd festivaloargel, dat yn 1927 troch Nicholson &amp; Co. boud waard foar de musikale begelieding by it ''Three Choirs Festival''.
[[File:Hereford Cathedral Lady Chapel, Herefordshire, UK - Diliff.jpg|thumb|left|''Marijekapel'']]
== Marijekapel ==
It eastlike ein fan de tsjerke wurdt ôfsletten troch de ferhege Marijekapel, dy't oer in krypte boud waard. Yn de eastlike muorre binne fiif [[lânsetfinster]]s ynbrocht mei 19e iuwske ramen fan Cottingham as in neitins oan deken John Merewether, dy't him sa ynset hat foar de restauraasje fan de katedraal en yn de krypte ûnder de kapel byset waard. 

Fierder binne hjir monuminten te sjen foar Johanna fan Kilpec en har man Humphrey fan Bohun. Johanna wie in 14e iuwske begeunstiger fan de katedraal dy't it kapittel lân joech en de bou fan in tal kapellen mooglik makke. 

Súdlik fan de kapel is noch in fiifhoekige kapel mei twa ferdjippings, dy't út de 15e iuw stamt.

== Krypt ==
[[Ofbyld:Hereford cathedral 031.JPG|thumb|260px|''Krypte'']]
De [[krypt]] ûnder de Marijekapel is mar lyts, mar fan belang om't it de iennige krypt fan in Ingelske katedraal is dy't boud waard nei it Normandyske tiidrek oant de bou fan 'e [[katedraal fan Truro]] (de krypt fan de St. Pauls is mar in rekonstruksje). Oant it gebrûk as [[bientsjekou]] waard de krypt Golgotha neamd.

== Mappa Mundi ==
De ''[[mappa mundi]]'' fan Hereford is in midsiuwske kaart fan de doe bekende wrâld. De grutste midsiuwske kaart, dy't noch bestiet, is yn it besit fan 'e katedraal. De kaart waard op ien stik [[perkamint]] fan 135 sintimeter by 165 sintimeter nei alle gedachten tusken 1285 en 1295 makke troch Richard fan Haldingham en Lafford (tsjintwurdich Holdingham en Sleaford), ek bekend ûnder de namme Richard de Bello, in geastlike dy't ferbûn wie oan 'e [[katedraal fan Lincoln]]. Se binne net ienriedich oer de taskriuwing en fanwegen it hege nivo fan details yn 'e kaart waard der ek wol tocht dat it net it wurk west hat fan ien persoan. Guon tinke dat de kaart oarspronklik makke is troch Richard fan Haldingham en Lafford en dat de kaart nei syn dea  troch syn jongere neef, Richard de Bello, en syn beskermhear Richard Swindfield ôfmakke is.
[[Ofbyld:Hereford-Karte.jpg|thumb|left|''Mappa mundi fan Hereford.'']]
Lange tiid hong de mappa mundi earne yn it sydskip fan it ingelenkoer sûnder dat der acht op slein waard. Yn 1855 liet it [[Britsk Museum]] de mappa mundi skjinmeitsje en yn oarder meitsje. Yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch|Twadde Wrâldkriich]] waard de kaart foar de feiligens mei oare weardefolle [[manuskript]]en út de bibleteek fan 'e katedraal helle en oant 1946 earne oars opslein. 

De wrâld wurdt yn in sirkel ôfbylde, omklamme fan 'e oseaan. Sintraal yn 'e wrâld leit [[Jeruzalim]]. It easten leit boppe yn de sirkel, dêr't de Tún fan Eden mei it iten fan 'e ferbeane apel en de ferballing fan [[Adam en Eva]] útbylde wurdt. De kaart wurdt bekroand mei in foarstelling fan it [[Lêste Oardiel|Jongste Gerjocht]], mei in foarsprekkende [[Marije (mem fan Jezus)|Jongfaam Marije]] en leauwenden, dy't út de grêven opstean en nei de himelske stêd brocht wurde. Op 'e kaart binne stêden, bisten, fûgels, fisken en fabelbisten tekene. De stêden Jeruzalim, [[Babylon (stêd)|Babylon]], [[Rome (stêd)|Rome]] en [[Troaje]] springe der út. Yn [[Grut-Brittanje]], tekene oan 'e noardwestlike grins, wurde ek de nammen fan 'e katedralen neamd.

Doe't it bisdom yn 1988 finansjeel yn swier waar rekke, stelde de deken en it kapittel út om de mappa mundi te ferkeapjen. Foarse donaasjes fan it [[National Heritage Memorial Fund]], [[Jean Paul Getty]] en filantropen makken it mooglik om de kaart yn Hereford te hâlden. Ek koe der in nije bibleteek boud wurde om dêr de mappa mundi en de bibleteken fan 'e katedraal en de Alderheljentsjerke (''All Saints' Church'') yn ûnder te bringen. De nije bibleteek súdwestlik fan 'e katedraal waard op 3 maaie 1996 iepene.
{{boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.harrisonorgans.com/wp-content/uploads/2012/03/Hereford-Full-Spec.pdf Disposysje haadoargel (PDF)]
* [http://www.nicholsonorgans.co.uk/portfolio/hereford-cathedral-festival-organ/ Disposysje oargel  Nicholson &amp; Co]
* Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Hereford Cathedral]]
----
{{Commonscat|Hereford Cathedral}}
}}
{{DEFAULTSORT:Hereford, katedraal}}
[[Kategory:Hereford (Ingelân)|katedraal]]
[[Kategory:Anglikaansk tsjerkegebou]]
[[Kategory:Katedraal yn Ingelân|Hereford]]
[[Kategory:Bouwurk út de 12e iuw]]
[[Kategory:Bouwurk út de 13e iuw]]</text>
      <sha1>6zkx6edckb4e0m2wozsee50a1z1qmmd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Slikkerveer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160043</id>
    <revision>
      <id>1236138</id>
      <parentid>1124648</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T20:32:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks en tekst (oernommen fan 'e Ned. Wikipedy).</comment>
      <origin>1236138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3441" sha1="a5tpeozy1tx5562tp8ieutot4s7pr54" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme       = Slikkerveer
| ôfbylding   = Huis te Woude.jpg
| ôfbyldingstekst = ''Huys te Woude''
| flagge      = 
| wapen       = 
| lân         = {{NL}}
| bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zuid-Holland.svg|20px]] [[Súd-Hollân]]
| bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Ridderkerk]]
| ynwennertal = 9.314 &lt;small&gt;(2026)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://allecijfers.nl/wijk/slikkerveer-ridderkerk/ Alle Cijfers]&lt;/ref&gt;
| oerflak     = 2,68 km²,&lt;br&gt;wêrfan wetter: 0,35 km²
| befolkingstichtens =
| hichte      = 
| koördinaten = 
| postkoade   = 2981–2988
| netnûmer    = 0180
| webside     = [https://sws-slikkerveer.nl/onze-wijk-slikkerveer/ sws-slikkerveer.nl]
| mapname     = Súd-Hollân
| lat_deg = 51 | lat_min = 51 | lat_sec = 36 | lat_dir = N
| lon_deg = 4 | lon_min = 36 | lon_sec = 0 | lon_dir = E
| ôfbylding99 = Ridderkerk-slikkerveer.png
| ôfbyldingstekst99 = Slikkerveer yn 'e gemeente Ridderkerk
}}
'''Slikkerveer''' is in plak yn 'e gemeente [[Ridderkerk]] yn 'e Nederlânske provinsje [[Súd-Hollân]]. It doarp hat 9.314 ynwenners (2026) en leit súdlik fan 'e gearfoeging fan 'e rivieren de [[Noard (rivier)|Noard]] en de [[Lek (rivier)|Lek]] yn 'e [[Nije Maas]] op it eilân IJsselmonde.

== Skiednis ==
Slikkerveer ûntstie yn 'e 15e iuw as dykdoarp en in selsstannige delsetting. Tsjin 'e ein fan 'e 19e iuw krige it doarp skipsbou en elektrotechnyske yndustry.
Nei de [[Twadde Wrâldkriich]] groeide Slikkerveer oan Ridderkerk fêst.

=== Ruïne ''Huys te Woude'' ===
Yn 1371 sette Willem fan den Woude útein mei de bou fan in kastiel yn 'e polder Riederwaard. Troch oerstreamings rekke it yn it ferfal, mar yn 1418 waard der begûn mei de restauraasje fan 'e restanten en waarden der muorren oplutsen. Yn itselde jier, yn 'e tiid fan 'e [[Hoekske en Kabbeljauske Tsierderijen]], waarden de muorren wer omlutsen en ferdwûnen se yn de grêft. Troch de [[Sint-Elisabethsvloed (1421)|Sint-Elisabethsfloed]] yn 1421 waard de ruïne oerspield en ferdwûn dy ûnder de dridze. It kastiel is nea foltôge en hat nea bewenne west.

Troch ûndersyk waarden yn 1968 spoaren fan it kastiel weromfûn oan 'e Ringdyk. Yn 1969 binne de resten fan it Hûs te Woude sa goed mooglik restaurearre en wer sichtber makke. Ek in diel fan 'e oarspronklike bredere grêft kaam wer foar it ljocht.

=== Werven ===
Yn 'e 19e en 20e iuw wiene der by de rivieren langs ferskate skipsbouwbedriuwen. It grutste diel fan 'e manlike ynwenners wurke by ien fan dizze bedriuwen. Oan 'e ein fan 'e 20e iuw sluten in soad werven de poarten. Op dizze skipsbouwlokaasjes binne no faak wengebieten of oare yndustryterreinen oanlein.

=== Pleats ===
It boerespul oan 'e Benedenrijweg 67 hat in bysûndere monumintale wearde. De pleats waard, nei't er yn 1947 ôfbaarnde, wer yn 'e oarspronklike steat wersteld. Ferskate eigners krigen fan healwei de jierren 1990 spul mei it kolleezje en de gemeentlike monumintekommisje. In diel fan 'e finsters, dy't yn 1998 sûnder tastimming oanbrocht waarden yn it reiden tek fan 'e pleats, moast wer ferwidere wurde. Ek de Rykstsjinst foar Monumintesoarch bemuoide him der mei. Yn 2017 waard it kompleks werombrocht nei de steat fan 2001, om't ferskate ferbouwings net neffens de fergunning ferrûn wiene
{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Slikkerveer}}
}}
[[Kategory:Plak yn Ridderkerk]]</text>
      <sha1>a5tpeozy1tx5562tp8ieutot4s7pr54</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grutte Priis Formule 1 fan Frankryk 2022</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162806</id>
    <revision>
      <id>1236117</id>
      <parentid>1101711</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T15:10:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red.</comment>
      <origin>1236117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11555" sha1="mopiv7gnmdc2p1muiqwb4mgq2l1h7zc" xml:space="preserve">{{Ynfoboks Formule 1 wedstriid
| ôfbylding             = Le Castellet circuit map Formula One 2019 and 2021 with corner names English 19 07 2021.svg
| ôfbyldingsbreedte     = 200 px
| datum                 = [[24 july]] [[2022]]
| offisjele namme       = Formula 1 Lenovo Grand Prix de France 2022
| lokaasje              = [[Circuit Paul Ricard]]&lt;br&gt;{{Flagge FR}} [[Le Castellet (Var)|Le Castellet]]
| lingte sirkwy         = 5,8 km
| ôfstân                = 309,6 km
| foarige GP            = [[Grutte Priis Formule 1 fan Eastenryk 2022|Eastenryk]]
| folgjende GP          = [[Grutte Priis Formule 1 fan Hongarije 2022|Hongarije]]
| temperatuer           = 
| kondysjes             = Sinne
| 1e plak               = {{Flagge NL}} [[Max Verstappen]]
| 2e plak               = {{Flagge GB}} [[Lewis Hamilton]]
| 3e plak               = {{Flagge GB}} [[George Russell (autokoereur)|George Russel]]
| koereur pole          = {{Flagge MC}} [[Charles Leclerc (1997)|Charles Leclerc]]
| pole tiid             = 1:30.872
| fluchste koereur      = {{Flagge ES}} [[Carlos Sainz (1994)|Carlos Sainz]]
| fluchste tiid         = 	1:35.781
}}
Utslaggen fan de '''[[Grutte Priis Formule 1 fan Frankryk]]''' [[2022]] yn [[Le Castellet (Var)|Le Castellet]] op [[24 july]].
It wie de tolfde fan 22 races fan de [[Formule 1 yn 2022]]. Hy waard op it [[Circuit Paul Ricard]] hâlden. De race waard hâlden oer 53 omgongen, op it 5,8 km lange sirkwy oer in ôfstân fan 309,6 kilometer. 

==Kwalifikaasje==
* [[Carlos Sainz (1994)|Carlos Sainz]] en [[Kevin Magnussen]] moasten efteroan starte fanwegen it wikseljen fan meardere motorûnderdielen
* [[Pierre Gasly]] and [[Lance Stroll]] setten deselde tiid yn de earste kwalifikaasje-omgong. Om't Gasly syn tiid earder op de klok sette as Stroll, waard hy boppe Stroll pleatst yn de útslach.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 80%;&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Nr !! Koereur !! Konstrukteur !! Q1 !! Q2 !! Q3 !! Plak !! Startplak
|-bgcolor=F7F6A8
| align=&quot;center&quot; |16
| {{Flagge MC}} [[Charles Leclerc (1997)|Charles Leclerc]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|'''1:31.727'''
|1:31.216	
|'''1:30.872'''
| align=&quot;center&quot; |1
| align=&quot;center&quot; |1
|-bgcolor=ccccff
| align=&quot;center&quot; |1
| {{Flagge NL}} [[Max Verstappen]]
|[[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Racing|RBPT]]
|1:31.891	
|1:31.990	
|1:31.176
| align=&quot;center&quot; |2
| align=&quot;center&quot; |2
|-bgcolor=ccccff
| align=&quot;center&quot; |11
|{{Flagge MX}} [[Sergio Pérez]]
|[[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Racing|RBPT]]
|1:32.354	
|1:32.120	
|1:31.335
| align=&quot;center&quot; |3
| align=&quot;center&quot; |3
|-bgcolor=ccccff
| align=&quot;center&quot; |44
| {{Flagge GB}} [[Lewis Hamilton]]
|[[Mercedes F1|Mercedes]]
|1:33.041	
|1:32.274	
|1:31.765
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |4
|-
| align=&quot;center&quot; |4
| {{Flagge GB}} [[Lando Norris]]
|[[McLaren F1|McLaren]]-[[Mercedes F1|Mercedes]]
|1:32.672	
|1:32.777	
|1:32.032
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |5
|-
| align=&quot;center&quot; |63
| {{Flagge GB}} [[George Russell (autokoereur)|George Russell]]
|[[Mercedes F1|Mercedes]]
|1:33.109	
|1:32.633	
|1:32.131
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |6
|-
| align=&quot;center&quot; |14
|{{Flagge ES}} [[Fernando Alonso]]
|[[Alpine F1|Alpine]]-[[Renault F1|Renault]]
|1:32.819	
|1:32.631	
|1:32.552
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;center&quot; |7
|-
| align=&quot;center&quot; |22
| {{Flagge JP}} [[Yuki Tsunoda]]
|[[Scuderia AlphaTauri|AlphaTauri]]-[[Red Bull Racing|RBPT]]
|1:33.394	
|1:32.836	
|1:32.780
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |8
|-
| align=&quot;center&quot; |55
| {{Flagge ES}} [[Carlos Sainz (1994)|Carlos Sainz]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|1:32.297	
|'''1:31.081'''
|Gjin tiid
| align=&quot;center&quot; |9
| align=&quot;center&quot; |19
|-
| align=&quot;center&quot; |20
| {{Flagge DK}} [[Kevin Magnussen]]
|[[Haas F1|Haas]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|1:32.756	
|1:32.649	
|Gjin tiid
| align=&quot;center&quot; |10
| align=&quot;center&quot; |20
|-
| align=&quot;center&quot; |3
| {{Flagge AU}} [[Daniel Ricciardo]]
|[[McLaren F1|McLaren]]-[[Mercedes F1|Mercedes]]
|1:33.404	
|1:32.922
|style=&quot;background: silver&quot;|
| align=&quot;center&quot; |11
| align=&quot;center&quot; |9
|-
| align=&quot;center&quot; |31
| {{Flagge FR}} [[Esteban Ocon]]
|[[Alpine F1|Alpine]]-[[Renault F1|Renault]]
|1:33.346	
|1:33.048
|style=&quot;background: silver&quot;|
| align=&quot;center&quot; |12
| align=&quot;center&quot; |10
|-
| align=&quot;center&quot; |77
|{{Flagge FI}} [[Valtteri Bottas]]
|[[Alfa Romeo F1|Alfa Romeo]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|1:33.034	
|1:33.052
|style=&quot;background: silver&quot;|
| align=&quot;center&quot; |13
| align=&quot;center&quot; |11
|-
| align=&quot;center&quot; |5
| {{Flagge DE}} [[Sebastian Vettel]]
|[[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Mercedes F1|Mercedes]]
|1:33.285	
|1:33.276
|style=&quot;background: silver&quot;|
| align=&quot;center&quot; |14
| align=&quot;center&quot; |12
|-
| align=&quot;center&quot; |23
| {{Flagge TH}} [[Alexander Albon]]
|[[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes F1|Mercedes]]
|1:33.423	
|1:33.307
|style=&quot;background: silver&quot;|
| align=&quot;center&quot; |15
| align=&quot;center&quot; |13
|-
| align=&quot;center&quot; |10
| {{Flagge FR}} [[Pierre Gasly]]
|[[Scuderia AlphaTauri|AlphaTauri]]-[[Red Bull Racing|RBPT]]
|1:33.439
|style=&quot;background: silver&quot;|
|style=&quot;background: silver&quot;|
| align=&quot;center&quot; |16
| align=&quot;center&quot; |14
|-
| align=&quot;center&quot; |18
| {{Flagge CA}} [[Lance Stroll]]
|[[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Mercedes F1|Mercedes]]
|1:33.439
|style=&quot;background: silver&quot;|
|style=&quot;background: silver&quot;|
| align=&quot;center&quot; |17
| align=&quot;center&quot; |15
|-
| align=&quot;center&quot; |24
| {{Flagge CH}} [[Guanyu Zhou]]
|[[Alfa Romeo F1|Alfa Romeo]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|1:33.674
|style=&quot;background: silver&quot;|
|style=&quot;background: silver&quot;|
| align=&quot;center&quot; |18
| align=&quot;center&quot; |16
|-
| align=&quot;center&quot; |47
| {{Flagge DE}} [[Mick Schumacher]]
|[[Haas F1|Haas]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|1:33.701
|style=&quot;background: silver&quot;|
|style=&quot;background: silver&quot;|
| align=&quot;center&quot; |19
| align=&quot;center&quot; |17
|-
| align=&quot;center&quot; |6
| {{Flagge CA}} [[Nicholas Latifi]]
|[[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes F1|Mercedes]]
|1:33.794
|style=&quot;background: silver&quot;|
|style=&quot;background: silver&quot;|
| align=&quot;center&quot; |20
| align=&quot;center&quot; |18
|-
!colspan=&quot;8&quot;|Tiid 107% regelemint: 1:38.148
|-
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 80%&quot;
|- align=&quot;left&quot; style=&quot;background:#F7F6A8;&quot;
!Pole posysje
|{{Flagge MC}} [[Charles Leclerc (1997)|Charles Leclerc]] ||[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]|| 1:30.872
|}

== Utslach Grutte Priis ==
* [[Guanyu Zhou]] waard al klasseare om't er 90% fan de wedstriid útriden hie. Mar hy krige noch al in straf fanwegen in botsing mei [[Mick Schumacher]]. Mar dit hie fjirder gjin gefolgen foar de útslach.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 80%;&quot;
|- 
! Plak !! Nû !! Koereur !! Team !! Omgongen !! Tiid/Utfallen !! Startplak !! Punten
|-bgcolor=ccccff
!1
| align=&quot;center&quot; |1
| {{Flagge NL}} [[Max Verstappen]]
| [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Racing|RBPT]]
|53
|1:30:02.112	
| align=&quot;center&quot; |2
| align=&quot;center&quot; |'''25'''
|-bgcolor=ccccff
!2
| align=&quot;center&quot; |44
| {{Flagge GB}} [[Lewis Hamilton]]
| [[Mercedes F1|Mercedes]]
|53
| +10.587
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |'''18'''
|-bgcolor=ccccff
!3
| align=&quot;center&quot; |63
| {{Flagge GB}} [[George Russell (autokoereur)|George Russell]]
| [[Mercedes F1|Mercedes]]
|53
| +16.495
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |'''15'''
|-
!4
| align=&quot;center&quot; |11
| {{Flagge MX}} [[Sergio Pérez]]
| [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Racing|RBPT]]
|53
| +17.310
| align=&quot;center&quot; |3
| align=&quot;center&quot; |'''12'''
|-
!5
| align=&quot;center&quot; |55
| {{Flagge ES}} [[Carlos Sainz (1994)|Carlos Sainz]]
| [[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|53
| +28.872
| align=&quot;center&quot; |19
| align=&quot;center&quot; |'''11'''
|-
!6
| align=&quot;center&quot; |14
| {{Flagge ES}} [[Fernando Alonso]]
| [[Alpine F1|Alpine]]-[[Renault F1|Renault]]
|53
| +42.879
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;center&quot; |'''8'''
|-
!7
| align=&quot;center&quot; |4
| {{Flagge GB}} [[Lando Norris]]
| [[McLaren F1|McLaren]]-[[Mercedes F1|Mercedes]]
|53
| +52.026
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |'''6'''
|-
!8
| align=&quot;center&quot; |31
| {{Flagge FR}} [[Esteban Ocon]]
| [[Alpine F1|Alpine]]-[[Renault F1|Renault]]
|53
| +56.959
| align=&quot;center&quot; |10
| align=&quot;center&quot; |'''4'''
|-
!9
| align=&quot;center&quot; |3
| {{Flagge AU}} [[Daniel Ricciardo]]
| [[McLaren F1|McLaren]]-[[Mercedes F1|Mercedes]]
|53
| +1:00.372
| align=&quot;center&quot; |9
| align=&quot;center&quot; |'''2'''
|-
!10
| align=&quot;center&quot; |18
| {{Flagge CA}} [[Lance Stroll]]
| [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Mercedes F1|Mercedes]]
|53
| +1:02.549
| align=&quot;center&quot; |15
| align=&quot;center&quot; |'''1'''
|-
!11
| align=&quot;center&quot; |5
|{{Flagge DE}} [[Sebastian Vettel]]
|[[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Mercedes F1|Mercedes]]
|53
| +1:04.494
| align=&quot;center&quot; |12
|
|-
!12
| align=&quot;center&quot; |10
|{{Flagge FR}} [[Pierre Gasly]]
|[[Scuderia AlphaTauri|AlphaTauri]]-[[Red Bull Racing|RBPT]]
|53
| +1:05.448
| align=&quot;center&quot; |14
|
|-
!13
| align=&quot;center&quot; |23
|{{Flagge TH}} [[Alexander Albon]]
|[[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes F1|Mercedes]]
|53
| +1:08.565
| align=&quot;center&quot; |13
|
|-
!14
| align=&quot;center&quot; |77
|{{Flagge FI}} [[Valtteri Bottas]]
|[[Alfa Romeo F1|Alfa Romeo]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|53
| +1:16.666
| align=&quot;center&quot; |11
|
|-
!15
| align=&quot;center&quot; |47
|{{Flagge DE}} [[Mick Schumacher]]
|[[Haas F1|Haas]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|53
| +1:20.394
| align=&quot;center&quot; |17
|
|-
!16
| align=&quot;center&quot; |24
|{{Flagge CH}} [[Guanyu Zhou]]
|[[Alfa Romeo F1|Alfa Romeo]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|47
| Motorûnderdiel
| align=&quot;center&quot; |16
|
|-
!Ret
| align=&quot;center&quot; |6
|{{Flagge CA}} [[Nicholas Latifi]]
|[[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes F1|Mercedes]]
|40
|Skea troch botsing
| align=&quot;center&quot; |18
|
|-
!Ret
| align=&quot;center&quot; |20
|{{Flagge DK}} [[Kevin Magnussen]]
|[[Haas F1|Haas]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|37
|Skea troch botsing
| align=&quot;center&quot; |20
|
|-
!Ret
| align=&quot;center&quot; |16
|{{Flagge MC}} [[Charles Leclerc (1997)|Charles Leclerc]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|17
|Ungemak
| align=&quot;center&quot; |1
|
|-
!Ret
| align=&quot;center&quot; |22
| {{Flagge JP}} [[Yuki Tsunoda]]
|[[Scuderia AlphaTauri|AlphaTauri]]-[[Red Bull Racing|RBPT]]
|17
|Skea oan de flier
| align=&quot;center&quot; |8
|
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 80%&quot;
|- align=&quot;left&quot;
!Fluchste omgong
|{{Flagge ES}} [[Carlos Sainz (1994)|Carlos Sainz]] || [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] || 1:35.781
|}

==Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid==
{| width=60%
| width=33% align=left valign=top |

;WK Koereurs
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 80%&quot;
|- align=left bgcolor=#DDDDDD
! Plak
! Koereur
! Punten
|-
|align=&quot;center&quot;|1
|{{Flagge NL}} [[Max Verstappen]]
|align=&quot;left&quot;|233
|-
|align=&quot;center&quot;|2
|{{Flagge MC}} [[Charles Leclerc (1997)|Charles Leclerc]]
|align=&quot;left&quot;|170
|-
|align=&quot;center&quot;|3
|{{Flagge MX}} [[Sergio Pérez]]
|align=&quot;left&quot;|163
|-
|align=&quot;center&quot;|4
|{{Flagge ES}} [[Carlos Sainz (1994)|Carlos Sainz]]
|align=&quot;left&quot;|144
|-
|align=&quot;center&quot;|5
|{{Flagge GB}} [[George Russell (autokoereur)|George Russell]]
|align=&quot;left&quot;|143
|}
| width=33% align=left valign=top |

;WK Konstrukteurs
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 80%&quot;
|- align=left bgcolor=#DDDDDD
! Plak
! Konstrukteur
! Punten
|-
|align=&quot;center&quot;|1
|{{Flagge AT}} [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Racing|RBPT]]
|align=&quot;left&quot;|396
|-
|align=&quot;center&quot;|2
|{{Flagge IT}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|align=&quot;left&quot;|314
|-
|align=&quot;center&quot;|3
|{{Flagge DE}} [[Mercedes F1|Mercedes]]
|align=&quot;left&quot;|270
|-
|align=&quot;center&quot;|4
|{{Flagge FR}} [[Alpine F1|Alpine]]-[[Renault F1|Renault]]
|align=&quot;left&quot;|93
|-
|align=&quot;center&quot;|5
|{{Flagge GB}} [[McLaren F1|McLaren]]-[[Mercedes F1|Mercedes]]
|align=&quot;left&quot;|89
|}
|}


{{Navigaasje Formule 1 (2020-2029)}}

[[Kategory:Formule 1 yn 2022|Frankryk]]
[[Kategory:Grutte Priis Formule 1 fan Frankryk|2022]]</text>
      <sha1>mopiv7gnmdc2p1muiqwb4mgq2l1h7zc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sint-Joaristsjerke (Reichenau-Oberzell)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163083</id>
    <revision>
      <id>1236125</id>
      <parentid>1102662</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T15:43:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>/* Beskriuwing */ [[]]</comment>
      <origin>1236125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8867" sha1="neicw3by9t8ppu4erk69ui6mkwv34uf" xml:space="preserve">{{Ynfoboks tsjerkegebou
| namme                       = Sint-Joaristsjerke
| ôfbylding                   = Kirche St. Georg, Insel Reichenau.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| lân                         = [[Ofbyld:Flag of Germany.svg|20px]] [[Dútslân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Baden-Württemberg.svg|20px]] [[Baden-Wuertemberch]]
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Reichenau (eilân)|Reichenau-Oberzell]]
| adres                       = Seestraße 
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|47_41_21.27_N_9_4_55.42_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|47° 4' N 9° 4' E}}
| tsjerkegenoatskip           = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]]
| bisdom                      =
| aartsbisdom                 = 
| patroanhillige              = [[Joaris (hillige)]]
| status                      = 
| arsjitekt                   = 
| yngenieur                   = 
| boujier                     = 9e iuw
| sloopjier                   = 
| boustyl                     = [[romaanske arsjitektuer]]
| hichte                      = 
| monumintale status          = 	       
| monumintnûmer               = 
| mapname                     = Baden-Wuertemberch 
| lat_deg                     = 47
| lat_min                     = 41
| lat_sec                     = 21.27
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 9
| lon_min                     = 4
| lon_sec                     = 55.42
| lon_dir                     = E
| webside                     = 
}}
De '''Sint-Joaristsjerke''' ([[Dútsk]]: ''St. Georg'') is in [[Karolingen|let-karolingysk]] en [[Ottoanen|ottoansk]] tsjerkegebou yn Oberzell op it eilân [[Reichenau (eilân)|Reichenau]] yn de [[Dútslân|Dútske]] [[dielsteat]] [[Baden-Wuertemberch]]. De tsjerke foarmet ûnderdiel fan it [[wrâlderfgoed]] fan [[UNESCO]].

== Skiednis ==
Yn 896 krige de aartsbiskop fan Mainz yn [[Rome (stêd)|Rome]] fan paus Formosus [[Relikwy|reliken]] fan Sint-Joaris. Nei't er werom kaam ferdielde er de reliken en ek it kleaster fan Reichenau, wêrfan't Hatto abt wie, krigen dielen, wêrûnder de plasse fan de martler.  
[[Ofbyld:Reichenau St. Georg Innen 1.JPG|thumb|left|250px|''Ynterieur''1]]
De Joaristsjerke soe neffens in Reichenauer bewurking fan it martlersboek fan Wandalbert fan Prüm (* 813, † nei 848) op in 18e novimber ynwijd wêze. Neffens de oerlevering fan de kronykskriuwer Galus Oehem bestie de tsjerke al yn de tiid fan abt Ruadhelm (838–842) en soe Haito (806-823) de stifter fan de tsjerke west ha. Undersyk wol lykwols ha dat Hatto III de stifter wie.  

It hjoeddeiske tsjerkegebou is in letkarolingysk bouwurk, dat om 900 wijd en neitiid ferskillende kearen útwreide waard. De tsjerke is ien fan de âldste Joaristsjerken fan Europa en hat wichtige fresko's, dy't foar in part út de 9e en foar in part út de 10e/11e iuw datearje. 

Oan de restauraasje fan de fresko's yn de jierren 1880 û.l.f. Franz Bär wurke ek Ludwig Maier. Ludwig Maier stelde yn 1883 út om de nijbou fan de roomske tsjerke yn Rittersbach neffens de Joaristsjerke te bouwen. Dy plannen waarden yn de jierren 1886-1888 útfierd.

== Beskriuwing ==
De troch Hatto stifte preromaanske Joaristsjerke stiet op in heuveltsje op it eastlike diel fan it eilân. De [[Skip (basilyk)|trijskippige]] basilyk hat legere sydskippen, in [[Krusing (tsjerke)|krusingstoer]] en in rjochthoekich heech [[Koer (tsjerke)|koer]]. De [[krypt]] ûnder it koer is in fouwerhoekige romte mei in alter tusken fjouwer pylders. Nei alle gedachten wiene se fan doel om yn 'e krypte de reliken fan Joaris te bewarjen. Yn alle gefallen datearret de krypt út de boutiid.  
[[Ofbyld:OberzellPlan.png|thumb|260px|''Grûnplan'']]
Fan de om 900 hinne boude tsjerke bleaune it hjoeddeiske skip mei de pylders en de krypte bewarre. Fanwegen de hilligeferearing waard doe keazen foar in, foar dy tiid, grutskalich gebou. De tsjerke hie nei alle gedachten ynstee fan in rjochthoekige ôfsluting doe in koer mei trije healrûne [[apsis]]sen.   

Om it jier 1000 hinne waard oan de westlike kant it tsjerkegebou in rûne apsis tafoege, mooglik om't de Joaris-reliken út de krypt nei it westlike diel fan de tsjerke ferhûzen. Om dy tiid hinne soene ek de fresko's ûnstien wêze kinne. Oan it begjin fan de 11e iuw waard lang om let noch in lege foarhal mei dêrboppe de Michaelkapel boud. Tagelyk waarden de rûne apsissen fan it [[transept]] omboud ta rjochthoekige ôfslutings.

== De muorreskilderingen ==
De fresko's fan de noardlike en sudlike muorre fan it skip bleaune troch de tiid hinne goed bewarre. Ofbylde wurdt it libben fan Jezus lykas dy yn de evangeeljes beskreaun wurdt. Jezus wurdt as reddingbringende Kristus foarsteld, boppenatuerlik en dochs ek tichteby de mins. Eltse foarstelling wurdt begelaat mei in tekst yn in ryk fersierde list.   

Op de noardlike muorre fan it west nei it easten binne te sjen:

* 1. De besetene út [[Jerash|Geraza]] wurdt better makke (Markus 5:1-20)
* 2. In man mei wettersucht wurdt op sabbat better makke (Lukas 14:1-5) 
* 3. It delbêdzjen fan de stoarm op de [[Mar fan Tibearias|mar fan Galiléa]] (Markus 4:35-40)
* 4. In blyn berne man kin sjen (Jehannes 9:1-41)  

Op de súdlike muorren binne fan it westen nei it easten te sjen:

* 5. It better meitsjen fan in lepralijer (Lukas 5:13)
* 6. De opwekking fan 'e widdosoan yn [[Naïn]] (Lukas 7:11-17).
* 7. De opwekking fan de dochter fan Jaïrus (Markus 5:21–43, Mattéus 9:18–26 en Lukas 8:40–56.
* 8. [[Lazarus fan Betanië|De opwekking van Lazarus]] (Jehannes 11:1-16)

De foarstellings hawwe ek in geografyske relaasje: de wûnderen oan de noardlike muorre (de kant fan de Bodensee) hawwe mei wetter fan dwaan, wylst de wûnderen oan de súdlike muorre (dêr't nei alle gedachten it tsjerkhôf lei) mei de opstanning te meitsjen hawwe.  

Yn de [[ljochtbeuk]] binne de apostels te sjen; wylst de rûne ôfbyldings tusken de arkades abten foarstelle. 
[[Ofbyld:R Oberzell 6.jpg|thumb|260px|''14e-iuwske spotprint'']]
Oan de noardlike muorre bleau njonken de altertrep in 14e-iuwske [[spotprint]] bewarre, wêr't de gek stutsen wurdt mei de rabberij fan de [[Likenis fan de Tsien Jongfammen|sleauwe jongfammen]]. Fjouwer duvels draaie om in gedicht op in kowehûd hinne mei dêrop de tekst: ''Ich wil hie schribvn / von diesen tvmben wibvn / was hie wirt plapla gvsprochvn / vppigs in der wochvn / was wirt allvs wol gvdaht / so es wirt für den richtvr braht'' ('Ik wol hjir skriuwe oer dy domme froulju; itjinge hjir troch de wike oan blabla bepraat wurdt, oan dat alles sil tocht wurde, as it foar de rjochter komt').

Besibbe oan de syklus binne de fresko's fan 'e Silvesterkapel (''Sylvesterkapelle'') by [[Überlingen]], dy't dêr lykwols minder goed bewarre binne. De yn 1886 boude neoromaanske Joaristsjerke fan Rittersbach is beskildere mei replika's fan de Reichenauer fresko's.

== Oargel ==
It oargel waard yn 1985 troch de oargelbouwer Mönch út Überlingen boud. It ynstrumint besit 19 registers (en twa pedaaltransmisjes) op twa manualen en pedaal. De spyl- en registertraktueren binne mechanysk.

== Klokken ==
Reichenau wie ien fan de earste gebieten yn Dútslân dêr't klokken getten waarden. De grutte klok wurdt op sneinen en hjeldagen in heal oere foar de tsjinst en by de [[eucharisty]] laat. Tsien minuten foar de misse wurde alle klokken laat. Foar missen troch de wike wurde alle klokken laat, ústein de grutte. 

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Nr.&lt;br /&gt;&amp;nbsp;
! Namme&lt;br /&gt;&amp;nbsp;
! Jitjier &lt;br /&gt;&amp;nbsp;
! Jitter en it plak dêr de klok getten waard&lt;br /&gt;&amp;nbsp;
! Trochsnit&lt;br /&gt;(mm.)
! Gewicht&lt;br /&gt;(kg.)
! Slachtoan&lt;br /&gt;(Halve toon-&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;16&lt;/sub&gt;)
|-
| 1 || [[Joaris (hillige)|St. Georg]] || align=&quot;center&quot;|1436 || Hans Schnabelburg, Sankt Gallen || align=&quot;right&quot;|1.250 || align=&quot;right&quot;|1.225 || align=&quot;right&quot;|'''fis&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;''' +8
|-
| 2 || [[Marije (mem fan Jezus)|Merij]] || align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|13. Jh. || rowspan=&quot;3&quot;| ûnbekend, Reichenau || align=&quot;right&quot;|850 || align=&quot;right&quot;|380 || align=&quot;right&quot;|'''c&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;''' +6
|-
| 3 || || align=&quot;right&quot;|770 || align=&quot;right&quot;|247 || align=&quot;right&quot;|'''d&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;''' +8
|-
| 4 || [[Evangelist]]en || align=&quot;right&quot;|500 || align=&quot;right&quot;| 85 || align=&quot;right&quot;|'''cis&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;''' +1
|}
{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [[:de:St. Georg (Reichenau-Oberzell)]].
{{reflist}}
----
{{Commonscat|St. Georg (Reichenau)|Joaristsjerke (Reichenau-Oberzell)}}
}}
{{DEFAULTSORT:Joaristsjerke (Reichenau-Oberzell)}}

[[Kategory:Reichenau]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn Baden-Wuertemberch]]
[[Kategory:Bouwurk út de 10e iuw]]</text>
      <sha1>neicw3by9t8ppu4erk69ui6mkwv34uf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Levaillantspjocht</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172011</id>
    <revision>
      <id>1236154</id>
      <parentid>1172554</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:41:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2979" sha1="9lk917qggb17bs3uvv4yu9bjy29v1k9" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme= levaillantspjocht
|Ofbyld= [[Ofbyld:Levaillant's Woodpecker - Oukaimeden Marocco 07 6526.jpg|250px]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje fan 'e Lavaillantspjocht.&lt;/small&gt;&lt;br&gt; 
|lûd=
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[spjochteftigen]] (''Piciformes'') 
|Famylje= [[spjochten]] (''Picidae'')
|Skaai= [[griene spjochten]] (''Picus'')
|Wittenskiplike namme= Picus vaillantii
|Beskriuwer, jier= [[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1847
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart=
}}
De '''levaillantspjocht''' of '''Levaillants spjocht''' (''Picus vaillantii'') is in fûgel út de famylje fan 'e [[spjochten]] (''Picidae''). De soarte is ferneamd nei de [[Frankryk|Frânske]] ûntdekkingsreizger, sammeler en [[ornitolooch]] [[François Levaillant]].

== Taksonomy ==
Sawol de Levaillantspjocht as de [[Ibearyske griene spjocht]] waarden earder as ûndersoarte fan 'e [[griene spjocht|Europeeske griene spjocht]] beskôge. De Lavaillantspjocht is monotypysk, itjinge betsjut dat der gjin ûndersoarten fan binne.

== Iten ==
De spjocht fangt ynsekten mei in flugge beweging fan 'e lange klibberige tonge.

== Nêst ==
[[Ofbyld:Picus vaillantii MHNT ZOO 2010 11 162 HdB Djelfa.jpg|thumb|left|''Aai fan 'e Levaillantspjocht''']]
It nêst bestiet út in holte yn 'e beam en dêr wurde 4 oant 8 glânzgjende wite aaien op houtsnypsels lein. 

== Fersprieding ==
De spjocht libbet yn [[Marokko]], [[Algerije]] en [[Tuneezje]] yn it noardwesten fan [[Afrika]]. De Levaillantspjocht briedt yn 'e wâlden fan it [[Atlasberchtme]] oant in hichte fan likernôch 2000 m. 

== Beskriuwing ==
Mei in lingte fan 30 oant 33 sm en in spanwiidte fan 45 oant 51 sm is de Lavaillantspjocht in grutte spjocht. De fûgel liket in soad op de Europeeske griene spjocht en de Ibearyske griene spjocht, fral op de wyfkes dêrfan, mar der is gjin oerlaping fan it leefgebiet.   

De Levaillantspjocht is oan 'e boppekant donkergrien en fan ûnder gieleftich grien en hat in karmozyn kape op 'e kop. De swarte burd hat in bleke bopperâne. De romp is giel en de bûtenste einen fan 'e slachpennen binne swart en wyt streekt. De snaffel en de poaten binne laaigriis.  

Mantsjes en wyfkes binne wakker allyk, allinne hat it mantsje in karmozyn kape, wylst it wyfke dêr griis is. Lykas by de Ibearyske griene spjocht misse beide geslachten it swart op it gesicht en om it each, dat by de measte soarten fan 'e griene spjocht te sjen is.  

{{boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Levaillant's woodpecker]] ( ferzje 24 desimber 2023)
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Picus vaillantii|''Levaillantspjocht''}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Griene spjocht]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]</text>
      <sha1>9lk917qggb17bs3uvv4yu9bjy29v1k9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse gieltoefspjocht</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172055</id>
    <revision>
      <id>1236169</id>
      <parentid>1172556</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:52:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8754" sha1="dtkojy9adn935kwlyakaoza8wnpzx7b" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme= Lytse gieltoefspjocht
|Ofbyld= [[Ofbyld:Lesser Yellownape Female (46120107162).jpg|250px]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;wyfke&lt;/small&gt;
|lûd=
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[spjochteftigen]] (''Piciformes'') 
|Famylje= [[spjochten]] (''Picidae'')
|Skaai= [[griene spjochten]] (''Picus'')
|Wittenskiplike namme= Picus chlorolophus
|Beskriuwer, jier= [[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart=
}}
De '''Lytse gieltoefspjocht''' (''Picus chlorolophus'') is in [[fûgel]] út 'e famylje fan 'e [[spjochten]] (''Picidae''). De lytse gieltoefspjocht libbet yn súdlik [[Aazje]] fan [[Yndia]] en [[Sry Lanka]] oant [[Sumatra]] en Súd-[[Sina]]. 

== Beskriuwing ==
De fûgel hat wat de griene boppekant oanbelanget wat fan de [[griene spjocht]]. Der is geografysk en yndividueel in grut ferskaat yn 'e soarte en ek leefgebiet ferskilt nochal ûnder de fûgels. It binne lytse oant middelgrutte spjochten mei in karakteristike toefe, in stive lange sturt en in lange, oan 'e basis brede beiteleftige snaffel. De lingte fan 'e fûgel is 25 oant 28 sm, it gewicht 57 oant 83 g. Dêrmei is de gieltoefspjocht krekt wat grutter as de [[grutte eksterspjocht]] en ek wat lichter as dy Euraziatyske spjocht. De soarte hat wat kleur oanbelanget net in tige opfallend [[Seksuële dimorfy|geslachtsdimorfisme]]. Wyfkes binne wat lytser as mantsjes.
[[Ofbyld:Lesser yellow nape9808-1.jpg|thumb|left|''Lytse gieltoefspjocht.'']]

By mantsjes fan 'e nominaatfoarm is it hiele boppebealchje en in diel fan 'e wjukken grien mei in goudgiel aksint. De romp is faak helderer fan kleur. De slachpinnen binne foar it measte donkerbrún, de bûtenste flaggen fan 'e earmwjukken en de binnenste slachpinnen binne readbrún mei griene rânen. Alle slachpinnen hawwe op de binnenflaggen en de bûtenste haadslachpinnen ek op 'e bûtenflaggen wite flekken. De boppekant fan 'e sturt is swarteftich; de ûnderkant fan 'e sturt is wat bleker as de boppekant. It boarst is griisgrien oant donkergrien, de rest fan 'e ûnderkant fan 'e romp ynklusyf de ûnderkant fan 'e sturt hat oliif- oant oliifgrize of brúneftich oliifkleurige pylkfoarmige markearings op in wyteftige ûndergrûn. .    

De foarholle en de boppekant fan 'e kop binne oliifgrien. By jonge fearren hawwe de fearren dêr readbrune punten. De fearren op 'e efterkant fan 'e kop, dy't in toefe foarmje, binne goudgiel of oranje. Dy giele kleur rint troch oant yn 'e nekke. De earen en sydkanten fan 'e nekke binne oliifgrien en nei it efterste diel fan e hals wurdt de kleur donkerder. De burdstreek en it kin binne giel, de fearren by de kiel binne swart mei wite streken.  

De snaffel is swartgriis, mar de basis fan de ûndersnaffel is ljocher en faak gielbrún. Poatsjes en teannen binne griisgrien of griis. It each is brúnread of readeftich, de eachring is griis, grieneftich of blaugriis.  

By wyfkes is de burdstreek, it kin en de boppekiel net giel, mar readbrún.

=== Undersoarten ===
It grutte ferskaat yn 'e soarte hat laat ta de beskriuwing fan ferskillende ûndersoarten. 

Winkler et al. erkent 9 ûndersoarten, dy't op grûn fan 'e kleur op it ûnderbealchje yn twa groepen yn te dielen binne. Trije ûndersoarten, ynklusyf de nominaatfoarm, hawwe donkere tekeningen op in wyteftige ûndergrûn:

* ''Picus chlorolophus chlorolophus'' {{Aut|[[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]]}}, 1818: fan eastlik [[Nepal]] nei it easten ta oant yn it noarden fan [[Fjetnam]]. De nominaatfoarm is boppe beskreaun. Undersoarte mei de helderste kleuren op it boppebealchje en mei it measte giel of oranje op 'e kop.
* ''Picus c. simlae'' {{Aut|[[Richard Meinertzhagen|Meinertzhagen]]}}, 1924 – [[Himachal Pradesj]] en it west fan Nepal. In grutte ûndersoarte, wjuk- en sturtlingte binne grutter as dy fan 'e nominaatfoarm. De boppekant minder giel en mear grien, efterkop minder oranje.
* ''Picus c. annamensis'' {{Aut|[[Richard Meinertzhagen|Meinertzhagen]]}}, 1924 – fan it súdeasten fan [[Tailân]] nei it easten ta, oant yn it suden fan Fjetnam. Lytser as de nominaatfoarm. De boppekant donkerder grien. Minder read op de kop; búk en flanken witer. De bânen oan 'e ûnderkant rinne oant it ûnderste boarstdiel, mar binne op 'e búk en flanken minder dúdlik.

De oare seis ûndersoarten hawwe op 'e ûnderkant fan 'e romp ljochte tekeningen op donkere ûndergrûn.
[[Ofbyld:Lesser yellownape Ghatgarh, Uttarakhand, India 06.10.2014.jpg|thumb|260px|''Lytse gieltoefspjocht yn Yndia.'']]
* ''Picus c. chlorigaster'' {{Aut|[[Thomas Caverhill Jerdon|Jerdon]]}}, 1845 – Midden- en Súd-Yndia. Lytser as de trije foargeande ûndersoarten. Boppekant donkergrien, ûnderkant mat oliifgrien mei swakke, ljochte bâneftige struktuer op 'e flanken en búk en ljochte flekken op it boarst. Gesicht sûnder wite tekening, mear read op 'e kop en toefe mei minder giel.
* ''Picus c. wellsi'' {{Aut|[[Richard Meinertzhagen|Meinertzhagen]]}}, 1924 – Sry Lanka. Hast itselde as ''Picus c. chlorigaster'', mar wat donkerder. Bandearing oan 'e ûnderkant fan 'e romp swakker en mear reade kleur boppe op 'e de kop en ek mear readbrún op 'e fleugels. 
* ''Picus c. citrinocristatus'' {{Aut|[[Richard Rickett|Rickett]]}}, 1901) – Regio Tonking yn it noarden fan Fjetnam en de Sjineekse provinsje Fujian. Boppekant allinne mei in ljochtgiel aksint, ûnderkant griis mei hast gjin waar te nimmen grien, dat op it boarst noch it dúdlikste is. In pear heldere bânen op 'e flanken. De wite wangestreek en de reade kleur fan de burdstreek by it mantsje binne skraachwurk te sjen.
* ''Picus c. longipennis'' {{Aut|[[Ernst Hartert|Hartert]]}}, 1910) – Sjineeske provinsje Hainan. Grutte oerienkomsten mei ''Picus c. citrinocristatus', mar wat lytser. Underkant griener en de flanken mei dúdlikere bânen.
* ''Picus c. rodgeri'' {{Aut|[[Ernst Hartert|Hartert]]}}, 1910) – Heechlân fan it [[Malakka (skiereilân)|Maleizysk skiereilân]]. Grutte oerienkomsten mei ''Picus c. chlorigaster'', mar de bandearing op 'e ûnderkant is skerper, dúdlike ljochte wangestreek, de reade kleur boppe de kop is minder oanwêzich en de toefe mei in ljochte goudkleur.
* ''Picus c. vanheysti'' {{Aut|[[Herbert Christopher Robinson|Robinson]]}} &amp; {{Aut|[[Cecil Boden Kloss|Kloss]]}}, 1919) – Súdwestlik Sumatra. In soad oerienkomsten mei ''Picus c. rodgeri'', mar mear giel op 'e boppekant en de ûnderkant griener en minder griis.
[[Ofbyld:Lesser Yellownape (female).JPG|thumb|260px|''Wyfke''.]]

== Nêst ==
De briedtiid hinget ôf fan it gebiet dêr't de fûgel libbet. Yn Sry Lanka is de briedtiid fan febrewaris oant july, yn Sikkim (Yndia) fan april oant maaie, yn [[Myanmar]] fan maart oant maaie en yn Maleizje fan febrewaris oant maaie. De holtes wurde yn deade beammen of yn deade dielen fan libbene beammen op hichtes fan 2 oant 5 meter boud. In lechsel bestiet út 3 oant 4 aaien. Yn it suden fan 'e fersprieding bestiet it lechsel lykwols mar út ien of twa aaien. Beide âlders briede en fuorje de jonge fûgels.

== Leefgebiet ==
Gieltoefspjochten libje yn in breed spektrum fan bosktypes, lykas savannes, plantaazjes en boskeftige gebieten oant tunen yn doarpen mei in soad beammen. Op it Maleizysk skiereilân en op Sumatra is de soarte beheind ta it heuvel- en berchlân tusken de 800 en 1400 m (Sumatra) oant boppe 900 m yn (Maleizje). Dêr ferfangt de [[''Picus puniceus'']] de gieltoefspjocht yn legere dielen. Yn Tailân, Fjetnam en Sry Lanka komt de soarte fan leechlân oant op in hichte fan 1800 m foar. Yn Sikkim en Nepal is de fûgel oant in hichte fan 2100 m te finen.    

== Status ==
Unbekend is hoe grut de populaasje is. De soarte wurdt lykwols as lokaal frij algemien beskreaun. Op de [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat de fûgel de status net bedrige.  

{{boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside [[:de:Gelbhaubenspecht]] (ferzje fan 28 desimber 2023)
* [https://ebird.org/species/lesyel1?siteLanguage=nl eBird]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Picus chlorolophus|Lytse gieltoefspjocht}}
}}
{{DEFAULTSORT:Litse gieltoefspjocht}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Griene spjocht]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]</text>
      <sha1>dtkojy9adn935kwlyakaoza8wnpzx7b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse eksterspjocht</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172222</id>
    <revision>
      <id>1236164</id>
      <parentid>1177127</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:47:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12729" sha1="pocuvd05g5lmb8bpezbfs3ewc3uwwiu" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme= lytse eksterspjocht
|Ofbyld= [[Ofbyld:Male lesser spotted woodpecker (51946390422).jpg|250px]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje&lt;/small&gt;&lt;br&gt; [[File:Female lesser spotted woodpecker (49591612272).jpg|250px]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;wyfke&lt;/small&gt;
|lûd=[[Ofbyld:Dryobates minor - Lesser Spotted Woodpecker XC470657.mp3|250px]]
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[spjochteftigen]] (''Piciformes'') 
|Famylje= [[spjochten]] (''Picidae'')
|Skaai= [[lytse eksterspjochten]] (''Dryobates'') 
|Wittenskiplike namme= Dryobates minor
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[Ofbyld:Dendrocopos minor distr.png|center|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#008081}} [[stânfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#302bfa}} [[wintergast]] ([[Jutlân]])
}}
De '''lytse eksterspjocht''' (''Dryobates minor'', oant 2015 algemien as ''Dendrocopos minor'') is in fûgel út 'e famylje fan 'e [[spjochten]] (''Picidae''). It is yn syn ferspriedingsgebiet in [[stânfûgel]]. De lytse eksterspjocht libbet yn bosk en yt meast larven, luzeguod en oare wringeleaze dierkes.

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Mali detlić, mužjak (Dryobates minor) Lesser Spotted Woodpecker, male.jpg|thumb|left|''Mantsje by it ringjen.'']]
De lytse eksterspjocht is de lytste spjocht yn in grut part fan syn ferspriedingsgebiet, ynklusyf Europa. De fûgel is 14 oant 16 sm lang en hat in spanwiidte fan 25 oant 27 sm. Snaffel en poatsjes binne griis en de iris is kastanjebrún. De fearren op it boppebealchje binne foar it measte swart en oan 'e ûnderkant wyt mei skiere donkere streekjes. De wjukken binne oan 'e boppekant bandearre mei brede, wite banen. De swarte ûnderrêch hat smellere wite banen. Ek de sturt is wyt bandearre. Lykas de measte spjochten hat de lytse eksterspjocht in stribbelige sturt, dy't it fûgeltsje by it klimmen helpt. Tusken de snaffel oant healwei de nekke rint in swarte burdstreek. De foarholle is wyt, faak ek wat gieleftich. Wat it kopke oanbelanget hat de soarte in dúdlike [[seksuele dimorfy]]. It read fan 'e krún fan it mantsje wurdt oan 'e sydkanten ôfset mei in swarte streek. De krún fan it wyfke hat gjin read en is dêr hielendal swart.

In jong mantsje hat op 'e foarste helte fan 'e kroan in rôze flek. By jonge wyfkes hat dat diel grize of donkere flekken.

== Underskied ==
De lytse eksterspjocht liket in soad op 'e ek by ús lânseigen [[eksterspjocht]] (''Dendrocoptes medius'') of de grutte [[eksterspjocht]] (''Dendrocopos major''), mar is folle lytser. Dêrnjonken hawwe de twa gruttere soarten wite skouderflekken. Ek ha dy in rôze of reade anaalstreek, dy't by de lytse eksterspjocht hielendal wyt is.   

De [[wytstreekspjocht]] (''Dendrocopos leucotos'') hat lykas de lytse eksterspjocht in swart-wyt bandearre boppeside, mar hy is dúdlik grutter en hat in reade anaalstreek. Yn it easten fan it ferspriedingsgebiet fan 'e lytse eksterspjocht komt in soarte foar, dy't ek in soad op 'e lytse eksterspjocht liket. Dat is de [[griiskapspjocht]] (''Yungipicus canicapillus''), dy't fral yn 'e koptekening en it fearrekleed oan 'e ûnderkant fan 'e lytse eksterspjocht ferskilt.

== Gedrach ==
De lytse eksterspjocht hat wat hâlden en dragen oanbelanget in soad fan 'e grutte eksterspjocht. Ek de weagjende flecht fan 'e fûgels hawwe in soad fan inoar. De lytse eksterspjocht libbet foar it grutste part yn 'e hegere beamlagen. Nachts slept er yn âlde nestholtes.

De fûgel mei it leafst oer leafbosken en boreale bosken, mar komt likegoed ek wol yn parken en oare types bosk foar. Ek yn produksjebosk wit de fûgel him goed te rêden, as der teminsten genôch folwoeksen en deade beammen steane. 

=== Lûd ===
Sawol it mantsje as it wyfke roffelje, mar it mantsje docht dat faker. De roffel is it hiele jier te hearren, mar it measte yn 'e baltstiid. De roffel hat in heech en lykmjittich tempo, meastentiids wurde yn ien of twa tellen sa'n 20 oant 30 slaggen makke. As soks op in tinne, drûge tûke bart, dan jout dat in typysk heech, ratteljend lûd. Typysk foar it fûgeltsje binne ek de twa flugge roffelsearjes, dy't er regelmjittich hearre lit. Dy searjes wurde fuort efter inoar makke, krekt as stûket it wat.

=== Iten ===
[[Ofbyld:Dendrocopos minor 1 (Martin Mecnarowski).jpg|thumb|250px|Foerazjearende lytse eksterspjocht]]
De lytse eksterspjocht yt fral bledluzen, rûpen, spinnen, krobben en lytse kevers. Bytiden yt er ek plantaardich iten, lykas beikes. Hy siket syn iten fral yn 'e hegere beamlagen. Hy kin al oan tinne tûkjes hingje, wylst er nei it iten siket. As er larven siket slacht er mei de snaffel stikken út fermôge hout. Oan 'e houtsnypsels ûnder de beam witte de behearders fan bosk dat der wolris keverlarven yn 'e boppeste tûken sitte. Ek komt de lytse eksterspjocht wol op fuortafels.

=== Nêst ===
[[Ofbyld:Малый пестрый дятел у дупла.jpg|thumb|left|Russyske lytse eksterspjocht by nêstholte.]]

De lytse eksterspjocht briedt fan maart oant augustus. Yn in grut part fan Europa wurde de aaien ein april oant begjin maaie lein, wylst yn Noard-Afrika en Skandinaavje dêr trije wiken letter mei útein set wurdt.  

Yn 'e regel kiest de lytse eksterspjocht dea hout út om in holte út te hakken. Somtiden wurdt in âld nêst of in natuerlike holte brûkt. It fleangat sit op in hichte fan 10 oant 20 meter en hat in diameter fan likernôch 3 oant 3,5 sm. In skacht fan somtiden wol 30 sm lang ferbynt it fleangat mei de nêstholte, dat 10 oant 18 sm djip is en mei fyn seachsel belein is.
[[Ofbyld:Dendrocopos minor hortorum MHNT ZOO 2010 11 162 HdB Bois de Boulogne.jpg|thumb|250px|Aaien.]]
Der wurde fjouwer oant sân glânzgjende wite aaikes lein fan likernôch 19 by 14,5 mm. De aaikes wurde yn alve oant tolve dagen troch beide âlden ûtbret. Nei 18 oant 20 dagen fleane de jonge fûgels út. In pearke bringt ienris yn 't jier in lechsel grut, mar it komt faak foar dat in wyfkes mei twa mantsjes peart en twa lechsels produsearret. 

== Fersprieding ==
De lytse eksterspjocht komt yn it grutste part fan Europa en yn in grut diel fan it Palearktysk gebiet foar. De beamgrins boppe de [[taiga]] is ek de grins fan syn ferspriedingsgebiet. Yn Noard-Afrika komt de fûgel yn [[Tuneezje]] en [[Algerije]] foar. Yn Aazje rikket it ferspriedingsgebiet oant [[Japan]] en [[Kamtsjatka]].  

Hast oeral is de lytse eksterspjocht in [[stânfûgel]], mar in pear popelaasjes yn it noarden fan Skandinaavje oerwinterje yn it easten fan [[Jutlân]] en it noarden fan [[Dútslân]].

== Status ==
[[Ofbyld:Female lesser spotted woodpecker (49591370581).jpg|thumb|250px|Wyfke.]]
De fûgel hat in ûnbidich grut ferspriedingsgebiet. Yn 2015 rûsde Birdlife International it tal briedpearkes op 491.000-1.050.000. Hast de helte dêrfan libbet yn Europa. Of de hiele popelaasje fan 'e fûgelsoarte ta- of ôfnimt is net bekend. Fanwegen it grutte ferspriedingsgebiet wurdt de fûgel as net bedrige klasifissearre op 'e [[Reade list]] fan [[IUCN]].  

Yn Nederlân komt de fûgel fral yn 'e eastlike helte en yn it suden foar, it meast yn boskrike gebieten. It mear natuerlike boskbehear, wertroch mear dea hout bliuwt stean, holp de popelaasje fan 'e lytse eksterspjocht yn Nederlân tusken 1990 en 2002 te ferdûbeljen en sûnt is de Nederlânske popelaasje noch grutter woarn. It tal pearkes wurdt troch SOVON yn 'e perioade 2018-2020 op 5800-7500 rûsd. Winterdeis binne der mear fûgels. Yn Fryslân docht de fûgel it goed yn it easten en súdeasten fan 'e provinsje en [[Gaasterlân]].

== Taksonomy ==
De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1758 troch [[Carolus Linnaeus]] as ''Picus minor'' publisearre. ''Minor'' is [[Latyn]] foar 'lytser' of 'de lytsere'. De Dútske biolooch [[Carl Ludwig Koch]] sette de lytse eksterspjocht yn 1816 yn it skaai ''Dendrocopos''. Yn 2015 waard de soarte yn it skaai ''Dryobates'' set. De krekte klassearing fan 'e [[ûnderfamylje]] fan echte spjochten is lykwols noch in kwestje fan striid. In pear [[taksonomy]]ske autoriteiten hâlde noch fêst oan 'e wittenskiplike namme ''Dendrocopos minor''.

=== Undersoarten ===
Der binne 13 ûndersoarten, wêrfan guon dúdlik ferskille fan 'e nominaatûndersoarte. De ferskillen ûnderling hawwe fral te meitsjen mei it formaat en de tekening fan it fearrekleed, benammen de koptekening.  

* ''D. m. minor'' – fan [[Skandinaavje]] en noardeastlik [[Poalen]] oant de [[Oeral (berchtme)|Oeral]].
* ''D. m. comminutus'' ({{aut|[[Ernst Hartert|Hartert]]}}, 1907) – [[Ingelân]] en [[Wales]].
* ''D. m. kamtschatkensis'' ({{aut|Malherbe}}, 1860) – fan 'e Oeral oant de [[See fan Ochotsk]] en noardlik [[Mongoalje]].
* ''D. m. immaculatus'' ({{aut|[[Leonhard Hess Stejneger|Stejneger]]}}, 1884) – [[Anadyrplato]] en [[Kamtsjatka]].
* ''D. m. amurensis'' ({{aut|Buturlin}}, 1908) – noardeastlik [[Sina]], [[Sibearje]], [[Koreä]] en [[Hokkaido (eilân)|Hokkaido]].
* ''D. m. hortorum'' ({{aut|[[Christian Ludwig Brehm|C.L. Brehm]]}}, 1831) – Sintraal-Europa.
* ''D. m. buturlini'' {{aut|Hartert}}, 1912 – Súd-Europa.
* ''D. m. danfordi'' ({{aut|Hargitt}}, 1883) – Sintraal en eastlik [[Grikelân]] en [[Turkije]].
* ''D. m. colchicus'' ({{aut|Buturlin}}, 1908) – de [[Kaukasus]] en [[Transkaukaazje]].
* ''D. m. quadrifasciatus'' ({{aut|Radde}}, 1884) – súdeastlik [[Azerbeidzjan]].
* ''D. m. hyrcanus'' ({{aut|Zarudny &amp; Bilkevitch}}, 1913) – noardelik [[Iran]].
* ''D. m. morgani'' ({{aut|Zarudny &amp; Loudon}}, 1904) – súdwestlik Iran.
* ''D. m. ledouci'' ({{aut|Malherbe}}, 1855) – noadwestlik [[Afrika]].

{{boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Nederlânsktalige Wikipedyside [[:nl:Kleine bonte specht]] (ferzje fan 5 jannewaris 2024)
* [https://ebird.org/species/leswoo1#:~:text=Very%20small%20(sparrow%2Dsized),male%20has%20red%20crown%20patch. eBird]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/lesser-spotted-woodpecker-dryobates-minor Birdlife]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Dryobates minor|Lytse eksterspjocht}}
}}

{{DEFAULTSORT:Litse eksterspjocht}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lytse eksterspjocht]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]</text>
      <sha1>pocuvd05g5lmb8bpezbfs3ewc3uwwiu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Briedfûgel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172341</id>
    <redirect title="Simmerfûgel" />
    <revision>
      <id>1236140</id>
      <parentid>1143125</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:12:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>bettere trochwizing</comment>
      <origin>1236140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="pui5jhihcy0zur17q070c56kjilwagw" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Simmerfûgel]]</text>
      <sha1>pui5jhihcy0zur17q070c56kjilwagw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lyts reidimerke</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172360</id>
    <revision>
      <id>1236157</id>
      <parentid>1212988</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:43:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4112" sha1="fmobvmbf9qt58tlbk0pac0sejctlcd9" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme= lyts reidimerke
|Ofbyld= [[Ofbyld:Locustella lanceolata 295726934.jpg|250px]] 
|lûd=
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje= [[imerkesjongerfûgels]] (''Locustellidae'')
|Skaai= [[strûksjongers]] (''Locustella''),
|Wittenskiplike namme= Locustella lanceolata
|Beskriuwer, jier= [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1840
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[Ofbyld:Locustella lanceolata distribution map.png|center|250px]]
&lt;small&gt;{{Color box|#FFFF00}} [[simmerfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#0000FF}} [[wintergast]]&lt;/small&gt;
}}

It '''lyts reidimerke''' (''Locustella lanceolata'') is in fûgel út 'e famylje fan 'e [[imerkesjongerfûgels]] (''Locustellidae''). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard foar it earst yn 1840 troch [[Coenraad Jacob Temminck]] publisearre.   

== Skaaimerken ==
It lyts reidimerke is  11,5 oant 12,5 sm lang en hat gielbrune poatsjes. It fûgeltsje hat in koart halske en in koarte sturt mei brune fearren, dat oan 'e boppekant swarte streekjes en oan 'e ûnderkant lytse swarte streekjes hat. Mantsjes en wyfkes hawwe deselde kleuren.

== Fersprieding en biotoop ==
[[Ofbyld:Locustella lanceolata MHNT.ZOO.2010.11.195.22.jpg|thumb|left|''Aaikes.'']]
De fûgel briedt fan it noardeasten fan [[Finlân]] oer de [[taiga]] oant op it [[Japan]]ske eilân [[Hokkaidō]]. It lyts reidimerke oerwinteret yn Súdeast-Aazje oant yn it west fan [[Java]] en [[Bangladesj]]. De trek begjint healwei augustus en healwei maaie/begjin juny komme se werom yn harren briedgebiet. De fûgel is yn Nederlân in [[dwaalgast]]. 

It fûgeltsje libbet yn strewellen en op gerslân yn 'e buert fan wetter. Faker as de [[Sibearyske imerkesjonger]] libbet er ek op drûch terrein. De fûgel is yn it oerwinteringsgebiet regelmjittich op rysfjilden te sjen.  

== Undersoarten ==
De fûgel hat twa ûndersoarten
* ''Locustella lanceolata lanceolata'' - briedt fan Finlân oant [[Sibearje|East-Sibearje]] en [[Kamtsjatka]] oant it noardeasten fan [[Sina]].
* ''Locustella lanceolata hendersonii'' - briedt op [[Sachalin]], de súdlike [[Koerilen]] en it noarden fan [[Japan]].

De nominaatfoarm Locustella lanceolata lanceolata komt fan it noardeasten fan Europa oant efter Kamtsjatka foar. De ûndersoarte   L. l. hendersonii libben fan Sachalin oant Japan.

== Status ==
De Europeeske briedpopulaasjes wurdt tusken de 50.000 en 100.000 pearkes rûsd. Dat soe wat minder as 5% fan 'e wrâldpopulaasje wêze. De fûgel stiet as net bedrige op 'e [[Reade list]] fan [[IUCN]].
{{boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside [[:de:Strichelschwirl]] (ferzje fan 8 jannewaris 2024)
* [https://ebird.org/species/lanwar?siteLanguage=nl eBird]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22714654 Birdlife]
* [https://waarneming.nl/species/1113/ Waarneming.nl]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Locustella luscinioides|lyts reidimerke}}
}}

{{DEFAULTSORT:Lits reidimerke}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Strûksjonger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]]</text>
      <sha1>fmobvmbf9qt58tlbk0pac0sejctlcd9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aposteltsjerke (Keulen)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173069</id>
    <revision>
      <id>1236127</id>
      <parentid>1146692</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T15:45:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Skiednis */ [[]] oars</comment>
      <origin>1236127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9521" sha1="3i0sa1zy0hbst3iiyyxu40j63rubkvl" xml:space="preserve">{{Ynfoboks tsjerkegebou
| namme                       = Aposteltsjerke
| ôfbylding                   = Cologne Germany St-Aposteln-Köln-01.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| lân                         = {{Flagge DE}} [[Dútslân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of North Rhine-Westphalia.svg|border|20px]] [[Noardryn-Westfalen]]
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Keulen]]
| adres                       = 
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|50_56_11.47_N_6_56_42.82_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|50° 56' N 6° 56' E}}
| tsjerkegenoatskip           =
| bisdom                      =
| aartsbisdom                 = [[Aartsbisdom Keulen|Keulen]]
| patroanhillige              =
| status                      =
| arsjitekt                   = 
| yngenieur                   = 
| boujier                     = 11e-13e iuw
| sloopjier                   = 
| boustyl                     = [[romaanske arsjitektuer]]
| hichte                      = 
| monumintale status          = 
| monumintnûmer               = 
| webside                     = [https://www.st-aposteln.de/start/ st-aposteln.de]
| mapname                     = Noardryn-Westfalen
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 50
| lat_min                     = 56	
| lat_sec                     = 11.47
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 6
| lon_min                     = 56
| lon_sec                     = 42.82
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
}}
De '''Aposteltsjerke''' ([[Dútsk]]: ''St. Aposteln'') is ien fan 'e tolve grutte [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] [[Basilyk (boufoarm)|basiliken]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] stêd [[Keulen]]. De [[Skip (tsjerke)|trijeskippige]] tsjerke stiet yn 'e Keulske binnenstêd oan 'e ''Neumarkt''.

De tsjerke stiet ûnder de soarch fan ''Förderverein Romanische Kirchen Köln''.

== Skiednis ==
Op it plak soe al yn 'e 9e iuw in tsjerke stien ha. Wis is dat yn 'e 10e iuw der in [[stift]] oprjochte waard, wêrfan de tsjerke in ienfâldich gebou wie. Yn dy tiid stie de earste Aposteltsjerke noch bûten de besteande [[Romeinen|Romeinske]] stedsmuorren.

Oan it begjin fan 'e 11e iuw waard in grutte, nije tsjerke boud. Opfallend wie dat dy tsjerke nei it west ta rjochte wie, dus mei it [[Koer (tsjerke)|koer]] en haadalter oan 'e westlike kant fan it gebou, wylst de measte tsjerken in eastlike oriïntaasje ha, dus dêr, wer't de sinne opgiet. Dêrmei folge de Aposteltsjerke mei oare tsjerken yn Keulen it grutte foarbyld, de [[Sint-Pitersbasilyk|Sint-Piter]] yn [[Rome (stêd)|Rome]], dy't oant hjoed-de-dei ek in westlike oriïntaasje hat. Fan dy tsjerke bleaune grutte dielen fan 'e bûtenmuorren fan it [[Skip (tsjerke)|skip]], it westlike [[dwersskip]] en dielen fan 'e muorren fan it middenskip bewarre. 

Yn 1106 waard útein set mei de bou fan in nije stedsmuorre en sûnt 1180 oant fier yn 'e 13e iuw waard de stêd útwreide mei in noch folle langere stedsmuorre, wêrfan noch in pear fan 'e oarspronklik tolve stedspoarten bewarre bleaun binne. Tagelyk mei de stedsmuorre waard sûnt 1180 ek de Neumarkt oanlein, sadat Keulen njonken de besteande hannelsplakken by de haven oan 'e [[Ryn]] noch in hanneslplak krige.
[[Ofbyld:St. Aposteln Köln - Innenansicht Mittel- und Seitenschiff - 1899.jpg|thumb|left|''19e-iuwsk ynterieur.'']]
Om 1150 hinne waard de tsjerke ferboud, dy't sawol it oansjen as ek de oriïntaasje fan it gebou feroare. Troch feroarings yn 'e liturgy wie in westlik koer net mear nedich en mei de nije oanlis fan 'e Neumarkt wie in grut plein ûntstien, sadat it winsklik waard om de tsjerke oan it eastlike diel fan it plein mear oansjen te jaan. Earst waard útein set mei de bou fan in nij westlik koer. De [[krypt]] fan it âlde Salyske westlike koer waard tichtsmiten en dêrboppe waard in 67 m hege toer boud. Mooglik makke in brân dy ferbouwing needsaaklik, mar it is ek mooglik dat ek sûnder dy brân de plannen al bestiene, om 't yn dy tiid Keulen ien grutte bouput wie en it wol net oan dat de Aposteltsjerke bûten al dy bouaktiviteiten holden waard.

Om it jier 1200 waard nei in bran yn 1192 mei de ferbouwing fan it eastlike ein útein set. 
It krekt foltôge klaverblêdkoer fan 'e Grutte Sint-Martinus ('' Groß St. Martin'') stie foar de nijbou model. Yn it noardlike klaverblêd koer is noch yn it boppeste diel in tichtmitsele doar te sjen, dy't yn 'e midsiuwen in tagong foarme nei de yn dy tiid noch besteande Romeinske muorre, dy't in ûnderdiel wie fan de muorre fan it stift.
[[Ofbyld:St. Aposteln, Johann Peter Weyer (Zeichnung) und Anton Wünsch (Lithografie), 1827.jpg|thumb|left|''Litografy, neffens in tekening fan Johann Peter Weyer, 1827.'']]
Yn 'e [[Frânske tiid]] waard it Apostelstift yn it ramt fan 'e [[sekularisaasje]] opheft. De ''Straße Apostelnkloster'' betinkt hjoed-de-dei noch it stift dat der ea wie. De tsjerke rekke nei it opheffen fan it stift stadichoan yn it neigean en yn 1822 moast it gebou fanwegen brekfalligens sletten wurde. Al gau dêrnei fûn in restauraasje plak en tusken de jierren 1871 en 1891 in grutte restauraasje. 

Nei de oarlochsskea fan 1942 oant 1944 waard yn 1957 in earste restauraasje ôfsletten. Yn 1961 folge in yngreven restauraasje fan it eastlike diel, dy't yn 1975 einige. De westlike krypte wie fan 1955 oant 1957 wer renovearre. Yn it ramt fan 'e weropbou waarden ek moderne details tafoege. Oan 'e súdkant waard bygelyks in aula yn 'e styl fan 'e jierren 1950 tafoege, dy't ynearsten as needtsjerke boud waard. De [[ferwulft]]en waarden tusken 1988 en 1993 op 'e nij beskildere troch Hermann Gottfried.

Sûnt 1981 stipet de stifting Förderverein Romanische Kirchen Köln it ûnderhâld fan 'e tsjerke.

== De ferwoastgings yn 'e Twadde Wrâldkriich ==
Keulen waard yn 'e [[Twadde Wrâldkriich]] foar 95% ferneatige. Ek de Aposteltsjerke hat slim te lijen hân fan 'e loftoanfallen. De dakken, ferwulften, it noardlike sydskip en de boppeste dielen fan 
'e toer waarden ferneatige. Oant 1957 folge de provisoaryske weropbou. Yn 'e jierren 1960 folge de weropbou fan it klaverblêdkoer yn 'e oarspronklike steat. De by de weropbou ûntdutsen krypte waard op 'e nij útgroeven en wer tagonklik makke. De hiele restauraasje duorre 40 jier. Op 18 septimber 1965 joech paus Paulus VI de tsjerke de status fan [[basilica minor]].

Om 1900 hinne krige it ynterieur fan 'e tsjerke in byzantynsk ynterieur mei mozaïken en fresko's, dy't yn de oarloch ferlern gyngen en net rekonstruearre waarden. Mar ien mozayk fan 'e Goede Hoeder yn it westlik transept bleau bewarre. De muorren bleaune lang wyt, mar yn 'e jierren 1988-1993 waarden de ferwulften troch de keunstner Hermann Gottfried beskildere mei foarstellings út de [[Iepenbiering fan Jehannes]]. Gottfried brûkte net in soad kleur en syn stilystysk wurk is typysk 20-iuwsk. Oant op de dei fan hjoed binne syn beskilderingen noch altiten in striidkwestje.

== Keunstwurken ==
Fan 'e tsjerkeskat is de 13e-iuwske Heriberttsjelk is meast weardefolle keunstwurk. Op de tsjerke binne de byltenissen fan 'e tolve apostels gravearre. By de tsjerkeskat hearre ek in 12e-iuwsk stiftssegel, in [[Gotyk|goatyske]] [[monstrâns]] út 1409, in houten [[krusifiks]] mei sulverbeslach en in ivoaren corpus út 1640. Fierders binne it neamen wurdich: 
[[Ofbyld:St Aposteln Marienaltar.jpg|thumb|260px|''Marijealter.'']]
* Yn 'e noardlike apsis is in barok alterskilderij fan Johann Wilhelm Pottgießer dat it martlerskip fan de hillige [[Katarina fan Aleksandrje|Katarina]] foarsteld;
* Ut de yn 'e 19e iuw ôfbrutsen Needhelperskapel binne de fan ferskillende stilen makke, measst 16e en 17e iuwske bylden fan 'e [[Fjirtjin Needhelpers|14 Needhelpers]]. De bylden binne yn 1898 en yn 1979-1983 restaurearre;
* In houten byld fan Kristus as de [[Man fan Smerten]] út 1450;
* In neogoatysk retabel mei in Madonna en Bern út 1500;
* In 19e-iuwske piëta;
* in 11e-iuwsk doopbekken.
* By de tagong fan 'e krypte steane de houten bylden fan [[Petrus (apostel)|Petrus]] en [[Paulus (apostel)|Paulus]] út 1761. De bylden wiene ûnderdiel fan it 1819 ôfbrutsen barokke [[heechalter]].

== Oargels ==
De tsjerke hat trije oargels. It lytste oargel is in yn 2015 boud [[kistoargel]] fan Josef Classen út Geilenkirchen, dat yn 'e krypte stiet. Yn 'e tsjerke stiet njonken in koeroargel út 1989 ek it grutte haadoargel yn it westlike koer út 1996. 

== Ofbylden ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; widths=150px heights=150px&gt;
Ofbyld:St Aposteln Christophorus.jpg|Byld Kristoffel
Ofbyld:St Aposteln Christus Schmerzensmann.jpg|Man van Smarten
Ofbyld:St Aposteln Pieta.jpg|''Piëta''
Ofbyld:St Aposteln Taufbecken.jpg|''Doopbekken''
Ofbyld:St Aposteln Petrus.jpg|''Byld Sint-Piter''
Ofbyld:St Aposteln Paulus.jpg|''Byld Sint- Paulus''
&lt;/gallery&gt;


{{Boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis [[:de:St. Aposteln]]

{{reflist}}
----
{{Commonscat|St. Aposteln (Köln)|Aposteltsjerke, Keulen}}
}}
{{DEFAULTSORT:Aposteltsjerke, Keulen}}

[[Kategory:Bouwurk yn Keulen]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn Noardryn-Westfalen]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn it aartsbisdom Keulen]] 
[[Kategory:Basilyk yn Dútslân]]
[[Kategory:Bouwurk út de 11e iuw]]</text>
      <sha1>3i0sa1zy0hbst3iiyyxu40j63rubkvl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse pappegaaido</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174354</id>
    <revision>
      <id>1236180</id>
      <parentid>1171795</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T00:04:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2538" sha1="qyiirfel292khozohewv66swtothm84" xml:space="preserve">{{Bistesoarte|
|Namme    = Lytse pappegaaido
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Treron olax.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') 
|Famylje  = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'')  
|Skaai    = [[pappegaaidowen]] (''Treron'')
|Wittenskiplike namme = Treron olax
|Beskriuwer, jier= [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1823
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart=
}}
De '''lytse pappegaaido''' (''Treron olax'') is in [[Fûgels|fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[pappegaaidowen]] (''Treron'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dofûgels]] (''Columbidae'').

== Beskriuwing ==
De lytse pappegaaido wurdt 21 oant 22 sm lang. It is in kompakt doke mei in grutte [[Seksuele dimorfy|geslachtsdimorfy]]. It mantsje hat in grize kop en it boppediel fan 'e kop, de hals en de nekke binne donkergriis. It krop is donkeroranje en de búk gielbrún. De iris fan 'e fûgel is krêmkleurich mei dêrom hinne ljochtbrún. Om it each hat de fûgel in ljochtblauwe eachring. 

Wyfkes ûnderskiede har fan mantsjes troch in donkere, oliifkleurige boppekant en in gielgrien ûnderbealchje. 

== Fersprieding ==
Lytse pappegaaidowen komme op it Maleizyske skiereilân ([[Tailân]] en [[Maleizje]]) oant [[Sumatra]] foar, ynklusyf de Riau-eilannen en de eilannen Bangka en Belitung. It ferspriedingsgebiet giet oant nei [[Kalimantan]] op [[Borneo]] en it westen fan it eilân [[Java]]. 

De fûgel komt dêr algemien foar en wit him oan te passen oan bewenne gebieten mei genôch grien. Se libje meast op leechlân en  lykas alle pappegaaidowen is it in dowesoarte, dy't yn beammen libbet.    

== Status ==
De dokes ha in grut ferspriedingsgebiet en alhoewol't it oantal tebekrint, wurdt de soarte as net-bedrige op 'e [[Reade list]] fan [[IUCN]] klassifisearre.  

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&amp;avibaseid=23E07E95D418A713 Avibase]
* [http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-green-pigeon-treron-olax Birdlife, oproppen 18 april 2024]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Treron olax|Lytse pappegaaido}}
}}

{{DEFAULTSORT:Litse pappegaaido}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Pappegaaido]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]</text>
      <sha1>qyiirfel292khozohewv66swtothm84</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Treron sphenurus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174410</id>
    <redirect title="Kylsturtpappegaaido" />
    <revision>
      <id>1236208</id>
      <parentid>1152707</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T01:16:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3660</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd tot [[Kylsturtpappegaaido]]</comment>
      <origin>1236208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="409479r54evxbi9mnn440jieeab70g2" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Kylsturtpappegaaido]]</text>
      <sha1>409479r54evxbi9mnn440jieeab70g2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse leppelbek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174523</id>
    <revision>
      <id>1236174</id>
      <parentid>1172370</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:59:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4979" sha1="cb634aw457zfwpvwzyosutgp12161rx" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = lytse leppelbek
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Black faced spoonbill at Niigata.JPG|250px]]
|lûd=
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') 
|Famylje      = [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae'')
|Skaai        = [[leppelbekken]] (''Platalea'')
|Wittenskiplike namme= Platalea minor 
|Beskriuwer, jier=  [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]] &amp; [[Hermann Schlegel|Schlegel]], 1849
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]
|lânkaart=
}}
De '''lytse leppelbek''' (''Platalea minor'') is in fûgelsoarte út de famylje út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae''). De fûgel komt foar oan 'e kustgebieten fan East-Aazje en waard mei útstjerren bedrige, mar de populaasje hat him yn 'e 21e iuw stadich oan wat wersteld. 

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Black-faced Spoonbill Platalea minor 1.jpg|thumb|left|Jonge fûgel.]]
De lytse leppelbek is lytser as de gewoane leppelbek dêr't er in soad op liket. De fûgel mjit 60-78,5 sm en hat in spanwiidte fan 110 sm. De lytse leppelbek is hast hielendal wyt, útsein it neakene swart op it gesicht en om it each hinne, de swarte snaffel sels en de lange donkergrize oant swarte poaten. Ek wurde de haadslachpinnen nei bûten ta jimmeroan swarter. 

In folwoeksen fûgel yn 'e briedtiid hat op it boppediel fan it boarst oant yn 'e nekke in ljochte gielbrune flek. Ek de fearren op 'e krún binne dan gielbrún.     

== Gedrach ==
[[Ofbyld:Aogu Wetlands and Forest Part Yi-Cheng, Chen 555593995 - 8.jpg|thumb|left|Lytse leppebek mei proai.]]
De fûgel briedt fan maart oant en mei augustus yn koloanjes mei oare fûgelsoarten op lytse eilannen. Se foerazjearje op 'e modderige grûn, dêr't se mei de snaffel hinne en wer swylje om iten te finen. Se kinne ek aktyf jeije op dierkes, dy't se mei de snaffel besykje te fangen. Lytse fiskjes en wringeleazen binne de belangrykste proaien. Se rêste fakentiden yn beammen of steand yn ûndjip wetter op in ôfstân fan twa oant trije kilometer fan it plak dêr't se foerazjearje.           

== Fersprieding ==
De lytse leppelbek hat fan 'e leppelbekken it lytste ferspriedingsgebiet. De soarte komt allinne yn East-Aazje foar en briedt op 'e eilannen foar de noardwestlike kust fan [[Noard-Koreä]] en oan 'e kust fan 'e Sineeske provinsje Shandong. It is in [[trekfûgel]] dy't winterdeis grutte groepen foarmet. De belangrykste oerwinteringsgebieten binne [[Taiwan]], dêr't mear as 50% fan 'e populaasje oerwinteret. Oare oerwinteringsgebieten binne [[Hong Kong]], it fêstelân fan [[Sina]], [[Japan]], [[Makau]], [[Súd-Koreä]] en [[Fjetnam]]. Ek wurdt de fûgel wer yn [[Ruslân]] waarnommen. 

== Status en bedriging ==
[[Ofbyld:Aogu Wetlands and Forest Part Yi-Cheng, Chen 555593995 - 4.jpg|thumb|250px|Aogu Wetland Forest Park, Taiwan.]]
De fûgel wurdt troch de [[IUCN]] as 'kwetsber' kategorisearre. In earste telling fûn yn 'e jierren 1988-1990 plak en de wrâldpopulaasje waard doe op noch mar 288 fûgels rûsd. By in telling yn 2001 wie de rûzing fan 'e wrâldpopulaasje 835 fûgels en yn 2012 2.693 fûgels. Yn jannewaris 2017 wiene der al 3.941 fûgels. 

It tebekrinnen fan 'e populaasje hat in soad te meitsjen hân mei it gebrûk fan pestisiden. No foarmet de ferneatiging fan it biotoop de wichtichste bedriging. It briedgebiet leit hast hielendal yn it gebiet fan 'e [[Giele See]], dêr't it gebiet dat by leech wetter drûch stiet yn in alderheislikst heech tempo ynpoldere wurdt. De oerwinteringsgebieten yn Sina en Taiwan wurde bedrige troch de yndustrialisaasje, wylst fersmoarging yn Hongkong in bedriging foarmet. In útbraak fan [[botulisme]] dêr ferneatige yn in pear moanne tiid yn 2002-2003 7% fan 'e wrâldpopulaasje. Yn Fjetnam en Sina binne njonken de jacht ek fiskers en it toerisme in bedriging foar de fûgel.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&amp;avibaseid=70924157EB774F64 Avibase, oproppen 23 april 2024]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-faced-spoonbill-platalea-minor/text Birdlife, oproppen 23 april 2024]
* [https://www.iucnredlist.org/search?query=Treron%20teysmannii%20&amp;searchType=species Reade list, IUCN, oproppen 23 april 2024]
{{reflist}}
---- 
{{Commonscat|Platalea minor|lytse leppelbek}}
}}

{{DEFAULTSORT:Litse leppelbek}}
[[Kategory:Leppelbek]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]</text>
      <sha1>cb634aw457zfwpvwzyosutgp12161rx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Luzonreadsturtsje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175220</id>
    <revision>
      <id>1236202</id>
      <parentid>1210442</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T00:42:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2493" sha1="op40if8wz6c7upcl5cnjoev8vz7ao1k" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme      = Luzonreadsturtsje
|Ofbyld     = [[Ofbyld:Luzon Water Redstart.jpg|250px]]
|lûd        =
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje    = [[miggesnappers]] (''Muscicapidae'')
|Skaai      = [[readsturtsjes]] (''Phoenicurus'')
|Wittenskiplike namme= Phoenicurus bicolor
|Beskriuwer, jier= [[William Robert Ogilvie-Grant|Ogilvie-Grant]], 1894
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
|lânkaart   =
}}
It '''Luzonreadsturtsje''' (''Phoenicurus bicolor'') is in fûgelsoarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e ''Muscicapidae'' ([[miggesnappers]]). It is in endemyske fûgel fan it [[Filipinen|Filipynske]] eilân [[Luzon]].

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Rhyacornis bicolor Keulemans.jpg|thumb|left|Luzonreadsturtsje&lt;br&gt;[[John Gerrard Keulemans]].]]
De 15 sm lange fûgel is fral blaueftich fan kleur. It mantsje hat in kastanjebrúne búk en stút en is read op 'e boppekant fan 'e sturt. De wjukken binne brúneftich. It blau fan it wyfke is oer it generaal fealer en it kastanjebrún fan it mantsje is by it wyfke brún. 

== Fersprieding ==
Luzonreadsturtsjes komme yn 'e berchtmes Cordillera Central en Sierra Madrefan op it eilân Luzon foar. Oan it begjin fan 'e jierren 1960 binne de fûgels in pear kear sjoen op Mindoro, mar nei 1965 ha dêr gjin waarnimmings mear west. De biotoop fan 'e fûgel foarmje de iggen fan heldere, hurdstreamende beken en rivierkes yn berchlân mei tropyske berchbosken boppe de 300 m boppe seenivo.

== Status ==
De fûgel hat in beheind ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt op 2.500 oant 10.000 folwoeksen fûgels rûsd. De oantallen fan 'e Luzonreadsturtsjes rinne troch biotoopferlies tebek. It biotoop wurdt fral oantaast troch mybou en de dêrmei mank geande wetterfersmoarging en de kap fan bosk. Dêrfandinne stiet de soarte op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as gefoelich klassifisearre.

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=4DB42DF952F15C8B Avibase, oproppen 7 juny 2024]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22710101 Birdlife, oproppen 7 juny 2024]
* [https://ebird.org/species/hodred1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 7 juny 2024]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Phoenicurus bicolor}}
}}
[[Kategory:Readsturtsje]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]</text>
      <sha1>op40if8wz6c7upcl5cnjoev8vz7ao1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse miggesnapper</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175255</id>
    <revision>
      <id>1236177</id>
      <parentid>1187054</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T00:01:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9011" sha1="exnwz04dn5020p2po0o5peph0i9ody4" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme       = lytse miggesnapper
|Ofbyld      = [[File:Ficedula parva мухоловка мала.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[File:Red-breasted Flycatcher Ficedula parva Female by Vedant Kasambe 02.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Wyfke&lt;/small&gt;. 
|lûd         = [[File:XC249309-2015-05-31 07-13 FIC PAR.ogg|250px]]
|Ryk         = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme      = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse      = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift       = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje     = [[miggesnappers]] (''Muscicapidae'')
|Skaai       = [[bûnte miggesnappers]] ''Ficedula''
|Wittenskiplike namme= Ficedula parva
|Beskriuwer, jier= [[Johann Matthäus Bechstein|Bechstein]], 1792
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart    =[[File:FicedulaParvaIUCN2019-3.png|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#00FFFF}} [[trekfûgel]] 
|Kolom2=
{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''lytse miggesnapper''' (''Ficedula parva'') is in [[sjongfûgel]] út de famylje [[miggesnappers]] (Muscicapidae). It is in [[trekfûgel]]tje dat yn [[Europa]] en West-[[Aazje]] briedt en yn [[Pakistan]] en [[Yndia]] oerwinteret.

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Bird notes (1913) (14563437438).jpg|thumb|Bird notes (1913) (14563437438)|left|Yllustraasje fan mantsje en wyfke.]]
De lytse miggesnapper is in 11 oant 12 sm lange fûgeltsje, dat behindich en ûnrêstich troch it beamtegrien beweecht. It is ien fan 'e lytste miggesnappers en krekt wat grutter as in [[Tomke (fûgel)|tomke]]. De fûgel hat in opfallende wite eachring en in lytse donkere snaffel mei oan 'e ûnderkant fan 'e snaffel in oranjegiele basis. De kop en it boppebealchje binne mat griis en de wjukken brúneftich. It mantsje hat yn 'e briedtiid in oranje kielflek, dy't earst yn it twadde libbensjier ferskynt en faak by it âlder wurden wer fealer wurdt. Fierder is it fûgeltsje oan 'e ûnderkant ljochtbêzje. By it sitten beweecht de fûgel in soad mei it sturtsje en dan is te sjen dat de sturt swart is, mei oan wjerskanten in soad wyt.

It wyfke hat ek in ljochtbêzje boarst mei somtiden ek noch wat oranje op 'e kiel of op it boarst.

== Fersprieding ==
De lytse miggesnapper briedt yn East-Europa, Súdeast-[[Sweden]] (dêr't de fûgel sûnt 1944 in briedfûgel is), Súd-[[Finlân]], de [[Baltikum|Baltyske steaten]] oant djip yn [[Ruslân]] oant de Oeral. Dy populaasje giet yn Aazje oer yn 'e populaasje fan 'e [[taigamiggesnapper]] (''F. albicilla''). Earder waard de taigamiggesnapper as in ûndersoarte fan 'e lytse miggesnapper beskôge, mar tsjintwurdich wurdt de lytse miggensnapper as monotypyske soarte behannele, dat wol sizze dat der gjin ûndersoarten binne. 

It leefgebiet fan 'e lytse miggesnapper bestiet út mingd [[Leafwâld|leaf-]] en [[Konifearen|nullewâld]] mei fral de boekebeam, mar ek de iik of de spjirre, fral yn it noarden. De fûgel hat in foarkar foar bosk mei grutte beammen en in soad ûndergroei, mar ek mei iepen plakken en boskmarkes. De lytse miggesnapper wurdt ek wol sjoen yn hôvings of wyngebieten. Yn 'e [[Kaukasus]] komt de fûgel oant in hichte fan 2350 m boppe de seespegel foar. Bûten de briedtiid wurdt de fûgel ek waarnommen yn parken en tunen as dêr ek grutte beammen stean.  

Yn Nederlân komt de lytse miggesnapper net in soad foar en allinne as trochtrekker. By lytse miggesnappers wurdt relatyf faak it fenomeen fan 'e omkearde migraasje waarnommen. Fral jonge fûgels migrearje in rjochting út, dy't krektoarsom is fan 'e goede rjochting. De oarsaken dêrfan binne net goed ûndersocht, mar mooglik hat it te meitsjen mei [[meteorology]]ske omstannichheden. Faak komme dy fûgels dan oan 'e [[Noardsee]]kust, Súd-[[Ingelân]] of West-[[Frankryk]] telâne.&lt;ref&gt;[https://de.wikipedia.org/wiki/Zwergschn%C3%A4pper Dútsk lemma oer de lytse miggesnapper.]&lt;/ref&gt; Der binne yn Nederlân gjin wisse briedgefallen fêststeld en de grutste kâns om in lytse miggesnapper te sjen is op 'e [[Waadeilannen]] en op 'e [[Maasflakte]]. Alhoewol't it liket dat de fûgel syn briedgebiet nei it west ta útwreidet, leit it briedgebiet fan 'e fûgel noch likernôch 150 km eastlik fan 'e Nederlânske grins yn [[Dútslân]].    

== Nêst ==
[[Ofbyld:Ficedula parva MHNT.ZOO.2010.11.206.5.jpg|thumb|left|Aaikes fan 'e lytse miggesnapper.]]
De lytse miggesnapper is in hoalebrieder. Ek wurde wol spjalten yn rotsen brûkt foar de bou fan in nest. It wyfke boud it nêst en it mantje helpt faak allinne mar de earste dagen mei it bringen fan nestmateriaal. De hichte fan it nêst ferskilt fan hast op 'e grûn oant wol 20 meter en mear. It lechsel bestiet út 4 oant 7 aaikes. De briedtiid duorret likernôch 15 dagen en nei it útkommen bliuwe de jonge fûgels noch sa'n 16 dagen yn it nêst. De measte lytse miggesnappers begjinne healwei juny mei it lizzen fan aaien en it brieden. Lytse miggesnappers briede ienris yn 't jier.

== Status ==
De lytse miggesnapper hat in tige grut ferspriedingsgebiet. De Europeeske populaasje waard yn 2015 op 3.290.000-5.090.000 pearkes rûsd. Yn Europa briedt teminsten 95% fan 'e populaasje en der wurdt oannommen dat de populaasje groeid. De fûgel stiet op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre.&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-breasted-flycatcher-ficedula-parva/text Birdlife, oproppen 9 juny 2024.]&lt;/ref&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/kleine-vliegenvanger Fugelbeskerming Nederlân, oproppen 9 juny 2024.]
* [https://stats.sovon.nl/stats/soort/13430 SOVON, oproppen 9 juny 2024.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=6A3CA06B2496B003 Avibase, oproppen 8 juny 2024]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-breasted-flycatcher-ficedula-parva/distribution Birdlife, oproppen 9 juny 2024]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Luscinia megarhynchos}}
}}

{{DEFAULTSORT:Litse miggesnapper}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Bûnte miggesnapper]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]</text>
      <sha1>exnwz04dn5020p2po0o5peph0i9ody4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grut Arbitremint</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175297</id>
    <revision>
      <id>1236128</id>
      <parentid>1174377</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T15:54:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>/* Dykgreve selsstannige funksje */ Dykgraaf</comment>
      <origin>1236128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23129" sha1="ho8k4uuw3suiihcq1gpv9kg2z5c9vrb" xml:space="preserve">Mei it '''Grut Arbitremint''' waard yn 1533 in strukturele ferbettering fan de organisaasje fan it seedykûnderhâld fan de Fryske westkust ynfierd en der waard in basis lein foar in reedlike lêsteferdieling. De wetterskippen ('kontribúsjes') dy ’t doe ûntstien binne hawwe iuwen funksjonearre.

[[File:Frieland met voormalige Middelzee.jpg|thumb|Fryslân mei eardere Middelsee]]
[[File:Zeedijk met kistwerk.jpg|thumb|Seedyk mei pealwurk foar bûtendyks lân]]
[[File:2020-06-21 - Landgewinnung vorm Deich.jpg|thumb|Bûtendyksk lânoanwaaks]]

== Foarskiednis ==
It ûnderhâlden fan [[seedyk|seediken]] wie yn de [[lette midsiuwen]] ynrjochte as dykplicht neffens oangrinzing. Wa’t lân hie dat oan de seedyk grinze moast dy dyk ûnderhâlde. Tsjinoer dizze plicht stie it rjocht op de [[Kwelder|lânoanwaaks]].&lt;ref&gt;Winsemius (1947) siden. 17-19, 118&lt;/ref&gt; De dykplicht neffens oangrinzing waard yn de rin fan de tiid útwreide fan oangrinzjende lâneigener nei oangrinzjend doarp en [[gritenij]]. Eartiids wie [[Westergoa]] hast hielendal omjûn troch wetter, mar mei de trochgeande [[Drûchmakkerij|ynpoldering]] fan de tichtslibjende [[Middelsee]] hiene nei 1500 allinnich de westlike gritenijen noch seediken te ûnderhâlden. Nei de ynpoldering fan de Middelsee feroaren de streamingen op de [[Waad|Fryske Waden]] en yn de [[Sudersee]], wêrtroch ’t it bûtendykske lân fan Westergoa hieltyt fierder ôfbroazele. Dit bûtendykske lân wie ûnmisber foar it seewarringssysteem fan dy tiid. De mei gersseadden bedekte ierden seedyk koe in stoarm allinnich trochstean at de measte krêft al út de weagen wie eardat se de foet fan de dyk berikten. It bûtendykske lân waard beskerme met ferskate houten konstruksjes ûnder de sammelnamme pealwurken.

De [[Albrecht fan Saksen|hartoggen fan Saksen]] dy ’t it nei 1498 yn Fryslân foar it sizzen hiene, bemuoiden har uteraard ek mei de lêsten fan it seedykûnderhâld. Grûneigeners moasten oer elke gûne pacht dy’t se barden in omslachheffing betelje en de hichte dêrfan wie foar eltsenien gelyk.&lt;ref&gt;De omslach of omslachheffing waard berekkene nei evenredichheid fan it lânbesit fan elke eigener, oan it begjin basearre op de oerflakte, letter op de hierwearde.&lt;/ref&gt; Dat late ta oanhâldende protesten fan dejingen dy’t oant dan ta neat mei de seediken fan Westergoa te krijen hân hiene. It gefloch wie dat yn de rin fan de jierren de lêsten fan lâneigeners yn gritenijen dy’t net oan de seedyk grinzen (binnendikers) ferlichte waarden ten koste fan lâneigeners fan gritenijen dy’t wol oan in seedyk grinzen (bûtendikers).

== Arbitraazje ==
Neidat yn 1525 inkele koart op elkoar folgjende stoarmen grutte skea feroarsake hiene, woene de bûtendikers mear help fan de binnendikers fan Westergoa en [[Eastergoa]], mar dy wegeren elke steun.&lt;ref&gt;Groot Plakaat en Charterboek fan Fryslân diel 2, s. 154: as bûtendikers waarden neamd Warkum, Hylpen, Wymbritseradiel, Wûnseradiel foarsafier belêste, Barradiel, Frjentsjerter bûtendiken, Harnzer buorren en Harnzer útlannen, Doanjewerstâl, Lemster Fiifgea, Snits, Starum en Himmelumer Aldefurd, Gaasterlân en en Uteringadiel.&lt;/ref&gt; Steedhâlder [[Georg Schenk fan Toutenburch]] bepaalde dat earst de diken yn oarder makke wurde moasten troch dejingen dy ’t oan dan ta dêrfoar ferantwurdlik west hiene. Dêrnei woe hy de rinnende skelen oplosse. Eastergoa woe neat te krijen ha mei de seediken fan Westergoa en binnendikers fan Westergoa woene wol foar ien kear byspringe, mar net struktureel. Op 26 maaie 1525 waarden folmachten en deputearren&lt;ref&gt;Dit wiene yn de stikken de wenstige termen foar ôffurdigen nammers doarpen en stêden. Folmachten wiene manlju mei in [[folmacht]] dy’t harren in bepaald foech joech, itselde gou foar deputearren. At der in foarstel lei dat bûten harren foech lei moasten se earst oerlizze mei harren efterban.&lt;/ref&gt; oanwiisd út de stêden en gritenijen dy’t by in dyktrochbrek allegear ûnder wetter strûpe koene: ''ende die all met eenen water overvloeden''. Dat wie dus it gebiet dat nei in seedyktrochbrek ûnder wetter komme soe te stean oant de earstfolgjende slieperdyk. Dizze ôffurdigen mochten harren oplossings nei foaren bringe, mar at se it net iens wurde koenen soene de steedhâlder en inkele riedshearen optrede as arbiters. It yn de midsiuwen yn Fryslân besteande systeem wêrby’t soenlju in konflikt besljochtsje koene waard by dizze wat oanpaste wurkwize fuortset: de partijen ferklearren foarôf dat se har dellizze soene by it beslut fan de arbiters. It beslút wie dat de bûtendikers harren diken tsien jier lang allinnich ûnderhâlde soene.

De stoarmfloed fan novimber 1532 feroarsake rûnom yn Noardwest-Europa grutte skea oan de seediken en der foelen in soad slachtoffers. Yn Fryslân wie de skea ek ferskuorrend en de steedhâlder ferbea út útfarren fan skippen tusken begjin maart en heal maaie 1533, omdat de bemanningsleden hurd nedich wiene foar it reparearjen fan de seediken. Ek wie no dúdlik dat de ôfspraken fan 1525 in te swiere lêst op de bûtendikers lein hiene. 
Wylst der hurd wurke waard oan it meitsjen fan de seediken waard der yntinsyf oerlis fierd oer in nije regeling foar it seedykûnderhâld. Yn it ferline hie it altyd dreech west om ta ôfspraken te kommen, mar steedhâlder en riedshearen wiene derfan oertsjûge dat in beslissing trochdrukke mei machtsfertoan de ferhâldings bliuwend fersteure soe. Dêrom waard opnij oan grytmannen en stedsbestjoeren frege om op 27 maart 1533 trije of mear folmachten ôf te furdigjen dy ’t mei in folsleine macht en prokuraasje yn Ljouwert sûnder oerlis oer harren foarstellen oardiele kinne soene. Neidat dy wiidweidich besprutsen wiene giene beide partijen akkoard mei arbitraazje. De arbiters leine harren foarstellen earst noch foar oan de oerste dykgreve fan Westergoa [[Frits van Grombach]] en oan ferskate oare deskundigen. Dy hiene ‘nei ryp berie’ harren goedkarring jûn. Dochs ferrûn de beslútfoarming flot. Op 7 april 1533 waarden de besluten publisearre as ‘vuytspraecke, arbitraigie ende ordonnancie’. It begryp Grut Arbitremint is letter ûntstien.

== ‘vuytspraecke, arbitraigie ende ordonnancie’==
[[File:Kaart van Friesland Nieuwe Kaart van Friesland (titel op object), RP-P-OB-50.167.jpg|thumb|Kaart fan Fryslân út 1762 mei 30 gritenijen, 314 doarpen en 11 stêden.]]
It Grut Arbitremint joech in nije ynhâld oan de begripen binnendikers en bûtendikers. Net langer gie it om de fraach oft in gritenij wol of net grinze oan in seedyk, mar om de fraach hokker diel fan it lân by in trochbrutsen seedyk ûnder wetter strûpe soe. Wa’t dêr lân hie wie in bûtendiker, wa’t efter de slieperdyk drûch bleau wie in binnendiker. Troch dizze prinsjipiele feroaring rûn de grins tusken binnendikers en bûtendikers faak dwers troch gritenijen en doarpen.

De diken lâns de kust fanôf It Bilt oant de grins mei Oerisel waarden yndield yn fjouwer trajekten:&lt;br/&gt;
''Trajekt 1'':&lt;br/&gt; fan [[It Bilt]] (‘Dykshoeke’) oant de [[Makkum|Makkumer syl]]. 
Dit trajekt waard kwalifisearre as ‘de measte lêst en it swierste wurk’. Ferantwurdlik wiene [[Frjentsjerter Fiifdielen]]: de stêd Frjentsjer mei de fiif gritenijen [[Frjentsjerteradiel (1851-1984)|Frjentsjerteradiel]], [[Barradiel]], [[Menameradiel]], [[Baarderadiel]] en [[Hinnaarderadiel]]) plus sân doarpen fan [[Wûnseradiel]] ([[Kimswert]], [[Penjum]], [[Wûns]], [[Surch]], [[Koarnwert]], [[Abbenwier]] en Makkum). Bûtendikers wiene yn dit gebiet de lâneigeners oan de westkant fan de [[Slachtedyk]], binnendikers dy oan de eastkant fan de Slachtedyk.&lt;br/&gt; 
''Trajekt 2'':&lt;br/&gt; fan de Makkumer syl oant it Warkumer stek. 
Ferantwurdlik wiene Wûnseradiel (sûnder de sân doarpen by trajekt 1) en de stêd [[Boalsert]]. Bûtendikers waarden yn dit gebiet skaat fan de binnendikers troch in [[slieperdyk]] dy ’t by [[Achlum]] fan de Slachtedyk ôf nei it suden rûn (no Muontsewei), fierder gie bewesten [[Arum]], troch [[Wytmarsum]] en dan nei it suden lâns [[Skraard]] en [[Longerhou]] rûn. Oan de westkant fan Boalsert gie hy fierder nei it suden nei [[Tsjerkwert]] en fandêr as Himdyk oant de grins fan Wûnseradiel en [[Wymbritseradiel (1851-1984)|Wymbritseradiel]]. Binnendikers wiene de lâneigeners oan de eastkant fan dizze sliperdyk, bûtendikers dy oan de westkant.&lt;br/&gt;
''Trajekt 3'':&lt;br/&gt; fan it Warkumer steak oant [[Reaklif]].
Ferantwurdlik wiene de gritenijen Wymbritseradiel, [[Himmelumer Aldefurd]] en [[Noardwâlde]] en [[Utingeradiel]] en de stêden [[Snits]], [[Drylts]], Warkum, [[Hylpen]] en [[Starum]]. De Himdyk út trajekt 2 gie yn dit gebiet fierder lâns [[Westhim]] en [[Easthim]], gie oan de noardkant fan Drylts lâns, rûn troch Snits en bûgde nei it noardeasten en via [[Raerderhim]] nei [[Jirnsum]]. Binnendikers wienen yn dit gebiet de lâneigeners oan de noardkant fan dizze slieperdyk, de bûtendikers dy oan de súdkant.&lt;br/&gt;
''Trajekt 4'':&lt;br/&gt; fan it Reaklif oant de grins fan [[Oerisel]] (‘Feenhuijsen’, no de Woarstsleat by [[Skoattersyl]].) 
Ferantwurdlik wiene de sân gritenijen fan Sânwâlden ([[Anjewier]], [[Doanjewerstâl]], [[Haskerlân]], [[Skoatterlân]], [[Lemsterlân]], [[Opsterlân]] en [[Gaasterlân (gemeente)|Gaasterlân]]) en de stêd [[Sleat]]. Dit gebiet bestie allinnich út bûtendikers.

== Lêstenferdieling tusken binnen- en bûtendikers ==
[[File:Kaart van Friesland met waterschappen 1892.jpg|thumb|De wetterskippen fan Fryslân mei nûmers oanjûn; de nûmers 13 oant en mei 19 bestrike it gebiet dat ûnder it Grut Arbitremint foel.]]
By de lêstenferdieling waard ûnderskied makke tusken de lêsten foar de ierden dyk en de lêsten foar de pealwurken. De ierden dyk waard meastal ûnderholden mei hantlangjen troch bewenners fan it gebiet dy ’t mei eigen ark lykas skeppe, kroade, weinen en hynders. Pealwurken waarden meastentiids oanbestege en dêrfoar moast jild oprûn wurde. De basis foar te beteljen omslachheffing wie de hierwearde (rinte, pacht) fan it lân, útdrukt yn [[goudgûne]]n of [[Floreen|florenen]].

''Trajekt 1.''&lt;br/&gt;
Bûtendikers krigen trijekwart fan it ierdwurk te ûnderhâlden, de binnendikers ien fjirde. Foar de pealwurken betellen de binnendikers foar elke gûne rinte de helt fan wat de bûtendikers betellen. Omdat de hierwearde fan de binnendikers mei elkoar trije kear sa heech wie as die fan de binnendikers mei elkoar betellen de binnendikers totaal 50% mear oan de pealwurken as de binnendikers.&lt;br/&gt;
''Trajekt 2''.&lt;br/&gt;
Bûtendikers krigen fjouwer fiifde fan it ierdewurk te ûnderhâlden, binnendikers ien fiifde. Foar de pealwurken betellen de binnendikers oer elke gûne rinte de helt fan wat de bûtendikers betellen.&lt;br/&gt;
''Trajekt'' 3.&lt;br/&gt;
Utingeradiel krige in stik fan 200 [[Roede (mjitte)|roeden]] oan de súdkant fan Starum te ûnderhâlden. Fan it oare diel fan it trajekt krigen de bûtendikers fan de oare gritenijen en de stêden seis sânde fan it ierdwurk te ûnderhâlden, de binnendikers ien sânde. Foar de pealwurken betelle Utingeradiel trijekwart en de binnendikers de helte fan wat de bûtendikers foar elke gûne rinte betellen.&lt;br/&gt;
''Trajekt'' 4&lt;br/&gt;
Dit gebiet telde allinnich bûtendikers en dy betellen allegear itselde: ‘gulden gulden gelijk’. [[Weststellingwerf]] moast syn eigen diken sadanich ûnderhâlde, dat de oaren der gjin skea fan ûnderfine soene.

== Dykgraaf selsstannige funksje ==
Oant 1533 wiene grytmannen altyd belutsen by it dykwurk en faak wiene se tagelyk dykgraaf, soms in skoft ûnder in oerste dykgraaf dy ’t beneamd wie op it nivo fan Westergoa en Eastergoa. Omdat yn it Grut Arbitremint de dykplicht oer de grinzen fan de gritenijen regele waard, kaam der nei 1533 in skerpe skieding tusken it grytmanskip en it dykgraafwêzen.&lt;ref&gt;Winsemius (1947) s. 144&lt;/ref&gt; De ôfsûnderlike organisaasjes foar it dykûnderhâld waarden kontribúsjes (letter wetterskippen) neamd mei in dykgreve oan it haad.
''Trajekt 1'' waard de Kontribúsje fan de Fiifdielen Seediken binnendyks en bûtendyks, ''trajekt 2'' de Kontribúsje Wûnseradiels Suderseediken, ''trajekt 3'' Wymbritseradiel cum annexis Kontribúsje Seediken en ''trajekt 4'' de kontribúsje De Sân Gritenijen en de stêd Sleat.
Oan de dykgraaf fan de kontribúsje waarden deputearren tafoege, dy t keazen waarden troch de folmachtige ôffurdigen fan gritenijen en stêden. Nei alle gedachten binne de dykgraven yn it earstoan troch steedhâlder en hof oansteld en bleau de oerste dykgraaf op distriktsnivo noch yn funksje.&lt;ref&gt;Groot Placaat en Charterboek van Vriesland diel 2 s. 662: de abt fan Gerkeskleaster dy’t tagelyk dykgraaaf is moat hearre nei it sizzen fan de oerste dykgraaf. (1535)&lt;/ref&gt;

== Ferdieling oer de kontribúsjes ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:left; margin:1em; margin-left:0&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |Kontribúsje fan de Fiifdielen Seediken
|-
! colspan=&quot;2&quot; |''Bûtendyks''
! colspan=&quot;2&quot; |''Binnendyks''
|-
! width=&quot;150pt&quot; align=&quot;left&quot;| gritenij/stêd 
! width=&quot;150pt&quot; align=&quot;left&quot;| doarp
! width=&quot;150pt&quot; align=&quot;left&quot;| gritenij/stêd
! width=&quot;150pt&quot; align=&quot;left&quot;| doarp
|-
|[[Barradiel]]||&lt;span style=&quot;background-color:yellow;&quot;&gt;[[Furdgum]]||Barradiel||[[Minnertsgea]]
|-
| ||&lt;span style=&quot;background-color:yellow;&quot;&gt; [[Tsjummearum]]||[[Frjentsjer]] ||stêdlik gebiet
|-
| ||&lt;span style=&quot;background-color:yellow;&quot;&gt; [[Kleaster-Lidlum]]||[[Frjentsjerteradiel (1851-1984)|Frjentsjerteradiel]]||[[Tsjom]]
|-
| ||&lt;span style=&quot;background-color:yellow;&quot;&gt; [[Easterbierrum]] || ||[[Hitsum]]
|-
| ||[[Seisbierrum]] || ||&lt;span style=&quot;background-color:yellow;&quot;&gt; [[Achlum]]
|-
| ||[[Pitersbierrum]] || ||[[Doanjum]]
|-
| ||[[Winaam]]|| ||[[Boer (doarp)|Boer]]
|-
| ||[[Almenum]] || ||[[Rie (plak)|Rie]]
|-
|[[Harns (stêd)|Harns]] ||stêdlik gebiet || ||[[Peins]]
|-
|Frjentsjerteradiel ||[[Mullum]]	|| ||[[Sweins]]
|-
| ||[[Hjerbeam]]|| ||[[Skalsum]]
|-
| ||[[Lúntsjerk]] ||[[Menameradiel]] ||alle doarpen
|-
| ||&lt;span style=&quot;background-color:yellow;&quot;&gt; Achlum|| [[Baarderadiel]]|| alle doarpen
|-
|[[Wûnseradiel]]||[[Kimswert]]|| [[Hinnaarderadiel]]|| alle doarpen
|-
| ||[[Penjum]]|| 
|-
| ||&lt;span style=&quot;background-color:yellow;&quot;&gt; [[Wûns]]|| ||
|-
| ||[[Surch]]|| ||
|-
| ||[[Koarnwert]]|| ||
|-
| ||[[Abbenwier]]|| ||
|-
| ||[[Makkum]]|| ||
|}
{| class=&quot;vatop&quot;
|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left&quot;
! colspan=&quot;4&quot; |Wymbritseradiels c.a. Kontribúsje Seediken
|-
! colspan=&quot;2&quot; |''Bûtendyks''
! colspan=&quot;2&quot; |''Binnendyks''
|-
! width=&quot;150pt&quot; align=&quot;left&quot;| gritenij/stêd 
! width=&quot;150pt&quot; align=&quot;left&quot;| doarp
! width=&quot;150pt&quot; align=&quot;left&quot;| gritenij/stêd
! width=&quot;150pt&quot; align=&quot;left&quot;| doarp
|-
|[[Wymbritseradiel (gemeente oant 1984)|Wymbritseradiel]]||[[Toppenhuzen]]||Wymbritseradiel||[[Wolsum]]
|-
| ||[[Twellingea]] || ||[[Nijlân (Súdwest-Fryslân)|Nijlân]]
|-
| ||[[Jutryp]]|| ||[[Folsgeare]]
|-
| ||[[De Hommerts]] || ||[[Tsjalhuzum]]
|-
| ||[[Smelbrêge]] || ||[[Turns]]
|-
| ||[[Wâldsein]]|| ||[[Skearnegoutum]]
|-
| ||[[Ypekolsgea]]|| ||[[Loaiïngea]]
|-
|[[Drylts (stêd)|Drylts]] ||stêdlik gebiet|| ||&lt;span style=&quot;background-color:yellow;&quot;&gt;[[Westhim]]
|-
|[[Snits (stêd)|Snits]] ||stêdlik gebiet|| ||&lt;span style=&quot;background-color:yellow;&quot;&gt; [[Easthim]]
|-
| ||[[Yndyk (Súdwest-Fryslân)|Yndyk]]|| ||&lt;span style=&quot;background-color:yellow;&quot;&gt; [[Abbegea]]
|-
| ||[[Heech]]|| ||&lt;span style=&quot;background-color:yellow;&quot;&gt; [[Ysbrechtum]]
|-
| ||[[Gaastmar]] || ||&lt;span style=&quot;background-color:yellow;&quot;&gt; [[Goaiïngea]]
|-
| ||[[Sânfurd]]|| ||&lt;span style=&quot;background-color:yellow;&quot;&gt; [[Gau]]
|-
| ||[[Aldegea (De Fryske Marren)|Aldegea]]|| || &lt;span style=&quot;background-color:yellow;&quot;&gt;
|-
| ||[[Idzegea]]|| ||
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left&quot;
! colspan=&quot;4&quot; |Wûnseradiels Suderseediken
|-
! colspan=&quot;2&quot; |''Bûtendyks''
! colspan=&quot;2&quot; |''Binnendyks''
|-
! width=&quot;150pt&quot; align=&quot;left&quot;| gritenij/stêd 
! width=&quot;150pt&quot; align=&quot;left&quot;| doarp
! width=&quot;150pt&quot; align=&quot;left&quot;| gritenij/stêd
! width=&quot;150pt&quot; align=&quot;left&quot;| doarp
|-
|[[Wûnseradiel]]||[[Piaam]]	||Wûnseradiel||[[Lollum]]
|-
| ||[[Gaast (Súdwest-Fryslân)|Gaast]] || ||[[Burchwert]]
|-
| ||&lt;span style=&quot;background-color:yellow;&quot;&gt; [[Wûns]]|| ||[[Hichtum]]
|-
| ||[[Skraard]] || ||[[Hartwert]]
|-
| ||[[Longerhou]] || ||[[Oegekleaster]]
|-
| ||[[de Marne]] || ||[[Knossens]]
|-
| ||[[Eksmoarre]]	|| ||&lt;span style=&quot;background-color:yellow;&quot;&gt;[[Arum]]
|-
| ||[[Allingawier]]|| ||&lt;span style=&quot;background-color:yellow;&quot;&gt; [[Wytmarsum]]
|-
| ||[[Skuzum]] || ||&lt;span style=&quot;background-color:yellow;&quot;&gt; [[Skettens]]
|-
| ||[[Dedzjum]]|| ||&lt;span style=&quot;background-color:yellow;&quot;&gt;	[[Tsjerkwert]]
|-
| ||[[Parregea]]|| ||&lt;span style=&quot;background-color:yellow;&quot;&gt; [[Blomkamp|Aldekleaster]]
|-
| ||[[Hieslum]]||[[Boalsert (stêd)|Boalsert]] ||stêdlik gebiet
|-
| ||[[Ferwâlde]] || ||
|-
| ||[[Greonterp]]|| ||
|}
|}
Foar &lt;span style=&quot;background-color:yellow;&quot;&gt; doarpen mei in giele eftergrûn&lt;/span&gt; bestiet in bysûndere situaasje wat har dykplicht oangie.&lt;br/&gt;''Kontribúsje fan de Fiifdielen Seediken'': Furdgum, Tsjummearum, Kleaster-Lidlum en Easterbierrum hearden foar it ierdwurk by de bûtendikers, mar foar de haden en it pealwurk by de binnendikers. It gebiet fan Achlum lei diels bûten de [[Slachtedyk|Slachte]] en hearde foar in kwart by de bûtendikers en foar trijekwart by de binnendikers. Fan Wûns hearde twatredde fan it gebiet by dizze kontribúsje, de rest by Wûnseradiels Suderseediken.&lt;br/&gt;''Wymbritseradiel  c.a. Kontribúsje Seediken'': de giel merke binnendikers-doarpen hearden foar in lyts part ek by de bûtendikers.&lt;br/&gt;''Wûnseradiels Suderseediken'': Wûns foar ientredde by dizze kontribúsje, de giel merke binnendikers-doarpen foar in lyts part ek by de bûtendikers.

De '''Kontribúsje De Sân Gritenijen en de stêd Sleat''' hie allinnich bûtendikers en dêr spile it probleem fan de kostenferdieling tusken binnen- en bûtendikers net.

== Neisoarch ==
De arbiters hiene de trajekten fêststeld, foar elk trajekt de doarpen, gritenijen en stêden yndield en de lêstenferdieling tusken binnen- en bûtendikers fêstlein. At der oer de ordonnânsje tusken partijen ûndúdlikens ûntstean soe wie de útlis foarbehâlden oan de arbiters. No moasten noch binnen de kontribúsjes ôfspraken makke wurde oer wa’t hokker persiel fan it trajekt yn ûnderhâld krige. Dêrby wie ek arbitraazje nedich om ta in definitive regeling te kommen. De lingte fan it tabedielde stik dyk wie net it grutste probleem, want dy wie keppele oan de hoemannichte lân fan in doarp, útdrukt yn florenen. Mar wêr’t dat lân krekt lei joech wol diskusje. Sommige stikken seedyk wiene swierder yn ûnderhâld as oare. En no ’t ek doarpen seedykplichtich wurden wiene dy’t frij fier fan de seedyk leine, woene dy ôfstân ta harren persiel graach sa koart mooglik hâlde. By de kontribúsje fan de Fiifdielen Seediken waard it ien fjirde gedielte fan de binnendikers ferspraat oer trije stikken om it lichte en swiere ûnderhâld safolle mooglik te ferdielen. It trije fjirde gedielte fan de bûtendikers moast tabedield wurde oan santjin doarpen, in stêd en twa kleasters. By safolle tsjinstelde belangen komme partijen der meastal net út en is arbitraazje de ienige oplossing.

De kontribúsje fan it tredde trajekt waard yn 1538 splitst yn twa kontribúsjes: Fan de cum annexis fan Wymbritseradiel bleaune allinnich de stêden Snits en Drylts oer, it oare gie mei-elkoar yn de kontribúsje Himmelumer Aldefurd, Noardwâlde, Utingeradiel mei de stêden Starum, Hylpen en Warkum cum annexis.

Yn 1539 presintearren de dykplichtigen fan de kontribúsje fan de Fiifdielen Seediken in konsept dykynstruksje fan sechtjin artikels, dy’t troch steedhâlder en Hof op 22 septimber as segele oarkunde publisearre waard.&lt;ref&gt;Groot Plakaat en Charterboek van Vriesland diel 5  siden 196, 197&lt;/ref&gt; &lt;br/&gt;De dykplichtigen meie sadree’t de sittende dykgreve ôftreedt út harren midden in dykgreve nominearje, dy ’t dêrnei fan it Hof fan Fryslân syn kommisje krijt en beëdige wurdt. Dêrneist wurde alle jierren fjouwer deputearren keazen, twa út namme fan de binnendikers en twa nammers de bûtendikers. Dykgreve en deputearrem bepale wat nedich is om de seediken te ûnderhâlden. De foarjiersynspeksje wurdt holden op de moandei foar St. Gertrudis (17 maart) wêrby’t ôffurdigen fan de doarpen en stêden oanwêzich wêze moatte, sadat se witte wat der barre moat. In ek keazene ûntfanger-generaal ûntfong it nedige jild, dat troch grytmannen en [[doarpsrjochter]]s ine waard. Wa’t net betelle krige te meitsjen mei twongen ferkeap fan grûn.&lt;br/&gt;
Soksoarte dykynstruksjes waarden ek de by oare kontribúsjes opsteld, mei fergelykbere ynfloed fan de dykplichtigen.&lt;ref&gt;Obreen 1956 s. 43&lt;/ref&gt;

[[File:Zeewering Stavoren.jpg|thumb|Nei it ferdwinen fan it bûtendyks lân waard de seedyk direkt mei in swiere stiennen foet beskerme.]]

== Ferfolch ==
Mei it Grut Arbitremint wie in treflik fûnemint lein foar it seedykûnderhâld fan Westergoa en Sânwâlden. De oanpassings yn de neifolgjende jierren taastten dat fûnemint amper oan. De folmachtge ôffurdigen krigen binnen de kontribúsjes grutte ynfloed, mar it Hof fan Fryslân hold it lêste wurd. It waard wenst dat ien of twa riedshearen as kommissarissen meirûnen mei it dykbestjoer (dykgreve en deputearren) by de ynspeksje fan de seediken. Skelen tusken binnen- en bûtendikers barden geregeldwei troch de dúdlike belangentsjinstellings.
De útdieling fan de seepersielen per doarp betsjutte dat de lêst fan grutte skea hielendal op dat doarp rêstte, wylst in neistlizzend persiel fan in oar doarp in bytsje of gjin skea oprûn. It dielen fan de risiko’s, mienmakking neamd, spruts net fansels. By de kontribúsje fan de Fiifdielen Seediken barde de mienmakking yn 1579, ôfsûnderlik foar binnendikers en bûtendikers. Sûnt 1680 besocht men by Wûnseradiels Sudersee Diken oer te gean ta mienmakking, mar noch yn 1715 waarden dêr seediken doarpsgewiis ûnderholden. Nei de [[stoarmfloed]] fan [[1717]] beslisten de [[Steaten fan Fryslân]] ta mienmakking fan alle seediken.&lt;ref&gt;Obreen (1956) haadstik 3, Tielhof (2021) haadstik 4&lt;/ref&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=Boarnen
* Minnema Buma, J., ''Bijdrage tot de geschiedenis van het dijkregt in Friesland, inzonderheid met betrekking tot de contributie der vijf deelen'' (Leien 1853)
* Draaisma, Kees, [https://www.fryske-akademy.nl/fileadmin/inhoud/beelden/homepage/Kennis/It_Beaken/79_2017/It_Beaken_79_2017_1-2_27-105.pdf ''Een nieuwe kijk op Caspars dijk''], It Beaken 79 nr. 1/2 (Ljouwert 2017)
* Obreen, H. T., ''Dijkplicht en waterschappen aan Frieslands westkust''. (Boalsert 1956)
* Schwartzenberg en Hohenlansberg, G.F. baron thoe, ''Groot Placaat en Charterboek Vriesland tweede deel'' (Ljouwert 1773) siden 627-636
* Tielhof, Milja van, ''Consensus en conflict, Waterbeheer in de Nederlanden 1200-1800'' (Hilfertsom 2021) 
* Winsemius, J.P., ''De historische ontwikkeling van het waterstaatsrecht in Friesland'' (Frjentsjer 1947)  
;Referinsjes en noaten
{{reflist}}
}}

[[Kategory:Wetterskip yn Fryslân]]
[[Kategory:Skiednis fan Fryslân]]
[[Kategory:Barren yn 1533]]</text>
      <sha1>ho8k4uuw3suiihcq1gpv9kg2z5c9vrb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lelibis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175357</id>
    <revision>
      <id>1236148</id>
      <parentid>1172359</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:35:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3403" sha1="fa4l6438eh9pbukaus20mro12vx79i9" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = skobde ibis
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Bostrychia carunculata 1.jpg|250px]]
|lûd          =
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'')
|Famylje      = [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae'')
|Skaai        = [[Afrikaanske griene ibissen]] (''Bostrychia'')
|Wittenskiplike namme= Bostrychia carunculata
|Beskriuwer, jier= [[Eduard Rüppell|Rüppell]], 1837
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart     =
}}
De '''lelibis''' (''Bostrychia carunculata'') is in [[fûgel]] út 'e famylje [[ibissen en leppelbekken]], dy't foarkomt yn de [[Hoarn fan Afrika]].

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:2009-0618-BostCaru-Ethiopia-Farta-038.jpg|thumb|left|Lelibis.]]
De lelibis is tusken de 65 oant 76 sm grut en dêrmei te ferlikenjen mei de dêr op lykjende [[Hadada-ibis]], mar de fearren binne dúdlik donkerder. Opfallend is de grutte wite flek op 'e wjukken, dy't mei it swart kontrastearret. Ek de iris fan 'e fûgel is wyt. Oare skaaimerken binne de swarte [[toef (fearren)|toeffearren]] en in swarte [[lel (fûgels)|kiellel]].

Opfallende ferskillen tusken mantsjes en wyfkes binne der net. De fearren fan 'e juvenilen binne doffer sûnder de wite flek op 'e wjukken en de swarte lel.

== Fersprieding ==
De fûgel libbet oan rivieren mei rotseftige iggen, yn sompen en wiet lân, mar ek yn iepen bosk en op ikkers. Lelibissen libje yn it [[Etiopysk Heechlân]] tusken in hichte fan 1500 m en 4100 m. Meastentiids is de ibis yn lytse groepkes te sjen en net selden ek by bewenning, lykas bygelyks yn [[Addis Ababa]].

== Iten ==
It iten fan 'e lelibis bestiet út [[ynsekten]], larven, wjirms, slakken, spinnen, gaanders en somtiden ek lytse [[reptilen]], [[sûchdieren]] en kikkerts. De fûgel foerazjeart lykas oare ibissoarten en brûkt de snaffel om yn 'e boaiem nei iten te sykjen. Faak folget er ek [[kij]] en oar fee om yn 'e dong nei krobben te sykjen.

== Nêst ==
It nêst wurdt boud fan takken, gers en blêden op horizontale takken fan beammen of op rotsen, faak yn lytse koloanjes. It lechsel bestiet út twa oant trije aaien.

== Status ==
It ferspriedingsgebiet is beheind ta it [[Etiopysk Heechlân]] yn [[Etioopje]] en [[Eritreä]], dêr't er relatyf algemien foarkomt. De [[IUCN]] rûst de wrâldpopulaasje op 1.000 oant 25.000 fûgels (resp. 670 oant 17.000 folwoeksen fûgels) en klassifisearret de fûgel as net bedrige. 

Takomstige bedrigings foar de fûgel binne it kappen fan beammen en de wize fan feehâlderij yn it leefgebiet. Fierder foarmje eroazje en de omsetting fan it leefgebiet yn agrarysk lân, de oarloch en drûchte in bedriging foar de fûgel.

{{Boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Klunkeribis]] (ferzje 16 juny)
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22697468 Birdlife, oproppen 16 juny 2024]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=AC5B7A0161FD50C1 Avibase, oproppen 30 maaie 2024]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Bostrychia carunculata|Lelibis}}
}}

{{DEFAULTSORT:Lelibis}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Afrikaanske griene ibis]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]</text>
      <sha1>fa4l6438eh9pbukaus20mro12vx79i9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse oliifgriene ibis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175361</id>
    <revision>
      <id>1236179</id>
      <parentid>1172362</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T00:03:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4234" sha1="48uu25fwfipux28j3y2x310i0r96i3m" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = lytse oliifgriene ibis
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Bostrychia bocagei.jpg|250px]]
|lûd          =
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'')
|Famylje      = [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae'')
|Skaai        = [[Afrikaanske griene ibissen]] (''Bostrychia'')
|Wittenskiplike namme= Bostrychia bocagei
|Beskriuwer, jier= [[James Paul Chapin|Chapin]], 1923
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]]
|lânkaart     = [[Ofbyld:Distribution range of the Sao Tome Ibis.png|250px]]&lt;br&gt;Kaart fan Sao Tomé mei it leefgebiet (grien) fan 'e lytse oliifgriene ibis.
}}
De '''lytse oliifgriene ibis''' of '''dwerchibis''' of '''Sao-Tomee-ibis'''  (''Bostrychia bocagei'') is in [[fûgel]] út 'e famylje [[ibissen en leppelbekken]]. Foarhinne waard tocht dat it in ûndersoarte wie fan 'e gruttere [[oliifgriene ibis]], mar hjoed-de-dei wurdt de fûgel as in aparte soarte behannele. De soarte is endemysk op it eilân [[Sao Tomee en Prinsipe|Sao Tomee]] en rint grut gefaar om út te stjerren.

== Beskriuwing ==
De fûgel is 60 oant 65 sm lang en in folwoeksen fûgel is oliifkleurich. De kop en it bealchje fan 'e fûgel is donker oliifgrien. Mantel en wjukken ha in brûnsgriene glâns. De snaffel is ljochtbrún. Om de eagen en de snaffelbasis is de fûgel donker.

== Gedrach ==
De fûgel libbet yn it súdwest fan it eilân Sao Tomee yn primêr bosk ûnder de 450 m. Alhoewol't der geskikt leefgebiet oant hichtes fan de 800 m beskikber is, wurdt de soarte de lêste tiid it measte waarnommen op 'e grins tusken primêr en sekundêr bosk en somtiden ek yn 'e buert fan palmplantaazjes. De fûgel siket syn iten yn flakke gebieten sûnder leechhout op 'e grûn, leafst op plakken dêr't wylde bargen de grûn omwrotten ha, en yn sompen by rivieren. It iten bestiet út wringeleaze dieren en slakken. Oer it brieden is net in soad bekend; yn 1997 binne twa nêsten ûntdutsen.  Nachts sykje de fûgels in mienskiplike beam om yn te rêsten. De fûgel is fierder in rêstige fûgel sûnder in soad lûd te meitsjen.

== Status ==
De kâns op útstjerren wurdt grut achte en de [[IUCN]] klassifisearret de fûgel op 'e [[Reade list]] as krityk. In ûndersoarte fan 'e Sao Tomeeibis op it eilân Prinsipe stoar yn 'e 20e iuw út, wêrmei 't de kwetsberens en de kâns om út te stjerren foar fûgels mei in lyts leefgebiet ûnderstreke wurdt. 

Foardat de fûgel wer op 'e nij waarnommen waard yn 'e delling fan 'e Ana Chaves yn 1990, wiene der mar in pear eksimplaren fan 'e soarte bekend. Yn maaie 1997 waarden twa pearkes en noch in fûgel en twa nêsten yn it bekken fan 'e Rios Ió Grande en Martim Mendes ûntdutsen. Twa oare fûgels binne yn 2007 yn it Obó Natural Park by Ribeira Peixe waarnommen. Fanwegen de sporadyske waarnimmings rûst BirdLife International de populaasje op 130 oant maksimaal 1700 folwoeksen fûgels.

Yn it ferline is in soad bosk kapt foar de oanlis fan kakao- en oaljeplantaazjes. Troch de foarse befolkingsgroei en it toerisme en útwreiding fan ynfrastruktuer wurdt der jimmeroan mear beslach op 'e natoer fan it eilân lein en wurdt der yn 'e beskerme gebieten yllegaal hout kapt. Dêrnjonken foarmje ynfierde bisten lykas ratten, apen, katten en wezelingen in gefaar foar de fûgel. Mar it grutste gefaar komt fan 'e jacht. Yn 1996/1997 waard 16 ibissen sketten en ek by ûndersyk yn 2007 wiene jagers yn it Obó Natural Park aktyf.


{{Boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Zwergolivenibis]] (ferzje 16 juny)
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/dwarf-ibis-bostrychia-bocagei Birdlife, oproppen 17 juny 2024]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=8B771A3BE68B9088 Avibase, oproppen 17 juny 2024]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Bostrychia bocagei|Lytse oliifgriene ibis}}
}}

{{DEFAULTSORT:Litse oliifgriene ibis}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Afrikaanske griene ibis]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]]</text>
      <sha1>48uu25fwfipux28j3y2x310i0r96i3m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Souvenir Henri Desgrange</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175626</id>
    <revision>
      <id>1236132</id>
      <parentid>1200682</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T16:20:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>moarn</comment>
      <origin>1236132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12596" sha1="70az27j5a589qrym00aqfc45zdn3nxx" xml:space="preserve">{{Priis
| ôfbylding                    = Col du Galibier -563.jpg
| ôfbyldingstekst              = Monumint foar Henri Desgrange op de Col du Galibier
| ôfbyldingsbreedte            = 200px
| namme                        = &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt; Souvenir Henri Desgrange &lt;/span&gt;
| histoaryske namme            = 
| nasjonaliteit                = {{FRAnasj}}
| útrikt foar                  = de hurdfytser dy't as earste (yn de etappe) in foarôf bepaald punt yn de omgong berikt
| útrikt troch                 = [[Omgong fan Frankryk]]
| frekwinsje                   = Jierliks
| datum                        = 
| plak                         = 
| ynsteld                      = [[1947]]
| 1e útrikking                 = 
| opheft                       = 
| webside                      = 
}}De '''Souvenir Henri Desgrange''' is in spesjale priis yn de [[Omgong fan Frankryk]] dy't sûnt [[1947]] jierliks útrikt wurdt en neamd is nei [[Henri Desgrange]], de earste direkteur fan de omgong. De priis wurdt útrikt oan de hurdfytser dy't as earste (yn de etappe) in foarôf bepaald punt yn de omgong berikt. Yn [[Omgong fan Frankryk 1947|1947]], yn de earste Tour nei it ferstjerren fan Henri Desgrange yn [[1940]], wie dit Desgrange's lêste residinsje, ''&quot;Villa Mia&quot;'' yn [[Beauvallon (Drôme)|Beauvallon]], [[Grimaud (gemeente)|Grimaud]], oan de [[Côte d'Azur]]. Yn de earste etappe fan de [[Omgong fan Frankryk 1948|1948]] Omgong, wie dit de top fan de Côte de Picardie yn [[Versailles]] by [[Parys]]. 

Yn [[1949]] is der in monumint foar Henri Desgrange oprjochte by de súdlike tagong fan de tunnel by de [[Col du Galibier]] yn de [[Alpen]], syn favorite en ien fan de meast ikoanyske beklimmingn yn de Omgong fan Frankryk. Fan [[Omgong fan Frankryk 1952|1952]] ôf en alle jierren sûnt [[Omgong fan Frankryk 1965|1965]] is it markearingspunt foar de priis by it monumint op de Galibier as dy diel útmakket fan de omgong, yn oare gefallen meastal it &quot;dak fan de Omgong&quot;: it heechste punt (boppe seenivo) dat berikt wurdt.

Yn de [[Omgong fan Frankryk 1963|Omgong fan 1963]] waard der gjin award útrikt, mar oan de ein fan de Ronde wie der in spesjale &quot;Desgrange-priis&quot; foar de hurdfytser dy't it bêste riden hie mei &quot;de holle en de fuotten&quot;.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Jier
! Plak/berch
! Winner
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1947|1947]] 
| [[Beauvallon (Drôme)|Beauvallon]]&lt;ref name=&quot;hûs&quot;&gt;Hûs fan nammejouwer Henri Desgrange&lt;/ref&gt; 
| {{Flagge BE}} [[Raymond Impanis]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1948|1948]] 
| [[Versailles]] 
| {{Flagge BE}} [[Roger Lambrecht]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1949|1949]] 
| Beauvallon&lt;ref name=&quot;hûs&quot;/&gt; 
| {{Flagge FR}} [[Paul Giguet]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1950|1950]] 
| [[Col du Lautaret|Lautaret]] 
| {{Flagge FR}} [[Jean-Apotre Lazarides]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1951|1951]] 
| Lautaret 
| {{Flagge FR}} [[Gino Sciardis]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1952|1952]] 
| [[Col du Galibier|Galibier]] 
| {{Flagge IT}} [[Fausto Coppi]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1953|1953]] 
| Beauvallon&lt;ref name=&quot;hûs&quot;/&gt; 
| {{Flagge FR}} [[Claude Colette]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1954|1954]] 
| Galibier 
| {{Flagge ES}} [[Federico Bahamontes]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1955|1955]] 
| Beauvallon&lt;ref name=&quot;hûs&quot;/&gt; 
| {{Flagge FR}} [[André Darrigade]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1956|1956]] 
| [[Cysoing]]&lt;ref&gt;Op it punt dêr 't de 200.000 kilometer berikt waard yn alle Omgongen mei-inoar.&lt;/ref&gt; 
| {{Flagge FR}} [[Pierre Pardoen]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1957|1957]] 
| Beauvallon&lt;ref name=&quot;hûs&quot;/&gt; 
| {{Flagge FR}} [[Jean Stablinski]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1958|1958]] 
| Lautaret 
| {{Flagge NL}} [[Piet van Est]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1959|1959]] 
| Galibier 
| {{Flagge LU}} [[Charly Gaul]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1960|1960]] 
| Lautaret 
| {{Flagge FR}} [[Jean Graczyk]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1961|1961]] 
| [[Ballon d'Alsace]] 
| {{Flagge BE}} [[Joseph Planckaert]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1962|1962]] 
| Lautaret 
| {{Flagge ES}} [[Juan Campillo]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1963|1963]] 
| &lt;ref&gt;Oan 'e ein fan de Omgong waard in spesjale Desgrange-priis takend oan de foar de hurdfytser dy't it bêste riden hie mei &quot;de holle en de fuotten&quot;, te witten [[Jacques Anquetil]]&lt;/ref&gt;
|
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1964|1964]] 
| Beauvallon&lt;ref name=&quot;hûs&quot;/&gt; 
| {{Flagge FR}} [[André Darrigade]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1965|1965]] 
| Lautaret 
| {{Flagge ES}} [[Francisco Gabica]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1966|1966]] 
| Galibier 
| {{Flagge ES}} [[Julio Jimenez]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1967|1967]] 
| Galibier 
| {{Flagge ES}} [[Julio Jimenez]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1968|1968]] 
| [[Aravis berchtme|Aravis]] 
| {{Flagge GB}} [[Barry Hoban]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1969|1969]] 
| Lautaret 
| {{Flagge BE}} [[Eddy Merckx]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1970|1970]] 
| [[Col d'Aubisque|Aubisque]]&lt;ref&gt;Neffens oare boarnen de [[Col du Soulor|Soulor]], letter yn deselde etappe&lt;/ref&gt; 
| {{Flagge FR}} [[Raymond Delisle]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1971|1971]] 
| Côte de [[Dourdan]] 
| {{Flagge IT}} [[Wilmo Francioni]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1972|1972]] 
| Galibier 
| {{Flagge NL}} [[Joop Zoetemelk]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1973|1973]] 
| Galibier 
| {{Flagge ES}} [[Luis Ocaña]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1974|1974]] 
| Galibier 
| {{Flagge ES}} [[Vicente López Carril]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1975|1975]] 
| [[Col du Télégraphe|Télégraphe]] 
| {{Flagge ES}} [[Luis Balage]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1976|1976]] 
| Lautaret 
| {{Flagge IT}} [[Luciano Coniati]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1977|1977]] 
| Tourmalet 
| {{Flagge BE}} [[Lucien Van Impe]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1978|1978]] 
| [[Sainte-Marie-de-Campan]] 
| {{Flagge FR}} [[Christian Seznec]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1979|1979]] 
| Galibier 
| {{Flagge BE}} [[Lucien Van Impe]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1980|1980]] 
| Galibier 
| {{Flagge BE}} [[Johan De Muynck (hurdfytser)|Johan de Muynck]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1981|1981]] 
| [[Landes de Gascogne|Landes]]&lt;ref&gt;Fanwege stellerij fan de banner op it markearpunt yn etappe 1 a yn [[Nice]] waard de lokaasje ferpleatst nei etappe 7 yn de bosk fan Landes&lt;/ref&gt; 
| {{Flagge NL}} [[Theo de Rooij]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1982|1982]] 
| Aubisque 
| {{Flagge CH}} [[Beat Breu]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1983|1983]] 
| Tourmalet
| {{Flagge CO}} [[José Patrocinio Jiménez]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1984|1984]] 
| Galibier 
| {{Flagge CO}} [[Francisco Rodríguez (Kolombiaansk hurdfytser)|Francisco Rodríguez]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1985|1985]] 
| Tourmalet 
| {{Flagge ES}} [[Pello Ruiz Cabestany]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1986|1986]] 
| Galibier 
| {{Flagge CO}} [[Luis Herrera (hurdfytser)|Luis Herrera]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1987|1987]] 
| Galibier 
| {{Flagge ES}} [[Pedro Muñoz (hurdfytser)|Federico Muñoz]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1988|1988]] 
| Tourmalet 
| {{Flagge ES}} [[Laudelino Cubino]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1989|1989]] 
| Galibier 
| {{Flagge NL}} [[Gert-Jan Theunisse]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1990|1990]] 
| Tourmalet 
| {{Flagge ES}} [[Miguel Angel Martinez]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1991|1991]] 
| Tourmalet 
| {{Flagge IT}} [[Claudio Chiappucci]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1992|1992]] 
| Galibier 
| {{Flagge IT}} [[Franco Chioccioli]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1993|1993]] 
| Galibier 
| {{Flagge CH}} [[Tony Rominger]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1994|1994]] 
| Tourmalet 
| {{Flagge FR}} [[Richard Virenque]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1995|1995]] 
| Tourmalet 
| {{Flagge FR}} [[Richard Virenque]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1996|1996]] 
| Aubisque&lt;ref&gt;De Souvenir Henri Desgrange soe oarspronklik op de Galibier lizze moatte, mar de bewuste etappe waard ynkoarte, wêrtroch 't de Galibier net oandien waard, en de priis waard nei de folgjende etappe ferpleatst.&lt;/ref&gt; 
| {{Flagge AU}} [[Neil Stephens]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1997|1997]] 
| [[Port d'Envalira]] 
| {{Flagge FR}} [[Richard Virenque]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1998|1998]] 
| Galibier 
| {{Flagge IT}} [[Marco Pantani]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1999|1999]] 
| Galibier 
| {{Flagge ES}} [[José Luis Arrieta]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2000|2000]] 
| Galibier 
| {{Flagge FR}} [[Pascal Hervé]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2001|2001]] 
| [[Col de la Madeleine|Madeleine]] 
| {{Flagge FR}} [[Laurent Roux]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2002|2002]] 
| Galibier 
| {{Flagge CO}} [[Santiago Botero]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2003|2003]] 
| Galibier 
| {{Flagge IT}} [[Stefano Garzelli]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2004|2004]] 
| Madeleine
| {{Flagge IT}} [[Gilberto Simoni]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2005|2005]] 
| Galibier 
| {{Flagge KZ}} [[Alexander Vinokourov]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2006|2006]] 
| Galibier 
| {{Flagge DK}} [[Michael Rasmussen]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2007|2007]] 
| Galibier 
| {{Flagge CO}} [[Mauricio Soler]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2008|2008]] || Galibier || &lt;ref&gt;De winner fan de priis de [[Dútslân|Dútske]] hurdfytser [[Stefan Schumacher]], waard posityf befûn op it brûken fan doping, syn resultaten en prizen fan 2008 waarden skrast.&lt;/ref&gt;
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2009|2009]] 
| [[Grutte Sint-Bernardpas|Grutte Sint-Bernard]] 
| &lt;ref&gt;De winner fan de priis de [[Itaalje|Italjaanske]] hurdfytser [[Franco Pellizotti]], waard posityf befûn op it brûken fan doping, syn resultaten en prizen fan 2009 waarden skrast.&lt;/ref&gt;
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2010|2010]] 
| Tourmalet 
| {{Flagge LU}} [[Andy Schleck]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2011|2011]] 
| Galibier 
| {{Flagge LU}} [[Andy Schleck]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2012|2012]] 
| [[Col de la Croix-de-Fer|Croix de Fer]] 
| {{Flagge SE}} [[Fredrik Kessiakoff]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2013|2013]] 
| [[Port de Pailhères]] 
| {{Flagge CO}} [[Nairo Quintana]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2014|2014]] 
| [[Col d'Izoard|Izoard]] 
| {{Flagge ES}} [[Joaquim Rodríguez]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2015|2015]] 
| [[Col d'Allos]] 
| {{Flagge DE}} [[Simon Geschke]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2016|2016]] 
| [[Port d'Envalira]]
| {{Flagge PT}} [[Rui Costa (hurdfytser)|Rui Costa]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2017|2017]] 
| Galibier 
| {{Flagge SI}} [[Primož Roglič]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2018|2018]] 
| [[Col de Portet]] 
| {{Flagge CO}} [[Nairo Quintana]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2019|2019]] 
| [[Col de l'Iseran]] 
| {{Flagge CO}} [[Egan Bernal]]
|-
|[[Omgong fan Frankryk 2020|2020]]
|[[Col de la Loze]]
| {{Flagge CO}} [[Miguel Ángel López (hurdfytser)|Miguel Ángel López]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2021|2021]] 
| Port d'Envalira 
|  {{Flagge CO}} [[Nairo Quintana]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2022|2022]] 
| Galibier 
| {{Flagge FR}} [[Warren Barguil]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2023|2023]] 
| Col de la Loze 
| {{Flagge AT}} [[Felix Gall]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2024|2024]] 
| Galibier 
| {{Flagge SI}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2025|2025]] 
| Col de la Loze
| {{Flagge AU}} [[Ben O'Connor]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2026|2026]]
| Galibier
|
|}

===Meafâldige winners===

In tal hurdfytsers ha de Souvenir Henri Desgrange 2x as faker wûn.

{| class=&quot;wikitable
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Namme
! Totaal
! Jierren
|-
| {{FRA}} || [[Richard Virenque]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 3
| [[Omgong fan Frankryk 1994|1994]], [[Omgong fan Frankryk 1995|1995]], [[Omgong fan Frankryk 1997|1997]]
|-
| {{COL}} || [[Nairo Quintana]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 3
| [[Omgong fan Frankryk 2013|2013]], [[Omgong fan Frankryk 2018|2018]], [[Omgong fan Frankryk 2021|2021]]
|-
| {{FRA}} || [[André Darrigade]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2
| [[Omgong fan Frankryk 1955|1955]], [[Omgong fan Frankryk 1964|1964]]
|-
| {{ESP}} || [[Julio Jimenez]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2
| [[Omgong fan Frankryk 1966|1966]], [[Omgong fan Frankryk 1967|1967]]
|-
| {{BEL}} || [[Lucien Van Impe]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2
| [[Omgong fan Frankryk 1977|1977]], [[Omgong fan Frankryk 1979|1979]]
|-
| {{LUX}} || [[Andy Schleck]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2
| [[Omgong fan Frankryk 2010|2010]], [[Omgong fan Frankryk 2011|2011]]
|}

==Sjoch ek==
* De ''&quot;[[Souvenir Jacques Goddet]]&quot;'', neamd nei de twadde direkteur fan de omgong, [[Jacques Goddet]], is in gelikense priis dy't sûnt de [[omgong fan Frankryk 2001]] takend wurdt, meastentiids by syn monumint op de [[Col du Tourmalet|Tourmalet]].

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
}}

{{Navigaasje Omgong fan Frankryk}}

[[Kategory:Omgong fan Frankryk]]
[[Kategory:Frânske sportpriis]]
[[Kategory:Priis of ûnderskieding ynsteld yn 1947]]</text>
      <sha1>70az27j5a589qrym00aqfc45zdn3nxx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse sniegoes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175801</id>
    <revision>
      <id>1236187</id>
      <parentid>1184513</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T00:25:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4970" sha1="2egd7ezbtf7ijx17ajn1ajm66q38wxx" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme          =
|Ofbyld         = [[Ofbyld:Anser rossii -California, USA-8a.jpg|250px]]
|lûd            =
|Ryk            = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme         = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse         = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift          = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') 
|Famylje        = [[einfûgels]] (''Anatidae'')  
|Skaai          = [[guozzen]] (''Anser'')
|Wittenskiplike namme= Anser rossii
|Beskriuwer, jier= [[John Cassin|Cassin]], 1861
|IUCN-status    = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart       =[[File:Anser rossii map.svg|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1         =
{{Color box|#FF7F2A}} [[simmerfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#FFDD55}} [[trochtrekker]]
|Kolom2=
{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''lytse sniegoes''' (''Anser rossii'') is in [[goes]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[einfûgels]] ''Anatidae''. De fûgel wurdt ek wol ferneamd nei de Britske seeofsier en poalferkenner James Clark Ross en '''Ross' goes''' neamd. 

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Ross' goose (25525874758).jpg|thumb|left|Lytse sniegoes yn 'e Feriene Steaten.]]
De fûgel is in wite goes mei swarte wjuktoppen. Se ha in donkerrôze snaffel en donkerrôze poaten, binne 53 oant 66 sm grut en wege tusken 1,2 en 1,6 kilo. Wyfkes binne wat minder grut as mantsjes. De soarte liket in soad op 'e [[sniegoes]]  (''Anser caerulescens''), mar is likernôch 40% lytser. Syn snaffel is ek wat lytser.

Lykas by de sniegoes binne der út en troch donkere fûgels fan 'e soarte.  

== Iten ==
De lytse snieguozzen frette plantaardich materiaal lykas woartels, sied fan arktysk gers en griene dielen fan wetterplanten, lykas [[siggen]].    

It binne sosjale fûgels, dy't yn 'e regel yn grutte groepen libje en fral deis aktyf binne. De natuerlike fijannen, fral foar de piken, binne seefûgels en poalfoksen.

== Nêst ==
Nei't de snie raand is, begjint it wyfke ein maaie en begjin juny in nêst te bouwen. De nêsten lizze yn in gat op 'e grûn mei wat tûkjes, gers en moas tichteby de nêsten fan 'e oare fûgels. Ofhinklik fan 'e klimatologyske omstannichheden wurde der twa oant sân, meastentiids fjouwer oant fiif, krêmkleurige aaien lein. Allinne it wyfke briedt, de taak fan it mantsje is it beweitsjen fan it wyfke en it lechsel. Nei trije wiken komme de aaien út en nei nochris trije wiken ferlitte se it briedplak en fleane de folwoeksen fûgels mei de jongen nei gebieten by grut wetter. Dêr begjinne de folwoeksen fûgels te [[ferfearjen]], itjinge likernôch in moanne duorret. Nei twa jier binne de piken geslachtsryp.          

== Fersprieding ==
[[Ofbyld:Snow geese and Ross geese (6338624060).jpg|thumb|left|Kloft lytse snieguozzen.]]
De lytse sniegoes briedt allinne yn it noarden fan [[Kanada]] op 'e [[toendra]] en oerwinteret oant yn it suden fan 'e [[Feriene Steaten]] en it noarden fan [[Meksiko]]. 

Lytse snieguozzen kamen eartiids net in soad foar, mar de populaasje wurdt hieltiten grutter. Sûnt healwei de jierren 1950 is der sprake fan in ekstreme taname fan it tal fûgels. Hjoed-de-dei wurdt de taname fan it oantal fûgels alle jierren op 12% rûsd.&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rosss-goose-anser-rossii/text Sifers Birdlife, oproppen 14 july 2024]&lt;/ref&gt;       

Ut en troch wurde lytse snieguozzen yn Europa waarnommen, meastentiids fûgels ôfkomstich út finzenskip. Tusken 1985 en 2021 binne yn Nederlân sân waarnimmings dien. Yn 2023/2024 waarden fan 'e soarte twa eksimplaren yn Belgje, Noarwegen, Denemark en Nederlân waarnommen, dy't yn Kanada ringe wiene. Dat wie mei wissichheid de earste waarnimming fan wylde lytse snieguozzen yn Europa.&lt;ref&gt;[https://www.natuurpunt.be/nieuws/nieuwe-vogelsoort-voor-europa-duikt-op-in-west-vlaanderen Natuurpunt.be, oproppen 14 july 2024.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/16353138/video-vogelaars-bij-lemmer-moeten-enorm-zoeken-naar-speciale-ganzen Omrop Fryslân, 12 maart 2024]&lt;/ref&gt;    

== Status ==
It tal lytse snieguozzen wurdt op 2,1 miljoen folwoeksen fûgels rûsd (ynformaasje [[BirdLife International|Birdlife]], 2024). De soarte stiet op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige.

{{Boarnen|boarnefernijing=
Dit artikel is foar in grut part in oersetting fan 'e Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar boarnen en oare ferwizings op [[:en:Ross's goose]]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=7A24F57F Avibase, oproppen 14 july 2024.]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22679909 Birdlife, oproppen 14 july 2024.]
* [https://ebird.org/species/rosgoo Ebird, oproppen 14 july 2024.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Anser rossii}}
}}
{{DEFAULTSORT:Litse sniegoes}}
[[Kategory:Goes (skaai)]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Goes (fûgel)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]]</text>
      <sha1>2egd7ezbtf7ijx17ajn1ajm66q38wxx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236188</id>
      <parentid>1236187</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T00:25:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1236188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4968" sha1="cpckflyn4bwb1v5cvfc1pkv8do0cqu3" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme          =
|Ofbyld         = [[Ofbyld:Anser rossii -California, USA-8a.jpg|250px]]
|lûd            =
|Ryk            = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme         = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse         = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift          = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') 
|Famylje        = [[einfûgels]] (''Anatidae'')  
|Skaai          = [[guozzen]] (''Anser'')
|Wittenskiplike namme= Anser rossii
|Beskriuwer, jier= [[John Cassin|Cassin]], 1861
|IUCN-status    = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart       =[[File:Anser rossii map.svg|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1         =
{{Color box|#FF7F2A}} [[simmerfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#FFDD55}} [[trochtrekker]]
|Kolom2=
{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''lytse sniegoes''' (''Anser rossii'') is in [[goes]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[einfûgels]] ''Anatidae''. De fûgel wurdt ek wol ferneamd nei de Britske seeofsier en poalreizger James Clark Ross en '''Ross' goes''' neamd. 

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Ross' goose (25525874758).jpg|thumb|left|Lytse sniegoes yn 'e Feriene Steaten.]]
De fûgel is in wite goes mei swarte wjuktoppen. Se ha in donkerrôze snaffel en donkerrôze poaten, binne 53 oant 66 sm grut en wege tusken 1,2 en 1,6 kilo. Wyfkes binne wat minder grut as mantsjes. De soarte liket in soad op 'e [[sniegoes]]  (''Anser caerulescens''), mar is likernôch 40% lytser. Syn snaffel is ek wat lytser.

Lykas by de sniegoes binne der út en troch donkere fûgels fan 'e soarte.  

== Iten ==
De lytse snieguozzen frette plantaardich materiaal lykas woartels, sied fan arktysk gers en griene dielen fan wetterplanten, lykas [[siggen]].    

It binne sosjale fûgels, dy't yn 'e regel yn grutte groepen libje en fral deis aktyf binne. De natuerlike fijannen, fral foar de piken, binne seefûgels en poalfoksen.

== Nêst ==
Nei't de snie raand is, begjint it wyfke ein maaie en begjin juny in nêst te bouwen. De nêsten lizze yn in gat op 'e grûn mei wat tûkjes, gers en moas tichteby de nêsten fan 'e oare fûgels. Ofhinklik fan 'e klimatologyske omstannichheden wurde der twa oant sân, meastentiids fjouwer oant fiif, krêmkleurige aaien lein. Allinne it wyfke briedt, de taak fan it mantsje is it beweitsjen fan it wyfke en it lechsel. Nei trije wiken komme de aaien út en nei nochris trije wiken ferlitte se it briedplak en fleane de folwoeksen fûgels mei de jongen nei gebieten by grut wetter. Dêr begjinne de folwoeksen fûgels te [[ferfearjen]], itjinge likernôch in moanne duorret. Nei twa jier binne de piken geslachtsryp.          

== Fersprieding ==
[[Ofbyld:Snow geese and Ross geese (6338624060).jpg|thumb|left|Kloft lytse snieguozzen.]]
De lytse sniegoes briedt allinne yn it noarden fan [[Kanada]] op 'e [[toendra]] en oerwinteret oant yn it suden fan 'e [[Feriene Steaten]] en it noarden fan [[Meksiko]]. 

Lytse snieguozzen kamen eartiids net in soad foar, mar de populaasje wurdt hieltiten grutter. Sûnt healwei de jierren 1950 is der sprake fan in ekstreme taname fan it tal fûgels. Hjoed-de-dei wurdt de taname fan it oantal fûgels alle jierren op 12% rûsd.&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rosss-goose-anser-rossii/text Sifers Birdlife, oproppen 14 july 2024]&lt;/ref&gt;       

Ut en troch wurde lytse snieguozzen yn Europa waarnommen, meastentiids fûgels ôfkomstich út finzenskip. Tusken 1985 en 2021 binne yn Nederlân sân waarnimmings dien. Yn 2023/2024 waarden fan 'e soarte twa eksimplaren yn Belgje, Noarwegen, Denemark en Nederlân waarnommen, dy't yn Kanada ringe wiene. Dat wie mei wissichheid de earste waarnimming fan wylde lytse snieguozzen yn Europa.&lt;ref&gt;[https://www.natuurpunt.be/nieuws/nieuwe-vogelsoort-voor-europa-duikt-op-in-west-vlaanderen Natuurpunt.be, oproppen 14 july 2024.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/16353138/video-vogelaars-bij-lemmer-moeten-enorm-zoeken-naar-speciale-ganzen Omrop Fryslân, 12 maart 2024]&lt;/ref&gt;    

== Status ==
It tal lytse snieguozzen wurdt op 2,1 miljoen folwoeksen fûgels rûsd (ynformaasje [[BirdLife International|Birdlife]], 2024). De soarte stiet op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige.

{{Boarnen|boarnefernijing=
Dit artikel is foar in grut part in oersetting fan 'e Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar boarnen en oare ferwizings op [[:en:Ross's goose]]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=7A24F57F Avibase, oproppen 14 july 2024.]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22679909 Birdlife, oproppen 14 july 2024.]
* [https://ebird.org/species/rosgoo Ebird, oproppen 14 july 2024.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Anser rossii}}
}}
{{DEFAULTSORT:Litse sniegoes}}
[[Kategory:Goes (skaai)]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Goes (fûgel)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]]</text>
      <sha1>cpckflyn4bwb1v5cvfc1pkv8do0cqu3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse jolling</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175881</id>
    <revision>
      <id>1236172</id>
      <parentid>1171978</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:56:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6579" sha1="bzko7pf06z9yhe67341hsvzv4mapifh" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme      = lytse jolling
|Ofbyld     = [[File:Lesser Scaup - Aythya affinis, Cambridge, Maryland, March 8, 2023 (53151915883).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;jerkje&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[File:Lesser Scaup - Aythya affinis, Cambridge, Maryland, March 8, 2023 (53036367412).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;wyfke&lt;/small&gt;
|lûd        =
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') 
|Famylje    = [[einfûgels]] (''Anatidae'')  
|Skaai      = [[jollingen]] (''Aythya'')
|Wittenskiplike namme= Aythya affinis
|Beskriuwer, jier= [[Thomas Campbell Eyton|Eyton]], 1838
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[File:Aythya affinis map.svg|center|250px]]{{Kolommen2
|Kolom1=&lt;small&gt;&lt;br&gt;{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#FFDD55}} [[trekfûgel]]&lt;/small&gt;
|Kolom2=&lt;small&gt;&lt;br&gt;{{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]&lt;/small&gt;
}}
}}
De '''lytse jolling''' (''Aythya affinis'') is in lytse Amerikaanske dûkein út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[einfûgels]] (''Anatidae''). De fûgel is besibbe oan 'e [[jolling]] en liket dêr ek in hiel soad op, sadat it net altiten ienfâldich is de soarten út inoar te hâlden. Yn it west fan Europa is de lytse jolling in seldsume [[dwaalgast]], al wurdt de ein de lêste tiid hieltiten faker waarnommen.

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:At Isobel lake…a pair of Lesser Scaups (8728259798).jpg|thumb|left|Spantsje lytse jollings.]]
Lytse jollings binne 38 oant 48 sm lang, 700 oant 1200 gr swier en ha in spanwiidte fan likernôch 75 sm. Jerken ha in donkere kop mei in pearske glâns. It boarst en de sturt binne swart. De wjukken ha in ljochter patroan en de búk is wyt, wylst de snaffel blaueftich is en de eagen giel binne. Typysk is de puntige efterkop. Se ha in soad fan ús jollings, mar binne lytser en likernôch like grut as de by ús bekende [[toefein]]. Fierder is de rêch donkerder en hat de kop fan 'e jerk in oar profyl as de jollings. 

It wyfke is griisbrún fan kleur en hat by de basis fan 'e snaffel in wite râne. Wyfkes fan 'e lytse jolling ha fierder skraachwurk ferskillen mei dy fan jollings. Yn 'e flecht binne de ferskillen noch it bêste waar te nimmen. Wylst by de jolling de wite wjukbân noch oant de haadslachpinnen rint, giet dy by de lytse jolling op 'e bûtenkanten fan 'e wjukken yn griisbrún oer. By de lytse jolling liket is sa dat se in wite spegel ha.     

== Fersprieding ==
Lytse jollings briede yn [[Kanada]] en [[Alaska]] en yn 'e steaten [[Oregon]], [[Idaho]], yn it noarden fan [[Montana]] en yn it easten fan [[Dakota|Súd-Dakota]]. De tichtens fan briedpearkes is it heechste op 'e Kanadeeske [[prêrje]]s yn [[Alberta]] en [[Manitoba]]. Harren leefgebiet foarmje de marren, dêr't se tusken de reiden it nêst bouwe. As [[trekfûgel]] migrearret de lytse jolling winterdeis nei it suden fan 'e [[Feriene Steaten]], [[Midden-Amearika]] en it noarden fan [[Súd-Amearika]].   

In soad briedfûgels fan 'e prêrjes trekke oer de [[Grutte Marren]] nei de [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske]] kust, wylst guon fan 'e westlike populaasjes it Noard-Amerikaanske kontinint oerstekke om te oerwinterjen. Grutte dielen fan 'e populaasjes trekke oer it binnenlân en oerwinterje oan 'e [[Golf fan Meksiko]].   

Somtiden wurde lytse jollings yn Europa waarnommen, lykas yn [[Grut-Brittanje]], [[Ierlân]], [[Frankryk]] en [[Nederlân]]. Dwaalgasten binne ek waarnommen op 'e [[Hawaï-eilannen]] en yn [[Japan]].

== Hâlden en dragen ==
It iten bestiet út wetterplanten en lytse dierkes. De briedtiid duorret 21 oant 28 dagen en de jongen kinne nei 45 oant 50 dagen fleane. 

== Status ==
Neffens de [[IUCN]] is de populaasje stabyl en it tal fûgels wurdt op likernôch 3,7 miljoen folwoeksen fûgels rûsd. Dêrfandinne wurdt de soarte as net bedrige klassifisearre.

Op de soarte waard eartiids yn 'e Feriene Steaten en Kanada in soad jage, mar sûnt 1988 is de jacht beheind.
{{Boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch [[:de:Veilchenente]]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/lesser-scaup-aythya-affinis/text Birdlife International, oproppen 20 july 2024.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=50566E50C91B8686 Avibase, oproppen 20 july 2024.]
* [https://harteman.nl/pages/aythyaaffinis harteman.nl, oproppen 20 july 2024.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Aythya affinis}}
}}
{{DEFAULTSORT:Litse jolling}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Jolling]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Sint-Marten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]]</text>
      <sha1>bzko7pf06z9yhe67341hsvzv4mapifh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse soldate-ara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178982</id>
    <revision>
      <id>1236189</id>
      <parentid>1179817</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T00:26:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6036" sha1="m7ikc0whd6fkoe4g6pf74fn7ntttd3c" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme               = Lytse soldate-ara
|Ofbyld              = [[Ofbyld:Ara militaris -Zoológico Los Coyotes -three-8a.jpg|250px]] 
|lûd                 = [[File:Ara militaris - Military Macaw XC250486.mp3|250px]]
|Ryk                 = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse              = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift               = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje             = [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'')
|Skaai               = [[echte ara's]] (''Ara'')  
|Wittenskiplike namme= Ara militaris
|Beskriuwer, jier    = [[Carolus Linnaeus|Linaeus]], 1766
|IUCN-status         = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]
----
|lânkaart            =[[Ofbyld:Ara militaris distribution.png|center|250px]]
}}
De '''lytse soldate-ara''' (''Ara militaris'') is in foar in grut part griene [[echte ara's|ara]]soarte. De fûgel libbet yn it westen fan Sintraal-[[Meksiko]] oant it noarden fan [[Argentynje]] en [[Bolivia]]. Wylst de wylde populaasje troch de [[IUCN]] as gefoelich is klassifisearre en foar [[Meksiko]] sels bedrige, wurdt de lytse soldate-ara in soad yn dieretunen en fûgelparken oantroffen. 

De namme is te tankjen oan syn grien en readebrune fearrekleed, dat yn 'e fierte wat hat fan 'e kleuren fan in soldate-unifoarm.

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Ara militaris -Whipsnade Zoo -flying-8a-4c.jpg|thumb|left|Lytse soldate-ara.]]
Lytse soldate-ara's wurde 70 oant 85 sm grut en ha in spanwiidte fan 99-110 sm. De fûgels binne fral grien fan kleur, mei ljochtblauwe en giele wjuk- en sturtfearren en in fel reade plak op 'e foarholle. De hûd om it each is lykas by oare ara's neaken, mar rôze mei swarte streekjes. De foarse sterke snaffel is griisswart en syn iris is giel.     

Se lykje in soad op de [[grutte soldate-ara]] (ek: de grutte griene ara), mar binne lytser. Ek ha se oer it generaal in donkerder fearrekleed. De twa fûgels kinne ek ûnderskieden wurde troch in ferskillende rop en kommunikaasje. Wylst de grutte griene ara leaver yn fochtich bosk libbet en de soldate-ara in foarkar hat foar bledferliezend bosk. De fûgels binne nau oan inoar besibbe.    

Soldate-ara's meitsje in soad leven. 

== Undersoarten ==
Der binne trije ûndersoarten bekend, dy't fan inoar ferskille yn grutte en kleur. De lytste ûndersoarte is de ''A. m. militaris'', de grutste de A. m. mexicanus.

* ''A. m. mexicanus'' ([[Robert Ridgway|Ridgway]], 1915) – westlik [[Meksiko]]
* ''A. m. militaris'' ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766) – [[Kolombia]], Noardwest-[[Fenezuëla]], [[Ekwador]] en Súdeast-[[Perû]] en Noardwest-[[Bolivia]].
* ''A. m. bolivianus'' ([[Anton Reichenow|Reichenow]]), 1908 – Sintraal-Bolivia en Noardwest-[[Argentynje]].

== Fersprieding ==
De fûgels wenje heech yn 'e beammen fan tropyske, bledferliezend bosk. Se libje op in hichte fan 600 oant 1500 meter en dat is heger as de measte oare ara-soarten ea komme. Dochs komme se ôfhinklik fan it seizoen ek wol nei legere gebieten, dêr't se nei alle gedachten yn fochtich bosk en toarnebosken libje. 

Yn [[Florida]] binne der fûgels ûntsnapt of mei sin frijlitten. Der bestiet gjin bewiis dat de populaasje dêr briedt en it liket der op dat dy populaasje allinne oanfolle wurdt mei frijlitten fûgels.

== Fuortplanting ==
De fûgels briede tusken maart en oktober. De aaien komme yn augustus en septimber út en de jongen fleane yn jannewaris oant maart út. De fûgels binne hoalebrieders en bouwe harren nêst yn beammen of op kliffen. De beammen moatte minsten 15 m heech wêze. It wyfke briedt en it mantsje soarget foar it fretten.   

== Status ==
[[Ofbyld:Ara militaris -Artis Zoo, Netherlands -upper body-8a.jpg|thumb|left|Lytse soldate-ara yn Artis.]]
De soarte is kwetsber om 't it ferlies oan biotoop en de fangst foar de hannel yn koaifûgels op in rêde delgong fan 'e oantallen wiist. De takomst fan 'e fûgel soe feilich wêze moatte troch it grutte oantal nasjonale parken dêr't de fûgel yn libbet, mar in soad fan dy parken wurde net goed beskermd. Foar wat Meksiko oanbelanget falt in grut part fan it ferspriedingsgebiet bûten de beskerme gebieten. In ûndersyk út 2013 wiisde út dat it potinsjele ferspriedingsgebiet mei 32% ôfnommen wie. Alhoewol't de hannel yn 'e lytse soldate-ara's ferbean is, wurdt dêr noch oan strûperij dien. Somtiden wurde hiele beammen omhakt om by jonge fûgels te kommen. 

Ek it sinnige iten fan 'e fûgel is in reden ta soarch. As troch minne waarsomstannichheden der te min geskikt iten is, soe dat de soarte slim treffe kinne. Der binne lykwols oanwizings dat se net it hiele jier troch it strikte dieet folgje, itjinge betsjut dat se harren mooglik oanpasse kinne as se harren typyske dieet misse moatte.   

De fûgels ha nettsjinsteande de lytse populaasje in goede genetyske diversiteit, itjinge wiist op in grutte foarâlderlike populaasje. Dochs rinne se gefaar op yntylt troch fragmintaasje fan it biotoop.   

Rûsd wurdt dat der 3.000 oant 10.000 fûgels yn it wyld libje en dat komt del op 2.000 oant 6.666 folwoeksen fûgels.

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://www.iucnredlist.org/es/species/22685548/179407584 IUCN-nl, oproppen 3 jannewaris 2025.]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/military-macaw-ara-militaris/text Birdlife, oproppen 3 jannewaris 2025.]
* [https://animaldiversity.org/accounts/Ara_militaris/#:~:text=On%20the%20IUCN%20Red%20List,they%20are%20listed%20as%20Endangered. Animal Diversity Org., oproppen 3 jannewaris 2025.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Ara militaris|Lytse soldate-ara}}
}}
{{DEFAULTSORT:Litse soldate-ara}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Echte ara]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]</text>
      <sha1>m7ikc0whd6fkoe4g6pf74fn7ntttd3c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse Kanadeeske goes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180354</id>
    <revision>
      <id>1236173</id>
      <parentid>1184722</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:57:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6028" sha1="rh08p6l8rl6iu6gaodsqfdbtdi5xa0v" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme               = lytse Kanadeeske goes
|Ofbyld              = [[Ofbyld:Cackling Goose (31127351581).jpg|250px]]
|lûd                 =
|Ryk                 = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse              = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift               = [[goeseftigen]] (''Ansariformes'') 
|Famylje             = [[einfûgels]] (''Anatidae'')
|Skaai               = [[seeguozzen]] (''Branta'') 
|Wittenskiplike namme= Branta hutchinsii
|Beskriuwer, jier    = [[John Richardson (natuerûndersiker)|Richardson]], 1732
|IUCN-status         = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart            = [[Ofbyld:Branta hutchinsii map.svg|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
&lt;br&gt;{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#FFDD55}} [[trekfûgel]]&lt;br&gt;
|Kolom2=
&lt;br&gt;{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]&lt;br&gt;{{Color box|#71C837}}  net-briedfûgel&lt;br&gt;
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''lytse Kanadeeske goes''' (''Branta hutchinsii'') is in [[fûgel]] fan it [[skaai (taksonomy)|skaai]] [[seeguozzen]] (''Branta'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[einfûgels]] (''Anatidae''). 

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:USFWS cackler (23485410209).jpg|thumb|left|Kop fan 'e lytse Kanadeeske goes.]]
De soarte liket in soad op 'e [[Kanadeeske goes]], mar is in stik lytser. Lytse Kanadeeske guozzen wurde 63 oant 65 sm grut en ha in spanwiidte fan 108 oant 111 sm.   

== Fersprieding ==
Lytse Kanadeeske guozzen binne [[Noard-Amearika]]anske fûgels en briede yn Noard-[[Kanada]] en [[Alaska]] op 'e [[tûndra]]. De lytse Kanadeeske goes fleane foar de oerwintering yn V-formaasje nei de [[Feriene Steaten]] en lokaal ek yn it westen fan Kanada en noardlik [[Meksiko]]. 

Dwaalgasten binne ek oantroffen op it skiereilân [[Kamtsjatka]] yn [[Sibearje]] en it easten fan [[Sina]]. [[Japan]] hie earder in net-briedende winterpopulaasje, mar neffens de [[IUCN]] wie de soarte dêr útroege. Op 'e [[Koerilen]] is de soarte weryntrodusearre en oannommen wurdt dat de hjoeddeiske Japanske wintergasten fan dy populaasje binne.  

De soarte is mei yn finzenskip fokte fûgels en wylde fûgels fan it eilân [[Buldir]] op 'e [[Aleoeten]] op 'e nij yntrodusearre. Op 'e eilannen dêr't de [[poalfoks]]en útroege binne, ûntstiene sa wer bloeiende populaasjes.   

[[Ofbyld:Cackling Goose (Branta hutchinsii) (24273619170).jpg|thumb|left|Oerwinterjende fûgel yn [[Ohio]].]]
De guozzen wurde winterdeis as trekfûgel ek yn West-Europa waarnommen. Fan 'e ûndersoarte ''B h hutchinsii'' is it bekend dat dy op eigen krêft as [[dwaalgast]] nei West-Europa trekt. De ûndersoarte ''B h minima'' komt as [[eksoat]] it hiele jier yn Nederlân foar. Gruttere konsintraasjes fan 'e soarte yn Nederlân binne te finen yn [[Noard-Hollân]] tusken [[Purmerein]]-[[Hoarn]]-[[Alkmar]]. It oantal pearkes wurdt rûst op 460 oant 770 (2013-2015), mar de oantallen wurde grutter. Winterdeis lizze de oantallen heger en binne se ek yn [[Fryslân]] te sjen.&lt;ref&gt;Vogelatlas van Nederland, SOVON, ISBN 978 90 2157 0051&lt;/ref&gt;        

== Undersoarten==
De lytse Kanadeeske goes wurdt yn fiif [[ûndersoarte]]n ferdield. Ien dêrfan, de ''B. h. asiatica'', is útstoarn. De ''B. h. asiatica'' libbe op 'e noardlike Koerilen en ferdwûn om 1920 hinne (lêste waarnimming yn 1919 of 1929) troch jacht en nei't dêr earder de poalfoks yntrodusearre wie. De ''B. h. asiatica'' wie net goed te ûnderskieden fan 'e populaasje op 'e Aleoeten en der wurdt hjoed-de-dei oer debatearre oer de fraach of it wol in echte ûndersoarte wie. 

* † ''B. h. asiatica'': [[Beringeilân]], de noardlike Koerilen (Noardeast-Ruslân), útstoarn sûnt 1929 .
* ''B. h. leucopareia'': Aleoeten.
* ''B. h. minima'': West-Alaska.
* ''B. h. taverneri'':  Noardeast-Alaska, Noard-Kanada.
* ''B. h. hutchinsii'': it noardlike diel fan Sintraal-Kanada en [[Grienlân]].

== Iten en nêst ==
[[Ofbyld:Branta hutchinsii minima.jpg|thumb|250px|Nêst.]]
De fûgels ite benammen planten. Se litte de kop foaroer yn it wetter sakje om sa by de wetterplanten te kinnen. Kloften fûgels binne winterdeis ek op boulân te sjen, dêr se resten fan 'e rispinge ite. Njonken planten ite se ek ynsekten, weak- en skaaldieren.  

It nêst leit yn 'e regel by wetter op in ferhege gebiet. De aaien lizze yn in ûndjippe kûle, dat mei plantemateriaal en dûns beklaaid is. De aaien en piken binne tige kwetsber foar predaasje fan rôfdieren en de guozzen binne yn 'e briedtiid tige agressyf. De folwoeksen fûgels liede de piken faak yn in rige, mei de iene âlder foaroan en de oare efter yn 'e rige.

== Status ==
De wrâldpopulaasje wurdt yn 2020 op 4,5 miljoen folwoeksen fûgels rûsd. Oannommen wurdt dat de oantallen tanimme. De IUCN klassifisearre de fûgel op 'e [[Reade list]] as net bedrige.

== Keppeling om utens ==
* [https://stats.sovon.nl/stats/soort/1664 Sovon]
* [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/grote-canadese-gans Fûgelbeskerming Nederlân.]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/cackling-goose-branta-hutchinsii/summary Birdlife.]
* [https://ebird.org/species/cacgoo1?siteLanguage=nl Ebird.]

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/cackling-goose-branta-hutchinsii/text Birdlife]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Branta hutchinsii|Lytse Kanadeeske goes}}
}}

{{DEFAULTSORT:Litse Kanadeeske goes}}
[[Kategory:Goes (fûgel)]]
[[Kategory:Seegoes]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Eksoat yn Nederlân]]
[[Kategory:Eksoat yn Fryslân]]</text>
      <sha1>rh08p6l8rl6iu6gaodsqfdbtdi5xa0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leppelbekein</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180636</id>
    <revision>
      <id>1236152</id>
      <parentid>1185767</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:38:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3890" sha1="mlnxrmf1355yhvno7n1ookxpe25ycjq" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme               = 
|Ofbyld              = [[Ofbyld:Pink-eared duck - Pitt Town Lagoon.jpg|250px]]
|lûd                 = 
|Ryk                 = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse              = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift               = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'')
|Famylje             = [[einfûgels]] (''Anatidae'')
|Skaai               = [[leppelbekeinen]] (Malacorhynchus)
|Wittenskiplike namme= Malacorhynchus membranaceus
|Beskriuwer, jier    = [[John Latham|Latham]], 1801
|IUCN-status         = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart            = [[Ofbyld:Malacorhynchus membranaceus distribution map.png|250px]]
}}
De '''leppelbekein''' (''Malacorhynchus membranaceus'') of de '''rôze earein''' hat in grutte leppelbek, lykas de [[Australyske slob]], mar is lytser en wurdt 38 oant 40 sm lang. 

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Malacorhynchus membranaceus - Bushell's Lagoon.jpg|thumb|left|Bushell's Lagoon, [[New South Wales]].]]
Karakteristyk binne de brune rêch en krún, de swart mei wyt streke flanken en it swarte plak om it each op it fierder bleke gesicht. Jonge fûgels binne doffer mar ha fierder itselde fearrekleed. Efter it swarte plak om it each hat er in rôze plakje, dat goed te sjen is op lytse ôfstân. Fanwegen it swart-wite strekepatroan op 'e flanken wurdt de fûgel yn Austraalje út en troch ek ''zebra duck'' neamd.

== Fersprieding ==
De soarte is [[Endemisme|endemysk]] yn in grut part fan Austraalje en is dêr tige mobyl. Se binne by foarkar op stilsteand wetter te finen, fral yn 'e binnenlannen. Op 'e trek binne se út en troch ek yn [[mangrove]]s en by riviermûningen te sjen. 

De oantallen fûgels wikselje op plakken sterk. De yn einfûgels spesjalisearre ornitolooch Harmut Kolbe beskreau de ein as in ekstreme Australyske ynvaazje-ein. Dêr't de ekologyske omstannichheden geunstich binne, komme de fûgels tige fluch yn grutte oantallen foar. 

== Iten en nêst ==
De soarte yt fral wringeleaze dieren en plankton, mar somtiden ek sied. Mei de ein fan 'e snaffel sûget de leppelbekein it wetter op, dat troch de lamellen oan 'e sydkanten fan 'e snaffel wer nei bûten tjemze wurdt. Faak foerazjearje de einen yn grutte groepen.

Leppelbekeinen binne monogaam en bliuwe nei alle gedachten by inoar oant ien stjert. Allinne de sijkes briede, wylst ek it jerkje helpt mei it grutbringen fan 'e piken. Meastentiids is it nêst yn in beamholte of in foarke fan in tak, likernôch in meter boppe it wetteroerflak.

== Status ==
Leppelbekeinen ha in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje liket stabyl. De [[IUCN]] beskôget de soarte dêrom as net bedrige. De populaasje waard yn 2023 troch Wetlands International op 100.000 oant 1.000.000 fûgels rûsd. 

== Hâlden fan leppelbekeinen ==
Leppelbekeinen foarmje in soarte dy't hiel let yn Europa ynfierd waard. Earst yn 1979 kamen út [[Perth]] in 40-tal piken nei [[Ingelân]]. Dy foarmje de basis fan 'e populaasje dy't  hjoed-de-dei yn Europa en letter Noard-Amearika as sierfûgel holden wurdt. De soarte is tige gefoelich foar kjeld.  

== Keppeling om utens ==
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pink-eared-duck-malacorhynchus-membranaceus Birdlife, oproppen 7 febrewaris 2025.]
* [https://ebird.org/species/pieduc1/AU-NT Ebird, oproppen 7 febrewaris 2025.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=FE03DD1E0BE0D9E5 Avibase, oproppen 7 febrewaris 2025.]

{{Boarnen|boarnefernijing=
Sjoch foar boarnen en/of referinsjes: [[:de:Rosenohrente]] 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pink-eared-duck-malacorhynchus-membranaceus BirdLife, oproppen 7 febrewaris 2025.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Malacorhynchus membranaceus|leppelbekein}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Leppelbekein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]</text>
      <sha1>mlnxrmf1355yhvno7n1ookxpe25ycjq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse Madagaskargoes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180705</id>
    <revision>
      <id>1236175</id>
      <parentid>1186590</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:59:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2099" sha1="b2g4bmeq6ol411xxjderpentwc31z4d" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme               = 
|Ofbyld              = [[Ofbyld:Alopochen sirabensis.jpg|250px]]
|lûd                 = 
|Ryk                 = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse              = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift               = [[goeseftigen]] (''Ansariformes'') 
|Famylje             = [[einfûgels]] (''Anatidae'')
|Skaai               = [[foksguozzen]] (Alopochen) 
|Wittenskiplike namme= † Alopochen sirabensis
|Beskriuwer, jier    = [[Charles William Andrews|Andrews]], 1897 
|IUCN-status         = status: [[File:Fossyl.png|250px]]
|lânkaart            = 
}}
De '''lytse Madagaskargoes''' (''Alopochen sirabensis'') is in útstoarne [[fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[foksguozzen]] (''Alopochen'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[einfûgels]] (''Anatidae''). De soarte wie [[Endemisme|endemysk]] op it eilân [[Madagaskar]] en waard oan 'e hân fan [[Fossyl|fossilen]] beskreaun, dy't yn [[Antsirabe]] yn Sintraal-Madagaskar fûn waarden. De fûgel wie besibbe oan 'e noch besteande [[Nylgoes]], dy't in grut ferspriedingsgebiet hat yn [[Afrika]], en de ek útstoarne [[Mauritsiusgoes]] en [[Reüniongoes]] fan 'e [[Maskarenen]].   

De oarsaak fan it útstjerren fan 'e Lytse Madagaskargoes is ûnbekend. Der binne mear fynsten fan subfossilen dien. By [[Beloha]] waarden bonken fûn dy't nei koalstofdatearing op it jier 1390 (+/− 90 jier) datearre wurde. Dúdlik is dat de fûgel eartiids op in grut part fan it eilân libbe en dat de soarte noch libbe doe't de earste minsken op Madagaskar oankamen.  

{{CommonsBalke|Alopochen sirabensis|Lytse Madagaskargoes}}

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* Dit is in oersetting fan it Ingelsktalige artikel, sjoch foar referinsjes en boarnen op [[:en:Malagasy shelduck]]
{{reflist}}
}}
{{DEFAULTSORT:litse Madagaskargoes}}
[[Kategory:Goes (fûgel)]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Foksgoes]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]]
[[Kategory:Utstoarne fûgel]]
[[Kategory:Bist útstoarn yn it Holoseen]]
[[Kategory:Fossyl yn Madagaskar]]</text>
      <sha1>b2g4bmeq6ol411xxjderpentwc31z4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liverpooldo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181123</id>
    <revision>
      <id>1236195</id>
      <parentid>1187378</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T00:37:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4130" sha1="kymysrs31l2vg4rpda0eo4htltzrch8" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme               = Liverpooldo
|Ofbyld              = [[Ofbyld:Caloenas maculata Clemency Fisher.jpg|250px]] 
|lûd                 = 
|Ryk                 = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse              = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift               = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'')
|Famylje             = [[dofûgels]] (''Columbidae'')
|Skaai               = [[moannedowen]] (''Caloenas'')
|Wittenskiplike namme= † Caloenas maculata
|Beskriuwer, jier    = [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789
|IUCN-status         = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]]
|lânkaart            = 
}}
De '''Liverpooldo''' (''Caloenas maculata'') is in mysterieuze [[Dofûgels|dowesoarate]], dy't hjoed-de-dei útstoarn is. 

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Spotted green pigeon by Latham.jpg|thumb|left|De Liverpooldo neffens Latham.]]
De fûgel waard foar it earst yn it boek &quot;A General Synopsis of Birds&quot; (1783) troch John Latham neamd, dy't twa eskimplaren fan ûnbekende komôf en in tekening fan 'e fûgels sjoen hie, en wittenskiplik troch Johann Friedrich Gmelin yn 1789 beneamd. De Liverpooldo wie likernôch 32 sm lang en hie in spanwiidte fan 35 sm. It fearrekleed wie brún mei in griene glâns. De nekke hie lange fearren en de wjuk- en rêchfearren hiene krêmkleurige spikkels. De fûgel hie in swarte snaffel mei in giele punt en de ein fan 'e sturt hie in ljochte seame. Doe't de earste Europeanen oankamen hat de fûgel nei alle gedachten al tige seldsum west en mooglik op 'e râne fan it útstjerren stien. Jacht en predaasje fan yntrodusearre bisten soene oan it begjin fan 'e 19e iuw de fûgel de nekkeslach jûn ha. De fûgel libbe minder op 'e grûn as de [[moannedo]] en neffens syn fisike skaaimerken liket it der op dat de Liverpooldo fral yn 'e beammen libbe en fruit iet. 

== Taksonomy ==
De [[Taksonomy|taksonomyske]] relaasje fan 'e fûgel bleau lang ûndúdlik en iere skriuwers hawwe ferskillende útstellen dien. Oerhearskend wie de idee dat er besibbe wie oan 'e [[moannedo]] (''C. nicobarica'') en dêrfandinne waard de Liverpooldo yn it [[skaai]] ''[[Caloenas]]'' set.

Tsjintwurdich is de soarte allinnich noch bekend fan ien eksimplaar, dat bewarre wurdt yn it [[World Museum]] yn [[Liverpool]]. De soarte, dy't yn 'e 20e iuw foar in hiel skoft oer de holle sjoen waard, waard earst yn 2008 troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] erkend as in útstoarne soarte. 

Der wie regelmjittich diskusje oer de soarte. Guon fûnen dat de fûgel hielendal gjin unike soarte wie, mar dat it om in jonge moannedo (''Caloenas nicobarica'') gie. Oaren ferûnderstelden dat de fûgel ôfkomstich wie fan it eilân [[Tahiti]], dêr't in fûgel libbe hat dy't troch de eilânbewenners &quot;titi&quot; neamd waard. 

== Undersyk 2014 ==
Yn 2014 wiisde in genetysk ûndersyk troch wittenskippers fan 'e Griffith University yn [[Nathan]], [[Austraalje]], en it Natural History Museum yn [[Tring]], [[Ingelân]], út dat de útstoarne Liverpooldo in aparte soarte west hat en nau besibbe wie oan 'e [[Dodo (fûgel)|dodo]] (''Raphus cucullatus''), de [[Rodriguessolitêr]] en de hjoed-de-dei noch besteande moannedo. Om it mystearje op te lossen hiene hja twa fearren fan it eksimplaar brûkt om [[DNA]] ôf te nimmen fan it eksimplaar yn Liverpool. It DNA wie tige fragminteare en de wittenskippers konsintrearren harren dêrom op trije DNA minibar-koades, lytse stikjes DNA dy't unyk binne foar de measte fûgelsoarten. Dy dielen fan 'e do binne ferlikene mei oare soarten. Dêrút die bliken dat it om in aparte soarte gie. 
{{Boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is foar in part in oersetting fan 'e Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Spotted green pigeon]] (ferzje 16 april 2024)
* [https://www.sci.news/genetics/science-spotted-green-pigeon-distinct-species-02089.html SCI News, 5 augustus 2014.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Caloenas maculata|Liverpooldo}}
}}
{{DEFAULTSORT:Liverpooldo}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Moannedo]]
[[Kategory:Utstoarne fûgel]]
[[Kategory:Bist útstoarn yn it Holoseen]]</text>
      <sha1>kymysrs31l2vg4rpda0eo4htltzrch8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse dwerchiisfûgel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182135</id>
    <revision>
      <id>1236163</id>
      <parentid>1194341</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:46:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4062" sha1="nwao0yre6uk4e4w692inlsuxk8ljn0q" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme       = Lytse dwerchiisfûgel
|Ofbyld      = [[Ofbyld:Little kingfisher, Kakadu National Park.jpg|250px]]
|lûd         =
|Ryk         = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme      = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse      = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift       = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') 
|Famylje     = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') 
|Skaai       = [[dwerchiisfûgels]] (''Ceyx'')
|Wittenskiplike namme= Ceyx pusillus
|Beskriuwer, jier= [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1836
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart=
}}
De '''Lytse dwerchiisfûgel''' (''Ceyx pusillus''; synonym: ''Alcedo pusilla'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). In eksimplaar fan 'e nominaatfoarm waard oan 'e Tritonbaai (baie de Lobo) sammele by de ekspedysje nei [[Nij-Guinea]] yn 1828 en yn 1836 troch [[Coenraad Jacob Temminck]] beskreaun.

== Beskriuwing ==
Lytse dwerchiisfûgels wurde likernôch 11 sm oant 13 sm lang. It is in tige lytse iisfûgel, dy't ultramarynblau fan boppe en sniewyt fan ûnder is. Se ha in wyt plakje op 'e foarholle en in wite plak op 'e hals. De snaffel fan 'e soarte is swart en de fûgel hat donkerbrune poatsjes. De lytse dwerchiisfûgel is ien fan 'e lytste iisfûgelsoarten; allinne de Afrikaanske dwerchiisfûgel út it skaai pygmee-iisfûgels (''Ispidina'') is noch lytser. 

== Fersprieding en leefgebiet ==
Lytse dwerchiisfûgels libje fan 'e [[Molukken]] oant de [[Salomonseilannen]] en noardlik [[Austraalje]]. Fan 'e soarte binne njoggen ûndersoarten bekend:

* ''Ceyx pusillus pusillus'' – komt foar op [[Nij-Guineä]], [[Kai-eilannen|Kai]], [[Arû-eilannen|Arû]], [[Torresstrjitte-eilannen]], de eilannen foar de kust fan Westlik Nieuw-Guinea en it noardeasten fan [[Kaap York-skiereilân]]
* ''Ceyx pusillus laetior'' – noardlik [[Nij-Guineä]] (fan 'e Golf fan Irian oant de Astrolabe Bay)
* ''Ceyx pusillus ramsayi'' – kustgebiet noardlik [[Austraalje]] (Anson Bay oant it westen fan Kaap York-skiereilân)
* ''Ceyx pusillus halli'' – noardeastlik Austraalje (kustgebiet noardeasten fan [[Queensland]] en [[Hinchinbrook Island]])  
* ''Ceyx pusillus masauji'' – [[Bismarckarsjipel]] (New Britain, New Ireland och New Hanover)
* ''Ceyx pusillus bougainvillei'' – [[Salomonseilannen]] ([[Bougainville (eilân)|Bougainville]], Santa Isabel och Choiseul)
* ''Ceyx pusillus halmaherae'' – [[Halmahera]], [[Obi (Molukken)|Obi]], [[Ternate]] en [[Batjan]]
* ''Ceyx pusillus richardsi'' – Sintrale gebieten Salomoneilannen tusken Vella Lavella en Vangunu
* ''Ceyx pusillus aolae'' – bekend fan it eksimplaat út [[Guadalcanal]]

It leefgebiet bestiet út mangroves, swierwetter sompbosken en reinwâld by beken en dobben. Yn [[Melaneezje]] komt de soarte allinne yn kustgebieten foar; yn Austraalje ek fierder it lân yn. It iten bestiet út lytse fiskjes en wringeleaze wetterdierkes.

== Status ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en dêrfandinne is de kâns op útstjerren lyts. It is net bekend hoe grut te wrâldpopulaasje is. Meidat in soad mangrovebosken ferneatige wurde, nimt ek it leefgebiet fan 'e soarte ôf. Oannommen wurdt dat de efterútgong fan 'e soarte minder as 30% yn tsien jier is en sadwaande wurdt de fûgel as net bedrige op 'e [[Reade list]] fan ' e [[IUCN]] klassifisearre.

== Keppeling om utens ==
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-kingfisher-ceyx-pusillus Birdlife]
* [https://ebird.org/species/litkin1 Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=9F840FEA001B1C35 Avibase]

{{boarnen|boarnefernijing=
Sjoch foar boarnen en/of referinsjes op [[:en:Little kingfisher]]  
----
{{Commonscat|Ceyx pusillus|Lytse dwerchiisfûgel}}
}}

{{DEFAULTSORT:Litse dwerchiisfugel}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Dwerchiisfûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]]</text>
      <sha1>nwao0yre6uk4e4w692inlsuxk8ljn0q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse gielsnaffeliisfûgel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182342</id>
    <revision>
      <id>1236168</id>
      <parentid>1193461</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:51:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2887" sha1="fkr9ghyu7bb739mb5ms4943avcrcgl9" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme      = lytse gielsnaffeliisfûgel
|Ofbyld     = [[Ofbyld:Yellow-billed Kingfisher 0A2A9978.jpg|250px]]&lt;br&gt;wyfke
|lûd        =
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') 
|Famylje    = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') 
|Skaai      = [[gielsnaffeliisfûgels]] (''Syma'')
|Wittenskiplike namme= Syma torotoro
|Beskriuwer, jier= [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1827
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart=
}}
De '''lytse gielsnaffeliisfûgel''' (''Syma torotoro'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'').

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Yellow-billed Kingfisher (2885655466).jpg|thumb|left|Mantsje.]]
Folwoeksen fûgels wurde oant 20 sm lang en se weagje tusken de 30 en 52 gram. Der binne lytse ferskillen tusken mantsjes en wyfkes. By de mantsjes binne de kop en de kraach oranjegiel oant kanielread. De fearren fan 'e kroan wurde bytiden omheech set. Yn 'e nekke sit in swart plak. It boarst en de búk binne krêmkleurich. De wjukken en de rêch binne donker grienblau, de sturtfearren blau. De wyfkes ha deselde tekening as de mantsjes, mar se ûnderskiede harren fan mantsjes troch swart op 'e kroan. De snaffel is by mantsjes en wyfkes ljochtgiel, it each is donkerbrún en de poatsjes binne gieleftich.     

== Fersprieding ==
De soarte libbet yn [[Nij-Guineä]] en noardlik [[Austraalje (kontinint)|Austraalje]].

=== Undersoarten ===
* ''Syma torotoro torotoro'': westlik en it sudlike diel fan Sintraal-Nij-Guineä, westlik [[Papoea Nij-Guineä]], [[Japen]] en de [[Aru-eilannen]].
* ''Syma torotoro meeki'': súdeastlik Nij-Guineä.
* ''Syma torotoro ochracea'': [[D'Entrecasteaux-eilannen]].
* ''Syma torotoro flavirostris'': [[Kaap York-skiereilân|Kaap York]] (noardeastlik Austraalje).

== Status ==
Der binne gjin rûzings oer de grutte fan 'e wrâldpopulaasje, mar de soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en is relatyf algemien. Der is sprake fan biotoopferneatiging yn it ferspriedingsgebiet en dêrfandinne wurdt der fan útgien dat de soarte al wat tebekrint. Dochs wurdt de soarte troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as net bedrige klassifisearre.  

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-billed-kingfisher-syma-torotoro Birdlife]
* [https://ebird.org/species/yebkin1/L919811 Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=E274D1BF3C992FFD Avibase]

----
{{Commonscat|Syma torotoro|lytse gielsnaffeliisfûgel}}
}}
{{DEFAULTSORT:litse gielsnaffeliisfugel}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Gielsnaffeliisfûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]</text>
      <sha1>fkr9ghyu7bb739mb5ms4943avcrcgl9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Luzonboskiisfûgel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182473</id>
    <revision>
      <id>1236201</id>
      <parentid>1193803</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T00:42:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4476" sha1="r6sii5rfgk5qcygo75h5elx7kr9awbt" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme       = Luzonboskiisfûgel
|Ofbyld      = [[Ofbyld:Actenoides lindsayi -Philippines -male-8.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;mantje&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Ofbyld:SpottedWoodKingfisherFemale1.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;wyfke&lt;/small&gt;
|lûd         = 
|Ryk         = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme      = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse      = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift       = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') 
|Famylje     = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') 
|Skaai       = [[boskiisfûgels]] (''Actenoides'')
|Wittenskiplike namme= Actenoides lindsayi
|Beskriuwer, jier= [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1831
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart    = 
}}
De '''Luzonboskiisfûgel ''' (''Actenoides lindsayi'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). It is ien fan 'e soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[boskiisfûgels]] (''Actenoides'').

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:ActenoidesLindsayiGould.jpg|thumb|left|Mantsje (boppe) en wyfke (ûnder).]] 
De oant likernôch 6 sm grutte Luzonboskiisfûgel is maklik te ûnderskieden fan oare iisfûgelsoarten op 'e Filipinen en hat op 'e boppedielen in grimelich en ûnder in skobbich patroan. It mantsje hat in donkergriene kroan mei swarte plakjes en in smel ljochtgrien streekje boppe in blauwe eachbroustreek mei dêrûnder in swarte streek. De blauwe snorstreek is oan 'e boppe- en ûnderkant omseame mei in oranje bân en kraach. De boppedielen ha donkergriene fearren mei bleke punten. De stút is ljochtgrien en de sturt donkergrien mei brune streken op  'e bûtenste fearren. De kiel is oranje en de fearren op it boarst binne wyt mei griene rânen. De boppesnaffel is swart en de ûndersnaffel giel, de fûgel hat in brún iris en de poaten binne grienich.  

It wyfke hat minder sprekkende kleuren; de eachbraustreek is earder grien as blau en de snor is brúngrien, de nekke is brúnswart en de kiel hat deselde kleur as it boarst. Juvenile fûgels lykje op it wyfke, mar binne oer it generaal doffer.   

== Fersprieding ==
De soarte libbet yn fochtige oerbosken yn leechlân en heuveleftige gebieten. 

=== Undersoarten ===
Hjoed-de-dei wurdt de fûgel [[monotypysk takson|monotypysk]] behannele, mar earder wiene der twa ûndersoarten:

* ''A. l. lindseyi'' – wurdt op [[Luzon]] en [[Catanduanes]] oantroffen;
* ''A. l. moseleyi'' – wurdt op [[Panay]] en [[Negros]] oantroffen (boppe donkerder en bruner, bleke plakken wat grutter en rûner).

== Hâlden en dragen ==
De soarte libbet solitêr of yn pearkes, mar wurdt tusken de tichte begroeiïng selden sjoen. Se ite krobben, ynsekten, slangen, slakken en lytse [[wringedieren]]. Se binne fral aktyf by it lemieren en tsjin it ûndergean fan 'e sinne.  

Oer de briedwensten is net in soad bekend. Oannommen waard dat se nêsten yn termitenêsten yn beammen bouwe, mar dêr bestiet twifel oer om 't oare leden fan it skaai meastentiids it nêst yn beamholte bouwe of yn 'e grûn.    

== Status ==
De fûgel wie eartiids op Luzon folle mear oanwêzich, mar troch houtkap is it geskikte leefgebiet folle lytser woarn. Op Negros is de soarte ek yn parken waarnommen mei tichte begroeiïng. 

De [[IUCN]] hat de soarte as net bedrige klassifisearre (2024). Oannommen wurdt dat de oantallen lytser wurde troch it ûntboskjen en feroarjend lângebrûk. Der is mear ûndersyk nedich, mar it liket der op dat de fûgel troch de oanhâldende ferneatiging fan biotoop lang om let dochs in bedrige status kriget. De fûgels binne oer it generaal seldsum, mar se ha noch in grut ferspriedingsgebiet yn West-[[Visayas]] en Luzon.

De fûgels komme ek yn ferskillende beskerme gebieten foar, lykas Mount Banahaw, Mount Makiling, Mount Isarog, Nasjonaal Park Bataan, en Northern Sierra Madre Natural Park, Nasjonaal Park Mount Kanlaon en it Northern Negros Natural Park, mar lykas op 'e hiele Filipinen is de beskerming op papier wol goed regele, mar de jacht en ûntbosking geane gewoan troch.

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/spotted-kingfisher-actenoides-lindsayi Birdlife]
* [https://ebird.org/species/spokin1 Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=0FDF970A82D0B75C Avibase]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Actenoides lindsayi|Luzonboskiisfûgel}}
}}
{{DEFAULTSORT:Luzonboskiisfugel}}
[[Kategory:Boskiisfûgel]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]</text>
      <sha1>r6sii5rfgk5qcygo75h5elx7kr9awbt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Louisiadeniisfûgel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182664</id>
    <revision>
      <id>1236200</id>
      <parentid>1194399</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T00:41:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1978" sha1="sav3rrf61je4p07t06xe5mvmim5kgid" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme       = 
|Ofbyld      = 
|lûd         = 
|Ryk         = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme      = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse      = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift       = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') 
|Famylje     = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') 
|Skaai       = [[todysnaffeliisfûgels]] (''Todiramphus'')
|Wittenskiplike namme= Todiramphus colonus
|Beskriuwer, jier= [[Ernst Hartert|Hartert]], 1896
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]]
|lânkaart    = 
}}
De '''Louisiadeniisfûgel''' (''Todiramphus colonus'') is in [[fûgel]]soarte fan it [[skaai (taksonomy)|skaai]] [[todysnaffeliisfûgels]] (''Todiramphus'') út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). 

== Beskriuwing ==
De fûgel is resint as soarte erkend en hat in wite kraach, in donkergriene rêch en ljochte, blaugriene wjukken. De kop hat in griene kroan, in donker masker en in fealoranje plak foar it each. De Louisiadeniisfûgel liket in soad op 'e [[wytkraachiisfûgel]] en [[hillige iisfûgel]], mar is lytser en de snaffel is minder bûge as dy fan 'e oare soarten. De snaffel fan 'e Louisiadeniisfûgel is relatyf tin.

== Fersprieding ==
De soarte komt op 'e eilannen by súdeastlik [[Papoea Nij-Guineä]] en op 'e [[Louisiaden]] foar. It biotoop bestiet meastentiids út kustgebieten en [[mangrove]]s, mar wurdt ek yn oare habitattypes waarnommen.

== Status ==
De [[IUCN]] behannelet de fûgel as in [[ûndersoarte]]  (''T. chloris colonus'') fan 'e wytkraachiisfûgel en dêrfandinne ûntbrekt in status.

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://ebird.org/species/colkin17/L2322439 Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&amp;avibaseid=209FFC4966A09EB4 Avibase]  
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Todiramphus colonus|Louisiadeniisfûgels}}
}}
{{DEFAULTSORT:Louisiadeniisfugel}}
[[Kategory:Todysnaffeliisfûgel]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]</text>
      <sha1>sav3rrf61je4p07t06xe5mvmim5kgid</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leverkardinaal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183080</id>
    <revision>
      <id>1236155</id>
      <parentid>1195595</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:42:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3785" sha1="6g4yidh89ndqusp2fehix9s0j1egzm8" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme       = 
|Ofbyld      = [[Ofbyld:Piranga hepatica.jpg|250px]]&lt;br&gt;Mantsje.&lt;br&gt;[[Ofbyld:Hepatic Tanager (female) (33927209111).jpg|250px]]&lt;br&gt;Wyfke.
|lûd         = 
|Ryk         = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme      = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse      = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift       = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje     = [[kardinaalfûgels]] (''	Cardinalidae'')
|Skaai       = [[piranga's]] (''Piranga'')
|Wittenskiplike namme= Piranga hepatica
|Beskriuwer, jier= ([[William Swainson|Swainson]], 1827)
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart    = [[Ofbyld:Piranga hepatica map 2.svg|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#ffdd55}} [[trekfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#8d5fd3}} [[stânfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#ff9955}} [[briedfûgel]]&lt;/small&gt;
}}
De '''leverkardinaal''' (''Piranga hepatica''), ek: levertangare, is in middelgrutte Amerikaanske [[sjongfûgel]] út 'e famylje kardinaalfûgels (''Cardinalidae'').

== Beskriuwing ==
De fûgel wurdt oant 20 sm lang en hat in koarte, frij dikke snaffel, lange wjukken en in lange sturt. Mantsjes binne stienread fan boppe, readeftich fan ûnder mei wat griis by de earen. It wyfke is oliifgiel fan boppe en giel fan ûnder. Beide skaaien ha in donkere snaffel en donkere poatsjes.

== Taksonomy ==
De leverkardinaal waard yn 1822 wittenskiplik beskreaun troch de [[Ingelân|Ingelske]] [[ornitolooch]] [[William Swainson|Swainson]]. Tradisjoneel waard it skaai ''Piranga'' klassifisearre yn 'e famylje [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''), mar út genetysk ûndersyk die bliken dat it skaai thúsheart yn 'e famylje kardinaalfûgels (''Cardinalidae'').

Earder waard de leverkardinaal as [[konspesifyk]] mei de [[leechlânleverkardinaal]] (''Piranga flava'') en de [[tosksnaffelkardinaal]] (''iranga lutea'') beskôge, mar yn 2001 waarden se troch de IOC World Bird List yn trije aparte soarten opdield. 

De soarte wurdt yn fiif [[ûndersoarte]]n ferdield:

* ''Piranga hepatica hepatica'' - komt foar fan it súdwesten fan 'e [[Feriene Steaten]] oant súdwestlik [[Meksiko]];
* ''Piranga hepatica dextra'' - fûn yn it suden fan 'e Feriene Steaten en eastlik Meksiko;
* ''Piranga hepatica figlina'' - leit yn eastlik [[Gûatemala]] en [[Belize]];
* ''Piranga hepatica albifacies'' - strekt him út fan westlik Guatemala oant noardlik [[Nikaragûa]];
* ''Piranga hepatica savannarum'' - oanwêzich yn eastlik [[Hondoeras]] en noardeastlik Nikaragûa.

== Hâlden en dragen ==
De soarte wurdt oantroffen yn iepen berchbosken mei dinnebeammen en ikebeammen. De fûgel yt ynsekten. Hy boud it nêst yn beammen op in hichte fan 15 oant 30 m boppe de grûn. In lechsel bestiet út trije oant fiif aaikes.

== Status ==
De [[IUCN]] kategorisearret de soarte as net bedrige, mar nimt de [[tosksnaffelkardinaal]] op yn 'e beoardieling. Sûnt de jierren 1960 is de soarte tanommen yn 'e Feriene Steaten en hat er syn ferspriedingsgebiet witten út te wreidzjen nei súdlik [[Nevada]], súdeastlik [[Kalifornje]] en súdeastlik [[Kolorado]].

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hepatic-tanager-piranga-hepatica Birdlife International]
* [https://ebird.org/species/heptan?siteLanguage=nl Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=6AA879E6BC4AD4B4 Avibase]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Piranga hepatica|leverkardinaal}}
}}
{{DEFAULTSORT:leverkardinaal}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Piranga]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]]</text>
      <sha1>6g4yidh89ndqusp2fehix9s0j1egzm8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lelprotter</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185091</id>
    <revision>
      <id>1236150</id>
      <parentid>1201627</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:36:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4831" sha1="7rz48dnmydzgt9orc53n6mkthm9erha" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = lelprotter
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Male Wattled Starling (44701624212).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Ofbyld:Female Wattled Starling (43841653855).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Wyfke&lt;/small&gt;
|lûd          = 
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje      = [[protterfûgels]] (''Sturnidae'')
|Skaai        = '''lelprotters''' (''Creatophora'')&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[René Primivère Lesson|Lesson]], 1847&lt;/small&gt;
|Wittenskiplike namme= Creatophora cinerea
|Beskriuwer, jier= [[Friedrich Christian Meuschen|Meuschen]], 1787
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart     =
}}
De '''lelprotter''' of '''lelstaar'''  (''Creatophora cinerea'')  is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[protterfûgels]] (Sturnidae).

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Day 81 Wattled Starling (Creatophora cinerea) male ... (53847424633) (cropped).jpg|thumb|left|Mantsje.]]
Lelprotters wurdt 19 oant 21 sm lang en ha in koarte sturt en spits útrinnende wjukken. It fearrekleed is foar in grut part griis, mar de stút is wyt. De sturt en de slachpinnen fan 'e wjukken binne swart. De poatsjes en de snaffel binne ljochtgriis. It mantsje ha in keal giel plak efter en ûnder it each en fearreleaze swart hûd oan 'e kiel. Yn 'e briedtiid kin it mantsje de fearren fan 'e kop en nekke ferlieze en kriget er in grutte hingjende swarte lel oan 'e kiel. Guon fûgels krije ek boppe de snaffel lytsere lapkes hûd wêrfan't de foarm en de grutte de fûgel ferskilt. Mei't de fûgel âlder wurdt, wurde de lellen langer en ek âldere wyfkes ûntwikkelje somtiden lytse lellen.        

== Fersprieding ==
De soarte komt op it [[Arabysk Skiereilân]], [[Madagaskar]] en oare plakken yn súdeastlik [[Afrika]] foar. De fûgel liket syn ferspriedingsgebiet nei it westen fan Afrika út te wreidzjen. It habitat bestiet út gerslân, net te tichte bosken en kultuerlân.

== Hâlden en dragen ==
[[Ofbyld:Wattled Starling (28219888646).jpg|thumb|left|Groepke wyfkes mei jongen.]]
Lelprotters binne koloanjebrieders en briede út en troch ek mei weverfûgels. It nêst wurdt yn beammen en boskjes boud mei in foarkar foar akasiabeammen, meast oant 10 m boppe de grûn. It bestiet út tûkjes en wurdt mei gers en fearkes ôfset. In lechsel kin út twa oant fiif bleekblauwe aaien bestean, mar meast trije oant fjouwer aaien. Beide âlders bouwe it nêst, briede op 'e aaien en fersoargje de jongen. It brieden duorret 11 dagen en jonge fûgels ferlitte nei 13 oant 16 dagen it nêst. Dan kinne se noch net fleane en foarmje se in maklike proai foar rôffûgels.   

De soarte is in opportunistyske allesfretter, mar se ite fral imerkes. Dêrnjonken ite se ek oare wringeleaze dierkes, beien en sied. Se kinne yn agrarysk gebiet lykas wynbougebieten foar in soad skea soargje. 

== Status ==
De fûgel hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, dy't as stabyl beskôge wurdt. Dêrfandinne klassifisearret de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer ([[IUCN]]) de soarte as net bedrige (LC). Der is gjin rûzing fan 'e grutte fan 'e wrâldpopulaasje, mar de soarte wurdt beskreaun as algemien oant sels talryk.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* Sjoch foar referinsjes en boarnen: [[:de:Lappenstar]]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/wattled-starling-creatophora-cinerea BirdLife International]
* [https://ebird.org/species/watsta1/NA Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=9D95139B Avibase]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Creatophora cinerea|lelprotter}}
}}
{{DEFAULTSORT:lelprotter}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lelprotter]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty ]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]</text>
      <sha1>7rz48dnmydzgt9orc53n6mkthm9erha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse blau-earglânsstaar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185226</id>
    <revision>
      <id>1236160</id>
      <parentid>1201847</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:45:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4714" sha1="8dpbgbvtjzug7rg6z2bvntlnnd5njdo" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = Lytse blau-earglânsstaar
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Lesser Blue-eared Glossy-Starling (Lamprotornis chloropterus) - Gambia.jpg|250px]]
|lûd          = 
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje      = [[protterfûgels]] (''Sturnidae'')
|Skaai        = [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'')
|Wittenskiplike namme= Lamprotornis chloropterus
|Beskriuwer, jier= [[William John Swainson|Swainson]], 1838
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart     = [[Ofbyld:Afrika Verbreitungsgebiet-Distribution area Lamprotornis chloropterus.png|250px]] 
}}
De '''lytse blau-earglânsstaar''' of '''lytse blau-earglânsprotter''' (''Lamprotornis chloropterus'') is in fûgel yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[protterfûgels]] (''Sturnidae''). 

== Taksonomy ==
Oant in [[taksonomy]]ske feroaring yn 2025 wie de fûgel neffens de noardlike en de súdlike fersprieding yn twa soarten ferdield. De noardlike lytse blau-earglânsstaar is sûnt de [[nominaatfoarm]] en de súdlike lytse blau-earglânsstaar is dêr in [[ûndersoarte]] fan. 

== Skaaimerken ==
De fûgel wurdt trochstrings 18 sm lang en weaget 63 oant 86 gram. It is in relatyf lytse glânsstaar mei in koarte sturt.  De fûgel is foar it grutste part glânzgjend blaugrien. In lyts donker masker omfiemet it each, dat somtiden swart en somtiden pears liket. It each sels hat in oranje oant giele iris. De soarte liket in soad op 'e [[grutte blau-earglânsstaar]], mar is lytser en hat in koartere sturt. 

== Fersprieiding ==
De soarte hat in grutte fersprieding yn [[Afrika]] ûnder de [[Sahara]]. Der binne twa ûndersoarten:: 

* ''Lamprotornis chloropterus chloropterus'': fan [[Senegal]] en [[Gambia]] oant [[Eritreä]], [[Etioopje]] en [[Kenia]].
* ''Lamprotornis chloropterus elisabeth'': fan [[Tanzania]] oant [[Simbabwe]].

Jonge fûgels yn it noardlike diel fan it ferspriedingsgebiet ha in brune kop en ûnderkant, wylst juvenilen yn it suden in readbrune ûnderkant ha. Yn it noarden komt de fûgel foar op savannes en yn boskhabitat. Yn it suden libje de fûgels yn bosk, benammen fan it type [[miombo]]. 

== Status ==
De populaasjegrutte is net kwantifisearre. De fûgel komt algemien foar en de oantallen wurde as stabyl beskôge. Om dy redenen stiet er op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige (LC, 2024) klassifisearre.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/lesser-blue-eared-starling-lamprotornis-chloropterus BirdLife International]
* [https://ebird.org/species/lbesta1 Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=0AA15ACA2E568BF3 Avibase]     
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lamprotornis chloropterus|Lytse blau-earglânsstaar}}
}}
{{DEFAULTSORT:Litse blau-earglansstaar}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Glânsstaar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]</text>
      <sha1>8dpbgbvtjzug7rg6z2bvntlnnd5njdo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse bijefretter</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186129</id>
    <revision>
      <id>1236159</id>
      <parentid>1205027</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:44:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5293" sha1="inecmltjvc2hun6pcy918vqz2s8pwdr" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme         = lytse bijefretter
|Ofbyld        = [[Ofbyld:Abejaruco chico (Merops pusillus), reserva natural Masái Mara, Kenia, 2024-05-20, DD 107.jpg|250px]]
|lûd           = 
|Ryk           = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme        = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse        = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift         = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'')
|Famylje       = [[bijefretterfûgels]] (''Meropidae'')
|Skaai         = [[bijefretters]] (''Merops'')
|Wittenskiplike namme= Merops pusillus
|Beskriuwer, jier= [[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1892
|IUCN-status   = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart      =
}}
'''Lytse bijefretters''' (''Merops pusillus'') foarmje in [[fûgel]]soarte fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[bijefretters]] (''Merops'') yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[bijefretterfûgels]] (''Meropidae'').

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Little Bee-eater (Merops pusillus) (21152320635).jpg|thumb|left|Lytse bijefretter yn Kenia.]]
De fûgel hat in griene kop, in swart eachmasker en in ljochtgiel kin. Boppe it each sit in fyn turkwaze streekje. It boarst is boppe donker- oant readbrún, dat nei ûnder ta mear nei okergiel oergiet. De boppedielen en de wjukken binne meast grien mei wat brune fearren. De fûgel hat in swarte snaffel, swarte poatsjes en in readbrún each.

== Fersprieding ==
Lytse bijefretters wurde yn fiif [[ûndersoarte]]n ferdield mei de folgjende fersprieding: 

* ''Merops pusillus pusillus'' - savanne fan [[Senegal]] en [[Gambia]] oant [[Kameroen]], [[Sûdan]] en noardeastlik [[Kongo-Kinsjasa]].
* ''Merops pusillus ocularis'' – eastlik Kongo-Kinsjasa oant noardlik [[Uganda]], súdlik Sûdan en de [[Reade See]]kust.
* ''Merops pusillus cyanostictus'' - eastlik [[Etioopje]] oant [[Somaalje]] en eastlik [[Kenia]].
* ''Merops pusillus meridionalis'' – [[Kongo (rivier)|Kongo]]bekken oant eastlik Kongo-Kinsjasa, Uganda en westlik Kenia, súdlik oant eastlik [[Súd-Afrika]] ([[KwaZûlû-Natal]]).
* ''Merops pusillus argutus'' - súdwestlik fan [[Angoala]] oant súdwesten fan [[Sambia]] en [[Botswana]].

== Hâlden en dragen ==
Se briede yn iepen lânskippen mei boskjes en strûken en leafst by wetter. Lykas de namme al seit yt de fûgel ynsekten, fral bijen en hoarnbijen dy't er út de loft snipt. Foardat se harren proai ite, ferwideret de fûgel de giftige angel troch it ynsekt ferskate kearen op in hurd oerflak te slaan.

Oars as oare bijefretters briede lytse bijefretters net yn koloanjes. Se meitsje lykas oare soarten in tunnel yn sânbanken en somtiden brûke se ek in hol fan in [[ierdbaarch]]. In lechsel bestiet út 4 oant 6 wite aaien. Wyfkes en mantsjes fersoargje it nêst. De fûgels sliepe tegearre.  

== Status ==
De soarte hat in tige grut ferspriedingsgebiet. Ek de wrâldpopulaasje is grut, mar oannommen wurdt dat de fûgel yn oantal ôfnimt, lykwols net genôch om as bedrige beskôge te wurden. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) kategorisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern'', 2024).

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-bee-eater-merops-pusillus BirdLife, oproppen 13 septimber 2025.]
* [https://ebird.org/species/libeat1 Ebird, oproppen 13 septimber 2025.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=B85B93BB7D0540A5 Avibase, oproppen 13 septimber 2025.]
{{reflist}}
---- 
{{Commonscat|Merops pusillus|lytse bijefretter}}
}}
{{DEFAULTSORT:litse bijefretter}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Bijefretter]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]</text>
      <sha1>inecmltjvc2hun6pcy918vqz2s8pwdr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Letterglee</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186503</id>
    <revision>
      <id>1236153</id>
      <parentid>1206132</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:40:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3156" sha1="dqfdy70pnbz2k9xm3dzfkca4bnripa0" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme       = letterglee
|Ofbyld      = [[Ofbyld:Letterwinged Kite Perched 2019.jpg|250px]]
|lûd         = 
|Ryk         = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme      = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse      = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift       = [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') 
|Famylje     = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') 
|Skaai       = [[skiere gleeën]] (''Elanus'') 
|Wittenskiplike namme= Elanus scriptus
|Beskriuwer, jier= [[John Gould|Gould]], 1842
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
----
|lânkaart    = [[Ofbyld:Elanus scriptus range map.png|250px]]
}}
De '''letterglee''' (''Elanus scriptus'') is in [[rôffûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[skiere gleeën]] (''Elanus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[haukfûgels]] (''Accipitridae'').

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Letterwinged Kite Flight 2019.jpg|thumb|left|Fûgel yn 'e flecht.]]
De letterglee is in lytse 34 oant 37 sm lange fûgel mei in spanwiidte fan 84 oant 100 sm. De fûgel hat in rûne kop en lange wjukken, dy't as er sit foarby de punt fan 'e sturt rikke. De fûgel hat ljochtgrize boppedielen. De dekfearren fan 'e wjukken binne swart en de hânfearren donkergriis. Under is de fûgel meast wyt mei ûnder de wjuk in swarte streek. De eagen binne read en de snaffel is swart.

De letterglee is nau oan 'e Australyske skiere glee besibbe mei wa't er it ferspriedingsgebiet dielt, mar de krún is wat grizer en de eagen binne wat grutter as dy fan 'e [[Australyske skiere glee]], sadat it gesicht wat fan in ûle kriget. In wichtich ferskil mei de Australyske skiere glee is ek de swarte bân ûnder de wjuk fan 'e letterglee, dy't fan 'e oksel nei de basis fan 'e hânfearren rint. 

== Fersprieding ==
De letterglee komt yn 'e ynlânske regio's fan [[Austraalje]] en minder regelmjittich oan 'e kusten foar. Hy wurdt behannele as [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat hy net ferdield is yn [[ûndersoarte]]n. De fûgel libbet yn gebieten mei greidlân mei net in soad beammen en net fier fan wetter. De fûgel is tige ôfhinklik fan 'e reinfal en de populaasjes fan syn proaien. As de omstannichheden geunstich binne foarmje se broedkoloanjes.  

== Status ==
De soarte hat in relatyf grut ferspriedingsgebiet en allinnich dêrom is de kâns op útstjerren lyts. De grutte fan 'e populaasje is yn 2021 rûsd op 1000 oant 2000   folwoeksen fûgels. Alhoewol't de populaasje stabyl beöardiele wurdt, stiet de fûgel op 'e Reade list fan 'e [[IUCN]] as gefoelich (''Near Threatened'', 2022) klassifisearre. De fûgel is kwetsber foar perioaden mei drûchte en in sterke delgong fan proaien. Fersteuring fan nêsten en it brûken fan gifstoffen yn 'e lânbou binne oare bedrigingen.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/search?search=Elanus%20scriptus BirdLife]
* [https://ebird.org/species/lewkit1 Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=468F7841C0AC3AD5 Avibase]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Elanus scriptus|Letterglee}}
}}
{{DEFAULTSORT:Letterglee}}
[[Kategory:Skiere glee]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]</text>
      <sha1>dqfdy70pnbz2k9xm3dzfkca4bnripa0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lelkraanfûgel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186649</id>
    <revision>
      <id>1236149</id>
      <parentid>1206664</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:35:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4455" sha1="ajbomdqxzirugyivrzxr1tu0clcayih" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme      = lelkraanfûgel
|Ofbyld     = [[Ofbyld:Grus carunculata, Linyanti, Caprivi, Namibia 1.jpg|250px]]
|lûd=
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[kraanfûgeleftigen]] (''Gruiformes'') 
|Famylje    = [[kraanfûgels]] (''Gruidae'')
|Skaai      = '''lelkraanfûgels''' (''Bugeranus'') &lt;small&gt;[[Johannes Theodor Reinhardt|Reinhardt]], 1853&lt;/small&gt;
|Wittenskiplike namme= Bugeranus carunculata
|Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]
----
|lânkaart   = [[Ofbyld:Grus carunculata dist.jpg|250px]]
}}
De '''lelkraanfûgel'''  (''Bugeranus carunculata'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kraanfûgels]] (''Gruidae''). It is de iennige soarte yn it [[Monotypysk takson|monotypyske]] [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Bugeranus''. Der binne ek autoriteiten dy't de fûgel yn it skaai ''[[Grus]]'' yndiele.

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Crane Neck (18043000672).jpg|thumb|left]]
De fûgel wurdt likernôch 172 sm lang en weaget 7,8 kg. It is de grutste kraanfûgel fan [[Afrika]] en nei de [[saruskraanfûgel]] de grutste fan alle kraanfûgels. De rêch en wjukken binne jiskegriis. De fearren boppe de eagen en op 'e kop binne donkergriis. De soarte hat twa wite lellen dy't krekt ûnder de kiel hingje. De sturtfearren binne tige lang en hingje hast oant op 'e grûn. It boarst en de nekke binne wyt. De bleate hûd fan 'e eagen oant de snaffel is read en hat wrateftige bultsjes. Syn poaten binne swart. It ferskil tusken mantsjes en wyfkes is hast net te sjen; de mantsjes binne trochstrings wat grutter. De jongen hawwe minder bulten as de folwoeksen fûgels.

== Fersprieding ==
De fûgel komt foar fan 'e [[Demokratyske Republyk Kongo]] en [[Tanzania]] oant [[Botswana]], [[Simbabwe]] en [[Súd-Afrika]]. Dêr libbet de fûgel yn iepen sompegebieten mei reid en greidlân mei bosk en hege beammen.

Yn [[Etioopje]] is in lytse, isolearre populaasje.

== Hâlden en dragen ==
Lechsels binne lykas by oare kraanfûgelsoarten ien of twa aaien grut. De briedtiid is 33 oant 36 dagen, de langste fan alle kraanfûgelsoarten. Se fleane pas nei 90 oant 130 dagen nei it útkommen fan 'e aaien en dat is ek de langste tiid fan oare kraanfûgelsoarten. It earste jier bliuwe de jonge fûgels by harren âlden.

== Status ==
De populaasjegrutte waard yn 2018 troch [[BirdLife International]] op 6.000 oant 6.300 folwoeksen fûgels rûsd en de oantallen nimme ôf troch habitatferlies. It habitat wurdt bedrige troch drûchte (mooglik troch klimaatferoaring), yrrigaasjeprojekten, rivierdammen en lânoanwinning, wêrtroch natuerlike wiete fegetaasje plak makket foar yntinsyf lânbougebrûk en bewenning. Dêrfandinne stiet de soarte as kwetsber op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. 

In relatyf nij rapport (2024, Crane Conservation Strategy) skriuwt dat de globale populaasje fan Súd- en Sintraal Afrika op 9.600 fûgels rûsd wurdt.&lt;ref&gt;[https://savingcranes.org/wp-content/uploads/2024/10/crane_conservation_strategy_wattled_crane.pdf?utm_source=chatgpt.com IUCN SSC Crane Specialist Group – Crane Conservation Strategy ]&lt;/ref&gt; Yn Sambia waard yn 2024 by in loftûndersyk boppe de Kafue Flats mei 2.300 fûgels it heechste oantal lelkranen telt sûnt de jierren 1980.&lt;ref&gt;[https://savingcranes.org/news/resources/good-news-for-wattled-cranes-in-zambia/?utm_source=chatgpt.com International Crane Foundation, ''Good News for Wattled Cranes in Zambia'', 2024.]&lt;/ref&gt;
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/wattled-crane-bugeranus-carunculatus BirdLife]
* [https://ebird.org/species/watcra2 Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=38963CAC42FB62C6 Avibase]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Bugeranus carunculata}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lelkraanfûgel]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]</text>
      <sha1>ajbomdqxzirugyivrzxr1tu0clcayih</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse stirns</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187082</id>
    <revision>
      <id>1236190</id>
      <parentid>1209583</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T00:30:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11801" sha1="c1vehy37odvffn611by6tmh2mcz4p8r" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme              = lytse stirns
|Ofbyld             = [[Ofbyld:Little Tern birds 4.jpg|250px]]
|250px]]
|lûd                = [[Ofbyld:Étang de Canet-Saint-Nazaire - ambiance en juin.ogg|250px]]
|Ryk                = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme             = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse             = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift              = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') 
|Famylje            = [[seefûgels]] (''Laridae'')
|Underfamylje       = [[stirnzen]] (''Sterninae'')
|Skaai              = [[lytse stirnzen]] (''Sternula'') 
|Wittenskiplike namme= Sternula albifrons
|Beskriuwer, jier   = [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1764
|IUCN-status        = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart           = [[File:SternulaAlbifronsIUCN.png|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1             =
{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#00FFFF}} [[trekfûgel]]
|Kolom2=
{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''lytse stirns''' (''Sternula albifrons'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] lytse stirnzen (''Sternula'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae'').

== Bekriuwing ==
[[Ofbyld:Little Tern by Tisha Mukherjee 04.jpg|thumb|left|Lytse stirns yn winterkleed.]]
In folwoeksen lytse stirns weaget trochstrings 45 gram, wurdt 21 oant 25 sm lang en hat in spanwiidte fan 41 oant 47 sm. De soarte hat lange smelle wjukken, tige flugge wjukslaggen en in lange, smelle snaffel. Simmerdeis ha folwoeksen fûgels in giele snaffel mei in swarte punt, oranjegiele poaten, in swarte kroan en in swart eachmasker. Tusken de swarte kroan en it eachmasker sit in wyt kylfoarmich plak op 'e foarholle.  

Yn it winterkleed hat de fûgel in swarte snaffel en binne de poaten mindere kleure. Ek is in grut part fan it swarte eachmasker en it foarste diel fan de swarte kroan ferdwûn, sadat it gesicht folle witer is. 

== Fersprieding ==
De lytse stirns komt foar oan kusten en oan gruttere binnenwetters yn Europa en tropyske en tuskenbeide gebieten yn Aazje, Afrika en Austraalje. It is in trekfûgel dy't oerwinteret op subtropyske en tropyske oseanen yn it suden fan Afrika en Austraalje. De fûgel briedt op sânstrannen en drûchfallen platen yn kustgebieten of grutte rivieren en oar binnenwetter.

Der wurde fiif ûndersoarten erkend:&lt;ref&gt;[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&amp;avibaseid=17310BF0FE9BAC8A Avibasem oproppen 21.10.2025]&lt;/ref&gt;.

* ''Sternula albifrons albifrons'': [[Europa]] oant westlik [[Aazje]] en de westlike [[Yndyske Oseaan]], winterdeis [[Afrika]] oant [[Yndia]].
* ''Sternula albifrons innominata'': eilannen yn 'e [[Perzyske Golf]].
* ''Sternula albifrons sinensis'': Noard-Yndia en [[Sry Lanka]] eastlik nei [[Súdeast-Aazje]], [[Filipinen]] en Noard-[[Austraalje]], briedt ek yn Súdeast-[[Sibearje]] en [[Japan]], súdlik nei Súdeast-Sina en oerwinteret yn [[Nij-Guineä]] en [[Austraalje]].
* ''Sternula albifrons placens'': eastlik Austraalje en eastlik [[Tasmaanje]].
* ''Sternula albifrons guineae'': [[Gana]] oant [[Gabon]].

=== Nederlân ===
Oan it begjin fan 'e jierren 1960 brieden yn Nederlân likernôch 900 pearkes fan 'e soarte. Troch wetterfersmoarging yn it binnenwetter dat ek yn 'e Noardsee kaam en fersteuring fan it briedgebiet troch minsken sakken de oantallen oant mar 100 pearkes yn 1967. Mei de ferbettering fan 'e wetterkwaliteit ferbettere de stân, mar dy kin wol sterk fluktuearje. Yn 2023 briede it heechste oantal pearkes (± 1030) yn Nederlân sûnt 50 jier. Fan 'e fûgels yn Nederlân briede yn 2023 56% yn it [[Waadgebiet]] (eilannen) en 41% yn 'e delta fan Súdwest-Nederlân. Fierder briede der yn 'e [[Markermar]] in oantal pearkes.&lt;ref&gt;[https://stats.sovon.nl/static/publicaties/Rap_2024-40_Brv-in-Nederland-in-2023-LR.pdf#page=84 Sovon: ''Broedvogels in Nederland 2023''.]&lt;/ref&gt; 

== Hâlden en dragen ==
[[Ofbyld:Fun Time of little tern chicks.jpg|thumb|left|Lytse stirns mei pyk.]]
It dieet fan 'e fûgel bestiet út fisk, garnalen, wjirms, ynsekten en skulpdieren, wêrfoar't er fan in grutte hichte yn it wetter dûkt. 

In lechsel bestiet út twa sânkleurige oant gielbrune aaien, mei donkerbrúne plakken. Beide skaaien briede de aaien út.
== Status ==
De lytse stern hat in grut ferspriedingsgebiet en dêrom wurdt de soarte net as bedrige beskôge. De wrâldpopulaasje waard yn 2015 op 190.000–410.000 fûgels rûsd. De oantallen nimme ôf troch degradaasje fan it habitat, fral wat nêstplakken oanbelanget. Kustgebieten wurde mei ynfrastruktuer ûntwikkele of yntinsyf brûkt foar rekreaasje. De lytse stirns (en de nau besibbe Saunders' lytse stins en Amerikaanske lytse stirns) binne útsûnderlik gefoelich foar fersteuring. De ôfname fan 'e soarte is minder as 30% yn 'e 10 jier (minder as 3,5% yn 't jier) en dêrfandinne wurdt de lytse stirns as net bedrige (Least Concern, 2018) klassifisearre op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. De lytse stern wurdt beskerme ûnder it AEWA- ferdrach.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-tern-sternula-albifrons BirdLife International]
* [https://ebird.org/species/litter1/UM Ebird]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Sternula albifrons}}
}}
{{DEFAULTSORT:Litse stirns}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lytse stirns]]
[[Kategory:Seefûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kiribaty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardsee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Middellânske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Swarte See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaspyske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Yndyske Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Reade See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Perzyske Golf]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdlike Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdsineeske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsineeske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Japanske See]]</text>
      <sha1>c1vehy37odvffn611by6tmh2mcz4p8r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse sjouwerman</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187375</id>
    <revision>
      <id>1236186</id>
      <parentid>1233076</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T00:24:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Status */ kt</comment>
      <origin>1236186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10175" sha1="3ci6x37tbirijbiwzm8tjcta6nrg77a" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme      = lytse sjouwerman
|Ofbyld     = [[Ofbyld:Larus fuscus (Marek Szczepanek).jpg|250px]]
|lûd        = 
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') 
|Famylje    = [[seefûgels]] (''Laridae'')
|Skaai      = [[miuwen]] (''Larus'')
|Wittenskiplike namme= Larus fuscus
|Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart   =[[Ofbyld:Larus fuscus map.svg|center|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#FF7F2A}} [[simmerfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]&lt;/small&gt;
}}
De '''lytse sjouwerman''' (''Larus fuscus'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[miuwen]] (''Larus'') út de famylje [[seefûgels]] (''Laridae'')

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Lesser black-backed gull (Larus fuscus graellsii).jpg|thumb|left|Fleanende lytse sjouwerman.]]
De lytse sjouwerman is in 53 sm lange fûgel mei in laaigrize mantel en dêrmei ûnderskiedt de soarte him fan 'e like grutte [[sulvermiuw]], dy't ljochtgriis is. Fierder hat de fûgel in giele snaffel en giele poaten, oars as de folle gruttere grutte sjouwerman, dy't rôze poaten hat. 

== Fersprieding ==
Yn totaal wurde fiif ûndersoarten erkend: 

*''Larus fuscus graellsii'': [[Grienlân]], [[Yslân]], de [[Fêreu-eilannen]] en West-Europa.
*''Larus fuscus intermedius'': [[Nederlân]], [[Dútslân]], [[Denemark]], súdwestlik [[Sweden]] en westlik [[Noarwegen]].
*''Larus fuscus fuscus'': fan noardlik Noarwegen, Sweden en [[Finlân]] oant de [[Wite See]].
*''Larus fuscus heuglini'': fan noardlik [[Ruslân]] oant it noardlike diel fan Sintraal-[[Sibearje]].
*''Larus fuscus barabensis'': Sintraal-[[Aazje]].

=== Nederlân === 
Yn Nederlân briedt de soarte sûnt 1926. Foar in hiel skoft bleau de fûgel in seldsume soarte en yn 'e jierren 1960 gyng it mar om likernôch 80 pearkes. Nei 1970 woeksen de oantallen tige rap oant likernôch 100.000 pearkes yn 2010. De grutste konsintraasjes fan 'e soarte binne oan 'e kust en op 'e [[Waadeilannen]], yn it binnenlân is de lytse sjouwerman minder faak te sjen. Oarspronklik wie de fûgel allinnich in simmergast, mar hjoed-de-dei wurdt de fûgel ek winterdeis yn lytse oantallen sjoen. Yn 2024 waard it oantal briedpearkes op 82.500 oant 86.000 rûsd. Op 'e [[Maasflakte]] libbet in koloanje fan tsientûzenen fûgels, dat mooglik de grutste Europeeske koloanje is.

== Hâlden en dragen ==
Lytse sjouwermantsjes ite fral fisk en krabben. Se foerazjearje ek op it lân en ite ek ynsekten en bistjes. De fûgel briedt yn koloanjes oan 'e kust en yn guon lannen ek op dakken yn stêden. It nêst is in kûltsje yn 'e grûn en dêr wurde twa of trije aaien yn lein.   

== Status ==
[[BirdLife International]] rûsde de Europeeske populaasje yn 2015 op 788.000 oant 920.000 folwoeksen fûgels. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2018) op 'e [[Reade list]] en oannommen wurdt dat de populaasje groeit.
{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/lesser-black-backed-gull-larus-fuscus  BirdLife] 
*[https://ebird.org/species/lbbgul?siteLanguage=nl eBird]
*[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=49025D8B171EFAD7 Avibase]
----
{{Commonscat|Larus fuscus|lytse sjouwerman}}
}}
{{DEFAULTSORT:Litse sjouwerman}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]] 
[[Kategory:Miuw]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] 	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis ]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Golf fan Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardsee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Middellânske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Yndyske Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Reade See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Perzyske Golf]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdsineeske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsineeske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Iissee]]</text>
      <sha1>3ci6x37tbirijbiwzm8tjcta6nrg77a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse miuw</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187408</id>
    <revision>
      <id>1236178</id>
      <parentid>1233011</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T00:02:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8125" sha1="j5201jfeliid960cpy2s5byxkz2ui2a" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme      = lytse miuw
|Ofbyld     = [[Ofbyld:Čajka malá (Larus minutus) a (4834254958).jpg|250px]]
|lûd        = 
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') 
|Famylje    = [[seefûgels]] (''Laridae'')
|Skaai      = [[winterkobben]] (''Rissa'')
|Wittenskiplike namme= Hydrocoloeus minutus
|Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1776
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart   =[[Ofbyld:HydrocoloeusMinutusIUCNver2018 2.png|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1     =
{{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} net-briedend
|Kolom2=
{{Color box|#FF00FF}} [[dwaalgast]]
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''lytse miuw''' (''Hydrocoloeus minutus'') is in [[fûgels|fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae'').

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Hydrocoloeus minutus Russia 07.jpg|thumb|left|Folwoeksen fûgel yn simmerdracht.]]
Lytse miuwen wurde 25–27 sm lang en ha in spanwiidte fan 75–80 sm. Se weage 68 oant 133 gram. De lytse miuw is ien fan 'e lytste miuwen. Simmerdeis hat de fûgel in folslein swarte kop. De rêch is ljochtgriis en de nekke, mantel, stút en sturt en de ûnderkant binne wyt. Karakteristyk binne de donkere ûnderwjukken en de ljochtgrize boppewjukken. Winterdeis wurdt de kop wyt útsein op 'e kroan en in plak by it each. De snaffel is tin en readbrun en de poaten binne donkerread. 

[[Ofbyld:Bird Yyterin lietteet 3.jpg|thumb|left|Juvenyl.]]
Jonge fûgels hawwe in swartbrúnbûnte boppekant mei in dúdlike swarte W-markearing op 'e boppewjukken (of V-markearing op 'e boppewjuk). Ek hat er in swart earplak, in griisswarte kroan, in grize nekke en in griisswarte markearing op 'e mantel. Hy hat in swarte sturtbân. Syn bealchje en ûnderkant fan 'e wjuk binne foar it meast wyt. Syn snaffel is swart en hy hat ljochtrôze poatsjes.

De lytse miuw liket frijwat op 'e [[kob]] en de [[swartkopmiuw]], mar is in stik lytser.

== Taksonomy ==
Earder waard de lytse miuw yn it skaai ''Larus'' klassifisearre, mar nei ûndersyk fan it [[mitochondriaal DNA]] koe oantoand wurde dat de fûgel minder besibbe is oan dat skaai. De lytse miuw is dêrom yn it [[Monotypysk takson|monotypyske]] skaai ''Hydrocoloeus'' set. Pons et al. (2005) stelde út om de lytse miuw mei de [[rôze miuw]] yn ien skaai te setten. Nettsjinsteande de lytse miuw in tige grutte fersprieding hat, is der gjin ferdieling yn [[ûndersoarte]]n.

== Fersprieding ==
De lytse miuw hat in tige grut ferspriedingsgebiet, dat yn ferskillende isolearre gebieten om it [[Holarktysk gebiet]] hinne leit, mar benammen yn it [[Palearktysk gebiet]]. De soarte briedt yn Noardeast-Jeropa en op fersprate plakken yn Sintraal-Europa, dielen fan [[Sibearje]], [[Kazachstan]], [[Mongoalje]] en tige lokaal ek op 'e [[Grutte Marren]] fan [[Noard-Amearika]]. It is in [[trekfûgel]] dy't winterdeis oan 'e kust of op 'e [[pelagyske sône]] trochbringt, mar de oerwinteringsgebieten binne min bekend. Yn jannewaris 1990 waarden 52.000 lytse miuwen waarnommen yn 'e [[Egypte|Egyptyske]] [[Nyl]]delta, it heechste oantal lytse miuwen dat ea waarnommen is. Se oerwinterje om 'e kusten fan 'e [[Middellânske See]], de [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske kust]] en in pear om 'e kusten fan [[Grut-Brittanje]] en Noard-[[Afrika]] hinne. De Noardamerikaanske populaasje oerwinteret oan 'e  eastkust fan 'e [[Feriene Steaten]].

=== Nederlân ===
De fûgel briedt út en troch yn Nederlân en de briedgefallen dy't bekend binne lizze om 'e [[Iselmar]]. As [[wintergast]] en fral as trekfûgel komt de soarte yn gruttere getallen yn ús lân foar en dan benammen oan 'e kust en Fryske [[Waadsee|Waadkust]]. Om 't de soarte in tige seldsume briedfûgel yn Nederlân is, stiet er as earnstich bedrige op 'e Nederlânske Reade list.&lt;ref&gt;[https://stats.sovon.nl/stats/soort/5780 Sovon, oproppen 31 oktober 2025.]&lt;/ref&gt;

== Status ==
Oannommen wurdt dat de oantallen fan 'e soarte tanimme. De Europeeske populaasje wurdt rûsd op 23.700 oant 45.200 pearkes, itjinge oerienkomt mei 47.400 oant  90.500 folwoeksen fûgels (BirdLife International 2015). In rûzing yn 2006 gyng út fan in wrâldpopulaasje fan 97.000 oant 270.000 fûgels. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as net bedrige (''Least Concern'', 2018) op 'e [[Reade list]].    

{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-gull-hydrocoloeus-minutus  BirdLife] 
*[https://ebird.org/species/litgul?siteLanguage=nl eBird]
*[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=F89FD6E3A367C008 Avibase]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Hydrocoloeus minutus}}
}}
{{DEFAULTSORT:Litse miuw}}
[[Kategory:Lytse miuw]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardsee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Middellânske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Swarte See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaspyske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsineeske See]]</text>
      <sha1>j5201jfeliid960cpy2s5byxkz2ui2a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse iismiuw</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187416</id>
    <revision>
      <id>1236171</id>
      <parentid>1233070</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:55:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Status */ kt</comment>
      <origin>1236171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6605" sha1="1ajq553g9i7400rn7e0cm8z6y4ekq30" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme      = lytse iismiuw
|Ofbyld     = [[Ofbyld:Monacobreen Glacier, Svalbard, Arctic (20284875275).jpg|250px]]
|lûd        = 
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') 
|Famylje    = [[seefûgels]] (''Laridae'')
|Skaai      = [[miuwen]] (''Larus'')
|Wittenskiplike namme= Larus glaucoides
|Beskriuwer, jier= [[Bernhard Meyer|Meyer]], 1822
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart   =[[Ofbyld:Larus glaucoides map.svg|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1     =
{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#FFDD55}} [[trekfûgel]] 
|Kolom2=
{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]&lt;br&gt;{{Color box|#afc6e9}} wintergast (seldsum)
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''lytse iismiuw''' of '''lytse iiskob''' (''Larus glaucoides'') is in [[fûgels|fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae'').

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Larus glaucoides 369847948.jpg|thumb|left|Simmerdracht.]]
Lytse iismiuwen binne frij grutte miuwen mei in lingte fan 50–66 sintimeter, in spanwiidte fan 115–140 sm en in gewicht fan 820–1.100 gram. De soarte hat in ljocht fearrekleed en gjin swarte markearrings op 'e wjukken of sturt. De fûgel is lytser en hat in tinnere snaffel as de folle gruttere [[grutte iismiuw]] en is ek meast lytser as de [[sulvermiuw]]. Hy kriget it folwoeksen fearrekleed yn it fjirde jier. 

Tusken de ûndersoarten ''glaucoides'', ''kumlieni'' en ''thayeri'' binne ferskillen yn 'e markearing fan 'e haadslachpinnen.   

Folwoeksen fûgels binne tige ljochtgriis fan boppen, wyt fan ûnder, hawwe donkerrôze poaten, in gielgriene snaffel en in folslein wite kop yn 'e simmer. Winterdeis is de lytse iismiuw meast witich mei in ljochtgrize rêch en wjukken. De kop, kiel en it boarst ha griisbrune streken. 

== Fersprieding ==
De lytse iismiuw briedt yn 'e [[Arktis|Arktyske]] regio's fan [[Kanada]] en [[Grienlân]]. De noardlikste populaasjes binne [[trekfûgel]]s en oerwinterje yn 'e noardlike [[Atlantyske Oseaan]] oant de [[Grut-Brittanje|Britske Eilannen]] en de noardlikste steaten fan it eastlike diel fan 'e [[Feriene Steaten]]. In pear fûgels oerwinterje ek op 'e [[Grutte Marren]]. Guon populaasjes dy't fierder nei it suden briede, lykas op Grienlân, migrearje nei it briedseizoen nei de kust. 

=== Undersoarten ===
[[Ofbyld:Glaucoidestothayeri3.jpg|thumb|left|Wjukken neffens ûndersoarte.]]
De soarte wurdt ferdield yn trije [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: 

* ''Larus glaucoides glaucoides'' (nominaatsoarte): briedt op súdlik en westlik Grienlân. Winterdeis komt er foar oant yn it suden fan Noard-Europa.
* ''Larus glaucoides kumlieni'': briedt yn noardeastlik Kanada, op [[Baffin Island]] en it noardwestlike [[Ungava-skiereilân]]. De fûgel oerwinteret nei it suden ta oant it noarden fan 'e Feriene Steaten.
* ''Larus glaucoides thayeri''  – briedt fan 'e [[Hudsonbaai]] oant westlik Grienlân. Hy oerwinteret yn westlik Noard-Amearika.

De ûndersoarte ''glaucoides'' briedt sûnt 1900 hinne allinnich op Grienlân, mar kaam earder ek fierder westlik foar yn heech-Arktyske gebieten fan Kanada. 

De ûndersoarte ''thayeri'' waard oant koartlyn faak as in aparte soarte behannele, mar út ûndersyk die bliken dat de stúdzje dy't dêrta oanlieding joech in oantal wittenskiplike flaters hie. Dêrom wurdt de soarte no meastentiids as in ûndersoarte fan 'e lytse iismiuw beskôge.

=== Europa ===
Yn 'e 19e iuw hat de soarte mooglik op [[Jan Mayen]], [[Nova Sembla]] en yn noardwestlik [[Ruslân]] bret. De nominaatfoarm is in regelmjittige wintergast op [[Yslân]], mei lytsere oantallen op 'e [[Fêreu-eilannen]], de Britske Eilannen en [[Skandinaavje]]. Yn [[Nederlân]] binne der tusken novimber en healwei maart út en troch waarnimmingen fan meast jonge fûgels oan 'e kust.

== Hâlden en dragen ==
[[Ofbyld:Thayer's Gull 0185 (Larus thayeri).jpg|thumb|260px|Winterkleed.]]
De lytse iismiuw briedt yn koloanjes of allinnich op rotskusten, yn fjorden mei steile kliffen en op lege eilannen. De soarte bout it nêst fan droech gers en seewier en leit oer it generaal twa oant trije aaien. Nei it brieden wurdt er yn ferlykbere biotopen oantroffen, mar ek yn havens, op jiskebulten, by rioelen en estuaria, mar yn 'e regel net yn swietwetterbiotopen.

Lykas de measte soarten yn it skaai ''Larus'', is ek de lytse iismiuw [[omnivoar]]. Hy siket benammen lytse fisken, [[Wringeleazen|wringeleaze]] seedierkes en fûgelaaien of piken fan 'e [[winterkob]] of sied. Dêrnjonken siket er ek wol ris tusken ôfeart oft der wat fan syn gading is. Hy foerazjearret wylst er fljocht en snipt iten op, oan of krekt ûnder it wetteroerflak, mar ek as er oan it rinnen of swimmen is.
== Status ==
De wrâldpopulaasje wurdt troch Wetlands International (2015) rûsd op 190.000 oant 400.000 fûgels. De Jeropeeske populaasje wurdt rûsd op 50.000-100.000 pearen, itjinge delkomt op 100.000-200.000 folwoeksen fûgels (BirdLife International 2015). Oannommen wurdt dat de populaasje stabyl is. Dêrfandinne klassifisearret de [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2018) op 'e [[Reade list]].

{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/iceland-gull-larus-glaucoides BirdLife] 
*[https://ebird.org/species/y00478?siteLanguage=nl eBird]
*[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=FB4FCB27CC5566D1 Avibase]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Larus glaucoides}}
}}
{{DEFAULTSORT:Litse iismiuw}}
[[Kategory:miuw]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Iissee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Hudsonbaai]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardsee]]</text>
      <sha1>1ajq553g9i7400rn7e0cm8z6y4ekq30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse pilekaan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187748</id>
    <revision>
      <id>1236181</id>
      <parentid>1210693</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T00:07:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6389" sha1="8yitanjobgac45ql1ayhxiby7zsq4zy" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme           = lytse pilekaan
|Ofbyld          = [[Ofbyld:Pink-backed Pelican - Naivasha - Kenya 50276 (15205474549).jpg|250px]]
|lûd             = 
|Ryk             = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme          = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse          = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift           = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') 
|Famylje         = [[pilekaanfûgels]] (''Pelecanidae'')
|Skaai           = [[pilekanen]] (''Pelecanus'')
|Wittenskiplike namme= Pelecanus rufescens
|Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789
|IUCN-status     = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart        = [[File:Pelecanus rufescens map.svg|center|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Rûch ferspriedingsgebiet fan 'e lytse pilekaan.&lt;/small&gt;
}}
De '''lytse pilekaan''' (''Pelecanus rufescens'') of de '''readrêchpilekaan''' is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[pilekanen]] (''Pelecanus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pilekaanfûgels]] (''Pelecanidae'').

== Ferskining ==
[[Ofbyld:Wet Clown (15517745712).jpg|thumb|left|Kop fan 'e lytse pilekaan.]]
De fûgel is 125 oant 132 sm lang en weaget 3,9 oant 7 kg en is dêrmei in relatyf lytse pilekaan. De snaffel is 29 oant 38 sm lang en de spanwiidte is 2,16 oant 2,90 meter. De fearren fan 'e lytse pilekaan binne griis mei wat wyt en hy hat in rôze-reade rêch. De snaffelpunt is giel en de kielsek meastentiids griis. Folwoeksen fûgels yn brieddracht ha lange fearren op 'e krún.

== Fersprieding ==
De fûgel komt lokaal yn [[Afrika]] ûnder de [[Sahara]] en yn it suden fan it [[Arabyske Skiereilân]] foar. It is benammen in [[stânfûgel]], mar migrearret  ôfhinklik fan 'e beskikberens fan wetter. Lokaal yn Súd-Afrika is de fûgel nomadysk en de populaasje yn West-Afrika migrearret yn 'e reintiid nei it noarden nei de sub-Saharaanske [[steppe]]s, dy't dan splis steane. Op [[Madagaskar]] is de fûgel útstoarn.

Bûten it ferspriedingsgebiet wurde de fûgels út en troch waarnommen yn oare dielen fan it [[Midden-Easten]] lykas [[Turkije]], [[Libanon]], [[Israel]], [[Koeweit]], [[Oman]] en [[Jordaanje]]. Yn Europa wurdt oannommen dat de waarnimmingen yn [[Spanje]] faak wylde fûgels binne, wylst dy yn [[Dútslân]], [[Eastenryk]], [[Frankryk]], [[Portegal]], [[Nederlân]] en [[Poalen]] as mooglik ûntsnapte fûgels beskôge wurde.

De lytse pilekaan libbet yn in ferskaat oan wetterhabitats, fral yn kalm en ûndjip wetter mei fegetaasje. Hy hat in foarkar foar in swietwetterhabitat lykas marren, sompen, stadich streamende rivieren, mar kin ek foarkomme op splis lân of op fivers. Somtiden wurdt er ek yn sâlte marren en lagunes of sels oan 'e kust yn baaien waarnommen.

== Hâlden en dragen ==
[[Ofbyld:Pink-backed Pelican (27923237360).jpg|thumb|left|Jonge fûgel.]] 
Se briede en rêste faak yn koloanjes yn beammen fan [[mangrove]]s, mar rêste ek op sâneilannen, rotsen, riffen en yn dunen. Om't de beammen dêr se briede faak stjerre as der langer yn bret wurdt, ferhûzje de koloanjes lokaal. It nêst is lyts en makke fan tûkjes op likernôch 10 oant 50 m boppe de grûn. Yn in beam sitte meardere nêsten somtiden tige ticht op inoar en in nêst wurdt faak meardere jierren brûkt.  

Hy fret hast allinnich fisk.

== Status ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling en wurdt as net bedrige beskôge. Op basis fan dizze kritearia kategorisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) de soarte as net bedrige (Least Concern, 2024) op 'e [[Reade list]]. De populaasje wurdt op 33.300 oant 66.700 folwoeksen fûgels rûsd (2023). 

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://www.iucnredlist.org/species/22697595/265010010#habitat-ecology IUCN, oproppen 20 novimber 2025.]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-white-pelican-pelecanus-onocrotalus BirdLife, oproppen 20 novimber 2025.]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pink-backed-pelican-pelecanus-rufescens eBird, oproppen 20 novimber 2025.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=8D24E93CF5DAD3FA Avibase, oproppen 20 novimber 2025.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Pelecanus rufescens|Litse pilekaan}}
}}
{{DEFAULTSORT:litse pilekaan}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Pilekaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Yndyske Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Reade See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Middellânske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Swarte See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaspyske See]]</text>
      <sha1>8yitanjobgac45ql1ayhxiby7zsq4zy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ljochte sjonghauk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187780</id>
    <revision>
      <id>1236197</id>
      <parentid>1210781</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T00:39:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3198" sha1="6b1hruuv1z92iezlx02q93g041fwan8" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme         = ljochte sjonghauk
|Ofbyld        = [[Ofbyld:Pale Chanting Goshawk .jpg|250px]]
|lûd           =
|Ryk           = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme        = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse        = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift         = [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') 
|Famylje       = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') 
|Skaai         = [[sjonghauken]] (''Melierax'') 
|Wittenskiplike namme= Melierax canorus
|Beskriuwer, jier= [[Carl Peter Thunberg|Thunberg]], 1799
|IUCN-status   = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart      =
}}
De '''ljochte sjonghauk''' (''Melierax canorus'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[sjonghauken]] (''Melierax'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[haukfûgels]] (''Accipitridae'').

== Ferskining ==
De ljochte sjonghauk is in grutte hauk mei lange wjukken en in slange sturt. De fearren binne griis en hy hat lange readeftige poaten. Hy liket op 'e [[eastlike sjonghauk]] (''Melierax poliopterus'') en wurdt somtiden dêrmei as ien soarte behannele. De ljochte sjonghauk is lykwols grutter en wurdt 46 oant 60 sm lang, wylst de eastlike sjonghauk 45 oant 55 sm lang wurdt). Dêrnjonken is hat er in reade snafel mei in swart ein, wylst dy fan 'e eastlike sjonghauk giel is mei in swart ein. De rêch is ek grizer mei griisbrune plakken. Yn it briedseizoen hat de fûgel in fluitsjende rop. Wyfkes binne grutter as mantsjes. Juvenilen binne brún. 

== Fersprieding en systematyk ==
De ljochte sjonghauk wurdt yn twa [[ûndersoarte]]n ferdield mei de foljende fersprieding: 

* ''Melierax canorus argentior'' - komt foar yn it suden fan [[Angoala]] oant [[Simbabwe]] en noardeastlik [[Súd-Afrika]].
* ''Melierax canorus canorus'' - komt foar yn súdlik Súd-Afrika.

Se libje yn iepen gebiet, [[steppe]]s en healwoastinen. 

== Hâlden en dragen ==
Proaien binne hagedissen, fûgels, lytse sûchdieren of grutte ynsekten, dêr't er op in útsjochpost nei speurt om fan dêrwei streekrjocht op 'e proai ôf te fleanen. Se rêste nachts yn beammen en sykje op it waarmst fan 'e dei it skaad op tusken begroeiïng. 

Se briede krekt ûnder de kroan fan 'e beam yn in konstruksje fan tûken mei yn 'e midden in kûle beklaaid mei hier, dong en, gers.
== Status ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Op basis dêrfan kategorisearret de [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2024).

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pale-chanting-goshawk-melierax-canorus BirdLife, oproppen 21 novimber 2025.]
* [https://ebird.org/species/pacgos1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 21 novimber 2025.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=389FFA0941C2CA51 Avibase, oproppen 21 novimber 2025.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Melierax canorus|Ljochte sjonghauk}}
}}
{{DEFAULTSORT:Ljochte sjonghauk}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Sjonghauk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]</text>
      <sha1>6b1hruuv1z92iezlx02q93g041fwan8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Macaronipinguïn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188369</id>
    <revision>
      <id>1236205</id>
      <parentid>1212647</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T00:46:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4962" sha1="35i302xsb45q0gujesrq545y7mdxe75" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = Macaronipinguïn
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Macaroni Penguin amid Tussock Grass (5892940910).jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[pinguïneftigen]] (''Sphenisciformes'') 
|Famylje  = [[pinguïns]] (''Spheniscidae'')
|Skaai    = [[túfpinguïns]] (''Eudyptes'')
|Wittenskiplike namme= Eudyptes chrysolophus
|Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich von Brandt|Brandt]], 1837
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Macaroni penguin rangemap.svg|250px]]
}}
De '''Macaronipinguïn''' (''Eudyptes chrysolophus'') is in [[pinguïn]] dy't op eilannen om [[Antarktika]] hinne foarkomt, fral op 'e [[Crozeteilannen]]. De soarte is mei de [[wytwangpinguïn]] de grutste yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[túfpinguïns]] (''Eudyptes'').

De spesifike namme fan 'e soarte is ôfkomstich fan Ingelske ûntdekkingsreizgers, dy't de fûgel ''Macaroni Penguin'' neamden, om't de giele plûmkes op 'e kop harren tinken die oan 'e doe populêre moade fan klean yn it 18e-iuwske [[Ingelân]]. Dy moadestyl wie oerdwealsk fersierd en de dragers dêrfan waarden ''macaroni'' neamd. 

== Ferskining ==
As folwoeksen fûgel wurdt de Macaronipinguïn 70 sm lang en weaget 5,5 kg. Hy ûnderskiedt him fan 'e wytwangpinguïn troch it swarte gesicht, dy't by de wytwangpinguïn wyt is.   

== Fersprieding ==
It ferspriedingsgebiet fan 'e soarte leit fan sub-[[Antarktika]] oant it [[Antarktysk Skiereilân]]. Der binne teminsten 216 briedkoloanjes op 50 ferskillende lokaasjes, wêrûnder [[Sily]], de [[Falklâneilannen]], de [[Súdlike Sanwicheilannen]], de súdlike [[Orkney-eilannen]], de súdlike [[Sjetlâneilannen]], [[Bouvet (eilân)|Bouvet]], de [[Prins Edwardeilannen]], de [[Crozeteilannen]], [[Kerguelen]], de [[Heard en McDonaldeilannen]] en lokaal ek op it Antarktysk Skiereilân. Groepen foerazjearje sa fier noardlik as [[Austraalje]], [[Nij-Seelân]], Súd-[[Brazylje]], [[Tristan da Cunha]] en [[Súd-Afrika]].

Ut [[mitochondriaal DNA]] en [[nukleêr DNA]] hat bliken dien dat de soarte him likernôch 1,5 miljoen jier lyn fan syn neiste sibbe de wytwangpinguïn (''Eudyptes schlegeli'') ôfskate. Dy twa besibbe soarten lykje [[morfology]]sk op inoar en binne faak as [[ûndersoarte]]n beskôge.

== Status ==
De soarte wurdt op it stuit (2025) troch [[IUCN]] as kwetsber (''Vulnerable'', 2020) klassifisearre om't it oantal fûgels yn 'e lêste trije generaasjes (37 jier) mei 47% ôfnaam. Dy klassifikaasje is lykwols basearre op ekstrapolaasje fan lytskalich ûndersyk. Sa toande in stúdzje oan dat in briedpopulaasje op Súd-Georgje yn 'e jierren 1986-1998 mei 65% ôfnaam. In oare stúdzje fan Marion Island liet yn it tiidrek 1979-1998 in ôfname sjen fan 50%. 

De wrâldpopulaasje waard yn 2013 op 6,3 miljoen briedpearen yn teminsten 258 koloanjes op 55 lokaasjes rûsd. De grutste populaasje binne op de Crozeteilannen mei 2,2 miljoen pearkes, Kerguelen (1,8 miljoen), Heard Island (1 miljoen), Súd-Georgje (1 miljoen) en Marion Island (290.000 pearkes). Om te ferlikenjen bieden der allinnich al op Súd-Georgje yn 'e jierren 1980 5 miljoen pearkes. It is net dúdlik wêrom't de oantallen sa tebek rinne. Nei alle gedachten foarmje klimaatskommelingen, de beskikberens fan iten yn 'e wintertiid en konkurrinsje mei Antarktyske pelsrobben de wichtichste bydrage oan 'e delgong.  

De populaasje op 'e Kerguelen wurdt as stabyl beskôge. 
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/macaroni-penguin-eudyptes-chrysolophus BirdLife, oproppen op 12 desimber 2025.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/macpen1/cur/introduction?media=figures Birds of the World, oproppen 12 desimber 2025.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&amp;avibaseid=2C2BC004&amp;sec=summary&amp;ssver=1 Avibase, oproppen op 12 desimber 2025.]
* [https://ebird.org/species/macpen1/AR-V Ebird, oproppen op 12 desimber 2025.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Eudyptes chrysolophus|Macaronipinguïn}}
}}
{{DEFAULTSORT:Macaronipinguin}}
[[Kategory:Túfpinguïn]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Antarktika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bouvet]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Frânske Súdlike en Antarktyske Lannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Heard en de McDonaldeilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tristan da Cunha]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gough]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Prins Edwardeilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdlike Oseaan]]</text>
      <sha1>35i302xsb45q0gujesrq545y7mdxe75</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236206</id>
      <parentid>1236205</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T00:46:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Fersprieding */ - typfl</comment>
      <origin>1236206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4963" sha1="o09igkeo65m689ql8nrvuk7c0ww2u88" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = Macaronipinguïn
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Macaroni Penguin amid Tussock Grass (5892940910).jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[pinguïneftigen]] (''Sphenisciformes'') 
|Famylje  = [[pinguïns]] (''Spheniscidae'')
|Skaai    = [[túfpinguïns]] (''Eudyptes'')
|Wittenskiplike namme= Eudyptes chrysolophus
|Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich von Brandt|Brandt]], 1837
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Macaroni penguin rangemap.svg|250px]]
}}
De '''Macaronipinguïn''' (''Eudyptes chrysolophus'') is in [[pinguïn]] dy't op eilannen om [[Antarktika]] hinne foarkomt, fral op 'e [[Crozeteilannen]]. De soarte is mei de [[wytwangpinguïn]] de grutste yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[túfpinguïns]] (''Eudyptes'').

De spesifike namme fan 'e soarte is ôfkomstich fan Ingelske ûntdekkingsreizgers, dy't de fûgel ''Macaroni Penguin'' neamden, om't de giele plûmkes op 'e kop harren tinken die oan 'e doe populêre moade fan klean yn it 18e-iuwske [[Ingelân]]. Dy moadestyl wie oerdwealsk fersierd en de dragers dêrfan waarden ''macaroni'' neamd. 

== Ferskining ==
As folwoeksen fûgel wurdt de Macaronipinguïn 70 sm lang en weaget 5,5 kg. Hy ûnderskiedt him fan 'e wytwangpinguïn troch it swarte gesicht, dy't by de wytwangpinguïn wyt is.   

== Fersprieding ==
It ferspriedingsgebiet fan 'e soarte leit fan sub-[[Antarktika]] oant it [[Antarktysk Skiereilân]]. Der binne teminsten 216 briedkoloanjes op 50 ferskillende lokaasjes, wêrûnder [[Sily]], de [[Falklâneilannen]], de [[Súdlike Sandwicheilannen]], de súdlike [[Orkney-eilannen]], de súdlike [[Sjetlâneilannen]], [[Bouvet (eilân)|Bouvet]], de [[Prins Edwardeilannen]], de [[Crozeteilannen]], [[Kerguelen]], de [[Heard en McDonaldeilannen]] en lokaal ek op it Antarktysk Skiereilân. Groepen foerazjearje sa fier noardlik as [[Austraalje]], [[Nij-Seelân]], Súd-[[Brazylje]], [[Tristan da Cunha]] en [[Súd-Afrika]].

Ut [[mitochondriaal DNA]] en [[nukleêr DNA]] hat bliken dien dat de soarte him likernôch 1,5 miljoen jier lyn fan syn neiste sibbe de wytwangpinguïn (''Eudyptes schlegeli'') ôfskate. Dy twa besibbe soarten lykje [[morfology]]sk op inoar en binne faak as [[ûndersoarte]]n beskôge.

== Status ==
De soarte wurdt op it stuit (2025) troch [[IUCN]] as kwetsber (''Vulnerable'', 2020) klassifisearre om't it oantal fûgels yn 'e lêste trije generaasjes (37 jier) mei 47% ôfnaam. Dy klassifikaasje is lykwols basearre op ekstrapolaasje fan lytskalich ûndersyk. Sa toande in stúdzje oan dat in briedpopulaasje op Súd-Georgje yn 'e jierren 1986-1998 mei 65% ôfnaam. In oare stúdzje fan Marion Island liet yn it tiidrek 1979-1998 in ôfname sjen fan 50%. 

De wrâldpopulaasje waard yn 2013 op 6,3 miljoen briedpearen yn teminsten 258 koloanjes op 55 lokaasjes rûsd. De grutste populaasje binne op de Crozeteilannen mei 2,2 miljoen pearkes, Kerguelen (1,8 miljoen), Heard Island (1 miljoen), Súd-Georgje (1 miljoen) en Marion Island (290.000 pearkes). Om te ferlikenjen bieden der allinnich al op Súd-Georgje yn 'e jierren 1980 5 miljoen pearkes. It is net dúdlik wêrom't de oantallen sa tebek rinne. Nei alle gedachten foarmje klimaatskommelingen, de beskikberens fan iten yn 'e wintertiid en konkurrinsje mei Antarktyske pelsrobben de wichtichste bydrage oan 'e delgong.  

De populaasje op 'e Kerguelen wurdt as stabyl beskôge. 
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/macaroni-penguin-eudyptes-chrysolophus BirdLife, oproppen op 12 desimber 2025.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/macpen1/cur/introduction?media=figures Birds of the World, oproppen 12 desimber 2025.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&amp;avibaseid=2C2BC004&amp;sec=summary&amp;ssver=1 Avibase, oproppen op 12 desimber 2025.]
* [https://ebird.org/species/macpen1/AR-V Ebird, oproppen op 12 desimber 2025.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Eudyptes chrysolophus|Macaronipinguïn}}
}}
{{DEFAULTSORT:Macaronipinguin}}
[[Kategory:Túfpinguïn]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Antarktika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bouvet]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Frânske Súdlike en Antarktyske Lannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Heard en de McDonaldeilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tristan da Cunha]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gough]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Prins Edwardeilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdlike Oseaan]]</text>
      <sha1>o09igkeo65m689ql8nrvuk7c0ww2u88</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236207</id>
      <parentid>1236206</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T00:47:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fersprieding */ De Súdlike Sjetlâneilannen binne net de súdlikste eilannen fan 'e Sjetlâneilannen, mar in hiele oare arsjipel. Idem dito foar de Súdlike Orkney-eilannen.</comment>
      <origin>1236207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4963" sha1="6fh2mvwx85kwr0qalcuqf0scjjqwghr" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = Macaronipinguïn
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Macaroni Penguin amid Tussock Grass (5892940910).jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[pinguïneftigen]] (''Sphenisciformes'') 
|Famylje  = [[pinguïns]] (''Spheniscidae'')
|Skaai    = [[túfpinguïns]] (''Eudyptes'')
|Wittenskiplike namme= Eudyptes chrysolophus
|Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich von Brandt|Brandt]], 1837
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Macaroni penguin rangemap.svg|250px]]
}}
De '''Macaronipinguïn''' (''Eudyptes chrysolophus'') is in [[pinguïn]] dy't op eilannen om [[Antarktika]] hinne foarkomt, fral op 'e [[Crozeteilannen]]. De soarte is mei de [[wytwangpinguïn]] de grutste yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[túfpinguïns]] (''Eudyptes'').

De spesifike namme fan 'e soarte is ôfkomstich fan Ingelske ûntdekkingsreizgers, dy't de fûgel ''Macaroni Penguin'' neamden, om't de giele plûmkes op 'e kop harren tinken die oan 'e doe populêre moade fan klean yn it 18e-iuwske [[Ingelân]]. Dy moadestyl wie oerdwealsk fersierd en de dragers dêrfan waarden ''macaroni'' neamd. 

== Ferskining ==
As folwoeksen fûgel wurdt de Macaronipinguïn 70 sm lang en weaget 5,5 kg. Hy ûnderskiedt him fan 'e wytwangpinguïn troch it swarte gesicht, dy't by de wytwangpinguïn wyt is.   

== Fersprieding ==
It ferspriedingsgebiet fan 'e soarte leit fan sub-[[Antarktika]] oant it [[Antarktysk Skiereilân]]. Der binne teminsten 216 briedkoloanjes op 50 ferskillende lokaasjes, wêrûnder [[Sily]], de [[Falklâneilannen]], de [[Súdlike Sandwicheilannen]], de [[Súdlike Orkney-eilannen]], de [[Súdlike Sjetlâneilannen]], [[Bouvet (eilân)|Bouvet]], de [[Prins Edwardeilannen]], de [[Crozeteilannen]], [[Kerguelen]], de [[Heard en McDonaldeilannen]] en lokaal ek op it Antarktysk Skiereilân. Groepen foerazjearje sa fier noardlik as [[Austraalje]], [[Nij-Seelân]], Súd-[[Brazylje]], [[Tristan da Cunha]] en [[Súd-Afrika]].

Ut [[mitochondriaal DNA]] en [[nukleêr DNA]] hat bliken dien dat de soarte him likernôch 1,5 miljoen jier lyn fan syn neiste sibbe de wytwangpinguïn (''Eudyptes schlegeli'') ôfskate. Dy twa besibbe soarten lykje [[morfology]]sk op inoar en binne faak as [[ûndersoarte]]n beskôge.

== Status ==
De soarte wurdt op it stuit (2025) troch [[IUCN]] as kwetsber (''Vulnerable'', 2020) klassifisearre om't it oantal fûgels yn 'e lêste trije generaasjes (37 jier) mei 47% ôfnaam. Dy klassifikaasje is lykwols basearre op ekstrapolaasje fan lytskalich ûndersyk. Sa toande in stúdzje oan dat in briedpopulaasje op Súd-Georgje yn 'e jierren 1986-1998 mei 65% ôfnaam. In oare stúdzje fan Marion Island liet yn it tiidrek 1979-1998 in ôfname sjen fan 50%. 

De wrâldpopulaasje waard yn 2013 op 6,3 miljoen briedpearen yn teminsten 258 koloanjes op 55 lokaasjes rûsd. De grutste populaasje binne op de Crozeteilannen mei 2,2 miljoen pearkes, Kerguelen (1,8 miljoen), Heard Island (1 miljoen), Súd-Georgje (1 miljoen) en Marion Island (290.000 pearkes). Om te ferlikenjen bieden der allinnich al op Súd-Georgje yn 'e jierren 1980 5 miljoen pearkes. It is net dúdlik wêrom't de oantallen sa tebek rinne. Nei alle gedachten foarmje klimaatskommelingen, de beskikberens fan iten yn 'e wintertiid en konkurrinsje mei Antarktyske pelsrobben de wichtichste bydrage oan 'e delgong.  

De populaasje op 'e Kerguelen wurdt as stabyl beskôge. 
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/macaroni-penguin-eudyptes-chrysolophus BirdLife, oproppen op 12 desimber 2025.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/macpen1/cur/introduction?media=figures Birds of the World, oproppen 12 desimber 2025.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&amp;avibaseid=2C2BC004&amp;sec=summary&amp;ssver=1 Avibase, oproppen op 12 desimber 2025.]
* [https://ebird.org/species/macpen1/AR-V Ebird, oproppen op 12 desimber 2025.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Eudyptes chrysolophus|Macaronipinguïn}}
}}
{{DEFAULTSORT:Macaronipinguin}}
[[Kategory:Túfpinguïn]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Antarktika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bouvet]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Frânske Súdlike en Antarktyske Lannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Heard en de McDonaldeilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tristan da Cunha]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gough]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Prins Edwardeilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdlike Oseaan]]</text>
      <sha1>6fh2mvwx85kwr0qalcuqf0scjjqwghr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse swartwjukljip</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188822</id>
    <revision>
      <id>1236193</id>
      <parentid>1214418</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T00:35:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4704" sha1="sxsel5txggr9h6uwuq2t2b1udqjseol" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = lytse swartwjukljip
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Senegal Lapwing - Vanellus lugubris.jpg|250px]]
|lûd          = 
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'')
|Famylje      = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'')
|Skaai        = [[ljippen]] (''Vanellus'')
|Wittenskiplike namme= Vanellus lugubris
|Beskriuwer, jier=  [[René-Primevère Lesson|Lesson]], 1826
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart     = 
}}
De '''lytse swartwjukljip''' (''Vanellus lugubris'') in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[ljippen]] (''Vanellus'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae''). De lytse swartwjukljip waard wittenskiplik beskreaun troch René Primevère Lesson yn 1826. De wittenskiplike soartenamme ''lugubris'' betsjut &quot;fertrietlik&quot;, fan it [[Latyn]]ske ''lugere'', &quot;treurje&quot;.

== Ferskining ==
Lytse swartwjukljippen binne 26 oant 28 sm slanke ljippen. Se ha in soad fan 'e [[grutte swartwjukljip]] (''Vanellus melanopterus''), mar binne lykas de namme seit lytser en slanker en ha langere poaten. Ek ha se in dúdliker markearre, mar lytser wyt plak op 'e foarholle en in smellere swarte boarstbân. Fierder ha se net lykas de grutte swartwjukljip in opfallende reade eachring en yn 'e flecht is it ferskil mei de grutte swartwjukljip dat de lytse swartwjukljip minder swart en mear wyt oan 'e wjukken hat.

== Fersprieding en systematyk ==
De lytse swartwjukljip kom foar op 'e [[Afrika|Afrikaanske]] savannes ûnder de [[Sahara]] yn 'e folgjende gebieten:

* súdlik [[Maly;
* benoarden it boskgebiet yn [[Guinee]] en [[Ivoarkust]];
* oan 'e kust fan [[Sierra Leöane]] en fierder yn dielen oant súdwestlik [[Nigearia]];
* [[Gabon]], it westen fan 'e [[Demokratyske Republyk Kongo]] en sintraal-westlik [[Angoala]] eastlik nei [[Kenia]] en súdlik troch [[Tanzania]], noardeastlik [[Sambia]], [[Malawy]] en [[Mozambyk]] nei eastlik [[Súd-Afrika]]  ([[KwaZulu-Natal]])
* eilannen foar de kust fan Tanzania (Pemba, Zanzibar, Latham en Mafia)
* Ut en troch briedt er ek yn [[Senegal]]. Bûten it briedseizoen wurdt de soarte yn it suden fan [[Somaalje]] waaarnommen. 

De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, wat sizze wol dat der gjin ferdieling yn [[ûndersoarte]]n is. Earder is de soarte ek yn it skaai ''Hoplopterus'' of ''Stephanibyx'' set. De fûgel is nau besibbe oan 'e grutte swartwjukljip, mar ferskilt yn uterlik en hâlden en dragen.

== Hâlden en dragen ==
De fûgel wurdt yn drûch, iepen lânskip oantroffen en yt lytse [[wringeleazen]] lykas ynsekten en harren larven, benammen krobben, mar ek gerssied. It is registrearre dat er ek nachts foerazjearret. It briedseizoen fan 'e fûgel ferskilt sterk tusken de geografyske gebieten.

== Status ==
It ferspriedingsgebiet is relatyf grut en der is gjin sicht op 'e trend fan 'e populaasje. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) beskôget de fûgel as net bedrige (''Least Concern'').

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/senegal-lapwing-vanellus-lugubris BirdLife, oproppen 28 desimber 2025.]
* [https://ebird.org/species/senlap1/L978361 Ebird, oproppen 28 desimber 2025.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=42D3918F64D7F33C Avibase, oproppen 28 desimber 2025.]
----
{{commonscat|Vanellus lugubris|lytse swartwjukljip}}
}}
{{DEFAULTSORT:litse swartwjukljip}}
[[Kategory:Ljip]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]</text>
      <sha1>sxsel5txggr9h6uwuq2t2b1udqjseol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lilaboarstrôlder</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189446</id>
    <revision>
      <id>1236156</id>
      <parentid>1216590</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:43:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5057" sha1="f3l7jmfcpjtol0td8xdt77hjz0acs4v" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme            = Lilaboarstrôlder
|Ofbyld           = [[Ofbyld:Lilac-breasted Roller (28107954016).jpg|250px]]
|lûd              = [[Ofbyld:Coracias caudatus caudatus, roep in vlug te Krokodilspruit, 2022-05-28 13h18, a.mp3|250px]]
|Ryk              = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme           = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse           = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift            = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') 
|Famylje          = [[rôlderfûgels]] (Coraciidae)
|Skaai            = [[rôlders]] (''Coracias'') 
|Wittenskiplike namme= Coracias caudatus
|Beskriuwer, jier = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1766
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart         = [[Ofbyld:Coracias caudatus dist.jpg|250px]]
}}
De '''lilaboarstrôlder'''  (''Coracias caudatus'') is in kleurrike [[fûgel]] út 'e famylje [[rôlderfûgels]] (''Coraciidae'').

== Ferskining ==
De fûgel is 28 oant 30 sm lang en mei folgroeide sturtúteinen noch 8 sm langer. De fûgel weaget 87 oant 137 gram. De nominaal is wyt op 'e foarholle en hat in wite wynbraustreek. De krún en nekke binne grien- oant oliifkleurich. Mantel en rêch binne oliifgrien oant grienbrún en de boppewjukken binne in kombinaasje fan azuerblau, turkwaze en djipblau. De fûgel krige de namme troch syn lila boarst (dat foar de nominaat jildt), mar de búk en de flanken binne mear turkwaze oant blaugrien. De sturtfearren binne blau mei swarte einen en de bûtenste langere sturtfearren binne swart en stekke út, wylst syn ûndersturtdekfearren blaugrien binne.

Tusken mantsjes en wyfkes binne yn it fearrekleed gjin ferskillen. 

== Fersprieding ==
[[Ofbyld:005 Lilac-breasted roller in flight in Etosha National Park Photo by Giles Laurent.jpg|thumb|left|Lilaboarstrôlder yn it Nasjonaal Park Etosha.]]
De lilaboarstrôlder libbet rûchwei yn 'e súdlike helte fan Afrika. Der wurde twa [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding erkend:

* ''C. c. lorti'': fan [[Eritreä]] oant westlik [[Somaalje]] en noardeastlik [[Kenia]].
* ''C. c. caudatus'' (nominaat): fan [[Uganda]] en súdwestlik Kenia oant [[Namybje]] en [[Súd-Afrika]].

De nominaat is fan it kin oan it boarst dúdlik lila, wylst de lila kleur by de ''lorti'' meast beheind is ta de kiel en it boarst blau is. Dêrnjonken binne de krún en mantel mear oliifkleurich, wylst de ''lorti'' dêr blaugrienich is. 

It habitat fan 'e soarte bestiet út heal iepen savanne's mei hjir en dêr beammen (acacia's) lykas yn 'e nasjonale parken fan Kenia en [[Tanzania]], mar ek út agrarysk gea. De fûgel komt net by minsklike delsettings foar.       

== Hâlden en dragen ==
[[Ofbyld:148 Lilac-breasted roller landing in Etosha National Park Photo by Giles Laurent.jpg|thumb|left|Efterkant fan 'e lilaboarstrôlder.]] 
It nêst fan 'e soarte sit yn in beamholte, sa'n 5 meter boppe de grûn, mar somtiden ek yn temiteheuvels. Se meitsje de nêstholtes net sels, mar nimme âlde  nêsten fan bygelyks spjochten en iisfûgels oer. In nêst bestiet yn 'e regel út twa oant fjouwer aaien. Mantsjes en wyfkes briede om bar yn 22 oant 24 dagen de aaien út. 

It iten fan 'e lilaboarstrôlder bestiet út lidpoatigen en in ferskaat oan lytse rêchbonkedieren, ynsekten, spinnen, skorpioenen, tûzenpoaten, slakken, ynklusyf lytse fûgels. Stadich beweegjende hagedissen, kameléons en slangen binne kwetsber foar de lilaboarstrôlder as se diken oerstekke.

== Status ==
Alhoewol't der gjin rûzing is fan 'e oantallen fan 'e soarte, wurdt der tocht dat de soarte in stabile ûntwikkeling kent. De fûgel komt lokaal in soad foar en fierder faak algemien. Dêrfandinne wurdt de soarte as net bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] klassifisearre.
{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/lilac-breasted-roller-coracias-caudatus BirdLife, oproppen 21 jannewaris 2026.]
* [https://ebird.org/species/librol2?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 21 jannewaris 2026.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=9E9B6EF9 Avibase, oproppen 21 jannewaris 2026]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Coracias caudatus|Lilaboarstrôlder}}
}}
{{DEFAULTSORT:lilaboarstrolder}}
[[Kategory:Rôlder]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]</text>
      <sha1>f3l7jmfcpjtol0td8xdt77hjz0acs4v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse grûnmosk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189658</id>
    <revision>
      <id>1236170</id>
      <parentid>1217325</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:53:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2988" sha1="7eh110vtnfw7bq9lh3ucrrqmjhik6ts" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = lytse grûnmosk
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Pyrgilauda_davidiana.JPG|250px]]
|lûd          =
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje      = [[moskfûgels]] (''Passeridae'')
|Skaai        = [[grûnmosken]] (''Pyrgilauda'')  
|Wittenskiplike namme= Pyrgilauda davidiana
|Beskriuwer, jier= [[Jules Verreaux|Verreaux]], 1871
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart=
}}
De '''lytse grûnmosk''' (''Pyrgilauda davidiana'') is in [[Aazje|Aziatyske]] [[sjongfûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[grûnmosken]] (''Pyrgilauda'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[moskfûgels]].

== Ferskining ==
De lytse grûnmosk is lykas de namme seit in relatyf lytse soarte yn it skaai fan 12 oant 15 sm. De fûgel hat in swarte foarholle en in sânbrune krún en nekke en ek in wyt plak op 'e hânfearren. De mantel is streke.    

It is in relatyf stille fûgel.

== Fersprieding ==
De soarte wurdt yn twa [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding ferdield:

* ''P. d. davidiana'' – komt foar fan [[Binnen-Mongoalje]] oant westlik [[Sina]] ([[Gansu]] en [[Qinghai]])
* ''P. d. potanini'' – komt foar fan it súdeastlike [[Altaiberchtme]] oant [[Mongoalje]] en noardeastlik Sina.

Lykas oare soarten yn ''[[Pyrgilauda]]'' waard de fûgel earder yn ''[[Montifringilla]]'' set.

== Hâlden en dragen ==
Lytse grûnmosken komme foar yn healwoastinen op grutte hichten (1000-3000 m), rotseftige gebieten mei koart, drûch gers. Se briede tusken maaie en july of begin augustus yn pearkes of losse koloanjes. It is in [[stânfûgel]], mar guon fûgels kinne nei it brieden nei legere gebieten migrearje. It dieet fan 'e soarte is net goed ûndersocht, mar bestiet út lyts sied fan gers en alpine planten en ynsekten.

== Status ==
It ferspriedingsgebiet fan 'e soarte is grut en der is in stabile ûntwikkeling. Dêrfandinne klassifisearret de [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern, 2025). 

== Namme ==
De wittenskiplike namme fan 'e fûgel ferwiist nei [[Armand David]] (1826-1900), in [[Frankryk|Frânske]] misjonaris en natuerûndersiker dy't yn 'e jierren 1858 oant 1874 yn Sina wurke.

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/small-snowfinch-pyrgilauda-davidiana BirdLife, oproppen 30 jannewaris 2024.]
* [https://ebird.org/species/pedsno1/MN-071 Ebird, oproppen 30 jannewaris 2024.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=3F9357EF9F1FF8DE Avibase, oproppen 30 jannewaris 2024.]
{{reflist}}
---- 
{{Commonscat|Pyrgilauda davidiana|Lytse grûnmosk}}
}}
{{DEFAULTSORT:litse grunmosk}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Grûnmosk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]</text>
      <sha1>7eh110vtnfw7bq9lh3ucrrqmjhik6ts</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse strewelmosk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189675</id>
    <revision>
      <id>1236191</id>
      <parentid>1217402</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T00:30:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4282" sha1="5ps1d7t9p9dd6fdnp21pubjvi67qxdr" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = Lytse strewelmosk
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Bush petronia (Gymnoris dentata dentata) male.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Twa mantsjes&lt;/small&gt;
|lûd          =
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje      = [[moskfûgels]] (''Passeridae'')
|Skaai        = [[strewelmosken]] (''Gymnoris'')  
|Wittenskiplike namme= Gymnoris dentata
|Beskriuwer, jier= [[Carl Jakob Sundevall|Sundevall]], 1850
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart=
}}
De '''lytse strewelmosk''' (''Gymnoris dentata'') is in [[sjongfûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[strewelmosken]] (''Gymnoris'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[moskfûgels]].

== Ferskining ==
De lytse strewelmosk is in frij lytse mosk fan 13 sm lang mei in lange kegelfoarmige snaffel en in koarte sturt. De fûgel is lytser en bruner as de [[grutte strewelmosk]], dêr't er fierder in soad op liket. It folwoeksen mantsje is boppe donkerbrún mei in grize kroan en in readbrune wynbraustreek dy't fan it each oant de sydkante fan 'e nekke trochrint. Syn sturt is donkergriis oant griisbrún mei smelle ljochte rânen en gielbrune oant gielwite punten. It kin en de kiel binne krêmwyt en it foar it skaai typyske giele plak op 'e ûnderkiel is faak min te sjen. Under is de fûgel brutsen wyt en griis op 'e flanken. De iris is donkerbrún en de snaffel brún en wat ljochter by de basis. Yn 'e briedtiid wurdt de snaffel swart. Wyfkes ha in soad fan mantsjes, mar ha in brunere krún en in krêmkleurige wynbraustreek, donkere streken op 'e rêch en in lytser of gjin giel plak op 'e ûnderkiel. Juvenilen lykje op wyfkes, mar se binne op 'e boppedielen mear gielbrún. 

== Fersprieding ==
Lytse strewelmosken komme yn it suden fan [[Mauretaanje]] foar oant [[Guinee]] en dan nei it easten ta oan [[Súd-Sûdan]], [[Eritreä]] en westlik [[Etioopje]]. Op it [[Arabyske Skiereilân]] is in populaasje yn westlik [[Jemen]]. 

De fûgel libje yn drûge gebieten, op savannes mei net in soad bosk en op iepen kultivearre gebieten by stêden oant 1500 m, yn Jemen oant 1900 m.

== Hâlden en dragen ==
De soarte is meast in [[stânfûgel]] en migrearret lokaal, mar kin op langere ôfstannen migrearje. De briedtiid leit tusken novimber en maart yn it grutste part fan syn ferspriedingsgebiet. Beide skaaien briede, mar it wyfke it meast. It bekerfoarmige nêst wurdt yn in beamgat of spjalt boud. De fûgel foerazjearret op 'e grûn en yt sied en ynsekten.+

== Status ==
Lytse strewelmosken ha in tige grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Dêrfandinne kategorisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN ) de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2024). De wrâldpopulaasje is net rûsd, mar de fûgel wurdt omskreaun as ûngewoan oant lokaal frij gewoan yn it westlike diel fan syn ferspriedingsgebiet, faak oant gewoan yn it easten en lokaal talryk yn Eritreä.

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sahel-bush-sparrow-gymnoris-dentata BirdLife, oproppen 30 jannewaris 2026.]
* [https://ebird.org/species/buspet1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 30 jannewaris 2026.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=969A369C6D24E26B Avibase, oproppen 30 jannewaris 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/buspet1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 30 jannewaris 2026.]
{{reflist}}
---- 
{{Commonscat|Gymnoris dentata|Lytse strewelmosk}}
}}
{{DEFAULTSORT:Litse strewelmosk}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Strewelmosk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]</text>
      <sha1>5ps1d7t9p9dd6fdnp21pubjvi67qxdr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse blauwe reager</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189914</id>
    <revision>
      <id>1236161</id>
      <parentid>1218522</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:45:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6603" sha1="hdhsjc64g8swhvve12xrz4tmf8c90a5" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme      = 
|Ofbyld     = [[Ofbyld:Egretta caerulea -Cananeia, Sao Paulo, Brasil-8.jpg|250px]]&lt;br&gt;Lytse blauwe reager yn briedkleed.
|lûd        =
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'')
|Famylje    = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'')
|Skaai      = [[lytse reagers]] (''Egretta'')
|Wittenskiplike namme= Egretta caerulea
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart   = [[Ofbyld:Egretta caerulea map.svg|center|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#FFFF00}} [[briedfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#FFB777}} [[trekfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#0000FF}} [[wintergast]]
}}&lt;/small&gt;
De '''lytse blauwe reager''' (''Egretta caerulea'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'').

== Ferskining ==
In folwoeksen fûgel hat in blaugriis fearrekleed. De nekke en de kop binne faak wat tsjusterder, hast pearsich of brúneftich. De snaffel is ljochtblau mei in swarte punt. De snaffel is ljochtblau of griisblau, wylst de punt dúdlik swart is. Bûten de briedtiid binne de poaten dofgrien. Tusken mantsjes en wyfkes binne gjin grutte ferskillen.

Yn 'e briedtiid wurdt de pearseftige kleur op 'e kop en nekke yntinsiver. Der ûnsteane lange lânsetfoarmige sierfearren op 'e rêch en bytiden ek op it boarst. De basis fan 'e snaffel wurdt faak blauwer en de poaten kinne donkerder of sels swart wurde. 

De fûgels wurde tusken de 56 en 74 sintimeter en ha in spanwiidte fan 100 oant 105 sintimeter.

In bysûnder skaaimerk is dat jonge fûgels folslein wyt binne. Se lykje dan in soad op 'e [[lytse wite reager]], mar se binne te werkennen oan harren grize poaten en de donkere punt oan 'e snaffel.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| [[Ofbyld:Little Blue Heron chick (48352790281).jpg|250x250px]]
| [[Ofbyld:Little blue heron bombay hook nwr 8.11.24 DSC 9737-topaz-rawdenoise.jpg|250x250px]]
|-
| &lt;center&gt;Pykje&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;Juvenyl&lt;/center&gt;
|-
| [[Ofbyld:Little Blue Heron (50226708062).jpg|250x250px]]
| [[Ofbyld:Little blue heron blue spring sp 1.29.24 DSC 0210-topaz-denoiseraw-sharpen.jpg|250x250px]]
|-
| &lt;center&gt;Ferkleurjend jong&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;Folwoeksen fûgel&lt;/center&gt;
|}

== Fersprieding ==
De fûgel komt yn it súdeasten fan 'e [[Feriene Steaten]] - fan [[Teksas]] oant [[Floarida]] - foar en oan 'e de [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske]] kust noardlik oant [[Maine]]. Hy komt yn hiel [[Midden-Amearika]] foar en op hast alle eilannen yn 'e [[Karibyske See]]. Yn [[Súd-Amearika]] rint syn ferspriedingsgebiet fan [[Kolombia]] en [[Fenezuëla]] oant sa fier as [[Perû]], [[Oerûguay]] en it noarden fan [[Argentynje]].

De briedgebieten lizze yn it súdeasten fan 'e Feriene Steaten, op de Kariben en fan Meksiko oant yn Súd-Amearika. Fûgels út de noardlike briedgebieten lûke winterdeis nei it suden rjochting Floarida, Midden-Amearika of sels it noarden fan Súd-Amearika. Nei de briedtiid komt it foar dat jonge en folwoeksen fûgels earst in hiel ein nei it noarden swalkje, bytiden sels oant de grins mei [[Kanada]], foardat se letter yn it jier nei it suden lûke om dêr te oerwinterjen.

== Briedgedrach ==
[[OFbyld:St. Louis City rookery (48300446296).jpg|thumb|left|Jonge fûgels dy't wat bûten it nêst om begjinne te skarreljen.]]
Lytse blauwe reagers briede hast altiten yn groepen, faak yn mingde koloanjes mei oare wetterfûgels. It nêst wurdt yn beammen of strûken boud, meastentiids tusken de 2 en 5 meter boppe it wetter of de grûn. It wyfke leit meastentiids 3 oant 5 blaugriene aaien. Sawol it mantsje as it wyfke briede op 'e aaien, dy't nei 22 oant 24 dagen útkomme. De piken wurde ek troch beide âlden fuorre troch it iten foar de piken wer op te koarjen. Nei likernôch 45 oant 50 dagen kinne de jongen goed genôch fleane om harsels te rêden.

De lytse blauwe reager is in ferduldich jager, dy't hiel stadich rint of ûnferweechlik wachtet oant der in hapke foarby komt. it iten bestiet út lytse fisken dy't yn ûndjip wetter swimme, kreeften, krabben, [[amfibyen]], wetterynsekten, imerkes, út en troch in lytse slang, ensafuorthinne.

== Status ==
De status fan 'e lytse blauwe reager wurdt op 'e Reade list fan 'e [[IUCN]] as net bedrige (''Least Concern'') klassifisearre, mar de populaasje nimt stadichoan ôf.
{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-blue-heron-egretta-caerulea BirdLife, oproppen 12 febrewaris 2026.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=11512CF46992C660 Avibase, oproppen 12 febrewaris 2026.]
{{reflist}}
---- 
{{Commonscat|Ardea caerulea|Lytse blauwe reager }} 
}}
{{DEFAULTSORT:litse blauwe reager}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lytse reager]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]]</text>
      <sha1>hdhsjc64g8swhvve12xrz4tmf8c90a5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse marabû</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190277</id>
    <revision>
      <id>1236176</id>
      <parentid>1220176</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T00:01:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4416" sha1="1u31aflvaab7ve89t3lryf5gdnk4w6m" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme       = Lytse marabû
|Ofbyld      = [[Ofbyld:Lesser adjutant (Leptoptilos javanicus) Yala.jpg|250px]]
|lûd         =
|Ryk         = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme      = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse      = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift       = [[eiberteftigen]] (''Ciconiiformes'') 
|Famylje     = [[eibertfûgels]] (''Ciconiidae'') 
|Skaai       = [[marabû's]] (''leptoptilos'') 
|Wittenskiplike namme= Leptoptilos javanicus
|Beskriuwer, jier= [[Thomas Horsfield|Horsfield]], 1821
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
|lânkaart    =
}}
De '''lytse marabû''' (''Leptoptilos javanicus'') is in grutte fûgel út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[eibertfûgels]] (''Ciconiidae''). Hoewol't er nau besibbe is oan 'e gruttere [[Yndyske marabû]], is de soarte in slach lytser en hat er in folle grutter ferspriedingsgebiet, dat him útstrekt oer grutte dielen fan Súd- en Súdeast-Aazje.

== Ferskining ==
De lytsee marabû hat in hichte fan likernôch 110 oant 120 sintimeter en in spanwiidte fan sa’n 210 sintimeter. Hy is dêrmei de lytste fan 'e trije marabû-soarten. De snaffel is grut en kylfoarmich, mar minder massyf as dy fan syn gruttere sibben. In wichtich ferskil is dat dizze soarte gjin opblaasbere kielsek hat. De kop is fierhinne keal mei in gielige hûd, wylst de nekke faak wat tinne, hier-eftige fearren hat. De rêch en de wjukken binne glânzjend swart-griis, en it boarst en de búk binne folslein wyt.

== Fersprieding ==
[[Ofbyld:Lesser adjutant.jpg|thumb|left|Lytse marabû yn 'e [[Sundarbans]].]]
De fûgel komt foar yn in grut gebiet dat rint fan [[Yndia]] en [[Sry Lanka]] oant Súd-[[Sina]], [[Maleizje]] en de [[Yndoneezje|Yndonezyske]] eilannen [[Java]] en [[Borneo]]. Hy jout de foarkar oan sompige kustgebieten, mangroves, oerstreamde greiden en iggen fan rivieren. Oars as de oare marabû's, wurdt dizze soarte net sa faak yn 'e buert fan minsklike delsettings of op jiskebulten sjoen; hy is in stik skouwer.

==  Ekology ==
De lytse marabû is in echte jager en iesiter. Syn dieet bestiet benammen út fisk, kikkerts, grutte ynsekten, kreefteftigen en lytse reptilen. Hy wurdt faak allinnich of yn lytse groepen sjoen wylst er stadich troch it ûndjippe wetter rint op 'e strún nei proaien.

De fûgels briede yn koloanjes, faak yn hege beammen yn sompige bosken. In lechsel bestiet meastal út twa oant trije wite aaien. De briedtiid duorret likernôch 28 oant 30 dagen. Beide âlden fersoargje de piken, dy't nei sa'n trije oant fjouwer moannen it nêst ferlitte.

== Status en bedrigingen ==
Op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] hat de lytse marabû de status gefoelich (''Near Threatened''). Hoewol't it ferspriedingsgebiet grut is, nimme de oantallen oeral ôf en yn in grut part fan syn oarspronklike ferspriedingsgebiet is de soarte nei alle gedachten útstoarn. De grutste bedrigingen binne habitatferlies troch it kapjen fan mangroves en it drûchlizzen fan sompen foar lânbou en garnalekwekerijen. Ek is de fûgel tige gefoelich foar fersteuring troch minsken by de briedplakken. Yn guon gebieten wurde de aaien en piken út it nêst helle foar konsumpsje. Beskermingsprojekten yn lannen lykas Kambodja en Yndia rjochtsje har op it feilichstellen fan briedgebieten en it foarkommen fan fersteuring troch de lokale befolking.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/lesser-adjutant-leptoptilos-javanicus BirdLife, oproppen 4 maart 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/lesadj1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 4 maart 2026.]
* [https://ebird.org/species/lesadj1 eBird, oproppen 4 maart 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Leptoptilos javanicus|''Leptoptilos javanicus''}}
}}
{{DEFAULTSORT:litse marabu}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Marabû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]</text>
      <sha1>1u31aflvaab7ve89t3lryf5gdnk4w6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse Andesflamingo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190320</id>
    <revision>
      <id>1236158</id>
      <parentid>1220488</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:44:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4562" sha1="59wlty4dcg691atcvvb6m6nvngi51ds" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=Lytse Andesflamingo
|Ofbyld= [[File:Phoenicopterus jamesi -Laguna Canapa -Bolivia-8c.jpg|250px]]
|lûd=
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[flamingo-eftigen]] (''Phoenicopteriformes'')
|Famylje= [[flamingofûgels]] (''Phoenicopteridae'')
|Skaai= [[heechlânflamingo's]] (''Phoenicoparrus'')
|Wittenskiplike namme= Phoenicoparrus jamesi
|Beskriuwer, jier= [[Philip Lutley Sclater|Sclater]], 1886
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
----
|lânkaart= [[File:Phoenicoparrus jamesi map.svg|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
{{Color box|#ff9955}} [[briedfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#aa87de}} [[stânfûgel]]
|Kolom2=
{{Color box|#87aade}} [[wintergast]]
}}
}}
De '''lytse Andesflamingo''' of '''Jamesflamingo''' (''Phoenicoparrus jamesi'') is in [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[flamingofûgels]]. De fûgel is ferneamd nei de Britske sakeman en natuerleafhawwer Harry Berkeley James, dy't eksimplaren sammele  yn 'e [[Andes]]. Foar in hiel skoft waard tocht dat de soarte tige seldsum of mooglik ferdwûn wie, oant yn 1956 wer grutte populaasjes fûn waarden.

== Beskriuwing ==
De Lytse Andesflamingo is de lytste fan 'e twa soarten út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan de [[heechlânflamingo's]]. Hy wurdt likernôch 90 oant 92 sintimeter lang. It fearrekleed is ljochtrôze mei opfallende karmynreade streken oer de rêch en de hals. In wichtich skaaimerk is de koarte, heldergiele snaffel mei in  swarte punt. Oars as de [[Andesflamingo]] hat de soarte gjin giele mar bakstienreade poaten en is er dúdlik lytser as de oare soarte. Ek de snaffelkleur ferskilt.
[[Ofbyld:Phoenicopterus jamesi -Laguna Canapa -Bolivia-8g.jpg|thumb|left|Juvenyl.]]
Juvenilen binne foar it grutste part wyt oant griis. Op 'e rêch en skouders hawwe se faak dúdlike brune streken yn 'e midden fan 'e fearren. De snaffel hat by juvenilen al de typyske koarte foarm, mar de kleur is doffer. De basis is dof griis-grien oant bleekgiel, mei in swarte punt dy't minder skerp ôftekene is as by folwoeksen fûgels. Dêr't folwoeksenen bakstienreade poaten hawwe, binne de poaten fan juvenilen griis oant swartich. De iris is by jonge fûgels donker, wylst folwoeksen fûgels meastentiids oranje-eftige of giele eagen hawwe

== Fersprieding ==
De fûgel libbet yn 'e heechlizzende sâltmarren fan 'e Andes, benammen yn it grinsgebiet fan [[Bolivia]], [[Sily]], [[Argentynje]] en [[Perû]]. It middelpunt fan 'e populaasje leit yn 'e Reserva Nacional de Fauna Andina Eduardo Avaroa yn Bolivia.

== Ekology ==
[[Ofbyld:Phoenicoparrus jamesi, Laguna Hedionda, Nor Lípez, Bolivia 4.jpg|thumb|left|Fleanende lytse Andesflamingo.]]
De lytse Andesflamingo is ekstreem spesjalisearre yn it filterjen fan mikroskopysk lytse diatoomeeën, dêr't syn dieet út bestiet. Se libje yn tige sâlte en alkaline marren op grutte hichten. De nêsten wurde boud fan dridze en en lizze faak tichte byinoar yn grutte koloanjes. De grutste koloanje is yn 'e Laguna Colorada yn Bolivia mei mear as 40.000 fûgels.

== Status en bedrigingen ==
Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat de Lytse Andesflamingo de status gefoelich (''Near Threatened''). Nei in sterke delgong yn 'e 20e iuw liket de populaasje de lêste tiid wat te werstellen. De populaasje wurdt op omtrint 100.000–150.000 fûgels rûsd. De soarte briedt mar op in pear plakken en syn habitat is gefoelich foar minsklike ynfloeden. De grutste bedrigingen foarmje de winning fan grûnstoffen (lithium), wetterfersmoarging troch mynbou-aktiviteiten en de fersteuring fan briedgebieten troch toerisme en klimaatferoaring.&lt;ref&gt;[https://flamingospecialistgroup.org/education/species-description/#James Flamingo Specialist Group, oproppen 6 maart 2026.]&lt;/ref&gt;

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/puna-flamingo-phoenicoparrus-jamesi BirdLife, oproppen 6 maart 2026.]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/puna-flamingo-phoenicoparrus-jamesi eBird, oproppen 6 maart 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/jamfla1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 6 maart 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Phoenicoparrus jamesi|Lytse Andesflamingo}}
}}
{{DEFAULTSORT:Litse Andesflamingo}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Heechlânflamingo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]</text>
      <sha1>59wlty4dcg691atcvvb6m6nvngi51ds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse flamingo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190342</id>
    <revision>
      <id>1236165</id>
      <parentid>1220474</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:47:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6185" sha1="0hc85tzw214mseqyii9m564at0lp2oh" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme      = Lytse flamingo
|Ofbyld     = [[Ofbyld:Lesser Flamingos Mumbai by Raju Kasambe 03.jpg|250px]]
|lûd        =
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[flamingo-eftigen]] (''Phoenicopteriformes'')
|Famylje    = [[flamingofûgels]] (''Phoenicopteridae'')
|Skaai      = [[lytse flamingo's]] (''Phoeniconaias'')
|Wittenskiplike namme= Phoeniconaias minor
|Beskriuwer, jier= [[Isidore Geoffroy Saint-Hilaire|Geoffroy]], 1798
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
----
|lânkaart   = [[Ofbyld:Phoeniconaias minor distr map.png|250px]]
}}
De '''lytse flamingo''' (''Phoeniconaias minor'') is in [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[flamingofûgels]] (''Phoenicopteridae''). It is de lytste en meast foarkommende flamingosoarte. De fûgel stiet bekend om syn ûnbidich grutte koloanjes yn 'e sâltmarren fan [[Afrika]] en dielen fan [[Aazje]].

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Flock of flamingos in Kenya.jpg|thumb|left|Flamingo's yn Kenia.]]
De lytse flamingo wurdt tusken de 80 en 105 sintimeter heech en weaget tusken de 1,2 en 2,7 kilogram. De spanwiidte fan 'e wjukken is likernôch 95 oant 100 sintimeter. Hy is dúdlik lytser as de [[Flamingo|rôze flamingo]] (''Phoenicopterus roseus''), dêr't er faak mei gearlibbet. It fearrekleed is meastentiids rôzewyt. It meast opfallende skaaimerk is de donkere, hast swart-reade snaffel, dy't folle donkerder is as by oare soarten. De eagen binne oranje oant giel.

Piken binne bedutsen mei griis dûns en letter krije se in fearrekleed fan ferskillende tinten griisbrún oant ljochtgriis. De karakteristike rôze kleur komt nei twa oant trije jier, as se genôch carotenoïden út 'e algen opnommen hawwe. By de berte is de snaffel noch relatyf rjocht en rôze-eftich. Nei in pear wiken begjint de snaffel te bûgen. By jonge fûgels binne de snavel en de poaten donkergriis oant swart.

== Fersprieding en systematyk ==
De soarte komt foar yn besuden de [[Sahara]] yn [[Afrika]], benammen yn 'e [[Grutte Slink]] (Riftdelling) yn East-Afrika ([[Etioopje]], [[Kenia]], [[Tanzania]]). Dêrnjonken binne der populaasjes yn it westen fan [[Afrika]] en yn it noardwesten fan [[Yndia]] en [[Pakistan]]. De lytse flamingo is de iennichste soarte yn it skaai fan 'e lytse flamingo's (''Phoeniconaias''). Der wurde der gjin [[ûndersoarte]]n erkend.
== Ekology ==
Lytse flamingo’s binne spesjalisearre fretters en filterje mikroskopysk lytse blauwieren (benammen ''Spirulina'') en diatomeeën, dy't allinnich groeie yn tige sâlte marren. Troch de mikro-organismen dy't se ite, dy't fol sitte mei carotenoïden, krije de fûgels harren rôze kleur.

De fûgels briede yn grutte koloanjes, bytiden fan hûnderttûzenen pearkes tagelyk. De wichtichste briedplakken lizze op 'e sâltflakten fan 'e [[Natronmar]] yn Tanzania. Se bouwe in nêst fan modder yn 'e foarm fan in kegel, dêr't se ien inkeld wyt aai yn lizze. De fûgel migrearret oer grutte ôfstannen op syk nei iten.
[[Ofbyld:Lesser Flamingo Phoeniconaias minor Courtship Dance by Dr. Raju Kasambe DSCN0567 (9).jpg|thumb|left|Balts.]]
De [[balts]] fan 'e lytse flamingo is ien fan 'e meast spektakulêre natuerferskynsels yn 'e fûgelwrâld. Oars as by in soad oare fûgels is de balts fan 'e lytse flamingo in massaal en syngronisearre barren. De balts begjint faak mei hûnderten of sels tûzenen fûgels, dy't ticht opinoar steane en as ien grutte groep troch it ûndjippe wetter marsjearje. Se rinne mei flugge trêd deselde kant út en draaie wat letter ynienen allegear tagelyk om. De fûgels stekke de hals sa heech mooglik út en draaie de kop ritmysk fan lofts nei rjochts. Se spriede de wjukken in hoart hielendal út, sadat de kontrastearjende swarte en reade fearren goed te sjen binne, en klappe se dan wer yn. De hiele groep makket ûnder de balts in lûd, toeterjend leven dat oant op kilometers ôfstân te hearren is.

== Status en bedrigingen ==
Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] wurdt de lytse flamingo klassifisearre as gefoelich (''Near Threatened''). Hoewol't der noch miljoenen fan 'e fûgels binne, is de populaasje kwetsber om't se ôfhinklik binne fan in pear spesifike briedlokaasjes. Bedrigingen foarmje de fersmoarging fan wetter, de winning fan soda yn harren leefgebiet en de fersteuring fan 'e wetterhúshâlding troch de bou fan dammen.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/lesser-flamingo-phoeniconaias-minor BirdLife, oproppen 7 maart 2026.]
* [https://ebird.org/species/lesfla1/GW eBird, oproppen 7 maart 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/lesfla1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 7 maart 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Phoeniconaias minor|Lytse flamingo}}
}}
{{DEFAULTSORT:Litse flamingo}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lytse flamingo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]</text>
      <sha1>0hc85tzw214mseqyii9m564at0lp2oh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236166</id>
      <parentid>1236165</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:48:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1236166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6202" sha1="5luz75gtr096hvivfi03szzdlx9h27v" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme      = Lytse flamingo
|Ofbyld     = [[Ofbyld:Lesser Flamingos Mumbai by Raju Kasambe 03.jpg|250px]]
|lûd        =
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[flamingo-eftigen]] (''Phoenicopteriformes'')
|Famylje    = [[flamingofûgels]] (''Phoenicopteridae'')
|Skaai      = [[lytse flamingo's]] (''Phoeniconaias'')
|Wittenskiplike namme= Phoeniconaias minor
|Beskriuwer, jier= [[Isidore Geoffroy Saint-Hilaire|I. Geoffroy Saint-Hilaire]], 1798
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
----
|lânkaart   = [[Ofbyld:Phoeniconaias minor distr map.png|250px]]
}}
De '''lytse flamingo''' (''Phoeniconaias minor'') is in [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[flamingofûgels]] (''Phoenicopteridae''). It is de lytste en meast foarkommende flamingosoarte. De fûgel stiet bekend om syn ûnbidich grutte koloanjes yn 'e sâltmarren fan [[Afrika]] en dielen fan [[Aazje]].

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Flock of flamingos in Kenya.jpg|thumb|left|Flamingo's yn Kenia.]]
De lytse flamingo wurdt tusken de 80 en 105 sintimeter heech en weaget tusken de 1,2 en 2,7 kilogram. De spanwiidte fan 'e wjukken is likernôch 95 oant 100 sintimeter. Hy is dúdlik lytser as de [[Flamingo|rôze flamingo]] (''Phoenicopterus roseus''), dêr't er faak mei gearlibbet. It fearrekleed is meastentiids rôzewyt. It meast opfallende skaaimerk is de donkere, hast swart-reade snaffel, dy't folle donkerder is as by oare soarten. De eagen binne oranje oant giel.

Piken binne bedutsen mei griis dûns en letter krije se in fearrekleed fan ferskillende tinten griisbrún oant ljochtgriis. De karakteristike rôze kleur komt nei twa oant trije jier, as se genôch carotenoïden út 'e algen opnommen hawwe. By de berte is de snaffel noch relatyf rjocht en rôze-eftich. Nei in pear wiken begjint de snaffel te bûgen. By jonge fûgels binne de snavel en de poaten donkergriis oant swart.

== Fersprieding en systematyk ==
De soarte komt foar yn besuden de [[Sahara]] yn [[Afrika]], benammen yn 'e [[Grutte Slink]] (Riftdelling) yn East-Afrika ([[Etioopje]], [[Kenia]], [[Tanzania]]). Dêrnjonken binne der populaasjes yn it westen fan [[Afrika]] en yn it noardwesten fan [[Yndia]] en [[Pakistan]]. De lytse flamingo is de iennichste soarte yn it skaai fan 'e lytse flamingo's (''Phoeniconaias''). Der wurde der gjin [[ûndersoarte]]n erkend.
== Ekology ==
Lytse flamingo’s binne spesjalisearre fretters en filterje mikroskopysk lytse blauwieren (benammen ''Spirulina'') en diatomeeën, dy't allinnich groeie yn tige sâlte marren. Troch de mikro-organismen dy't se ite, dy't fol sitte mei carotenoïden, krije de fûgels harren rôze kleur.

De fûgels briede yn grutte koloanjes, bytiden fan hûnderttûzenen pearkes tagelyk. De wichtichste briedplakken lizze op 'e sâltflakten fan 'e [[Natronmar]] yn Tanzania. Se bouwe in nêst fan modder yn 'e foarm fan in kegel, dêr't se ien inkeld wyt aai yn lizze. De fûgel migrearret oer grutte ôfstannen op syk nei iten.
[[Ofbyld:Lesser Flamingo Phoeniconaias minor Courtship Dance by Dr. Raju Kasambe DSCN0567 (9).jpg|thumb|left|Balts.]]
De [[balts]] fan 'e lytse flamingo is ien fan 'e meast spektakulêre natuerferskynsels yn 'e fûgelwrâld. Oars as by in soad oare fûgels is de balts fan 'e lytse flamingo in massaal en syngronisearre barren. De balts begjint faak mei hûnderten of sels tûzenen fûgels, dy't ticht opinoar steane en as ien grutte groep troch it ûndjippe wetter marsjearje. Se rinne mei flugge trêd deselde kant út en draaie wat letter ynienen allegear tagelyk om. De fûgels stekke de hals sa heech mooglik út en draaie de kop ritmysk fan lofts nei rjochts. Se spriede de wjukken in hoart hielendal út, sadat de kontrastearjende swarte en reade fearren goed te sjen binne, en klappe se dan wer yn. De hiele groep makket ûnder de balts in lûd, toeterjend leven dat oant op kilometers ôfstân te hearren is.

== Status en bedrigingen ==
Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] wurdt de lytse flamingo klassifisearre as gefoelich (''Near Threatened''). Hoewol't der noch miljoenen fan 'e fûgels binne, is de populaasje kwetsber om't se ôfhinklik binne fan in pear spesifike briedlokaasjes. Bedrigingen foarmje de fersmoarging fan wetter, de winning fan soda yn harren leefgebiet en de fersteuring fan 'e wetterhúshâlding troch de bou fan dammen.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/lesser-flamingo-phoeniconaias-minor BirdLife, oproppen 7 maart 2026.]
* [https://ebird.org/species/lesfla1/GW eBird, oproppen 7 maart 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/lesfla1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 7 maart 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Phoeniconaias minor|Lytse flamingo}}
}}
{{DEFAULTSORT:Litse flamingo}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lytse flamingo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]</text>
      <sha1>5luz75gtr096hvivfi03szzdlx9h27v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse glinsterjende ljochtdrager</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190497</id>
    <revision>
      <id>1236203</id>
      <parentid>1220840</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T00:43:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3385" sha1="ttehge1jckt8k2y71g8xedohadsan6d" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namm        = lytse glinsterjende ljochtdrager
|Ofbyld      = [[Ofbyld:Scintillant Hummingbird (male) (8052508344) (cropped).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje&lt;br&gt;[[Ofbyld:Scintillant Hummingbird (49549153356).jpg|250px]]&lt;br&gt;wyfke&lt;/small&gt;
|lûd         =
|Ryk         = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme      = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse      = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift       = [[toersweleftigen]] (''Apodiformes'')
|Famylje     = [[kolibrys]] (''Trochilidae'')
|Skaai       = [[ljochtdragers]] (''Selasphorus'')
|Wittenskiplike namme= Selasphorus scintilla
|Beskriuwer, jier= [[John Gould|Gould]], 1851
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart    = [[Ofbyld:Selasphorus scintilla map.svg|250px]]
}}
De '''lytse glinsterjende ljochtdrager''' (''Selasphorus scintilla'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kolibrys]] (''Trochilidae''). It is ien fan 'e lytste [[Kolibrys|kolibrysoarten]] fan 'e wrâld.

== Etymology ==
De wittenskiplike namme is in kombinaasje fan 'e [[Gryksk]]e en [[Latynsk]]e wurden ''Selasphorus'' ('selas' = glâns, ljocht en ''phoros'' = dragend) en ''scintilla'' (wat fonk of glinsterje betsjut).

== Ferskining ==
Mei in lingte fan mar 6,5 oant 8 sintimeter en in gewicht fan likernôch 2 gram is it in tige lyts fûgeltsje. It mantsje hat in glânzgjende oranje-reade kiel en in wite kraach. De rêch is brûnzich-grien en de sturtfearren binne oranje mei swarte puntsjes. It wyfke sjocht der wat ienfâldiger út; hja hat in ljochtbrune kiel mei lytse donkere plakjes en mear kanielkleur op 'e flanken.

== Fersprieding en systematyk ==
Lytse glinsterjende ljochtdragers binne [[Endemisme|endemysk]] foar de berchgebieten fan [[Kosta Rika]] en it westen fan [[Panama]]. De fûgel libbet dêr op hichten tusken de 900 en 2.100 meter, fral yn 'e rânen fan it berchwâld, op kofjeplantaazjes en yn iepen gebieten mei in soad blommen. De soarte is [[Monotypysk (takson)|monotypysk]], wat betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n beskreaun binne.

== Ekology ==
Nettsjinsteande syn lytse formaat is it in tige territoriaal fûgeltsje. Hy fiedt him mei nektar fan ferskate lytse blommen en fangt ek lytse ynsekten. Fanwegen syn lytse snaffel siket er foaral blommen út dy't net te djip binne. It nêst is in lyts bekerke fan moas en spinreach, dat faak goed ferstoppe sit yn 'e strûken.

== Status en bedrigingen ==
Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] stiet de lytse glinsterjende ljochtdrager as net bedrige (''Least Concern''). It ferspriedingsgebiet is relatyf lyts en tocht wurdt dat de oantallen ôfnimme. Habitatferlies en fragmintaasje troch lânbou en it brûken fan fergif by de kofjetylt foarmje in potinsjele bedriging foar de takomst.
{{Boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/scintillant-hummingbird-selasphorus-scintilla BirdLife, oproppen 14 maart 2026.]
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/scihum1/cur/introduction?lang=es Birds of the World, oproppen 14 maart 2026.]
*[https://ebird.org/species/scihum1/L1122262 eBird, oproppen 14 maart 2026.] 
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Selasphorus scintilla|''Selasphorus scintilla''}}
}}
{{DEFAULTSORT:Litse glinsterjende ljochtdrager}}
[[Kategory:Ljochtdrager]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]</text>
      <sha1>ttehge1jckt8k2y71g8xedohadsan6d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse gielkopgier</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191450</id>
    <revision>
      <id>1236167</id>
      <parentid>1228983</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:50:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4373" sha1="kp8g1gvljin0mlslhvfj3t2l73mmibv" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme     = lytse gielkopgier
|Ofbyld    = [[Ofbyld:Lesser_Yellow-headed_Vulture_-_Flickr_-_treegrow.jpg|250px]]
|lûd       =
|Ryk       = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme    = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse    = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift     = [[giereftigen fan de Nije Wrâld]] (''Cathartiformes'')
|Famylje   = [[gierfûgels fan de Nije Wrâld]] (''Cathartidae'')
|Skaai     = [[kalkoengieren]] (''Cathartes'')
|Wittenskiplike namme= Cathartes burrovianus
|Beskriuwer, jier= [[John Cassin|Cassin]], 1845
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Cathartes burrovianus distribution.svg|250px]]
}}
De '''lytse gielkopgier''' (''Cathartes burrovianus'') is in [[fûgel]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[kalkoengieren]] (''Cathartes'') yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[gierfûgels fan de Nije Wrâld]] (''Cathartidae'').

== Foarkommen ==
[[Ofbyld:Cathartes burrovianus JJK'1.jpg|thumb|left|Lytse gielkopgier.]]
De lytse gielkopgier is in grutte fûgel mei in wjukspanne fan 150 oant 165 sintimeter. De fearren op it lichem binne brúnswart, mar de slachpinnen fan 'e wjukken binne ûnder sulvergriis oant bleekwyt. De kop hat gjin fearren en is bleek-oranje mei reade en blauwe dielen. Oars as by in soad oare gieren begjint de befearring al heech op 'e krún. De fûgel hat gjin syrinx en de iennichste lûden dy't er meitsje kin binne wat brommen en sêft systerjen.

== Fersprieding en systematyk ==
De lytse gielkopgier wurdt oantroffen yn [[Meksiko]], [[Midden-Amearika]] en [[Súd-Amearika]], op leechlizzende gersflakten dy't periodyk wiet wurde of oerstreame, yn sompen en yn ûntboske gebieten. De soarte wurdt opdield yn twa [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding:

* ''C. b. burrovianus'': komt foar fan it suden fan Meksiko oant it sintrale part fan [[Kolombia]] en it noardwesten fan [[Fenezuëla]].
* ''C. b. urubutinga'': komt foar yn Súd-Amearika eastlik fan 'e [[Andes]], sa fier súdlik as [[Argentynje]] en [[Brazylje]].

De soarte waard earder beskôge as in ûndersoarte fan grutte gielkopgier, mar wurdt sûnt 1964 as in aparte soarte behannele.

== Libbenswize ==
De lytse gielkopgier yt ies en fynt de karkassen mei help fan it sicht en it rookfermogen, in fermogen dat ûngewoan is by fûgels. Hy is ôfhinklik fan gruttere iesiters, lykas de [[keningsgier]], om gatten yn 'e hûd fan it karkas te meitsjen, om't syn eigen snaffel net sterk genôch is om dat te dwaan. Lykas oare gieren brûkt de lytse gielkopgier de termyk om op te stigen en mei minimale ynspanning yn 'e loft te bliuwen. De soarte leit de aaien op in flakke boaiem, lykas grotflierren, of holtes yn beamstobben.

== Status en bedriging ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Der wurdt net fan útgien dat der grutte bedrigings binne. Dêrom kategorisearret de  [[Ynternasjonale Uny foar Behâld fan 'e Natoer]] (IUCN) de soarte as net bedrige (''Least Concern'').

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/lesser-yellow-headed-vulture-cathartes-burrovianus BirdLife, oproppen 28 april 2026.]
* [https://ebird.org/species/lyhvul1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 28 april 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/lyhvul1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 28 april 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Cathartes burrovianus}}
}}
{{DEFAULTSORT:Litse gielkopgier}}
[[Kategory:Kalkoengier]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]</text>
      <sha1>kp8g1gvljin0mlslhvfj3t2l73mmibv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse túfearn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192071</id>
    <revision>
      <id>1236204</id>
      <parentid>1230772</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T00:44:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5144" sha1="g5ewqjwyq05tawengr1jo4g624vpawl" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = Lytse túfearn
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Pemangsa Teratas.jpg|250px]]
|lûd          = 
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') 
|Famylje      = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') 
|Skaai        = [[túfearnen]] (''Nisaetus'') 
|Wittenskiplike namme= Nisaetus nanus
|Beskriuwer, jier= ([[Alfred Russel Wallace|Wallace]]), 1868
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]
|lânkaart     = 
}}
De '''lytse túfearn''' of '''lytse toefearn''' (''Nisaetus nanus'') is in [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') binnen it [[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). Dizze [[Súdeast-Aazje|Súdeast-Aziatyske]] fûgel komt foar yn leechlânbosken fan [[Birma]] oant [[Sumatra]] en [[Borneo]]. De soarte rint yn oantallen tebek as gefolch fan ûntbosking. 

== Uterlik ==
[[Ofbyld:Wallace's Hawk-eagle (Nisaetus nanus) (8067762642) (2).jpg|thumb|left|Lytse túfearn yn Maleizje.]]
De lytse túfearn is in lytse earn mei in lichemslingte fan sawat 43 oant 58 sm en in spanwiidte fan 95 oant 105 sm. De siden fan 'e kop binne readbrún mei swarte streken. De donkere túf hat in brede wite punt en op 'e sturt binne trije donker bannen te sjen. De basis fan 'e slachpinnen oan 'e ûnderkant fan 'e wjuk is bêzje-wyt mei oer de hiele wjuk in pear donkere bannen, wylst de dekfearren fan wjukken in waarmere gielbrune kleur hawwe en donkere streekjes ha. De iris is giel, de snaffel is griis en de poaten binne giel.

De besibbe [[Blyths túfearn]] (''Nisaetus alboniger'') is in slach grutter, hat mar in hiel smel wyt puntsje oan 'e túf en in swarteftige sturt mei mar ien brede, ljochtgrize bân yn 'e midden. De ûnderkant fan 'e wjuk is by de Blyths túfearn boppedat mear witich mei dikkere swarte streken op 'e dekfearren, en de side fan syn kop is donker.

== Fersprieding en systematyk ==
De fûgel komt foar yn de fochtige tropyske en subtropyske leechlângebieten fan Súdeast-Aazje en wurdt opdield yn twa [[ûndersoarte]]n mei it folgjende ferspriedingsgebiet:

* ''N. n. nanus'' – komt foar fan it suden fan Birma en [[Tailân]] oant op it [[Malakka|Malakka-skiereilân]], [[Sumatra]] en [[Borneo]].
* ''N. n. stresemanni'' – komt foar op it eilân [[Nias]] foar de kust van Sumatra, dêr't de fûgel hjoed-de-dei lykwols tige seldsum is.

De fûgel komt nei alle gedachten ek foar op it eilân [[Siberut]] foar de kust fan Sumatra.

=== Skaai-yndieling ===
De earnen út it skaai ''Nisaetus'' waarden earder ta it skaai ''Spizaetus'' rekkene, mar [[DNA]]-ûndersyk hat útwiisd dat dizze twa groepen genetysk net nau oaninoar besibbe binne.

== Ekology ==
De lytse túfearn is in [[stânfûgel]] yn tichte, grienbliuwende wâlden yn leechlângebieten oant in hichte fan 1.000 meter boppe de seespegel. De fûgel is ek waarnommen yn kapte boskgebiet op Sumatra en Borneo, wat derop wize kin dat er him ek yn fersteurd habitat libje kin. De fûgel briedt nei alle gedachten tusken desimber en maart. Oer it nêstbeslach is neat bekend, mar by bekende nêsten wie der mar sprake fan ien pyk.

Der wurdt fan útgien dat de lytse túfearn foaral fan fûgels libbet, mar ek flearmûzen, iikhoarntsjes, rotten en hagedissen binne as proai fêstgesteld. Hoe't er krekt jaget is noch net hielendal bekend, mar tocht wurdt dat dit oerienkomt mei syn sibben: troch hiel stil yn of oan 'e râne fan it bosk op in tûke te sitten en fan dêrút in flugge útfal te dwaan. Hoewol't se faak yn pearen sjoen wurde, jaget de lytse túfearn foaral allinnich en net tegearre.

== Status en bedriging ==
De fûgel hat in grut ferspriedingsgebiet, mar de populaasje is lyts en rint boppedat tebek troch grutskalige ûntbosking. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte dêrom as kwetsber (''Vulnerable''). De wrâldpopulaasje waard yn 2000 tusken de 2.500 en 10.000 folwoeksen fûgels rûsd.

== Namme ==
De wittenskiplike soartnamme ''nanus'' betsjut &quot;dwerch&quot;. De fûgel wurdt yn it Ingelsk ek wol ''Wallace's Hawk-Eagle'' neamd, as earbetoan oan Alfred Russel Wallace dy't de soarte foar it earst wittenskiplik beskreaun hat.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/wallaces-hawk-eagle-nisaetus-nanus BirdLife, oproppen 26 maaie 2026.]
* [https://ebird.org/species/walhae1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 26 maaie 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/walhae1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 26 maaie 2026.]
* [https://www.eaglewatch.nl/roofvogels/Accipitres/Accipitidae/Accipitrinae/Kleine_kuifarend/Index.html Eagle Watch, oproppen 26 maaie 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Nisaetus nanus|Lytse túfearn}}
}}
{{DEFAULTSORT:Litse tufearn}}
[[Kategory:Túfearn]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]</text>
      <sha1>g5ewqjwyq05tawengr1jo4g624vpawl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wagon Master (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192364</id>
    <revision>
      <id>1236147</id>
      <parentid>1231624</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:25:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>&quot;wûnderdokter&quot; is in bettere omskriuwing</comment>
      <origin>1236147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30738" sha1="r6v7eaxxrt5yv74fduhl0rihcc9aw7t" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = WM Poster.JPG
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = 
| namme                    = ''Wagon Master''
| regisseur                = [[John Ford]]
| produsint                = [[John Ford]]&lt;br&gt;[[Merian C. Cooper]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Patrick Ford (senarioskriuwer)|Patrick Ford]]&lt;br&gt;[[Frank S. Nugent]]
| basearre op              = 
| kamerarezjy              = [[Bert Glennon]]
| muzyk                    = [[Richard Hageman]]
| filmstudio               = [[Argosy Pictures]]
| distribúsje              = [[RKO Radio Pictures]]
| haadrollen               = [[Ben Johnson (akteur)|Ben Johnson]] &lt;br&gt; [[Harry Carey jr.]] &lt;br&gt; [[Ward Bond]] &lt;br&gt; [[Joanne Dru]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Charles Kemper]]&lt;br&gt; [[Russell Simpson (akteur)|Russell Simpson]]&lt;br&gt; [[Alan Mowbray]]&lt;br&gt; [[Ruth Clifford]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[22&amp;nbsp;april]] [[1950]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[swart-wyt]]-[[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[westernfilm|western]]
| taal                     = [[Ingelsk]] &lt;small&gt;(ek wat [[Navaho (taal)|Navaho]])&lt;/small&gt;
| spyltiid                 = 86 minuten
| budget                   = $999.370
| opbringst                = $934.000
| prizen                   = 
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''Wagon Master''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[westernfilm]] yn [[swart-wyt]] út [[1950]]. De [[film]] stie ûnder [[rezjy]] fan [[John Ford]], en de [[haadrol]]len waarden fertolke troch [[Ben Johnson (akteur)|Ben Johnson]], [[Harry Carey jr.]], [[Ward Bond]] en [[Joanne Dru]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut &quot;Weinmaster&quot; (immen dy't wurket as [[gids (berop)|gids]] fan en tafersjochhâlder oer in [[karafaan]] [[kapwein]]en). It [[plot|ferhaal]] folget in pear [[hynder|hynstekeaplju]] dy't as weinmasters frege wurde troch in groep fan sechstich [[mormoanen]]. Dyselden binne ûnderweis nei in plak om har yn it [[Wylde Westen]] nei wenjen te setten. Al rillegau slute har in [[hegehoed]]dragende [[wûnderdokter]] en in pear skabeljeuze [[dûnseresse]]n by de karafaan oan. Underweis kriget it selskip te stellen mei gebrek oan [[wetter|drinkwetter]], [[banditen]] en [[Yndianen]] en moat de algemiene ûnbegeanberens fan it terrein oerwûn wurde. Fan sawol de [[filmkritisy]] as it [[bioskoop]]publyk krige ''Wagon Master'', mei syn sobere ferhaal, bedêste [[aksjefilm|aksje]] en [[cast]] sûnder stjerren, by it útkommen fan 'e film lauwe reäksjes. Mar meitiid rekke de film better wurdearre, en tsjintwurdich beskôgje in protte filmkenners it as ien fan 'e masterwurken fan regisseur John Ford. ''Wagon Master'' foarme de [[ynspiraasje (keunst)|ynspiraasje]] foar de [[tillefyzjesearje]] ''[[Wagon Train]]'', dy't rûn fan [[1957]] oant [[1965]].

==Plot==
Yn in soarte fan [[prolooch]] wurdt in [[winkel]] [[oerfal]]len troch de Clegg-[[binde]], besteande út famyljepatriarch Shiloh Clegg en fjouwer fan syn [[soan]]nen en [[omkesizzer]]s. Wannear't de [[winkelman]] him ferset en Shiloh yn it [[skouder]] [[ferwûne]]t mei in [[kûgel]], wurdt er troch de âldman [[ûnmeilydsum]] [[fermoarde]], ek al hat er dan syn [[pistoal]] al falle litten om him oer te jaan. 

It eigentlike ferhaal begjint wannear't de [[keaplju|hynstekeaplju]] Travis Blue en Sandy Owens arrivearje yn it stedsje Crystal City, oan 'e [[Amerikaanske frontier|Amerikaanske ''frontier'']] yn it [[Wylde Westen]]. Se hawwe in lytse [[keppel]] [[hynder]]s by har dy't bestiet út [[mustang (hynder)|mustangs]] dy't se út it wyld wei fongen en [[nuet]]makke hawwe. De beide [[freonskip|freonen]] binne fan doel om 'e bisten sa gau mooglik te [[ferkeap]]jen, sadat se mei de [[opbringst (jild)|opbringst]] yn 'e pleatslike [[saloon]] [[poker]]spylje kinne. 

Yn Crystal City is in pear [[dagen]] earder ek in [[karafaan]] [[kapwein]]en oankommen, mei in groep fan sechstich [[mormoanen]] ûnder lieding fan [[âlderling]] Wiggs. Wannear't dyselde belangstelling toant foar it keapjen fan 'e hynders, neamt Travis in fierstente hege [[priis (jild)|priis]]. De âlderling spuit earst raar guod, mar seit op 't langelêst ta de priis betelje te wollen as Travis en Sandy him en syn karafaan as [[gids (berop)|gidsen]] en weinmasters troch de [[wyldernis]] liede wolle. De mormoanen binne nammentlik ûnderweis nei de [[delling]] fan 'e [[rivier]] de [[San Juan (sydrivier fan de Kolorado)|San Juan]] yn it súdeasten fan it [[Territoarium Utah]], dêr't se in [[delsetting]] fêstigje wolle. It doel is om dêre te [[siedzjen]] foar de [[rein (delslach)|rein]] fan 'e oankommende [[winter]], sadat de [[rispinge]] foar [[iten]] soargje sil foar in folle gruttere [[migraasje]]weach fan mormoanen dy't takom jier [[maityd]] blynseach folgje sil. Travis en Sandy hawwe lykwols oare plannen en betankje foar de ear.

Mei't mormoanen omreden fan harren [[polygyny|polygame]] libbenswize troch de oare Amerikanen [[minachting|minachte]] wurde, binne se net wolkom yn Crystal City. De groep fan âlderling Wiggs is in pear dagen lang yn it stedsje dulde, mar no wurde se op [[yntimidaasje|yntimidearjende]] wize ûnder [[bedriging (misdriuw)|bedriging]] mei [[fjoerwapen]]s troch de pleatslike [[marshal (plysjeman)|marshal]] en in groep rjochtskepen [[boarger]]s oanfitere om fierder te reizgjen. As Travis en Sandy sjogge hoe't de karafaan yn in stadich tempo de wyldernis yn tsjocht en dêrby fuortendaliks al in ferkearde rjochting útgiet, betinke se har, mei't se net de [[dea]] fan sechstich minsken, ûnder wa [[froulju]] en [[bern (persoan)|bern]], op har gewisse hawwe wolle. Boppedat [[ferfeling|ferfele]] se har nei ien dei yn Crystal City al, en Sandy is mank de mormoanen de [[skientme|tsjeppe]] [[read hier|readhierrige]] Prudence Perkins gewaarwurden. Se ride de karafaan efternei, en nimme it oanbod fan Wiggs dochs noch oan. Travis wurdt de weinmaster fan 'e karafaan en Sandy syn assistint. Under harren lieding slane de mormoanen in oare kant út, dêr't wól [[wetter|drinkwetter]] te finen is.
{{Plotbedjer film}}
Nei't se by de oerstek fan in [[rivier]] alles fol mei wetter dien hawwe dat wetter hâlde kin, set de mormoanen mei harren nije gidsen de [[woastyn]] yn. Inkele dagen letter komme se dêr in strâne ''[[medicine show]]'' tsjin, besteande út 'e [[hegehoed]]dragende [[wûnderdokter]] A. Locksley Hall en twa [[dûnseresse]]n (anneks [[prostituee]]s, is de ûnútsprutsen suggestje). Ien fan dyselden is in wat âldere frou, Fleuretty Phyffe, mar de oare, de jonge en tige tsjeppe Denver, wint fuortendaliks de ûnferdielde belangstelling fan Travis. De groep is sûnder drinkwetter kommen te sitten en hat de lêste dagen oerlibbe op 'e [[alkohol|alkohoalyske]] [[wûnderoalje]] dy't Locksley Hall oars ferkeapet. 

Broer Perkins, ien fan 'e foaroanlju fan 'e mormoanen, mient earst dat se mei in [[húshâlding]] fan in [[heit]], [[mem]] en harren [[folwoeksen]] [[dochter]] te krijen hawwe, en âlderling Wiggs, waans [[bekearing]] noch net sa lang lyn plakfûn hat en dy't sadwaande wat wrâldwizer is, moat him útlizze hoe't de foarke echt yn 'e stâle sit. Dan wol Perkins earst neat fan 'e strâne lju witte, en stelt er út om harren in tûne drinkwetter en in pear [[mûldier]]en te jaan en har fierders yn har eigen sop gearsiede te litten. Mar Travis wiist derop dat [[God (monoteïsme)|God]] dizze minsken grif op it paad fan 'e mormoanen pleatst hat, in idee dêr't de strang [[leauwe|leauwige]] Perkins net omhinne kin. Wannear't Locksley Hall-en-dy fertelle dat se Crystal City útjage binne, eat dat de mormoanen sels ek oerkommen is, blykt der wat te wêzen dêr't de beide tige ferskillende groepen in bân oer foarmje kinne. Perkins stimt der mei yn dat de lju fan 'e ''medicine show'' har by de karafaan oanslute oant se it paad nei [[Kalifornje]] berikke, dat harren reisbestimming is.

De reis giet fierder troch de woastyn. It terrein is útdaagjend, mar eltse dei wurdt goede foarútgong boekt. Nettsjinsteande har ûnderlinge ferskillen reitsje de [[frommens|fromme]] mormoanen, harren fleurige, útlitten gidsen en de kleurrike showminsken fertroud mei-inoar. Der binne lytse hobbels, lykas wannear't Sandy en broer Jackson, in mormoanske rivaal fan him om 'e oandacht fan Prudence Perkins, mei-inoar [[slaande deilis]] reitsje en troch âlderling Wiggs útinoar helle wurde moatte. En Travis moat Denver [[beskrobbing|beskrobje]] foar it fergriemen fan krap drinkwetter as se harsels dêrmei [[waskjen|wasket]]. Mar Prudence jout Denver, dy't njonken de kapwein fan 'e ''medicine show'' op [[hege hakke]]n meipoatelet, in ekstra pear [[skuon]] fan harres, dy't better geskikt binne om lange einen op te [[rinnen]].

Krekt foar't it drinkwetter hielendal oprekket, berikt de karafaan in rivier. Dat jout oanlieding ta in [[feest]]like stimming ûnder de reizgers, en dy [[jûn]]s wurde yn it kamp in trijetal loshelle [[bûkberje]]s fan 'e kapweinen njonkeninoar op 'e grûn lein om ta [[dûnsflier]] te tsjinjen, en wurdt der [[dûns]]e op 'e [[muzyk]] fan 'e [[fidel]] en de [[tromme]]. Midden ûnder alle [[wille]] arrivearje fiif swierbewapene mannen yn it kamp, dy't troch Travis en Sandy daliks werkend wurde as Shiloh Clegg en syn binde. Dyselden binne al wikenlang op 'e flecht foar de plysje, en se binne [[toarst]]ich en [[honger|úthongere]]. De stimming slacht om nei in faaie sfear, mei't fan 'e Cleggs in suver fielbere driging fan [[geweld]] útgiet, dêr't it bearde [[fatsoen]] fan Shiloh mar in tin laachje fernis oerhinne leit. De âldman sit driuwend ferlegen om immen dy't de [[ûntstekking|ûntstutsen]] rekke [[skotwûne]] yn syn skouder fersoargje kin, en Locksley Hall, fan wa't op 'e sydkant fan syn kapwein yn koweletters beweard wurdt dat er in &quot;dokter&quot; is, wurdt twongen om oer de wûne gear.

Neitiid ûntstiet der in ûnnoflike ympasse. De Cleggs slute har by de karafaan oan, want in better skûlplak kinne se har net yntinke: wa soe no ea [[banditen]] middenmank in kloft mormoanen ferwachtsje? De mormoanen, dy't [[pasifist]]en binne en dêrom gjin wapens hawwe, kinne neat dwaan om dat tsjin te kearen. Shiloh hat wol foar it ferstân dat er, alteast op 'e koarte termyn, ferlet hat fan 'e gearwurking fan 'e mormoanen, mar hy hat der klauwen oan om it [[hâlden en dragen]] fan syn jonges binnen de stringen te hâlden no't se kreas froufolk en de suver ûnútputlike foarrie alkohol fan Locksley Hall om har hinne hawwe.

In stikmannich dagen geane foarby, oant Travis, dy't foarútriden is om it terrein te ferkennen, op in groep fijannige [[Navaho (folk)|Navaho]]-[[kriger]]s stjit. Efterfolge troch dyselden riidt er werom nei de karafaan as sit de duvel him op 'e hakken. As de Navaho foar it ferstân krije dat it om in groep mormoanen giet, litte se har fijannigens lykwols farre, want, sa fertelt de [[haadman]] oan Sandy, dy't it [[Navaho (taal)|Navaho]] machtich is: mormoanen binne mar lytse dieven yn ferliking ta oare [[jeropide ras|blanken]], dy't grutte dieven binne. De Navaho nûgje de mormoanen út yn harren kamp om diel te nimmen oan in [[seremoanje|seremoniële]] dûns wêrby't de [[froulju]] de [[manlju]] freegje ynstee fan oarsom. Dat is wol eefkes omstean learen foar de [[patriargaat|patriargale]] mormoanen, mar alles giet goed oant in Navaho-''[[squaw]]'' yn teskuorde [[klean]] ien fan 'e Clegg-jonges derfan beskuldiget dat er har [[ferkrêfte]] hat. Alderling Wiggs lit de dieder boppe de [[mul]] fan 'e klean ûntdwaan, wêrnei't er oan it [[tsjil]] fan in kapwein fêstbûn wurdt en in wan bruien mei in [[mulrym]] kriget fan broer Jackson. Wannear't Shiloh Clegg yngripe wol, seit Wiggs dat er de jongkeardel fansels ek oan 'e Yndianen oerdrage kin om troch harren [[bestraffing|bestraft]] te wurden. Shiloh beslút dêrop om yn te binen, al is er ynwindich [[lulkens|poer]] en sint er op [[wraak]] tsjin 'e mormoanen.

In pear dagen letter wurdt it punt berikt dêr't it paad nei Kalifornje him ôfspjaltet fan it paad nei de San&amp;nbsp;Juan-delling. Locksley Hall en Fleuretty Phyffe nimme [[ôfskie]] fan Wiggs en de oare mormoanen en sette mei har ''medicine show'' op eigen manneboet ôf yn 'e rjochting fan Kalifornje. Travis fandelet al syn [[moed]] gear en docht Denver in [[houliksoansiik]], mar dêrmei komt er har sa oer it mad dat er har ôfskrikt en fuortjaget. Se set ôf mei har selskipslju en Travis hie har nei alle gedachten nea wer sjoen as Shiloh Clegg net om folslein selssuchtige redens yngrypt hie. In ein it paad nei Kalifornje del wurdt de ''medicine show'' ynhelle troch ien fan 'e Cleggs, dy't Locksley Hall en de oaren ûnder bedriging mei in [[gewear]] twingt en kear om. &quot;Omke&quot; Shiloh wol nammentlik dat de hiele karafaan foarearst byinoar bliuwt, sadat der gjin geroften ferspraat wurde kinne oer it skûlplak fan 'e Cleggs. 

Werom by de karafaan docht bliken dat dêr alle mormoanen plus Travis en Sandy ûnder skot holden wurde troch Shiloh en de oare Clegg-jonges. De beide gidsen binne ûntwapene en de mormoanen hiene dochs al gjin fjoerwapens by har. Of alteast dat mient Shiloh, dy't gjin wit hat fan 'e [[revolver]] dy't it lytse [[broer|bruorke]] fan Prudence Perkins fan syn [[pake]] krigen hat dy't gjin mormoan wie. Prudence ferstoppet it wapen ûnder har [[rok]]ken en jout it letter troch oan Sandy. Dyselde stiet der hieltyd by Travis op oan om tsjin 'e binde fanwegen te kommen, mar Travis is dêr net sa happich op. Hy is gjin [[leffert]], mar hy wol syn [[libben]] ek net fuortsmite as der gjin kâns op in oerwinning bestiet. Boppedat, as Sandy en hy omkamen, soe it grutte kâns hawwe dat de mormoanen paadbjuster rekken en yn 'e woastyn deareitsje soene. Dat, de reis giet fierder krekt as tefoarren, mei it ferskil dat no Shiloh Clegg de tsjinst útmakket.

Wannear't de karafaan de marshal fan Crystal City tsjinkomt, dy't oan it haad fan in [[posse comitatus|posse]] op 'e siik is nei de Cleggs, ferdielt Shiloh syn mannen oer fiif ferskillende kapweinen, dêr't se harren revolvers tsjin 'e [[rêch|rêgen]] fan 'e [[fuorman|fuorlju]] oan hâlde. Sels docht er dat by âlderling Wiggs. As de marshal Wiggs freget oft er de Cleggs ek sjoen hat, moat de âlderling him yn alderhanne bochten wringe om 'e oanwêzigens fan 'e banditen geheim te hâlden en tagelyk it ferbod op [[ligen]] net te brekken. Uteinlik komt Sandy him te help. De marshal hat ien fan 'e hynders fan Travis en Sandy kocht, en dat bist wurdt alhiel gek as immen op 'e [[finger]]s [[fluitsjen|fluitet]]. Dat is krekt wat Sandy docht, mei as gefolch dat de marshal troch syn hynder ôfbokt wurdt. Ear't er fierder riidt, hjit de marshal âlderling Wiggs om goed op te passen, want der reizget nuver ûnrant mei syn karafaan mei (doelend op Sandy). &quot;Dat is de wierheid, by God!&quot; seit Wiggs, doelend op 'e Cleggs.

Lang om let berikt de karafaan in [[rots]]ige [[heuvel]]rêch oan oare kant wêrfan't de Delling fan 'e San Juan leit. It paad oer de heuvelrêch is lykwols troch [[rein (delslach)|rein]] en [[eroazje]] alhiel fuortslein, dat Travis en Sandy en de mormoanen moatte hurd bodzje om it wat by te meitsjen. As it wer wat liket, besykje de mormoanen ien fan harren kapweinen oer de heuvelrêch te krijen, mar de wein kantelet en slacht oer de kop, ta grutte [[laitsjen|hilariteit]] fan 'e Cleggs. Der wurdt besletten om tenei de kapweinen mei [[lasso|lasso's]] oan 'e stilen fansiden fêst te hâlden, dat se net kantelje kinne. Wiggs sil in twadde mormoanske kapwein it paad op stjoere, mar Locksley Hall easket it rjocht op om mei de kapwein fan syn ''medicine show'' foarop te gean, mei't dy wein, sa't er sels seit, &quot;neat fan wearde befettet, sels net as men de fuorman meirekkenet&quot;. As Locksley Hall op 'e [[bok (wein)|bok]] klimt, nimt Fleuretty Phyffe lykwols njonken him plak en lit him witte dat er nearne hinne giet sûnder har. Mei de help fan Travis en Sandy en ferskate mormoanske manlju dy't mei lasso's de wein oerein hâlde, slagget it Locksley Hall om oer de heuvelrêch hinne te kommen. 

Nei't Locksley Hall it paad klearre hat, folgje de mormoanske kapweinen ien foar ien, oant inkeld de wein mei it kostbere [[siedsied]] noch oer is. Broer Jackson klimt op 'e bok fan dy wein om it trijespan hynders oer de heuvelrêch te lieden, mar Shiloh Clegg hjit him ôf te stappen. As er dat net fluch genôch docht, wurdt er deasketten. Shiloh wol dat Wiggs sels, dy't gjin geweldige [[mennen|hynstemenner]] is, op 'e bok plaknimt en de siedwein sûnder help fan oaren oer de heuvelrêch bringt, wat net in reälistyske mooglikheid is. It giet him der fansels om dat it siedsied foar de mormoanen ferlern giet, wat syn wraak op harren wêze sil foar it wan bruien dat ien fan syn jonges yn it Navaho-kamp krigen hat. Wylst alle oandacht fan 'e Cleggs op 'e wein fan Wiggs rjochte is, hellet Sandy syn revolver foar it ljocht en sjit ien fan 'e Cleggs del, waans wapen grypt wurdt troch Travis. Yn in [[sjitpartij]] dy't mar in pear tellen duorret, komme de beide mannen de bindeleden folslein oer it mad. Oan 'e ein lizze de fjouwer jonge Cleggs allegear dea oer de grûn, wylst Travis en Sandy ûnskansearre bleaun binne. Shiloh [[gûlen|barst yn triennen út]] en ropt almar fan &quot;Myn jonges! Myn jonges!&quot; Hy liket in brutsen man, mar as er by ien fan syn soannen delknibbelet, pakt er ynienen dy syn pistoal en besiket er Travis del te sjitten. Mar Travis hie him troch en leaude neat fan syn lytse toanielstikje. Hy is Shiloh foar en sjit de âldman dea ear't dy in kûgel op him ôffjurje kinnen hat. 

Neitiid wurdt de siedwein oer de heuvelrêch holpen, wêrnei't de mormoanen en harren selskipslju de Delling fan 'e San Juan ynsette, op 'e siik nei in gaadlik plak om har nei wenjen te setten. Travis en Sandy ruilje harren hynders yn foar in plak op 'e bok: Sandy njonken Prudence Perkins, dy't er ûnder it mennen wei in [[tút]] jout, en Travis njonken in strieljende Denver, dy't, no't se der oer neitinke kinnen hat, ta it besef kommen is dat se earder dom wie om by him wei te draven.

==Rolferdieling==
[[File:War Drums-04 (cropped).jpg|right|thumb|160px|[[Ben Johnson (akteur)|Ben Johnson]].]]
[[File:Japanese-edition-of-Alfred-Hitchcocks-Mystery-Magazine-1962-Special-January-Issue-9.jpg|right|thumb|120px|[[Ward Bond]].]]
[[File:Joanne_Dru_1960.JPG|right|thumb|160px|[[Joanne Dru]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Travis Blue
| [[Ben Johnson (akteur)|Ben Johnson]]
|-
| Sandy Owens
| [[Harry Carey jr.]]
|-
| [[âlderling]] Wiggs
| [[Ward Bond]]
|-
| Denver
| [[Joanne Dru]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Shiloh Clegg
| [[Charles Kemper]]
|-
| broer Perkins
| [[Russell Simpson (akteur)|Russell Simpson]]
|-
| &quot;[[dokter]]&quot; A. Locksley Hall
| [[Alan Mowbray]]
|-
| Fleuretty Phyffe
| [[Ruth Clifford]]
|-
| suster Ledyard
| [[Jane Darwell]]
|-
| Prudence Perkins
| [[Kathleen O'Malley]]
|-
| [[marshal (plysjeman)|marshal]] fan Crystal City
| [[Cliff Lyons (akteur)|Cliff Lyons]]
|-
| Luke Clegg
| [[Hank Worden]]
|-
| Jesse Clegg
| [[Mickey Simpson]]
|-
| Floyd Clegg
| [[James Arness]]
|-
| Reese Clegg
| [[Fred Libby]]
|-
| broer Jackson
| [[Chuck Hayward]]
|-
| [[Navaho (folk)|Navaho]]-[[haadman]]
| [[Jim Thorpe]]
|-
| jonge Navaho-''[[squaw]]''
| [[Movita Castaneda]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
''Wagon Master'' waard [[regissearre]] troch [[John Ford]] op basis fan in [[senario]] fan [[Patrick Ford (senarioskriuwer)|Patrick Ford]] en [[Frank S. Nugent]]. It ferhaal foar de film ûntstie doe't John Ford yn [[1948]] op lokaasje yn súdlik [[Utah]] de [[westernfilm|western]] ''[[She Wore a Yellow Ribbon]]'' ([[1949]]) filme. Patrick Ford, syn [[soan]], krige doe troch [[petear]]en mei de pleatslike [[befolking]] te hearren oer de mormoanske [[San Juan-ekspedysje|Hole in the Rock-ekspedysje]] fan [[1879]]–[[1880]]. 
[[File:WagonMaster-JohnsonCareyPublicity.jpg|left|thumb|180px|F.l.n.rj. [[Ben Johnson (akteur)|Ben Johnson]] as Travis en [[Harry Carey jr.]] as Sandy yn ''Wagon Master''.]]

John Ford betocht neitiid in ferhaal dat hiel loskes op dat [[histoarysk]]e barren basearre wie. (De lêste kear dat er op soartgelikense basis in film makke hie, wie mei ''[[Men Without Women (film)|Men Without Women]]'' yn [[1930]].) Hy joech syn soan Patrick en Frank S. Nugent opdracht om dat ferhaal om te wurkjen ta in senario, mar, sa't er by eltse film foar de moade hie, feroare Ford it senario ûnder it filmjen sterk. Neffens in [[grap]]pige [[anekdoate]] soed er tsjin syn soan en Nugent sein hawwe: &quot;Ik fûn jim skript hartstikkene goed, jonges. Ik haw der sels in pear siden fan ferfilme.&quot;

''Wagon Master'' wie in produksje fan [[Argosy Pictures]], in ûnôfhinklike [[filmstudio]] dy't Ford yn [[1946]] yn 'e mande mei [[Merian C. Cooper]] oprjochte om sels te bepalen hokker films oft er meitsje woe en op hokker manear. Earder, doe't er altyd direkt yn 'e tsjinst wie by ien fan 'e grutte [[filmstudio]]s fan [[Hollywood]], wie dat net mooglik. Ford en Cooper wiene beiden as [[filmprodusint|produsinten]] by ''Wagon Master'' belutsen. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]999.370, wat sels foar dy tiid frij beheind wie. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Bert Glennon]]. De heechst betelle [[akteur]], [[Ward Bond]], fertsjinne $20.000.
[[File:Fisher Towers, near Moab (15440782373).jpg|right|thumb|250px|Professor Valley, noardeastlik fan [[Moab (Utah)]], wie de wichtichste filmlokaasje foar ''Wagon Master''.]]

===Opnamen===
De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''Wagon Master'' fûnen plak yn [[1949]] en duorren minder as in [[moanne (tiid)|moanne]]. In jier earder hie [[John Ford]] de [[westernfilm|western]] ''[[She Wore a Yellow Ribbon]]'' (dêr't [[Joanne Dru]] ek ien fan 'e [[haadrol]]len yn spile) op lokaasje yn [[Monument Valley]] filme, yn 'e neite fan it plak [[Mexican Hat (Utah)|Mexican Hat]] yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Utah]]. Ticht dêrby hied er earder ek films opnommen as ''[[Stagecoach (film út 1939)|Stagecoach]]'' ([[1939]]), ''[[My Darling Clementine (film út 1946)|My Darling Clementine]]'' ([[1946]]) en ''[[Fort Apache (film)|Fort Apache]]'' ([[1948]]). Mar hy woe ris wat oars en besleat ''Wagon Master'' yn 'e neite fan [[Moab (Utah)]] te filmjen, foar it meastepart noardeastlik fan dat plak yn Professor Valley mei wat bykommende opnamen súdwestlik fan Moab yn Spanish Valley. Oan 'e film waarden in pear [[establishing shot]]s tafoege dy't yn Monument Valley filme wiene.

===Muzyk===
De [[filmmuzyk]] foar ''Wagon Master'' waard fersoarge troch de [[Fryslân|Fryske]] [[komponist]] [[Richard Hageman]] ([[1881]]–[[1966]]). Dyselde wie [[berne]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] mar yn [[1906]] [[emigrearre]] nei de [[Feriene Steaten]], dêr't er him ûntjoech ta in foaroansteand [[dirigint]] en komponist. Hy skreau de muzyk foar sân films fan John Ford, begjinnend mei ''[[Stagecoach (film út 1939)|Stagecoach]]'' út [[1939]] en einigjend mei ''Wagon Master''. It wurk fan Hageman waard útfierd troch it [[Philadelphia Orchestra]]. 
[[File:WagonMasterStill-JohnsonCareyBond (bysnien).jpg|left|thumb|250px|F.l.n.rj. [[Ben Johnson (akteur)|Ben Johnson]], [[Harry Carey jr.]] en [[Ward Bond]] yn ''Wagon Master'' as Travis, Sandy, resp. [[âlderling]] Wiggs.]]

De [[soundtrack]] fan ''Wagon Master'' befette ek ferskate [[liet]]en, sawol [[folksmuzyk|folksferskes]] as [[hymne]]n. De folksferskes, wêrûnder fjouwer orizjinele lieten dy't spesjaal foar de film skreaun waarden troch [[lietsjeskriuwer]] [[Stan Jones (lietsjeskriuwer)|Stan Jones]], waarden ynsongen troch de [[country]][[band]] [[Sons of the Pioneers]]. Under de lêste bylden fan 'e film (wêryn't de mormoanen de San Juan-delling ynride) waard in besiele ferzje fan 'e [[mormoanen|mormoanske]] hymne ''[[Come, Come, Ye Saints]]'' set, dy't opnommen wie troch it [[Robert Mitchell Boys Choir]].

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Wagon Master'' waard fersoarge troch [[RKO Radio Pictures]]. De film markearre de lêste kear dat [[John Ford]] syn [[filmproduksjemaatskippij]] [[Argosy Pictures]] en RKO mei-inoar gearwurken. ''Wagon Master'' gie op [[22&amp;nbsp;april]] [[1950]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]] yn [[premiêre]]. De film waard yn [[1990]] útbrocht as [[VHS]]-[[keapfideo]] yn 'e oarspronklike [[swart-wyt]]ferzje. Letter waard der fia dat medium ek in [[kleurefilm|ynkleure]] ferzje publisearre. Yn [[2002]] ferskynde de earste [[dvd]]-edysje. It [[auteursrjocht]] op ''Wagon Master'' foar sawol it swart-wyt-orizjineel as de ynkleure ferzje waard yn [[1998]] donearre oan 'e [[Library of Congress]], dy't ek de oarspronklike [[masterfilm]] op 'e noed hat.
[[File:WagonMasterStill-JohnsonDru (bysnien).jpg|right|thumb|250px|[[Ben Johnson (akteur)|Ben Johnson]] as Travis (l.) en [[Joanne Dru]] as Denver (rj.) yn ''Wagon Master''. Travis hat Denver krekt in [[houliksoansiik]] dien en har dêrmei ôfskrokken. Hja [[draven|draaft]] by him wei, de [[kapwein]] fan [[dokter]] Locksley Hall en Fleuretty Phyffe efternei.]]

==Untfangst==
Fan sawol de [[filmkritisy]] as it [[bioskoop]][[publyk]] krige ''Wagon Master'' yn [[1950]] in lauwe reäksje. In protte kritisy lykje de film ienfâldichwei negearre te hawwen. It [[tydskrift]] ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' joech der wol omtinken oan en skreau: &quot;[Dit] is in goede bûtendoar [opnommen] [[aksjefilm]], fersoarge yn 'e bêste tradysje fan [[John Ford]]. Dat betsjut in soarchfâldige [[karakterûntwikkeling]] […], krûde mei spektakulêre aksjepunten, goed [[dramafilm|drama]] en ôfmakke mei [[komeedzjefilm|komyske]] mominten.&quot; De measte [[resinsje]]s út dy tiid wiene minder posityf.

Mar troch de jierren hinne hat de wurdearring foar ''Wagon Master'' oanwûn. Sa skonk de filmkritikus Tag Gallagher yn [[1986]] yn syn [[biografy]] ''John Ford: The Man and His Films'' wiidweidich omtinken oan 'e film. Hy konkludearre: &quot;Dat ''Wagon Master'' (1950), ien fan Ford syn grutste masterwurken, mar likernôch in trêdepart [[opbringst (jild)|opbrocht]] fan wat syn [[kavalery]]films yn 't laadsje brochten, moat grif net as in ferrassing kommen wêze. It wie in persoanlik projekt, sûnder filmstjerren en mei net folle [[plot|ferhaal]], bedêst drama, suver neat om bioskoopbesikers of modieuze resinsinten mei oan te lûken.&quot; 
[[File:Wagon Master - Charles Kemper.png|left|thumb|250px|[[Charles Kemper]] as Shiloh Clegg yn ''Wagon Master''.]]

Oare moderne kritisy binne it mei Gallagher iens. Sa skreau Richard T. Jameson yn [[2009]] yn ''Undercurrent'', it blêd fan 'e [[Ynternasjonale Federaasje fan Filmkritisy]]: &quot;Soe ''Wagon Master'' de bêste film fan John Ford wêze kinne? Mei safolle wurdige gadingmakkers foar dy titel hoege we dêr net op oan te stean. Mar it is perfoarst de poerste fan syn films. Nimmen oars koe of soe dizze film makke hawwe.&quot; Op 'e [[tillefyzjestjoerder]] [[Turner Classic Movies]] omskreau Jeremy Arnold ''Wagon Master'' as &quot;ien fan 'e meast [[poëtysk]]e ferheljende films dy't ea makke is. It bytsje [[plot]] dat der is, nimt in twadde plak yn nei datjinge dêr't de film wier om draait: it fieren fan in libbenswize, dy fan 'e [[mormoanen|mormoanske]] [[kolonist]]en, en om dy libbenswize yn 'e kontekst fan 'e [[natoer]] te pleatsen.&quot; 

En op 'e [[webside]] ''AllRovi.com'' skreau Linda Rasmussen: &quot;Dizze prachtige film leit de klam op 'e [[deugd]]en fan [[solidariteit]], [[selsopoffering]] en [[tolerânsje]], en lit John Ford op syn masterlikst sjen, mei in folsleine behearsking fan 'e produksje fan 'e [[casting]] fan [[figurant]]en oant de swiidheid en omfang fan 'e fisuele komposysjes. [''Wagon Master''], mei syn sikestûkjende [[lânskip]]pen, briljante [[aktearprestaasje]]s fan in cast fan karakterakteurs, en in meislepend [[gefoel foar humor]], is in superlatyf foarbyld fan 'e Amerikaanske [[westernfilm|western]].&quot;
[[File:WagonMasterStill-SquareDance (bysnien).jpg|right|thumb|250px|In publisiteitsfoto fan ''Wagon Master''. Te sjen is de [[sêne]] mei de [[squaredance]] fan 'e [[mormoanen]], krekt foar't de oankomst fan 'e Clegg-[[binde]] de boel fersteurt.]]

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''Wagon Master'' in net te ferbetterjen goedkarringspersintaazje fan 100%, basearre op 8 ûnderskate resinsjes. Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, hat ''Wagon Master'' anno [[2026]] (noch) gjin beoardieling.

[[Regisseur]] en [[filmprodusint|produsint]] [[John Ford]] sels fertelde yn [[1967]] yn in [[fraachpetear]] mei filmkenner [[Peter Bogdanovich]] dat ''Wagon Master'' in persoanlike favoryt fan him wie. Hy sei: &quot;Yn 'e mande mei ''[[The Fugitive (film út 1947)|The Fugitive]]'' en ''[[The Sun Shines Bright]]'' kaam ''Wagon Master'' [fan al myn films] it tichtste by wat ik berikke woe.&quot;

==Resultaat==
''Wagon Master'' hie yn 'e [[bioskopen]] wrâldwiid in [[opbringst (jild)|opbringst]] fan [[$]]934.000. Ofset tsjin it [[budget]] fan $999.370 betsjut dat in [[ferlies (ûndernimming)|ferlies]] fan likernôch $65.000, dêr't de [[marketing]]kosten noch by opteld wurde moatte. 

==Keppelings om utens==
* {{en}} [https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/26556 Ynformaasje oer ''Wagon Master'' yn 'e katalogus] fan it [[Amerikaansk Filmynstitút|Amerikaansk Filmynstitút (AFI)]]
* {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0043117/ Ynformaasje oer ''Wagon Master''] yn 'e [[Internet Movie Database|Internet Movie Database (IMDb)]]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Wagon_Master ''References'', op dizze side].
----
{{Commonscat|Wagon Master (film)}}
}}
{{DISPLAYTITLE:''Wagon Master'' (film)}}

[[Kategory:Amerikaanske westernfilm]]
[[Kategory:Amerikaanske swart-wytfilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Navaho-talige film]]
[[Kategory:Film fan RKO Pictures]]
[[Kategory:Film fan John Ford]]
[[Kategory:Film út 1950]]
[[Kategory:Film oer mormoanen]]
[[Kategory:Film oer in krimineel]]
[[Kategory:Film oer in gizeling]]
[[Kategory:Film oer ferkrêfting]]
[[Kategory:Film oer de Amerikaanske frontier]]</text>
      <sha1>r6v7eaxxrt5yv74fduhl0rihcc9aw7t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse prêrjemiuw</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192632</id>
    <revision>
      <id>1236182</id>
      <parentid>1232771</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T00:09:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Status */ kt</comment>
      <origin>1236182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5135" sha1="peg9arg6oqlnpwbuf7nua7y8ibsvmmm" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = lytse prêrjemiuw
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Leucophaeus pipixcan, Logan, Utah 1.jpg|250px]]
|lûd         = 
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') 
|Famylje      = [[seefûgels]] (''Laridae'')
|Skaai        = [[griiswite kobben]] (''Leucophaeus'')
|Wittenskiplike namme= Leucophaeus pipixcan
|Beskriuwer, jier= [[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1831
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart     =[[Ofbyld:Leucophaeus pipixcan map.svg|center|250px]]&lt;small&gt;&lt;br&gt;{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#FFDD55}} trekfûgel&lt;br&gt;{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]&lt;/small&gt;
}}
De '''lytse prêrjemiuw''' of '''Franklinmiuw''' (''Leucophaeus pipixcan'') is in lytse miuw. De skaainamme Leucophaeus komt út it [[Aldgryksk]]: ''leukos'' (&quot;wyt&quot;) en ''phaios'' (&quot;donker&quot;). De soartnamme ''pipixcan'' is in Nahuatl-namme foar in soarte miuw. De namme Franklinmiuw waard jûn ta oantins fan 'e poalûndersiker  John Franklin, dy't yn 1825 in ekspedysje late wêrby't it [[typesoarte|type-eksimplaar]] sammele waard.

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:GULL, FRANKLIN'S (11-14-07) ist winter, morro bay est -1 (2059863093).jpg|thumb|left|Winterkleed.]]
It simmerkleed fan 'e folwoeksen fûgel is wyt, mei neffens oare miuwen fan 'e selde grutte in rêch en wjukken dy't tige donkergriis binne. De wjukken hawwe swarte punten en efter in wite bân. De snaffel en poaten binne read. Winterdeis is de swarte kap fan 'e briedende fûgel foar it grutste part ferdwûn.

Jonge fûgels lykje op 'e folwoeksenen, mar hawwe in minder ûntwikkele kap en misse de wite wjukbân. Se dogge der trije jier oer om folwoeksen te wurden.

=== Ofmjittings ===
* Lingte: 32–36 sm
* Gewicht: 230–300 g
* Wjukspanwiidte: 85–95 sm

Hy briedt yn 'e sintrale provinsjes fan [[Kanada]] en oanbuorjende steaten fan 'e noardlike [[Feriene Steaten]]. It is in [[trekfûgel]] dy't winterdeis yn [[Argentynje]], de [[Kariben]], [[Sily]] en [[Perû]] libbet.

Hoewol't de fûgel ûngewoan is oan 'e kusten fan Noard-Amearika, komt er as in seldsume [[dwaalgast]] foar yn noardwestlik [[Jeropa]], súdlik en westlik [[Afrika]], [[Austraalje]] en [[Japan]], mei in inkelde waarnimming yn [[Eilat]] ([[Israel]]) yn 2011 en in inkelde waarnimming yn [[Larnaca]] ([[Syprus]]) yn july 2006. Begjin 2017 waard de soarte ek sjoen yn súdlik [[Roemeenje]].

== Hâlden en dragen ==
[[Ofbyld:Franklin's Gull, Calgary 08.jpg|thumb|left|Lytse prêrjemiuwen.]]
Se binne [[omnivoar]]en, lykas de measte miuwen; se sykje nei ôffal en ek nei lytse proaien. Yn 'e maitiid driuwe grutte groepen op rivieren, lykas de Bow River, mei de stream mei, wylst se de útkommende ynsekten fan it wetteroerflak pikke. It gedrach om in stik rivier ôf te driuwen wurdt hieltyd wer op 'e nij dien. Yn it briedseizoen fange se ynsekten yn 'e flecht en sykje se op 'e grûn of ek yn it wetter nei ynsekten.

=== Brieden ===
De fûgels briede yn koloanjes tichteby prêrjemarren, wêrby't it nêst op 'e grûn boud wurdt, of somtiden driuwend op it wetter. De twa of trije aaien wurde yn likernôch trije wiken útbret.

== Status ==
Dizze soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje dy't op it stuit tanimt. Dêrom is er op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] klassifisearre as net bedrige (''Least Concern''). Wetlands International rûsde de wrâldpopulaasje yn 2018 op 1.000.000 oant 1.490.000 yndividuen.
{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/franklins-gull-larus-pipixcan BirdLife, oproppen 22 juny 2026.] 
*[https://ebird.org/species/fragul eBird, oproppen 22 juny 2026.]
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/fragul/cur/introduction Birds of the World, oproppen 22 juny 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Leucophaeus pipixcan}}
}}
{{DEFAULTSORT:Litse prerjemiuw}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Griiswite kob]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Golf fan Meksiko]]</text>
      <sha1>peg9arg6oqlnpwbuf7nua7y8ibsvmmm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Omgong fan Frankryk 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192843</id>
    <revision>
      <id>1236131</id>
      <parentid>1236070</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T16:18:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <comment>19e etappe</comment>
      <origin>1236131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11141" sha1="5ryn7ipbjav52bqea638u0m95fw7ujr" xml:space="preserve">{{aktueelsport}}
{{Ynfoboks edysje hurdfytswedstriid
| namme             = {{Flagge FR}} Omgong fan Frankryk 2026
| edysje            = 113
| ôfbylding         = 
| ôfbyldingsbreedte =
| ûnderskrift       = 
| rûtekaart         = Route of the 2026 Tour de France.png
| tiidrek           = [[4 july|4]] - [[26 july]] 2026
| datum             = 
| startplak         = {{Flagge ES}} [[Barcelona]]
| finishplak        = [[Parys]]
| totale ôfstân     =  3.333 km
| hichtemeters      = 54.450 m
| gem. faasje       = 
| dielnimmers       = 184
| type wedstriid    = 
| etappe            = 19
| klass1            = Giele trui
| lieder1           = {{Flagge SI}} [[Tadej Pogačar]]
| klass2            = Griene trui
| lieder2           = {{Flagge DK}} [[Mads Pedersen]]
| klass3            = Boltsjestrui
| lieder3           = {{Flagge EC}} [[Richard Carapaz]]
| klass4            = Wite trui
| lieder4           = {{Flagge MX}} [[Isaac del Toro]]
| klass5            = Ploegen
| lieder5           = {{GER}} Lidl–Trek
| klass6            = Striidberens
| lieder6           = 
| klass7            = 
| lieder7           = 
| klass8            = 
| lieder8           = 
| aktueel           = 
| foarige           = [[Omgong fan Frankryk 2025|2025]]
| folgjende         = [[Omgong fan Frankryk 2027|2027]]
}}

De 113e edysje fan de '''[[Omgong fan Frankryk]]''' wurdt holden fan [[4 july|4]] oant en mei [[26 july]] [[2026]]. 

==Dielnimmende ploegen==
{{Kolommen3
|Kolom1=
* {{BEL}} Alpecin–Deceuninck
* {{FRA}} Decathlon CMA CGM Team
* {{FRA}} Groupama-FDJ
* {{GER}} Lidl-Trek
* {{ESP}} Movistar
* {{GER}} Red Bull-Bora-Hansgrohe
* {{AUS}} Jayco AlUla
* {{NED}} Visma–Lease a Bike
* {{NOR}} Uno-X 
* {{ESP}} Caja Rural-Seguros RGA
* {{SUI}} Pinarello-Q36.5
* {{SUI}} Tudor
|Kolom2=
* {{BRN}} Bahrain Victorious
* {{USA}} EF Education-EasyPost
* {{GBR}} Netcompany Ineos
* {{BEL}} Lotto-Intermarché
* {{SUI}} NSN
* {{BEL}} Soudal Quick-Step
* {{NED}} Picnic-PostNL
* {{UAE}} UAE Team Emirates XRG
* {{KAZ}} XDS Astana Team
* {{FRA}} Cofidis
* {{FRA}} TotalEnergies
}}

== Startplak ==
De start wie yn [[Barcelona]], in stêd yn [[Kataloanje]], [[Spanje]], de grutste stêd fan Kataloanje, de twadgrutste stêd fan it Spanje. It is nei [[San Sebastián]] yn [[Omgong fan Frankryk 1992|1992]] en [[Bilbao]] yn [[Omgong fan Frankryk 2023|2023]] de tredde kear dat de Omgong yn Spanje fan start giet.
{{clear}}
== Etappe-oersjoch&lt;ref&gt;[https://www.letour.fr/fr/parcours-general Parcours 2026] op Letour.fr&lt;/ref&gt; ==
Yn de sechsde etappe kaam giele trui drager [[Torstein Traeen]] hurd te fallen by de ôfdaling fan de Tourmalet. Nei medyske fersoarging gie er dochs wer fierder – en finishte úteinlik sa’n 30 minuten efter [[Tadej Pogačar]], wêrmei’t er syn giele trui ferlear. Uno-X melde letter dat Traeen in &quot;harsenskodding en meardere breuken yn syn ribbekast&quot; oprûn hie en de oare deis net oan de start ferskine soe. De 9e etappe op 12 july waard fanwegen de waarmte ynkoarten mei 30 kilometer yn stee fan 185 km fytsten se no 155 km
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%&quot;
! Datum
! Etappe
! Start –&lt;br&gt;Finish
! Ofstân&lt;br&gt;(yn km)
! Type
! Winner
! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder
|-
| 1
| align=&quot;center&quot;| 4 july
| {{Flagge ES}} [[Barcelona]]
| 19.7 km
| {{Piktogram etappe|ploege-tiidrit}}
| {{NED}} Visma–Lease a Bike
|rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; | {{DEN}} [[Jonas Vingegaard]]
|-
| 2
| align=&quot;center&quot;| 5 july
| {{Flagge ES}} [[Tarragona]] -&lt;br&gt; {{flagge ES}} [[Barcelona]]
| 178 km
| {{piktogram etappe|heuvel}}
| {{MEX}} [[Isaac del Toro]]
|-
| 3
| align=&quot;center&quot;| 6 july
| {{Flagge ES}} [[Granollers]] -&lt;br&gt; {{Flagge FR}} [[Les Angles (Pyrénées-Orientales)|Les Angles]]
| 196 km
| {{piktogram etappe|berch}}
|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|bgcolor=&quot;#FFFF80&quot;|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 4
| align=&quot;center&quot;| 7 july
| [[Carcassonne]] -&lt;br&gt; [[Foix]]
| 182 km
| {{piktogram etappe|heuvel}}
|{{DEN}} [[Mads Pedersen]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot;|{{NOR}} [[Torstein Træen]]
|-
| 5
| align=&quot;center&quot;| 8 july
| [[Lannemezan]] -&lt;br&gt; [[Pau, Pyrénées-Atlantiques|Pau]]
| 158 km
| {{piktogram etappe|flak}}
| {{NED}} [[Olav Kooij]]
|-
| 6
| align=&quot;center&quot;| 9 july
| [[Pau (Pyrénées-Atlantiques)|Pau]] -&lt;br&gt; [[Gavarnie-Gèdre]]
| 186 km
| {{piktogram etappe|berch}}
|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;5&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot;|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 7
| align=&quot;center&quot;| 10 july
| [[Hagetmau]] -&lt;br&gt; [[Bordeaux]]
| 175 km
| {{piktogram etappe|flak}}
| {{BEL}} [[Tim Merlier]]
|-
| 8
| align=&quot;center&quot;| 11 july
| [[Périgueux]] -&lt;br&gt; [[Bergerac (stêd)|Bergerac]]
| 182 km
| {{piktogram etappe|flak}}
| {{BEL}} [[Tim Merlier]]
|-
| 9
| align=&quot;center&quot;| 12 july
| [[Malemort]] -&lt;br&gt; [[Ussel (Corrèze)|Ussel]]
| 155 km
| {{piktogram etappe|heuvel}}
| {{NED}} [[Mathieu van der Poel]]
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot;|13 july
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;7&quot; | '''Rêstdei yn [[Cantal]]'''
|-
| 10
| align=&quot;center&quot;| 14 july
| [[Aurillac]] -&lt;br&gt; [[Le Lioran]]
| 167 km
| {{piktogram etappe|berch}}
| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;6&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot;| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 11
| align=&quot;center&quot;| 15 july
| [[Vichy]] -&lt;br&gt; [[Nevers]]
| 161 km
| {{piktogram etappe|flak}}
| {{NOR}} [[Søren Wærenskjold]]
|-
| 12
| align=&quot;center&quot;| 16 july
| [[Circuit de Nevers Magny-Cours]] -&lt;br&gt; [[Chalon-sur-Saône]]
| 181 km
| {{piktogram etappe|flak}}
| {{BEL}} [[Tim Merlier]]
|-
| 13
| align=&quot;center&quot;| 17 july
| [[Dole (Jura)|Dole]] -&lt;br&gt; [[Belfort]]
| 205 km
| {{piktogram etappe|heuvel}}
| {{SUI}} [[Mauro Schmid]]
|-
| 14
| align=&quot;center&quot;| 18 july
| [[Mulhouse]] -&lt;br&gt; [[Le Markstein]] [[Fellering]]
| 155 km
| {{piktogram etappe|berch}}
| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 15
| align=&quot;center&quot;| 19 july
| [[Champagnole]] -&lt;br&gt; [[Col de Solaison]]
| 184 km
| {{piktogram etappe|berch}}
| {{BEL}} [[Remco Evenepoel]]
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot;| 20 july
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;7&quot; | '''Rêstdei yn [[Haute-Savoie]]'''
|-
| 16
| align=&quot;center&quot;| 21 july
| [[Évian-les-Bains]] -&lt;br&gt; [[Thonon-les-Bains]]
| 26 km
| {{piktogram etappe|tiidrit}}
| {{BEL}} [[Remco Evenepoel]]
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot;|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 17
| align=&quot;center&quot;| 22 july
| [[Chambéry]] -&lt;br&gt; [[Voiron]]
| 175 km
| {{piktogram etappe|flak}}
| {{BEL}} [[Jasper Philipsen]]
|-
| 18
| align=&quot;center&quot;| 23 july
| [[Voiron]] -&lt;br&gt; [[Orcières-Merlette]]
| 185 km
| {{piktogram etappe|berch}}
| {{ECU}} [[Richard Carapaz]]
|-
| 19
| align=&quot;center&quot;| 24 july
| [[Gap (Hautes-Alpes)|Gap]] -&lt;br&gt; [[Alpe d'Huez]]
| 128 km
| {{piktogram etappe|berch}}
| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 20
| align=&quot;center&quot;| 25 july
| [[Le Bourg-d'Oisans]] -&lt;br&gt; [[Alpe d'Huez]]
| 171 km
| {{piktogram etappe|berch}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFFF80&quot;|
|-
| 21
| align=&quot;center&quot;| 26 july
| [[Thoiry (Yvelines)|Thoiry]]  &lt;br&gt; [[Parys]] ([[Avenue des Champs-Élysées|Champs Élysées]])
| 130 km
| {{piktogram etappe|flak}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFFF80&quot;|
|-
! Datum
! Etappe
! Start – Finish
! Ofstân&lt;br&gt;(yn km)
! Type
! Winner
! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder
|}

== Klassemintslieders nei eltse etappe ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%;&quot;
! width=&quot;7%&quot; |Etappe
!Winner
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; |'''Giele trui'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey_yellow.svg|20x20px|Giele trui]]
| bgcolor=&quot;#54FF54&quot; |'''Griene trui'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey_green.svg|20x20px|Griene trui]]
| bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |'''Bolletsjestrui'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey_polkadot.svg|20x20px|Bolletsjestrui]]
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |'''Jongerein'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey_white.svg|20x20px|Witte trui]]
| bgcolor=&quot;#90D0EA&quot; |'''Ploegen'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey_yellow_number.svg|20x20px|Ploegeklassemint]]
| bgcolor=&quot;#BEAF88&quot; |'''Striidberens'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey beige number.svg|20x20px|Bêzje rêchnûmer]]
|-
! 1ste
| {{NED}}&lt;br&gt;Visma–Lease a Bike
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |{{DEN}}&lt;br&gt;[[Jonas Vingegaard]]
| bgcolor=&quot;#90EE90&quot; |{{COL}}&lt;br&gt;[[Egan Bernal]]
| bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{ESP}}&lt;br&gt;[[Juan Ayuso]]
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{GBR}}&lt;br&gt;Netcompany INEOS
| ''Net útrikt''
|-
!2e
| {{MEX}}&lt;br&gt;[[Isaac del Toro]]
| bgcolor=&quot;#90EE90&quot; |{{MEX}}&lt;br&gt;[[Isaac del Toro]]
| bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |{{NED}}&lt;br&gt;[[Alex Molenaar]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{MEX}}&lt;br&gt;[[Isaac del Toro]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{UAE}}&lt;br&gt;UAE Team Emirates XRG
| {{GER}}&lt;br&gt;[[Felix Engelhardt]]
|-
!3e
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| bgcolor=&quot;#90EE90&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |{{FRA}}&lt;br&gt;[[Alex Baudin]]
| {{FRA}}&lt;br&gt;[[Alex Baudin]]
|-
!4e
| {{DEN}}&lt;br&gt;[[Mads Pedersen]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |{{NOR}}&lt;br&gt;[[Torstein Træen]]
| rowspan=&quot;16&quot; bgcolor=&quot;#90EE90&quot; |{{DEN}}&lt;br&gt;[[Mads Pedersen]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{CZE}}&lt;br&gt;[[Mathias Vacek]]
| rowspan=&quot;16&quot;  bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{GER}}&lt;br&gt;Lidl–Trek
| {{ESP}}&lt;br&gt;[[Pablo Castrillo]]
|-
!5e
| {{NED}}&lt;br&gt;[[Olav Kooij]]
| {{FRA}}&lt;br&gt;[[Baptiste Veistroffer]]
|-
!6e
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;14&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;13&quot; bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{MEX}}&lt;br&gt;[[Isaac del Toro]]
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
|-
!7e
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Tim Merlier]]
| {{FRA}}&lt;br&gt;[[Baptiste Veistroffer]]
|-
!8ste
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Tim Merlier]]
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Liam Slock]]
|-
!9e
| {{NED}}&lt;br&gt;[[Mathieu van der Poel]]
| {{NED}}&lt;br&gt;[[Mathieu van der Poel]]
|-
!10e
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{ESP}}&lt;br&gt;[[Juan Ayuso]]
| {{ECU}}&lt;br&gt;[[Richard Carapaz]]
|-
!11e
| {{NOR}}&lt;br&gt;[[Søren Wærenskjold]]
| {{DEN}}&lt;br&gt;[[Anthon Charmig]]
|-
!12e
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Tim Merlier]]
| {{FRA}}&lt;br&gt;[[Baptiste Veistroffer]]
|-
!13e
| {{SUI}}&lt;br&gt;[[Mauro Schmid]]
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Tom Pidcock]]
|-
!14e
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{FRA}}&lt;br&gt;[[Paul Seixas]]
| {{ECU}}&lt;br&gt;[[Richard Carapaz]]
|-
!15e
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Remco Evenepoel]]
| rowspan=&quot;5&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; | {{MEX}}&lt;br&gt;[[Isaac del Toro]]
| {{USA}}&lt;br&gt;[[Quinn Simmons]]
|-
!16e
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Remco Evenepoel]]
| ''Net útrikt''
|-
!17e
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Jasper Philipsen]]
| {{DEN}}&lt;br&gt;[[Mads Pedersen]]
|-
!18e
| {{ECU}}&lt;br&gt;[[Richard Carapaz]]
| {{ECU}}&lt;br&gt;[[Richard Carapaz]]
|-
!19e
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |{{ECU}}&lt;br&gt;[[Richard Carapaz]]
| {{ECU}}&lt;br&gt;[[Richard Carapaz]]
|-
!20ste
| 
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| bgcolor=&quot;#90EE90&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| 
|-
!21ste
| 
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| bgcolor=&quot;#90EE90&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| 
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Einklassemint
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; |''' '''
| bgcolor=&quot;#54FF54&quot; |''' '''
| bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |''' '''
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |''' '''
| bgcolor=&quot;#90D0EA&quot; |''' '''
| bgcolor=&quot;#BEAF88&quot; |''' '''
|}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
}}

{{Navigaasje Omgong fan Frankryk}}

[[Kategory:Omgong fan Frankryk|2026]]
[[Kategory:Barren yn 2026]]</text>
      <sha1>5ryn7ipbjav52bqea638u0m95fw7ujr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Húsreadfink</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193098</id>
    <revision>
      <id>1236139</id>
      <parentid>1236095</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:11:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Status */ red</comment>
      <origin>1236139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5709" sha1="a7d74p0se0eq6gung2agst7jnvbpfom" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = húsreadfink
|Ofbyld   = [[Ofbyld:House Finch (17134458169).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje&lt;br&gt;[[Ofbyld:House Finch (16698227754).jpg|250px]]&lt;br&gt;wyfke&lt;/small&gt;
|Lûd      = [[Ofbyld:Carpodacus mexicanus vocalizations - pone.0027052.s006.oga|250px]]
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje   = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'')
|Skaai    = [[poarperfinken]] (''Haemorhous'')
|Wittenskiplike namme= Haemorhous mexicanus
|Beskriuwer, jier= ([[Philipp Ludwig Statius Müller|Müller]], 1776)
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart   =[[File:Carpodacus mexicanus map.svg|center|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{Color box|#FFFF00}} [[briedfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]&lt;/small&gt;
}}
De '''húsreadfink''' (''Haemorhous mexicanus'') is in [[fûgel]] út [[Noard-Amearika]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[poarperfinken]] (''Haemorhous'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[finkfûgels]] (''Fringillidae'').

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Carpodacus mexicanus6.jpg|thumb|left|In giele fariant.]]
De soarte is in middelgrutte fink mei in lingte fan 12,5 oant 15 sintimeter, in spanwiidte fan 20 oant 25 sintimeter en weaget 16 oant 27 gram. Folwoeksen fûgels ha in lange brune sturt mei in rjocht ôfsnien ein. De rêch is brún oant dofbrún fan kleur, wêrby't de wjukken bytiden oergeane yn donkergriis. De fearren op it boarst en de búk kinne streke wêze, itjinge op 'e flanken meastentiids wol it gefal is. By folwoeksen mantsjes binne de kop, de hals en de skouders yn 'e regel read fan kleur. Dy kleur kin him bytiden útwreidzje oant de búk en oer de rêch fierder nei ûnder tusken de wjukken. De yntinsiteit fan it read is ôfhinklik fan it seizoen en ôfhinklik fan 'e beien en fruchten yn harren dieet. Dêrtroch fariearje de kleuren fan striegiel en feloranje (beide seldsum) oant djipread. Folwoeksen wyfkes ha in brune boppekant in in streke ûnderkant. 

== Fersprieding ==
De soarte komt foar yn Noard-Amearika en hat alve ûndersoarten: 

* ''H. m. frontalis'': súdwestlik en súdeastlik [[Kanada]], de [[Feriene Steaten]] en noardwestlik [[Meksiko]].
* ''H. m. mcgregori'': [[Islas San Benito]] (tichtby noardwestlik Meksiko).
* ''H. m. amplus'': [[Isla Guadalupe]] (tichtby noardwestlik Meksiko).
* ''H. m. ruberrimus'': súdlik [[Baja California]] (noardeastlik Meksiko).
* ''H. m. rhodopnus'': sintraal [[Sinaloa]] (it westlike diel fan Sintraal-Meksiko).
* ''H. m. coccineus'': súdwestlik Meksiko.
* ''H. m. potosinus'': it noardlike diel fan Sintraal-Meksiko.
* ''H. m. centralis'': sintraal Meksiko.
* ''H. m. mexicanus'': it súdlike diel fan Sintraal-Meksiko.
* ''H. m. roseipectus'': [[Oaxaca]] (súd-Meksiko).
* ''H. m. griscomi'': [[Guerrero (steat)|Guerrero]] (súdwestlik Meksiko).

Oarspronklik kaam de húsreadfink allinnich yn Meksiko en it súdwesten fan 'e Feriene Steaten foar, mar yn 'e jierren 1940 waarden se yntrodusearre yn it easten fan Noard-Amearika. De fûgels waarden yn [[New York]] yllegaal ferkocht. Om ferfolging op basis fan 'e ''Migratory Bird Treaty Act'' te foarkommen, lieten ferkeapers en eigners de fûgels frij en sûnt ûntstiene dêr wylde populaasjes en wisten se it ferspriedingsgebiet út te wreidzjen nei it oarspronklike ferspriedingsgebiet. De húsreadmosk is ek yntrodusearre op [[Hawaï]], dêr't se op alle grutte eilannen foarkomme, útsein [[Niïhau]] en [[Kahoölawe]].

== Hâlden en dragen ==
De fûgels foerazjearje meast op 'e grûn of yn begroeiïng. Se ite nôt, sied en beien, mar út en troch ek lytse ynsekten. Húsreadfinken binne faak by fûgelhûskes te sjen. De soarte stiet bekend dat er goed wat skea yn fruitbeammen feroarsaakje kin of op nôtfjilden, mar wurdt net as in pleach beskôge.
  
De húsreadfink bout it nêst yn holtes en ek yn iepeningen fan gebouwen. Somtiden brûkt de soarte ek de ferlitten nêsten fan oare fûgels. It nêst wurdt troch it wyfke boud en is in stevich komfoarmich nêst fan tûkjes en oar materiaal op in hichte fan 1,8 oant 2,7 m boppe de grûn. It wyfke leit tusken en augustus aaien en briedt somtiden twaris yn 't jier. In lechsel bestiet út 2 oant 6 aaikes.

&lt;div style=&quot;display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;&quot;&gt;Ofbylden&lt;/div&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;175px&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Carpodacus mexicanus eggs.jpg|Aaikes
2017-04-10 17 02 07 Baby birds in a nest along Tranquility Court in the Franklin Farm section of Oak Hill, Fairfax County, Virginia.jpg|Nêst mei pykjes
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;

== Status ==
De húsreadfink wurdt op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] klassifisearre as net bedrige (''Least Concern''). De fûgel hat in tige grut ferspriedingsgebiet, in grutte populaasje. De soarte is yn 40 jier tiid mei 82,9% tanommen en hat ek hjoed-de-dei in positive ûntwikkelingstrend.  

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/house-finch-haemorhous-mexicanus BirdLife, oproppen 24 july 2026.]
* [https://ebird.org/species/houfin/MX Ebird, oproppen 24 july 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/houfin/cur/introduction Birds of the World, oproppen 24 july 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Haemorhous mexicanus}}
}}
{{DEFAULTSORT:Husreadfink}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Poarperfink]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]</text>
      <sha1>a7d74p0se0eq6gung2agst7jnvbpfom</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236142</id>
      <parentid>1236139</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:14:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>De efternamme fan 'e beskriuwer is: Statius Müller. &quot;Statius&quot; is gjin foarnamme.</comment>
      <origin>1236142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5715" sha1="af5xiwz8p2k0g3qht5o6o1hwlxhb273" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = húsreadfink
|Ofbyld   = [[Ofbyld:House Finch (17134458169).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje&lt;br&gt;[[Ofbyld:House Finch (16698227754).jpg|250px]]&lt;br&gt;wyfke&lt;/small&gt;
|Lûd      = [[Ofbyld:Carpodacus mexicanus vocalizations - pone.0027052.s006.oga|250px]]
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje   = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'')
|Skaai    = [[poarperfinken]] (''Haemorhous'')
|Wittenskiplike namme= Haemorhous mexicanus
|Beskriuwer, jier= [[Philipp Ludwig Statius Müller|Statius Müller]], 1776
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart   =[[File:Carpodacus mexicanus map.svg|center|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{Color box|#FFFF00}} [[briedfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]&lt;/small&gt;
}}
De '''húsreadfink''' (''Haemorhous mexicanus'') is in [[fûgel]] út [[Noard-Amearika]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[poarperfinken]] (''Haemorhous'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[finkfûgels]] (''Fringillidae'').

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Carpodacus mexicanus6.jpg|thumb|left|In giele fariant.]]
De soarte is in middelgrutte fink mei in lingte fan 12,5 oant 15 sintimeter, in spanwiidte fan 20 oant 25 sintimeter en weaget 16 oant 27 gram. Folwoeksen fûgels ha in lange brune sturt mei in rjocht ôfsnien ein. De rêch is brún oant dofbrún fan kleur, wêrby't de wjukken bytiden oergeane yn donkergriis. De fearren op it boarst en de búk kinne streke wêze, itjinge op 'e flanken meastentiids wol it gefal is. By folwoeksen mantsjes binne de kop, de hals en de skouders yn 'e regel read fan kleur. Dy kleur kin him bytiden útwreidzje oant de búk en oer de rêch fierder nei ûnder tusken de wjukken. De yntinsiteit fan it read is ôfhinklik fan it seizoen en ôfhinklik fan 'e beien en fruchten yn harren dieet. Dêrtroch fariearje de kleuren fan striegiel en feloranje (beide seldsum) oant djipread. Folwoeksen wyfkes ha in brune boppekant in in streke ûnderkant. 

== Fersprieding ==
De soarte komt foar yn Noard-Amearika en hat alve ûndersoarten: 

* ''H. m. frontalis'': súdwestlik en súdeastlik [[Kanada]], de [[Feriene Steaten]] en noardwestlik [[Meksiko]].
* ''H. m. mcgregori'': [[Islas San Benito]] (tichtby noardwestlik Meksiko).
* ''H. m. amplus'': [[Isla Guadalupe]] (tichtby noardwestlik Meksiko).
* ''H. m. ruberrimus'': súdlik [[Baja California]] (noardeastlik Meksiko).
* ''H. m. rhodopnus'': sintraal [[Sinaloa]] (it westlike diel fan Sintraal-Meksiko).
* ''H. m. coccineus'': súdwestlik Meksiko.
* ''H. m. potosinus'': it noardlike diel fan Sintraal-Meksiko.
* ''H. m. centralis'': sintraal Meksiko.
* ''H. m. mexicanus'': it súdlike diel fan Sintraal-Meksiko.
* ''H. m. roseipectus'': [[Oaxaca]] (súd-Meksiko).
* ''H. m. griscomi'': [[Guerrero (steat)|Guerrero]] (súdwestlik Meksiko).

Oarspronklik kaam de húsreadfink allinnich yn Meksiko en it súdwesten fan 'e Feriene Steaten foar, mar yn 'e jierren 1940 waarden se yntrodusearre yn it easten fan Noard-Amearika. De fûgels waarden yn [[New York]] yllegaal ferkocht. Om ferfolging op basis fan 'e ''Migratory Bird Treaty Act'' te foarkommen, lieten ferkeapers en eigners de fûgels frij en sûnt ûntstiene dêr wylde populaasjes en wisten se it ferspriedingsgebiet út te wreidzjen nei it oarspronklike ferspriedingsgebiet. De húsreadmosk is ek yntrodusearre op [[Hawaï]], dêr't se op alle grutte eilannen foarkomme, útsein [[Niïhau]] en [[Kahoölawe]].

== Hâlden en dragen ==
De fûgels foerazjearje meast op 'e grûn of yn begroeiïng. Se ite nôt, sied en beien, mar út en troch ek lytse ynsekten. Húsreadfinken binne faak by fûgelhûskes te sjen. De soarte stiet bekend dat er goed wat skea yn fruitbeammen feroarsaakje kin of op nôtfjilden, mar wurdt net as in pleach beskôge.
  
De húsreadfink bout it nêst yn holtes en ek yn iepeningen fan gebouwen. Somtiden brûkt de soarte ek de ferlitten nêsten fan oare fûgels. It nêst wurdt troch it wyfke boud en is in stevich komfoarmich nêst fan tûkjes en oar materiaal op in hichte fan 1,8 oant 2,7 m boppe de grûn. It wyfke leit tusken en augustus aaien en briedt somtiden twaris yn 't jier. In lechsel bestiet út 2 oant 6 aaikes.

&lt;div style=&quot;display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;&quot;&gt;Ofbylden&lt;/div&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;175px&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Carpodacus mexicanus eggs.jpg|Aaikes
2017-04-10 17 02 07 Baby birds in a nest along Tranquility Court in the Franklin Farm section of Oak Hill, Fairfax County, Virginia.jpg|Nêst mei pykjes
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;

== Status ==
De húsreadfink wurdt op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] klassifisearre as net bedrige (''Least Concern''). De fûgel hat in tige grut ferspriedingsgebiet, in grutte populaasje. De soarte is yn 40 jier tiid mei 82,9% tanommen en hat ek hjoed-de-dei in positive ûntwikkelingstrend.  

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/house-finch-haemorhous-mexicanus BirdLife, oproppen 24 july 2026.]
* [https://ebird.org/species/houfin/MX Ebird, oproppen 24 july 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/houfin/cur/introduction Birds of the World, oproppen 24 july 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Haemorhous mexicanus}}
}}
{{DEFAULTSORT:Husreadfink}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Poarperfink]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]</text>
      <sha1>af5xiwz8p2k0g3qht5o6o1hwlxhb273</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Boppewynske Kust</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193105</id>
    <revision>
      <id>1236109</id>
      <parentid>1236105</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T13:40:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>- tikfl.</comment>
      <origin>1236109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1189" sha1="9mm47spdic86zok6as2bo0kcxclflbs" xml:space="preserve">[[File:Windward Coast.svg|thumb|Windward Coast]]
De '''Wynkantkust''' (Ingelsk: '''''Windward Coast''''') is in gebiet yn West-Afrika oan de kust tusken Cape Mount en Assini, oftewol de kustlinen fan de hjoeddeistige steaten [[Sierra Leone]], [[Libearia]] en [[Ivoarkust]], bewesten de [[Goudkust]]. In besibbe regio is de [[Piperkust]]. De namme ferwiist nei it feit dat Jeropeeske seelju hjir rjocht tsjin de Atlantyske passaatwinen út it noardeasten yn fearen; ''windward'' betsjut 'tsjin de wyn yn' of de rjochting dêr't de wyn wei komt.

== Kultuer ==
De ''Windwarders'' wiene bekend om harren [[rys]]- en indigobou.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NPS Ethnography: African American Heritage &amp; Ethnography |url=https://www.nps.gov/ethnography/aah/aaheritage/lowcountrya.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100523232831/http://www.nps.gov/ethnography/aah/aaheritage/lowCountryA.htm |url-status=dead |archive-date=Maaie 23, 2010 |access-date=2023-03-14 |website=www.nps.gov}}&lt;/ref&gt;

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [[:en:Windward Coast]]
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Windward Coast}}
[[Kategory:Geografy fan Gana]]
[[Kategory:Geografy fan Ivoarkust]]
[[Kategory:Geografy fan Libearia]]</text>
      <sha1>9mm47spdic86zok6as2bo0kcxclflbs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236146</id>
      <parentid>1236109</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T23:23:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kultuer */ kt</comment>
      <origin>1236146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1215" sha1="egjmyvrn6iwxpj3kr8zhhr2r9thljvu" xml:space="preserve">[[File:Windward Coast.svg|thumb|Windward Coast]]
De '''Wynkantkust''' (Ingelsk: '''''Windward Coast''''') is in gebiet yn West-Afrika oan de kust tusken Cape Mount en Assini, oftewol de kustlinen fan de hjoeddeistige steaten [[Sierra Leone]], [[Libearia]] en [[Ivoarkust]], bewesten de [[Goudkust]]. In besibbe regio is de [[Piperkust]]. De namme ferwiist nei it feit dat Jeropeeske seelju hjir rjocht tsjin de Atlantyske passaatwinen út it noardeasten yn fearen; ''windward'' betsjut 'tsjin de wyn yn' of de rjochting dêr't de wyn wei komt.

== Kultuer ==
De ''Windwarders'' wiene bekend om harren [[rys]]- en indigobou.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NPS Ethnography: African American Heritage &amp; Ethnography |url=https://www.nps.gov/ethnography/aah/aaheritage/lowcountrya.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100523232831/http://www.nps.gov/ethnography/aah/aaheritage/lowCountryA.htm |url-status=dead |archive-date=Maaie 23, 2010 |access-date=2023-03-14 |website=www.nps.gov}}&lt;/ref&gt;

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [[:en:Windward Coast]]
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Winkantkust}}
[[Kategory:Geografy fan Gana]]
[[Kategory:Geografy fan Ivoarkust]]
[[Kategory:Geografy fan Libearia]]
[[Kategory:Diel fan Afrika]]</text>
      <sha1>egjmyvrn6iwxpj3kr8zhhr2r9thljvu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236220</id>
      <parentid>1236146</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T09:54:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>nei oerlis</comment>
      <origin>1236220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1220" sha1="5oqc3wqv7wxb4g2ryn7jf4jh0xiglzz" xml:space="preserve">[[File:Windward Coast.svg|thumb|Windward Coast]]
De '''Boppewynske Kust''' (Ingelsk: '''''Windward Coast''''') is in gebiet yn West-Afrika oan de kust tusken Cape Mount en Assini, oftewol de kustlinen fan de hjoeddeistige steaten [[Sierra Leone]], [[Libearia]] en [[Ivoarkust]], bewesten de [[Goudkust]]. In besibbe regio is de [[Piperkust]]. De namme ferwiist nei it feit dat Jeropeeske seelju hjir rjocht tsjin de Atlantyske passaatwinen út it noardeasten yn fearen; ''windward'' betsjut 'tsjin de wyn yn' of de rjochting dêr't de wyn wei komt.

== Kultuer ==
De ''Windwarders'' wiene bekend om harren [[rys]]- en indigobou.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NPS Ethnography: African American Heritage &amp; Ethnography |url=https://www.nps.gov/ethnography/aah/aaheritage/lowcountrya.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100523232831/http://www.nps.gov/ethnography/aah/aaheritage/lowCountryA.htm |url-status=dead |archive-date=Maaie 23, 2010 |access-date=2023-03-14 |website=www.nps.gov}}&lt;/ref&gt;

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [[:en:Windward Coast]]
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Winkantkust}}
[[Kategory:Geografy fan Gana]]
[[Kategory:Geografy fan Ivoarkust]]
[[Kategory:Geografy fan Libearia]]
[[Kategory:Diel fan Afrika]]</text>
      <sha1>5oqc3wqv7wxb4g2ryn7jf4jh0xiglzz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236221</id>
      <parentid>1236220</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T09:55:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Drewes hat de side [[Wynkantkust]] omneamd ta [[Boppewynske Kust]]: Bettere fertaling</comment>
      <origin>1236220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1220" sha1="5oqc3wqv7wxb4g2ryn7jf4jh0xiglzz" xml:space="preserve">[[File:Windward Coast.svg|thumb|Windward Coast]]
De '''Boppewynske Kust''' (Ingelsk: '''''Windward Coast''''') is in gebiet yn West-Afrika oan de kust tusken Cape Mount en Assini, oftewol de kustlinen fan de hjoeddeistige steaten [[Sierra Leone]], [[Libearia]] en [[Ivoarkust]], bewesten de [[Goudkust]]. In besibbe regio is de [[Piperkust]]. De namme ferwiist nei it feit dat Jeropeeske seelju hjir rjocht tsjin de Atlantyske passaatwinen út it noardeasten yn fearen; ''windward'' betsjut 'tsjin de wyn yn' of de rjochting dêr't de wyn wei komt.

== Kultuer ==
De ''Windwarders'' wiene bekend om harren [[rys]]- en indigobou.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NPS Ethnography: African American Heritage &amp; Ethnography |url=https://www.nps.gov/ethnography/aah/aaheritage/lowcountrya.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100523232831/http://www.nps.gov/ethnography/aah/aaheritage/lowCountryA.htm |url-status=dead |archive-date=Maaie 23, 2010 |access-date=2023-03-14 |website=www.nps.gov}}&lt;/ref&gt;

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [[:en:Windward Coast]]
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Winkantkust}}
[[Kategory:Geografy fan Gana]]
[[Kategory:Geografy fan Ivoarkust]]
[[Kategory:Geografy fan Libearia]]
[[Kategory:Diel fan Afrika]]</text>
      <sha1>5oqc3wqv7wxb4g2ryn7jf4jh0xiglzz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ofbyld:Wûnderdokter Joost Wiersma met echtgenote Jistrum.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>193106</id>
    <revision>
      <id>1236114</id>
      <timestamp>2026-07-24T14:57:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1236114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="3lrm7o1mpuwcyn2c1eedssmyy663esl" xml:space="preserve">
== Lisinsje ==
{{Auteursrjocht Frijkaam}}</text>
      <sha1>3lrm7o1mpuwcyn2c1eedssmyy663esl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Joost Wiersma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193107</id>
    <revision>
      <id>1236115</id>
      <timestamp>2026-07-24T14:59:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;[[Ofbyld:Wûnderdokter Joost Wiersma met echtgenote Jistrum.jpg|thumb|upright|Joost Wiersma en de frou]] '''Joost Wiersma''' ([[Jistrum]], [[28 oktober]] [[1844]] – dêre, [[10 desimber]] [[1927]]) &lt;ref&gt; [https://www.genealogieonline.nl/genealogie-van-der-schuit/I12239.php Genealogie Van der Schuit - Joost Jacobs Wiersma (1844-1927)] &lt;/ref&gt; wie [[bistedokter|feedokter]] yn [[Jistrum]], mar wie ek dwaande mei folksgenêskunde. Neffens de oerlevering koe dizze wûnderdokter...&quot;</comment>
      <origin>1236115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1968" sha1="nzngk9ymweqedvlaisskeclxvcnp05z" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Wûnderdokter Joost Wiersma met echtgenote Jistrum.jpg|thumb|upright|Joost Wiersma en de frou]]
'''Joost Wiersma''' ([[Jistrum]], [[28 oktober]] [[1844]] – dêre, [[10 desimber]] [[1927]]) &lt;ref&gt; [https://www.genealogieonline.nl/genealogie-van-der-schuit/I12239.php Genealogie Van der Schuit - Joost Jacobs Wiersma (1844-1927)] &lt;/ref&gt; wie [[bistedokter|feedokter]] yn [[Jistrum]], mar wie ek dwaande mei folksgenêskunde. Neffens de oerlevering koe dizze wûnderdokter minsken genêze dy't gewoane dokters net genêze koene. Wiersma koe de kwalen fan minsken fêststelle troch harren [[urine]] te ûndersykjen en hy kweekte hielkrêftige krûden.
 
Joost Wiersma wie populêr yn syn wenplak Jistrum tankzij syn jeften. De ynwenners sammelje sels jild yn foar de fiering fan syn gouden brulloft mei Dieuwke van der Wal. De wûnderdokter hat in bliuwende neilittenskip efterlitten; in strjitte yn Jistrum is nei him ferneamd, en ek it pleatslike koperensemble draacht syn namme. &lt;ref&gt; [https://www.actiefonline.nl/nieuws/algemeen/27603/wonderdokter-joost-wiersma-herleeft-in-jistrum- Jelle Jeensma, ''Wonderdokter Joost Wiersma herleeft in Jistrum'' Actief, 1 maart 2018] &lt;/ref&gt;

Elke kear as it korps yn dy tiid swier hie, skonk er jild oan de feriening. Mei tank oan syn donaasjes kaam it korps dy drege tiden te boppe en waard it úteinlik nei him ferneamd. &lt;ref&gt; [https://www.waldnet.nl/wn/nieuws/74830/Kranslegging_bij_het_graf_van_Joost_Wiersma_in_Jistrum.html ''Kranslegging bij het graf van Joost Wiersma in Jistrum'']. Wâldnet, 14 maaie 2023. &lt;/ref&gt; 

Hy waard te hôf brocht by de [[Sint-Petrustsjerke (Jistrum)|Sint-Petrustsjerke]] yn Jistrum. Hy waard 83 jier.

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Wiersma, Joost}}
[[Kategory:Frysk bistedokter]]
[[Kategory:Frysk wûnderdokter]]
[[Kategory:Persoan berne yn Jistrum]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn Jistrum]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1844]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1927]]</text>
      <sha1>nzngk9ymweqedvlaisskeclxvcnp05z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Boppewynske Kust</title>
    <ns>1</ns>
    <id>193108</id>
    <revision>
      <id>1236145</id>
      <timestamp>2026-07-24T23:22:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>windward-wynkant-boppewynsk</comment>
      <origin>1236145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="311" sha1="4pm4oc4e9hru0tza0f066twc68j874h" xml:space="preserve">{{Ping|Drewes}} Goeie. &quot;Wynkantkust&quot;? De Ingelske namme ''Windward Islands'' wurdt oerset as de Boppewynske Eilannen. Moat dizze krite dan net de &quot;Boppewynske Kust&quot; hjitte? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 25 jul 2026, 01.22 (CEST)</text>
      <sha1>4pm4oc4e9hru0tza0f066twc68j874h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236223</id>
      <parentid>1236145</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T09:55:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Drewes hat de side [[Oerlis:Wynkantkust]] omneamd ta [[Oerlis:Boppewynske Kust]]: Bettere fertaling</comment>
      <origin>1236145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="311" sha1="4pm4oc4e9hru0tza0f066twc68j874h" xml:space="preserve">{{Ping|Drewes}} Goeie. &quot;Wynkantkust&quot;? De Ingelske namme ''Windward Islands'' wurdt oerset as de Boppewynske Eilannen. Moat dizze krite dan net de &quot;Boppewynske Kust&quot; hjitte? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 25 jul 2026, 01.22 (CEST)</text>
      <sha1>4pm4oc4e9hru0tza0f066twc68j874h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Ljurk</title>
    <ns>1</ns>
    <id>193109</id>
    <revision>
      <id>1236199</id>
      <timestamp>2026-07-25T00:41:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>fûgelstobbe</comment>
      <origin>1236199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="185" sha1="4vh1d9grggdfv5xip621cy595ueauqv" xml:space="preserve">{{Ping|RomkeHoekstra}} Dit is wer ien foar jo. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 25 jul 2026, 02.41 (CEST)</text>
      <sha1>4vh1d9grggdfv5xip621cy595ueauqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dûkers</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193110</id>
    <revision>
      <id>1236209</id>
      <timestamp>2026-07-25T06:46:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding           = Great crested grebe 2025 10 16 05.jpg | ôfbyldingsbreedte   = | ôfbyldingstekst     = De [[typesoarte]] is de [[hjerringslynder]]. | takson1             =  | namme1              = | takson2             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme2              = [[dieren]] (''Animalia'') | takson3             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme3              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson4             = [...&quot;</comment>
      <origin>1236209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5264" sha1="49cl2ekjjljlgai767bk0oc9og99oc2" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| ôfbylding           = Great crested grebe 2025 10 16 05.jpg
| ôfbyldingsbreedte   =
| ôfbyldingstekst     = De [[typesoarte]] is de [[hjerringslynder]].
| takson1             = 
| namme1              =
| takson2             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme2              = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson3             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme3              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson4             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme4              = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson5             = [[boppeskift]]:
| namme5              = [[nije fûgels]] (''Neoaves'')
| takson6             = [[skift]]:
| namme6              = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'')
| takson7            = [[famylje (taksonomy)|famylje]]:
| namme7             = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'')
| takson8            = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme8             = '''dûkers''' (''Podiceps'')
| beskriuwer, jier    = [[John Latham|Latham]], 1787
}}
De '''dûkers''' (''Podiceps'') foarmje in [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan wetterfûgels út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae''). De soarten út it skaai komme foar op swietwettermarren en sompen oer de hiele wrâld, al libje se bûten de briedtiid somtiden ek oan kusten. De [[typesoarte]] is de [[hjerringslynder]] '('Podiceps cristatus'').

== Skaaimerken ==
Dûkers binne opfallende middelgrutte wetterfûgels. Se hawwe in krêftige, spitse snaffel, in frij lange hals en poaten dy't hielendal efteroan it lichem sitte. Dat makket harren treflike swimmers en dûkers, mar op it lân binne se hast net te sjen en wat knoffelich. Yn 'e briedtiid hawwe folwoeksen fûgels faak in prachtich en opfallend fearrekleed mei túfkes, kraachjes of fearretekenings op 'e kop.

Harren dieet bestiet hast folslein út dierlik iten lykas fiskjes, dy't se dûkend fange.    

== Soarten ==
It skaai telt ferskate libbene soarten, wêrûnder in pear dy't ek yn Fryslân foarkomme. De Andesdûker is in fûgel dy't yn 1977 foar it lêst waarnommen is en hjoed-de-dei as útstoarn beskôge wurdt.

{| class=&quot;wikitable&quot;

|-
! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! Status
|-
| — || † [[Andesdûker]] || ''Podiceps andinus'' || Kolombia (útstoarn). || [[Ofbyld:IUCN-EX.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/colombian-grebe-podiceps-andinus ''Podiceps andinus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Great Grebe Podiceps major, Aguirre, Santiago del Estero, Argentina 1.jpg|120px]] || [[Grutte dûker]] || ''Podiceps major'' || Súd-Amearika. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-grebe-podiceps-major ''Podiceps major'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;

|-
| [[Ofbyld:Great Crested Grebe 2026 03 23 02.jpg|120px]] || [[Hjerringslynder]] || ''Podiceps cristatus'' || Jeropa, Aazje, Afrika en Oseaanje. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-crested-grebe-podiceps-cristatus ''Podiceps cristatus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Macá tobiano sobre vinagrilla en lago de la patagonia Argentina.jpg|120px]] || [[Patagonyske dûker]] || ''Podiceps gallardoi'' || Súdlik Súd-Amearika (Patagoanje). || [[Ofbyld:IUCN-CR.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hooded-grebe-podiceps-gallardoi ''Podiceps gallardoi'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-

| [[Ofbyld:Junin-Grebe-Podiceps-tacznowskii Photo - Gunnar Engblom, Kolibri Expeditions.jpg|120px]] || [[Punadûker]] || ''Podiceps taczanowskii'' || Perû (Junínmar). || [[Ofbyld:IUCN-EN.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/junin-grebe-podiceps-taczanowskii ''Podiceps taczanowskii'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Podiceps grisegena (32852498153).jpg|120px]] || [[Readhalsdûker]] || ''Podiceps grisegena'' || Jeropa, Aazje en Noard-Amearika. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-necked-grebe-podiceps-grisegena ''Podiceps grisegena'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Podiceps occipitalis juninensis 239363255.jpg|120px]] || [[Sulverdûker]] || ''Podiceps occipitalis'' || Súd-Amearika. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/silvery-grebe-podiceps-occipitalis ''Podiceps occipitalis'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Schwarzhalstaucher (Podiceps nigricollis) im NSG Wagbachniederung 2 (crop).jpg|120px]] || [[Swarthalsdûker]] || ''Podiceps nigricollis'' || Jeropa, Aazje, Afrika en Noard- en Midden-Amearika. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-necked-grebe-podiceps-nigricollis ''Podiceps nigricollis'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Flickr - Rainbirder - Slavonian Grebe (Podiceps auritus).jpg|120px]] || [[Toefdûker]] || ''Podiceps auritus'' || Noardlik Jeropa, Aazje en Noard-Amearika. || [[Ofbyld:IUCN-VU.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/horned-grebe-podiceps-auritus ''Podiceps auritus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|}
{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|2}}
----
{{Commonscat|Podiceps|Dûkers}}
}}
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Dûker| ]]</text>
      <sha1>49cl2ekjjljlgai767bk0oc9og99oc2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Dûker</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193111</id>
    <revision>
      <id>1236210</id>
      <timestamp>2026-07-25T06:47:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|Podiceps|Dûkers}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Dûkerfûgel]]&quot;</comment>
      <origin>1236210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82" sha1="k17vixo0oadxpp835klld7kp4gth9v8" xml:space="preserve">{{Commonscat|Podiceps|Dûkers}}
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Dûkerfûgel]]</text>
      <sha1>k17vixo0oadxpp835klld7kp4gth9v8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pûnadûker</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193112</id>
    <revision>
      <id>1236215</id>
      <timestamp>2026-07-25T07:43:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme    = punadûker |Ofbyld   = [[Ofbyld:Junin-Grebe-Podiceps-tacznowskii Photo - Gunnar Engblom, Kolibri Expeditions.jpg|250px]] |Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift    = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje   = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai    = [[dûkers]] (''Podiceps'') |Wittenskiplike namme= Podiceps taczanowskii |Beskriuwer, jier= ...&quot;</comment>
      <origin>1236215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3713" sha1="nplz5k6q0z8bpu71j7twh7uodh14w6l" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = punadûker
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Junin-Grebe-Podiceps-tacznowskii Photo - Gunnar Engblom, Kolibri Expeditions.jpg|250px]]
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'')
|Famylje   = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'')
|Skaai    = [[dûkers]] (''Podiceps'')
|Wittenskiplike namme= Podiceps taczanowskii
|Beskriuwer, jier= [[Berlepsch]] &amp; [[Stolzmann]], 1894
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]]  
|lânkaart = [[File:Podiceps taczanowskii map.svg|center|250px]]
}}
De '''punadûker''' (''Podiceps taczanowskii'') is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae''). De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] is [[Endemisme|endemysk]] en komt allinnich foar op 'e heechlânmar [[Junínmar|Junín]] yn 'e [[Perû|Perûviaanske]] [[Andes]]. De fûgel is folslein ferleard om te fleanen en heart ta de meast bedrige fûgelsoarten fan 'e wrâld.

== Uterlik ==
De punadûker is in slanke, net-fleanende dûker mei in lingte fan likernôch 35 sintimeter. Hy hat in lange hals en in opfallend spitse kop. De foarkant fan 'e kop en de earfearkes binne donkergriis, wylst de efterkant fan 'e hals, de krún en de boppekant fan 'e nekke swart-griis binne. De boppekant fan it lichem is hielendal swart-griis, wylst de ûnderkant wyt is mei roetplakken op 'e flanken. De snaffel is smel en griis, de eagen binne read en de poaten hawwe in gielbrune kleur. 

== Fersprieding ==
De fûgel komt allinnich foar yn 'e Junínmar yn 'e Perûviaanske Andes, op in hichte fan wol 4.080 meter boppe de seespegel. Hjoed-de-dei is de folsleine populaasje foaral beheind ta it súdlike diel fan 'e mar.

== Ekology ==
De punadûker libbet op 'e ûndjippe, mar grutte Junínmar dy't troch reidlân omseame wurdt. De fûgels sykje har iten op iepen wetter: tichteby de wâl yn 'e briedtiid (novimber oant maart) en fierder op 'e mar yn 'e rest fan it jier.

It dieet bestiet foar it grutste part út fiskjes fan it skaai ''Orestias'', oanfolle mei [[Wringeleazen|wringeleaze]] dierkes en har larven. It nêst wurdt boud fan reid en driuwt yn it wetter. In lechsel bestiet ornaris út twa aaien.

== Namme ==
De wittenskiplike soartenamme ''taczanowskii'' is in earbetoan oan de Poalske [[soölooch]] [[Władysław Taczanowski]] (1819–1890).

== Status ==
Oant it begjin fan 'e tweintichste iuw wie de fûgel noch algemien, mar troch miljeufersmoarging, wetterkrêftprojekten en ekstreme fluktuaasjes yn 'e wetterstân binne de oantallen dramatysk tebekrûn. Tsjintwurdich bestiet de populaasje út mar in pear hûndert folwoeksen fûgels. Om dizze reden is de soarte troch de [[IUCN]] klassifisearre as sterk bedrige (''Endangered'').

De Junínmar is oanwiisd as in beskerme natuerreservaat (it Reserva Nacional de Junín) en hat de status fan somplân fan ynternasjonaal belang. De lokale mynbou en agraryske aktiviteiten bedrigen de wetterkwaliteit en der binne no projekten opset om it ôffalwetter better te suverjen. De reidseames fan 'e mar binne foar de fûgel fan grut belang om't se dêr harren nêsten bouwe.  

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/junin-grebe-podiceps-taczanowskii BirdLife, oproppen 25 july 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/jungre1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 july 2026.]
* [https://ebird.org/species/jungre1/CA-NL eBird, oproppen 25 july 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Podiceps taczanowskii}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Dûker]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]</text>
      <sha1>nplz5k6q0z8bpu71j7twh7uodh14w6l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236219</id>
      <parentid>1236215</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T09:53:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>namme beskriuwer folút</comment>
      <origin>1236219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3732" sha1="e64akeumvdc0cyig38uyjc3y7lje1uk" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = punadûker
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Junin-Grebe-Podiceps-tacznowskii Photo - Gunnar Engblom, Kolibri Expeditions.jpg|250px]]
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'')
|Famylje   = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'')
|Skaai    = [[dûkers]] (''Podiceps'')
|Wittenskiplike namme= Podiceps taczanowskii
|Beskriuwer, jier= [[Hans von Berlepsch|Berlepsch]] &amp; [[Stolzmann]], 1894
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]]  
|lânkaart = [[File:Podiceps taczanowskii map.svg|center|250px]]
}}
De '''punadûker''' (''Podiceps taczanowskii'') is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae''). De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] is [[Endemisme|endemysk]] en komt allinnich foar op 'e heechlânmar [[Junínmar|Junín]] yn 'e [[Perû|Perûviaanske]] [[Andes]]. De fûgel is folslein ferleard om te fleanen en heart ta de meast bedrige fûgelsoarten fan 'e wrâld.

== Uterlik ==
De punadûker is in slanke, net-fleanende dûker mei in lingte fan likernôch 35 sintimeter. Hy hat in lange hals en in opfallend spitse kop. De foarkant fan 'e kop en de earfearkes binne donkergriis, wylst de efterkant fan 'e hals, de krún en de boppekant fan 'e nekke swart-griis binne. De boppekant fan it lichem is hielendal swart-griis, wylst de ûnderkant wyt is mei roetplakken op 'e flanken. De snaffel is smel en griis, de eagen binne read en de poaten hawwe in gielbrune kleur. 

== Fersprieding ==
De fûgel komt allinnich foar yn 'e Junínmar yn 'e Perûviaanske Andes, op in hichte fan wol 4.080 meter boppe de seespegel. Hjoed-de-dei is de folsleine populaasje foaral beheind ta it súdlike diel fan 'e mar.

== Ekology ==
De punadûker libbet op 'e ûndjippe, mar grutte Junínmar dy't troch reidlân omseame wurdt. De fûgels sykje har iten op iepen wetter: tichteby de wâl yn 'e briedtiid (novimber oant maart) en fierder op 'e mar yn 'e rest fan it jier.

It dieet bestiet foar it grutste part út fiskjes fan it skaai ''Orestias'', oanfolle mei [[Wringeleazen|wringeleaze]] dierkes en har larven. It nêst wurdt boud fan reid en driuwt yn it wetter. In lechsel bestiet ornaris út twa aaien.

== Namme ==
De wittenskiplike soartenamme ''taczanowskii'' is in earbetoan oan de Poalske [[soölooch]] [[Władysław Taczanowski]] (1819–1890).

== Status ==
Oant it begjin fan 'e tweintichste iuw wie de fûgel noch algemien, mar troch miljeufersmoarging, wetterkrêftprojekten en ekstreme fluktuaasjes yn 'e wetterstân binne de oantallen dramatysk tebekrûn. Tsjintwurdich bestiet de populaasje út mar in pear hûndert folwoeksen fûgels. Om dizze reden is de soarte troch de [[IUCN]] klassifisearre as sterk bedrige (''Endangered'').

De Junínmar is oanwiisd as in beskerme natuerreservaat (it Reserva Nacional de Junín) en hat de status fan somplân fan ynternasjonaal belang. De lokale mynbou en agraryske aktiviteiten bedrigen de wetterkwaliteit en der binne no projekten opset om it ôffalwetter better te suverjen. De reidseames fan 'e mar binne foar de fûgel fan grut belang om't se dêr harren nêsten bouwe.  

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/junin-grebe-podiceps-taczanowskii BirdLife, oproppen 25 july 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/jungre1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 july 2026.]
* [https://ebird.org/species/jungre1/CA-NL eBird, oproppen 25 july 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Podiceps taczanowskii}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Dûker]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]</text>
      <sha1>e64akeumvdc0cyig38uyjc3y7lje1uk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grutte dûker</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193113</id>
    <revision>
      <id>1236217</id>
      <timestamp>2026-07-25T08:14:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme    = grutte dûker |Ofbyld   = [[Ofbyld:Great Grebe Podiceps major, Aguirre, Santiago del Estero, Argentina 1.jpg|250px]] |Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift    = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje  = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai    = [[dûkers]] (''Podiceps'') |Wittenskiplike namme= Podiceps major |Beskriuwer, jier= Pieter Bodda...&quot;</comment>
      <origin>1236217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3735" sha1="qchle24wn3dke02a9d0k0wv7syr81qo" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = grutte dûker
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Great Grebe Podiceps major, Aguirre, Santiago del Estero, Argentina 1.jpg|250px]]
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'')
|Famylje  = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'')
|Skaai    = [[dûkers]] (''Podiceps'')
|Wittenskiplike namme= Podiceps major
|Beskriuwer, jier= [[Pieter Boddaert (natuerûndersiker)|Boddaert]], 1783
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart = [[File:Podiceps major map.svg|center|250px]]{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]
}}
De '''grutte dûker''' (''Podiceps major'') is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e dûkereftigen (''Podicipediformes'').

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Podiceps major -Santa Vitoria do Palmar, Rio Grande do Sul, Brazil-8.jpg|thumb|left|Grutte dûker yn Brazylje.]]
De grutte dûker is lykas de namme al seit in grutte soarte yn it skaai mei in lichmslingte fan mar leafst 67 oant 77 sintimeter. Hy hat fierder in lange en tige smelle readbrune hals mei in donkere streek yn 'e nekke, in lange dolkfoarmige snaffel, in grize kop mei in readbrún each, in donkere rêch en in wyteftige ûnderkant. Bûten de briedtiid is it gesicht ljochter. 

== Fersprieding en systematyk ==
De grutte dûker komt foar yn it suden fan [[Súd-Amearika]]. Hy wurdt ferdield yn twa [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding:

* ''Podiceps major major'' – komt foar fan it suden fan [[Brazylje]] oant it suden fan [[Argentynje]] en sintraal [[Sily]], en ek yn 'e kustkriten fan [[Perû]].
* ''Podiceps major navasi'' – komt foar yn it suden fan Argentynje en it suden fan Sily.

== Hâlden en dragen ==
[[Ofbyld:Huala (Podiceps major) alimentándose en Chile.jpg|thumb|left|Folwoeksen fûgel dy't in jonge fûgel fuorret.]]
De grutte dûker libbet yn in grut ferskaat oan ferskillende soarten wettermiljeus, fan rotseftige kusten en sompige riviermûningen oant ynlânske rivieren en marren. De fûgel dûkt nei fisk en oare wetterdierkes en pakt bytiden ek wolris in pyk fan oare wetterfûgels, foaral fan [[markols]].

De measte populaasjes briede tusken oktober en jannewaris, ôfhinklik fan 'e regio: wat mear nei it suden, wat letter der bret wurdt. By in isolearre populaasje yn Perû wurdt der fan septimber oant oktober bret mei mooglik in twadde lechsel yn jannewaris of febrewaris. In lechsel bestiet út trije oant fiif of somtiden seis aaien. Bûten de briedtiid kinne de fûgels groepen foarmje fan wol hûnderten fûgels.

== Status ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbeskerming]] (IUCN) klassifisearret de fûgel as net-bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade List]].

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-grebe-podiceps-major BirdLife, oproppen 25 july 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/gregre1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 july 2026.]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-grebe-podiceps-major eBird, oproppen 25 july 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Podiceps major}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Dûker]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen]]</text>
      <sha1>qchle24wn3dke02a9d0k0wv7syr81qo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Podiceps major</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193114</id>
    <redirect title="Grutte dûker" />
    <revision>
      <id>1236218</id>
      <timestamp>2026-07-25T08:15:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Grutte dûker]]</comment>
      <origin>1236218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="3g9nu48xkd9e8nhb7t3q6dss57v7x7k" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Grutte dûker]]</text>
      <sha1>3g9nu48xkd9e8nhb7t3q6dss57v7x7k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wynkantkust</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193115</id>
    <redirect title="Boppewynske Kust" />
    <revision>
      <id>1236222</id>
      <timestamp>2026-07-25T09:55:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Drewes hat de side [[Wynkantkust]] omneamd ta [[Boppewynske Kust]]: Bettere fertaling</comment>
      <origin>1236222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="jixjkfk88kqvj58lkdd8q7uwoy99rg7" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Boppewynske Kust]]</text>
      <sha1>jixjkfk88kqvj58lkdd8q7uwoy99rg7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Wynkantkust</title>
    <ns>1</ns>
    <id>193116</id>
    <redirect title="Oerlis:Boppewynske Kust" />
    <revision>
      <id>1236224</id>
      <timestamp>2026-07-25T09:55:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Drewes hat de side [[Oerlis:Wynkantkust]] omneamd ta [[Oerlis:Boppewynske Kust]]: Bettere fertaling</comment>
      <origin>1236224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="i4pw21wrztwqtf3pxnnj1gty1vosfw6" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Oerlis:Boppewynske Kust]]</text>
      <sha1>i4pw21wrztwqtf3pxnnj1gty1vosfw6</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>